You are on page 1of 24

MARMARA CORAFYA DERGS SAYI: 27, OCAK - 2013, S.

487-510
STANBUL ISSN:1303-2429 copyright 2013
http://www.marmaracografya.com

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA


ETKS
(Drought and Drought n Turkey Effect of Agriculture)
Dr. Erol KAPLUHAN
e-mail:EKapluhan@hotmail.com

ZET
Kuraklk, yan uzun yllar ortalamasndan daha az gereklemesi ile
ortaya kan ve herhangi bir zamanda, herhangi bir yerde meydana gelebilecek
olan doal bir iklim olaydr. Gnmzde; dnyada, karlatmz kresel
lekte en byk sorunlardan birisi olan kuraklk, bugn gelinen nokta
itibariyle fiziksel ve doal evre, kent yaam, kalknma ve ekonomi, teknoloji,
tarm ve gda, temiz su ve salk olmak zere hayatmzn her aamasn
etkilemektedir. Etki derecesi, sresi ve zamannn tahmin edilmesi son derece
zor olan kurakln etkileri, insan faaliyetleri ile de yakn ilikilidir.
Kuraklk, nemli ekonomik, sosyal ve evresel etkileri olan doal bir
olaydr. Kuraklk balang ve bitiminin belirlenmesinin gl nedeniyle
dier doal afetlerden farkldr. Yava yava kuvvetini artrr ve olay sona
erdikten yllar sonra bile etkisini devam ettirebilir. Kurakln etkileri genellikle
ilk olarak tarmda grlr ve yava yava dier suya baml sektrlere yaylr.
Tarm sektrnde kurakln anlam, dier sektrlerden daha farkldr.
nk bitkiler iin yl ierisinde yaan toplam yatan ok, byme
dnemlerinde bitki kk blgesinde var olan su daha nemlidir. Dolays ile
bitkilerin k ve gelime dneminde ihtiya duyduklar suyun toprakta
bulunamamas, tarmsal kuraklk olarak adlandrlmaktadr.
lkemizin, kresel snmann muhtemel etkileri asndan, risk grubu
lkeler arasnda yer ald, gelecekte zellikle Akdeniz ve anadolu
blgelerimizin iklim deiikliinden daha ok etkilenecei tahmin edilmektedir.
Tarmsal kurakln olumsuz etkilerini azaltmak, kuraklk olmadan nceki
dnemlerde alnacak tedbirler ve kurakln yaand dnemlerde yaplacak
doru planlamalarla mmkndr. Bu nedenle, kuraklktan nceki dnemde
alnacak tedbirler ve kuraklk yaanrken atlacak admlar ayr ayr
planlanmaldr. Yalarn devamlln salayarak, su arzn artrmak elimizde
olmasa da, kuraklktan kaynaklanan olumsuz etkileri azaltmak elimizdedir.
Anahtar Kelimeler: Kuraklk, Doal Afet, Kresel Isnma, Tarm.

EROL KAPLUHAN

ABSTRACT
Drought, with rainfall occurring for many years, and less than average
to happen at any time, any place is a naturally occurring climate event may
occur. Today, in the world, which is one of the biggest problems we face on a
global scale drought, the point reached today at the physical and natural
environment, urban life, development and the economy, technology, agriculture
and food, clean water and health care affects every stage of our lives to be. The
degree of impact, duration, and time is extremely difficult to estimate the effects
of the drought, human activities are closely related to the.
Drought is a natural phenomenon that has significant economic, social
and environmental impacts. Drought differs from other natural hazards in the
sense that its onset and end is difficult to determine. It develops slowly and its
impacts may remain for years even after termination of the event. Impacts of
drought are usually first apparent in agriculture and gradually move to other
water dependent sectors.
Drought in the agricultural sector, meaning different than other sectors.
Because the total rain falling throughout the year for plants too, the water is
more important than the growth stages of plant's root zone. Therefore, plants
need water in the soil can not be found in the output, and the development of
agricultural drought is called.
The country, in terms of the possible effects of global warming, are
among the countries at risk in the future, especially in the Mediterranean and
Central Anatolia regions are estimated to be affected by climate change than.
Reduce the negative impacts of agricultural drought, drought and drought
periods of measures to be taken in prior periods without the proper planning,
can do. Therefore, while there steps you can take drought and drought
measures to be taken in the previous period should be planned separately.
Ensuring the continuity of rainfall, although we have to increase the supply of
water, to reduce the negative effects of drought in our hands.
Key Words: Drought, Natural Dsaster, Global Warming, Agriculture.

1.GR
Meteorolojik karakterli doal afetler ierisinde en kapsaml etkiye
sahip olan kuraklk olaydr. Kuraklk sosyal, evresel ve ekonomik
olarak nemli zararlar oluturmaktadr. Kuraklk, Yalarn, kaydedilen
normal seviyelerinin nemli lde altna dmesi sonucu, arazi ve su
kaynaklarnn olumsuz etkilenmesine ve hidrolojik dengenin
bozulmasna sebep olan doal olay olarak tanmlanabilir. Tarm
488

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

atmosfer artlarnda alan bir fabrikadr. Tarmsal retimi etkileyen


faktrler toprak, tohum, insan ve iklimdir. Bunlardan iklim dnda kalan
dier faktrler genellikle kontrol ve slah edilebilir. Tarm teknikleri ne
kadar geliirse gelisin iklim faktrleri tarmsal retimi nemli lde
etkilemeye devam etmektedir.
Meteorolojik faktrlerin zamansal ve meknsal olarak byk
deiiklikler gstermesi nedeniyle tarmsal retimde ciddi dalgalanmalar
olumaktadr. 21. yyda beklenen iklim deiiklii, kresel snma ve
kuraklk afetleri neticesinde, byk oranda rn kayplar meydana
gelecei tahmin edilmektedir. Bu nedenle herhangi bir blgede tarmsal
faaliyette bulunmadan nce o blgenin iklim yaps ve retim riskleri
hakknda gerekli bilgilerin edinilmesi bir zorunluluktur. Tarm etkileyen
en nemli meteorolojik faktrler ya, scaklk, rzgr, nem,
gnelenme sresi ve iddeti olarak saylabilir.
lkemiz, corafik konumu ve yaps nedeniyle ok farkl iklim
blgelerine ve mikroklima alanlarna sahiptir. klim elemanlar ve
zellikle retim zerinde en byk etkiye sahip olan ya faktr,
zamansal ve meknsal olarak ok byk deiimler gstermektedir.
Trkiyede yllk ya ortalamas 640 mm civarnda olmasna ramen
ya dalmnn dzensizliinden dolay birok blgede su sknts ve
kuraklk yaanmaktadr. Bu ortalama yaa karlk olarak Trkiye
zerine ylda ortalama 501 milyar m su dmektedir. Bu suyun 274
milyar m buharlama ile atmosfere geri dnmekte, 41 milyar m
szma ile yeralt suyu depolamalarn beslemekte, 186 milyar m ise
aka gemektedir. Komu lkelerden doan akarsular ile ylda 7 milyar
m suyun lkemiz su potansiyeline dahil olduu hesaba katlarak toplam
yenilenebilir su potansiyelimiz brt 234 milyar m olmaktadr (DS
2001).
Trkiyedeki kuraklk olaylarnn en iddetli ve geni yayl
olanlar, 1971-1974 dnemi ile 1983, 1984, 1989, 1990, 1996 ve 2001
yllarnda olumutur (Trke, 2003). Trkiyenin birok blgesinde
etkili olan bu kuraklk olaylarnn ve su skntsnn, yalnz tarm ve enerji
retimi asndan deil, sulamay, ime suyunu, teki hidrolojik
sistemleri ve etkinlikleri ieren su kaynaklar ynetimi asndan da kritik
bir noktaya ulat gzlenmitir.

