You are on page 1of 4

CLAUDE DEBUSSY

(1862 - 1918)
Nguyeãn Baùch
ngaøy thaùng coøn theo hoïc ôû Nhaïc Vieän, Claude Debussy ñaõ
Ttöøngronglaømnhöõng
cho thaày giaùo vaø baïn hoïc nhieàu laàn söûng soát vì nhöõng theå
hieän, caûm höùng aâm nhaïc taùo baïo, söï coi thöôøng, phaù vôõ nhöõng quy ñònh
cuûa caùc baøi taäp hoøa aâm, phoái khí. Khi ñaõ trôû thaønh moät nhaø soaïn nhaïc
vaø chæ huy noåi tieáng, Gabriel Pierneù, baïn cuøng lôùp vôùi Debussy, nhôù veà
baïn mình nhö sau: “Anh aáy ñaõ laøm cho chuùng toâi söûng soát vì caùch chôi ñaøn
kyø laï cuûa mình”. Giaùo sö hoøa aâm noåi tieáng, Eùmile Durand ñaõ phaùt hieän ra
taøi naêng baát thöôøng cuûa Debussy khi nghe nhöõng baûn hoøa aâm treân ñaøn
vôùi beø Basse cho saün. Tuy nhieân, oâng cuõng ñaõ phaûi laéc ñaàu khi nghe
nhöõng hôïp aâm laï thöôøng vaø thoát leân: “Thaät khoâng coù chuùt gì laø chính
thoáng caû!’’

CUOÄC ÑÔØI VAØ TAÙC PHAÅM:
Claude Debussy sinh ngaøy 22 thaùng 8 naêm 1862 taïi Saint-Germain-en-Laye,
gaàn Paris vaø qua ñôøi taïi Paris, ngaøy 25 thaùng 3 naêm 1918. Cha cuûa oâng laø
chuû nhaân cuûa moät tieäm Taøu khieâm toán, gaëp luùc khaùnh kieät khi Debussy
môùi vöøa leân ba. Caûnh ngheøo tuùng ñeo ñuoåi gia ñình oâng khaù laâu, ñeán ñoä
cha meï oâng phaûi gôûi con mình ñeán ôû vaø laøm thueâ cho ngöôøi em gaùi. Dì
cuûa oâng laø moät sinh vieân ngheä thuaät, ñaõ giôùi thieäu cho caäu beù Debussy
nhöõng veû ñeïp cuûa caùc taùc phaåm hoäi hoïa trong boä söu taäp cuûa baø. Trong
luùc cha oâng muoán con trai mình trôû thaønh moät thuûy thuû, thì ngöôøi dì naøy
laïi coù nhieàu khaùt voïng cao hôn nôùi oâng.
Moät trong nhöõng ham thích lôùn lao cuûa Debussy laø ñi nghe nhöõng buoåi hoøa
nhaïc ngoaøi trôøi ñöôïc toå chöùc taïi vöôøn Luxembourg 1 vaø Tuileries2. Vaø khi dì
cho oâng coù cô hoäi hoïc piano, oâng ñaõ boäc loä khoâng nhöõng chæ khaû naêng
aâm nhaïc baåm sinh cuûa mình maø coøn söï toø moø theå nghieäm nhöõng aâm
thanh môùi laï. Khi nhöõng toá chaát ban ñaàu naøy ñöôïc boäc loä roõ, oâng ñaõ
ñöôïc dì gôûi ñeán hoïc Baø Mauteù de Fleurville, moät thôøi laø hoïc troø cuûa
Chopin. Sau ñoù, ñeán naêm 11 tuoåi, oâng thi vaøo Nhaïc vieän Paris.
Trong 11 naêm theo hoïc taïi Nhaïc vieän, Paris, Claude Debussy ñaõ laøm söûng
soát khoâng nhöõng caùc baïn ñoàng lôùp maø caû caùc giaùo sö, giaûng vieân teân
tuoåi vì nhöõng theå nghieäm môùi laï, taùo baïo cuûa mình. OÂng ñoaït ñöôïc vaøi
giaû thöôûng vaø quan troïng hôn caû laø söï khuyeán khích laãn kính phuïc cuûa caùc
thaày giaùo tieán boä nhö Albert Lavignac vaø Ernest Guiraud. Ñeán khi moät nhaø
1

2

naèm treân ñaïi loä Saint Michel taïi Paris, nhìn ñoái dieän ra ñieän Pantheùon, nôùi an nghæ
cuûa caùc danh nhaân nöôùc Phaùp. Khu vöôøn naøy tröôùc ñaây laø vöôøn rieâng cuûa
Hoaøng Haäu Maria de Medici, goùa phuï cuûa vua Henry IV. Cho ñeán naøy, noù ñaõ töøng
laø nguoàn caûm höùng cuûa nhieàu taùc phaåm ngheä thuaät: thi ca, hoäi hoïa cuõng nhö
aâm nhaïc.
