You are on page 1of 7

Nguyn l kinh t cht thi

Khi nim v kinh t cht thi

Kinh t cht thi bao gm tt c cc kha cnh ca hot ng kinh t lin quan n pht
sinh, thu gom, phn loi, ti ch, ti s dng, vn chuyn, thiu t hoc chn lp cht
thi.

Phn loi cht thi

Vic phn loi cht thi hin nay cha c nhng quy nh thng nht, tuy nhin bng
nhng nhn nhn thc tin ca hot ng kinh t v ngha ca nghin cu qun l i
vi cht thi, c th chia ra cc cch phn loi sau y:

- Phn loi cht thi theo ngun gc pht sinh:

+ Cht thi t cc h gia nh hay cn gi l rc thi hoc cht thi sinh hot c pht
sinh t cc h gia nh.

+ Cht thi t cc hot ng sn xut, kinh doanh, thng mi: L nhng cht thi c
ngun gc pht sinh t cc ngnh kinh t nh cng nghip, nng nghip v dch v.

- Phn loi cht thi theo thuc tnh vt l: gm c cht thi rn; cht thi lng v cht
thi kh.

- Phn loi cht thi theo tnh cht ho hc: theo cch phn loi ny ngi ta chia ra cht
thi dng hu c v v c hoc theo c tnh ca vt cht nh cht thi dng kim loi,
cht do, thu tinh, giy ba v.v

- Phn loi cht thi theo mc nguy hoi i vi con ngi v sinh vt nh cht thi
c hi, cht thi c bit.

Mi cch phn loi c mt mc ch nht nh nhm phc v cho vic nghin cu, s
dng, ti ch hay kim sot v qun l cht thi c hiu qu.

Cht thi rn th

Cht thi rn th (MSW - Municipal Solid Waste) l mt loi cht thi rn tng hp
khu vc th, bao gm c cht thi sinh hot ca cc h gia nh thi ra, cht thi rn
ca hot ng thng mi v dch v, cht thi rn ca hot ng cng nghip, cht thi
rn t hot ng xy dng, cht thi rn bnh vin, v.v, chng c mt c th ring v
ang tr thnh vn quan tm c bit ca nhiu quc gia trn th gii trong vic thu
gom, vn chuyn, ti ch, ti s dng, thiu hu v chn lp.

Cng vi qu trnh th ho, MSW gia tng khng ngng. Vit Nam, ch tnh ring
lng cht thi sinh hot th, theo s liu thng k t nm 1996 n nm 1999,
lng cht thi sinh hot bnh qun khong 0,6 - 0,8 kg/ngi/ngy. Mt s th nh,
lng cht thi sinh hot pht sinh dao ng t 0,3 - 0,5 kg/ngi/ngy.

Vic thu gom v qun l cn rt hn ch, theo s liu nm 1999 thu gom MSW cc
th trong c nc mi ch t khong 40 - 70% (H Ni: 65%; Hi Phng: 64%; H
Long: 50%; Vinh: 60%; Vit Tr: 30%; Hu: 60%; Nng: 66%; Bin Ho: 30%; Vng
Tu: 70%; Thnh ph H Ch Minh: 70-75%). Nhiu th x, t l thu gom cht thi rn
trung bnh ch t t 20-40%, thm ch c mt s th x v nhiu th trn cha c t chc
thu gom cht thi rn, cha c bi t chc thu gom cht thi rn v cha c bi rc
chung ca th. cc th ln, cht thi t cc ng ph chur yu c cng ty mi
trng th, dch v cng cng hoc cng ty v sinh thu gom v vn chuyn ti cc bi
rc hoc x nghip ch bin rc.

M hnh th trng cho dch v qun l cht thi rn th

Hnh 2.40: M hnh th trng cho dch v rc thi th.

Trong th trng cho dch v MSW, cc hng ho c lin quan thc s l kt hp ca mt


vi hot ng c trng ring bit - bao gm thu gom, vn chuyn v phn hu rc thi
th. Da vo c s xc nh u ra ny, chng ta xy dng mt m hnh th trng cc
dch v MSW theo hnh 2.32, trong s dng ng cu gi thuyt (D) hoc ng li
ch c nhn cn bin (MPB) v ng cung (S) hoc ng cung chi ph c nhn cn bin
(MPC). Hai ng ny xc nh gi cn bng cnh tranh hoc chi ph cho dch v MSW,
Pc v lng cn bng Qc.