489

EROL KAPLUHAN

2001 sonras dnemde (Kasm 2001-Kasm 2006) genel olarak


normal snrlarnda ve normalin biraz altnda ya da zerinde gerekleen
yalar, ne yazk ki 2007 k, ilkbahar ve yaz aylarnda Trkiyenin
birok yresinde uzun sreli ortalamalarn altnda kalarak yeni bir
meteorolojik kuraklk olaylar dizisinin yaanmasna ve bunlara bal
olarak da tarmsal, hidrolojik ve sosyoekonomik kuraklklarn (rnein,
srasyla, tarmsal rn kayplar, yeralt ve yerst su kaynaklarnn
zayflamas ve yetersizlii, stanbul ve zellikle Ankara gibi baz byk
kentlerde ime suyu sknts ve su kesintilerinin yaanmas, vb.)
olumasna neden oldu (Trke, 2007). Aralk 2006-Austos 2007
dneminde oluan son kuraklk olaylar, Trkiyenin zellikle Marmara,
Ege ve Anadolu blgeleri ile Bat Akdeniz ve Bat-Orta Karadeniz
blmlerinde etkili oldu
2.KURAKLIK
Bir blgede nem miktarndaki geici dengesizliin o blgedeki su
ktl ile ilikisi olarak kabaca tanmladmz kuraklk doal bir iklim
olaydr ve herhangi bir zamanda herhangi bir yerde meydana gelebilir.
Kuraklk saylan otuz bir kadar doal afet ierisinde pek ok
aratrmacya gre en nemli doal afettir (Kadolu, 2001) Kuraktan
nemli iklim tiplerine kadar her yerde grlebilir. Bununla beraber kurak
iklimler nem eksikliinden ve yksek deikenlikteki yatan dolay
kurakla kar daha hassas konumdadrlar. Ekstrem olaylar iinde
kuraklk genellikle yava geliir, sklkla uzun bir sreklilik gsterir ve
atmosferik tehlikeler iinde tahmini en az olan olmas ile birlikte etkileri
ok genitir.
Kuraklk tabiatn gizli bir tehlikesidir. Genellikle herhangi bir
mevsim veya bir zaman diliminde ya miktarndaki azalmadan dolay
meydana gelir. Kuraklk hesaplamalarnda bir blgedeki ya ve
evapotranspirasyon (buharlama + terleme) arasndaki dengenin uzun
sreli ortalamas gz nnde bulundurulmaldr. Kuraklk zamanla (ya
mevsiminin balamasnda gecikmeler, rn byme mevsimi- ya
zamannn ilikisi) ve yalarn tesirleri (ya younluu, says) ile
ilikilidir. Yksek scaklk, iddetli rzgr ve dk nem miktar gibi
dier deikenler birok blgede kuraklkta etkili olur.
Kuraklk yalnzca fiziksel bir olay veya bir doa olay olarak
grlmemelidir. Onun, insan ve faaliyetlerinin su kaynaklarna olan
490

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

bamll nedeniyle toplum zerinde eitli etkileri vardr.


Uzun sreli kuru hava nem azl yaratarak bitki, orman ve su
kaynaklarnda azalmaya sebep olur ve neticede, ciddi evresel, ekonomik
ve sosyal problemlerin ortaya kar. Kurakln literatrde kullanlan
eidi vardr.
2.1.Meterolojik Kuraklk
Uzun bir zaman iinde yan belirgin ekilde normal deerlerin
altna dmesi olarak tanmlanr. Nem azlnn derecesi ve uzunluu
meteorolojik kurakl belirler ve blgeden blgeye geliiminde
farkllklar gzlenir. rnein yan ve yal gn saysnn belirli bir
deerden az olmas temeline dayanarak kurak periyotlar tehis edilir. Bu
hesap ekli nemli subtropikal iklimler gibi yl boyunca ya alan yerler
iin uygundur. Dier iklim blgeleri mevsimsel ya paternleri ile
karekterize edilir. Dier bir tanm ekli yan aylk, mevsimlik veya
yllk toplamlarnn ortalamasndan olan farklar ile ilikilidir.
2.2.Tarmsal Kuraklk
Tarmsal kuraklk meteorolojik kurakln eitli zellikleri ile
ok yakn ilikilidir. Toprakta bitkinin ihtiyacn karlayacak miktarda su
bulunmamas olarak tanmlanan tarmsal kuraklk nem kayb ve su
kaynaklarnda ktlk olutuu zaman meydana gelir. rn miktarnda
azalmaya, bymelerinde deiime ve hayvanlar iin tehlikeye sebep
olur.
2.3.Hidrolojik Kuraklk
Hidrolojik kuraklk yeralt su kaynaklar, yzey sular veya ya
periyotlarnn etkisi ile ilikilidir. Meteorolojik kurakln uzamas
durumunda hidrolojik kuraklktan sz edilir. Uzun sreli ya azlnn
kaynak seviyeleri, yzey ak ve toprak nemi gibi hidrolojik sistemin
bileenlerinde kendisini gstermesidir. Yeralt sular, nehirler ve gllerin
seviyesinde keskin bir de sebep olur. nsan, bitki ve hayvan yaam
iin byk bir tehlike yaratr. Bir dnemde yaanan ya miktarnda
azalma toprak neminde hzl azalmaya neden olaca iin tarmla
uraanlarca hemen hissedilecei halde hidroelektrik santrallerinde bir
sre etkili olmayacaktr. Hidrolojik kuraklkta en nemli etken iklim
olmasna ramen arazi kullanm (rnein aa kesimi), arazinin
verimsizlemesi blgenin hidrolojik zelliklerini etkiler. Blgeler
hidrolojik sistemleri ile birbirine bal olduklar iin meteorolojik
491