naèm beân bôø soâng Seine, ngay quaõng tröôøng De La Concorde. Ñaõ töøng laø moät
trong nhöõng vöôøn thöôïng uyeån cuûa caùc trieàu ñaïi vua chuùa Phaùp. Noù noåi tieáng
nhôø tính “hoaøng toäc” trong caáu truùc cuõng nhö veà lòch söû. Ngay nay noù thöôøng laø
nôi döøng chaân cuûa du khaùch sau khi ñi thaêm Khaûi Hoaøn Moân vaø ñi boä doïc theo
Champs-Elyseùes, ñaïi loä chính cuûa Paris.
1

YÙ vaø AÙo. Vôùi giaûi thöôûng naøy. ngöôøi ta ñaõ khoâng ngaàn ngaïi ñeà cöû oâng. tuy coù veû khaù hôn. ngöôøi ñoaït giaûi phaûi gôûi ñeán Nhaïc vieän nhöõng saùng taùc phaåm aâm nhaïc môùi. Töø ñoù. OÂng ñaõ chaïy troán thôøi gian baèng caùch vuøi ñaàu vaøo nghieân cöùu caùc nhaïc kòch cuûa Wagner maø oâng ñaõ baét ñaàu thaáy bò thu huùt. gia ñình Von Meck laïi thueâ oâng daïy vaø gôûi oâng ñeán laâu ñaøi cuûa hoï taïi Nga. lôùn hôn oâng vaøi tuoåi vaø ñaõ coù choàng.taøi trôï ngöôøi Nga ñeán nhaïc vieän tìm moät thaày giaùo daïy piano taïi gia trong nhöõng thaùng heø. goïi laø “envoi”. Ñaõ hai laàn Debussy thöû tham gia giaûi thöôûng Roma (Prix de Rome) nhöng ñeàu thaát baïi. Tuy nhieân oâng vaãn daønh taâm söùc ñeå vieát envoi thöù ba: “La Demoiselle eùlue” (Thaùnh nöông) theo taùc phaåm vaên hoïc cuûa Dante Gabriel Rossetti. töø khí haäu. vöøa laø thaày daïy nhaïc cho con gaùi baø vöøa laø thaønh vieân nhoùm tam taáu trong laâu ñaøi. ñöôïc caûm taùc töø taùc phaåm “Primavera” cuûa Botticelli. oâng ñaõ tieáp tuïc nghieân cöùu aâm nhaïc vaø saùng taùc. OÂng ñaõ ñeán vaø ñaõ gheùt thaønh phoà naøy! Moãi thöù ñaõ laøm oâng bò ñaûo loän. Vaø. Ngaøy 29/12/1893. Debussy cuøng gia ñình baø Von Meck du lòch caùc nöôùc: Phaùp. Töø moái tình ñoái vôùi baø Vasnier. Muøa heø naêm 1881 vaø 1882. nhöng vaãn bò nhieàu pheâ bình gay gaét. Ngöôøi taøi trôï ñaõ môøi oâng veà daïy laø Nadezhda Filaretovna von Meck. maëc duø chöa heát thôøi haïn 3 naêm. Noãi ñau loøng aáy khoâng ngaên ñöôïc böôùc thöû nghieäm tieáp theo ñoù. Baø muoán Debussy veà laøm vieäc taïi laâu ñaøi cuûa baø taïi vuøng Loire cuûa nöôùc Phaùp. Tuy nhieân. Bôûi ngoân ngöõ cuûa oâng quaù môùi meû. ñaõ töøng laø ngöôøi ñöôïc Beethoven ngöôõng moä 2 . Envoi ñaàu tieân naøy bò giôùi haøn laâm cuûa Phaùp pheâ bình laø “kyø quaùi. Gia ñình Vasniers tìm caùch thuyeát phuïc Debussy quay laïi Roma cho troøn thôøi gian 3 naêm vaø ñeå thöïc hieän nghóa vuï cuûa ngöôøi ñoaït giaûi Roma. Envoi ñaàu tieân cuûa Debussy laø taùc phaåm “Zuléïma” . baûn “Töù taáu cung Sol thöù” cuûa oâng ñöôïc ra maét taïi Paris. vôùi baûn cantata “L’Enfant prodigue” (ñöùa con bò thaát laïc) oâng ñaõ ñoaït giaûi naøy vaøo ngaøy 27/6/1884. oâng ñöôïc ñeán