You are on page 1of 10

1.

UVOD
U ovom seminarskom radu bie rijei o Petom kongresu Komunistike Partije
Jugoslavije koji je odran od 21 do 28 jula 1948 godine, a na osnovu odluke i pisma od 20
maja 1948 godine. Prvi dio govori o donoenju odluke i pismu o sazivu Petog kongresa
Komunistike Partije Jugoslavije. U drugom dijelu rije je o samom kongresu, najprije o
izvjetaju Centralnog komiteta Komunistike Partije Jugoslavije koji je proitao Josip Broz
Tito, a koji govori o djelatnosti Komunistike Partije Jugoslavije od njenog osnivanja pa sve
do sazivanja kongresa. Zatim o osnovnim narednim zadacima organizacija Komunistike
Partije Jugoslavije, te o rezoluciji Petog kongresa o odnosu Komunistike Partije Jugoslavije
prema Informbirou.

2. DONOENJE ODLUKE I PISMO O SAZIVU PETOG KONGRESA


KOMUNISTIKE PARTIJE JUGOSLAVIJE
Centralni Komitet Komunistike Prtije Jugoslavije je na plenrnoj sjednici od 13 aprila
1948 godine odluio da se u najskorije vrijeme odri Peti kongres Komunistike Partije
Jugoslavije. Na plenarnoj sjednici od 20 maja 1948 godine Centralni Komitet Komunistike
Partije Jugoslavijeje donio odluku da se Peti Kongres Komunistike Partije Jugoslavije sazove
za 21 juli 1948 godine.
U pismu Centralnog Komiteta se istie da odravanje kongresa Komunistike Partije
Jugoslavije ima ogroman znaaj za razvitak Partije, za dalju mobilizaciju masa u borbi za
izgradnju socijalizma u naoj zemlji. Kongres e sumirati rezultate i dati ocjenu dosadanjeg
rada Partije, donijeti Program i Statut Komunistike Partije Jugoslavije, odrediti neposredne
zadatke Partije i izabrati Centralni Komitet KPJ. U pismu se dalje istie da poslije
pobjedonosnog zavretka narodnooslobodilakog rata okupljeni i ujedinjeni u narodnom
frontu , pod rukovodstvom partije, pristupili su obnovi i izgradnji zemlje, preli na plansku
privredu, izgrauju socijalizam, pretvarajui Jugoslaviju iz zaostale kapitalistike u naprednu
socijalistiku zemlju, uspjeno vodei borbu protiv kapitalistikih ostataka u zemlji. Narodi
Jugoslavije su pod vodstvom KPJ, organizatora velike borbe za izgradnju socijalizma, postigli
krupne uspjrehe na tom putu. Agrarnom reformom likvidirani su, ne samo feudalni i
polufeudalni ostaci na selu, nego je zadat i jak udarac kapitalistikim elementima u
poljoprivredi. Konfiskacijom neprijateljske imovine, koja je prela u dravne ruke, u ruke
radnog naroda, sva industrija, sve bankarstvo, sva veletrgovina, a silno se ojaao dravni
sektor u svim ostalim privrednim granama. Svi ti uspjesi govore o tome da je zemlja u jeku
socijalistike ofanzive na itavmom frontu i da se pred Partijom postavljaju novi zadaci u
cilju to breg i to ireg razmaha socijalistike izgradnje. 1
Centralni komitet, u pismu o nunosti sazivanja Petog kongresa KPJ, iistie da klasni
neprijatelj u zemlji i njegovi pomagai u licu imperijalistikih kruogva u inostranstvu, ine
sve da bi omeli socijalistku izgradnju u zemlji i da bi je ponovo ekonomski i politiki
porobili. Meutim, u tim svojim pokuajima, iimperijalisti nilaze na sve jai otpor snaga mira
i istinske demokratije. Te snage, na elu sa velikim Sovjetskim savezom, postaju svakim
1 Branko Petranovi i Momilo Zeevi, Jugoslavija 1918-1984., Zbirka dokumenata, Beograd,
1985., 775.
2