EROL KAPLUHAN

kurakln etkisi ile ya ktl yaanan alanlarn snrlar daha


genileyebilir. nsan aktiviteleri; arazi kullanmnda deiim meydana
getirdii iin meteorolojik kurakln frekansnda deiim olmad halde
su ktlnn frekansnda deiim meydana getirmesinden dolay en
nemli etken olarak gzlenmitir.
3.TARIM VE KURAKLIK
Tarm teknolojisi ileri lkelerde bile, tarmsal retimin temel
sorunlarndan biri de kuraklktr. Karalarn, yaklak % 16 snn veya 2122 milyon km2 kadarnn kurak ve yar kurak blgeler olduu tahmin
edilmektedir. Bu gibi blgelerde ya azl, ya rejimlerinin
dzensizlii ve kaynaklarnn kt olmas gibi faktrler tarmn temel
sorunlar arasnda yer almaktadr. zellikle su azl ve ya
yetersizliinden doan kuraklk sorununu zmlemek ve bu blgeleri
tarma kazandrmak iin, ya sulama faaliyetleri gelitirilmeye ya da kuru
arm metodu uygulanmaya allmaktadr.
Bununla birlikte, devaml kuraklklarn egemen olduu l
blgelerinde yer yer su bulunan vahalar hari, herhangi bir tarm
faaliyetinde bulunulamaz. Nitekim gney yarmkrede Olak Dnencesi
boyunca uzanan Namib, Kalahari ve Avustralya lleri ile Kuzey
Yarmkrede yer tutan Nevada, Sahra, Arabistan ve Tar lleri bu
ekildedir. Kukusuz bu devaml kurak blgelere Asya lleri de
dahildir. Bu blgelerde tarmn temel sorunu su yetersizliidir.
Ilman kuan i ksmlar ile Subtropikal blgelerde, yalarn
yetersizliinden ziyade tarmsal faaliyetler zerinde olumsuz etki yaratan
temel faktr mevsimlik kuraklktr. Bu sorun zellikle kurakln
yaand yaz aylarnda sulama yaplarak giderilmeye allmaktadr.
Bunun yannda bu blgelerde grlen epizodik kuraklklar, yani
Subtropikal ve lman kuaklarn i kesimlerinde baz yllar rastlanan
beklenmedik kuraklklar da tarmsal faaliyetleri olumsuz ynde
etkilemektedir.
Dry Farmingin (Kuru Ziraat) yllk ya tutarlarnn 10-20 inch.
veya 325-750 mm olan sahalarda tatbik edilmekte olduuna iaret
etmilerdir. Bu ekilde yllk ya tutarlar miktarlar ile dry farming
sahalarn tayin etmeye imkn yoktur. Bunun yannda yllk ya
tutarnn % 50-60nn bir iki saanak ile dmekte olduu yerlerdeki
492

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

veya yalarn ksmi azamisinin scak mevsimde derek, iddetli


buharlamaya mevzu olduu mntkalardaki yksek ya miktarlar
dtkleri sahann kurak olmasna mani olmazlar.
Dry farming sahalar tespit edilirken yalnzca yllk ya
miktarlarnn kullanlmas doru sonu vermemektedir. Bu sahalarn
tespitinde scaklk ve ya miktarlarnn dikkate alnarak yaplan
kuraklk tespiti formlleri daha doru sonular vermektedir. Buna gre E.
Tmertekin tarafndan yaplan dry farming sahalar u ekilde
belirlenmitir. Kuzey Amerikann bats, Gney Amerikada bat
Brezilya ve Arjantin, Kuzey Afrika, Sudan, Gney Afrika, Akdeniz
blgesi, Rusya stepleri, Hindistandaki Dekan ve dier kurak sahalar,
Kuzey in, Avustralyadaki sahil sra dalar iinde hayvanclk yaplan
kurak steplere gemeden evvelki ksm, yani balca buday sahalar
(Tmertekin, 1957).
360 N ve 420 N enlemleri arasnda eski dnya kara ktlelerinin
merkezine yakn bir mevkide bulunan Trkiyenin gneyinde, Afrikann
kuzey yarsndan balayarak Msr, Arabistan, Suriye l, Irak ve
randan geip Orta Asyaya kadar uzanan geni bir erit halinde az
yal scak bir iklim vardr. B tip Kppenin kuru iklimlerinden l
iklimine tekabl eder. Trkiyenin kuzeyinde ise; her mevsimi yal
lman bir iklim kua bulunmaktadr. Avrupann batsnda tam bir
okyanus iklimi karakterinde olan bu tip, douya doru kontinental bir
iklim karakterini alr.
Genel olarak bu iklim kua arasnda yer alan Trkiye ayn
zamanda bir Akdeniz memleketi olmas nedeniyle bu iklime has
zellikleri de tamaktadr. Trkiye, batda ve gneyde Akdeniz iklimi ile
gneydouda ise, l iklimleriyle sk bir temas halindedir.
Genellikle scak ve kurak bir iklim tipinin hakim olduu
memleketimizde baz zel artlar memleket iklimi zerinde baz zel
tesirler meydana getirmektedir. Deiik ykseltide da sralar, deiik
ykseltide geni yaylalar ve dalar arasndaki depresyonlar, memleket
iklimi zerinde nemli deiikliklere neden olmaktadr.

493

EROL KAPLUHAN

ekil I: Trkiye klim Blgeleri (Atalay, 1997)


Yaa bal iklim snflandrmalarnda genelde kabul edilen
esaslara gre, yllk ortalama ya 250 mmden az olan yerler kurak,
250-500 mm aras olan yerler ise yar kurak iklime sahip olarak
tanmlanmtr. Trkiye'de Anadolu ile Dou Anadolunun nemli bir
ksm yar kurak iklim alanna girmektedir. Trkiye'de sadece yaa
bal olarak ciddi derecede kurak saylabilecek alanlar yoktur. Bununla
beraber Anadolu'da Tuz Gl ve evresi 300 mmye yakn yllk
yalar ile kurak blge olma snrna yakn zellikler gsterirler. Bu
arada Aydeniz metoduna gre yaplan ve yan yannda scaklk, nispi
nem ve gnelenme sresi gibi dier faktrlerin dikkate alnd
almaya gre ise Trkiyede kuraklktan etkilenen alanlarn snrlarnn
geniledii grlmtr. Buna gre, Anadolu'nun tamam, Dou
Akdeniz, Gneydou Anadolu Blgelerinin bir ksm kurak zellie
sahip olup, yer yer l ve ok kurak zellik gsterirler.

494

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

ekil II: Trkiyede yllk ortalama yan alansal dalm


(Klimatoloji ubesi, 2008)

Ya zellikleri bakmndan yal gnler saysnn bilinmesi


kuraklk ihtimalleri bakmndan nem tar. Trkiye'nin byk bir
ksmnda yal gnler says azdr ve blgelere gre ortalama 60 ile 175
gn arasnda deimektedir. En yksek deerler lkenin kuzeyinde
Karadeniz kylar boyunca uzanan erit zerinde olup, bu kuak iinde
yal gnlerin says yer yer 138 ve 141e kadar ulamaktadr. Dier
taraftan Akdeniz Blgesinde yalarn yln belli bir dnemine ait olmas
nedeniyle ya miktarnn ve yal gn saysnn toplam fazla deildir.
Trkiyenin yar kurak blgelerini oluturan Anadolu ve Gneydou
Anadolu Blgelerinde yal gnler says 100n altna der.
zellikle Akdeniz, Ege ve Gneydou Anadolu Blgeleri yllararas ya deikenliklerinin en fazla olduu blgelerdir. Blgesel bazda
ya deikenliini gstermek iin kullanlan varyasyon katsays, ya
ortalamalarnn yzde 36 ile Gneydou Anadolu Blgesinde olduunu
gsterirken, bu oran Dou Anadolu'nun byk bir ksmnda ve Akdeniz
ky kuanda yzde 25e ve Karadeniz Blgesi'nde yzde 20'nin altna
dmektedir. Genelde, varyasyon katsaysnn yzde 20'nin zerine
495