- ng cung cc dch v MSW.

ng cung ca th trng dch v MSW l ng i din cc quyt nh v sn xut


ca cc cng ty theo hp ng k vi cc thnh ph v th trn hoc chnh quyn cc
khu th ni cung cp cc dch v ny trc tip cho cng ng. Trong th trng ny,
cc chi ph cho sn xut phn nh bao gm chi ph thu gom rc, vn hnh i xe ch rc,
qun l bi rc hoc cc thiu hu rc thi v tt c nhn cng trong lnh vc ny. Theo
gi nh thng thng v sn xut v hon tr gim dn, ng MPC c dng dc ln.
Trong cc yu t phi gi c nh hng ti ng cung trong th trng ny c c din
tch t v quy nh ca Chnh ph.

V d: Do din tch t chn lp rc th hn ch, buc thnh ph phi ct gim cc


bi chn lp rc v phi vn chuyn i xa, do vy gi c cho vic chn lp rc s buc
phi tng ln, hnh 2.32 cho thy kt qu th hin trn m hnh l vic dch chuyn ln
trn ca ng MPC, v lm tng mc gi ln im Pc' v gim lng cn bng xung
Qc'.

- ng cu cc dch v MSW

ng cu ca th trng dch v MSW i din cc quyt nh tr gi ca cc c s to


ra rc thi MSW. Trong bi cnh ny, lng cu phn nh cc thay i v gi c s c
mt ngha quan trng cho thy rc thi c qun l nh th no. hiu c iu
ny, chng ta cng xem xt li vic gim lng cu t Qc n Qc' do vic tng gi gy ra
bi quy nh ca chnh quyn thnh ph nh nu ra trn. Vy lm th no cc c
s to ra rc thi c kh nng thay i hnh vi ca h t c vic gim lng rc
thi v mc ny? Mt kh nng c th xy ra l h vn to ra mt lng rc thi nh vy
nhng cn t cc dch v hn bi v h s ti ch rc thi. Cui cng, h cng c th duy
tr c mc sn sinh rc thi nh c cng nh cng mt mc ti ch, nhng li c
th tin hnh tiu hu rc thi khng ng theo quy nh ca lut php nhm trnh phi
chi tr gi cao hn cho dch v MSW, hin tng ny tng xy ra mt s doanh
nghip ca Vit Nam l vic t rc trong bc tng ro ca doanh nghip sn xut. Vy
gii php no c chn ph thuc vo tnh sn c ca n i vi c s sn xut sinh ra
rc thi v cc mc gi ca cc gii php tng ng hay ngang bng vi mc gi
cc dch v MSW. Nhn ra c phn ng th trng t nhin ca cc c s c nhu cu
i vi cc dch v MSW gi cao hn, chnh quyn a phng c th khuyn khch ti
ch bng cch a ra mt chng trnh chi ph hiu qu cho dn c khu vc . Nu
thiu mt chng trnh nh vy, mt s c s sn sinh ra rc thi c th c ng c tiu
hu rc thi ca h mt cch bt hp php.

ng cu hay MPB, ca cc dch v rc thi th cng c phn ng vi s thay i


phi gi c nht nh. V d, nhng c nhn giu c th c xu hng sn sinh ra mt
lng rc thi ln hn, v h mua nhiu sn phm hng ho hn v thay i chng
thng xuyn hn. Nh vy, cu v dch v MSW c th s dch chuyn sang bn phi
khi thu nhp ca cng ng tng ln, vi iu kin cc yu t khc gi nguyn. Mt nhn
t phi gi c khc ca nhu cu l s thch v th hiu. Khi cc c s sn sinh, rc thi c
trch nhim hn vi mi trng, chng ta c th hy vng nhu cu ca h v cc dch v

ny s gim, v h iu chnh mua bn nhng sn phm t cn bao gi hn. Ni tm li,


cc c s sn sinh rc thi mi cng ng c th s c mt ng cu vi hnh dng
ca ring mnh theo nhng thay i v gi v phi gi c.

Nu cc th trng MSW thc s hnh ng theo m hnh ny v nu khng c ngoi


ng, chng ta c th kt lun rng th trng MSW s t c gii php hiu qu ti
im m MPC = MPB.

Tuy nhin, phi chng trong th trng MSW nhng iu kin ny hon ton b vi phm.
Kt qu s phn b sai cc ngun lc do n gy ra l mt vn quan trng i hi cn
phi c thm cc cuc iu tra.