danom sve jae i predstavljaju nerazruiv bedem protiv svih ratnih i porobljivakih pokuaja
imperijalista. U tom znaku Peti kongres KPJ ima zadatak da jo jae mobilie Partiju i itav
narod na ouvanju i daljem razvijanju velikih tekovina narodne rezolucije izvojevanih kroz
Narodnooslobodilaki rat i kroz borbu za izgradnju socijalizma u poslijeratnom periodu. S
obzirom da se Peti kongres KPJ odrava u uslovima kad radni narod, pod rukovodstvom KPJ,
ima vlast u svojim rukama, da treba sagledati itav dugotrajni, muni i herojski out borbe
Partije za svrgavanje kapitlistike klase i njene vlasti i da tek rezultate te borbe treba
analizirati, sumirati i teoretski oformiti, s obzirom da Peti kongres treba da postavi dalje
perspektive u borbi za izgradnju socijlizma u zemmlji i zajednici sa svim miroljubivim i
demokratskim snagama na elu sa SSSR-om protiv imperijalistkih porobljivaa, s obzirom
na sve to Peti kongres KPJ ima ogorman historijski znaaj kako za Partiju, tako i za itav
narod i zemlju.2
Na plenarnoj sjednici Centralnog Komiteta KPJ od 20 maja 1948 godine odlueno je da svaka
sreska, gradska, odnosno rejonska partijska orgnizacija bira na svojoj konferenciji za izbor
delegata za Kongres KPJ na svakih dvije stotine lanova partije jedog delegata. Izbor delegata
vri se tajnim glasanjem.3

2 B. Petranovi i M. Zeevi, n.d., 776.


3 Isto, 777.
3

3. ODRAVANJE KONGRESA
Peti kongres KPJ je sazvan dvadeset godina poslije etvrtog kongresa KPJ odranog u
Dresdenu, a osam godina poslije pete zemaljske konferencije. Odran je u Beogradu od 21 do
28 jula 1948 godine. Da bi se Kongresu dao to vei publicitet, organizirano je i izzravno
prenoenje toka sjednica preko radija i opiirno izvjetavanje u tampi. Bio je to prvi javni
Kongres Partije nakon zabrane njena rada 1920 godine. Kongres je imao svjedoiti o
ispravnosti politike KPJ, pa je u svojim zakljucia dao punu podrku partijskom vrhu u
odbijanju rezolucije Informbiroa.4
Zbog velikog broja govornika Kongres je radio i nou i danju. Nijedan delegat se nije izjasnio
za rezoluciju Informbiroa. Kongresu nisu prisustvovali delegati drugih komunistikih partija,
iako su bili pozvani. Kongres je dao politiku podrku Centralnom komitetu u odbrani
nezavisnosti Jugoslavije. Delegati su odbacili optube Informbiroa kao neistinite. Na Ptom
kongresu iznijeta je prvi put ocjena o socijalistikom karakteru Narodne rezolucije u
Jugoslaviji. Izloena je i koncepcija o narodnoj demokratiji kao specifinom obliku diktature
proleterijata i o mogunostima uspjene izgradnje socijalistikog drutva u postojeim
uslovima meunarodnih odnosa i meunarodnog poloaja Jugoslavije. Tito je u zavrnoj
rijei upozorio na tekoe i kritini trenutak po nezavisnost zemlje Ja vas drugarice i
drugovi, upozoravam da se mi nalzimo u tekoj situaciji, u tekom periodu. Naa Partija je
postavljena pred veliku kunju i samo, ako budemo sauvali veliku budnost, jedinstvo i
monolitnost u naoj Partiji, ako neemo gubiti nerve, naa pobjeda e biti osigurana.5
Odmah poslije sazivanja Petog kongresa KPj u cijeloj zemlji, naroito u rdovima Parttije,
razvila se veoma iva politika aktivnost. Ne samo komunisti, ve i iroki slojevi radnih ljudi,
osjetili su da su rezolucijom Informbiroa dovedeni u pitanje njihovi ivotni interesi da je javi
ozbiljna opasnost za njihove osnovne revolucionarne tekovine i da moraju mobilisati sve
svoje snage u odbrani tih tekovina. Na mnogobrojnim politikim skupovima i
4 Hrvoje Matkovi, Povijest Jugoslavije 1918-1991., Zagreb, 1998., 302.
5 B. Petranovi i M. Zeevi, n.d., 778.
4