EROL KAPLUHAN

kt blgeler ise, yataki deikenlikler sebebiyle kurakln iddet


ve sklnn en fazla olabilecei yerleri ifade eder.
4.TRKYEDE
FAKTRLER

KURAKLIA

ETK

EDEN

Trkiye'de kurakla etki eden belli bal faktrler arasnda


atmosferik koullar, fiziki corafya faktrleri ve iklim koullar yer
almaktadr. Yeryznde iklim zelliklerinin meydana geliinde fiziki
corafya faktrlerinin nemli etkileri vardr. Bunlar denize
yaknlkuzaklk (karasallk derecesi), ykselti ve dier corafik
zelliklerdir. Trkiye yksek bir lkedir ve ortalama ykseltisi 1100
mden fazladr. rnek olarak, lkemizin deniz seviyesi ile 500 m
arasnda kalan alak alanlar ancak % 17,5 kadar iken, 1000 m den daha
yksek alanlar lke yzlmnn % 55den fazlasn meydana getirir.
Bu durumun Trkiye'nin iklim koullar zerinde ok nemli etkiler
yapaca aktr.
Trkiye souk aylarda polar, scak aylarda ise tropikal hava
ktlelerinin etkisi altndadr. Sibirya zerinden gelen cP hava ktlesi
karasal karakterli souk ve kurudur. K aylarnda sis ve ayaza neden
olur, bazen Karadeniz'i geerken nem kazanarak orografik yalar
yapabilir. Atlas Okyanusundan gelen mP hava ktlesi ise Avrupa lkeleri
ve Balkanlar geerek lkemizi etkiler. Yerde belirgin olmayan A.B.
Sistemleri ile gelmedikleri iin kararszlk yalar yapar. Ya olarak
Karadeniz sahilinde yamur i kesimlerde kar brakabilir. Akdeniz
zerinden geldiinde ise daha fazla etkili olur ve her trl ya brakr.
mT hava ktlesi scak ve nemli karakterli olduu iin bat blgelerimizde
olduka fazla ya brakr. cT hava ktlesi ise K. Afrika zerinden gelir
karasal scak ve kurudur. Kuzey sistemlerle karlarsa Akdeniz
cephesini oluturup ya brakabilir. Dier taraftan Akdeniz'den
geerken yeterli lde nem kazand takdirde yine ya yapmas sz
konusudur. Zaman zaman grdmz amur yalar da bu hava
ktlesinin lkemizi etkilemesinin bir sonucudur.
Yeryznde iklim zelliklerinin meydana geliinde fiziki
corafya faktrlerinin de nemli etkileri vardr. Bunlar denize yaknlkuzaklk (karasallk derecesi), ykselti ve ororafik zelliklerdir. Trkiye
yksek bir lkedir ve ortalama ykseltisi 1100 m den fazladr. rnek
496

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

olarak, lkemizin deniz seviyesi ile 500 m arasnda kalan alak alanlar
ancak % 17,5 kadar iken, 1000 m den daha yksek alanlar lke
yzlmnn % 55 den fazlasn meydana getirir. Bu durumun
Trkiye'nin iklim koullar zerinde ok nemli etkiler yapaca aktr.
Her eyden nce birbirine yakn yerler arasnda byk ykselti
farklarnn varl, yerel farklarn ortaya kmasna ve zellikle ya ve
scaklk koullarnn yatay ve dey ynde hzl deimeler gstermesine
neden olmaktadr. Ky blgelerinden i ksmlara ve batdan douya
doru ykseltinin artmas ve lke yzlmnn yardan fazla bir
ksmnn 1000 mden daha yksek olmas yznden buralarda k
aylarnn souk ve sert geecei, yaz mevsiminin ise ksa srecei
kolayca anlalabilir. Bununla birlikte ykseltinin iklim artlarna etkisi,
yalnz scaklk dal ve farklar ynnden deil, ya ve nemlilik
ynnden de olur.
Gerekten lkemizde yksek dalar ve platolar en fazla ya alan
yerler olurken, dalarla evrili Anadolu havzalarnda ya
miktarlarnn ok dk olduu tespit edilir. Nemli rzgrlara kar olan
yksek dalar, yalarn dalnda dorudan doruya etkili olurken,
ykselti faktr ayn zamanda ya eklini de tayin etmektedir.
Gerekten alt yamalarda ve alak alanlarda yamur eklindeki yalar
baskn iken, yksek yamalarda ve doruklarda kar eklindeki yalar
egemen olmakta ve scakln dk olmas nedeniyle kar rtsnn
yerde kalma sresi de yln byk bir ksmn kapsamaktadr. Trkiye'de
blgeler, hatta yreler arasnda grlen kuvvetli iklim farklar, her
eyden nce, mevcut ykselti farknn bir sonucudur.
Trkiye gibi orta kuak lkelerinde yl iinde yal k ve kurak
yaz dnemleri olmak zere birbirinden farkl iki dnem bulunur. Trkiye
yllk toplam yalarnn %35'ini k aylarnda almaktadr. Bunu
ilkbahar ve sonbahar mevsimleri izlemekte, yaz aylarnda ise bu oran
%11'e dmektedir.
Bu durum, genel atmosfer sirklasyonu ve hava ktleleri ile
yakndan ilgilidir. Trkiye k aylarnda denizel kutupsal ve karasal
kutupsal hava ktlelerinin etkisinde kalr. Bu hava ktleleri ve bunlara
bal cephe sistemleri Trkiye'de k aylarnn yal gemesini salar.
Bu hava ktlelerinin kuzeye ve gneye hareketleri srasnda kararszlk
kazanmas bol yalara sebep olur. Bu sebeple Trkiye'de k kurakl
497

EROL KAPLUHAN

ciddi boyutlarda sz konusu deildir. Yazn ise bu hava ktleleri deien


termik koullara bal olarak alansal olarak klr ve etkilerini
kaybederler. Bunlarn yerine tropikal hava ktleleri etkinlik kazanr ve
Azor yksek basnc kuvvetlenerek etki alann geniletir. Ayrca
gneyde kara yzeylerinin snmasna bal olarak Basra alak basnc
oluur. Bu durum iki byk sistem altnda kalan Akdeniz Havzasnda
denizel tropikal ve karasal tropikal hava ktlelerinin etkinliini artrr.
Gelien bu basn sistemlerine bal olarak etkili olan kuzey-kuzeybat
ynl rzgarlar lkenin kuzeyinin yal dier yerlerin ise kurak
gemesine sebep olur.
Atmosferik koullarn yannda toporafik koullar da kurak
alanlarn belirlenmesinde nemli rol oynar. Trkiye'yi kuzeyden ve
gneyden kuatan da sralar ya miktar bakmndan lkemizi iki
farkl blgeye ayrr. Trkiye'nin yllk ortalama ya dal
incelenirse, Trkiye'de en fazla ya alan yerlerin ky kuana giren
alanlar olduu grlr. Buna karlk i blgelerde yalar belirgin bir
ekilde azalmaktadr. ncelikle, Trkiye'yi evreleyen lk denizlerin
buharlama kayna olarak ya koullar zerindeki etkisi nemlidir.
Ky blgelere ulaan nemli hava ktleleri, Kuzey Anadolu dalar ve
Toroslarn d yamalarnda ykselir ve ky kua ile bu dalara bol
ya der. Buna karlk i ksmlara ulaan hava ktleleri tadklar
nemin nemli bir ksmn ky kuanda brakm olduklarndan ve
dalar atktan sonra alaldklar srada adyabatik olarak sndklarndan
daha az nem ierirler. Bu nedenle i blgelerde ya, ky blgelerine
oranla daha azdr. Dier taraftan, i blgelerde k mevsiminde yksek
basn koullarnn egemen olmas, yaznda yksek olan scakln
youmay zorlatrmas, yalarn bu alanda daha az etkili olmasna
neden olur.
4.1.Trkiyede Kuraklk Eilimleri
Subtropikal kuak yalarnda 1960l yllarda balayan ani
azalma, 1970li yllarla birlikte Dou Akdeniz Havzas'nda ve
Trkiyede de etkili olmaya balamtr. Yalardaki nemli azalma
eilimleri ve kuraklk olaylar, k mevsiminde daha belirgin olarak
ortaya kmtr. 1970li yllarn ba ile 1990l yllarn ba arasndaki
kurak koullardan en fazla, Ege, Akdeniz, Marmara ve Gneydou
Anadolu blgeleri etkilenmitir. Kuraklk olaylarnn en iddetli ve geni
498