soáng 3 naêm taïi Bieät thöï Medici taïi Roma. Töø luùc naøy. Vaøo muøa heø naêm 1880. ngöôøi phuï nöõ giöõ vai troø bi kòch trong cuoäc ñôøi cuûa Tchaikovsky. vaø khoâng theå thöïc hieän ñöôïc”. Moät trong nhöõng nghóa vuï naøy laø: Trong moät khoaûng thôøi gian quy ñònh. Hoäi ñoàng giaùm khaûo ñaùnh giaù taùc phaåm naøy laø “döôùi möùc chaáp nhaän ñöôïc” cuûa Giaûi Thöôûng Roma. khoâng theå hieåu ñöôïc. Debussy quyeát vónh vieãn troán khoûi “nhaø tuø Roma” ñeå trôû veà Paris yeâu daáu cuûa mình. ñaõ töøng laø “ngöôøi ban ñaùng yeâu” bí aån vaø laø ngöôøi baûo trôï cho ngöôøi nhaïc só Nga thieân taøi naøy. Claude Debussy baét ñaàu cho ra ñôøi nhöõng tuyeät taùc phaåm. Nhöng ñaây laïi chính laø taùc phaåm ñaàu tieân theå hieän troïn veïn phong caùch Debussy. neân caùc nhaø pheâ bình khoâng 3 Thi só noåi tieáng ngöôøi Ñöùc. con ngöôøi. Muøa Xuaân naêm 1887. OÂng ñaõ trôû thaønh ngöôøi baïn cuøng chôi song taáu vôùi baø. Chính trong 5 naêm trôøi taïi gia ñình Vasnier. “Mandoline” vaø “Clair de lune” (Aùnh traêng) vaø nhieàu ca khuùc khaùc. Debussy ñaõ boû veà Paris. Baø Vasnier laø ngöôøi hoïc haùt do Debussy ñeäm ñaøn. Baûn envoi thöù hai mang teân “Printemps” (Muøa Xuaân). thöùc aên ñeán caû aâm nhaïc. caû hai oâng baø Vasnier ñeàu gaén boù vôùi oâng. Töø söï say ñaém oâng ñaõ ñi ñeán choã ngöôõng moä baø Vasnier. Tuy nhieân noã chaùn gheùt vaãn khoâng rôøi oâng. Debussy ñaõ vieát vaø ñeà taëng baø nhöõng ca khuùc tuyeät ñeïp ñaàu tieân cuûa oâng: “En sourdine” (Vôùi caùi haõm tieáng). oâng coù moái quan heä tình caûm vôùi moät trong nhöõng ngöôøi con gaùi cuûa gia ñình Von Meck. vieát phoûng theo taùc phaåm vaên hoïc “Alamanzor” cuûa Heine 3.

vôï cuûa moät chuû ngaân haøng giaøu coù. Taùc Phaåm noåi tíeáng chính cuûa Claude Debussy : Veà taùc phaåm daøn nhaïc coù: Ba Böùc Tranh cho daøn nhaïc: Gigues. nhöng vôùi baø. “L’apreøs-midi d’un faune” (Preùlude veà Böõa aên xeá cuûa thaàn Faune). Xaõ hoäi Phaùp luùc naøy ñaõ xuoáng doác ñeán cuøng taän bôûi nhöõng thaûm hoïa cuûa cuoäc Theá Chieán laàn thöù nhaát. “Estampes”. “Clair de lune”. chæ coù vaøi ngöôøi thaân quen ñöa tieãn. Claude Debussy cheát gaàn nhö trong aâm thaàm. Debussy vaãn tieáp tuïc vieát neân aâm nhaïc cuûa chính mình vaø cho ra ñôøi nhieàu taùc phaåm daøn nhaïc. caû nöôùc Phaùp môùi bieát tin nhaø soaïn nhaïc vó ñaïi cuûa hoï khoâng coøn nöõa. vôû opera döïa treân vôû bi kòch “Pelleùas vaø Meùlisande” cuûa Maurice Maeterlinck. “La Mer” (Bieån) Veà nhaïc thính phoøng coù hai taùc phaåm quen thuoäc: “Baûn Sonate cho Cello cung Reù thöù”. vaøo naêm 1892. Nhöng oâng khoâng coøn soáng ñeå nhaän ñöôïc vinh döï ñoù. Giöõa nhöõng naêm 1893 vaø 1899. “Preludes” (hai taäp). thanh nhaïc giaù trò. Claude Debussy laø moät trong nhöõng nhaø soaïn nhaïc noåi tieáng nhaát vaø cuõng gaây neân nhieàu tranh caõi nhaát ôû Phaùp. Möôøi naêm sau. tranh luaän vaø taán coâng töø moïi phía. Ba baûn nocturne cho daøn nhaïc: Nuages (Maây). 