Kinh t cht thi i vi hot ng doanh nghip

Mc tiu hot ng ca bt c mt doanh nghip no trong nn kinh t th trng hng


ti l ti a ha li nhun, mt trong nhng nhn t quan trng nh hng ti li nhun
ca doanh nghip l gii quyt cht thi do qu trnh sn xut to ra. Nhng la chn
Kinh t t mc tiu qun l mi trng m cc doanh nghip c th tin hnh gim
thiu cht thi, tng hiu qu sn xut bao gm:

Gim t ngun.

t c mc tiu gim thiu cht thi t ngun, nhng phng thc m cc doanh
nghip c th tin hnh nh : Thay i cc nguyn liu th cho u vo sn xut; thay th
hoc ci tin sn phm; thay i cng ngh sn xut; ci thin dy chuyn sn xut nhm
gim hoc loi b s sinh ra cht thi trong mt qu trnh no . Trong thc tin thc
hin c nhng ni dung ny v mt k thut ngi ta phi tin hnh nh gi vng i
sn phm (LCA), tc l phn tch ton b vng i ca sn phm, bao gm vic nhn
dng v nh lng nng lng v nguyn liu s dng, cht thi ra mi trng, nh gi
tc ng ti mi trng v c hi ci thin mi trng theo quy trnh bn bc, bt u
t b sung-khi u, kim k, tc ng v ci thin.

Hnh thc ny hng ti mc tiu sn phm u ra khng i, thm ch cn tng ln,


nhng s gim nguyn liu u vo v gim cht thi. Hiu qu kinh t ca doanh nghip
s tng ln v ci thin cht lng mi trng.

Ti ch, ti s dng cht thi.

- Ti ch cht thi: thc cht l ngi ta ly li nhng phn vt cht ca sn phm hng
ha c v s dng cc nguyn liu ny ch to ra sn phm mi. Cc nguyn liu phi
c gia cng li v cc cng on ca quy trnh cng ngh s c b sung. Bn cnh
nhng li ch do ti ch a li nh gim tiu dng ti nguyn, gim nhu cu nng lng,
gim s dng nc, gim s pht thi ra khng kh, t, nc, gim cht thi cho x l
v thi b. cc quc gia c trnh cng ngh thp nhng cng ngh lc hu ny s
phn no tng thm mc tc ng ti mi trng do ti ch gy ra. V d in hnh
nh nhng lng ngh truyn thng ti ch st thp a hi; ti ch giy Dng (Bc
ninh); ti ch nha v ti ni lng ti x Minh Khai, Nh Qunh, huyn Vn Lm (Hng
Yn) v.v...

- Ti s dng cht thi: Thc cht c nhng sn phm hoc nguyn liu c qung i hu
dng ko di, ngi ta c th s dng c nhiu ln m khng b thay i hnh dng vt
l, tnh cht ha hc. V d nh cc v chai hon li, nhiu dng bng vt liu g, my
tre an v.v...

Trong ti s dng thng thng nhng sn phm hoc nguyn liu khi a vo s dng
c cng mc ch hoc c mc ch tng t nh nhau.

Do cht thi c th ti ch hay ti s dng m donh nghip c th tng doanh thu ca


mnh thng qua vic bn hoc s dng li cht thi, ngha l gin tip lm gim chi ph
trong hot ng sn xut.

X l cht thi.

X l cht thi hay ngi ta cn gi l "X l cui ng ng". Nhng hnh thc x l
ny ca cc doanh nghip thng l:

- X l ni vi, hay cn gi l x l ti ch trong hng ro ca doanh nghip, chi ph cho


vic x l ti ch bao gm: Xy dng l thiu t, bi chn lp, x l vt l, ha hc, x
l nc thi, ti ch, ti lc cc cht thi du m.

- X l ngoi vi hay cn gi l x l bn ngoi hng ro ca doanh nghip: Nhng chi


ph cho x l ngoi vi bao gm l thiu, ti ch, phc hi, ti s dng, bi chn lp v cc
nh my x l cht thi thnh ph. i vi cc doanh nghip thng phi chi tr mt
khon ph cht thi cho cc dch v lm nhim v thu gom v x l cht thi.

Ngoi hai hnh thc x l c bn trn vi x l cht thi cn din ra di nhng hnh
thc nh xut khu cht thi sang cc nc khc; ct gi ni vi hoc ngoi vi; trao i
cht thi.

Kinh nghim thc tin cho thy vic x l cht thi cui ng ng thng chi ph tn
km, phn no t hiu qu mi trng nhng tng chi ph cho doanh nghip.