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

yayll olanlar, 1973, 1977, 1990 ve 1991 yllarnda olumutur. 19941998 dneminde ise, Dou Anadolu Blgesi dnda Trkiye'nin byk
bir blmnde nemli bir ya azl gzlenmemi ya da meteorolojik
kuraklklar yaanmamtr (http://www.mgm.gov.tr/FILES/aratrma
/2010-2011).
Bu dnemin hemen ardndan 1999-2000 yllarnda ve 2001 ylnn
ilk aynda ise, Trkiye'nin byk bir blmnde yeniden kuraklk
olaylar yaanmtr. iddetli ve yaygn meteorolojik kuraklklar,
zellikle Dou ve Gneydou Anadolu ile Ege ve Akdeniz blgelerinde
etkili olmutur. Uzun sreli ortalamalarn ok altndaki ya koullarna
bal meteorolojik kuraklklarn bir sonucu olarak, Trkiye'de tarmsal ve
hidrolojik kuraklklar da ortaya kmtr. Su a ve su sknts, yalnz
tarm ve enerji retimi asndan deil, sulamay, ime suyunu, teki
hidrolojik sistemleri ve etkinlikleri ieren su kaynaklar ynetimi
asndan da kritik bir noktaya ulamtr. Nisan-Mays 2001'de ise,
Trkiyenin byk bir blmnde bereketli yalar olumutur.
Genel olarak Dou Akdeniz Havzasnn ve Trkiye'nin yllk ve
zellikle k yalarnda gzlenen nemli azalma eilimleri, bu blgede
egemen olan cephesel orta enlem ve Akdeniz alak basnlarnn
sklklarnda zellikle k mevsiminde gzlenen azalma ile yksek basn
koullarnda gzlenen artlarla balantl olabilir. te yandan, zellikle
karasal ya rejimine sahip baz istasyonlarn ilkbahar ve yaz
yalarnda, zayf bir art eilimi gzlenmektedir.
Son 30 ylda Trkiyede kurak koullarn hakim olmasna neden
olan meteorolojik koullar daha ok sirklasyon sistemleri ve Kuzey
Atlantik Salnmnda grlen deimelere bal olarak aklanabilir.
1980den sonra Sibirya Antisiklonun zayflamas (k kurakl), Azor
antisiklon srtnn Dou Akdeniz'e ulamas (k kurakl), Akdeniz'e
gelen cephe sistemlerinin azl, Basra alak basncnn kuzeye sokulmas
(yaz kuraklklar) ve Azor ve Basra alak basnlarnn birleerek
kuvvetlenmesi (yaz kuraklklar) olarak kendini gstermitir. Ayrca
Kuzey Atlantik Salnm (NAO) 'nn pozitif devreleri Trkiye'de ki kurak
koullarla olduka uyumludur.

499

EROL KAPLUHAN

ekil III: SPI metodu ile 20102011 Tarm Yl 24 aylk kuraklk


deerlendirmesi(www.mgm.gov.tr)
24 aylk deerlendirmede ise son 2 yln yal gemesinin
etkisiyle Trkiyenin byk blmnde nemlilik, Orta Anadoluda ar
nemlilik yaand grlmektedir. Bunun yannda Gneydou Anadolu
Blgesinin gneyi ile Zonguldak civarlarnda kuraklk dikkati
ekmektedir.
5.TRKYEDE TARIMIN GENEL ZELLKLER
Anadolu eitli kltr bitkileri, bu arada buday yahut baz
trlerin ana yurdu gibi grlmektedir. Budayn birok tr Anadoluda
bulunmutur. Anadoluda tarih, bu blgede yazy ilk defa kullanm olan
Hititler ile M.. 2 bin ylna doru Mezopotamya ve Smerlere nazaran
bin yl kadar gecikmeyle balar. Yaplan aratrmalara gre Hititlerin
balca ziraat ve gda maddesini buday oluturmaktayd. Hititlerde
nem tayan dier bir ziraat kolu ise Baclk ve araplk idi. Hititler
devrinde Anadoluda tarlalar sabanla srlr ve saban kz ekerdi.
Kan arkasnda kullanlan kz Hititlerin evcil hayvanlar arasnda
balca yeri tutuyordu. Dier evcil hayvanlar at, eek, katr, koyun, kei,
domuz, ar ve nihayet her yerde olduu gibi kpekti.
500

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

Buradan da anlalaca gibi Hititler devrinde, yani


zamanmzdan 4-5 bin yl nce Anadoluda ziraat saban, kans, ziraat
alanlar ve evcil hayvanlar, iletilen topraklarn bln tarz ve toprak
mlkiyeti rejimi ile baz ayrntlar ve ufak farklarn dnda Orta
Anadolunun bugnk zirai durumuna yaklaacak derecede gelimi
bulunuyordu. Tm bunlar, Anadoluda saban ziraatnn ok eski ve
muhtemelen Bat ve Orta Asya dnyas iinde bu ziraatn ana yurdu
deilse bile, ana yurtlarndan biri olduunu gsterir.
Trkiye son yllara kadar bir tarm lkesi olarak ekonomisi tarma
dayanmaktayd. Ancak, 1970li yllarn sonu ve 80li yllarn bandan
itibaren dier sektrlerin zellikle sanayinin byk bir gelime
gstererek tarmdan elde edilen gelirlerin geri plana itildii ve lokomotif
sektr zelliini kaybettii grlmektedir. Nitekim 1980deki GSYH (
Gayri safi yurtii hasla)nn % 54.6sn hizmetler, % 21.2 sini sanayi,
% 24.2sini ise tarm oluturmaktayd. te yandan 1980e kadar
ihracatmzda tarm rnlerinin pay devaml olarak sanayi ve maden
rnlerine nazaran kyas edilmeyecek derecede yksek iken, 1981den
itibaren sanayi rnlerinin ihracatndan elde edilen dviz geliri tarm
amtr.
Tarm sektrnde alan nfus her yl azalmakla birlikte, dier
sektrlerde alan nfusa oranla stnln korumaktayd. Bunun
yannda tarma tahsis edilen topraklarn dalnda azda olsa
nemsenmeyecek gelimeler olmutur. Bata verimli tarmsal alanlar
adeta sanayi ve yerlemenin urban olur duruma gelmitir. Nitekim bata
ukurova olmak zere Bursa, Dzce(Bolu), zmir illerinde v.s. ou I. ve
II. snf olan tarmsal alanlar, yerlemeye ve sanayi sahalarna
kaydrlm, bunun yerine tarma uygun olmayan mera ve hatta orman
rejimi altnda bulunmas gereken sahalar tarma tahsis edilmitir.
Arzal ve meyilli bir zellikte bulunan Trkiye topraklarnn
araziden faydalanlma tasnifi yledir. Tarma elverili topraklar toplam
yzlmn %34,6sn oluturmaktadr. Bu topraklar iinde bile 1. ve 2.
snf arazinin toplam alan % 15.3tr. Tarma elverili olmayan
topraklarn alan 65.4 dr.

