You are on page 1of 14

KERTASCADANGANKAJIAN

TINDAKAN
TAJUK:
"PENDEKATAN PROGRAM PAMERAN SAINS
DALAM MENINGKATKAN

PEMAHAMAN

KEMAHIRANPROSESSAINSMURIDTAHAPDUA
DI SEBUAH SEKOLAH RENDAH DAERAH
TAMPARULI."
OLEH:
SAADIAHBINTISAWADDINSAW.

SEKOLAH:
SEKOLAHKEBANGSAANKAPA,TAMPARULI.
D/APEJABATPELAJARANTUARAN,
PETISURAT594,
89208,TUARANSABAH.

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

KELOLAAN:
PANITIASAINSSKKAPA,TAMPARULI.
1. TajukProgram:PendekatanProgramPameranSainsdalam meningkatkan
pemahaman Kemahiran Proses Sains Murid Tahap dua di sebuah sekolah
rendahdaerahTamparuli.
2. NamaPenyelidik:SaadiahbintiSawaddinSaw
3. NamaSekolah:SekolahKebangsaanKapa,Tamparuli.
4. RefleksiPengajarandanPembelajaran:
Semasa menyemak buku kerja murid tahun 4, saya amat terkejut kerana
mendapati hampir semua murid menghadapi masalah menjawab bahagian B.
Merekatidakdapatmenjawabsoalansoalanyangmelibatkankemahiranproses
sains seperti membuat hipotesis, mengenalpasti pembolehubah, membuat
kesimpulan dan masih juga terdapat murid yang tidak dapat menulis hasil
pemerhatianmerekayangselamainisayarasasoalaninimerupakandiantara
soalanyangagakmudahuntukmerekajawab.
Hanya 5% murid dapat menjawab sekurangkurang separuh betul daripada
jumlah soalan di bahagian B. Manakala seorang murid pula tidak mendapat
markahlangsungdalambahagianBini.Inimengejutkansayakeranaselamaini
merekaseolaholahfahamapabilasayamengajardalamkelasdanmemberikan
responresponyangpositif.Selainitu,sayajugatelahmemperkenalkanteknik
teknikmenjawabsoalansainskhususnyadalambahagianBmelaluipenggunaan
katakunci.
Masalahiniturutdikongsidandibuktikandalamdapatankajiansepertiyang
dilakukanolehGermanetal.(1996)dimanarespondentidakmenguasaiKPS
dengan baik. Dalam kajian Abu Hassan dan Rohana Hussin (2003) pula
mendapati tahap penguasaan KPS responden adalah sederhana, sebagaimana

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

dapatankajianyangdijalankanolehTan(1991),Roadrangka(1996)danSoyibo
(2000).
Apabilasayabertanyakepadabeberapamurid,merekamemberialasanyang
mereka lupa kata kunci yang telah diajar dan terdapat juga murid yang tidak
fahamistilahistilahsainsyangdigunakandalampembinaansoalanbahagianB.
Seorang pelajar pula menyatakan soalan sains di tahun empat lebih sukar
berbanding soalansoalansains tahap1,kerana semuasoalannya tidakmelibat
Kemahiran Proses Sains. Sedangkan umum mengetahui bahawa kemahiran
saintifik adalah asas yang penting dalam pengajaran dan pembelajaran mata
pelajaran sains.Initurut disokongolehAbuHassan (2001),yangmenyatakan
kemahiran saintifik adalah merupakan asas penting dalam proses pengajaran
pembelajaran yangberteraskan 'belajar melalui pengalaman' sebagaimana yang
dituntut dalam sains KBSM. Tanpa pengetahuan dan kemahiran yang mantap
dalam aspek kemahiran saintifik, pelajar tidak dapat melaksanakan aktiviti
penyiasatanyangberkesan.
Selepas itu, saya memeriksa pula buku kerja muridmurid tahun lima dan
enam.Sayadapatihasilnyatidakjauhberbeza,dimanahanya13%muriddapat
menjawabsekurangkurangnyasebahagiansoalanbahagianB.Walaupunhasilnya
masihtidakmemberangsangkantetapisekurangkurangnyahasiljawapanmereka
lebih baik dari muridmurid tahun empat. Manakalah murid tahun enam pula
hampir kesemuanya dapat menjawab sekurangkurangnya sebahagian soalan
bahagian B. Ini mungkin disebabkan murid tahun enam sudah terlatih dalam
teknikteknik menjawab soalan melalui kata kunci, selain menghadiri kelas
tambahanyangdianjurkandisekolahuntukpersediaanUPSR2012.
Dengan ini, saya mendapati bahawa tahap pemahaman Kemahiran Proses
Sains murid murid di sekolah saya agak merisaukan. walaupun muridmurid
tahun enam dapat menjawab soalan di bahagian B dengan baik namun
pemahamanmerekamasihmembimbangkan.Sayaadabertanyadenganbeberapa
murid tahun enam, dan mendapati mereka dapat menjawab soalan dengan