manifestacijama ispoljilo se jedinstvo komunista i narodnih masa, doao je do izraaja


potpuna njihova podrka stavu Centralnog komiteta KPJ. Sve partijeske organizacije
odravale su svoje knferencije na kojima je izvren bilans njihovog rada, izabrana
rukovodstva i delegati koji e ih predstavljati na Kongressu. Ove konferencije su takoer bile
izraz jedinstva Partije, njene politike zrelosti i spremnosti da se suoi sa najvei tekoama u
odbrni svoje revolucionarne i principijelne poitike linije. U junu je Politbiro Centralnog
komiteta potvrdio nacrte satuta i pprograma partije, koje su izradile komisije Centralnog
komiteta i dostvio ih partijskim oragnizacijama na diskusiju. Za Peti kongres KPJ izabrana su
2344 delegata koja su predtavljala 468 174 lanova Partije 51 612 kandidata. Politiki
izvjetaj o radu Centralnog komiteta KPJ podnio je generalni sekretar Tito. Podneseni su jo
izvjetaji o organizacionom i agitacionom propogandnom rau Partije, zatim referati: KPJ u
borbi za novu Jugoslaviju, za narodnu vlast i socijalizam; O izgradnji socijalistike
ekomonike Federativne Narodne Republike Juoglavije, O pojektu programa KPJ i O
projektu statuta KPJ.6

3.1.Politiki izvjetaj centralnog komiteta KPJ na petom kongresu


KPJ

Izvjetaj Centralnog komiteta KPJ kojeg je izloio Tito bio je brlo iscrpno i dokumentovano
izlaganje djelatnosti KPJ od njenog osnivanja. Poto je u poetku izvjetaja dao kratak
historijat razvitka radnikih pokreta u zemljama Jugoslavije Tito je, osvjetljavanjem svih
vanih momenata iz historije Partije, kritikom analizom svih njenih znaajnih iskustava,
kako uspjeha i pobjeda tako i slabosti, tekih greaka, kriza i poraza, ocrtao put njenog
revolucionarnog i politikog sazrijevanja. On je osvijetlio razdoblje unutranje nestabilnosti i
frakcijskih borbi u Partiji, zbog ega je ona zapala u ozbiljnu krizu, a u isto vrijeme je ukazao
na ivu snagu partije, na njeno osnovno lanstvo koje nije pokleklo ni pred najteim terorom i
koje je uspjelo da savlada unutranje slaboati i razbijenost partijskih redova.
Izvjetaj je najvie panje poklonio uspomu Partije poslije 1937 godine, a naroito
poslije izbijnja Drugog svjetskog rata. Djelatnost i politiku KPJ u uslovima oslobodilakog
rata i revolucije Tito je izloio podrobnije sluei se znaajnim historijkim dokumentima. Iz
6 Grupa autora, Pregled istorije saveza komunista Jugoslavije, Institut za izuavanje radnikog
pokreta, Beograd, 1963., 463-464.
5

negovog izvjetaja mogla se sagledati i politika linija KPJ i borba za njeno ostavrenje
suzbijanja greaka i zastranjivanja, sve to u uslovima izuzetno surovog rata protiv faistikog
okupatora i raznih domaih izdajnikih formacija, neprijateljske djelatnosti odreenih
saveznikih krugova prema Narodnoodlobodilakom pokretu na jednoj strani, i izvjesnih
nerazumijevanja sukoba na druogj strani. On je izrazio vrsto uvjerenje u pobjedu istine i
pravedne stvari KPJ i pozvao lanove da budno uvaju jedinstvo Partije i narodnih masa.7