501

EROL KAPLUHAN

Tablo 1: Trkiyede Topraklarn


(Gngrd,s:83).
ARAZ KULLANIM
EKLLER

Faydalanma

Bakmndan

KAPLADII ALAN
HEKTAR
27.699.003
21.170.196
20.468.463
3.298.267
569.400
221.275
1.102.396
77.797.129

Tarmsal Alanlar
ayr ve Otlak alanlar
Orman Alanlar
Maki ve allk Alanlar
ehirsel Alanlar
Dierleri (Bataklk, Kumsal)
Gller
TOPLAM

Bln,

%S
35.6
28.0
26.0
4.2
0.7
4.1
1.4
100.0

Tablo 2. Tarm Alanlarnn Kullanlna gre Dalm ve Orman Alanlarnn


Dal (Gngrd,s:83)
Arazi Kullanm ekilleri
Alan
Yzdesi
(Hektar)
(%)
Ekili Tarla Alan
18.605.000
39.5
Meyve-Zeytin-Ba Alan
2.567.000
5.5
Sebze Baheleri
775.000
1.6
Nadas
4.917.000
10.5
Orman
20.199.000
42.9
Toplam
47.063.000
100.0

Tablo 1.de grld gibi Trkiye topraklarnn % 35.6sndan


tarm alan olarak faydalanlmaktadr. Bu topraklar mevcut tarm alan
olarak kullanlmaktadr. Bu topraklar mevcut verimli ovalar ve vadi
tabanlar ile eimin fazla olmad meyilli araziler ve orman arazisinin
tahribi sonucu ziraata kazandrlan topraklar ile mera alanlardr.
Tarm alanlar iinde ise % 39.6lk bir oranda ekili tarla alan 1.
sray tekil etmekte % 10.52lik alanda nadas yaplmakta %5.5lik
alanda meyve-zeytin- ba ziraat, 1.6lk alanda ise sebze ziraat
502

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

yaplmaktadr.
Ekili ve dikili alanlar (orman hari % 42.1)in oran 1965de
%23.0 iken 1997da %47.1 oranna ykselmitir. Ekili topraklar sz ile
de meyve ve sebzeler, balar, zeytinlikler, ay ve gl baheleri
kastedilmitir. % 42.1 oranla 1. srada bulunan ormanlar Trkiye
topraklarnn 1/4n kaplamakta, bu oran gerekte koru denilen iri
gvdeli aa topluluklar ile ince gvdeli aalar, bozulmu ormanlar,
allar ihtiva etmektedir. Trkiye topraklarnn blnnde ekili dikili
alanlarn 1/5ine yakn bir oran nadas (%10.8) alanlar tekil eder. lke
yzeyinin den fazlasn ayr ve otlaklar (%28) oluturur. Bunlar
hayvanclk bakmndan nemli bir oran olarak kamza kar. rn
getirmeyen topraklar ise % 4.1 orannda bataklk ve kumsal alanlardr.
Trkiye kurak sahalarnda hakim olan ekonomik faaliyet hububat
ziraatdr. Bu tip ziraatn yannda, blgelere gre nem dereceleri
deierek sulama ile endstri bitkileri, meyve yetitiricilii ve
hayvanclk da blgelerin zirai faaliyetlerini temsil eder.
Kurak blgelerde hububat ziraat, zellikle gneydou,
Anadolu ve Trakyada zirai faaliyetlerin en yaygn ve hakim karakteri
halindedir. Akdeniz blgesinde ise ziraat eitlilik gstermektedir.
Turungiller, zeytin, balar, endstri bitkileri vb. Sulamann esas olduu
bu faaliyetler dnda, genel ekim alanlarnn % 50 sini kaplayan hububat
tarlalar bu eitlilie yardm etmektedir. Ege blgesi ise, hububat
tarlalar ekim alanlarnn % 50-60n tekil etmesine ramen, endstri
bitkileri ekiminin ve meyve aalar yetitirilmesinin Trkiyede en ileri
gittii sahadr. Trakya, Anadolu ve gneydou Anadolu blgelerinde
hayvanclk, ekstansif bir hayvanclk, hububat ziraatnn yannda grlen
dier bir faaliyettir.
Tarm yl baznda yaplan analizler yaanan kurak dnemlerin
bitkisel retimi nasl etkilediinin grlmesi asndan byk nem arz
etmektedir. Bu kapsamda yaplan iki almada (imek vd. 2008, 2010)
2006-2007 ve 2007-2008 tarm yllar analiz edilmi ve bu dnemde
yaanan iddetli kurakln bitkisel retim zerinde meydana getirdii
olumsuz etkiler deerlendirilmitir. Bir dier almada ise tarm yl
baznda 1981-2009 dnemi analiz edilmi, kurak ve nemli dnemler
belirlenmi ve bunlarn trend analizleri yaplmtr (imek 2010). Bu

503

EROL KAPLUHAN

almalar yaanacak benzer kurak srelerde reticiler iin yol haritas


nitelii tadndan byk nem arz etmektedir.
Bu almada yaplan analizlerle Trkiyenin 2010-2011 Tarm
Ylnda lke genelinde nemli bir dnemin yaad belirlenmitir. Yllk
ya ortalamas 640 mm olan lkemiz, bu dnemi 709 mm ile
tamamlayarak normale gre %11lik bir art yakalamtr. Son 51 yl
dikkate alndnda en kurak tarm sezonu 477 mm ile 1972-73
dneminde, en yal sezon ise 840 mm ile 1962-1963 dneminde
yaanmtr.
6.SONU VE NERLER
lkemiz dzensiz bir ya rejimine sahiptir. Yalardaki
deikenlikler anlaml bir seyir takip etmemektedir. Bu da lkemizin,
iddeti deimekle birlikte zaman zaman kuraklk riskiyle kar karya
olduunu gstermektedir. Blgesel olarak bu tarm ylnda yaanan
kuraklk sadece Gneydou Anadolu Blgesinin gneyinde kendisini
hissettirmitir. Dier blgelerimiz ise normalleri ve zerinde ya
almtr. En fazla art %35 ile Anadolu blgesinde yaanmtr.
Gneydou Anadolu Blgesi %7 ile normallerinin altnda ya alan tek
blgemizdir.
lkemiz kurak blgelerindeki buday retimi mevcut iklim
tiplerinin ok deiken olan artlarna sk skya baldr. Bu balln
sebebi ise sulamal tarm yaplan araziler dndaki tarm sahalarnda
modern tarm metotlarnn uygulanmamasdr. Trkiyede baz yllarda
yllk buday retim miktarlar lke ihtiyacnn stnde olurken baz
yllarda ise lke ihtiyacn karlayamamaktadr. Bunun nedeni ise tarm
faaliyetleri ile iklim arasndaki sk ilikidir.
Bugn ekim alanlarnn gelecekte byk lde geliecei
beklenmemektedir. Trkiye topraklarn bilimsel yolda incelemi olan
Hervey OAKES, 1954de ciddi bir toprak erozyonu tehlikesi olmadan
srlebilecek alann Trkiyede 16.4 milyon hektar gemediini ileri
srmektedir. Halbuki bu alan nadas topraklar ile birlikte 1956da 24.3
milyon hektar, 1965de 26.4 milyon hektar, 1990da 27.7 milyon hektara
ykselmitir.
Ekili- dikili alanlar geniledike, zellikle kuru tarm (tahl ekimi)
504