4 3 . Moät naêm sau. trong aâm nhaïc daønh cho caùc nhaïc cuï khaùc. “Arabesques”. OÂng maéc beänh ung thö vaø chòu hai laàn giaûi phaãu vôùi nhieàu haäu quaû phuï ñau ñôùn. “Vuõ khuùc thaùnh vaø theá tuïc” cho ñaøn Harp vaø daøn nhaïc. oâng chòu nhieàu ñau khoå veà tinh thaàn cuõng nhö theå xaùc. Ñeán luùc naøy. Ngoaøi ra. “Töù taáu cung Sol thöù”. oâng hoaøn taát 3 nocturnes cho daøn nhaïc cuøng vôùi 2 lieân ca khuùc “Proses lyriques” (Lieân khuùc tröõ tình) vaø “Chansons de Bilitis” (Baøi ca cuûa Bilitis). bôûi sau ñoù 8 ngaøy Debussy ñaõ qua ñôøi. Iberia vaø Rondes de Printemps (Nhöõng cuoäc ñi daïo muøa xuaân). oâng ñaõ thöïc söï tìm thaáy tình yeâu vaø nieàm caûm thoâng ñeán cuoái ñôøi. taäp lieân ca khuùc “Chansons de Bilitis” vaø caùc ca khuùc hay Thaàn ñoàng aùng trong thaàn thoaïi Hy-laïp. Debussy coøn coù hai baûn sonate noåi tieáng khaùc: “Sonate soá 1 cung Reù thöù cho Cello vaø Piano” vaø “Sonate soá 3 cung Sol thöù cho Violon vaø Piano” Caùc saùng taùc cho piano goàm coù: “Reâverie”. piano. vaøo ngaøy 22/12/1894. hoï chæ nhaèm vaøo caáu truùc khoâng chính thoâng cuûa taùc phaåm naøy. OÂng coøn bò nhöng khoù khaên taøi chaùnh. vaøo ngaøy 30/4/1902. Khi quyeát ñònh coâng nhaän ñöôïc gôûi ñeán nhaø oâng. vôû opeùra naøy ñöôïc coâng dieãn laàn ñaàu tieân ôû Nhaø Haùt Haøi Kòch Paris. OÂng rôi vaøo caûnh ly dò laàn thöù hai vaø laáy Emma Bardac. vôû ballet “Jeux” (Nhöõng troø chôi). Cuøng luùc ñoù. oâng cho ra ñôøi khuùc daïo ñaàu noåi tieáng cho daøn nhaïc mang teân “L’Apreøs-midi d’un faune” (Böõa aên xeá tröa cuûa Thaàn Faun 4). Debussy laøm ñôn gia nhaäp Haøn Laâm Vieän Phaùp. Sireønes (Myõ nhaân ngö). Trong lónh vöïc thanh nhaïc oâng coù vôû opeùra baát huû: “Pelleùas et Meùlisande”. ñôøi soáng xaõ hoäi ñaûo loän khi Theá Chieán Thöù Nhaát buøng noå. Khoaûng 10 naêm cuoái ñôøi. Nhöng Debussy vaãn tieáp tuïc vieát theo phong caùch cuûa oâng. coù thaân ngöôøi nhöng mang söøng vaø chaân deâ.nhaän ra ñöôïc neùt vó ñaïi cuûa noù. oâng baét ñaàu soaïn döï aùn mang nhieàu tham voïng nhaát cuûa mình. oâng ñaõ trôû thaønh trung taâm cuûa nhöõng cuoäc pheâ bình. Maëc cho taát caû höõng ñieàu ñoù xaûy ra. Vaøo ngaøy 17/3/1918. “Nhöõng böùc tranh cho Piano” (hai taäp). Feâtes (Leã hoäi). Tuy bò moïi ngöôøi leân aùn veà maët ñaïo ñöùc.