3.2. Rezolucija petog kongresa KPJ o osnovnim narednim zadacima


organizacija KPJ
Peti kongres KPJ imao je ogroman znaaj za oranizacioni razvoj i za idejno politko
uvrivanje Partije. On je donio nov program i nov statut KPJ. U progrmu su izloene
okolnosti razvitka radnikog pokreta uopte, a posebno u Jugoslaviji. Definisane su
izvojevane tekovine revolucije i borbe KPJ i formulisani putevi budueg njenog djlovanja u
izgradnji socijalizma. Novi statu je rijeio organizaciona pitanja u ivotu Partije koje jo nisu
bila rijeena (status partijskih organizacija narodnih republika i njihovih rukovodstava, prijem
novih lanova Partije itd), i omoguio stabilizovanje njenih redova.
Kongres je pored toga donio i posebnu rezoluciju o osnovnim narednim zadacima KPJ
na podruju organizacione izgradnje, propagande, u borbi za ja aktiviranje masa u izgradnji
socijalizma, na podruju uvrivanja i izgradnje narodne vlasti i socijalistike ekonomije
zemlje. Rezolucija poziva komuniste na upornu borbu protiv svih birokratskih i drugih
metoda koji koe privlaenje masa i razvijanje njihove inicijative i izgradnji socijalizma i na
svestrano razvijanje i jaanje politikog rada u masama, stalno podizanje i razvijanje svijesti
radnih masa. U dijelu rezolucije koji je posveen izgradnji narodne vlasti istiu se ovi zadaci:
s jedne strane u punoj mjeri omoguiti kontrolu i uee radnih masa, odnosno njihovih
predstavnika u radu drutvene uprave, a s druge strne osugurati strunu sposobnost aparatana
narodnih odbora; jo vie ojaati rad dravnih kontrolnih organa boreei e za pravilno i
tano sprovoeenje odluka i direktiva, protiv njihovog izopaavanja u toku razraivanja i
sprovoenja. Rezolucija poziva u borbu za ostvarenje Petogodinjeg plana, kao osnovne
karike u izgranji socijalistike ekonomije, a posebnu panju obraa politici Partije na selu,
postavljajui kao zadatak uvrivanje i proirivanje socijalistikih pozicija na selu, u prvom
redu putem proirivanja, organizacionog i materijlnog jaanja zemljoradnikog zadrugarstva
7 Grupa autora, n.d., 464-465.
6

na potpuno dobrovoljnoj osnovi, njegovog snabdijevanja modernim poljoprivrednim oruima


i obezbjeenje dravnih kredit ai opom finansijskom pomoi.8

3.3. Rezolucija petog kongresa o odnosu KPJ prema informbirou

U vezi sa razmimoilaenjima koja si uzbila izmeu Centralnog komiteta KPJ s jedne strane i
Centralnog komiteta Svesavezne Komunistike partije (boljevika), a kasnije i Informacionog
biroa komunistikih partija s druge strane, Peti kongres KPJ donio je rezoluciju koja je imala
pet lanova. Ovom rezolucijom je kongres odobrio stav Cntralnog komiteta KPJ u vezi sa
optubama Centralnog omiteta SKP i Informbiroa i konstatovao l.2 ove rezolucije Peti
komgres konstatuje da je kritika u pismima Centralnog komiteta SKP i u rezoluciji
Informbiroa o stanju u KPJ netana, nepravilna i nepravedna. Peti kongres KPJ konstatuje da
su netane tvrdnje o tome kako Centralni komitet KPJ vodi Jugoslaviju ka postepenom
podreivanju imperijalistikim dravama i pretvaranju u buroasku dravu, nego je, naprotiv,
tano da Centralni komitet vodi zemlju ka svestranom jaanju njene nezvaisnosti prema
imperijalistima i jaanju socijalizma u njoj, a samim tim i jaanju opeg demokratskog fronta.
Takoer su netane tvrdnje da u Jugoslaviji jaa kapitalizam u gradu i selu, nego, naprotiv,
jaa socijalizam, a vodi se dosljedna borba za potiskivanje kapitalistikih elemenata na selu.
Netana je tvrdnja da se KPJ pretvara u ilegalnu, sektako-birokratsku, kulaku partiju sa
vojnikom disciplinom, koja se utapa u narodnom frontu, a naprotiv, tano je da je KPJ
leglana, vladajua partija koja rukovodi narodnim frontom i u kojoj se uprkos nedostacima i
slabostima njeguje i razvija unutarpartijeska demokratija. Isto tako stoji da rukovodioci KPJ
ire teorije kako je moguno mirno urastanje kapitalistikih elemenata u socijalizam, kako se
avanturistiki, nepripremljenim mjerama kompromituje socijalistika izgradnja Jugoslavije.
Naroito je teka, netana i nepravedna optuba da vodstvo KPJ vodi antisovjetsku politiku i
potcjenjuje ulogu Crvene armije u ratu- uope, a u pomoi Jugoslaviji napose i tome slino.
Meutim, tano je da se u pomenutim kritikama, a osobotio u kamapanji koja je nastala
poslije rezolucije Informbiroa o stanju u KPJ, nepravilno ocjenjuje i procjenjuje naa
narodnooslobodilaka borba.9
8 Grupa autora, n.d., 466.
9 Branko Petranovi, edomir trbac, Istorija socijalistike Jugoslavije, knjiga II, Beograd, 1977.,
276-277.
7