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

alan bydke nadas topraklarnn da hzla artt grlmektedir. Son


50 ylda nadas topraklarnn % 4.8den , % 10.8 e ykseldii
grlmektedir. Bu aklamalardan da anlalaca gibi ekili dikili
alanlarn genilemesi tm kategorilerdeki tarm alanlarndan alan
kazanma eklinde olmutur.
Trkiyenin eitli blge, blm ve yreleri arasnda; iklim, bitki
rts, yerleme ve ulam bakmndan olduu gibi topraktan faydalanma
bakmndan da byk ayrlklar grlr. Trkiyenin faydalanma
bakmndan topraklarn bln oranlar corafi blgeler arasnda da ok
deiir. Ekili- dikili topraklar bakmndan rliefin fazla kuvvetli olmad
Marmara ve Anadolu blgeleri bata gelir. Bunlar Ege blgesi izler.
Yine rliefi kuvvetli olmayan Gneydou Anadolu blgesinin de Trkiye
ortalamasn aacak derecede ekili-dikili alan bulunur. Buna karlk
Karadeniz ve Akdeniz blgelerinde dalarn fazla alan kaplamas bu
blgelerde ekili dikili alanlarn Trkiye ortalamasndan aa dmesine
sebeb olmutur. Bu sebeble ekili dikili alanlarn rliefi kuvvetli Dou
Anadolu blgesinde, ve Marmara blgesine gre 3 kat daha az olduu
grlr. Bu blgede ayr ve otlaklarn Trkiyenin 3/5i kadar olduu
grlr. Bu oran doudan batya doru azalarak Marmara blgesinde e
kadar der.
Dank bir karakter gsteren ekim alanlar baz yerlerde geni,
baz yerlerde ise dar alanlar igal etmektedir. Makineli ziraatn byk
lde yapld Anadolu platolar, ukurova, Amik Ovas, Ege
ovalarnda alanlar genilemektedir. Ekim alanlarn fazla danklk
gsterdii asl alanlar, da sralarnn fazla yer tuttuu kenar blgeler,
baka bir deyile yzey ekillerinin fazla dank olduu yerlerdir ki,
gerekten buralarda tarm topraklar birbirinden bo arazilerle ayrlm,
irili ufakl paralar halinde vadi tabanlarnn elverili yerleri, vadi
yamalarndaki taraalar, plato sathlar, dalar arasnda ukur alanlar
serpili vaziyettedir. Anadolu ve Gneydou Anadolu blgelerinde
geni dzlklerin bulunmas ya eksiklii gibi nedenlerle tahl ekimi
yaplr.
Genel olarak yazlarn scak ve kurak getii lkemizde ziraatta
su, problem olarak karmza kmaktadr. Sulama ile topraktan ylda 2
ve daha fazla rn alnmaktadr. Bugn gelii gzel yaplan sulamann
pamua ayrlmakta, ikinci srada ise sebze, buday meyve baheleri,
505

EROL KAPLUHAN

ekerpancar, msr ve pirin tarlalar gelmektedir.


Bugn sulamann en nemli problemi ok pahalya mal olmu
byk tesisler ile suyun kullanlmas arasndaki dengesizliktir. Bu
durumu dzeltmek iin su datma kanallar ile tarla ii sulama tesisleri
yapmaya nem vermek gerekmektedir.
Ayrca sulamann tahldan ziyade ihracat elverili rnleri tevik
edecek rnlere yneltilmesi gerekmektedir. Tahl rnleri, endstri
bitkileri ile nbetlemeye gidildii iin sulanan tarlalara ekilecei gibi
baz yerlerde sulama imknlar snrl olduundan tahllarn nbetlemeye
girdii grlr. Bu artlarda iyi tohum ve uygun gbre kullanlmas
artyla budaydan yksek verim salanabilir. Ayrca sulama ii, iyi
tohum ve gbre kullanm ile birlikte yrtlmelidir.
Suya en ok gereksinim duyan sektr tarmdr. Tarma harcanan
suyun byk bir blm sulama tekniindeki aksaklklardan dolay boa
gitmektedir. Sulamada, geleneksel yntemler yerine modern yntemler
kullanlmaldr. Gnmzde iftilerin byk bir blm tarlaya su
basarak, ya da suyu paralel hendeklerden aktarak sulamakta ve suya yn
vermek iin yerekiminden yaralanmaktadr. Bu durumda bitkiler suyun
ok azn emmekte geri kalan ise topraa karmaktadr. Bu uygulama
birok yerde suyun boa gitmesine ve kirlenmesine yol amaktadr. Ayn
zamanda topran anma, suyla dolma ve tuzlanmas sonucunda verimini
yitirmesine de neden olmaktadr. Gnmzde su gereksinimini neredeyse
yarya indiren ok daha verimli ve evreye ok daha az zarar veren
yntemler bulunmaktadr.
Sulama tekniklerinden
damlatmal sulama sistemidir.
sistemi, su kullanmn %70
artrmaktadr.
Ancak bu
faydalanlmaktadr.

en verimli olan yamurlama ve


Yamurlama veya damlatmal sulama
azaltrken, rn miktarn ise % 90
sistemlerden lkemizde ok az

Son yllarda tarmsal tekniklerinde grlen geliim, ila ve gbre


kullanmnn yaygnlamas sayesinde eitli rnlerimizde eskiye oranla
nemli artlar olmutur. Nitekim budaydan 1ton civarnda hektardan
alnan 1 ton rn 1982de 2 tona yaklam, 1990da 2 tonun zerine
kmtr.
Memleketimizde her blgenin kendine has corafi muhit
506