caùc nhaïc só aán töôïng duøng nhieàu hôïp aâm 7. nhaø soaïn nhaïc Aán töôïng cuûa Phaùp. “Fantoches”. thænh thoaûng môùi duøng hôïp aâm 3 noát. (1866-1925) nhaø soaïn nhaïc ngöôøi Ñöùc (1813-1883) 7 Maurice Ravel (1875-1937). Trong suoát 10 naêm sau khi töø boû Roma (vaøo naêm 1897). 5 6 4 .nhaát nhö: “Beau soir”. “Harmonies du soir” vaø “La chevelure” MOÁI GIAO KEÁT VÔÙI CHUÛ NGHÓA AÁN TÖÔÏNG: Debussy cuõng khoâng coøn giöõ quan heä vôùi gia ñình Vasniers. Claude Debussy thöôøng coù maët ôû caùc quaùn aên taïi Paris. cuõng nhö caùc nhaïc só aán töôïng khaùc. quaõng 8 ñôn thuaàn. maø chæ söû duïng nhöõng quaõng 5. aâm saéc maø töøng hôïp taïo neân.phaàn 2: Jeux de vagues (Troø chôi cuûa soùng) . Debussy laø ñaïi dieän lôùn nhaát cho tröôøng phaùi aâm nhaïc AÁn töôïng cuûa Phaùp vaø theá giôùi. Noåi baät nhaát laø loaïi thang aâm toaøn cung (whole-tone scale) vôùi nhöõng baäc caùch ñeàu nhau moät cung. nhòp ñieäu cuõng raát töï do. Cuøng vôùi Ravel7. 9. goàm 3 phaàn mang tieâu ñeà do chính oâng ñaët: . maø chæ keát hôïp quaõng: do-sol. Debussy ñaõ duøng caùc kyõ thuaät ñaëc tröng cho aâm nhaïc aán töôïng nhö sau: + söû duïng nhieàu thöùc môùi. + khoâng chuù yù ñeán vieäc lieân keát caùc hôïp aâm (goàm: chuaån bò vaø giaûi quyeát) maø quan taâm ñeán hieäu quaû. AÛnh höôûng cuûa tröôøng phaùi ñoái caùc nhaø soaïn nhaïc noåi tieáng cuûa theá giôùi raát ñaùng keå. Degas vaø Renoir. “Les cloches”. Nhö vaäy. nôi coù nhieàu ngheä só mang tö töôûng tieán boä lui tôùi. do-sol-do. 11. Nhöõng tö töôûng vaø caùc cuoäc ñaøm luaän cuûa nhoùm ngöôøi naøy ñaõ aûnh höôûng nhieàu ñeán oâng. OÂng muoán duøng aâm nhaïc ñeå theå hieän nhöõng gì maø tröôøng phaùi Aán töôïng vaø Bieåu töôïng ñang laøm trong thi ca nhöng khoâng boû rôi phong caùch rieâng cuûa mình vaø choáng laïi khuynh höôùng chuû quan vaø quaù nhieàu caûm xuùc ôû tröôøng phaùi laõng maïn do aûnh höôùng cuûa Wagner 6. Töø ñoù. Preùlude aø l’apreøs midi d’un Faune. “Romance”. Debussy muoán thoaùt khoûi caùc giôùi haïn cuûa heä thoáng ñieäu thöùc Tröôûng – thöù. + toå chöùc tieát taáu. Ví duï: + boû aâm quaõng 3 trong moät hôïp aâm. + caáu truùc hình thöùc cuûa nhöõng caâu nhaïc thöôøng khoâng nhaát ñònh ñeå taïo neân söï “mô hoà” coù chuû yù. Debussy ñaõ hình thaønh ñöôïc nhöõng suy nghó vaø ñònh höôùng cho aâm nhaïc cuûa mình. cuõng nhö trong caùc taùc phaåm aán töôïng khaùc nhö Iberis. coùtheå ñöôïc so saùnh vôùi nhöõng ñoùng goùp lôùn lao cuûa chuû nghóa AÁn töôïng trong hoäi hoïa vaøo neàn myõ thuaät cuûa nhaân loaïi.phaàn 1: De l’aube aø midi sur la mer (Töø bình minh ñeán ban tröa treân bieån) . aâm thanh. caùc hoïa só Aán töôïng (impressionism) nhö Manet. ñaëc bieät laø tình baïn vôùi nhaïc só Phaùp Erik Satie 5. Moät trong nhöõng taùc phaåm thuoäc loaïi aâm nhaïc Aán töôïng noåi tieáng cuûa Debussy laø toå khuùc daøn nhaïc “La Mer” (Bieån) ñöôïc saùng taùc vaøo naêm 1905. “Mandoline”. Ví duï: khoâng duøng hôïp aâm Do Tröôûng hay Do thöù.phaàn 3: Dialogue du vent et de la mer (Ñoái thoaïi giöõa gioù vaø bieån) Trong toå khuùc naøy. OÂng baét ñaàu coù nhöõng moái quan heä vôùi caùc ngheä só nhö: nhaø thô thuoäc tröôøng phaùi Bieåu töôïng (expressionism) Steùphane Mallarmeù.