l.4. ove rezolucije Peti kongrs KPJ istie: Peti kongres KPJ smatra da Centralni komitet
KPJ treba da uinii sve sto je mogue da se likvidiraju razmimoilaenja sa Centralnim
komitetom SKP i da nastoji da se Centralnom komitetu SKP pprue na licu mjesta sve
mogunosti da se uvjeri u netanost svojih optubi.10

4.ZAKLJUAK
Peti kongres KPJ je jedan od najznaajnijih dogaaja u razvitku jugoslavenskog radnikog
pokreta i socijalistike Jugoslavije. On je predstavlljao izraz dotadanje pobjedonosne
revoluionarne borbe KPJ za socijalizam, a predstavljao je izraz politike vrstine Partije, ali i
njene rijeenosti da shodno objektivnim mogunostima otpone jednu novu borbu za
savladavanje negativnih pojava. Iz tih razloga na kongresu je prvo podnesen izvjetaj o radu
KPJ, a zatim i rezolucija o osnovnim narednim zadacima organizacijma KPJ. Na osnovu toga
izloen je preeni put KPJ i formulisane su smjernice predstojeeg razvitka jugoslavenskog
drutva, posebno njegove ekonomije, ali i data politika platforma KPJ.

10 Isto, 277.
8

5.LITERATURA
1. Grupa autora, Pregled istorije saveza komunista Jugoslavije, Institut za izuavanje
radnikog pokreta, Beograd, 1963 godine
2. Matkovi Hrvoje, Povijest Jugoslavije 1918-1991, Zagreb, 1998 godine
3. Petranovi Branko, Istorija Jugoslavije 1918-1978, Beograd, 1980 godine
4. trbac edomir, Petranovi Branko, Istorija socijalistike Jugoslavije, knjiga I i II,
Beograd 1977 godine
5. Zeevi Momilo, Petranovi Branko, Jugoslavija 1918-1984,zbirka dokumenata,
Beograd, 1963 godine

SADRAJ
1.UVOD.................................................................................................................... 1
2. DONOENJE ODLUKE I PISMO O SAZIVU PETOG KONGRESA KOMUNISTIKE PARTIJE
JUGOSLAVIJE........................................................................................................... 2
3. ODRAVANJE KONGRESA...................................................................................... 4
3.1.Politiki izvjetaj centralnog komiteta KPJ na petom kongresu KPJ................5
3.2. Rezolucija petog kongresa KPJ o osnovnim narednim zadacima organizacija
KPJ....................................................................................................................... 6
3.3. Rezolucija petog kongresa o odnosu KPJ prema informbirou........................7
4.ZAKLJUAK.......................................................................................................... 8
5.LITERATURA......................................................................................................... 9

10