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

artlarnn en iyi ekle deerlendirilmesi ve bu muhit artlarna en uygun


ziraat sistemlerinin uygulanmas gerekir. Bu husus sadece Trkiye
ziraatn deil ayrca Trkiye iktisadi hayatnn gelimesi ve
dzelmesinde de ok byk nem tamaktadr.
lkemizde tarmla sektrnde alanlara blgesel bazda ekim
yaptklar tarm topraklarnn zellikleri retilmeli ve bu topraklara
uygun en ekonomik tarm bitkileri seilmeli, seilmi tohumlarla ekim
yaplmal ve zellikle sulamal tarm yaplan blgelerde modern sulama
yntemleri hakknda sektr bilgilendirilerek bu yntemleri uygulamaya
tevik edilmelidir.
lkemizde kurak sahalarda halen basit sulama ebekeleri ile
sulanan sahalar mevcuttur. Buradaki ebekelerin slah, ayn zamanda asl
nemli geni sahalarn sulanmasn salayacak sulama ebekelerinin
oluturulmas kurak blgeler asndan byk nem tamaktadr.
Trkiye, dnya zerinde kurakln srekli olarak tehdit oluturduu yar
kurak bir kuakta yer almaktadr. Gemi dnemlerde kuraklk zaman
zaman lkemizde byk zararlara sebep olmutur. zellikle tarmda
doal koullarn etkisine ak bir yapda olan bitkisel retimimizde
kuraklk nedeniyle byk dalgalanmalar olumu, gda a ve yksek
fiyatlar ortaya kmtr. Halen gnmzde de tarmda ve ime suyu
temininde skntlar yaanmakta, 21. yzylda yaanabilecek iklim
deiiklii nedeniyle ortaya kacak kurakln bu skntlarn daha da
artmasna sebep olmas beklenmektedir. Bu nedenle kurakln, deiik
disiplinlerden uzmanlarn oluturduu bir merkez tarafndan srekli
olarak izlenmesi ve tehlike iyice bymeden gerekli uyarlar yaplarak
oluabilecek zararlarn en aza indirilmesi byk nem arz etmektedir. Bu
gayeyle kanunla oluturulan Trkiye Kuraklkla Mcadele Stratejisi ve
Eylem
Plan
Gda,
Tarm
ve
Hayvanclk
Bakanl
Koordinatrlnde, bata MGM olmak zere ilgili resmi ve sivil
kurum ve kurulu uzmanlarndan oluan kurul komisyonlar tarafndan,
her ay dzenli olarak takip edilmektedir ve konunun ciddiyeti asndan
gerekli ve nemlidir. Bu almalarn kesintisiz olarak srdrlmesinde
ve takip edilmesinde yarar vardr.
Byk sermaye yatrmlar, kurak blge iftileri asndan yeni
ziraat teknii ve daha deerli ve verimli bitkilerin yetitirilmesini
salayacak olan sulu tarm sahalarn artrlmas gereklidir. Ancak sulama
507

EROL KAPLUHAN

imknnn mevcut olmad veya modern sulama tesislerinin uygun


grlmedii sahalarda zirai faaliyetlerde modern kuru tarm metodunun
uygulanmas gerekmektedir. Ayrca bu tip sahalarda tarmsal faaliyetlere
yardmc olarak yaplacak hayvanclk faaliyetleri tarmla uraan sektr
insanlarnn ekonomilerine katk salamakla birlikte kurakln yol at
olumsuzluu nisbeten azaltacaktr.
KAYNAKLAR
Atalay, .(1997). Trkiye Corafyas, Ege niv. Basmevi, zmir.
Birlemi Milletler lleme ile Mcadele Szlemesi - BMMS (1997).
evre Bakanl Yaynlar, Ankara.
Doanay, H.(1985). Tarm Corafyas, Atatrk niv. Fen-Edebiyat
Fakltesi Ders Notlar:86, Corf. Bl. No: 12, Erzurum.
Gney, S.(1979). Trkiye Ziraatnn Corafya Esaslar, st. niv. Yayn
No: 2600, Corf. Enst. Yayn No: 110, stanbul.
Gngrd, E. (2001). Eitim Faklteleri in Trkiyenin Beeri ve
Ekonomik Corafyas, Nobel Yayn Datm, Ankara.
Kadolu,M.(Mart 2001). Kuraklk Kran, Cumhuriyet Bilim Teknik
Dergisi, s.17-24, stanbul.
Km, A.. ve Erkan, A. (2000). Kuraklk ve lleme Sreci ve
Trkiye Asndan Analiz ve zmler, Yaymlanmam
Rapor, Ankara.
Klimatoloji ube Mdrl (2008), Trkiye klim Atlas, Ankara.
zey, R. (2001). Gnmz Dnya Sorunlar, Aktif Yaynevi, stanbul.
imek, O., Murat, A. ve akmak, B. (2008). 2006-2007 Tarm Yl
Kuraklk Analizi. Kuraklk ve Su Ynetimi Toplants Bildiri
Kitab, 15-16 Mays 2008 5. Dnya Su Forumu Blgesel
Hazrlk Sreci Trkiye Blgesel Su Toplants. OB DS
Genel Mdrl V. Blge Mdrl, s.199-213, Ankara.
imek, O.(2010) Trkiyede Tarm Yl Kuraklk Deerlendirmesi ve
Bitki Geliim Modeli le Budayda Kuraklk-Verim Analizi.
2A.. Ziraat Fak. Doktora Tezi, Ankara.
Tanolu, A. (1968). Ziraat Hayat (Ziraat Tarihine Bir Bak ve Orta
508

TRKYEDE KURAKLIK VE KURAKLIIN TARIMA ETKS

klim Memleketlerinde Ziraat), Geniletilmi 2. Bask, Cilt I,


st. niv. Yay. No:177, Corafya. Ens. Yay. No: 8, stanbul.
Tarm ve Kyileri Bakanl, (2008). Trkiye Tarmsal Kuraklkla
Mcadele Stratejisi ve Eylem Plan (2008-2012), Ankara.
T.C. Orman ve Su leri Bakanl Meteoroloji Genel Mdrl
Aratrma Dairesi Bakanl, (2012). 2010-2011 Tarm Yl
nn Kuraklk Analizi, Ankara.
Tmertekin, E.(1981). Krsal Alanlar ve Corafya, st. Tekn. niv.
Mimarlk Fak. ehircilik Enst.Derg.,Say:17, s: 49-63,
stanbul.
Tmertekin, E.(1957). Kurak Blgelerde Ziraat, st niv Yay. No: 713,
ktisat Fak. Yay. No: 96, stanbul.
Tmertekin, E., ve Cntrk, H.(1961).Kuraklk ve lgili Faktrler,
stanbul niv. Corf. Enst. Dergisi, Cilt:6, Say:12, s:188191, stanbul.
Trke, M. (2003). Spatial and temporal variations in precipitation and
aridity index series of Turkey. In:Hans-Jrgen Bolle, (ed.):
Mediterranean Climate Variability and Trends, Regional
Climate Studies.Springer Verlag, Heidelberg, pp. 181-213.
Trke, M.(2007). nsann kresel iklim zerindeki etkileri, gzlenen ve
ngrlen iklim deikenlii ve deiiklikleri ile sonular,
Kresel klim Deiimi ve Su Sorunlarnn zmnde
Ormanlar Sempozyumu, 13-14 Aralk 2007, stanbul
niversitesi Orman Fakltesi, Bildiriler Kitab, stanbul.
http://www.mgm.gov.tr/FILES/arastrma/2010-2011
http://www.dsi.gov.tr/yaynlarmiz/
www.geocities.com/Klimatoloji/Kuraklk
http:// www. koeri.boun.edu.tr/meteor./kuraklk
www.civil.emu.edu.tr.
www.webworld.unesco.org/water/
www.togem gov.tr
509

EROL KAPLUHAN

http:// www.tarim.gov.tr/
http://tmb.mkutup.gov.tr/
http.// www.tubitak.gov.tr/
http:// www.tema.org.tr/
http://www.tigem.gov.tr/

510