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

berpandukankatakunciyangtelahdiajarnamunmerekatidakdapatmenyatakan
apakahtujuanataurasionalsetiapkemahiraniniperludikenalpastidalamtugasan
amali Sains, dalam era globalisasi dan masyarakat berteknologi tinggi yang
semakin kompleks, banyak keputusan dibuat memerlukan pendekatan inkuiri
sainsbagimenghasilkansesuatupenyelesaian.Justeru,pelajarperlumempelajari
bukan setakat fakta tetapi menguasai kemahiran proses sains demi
mempertingkatkan kemahiran berfikir merekasecara analitik danlebihberjaya
dalammenyelesaikansesuatumasalah(TobindanCapie,1982).
Menurut Kuhn (1993) dalam Abu Hassan dan Rohana Hussein (2003)
kemahiranprosessainsbukansahajabertindaksebagaipenyokonguntukaktiviti
inkuiripenemuan,malahiamemainkanperananpentingdalammembezakandan
mengkoordinatkan teori dan bukti. Melalui pendekatan ini, pelajar berpeluang
menggabungkan pengetahuan saintifik, proses dan kemahiran berfikir untuk
memahami sesuatu konsep. Kajian yang dijalankan oleh Wellington (1989)
mendapatipenguasaankemahiranprosessainsadalahlebihtinggidarisegiintelek
berbanding dengan penguasaan fakta dan prinsip sains. Apabila pelajar telah
menguasai kemahiran proses sains, mereka boleh mencari jawapan serta
membentukideaataukonsepsendirimengenaisebarangfenomenasains.
IniturutdisokongolehdapatanKamisahOsman,ZanatonHjIksandanLilia
Halim(2007),yangmendapatiterdapatpeningkatanpenguasaankemahiranproses
sainsdikalanganpelajarTingkatanEmpataliransains.Inimenunjukkanterdapat
peningkatandalamsemuakategorikemahiranprosessainsbersepaduyangdikaji
setelahpelajarmenjalaniprogramPenilaianberasakanKerjaAmali(PEKA)yang
turutmenekankankerjaamalisainssebagaisalahsatuinstrumenpenilaianamali
yangseakanakansamadenganprogramyangbakaldilaksanakaniaituProgram
PameranSains.
Hasil perbincangan dengan beberapa guru sains juga mendapati mereka
menghadapimasalahyangsama.MuridbolehmenjawabsoalanKemahiranProses
Sainstetapiuntukmemahamidanmengaplikasidalamkehidupanseharianmereka

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

dilihatagaksukar.Merekaberpendapatmengajarmuridmenjawabmenggunakan
teknikkatakuncilebihpentingkeranamerekadinilaidarikeputusanpeperiksaan
danbukannilaipemahamanmuriditusendiri.
Saya berpendapat masalah ini timbul disebabkan murid tidak faham apa
keperluanmengenalpastisetiapKemahiranProsesSainsketikamelakukanamali
sains. Selain itu, sistem pendidikan di Malaysia yang begitu menekankan
peperiksaan (exam oriented), atau mementingkan kuantiti berbanding kualiti
menyebabkan masalah ini semakin berterusan. Guru terpaksa menghabiskan
sukatan dan kemudian hanya bertumpu kepada teknik menjawab soalan agar
muriddapatlulusdalampeperiksaankhususnyaUPSR.Dalammasayangsama
gurumengabaikanpemahamanmuridterhadapKemahiranProsesSainsini.
InidisokongolehNorjoharudeen(1996),menyatakanbahawaamalandalam
sistem pendidikan di Malaysia yang berorientasikan peperiksaan tidak
menyediakanpersekitaranyangkondusifkearahpembudayaansertaliterasisains
seperti mana yang diharapkan. Seperti yang banyak dilaporkan, penekanan
diberikan kepada menjawab soalan peperiksaan dalam kebanyakan sesi
pengajarandanpembelajaransains.Dalampadaitu,guruturuttertekankerana
perlumenghabiskansukatanyangtelahditetapkanolehKementerianPendidikan
dalam kerangka masa persekolahan. Ini menyebabkan mereka mengutamakan
penguasaan pengetahuan konsepkonsep sains dan mengurangkan penekanan
pembentukan ke atas aspekaspek pembelajaran sains yang lain seperti
penguasaan kemahiran saintifik. Pengajaran sains masih mengekalkan
pemindahanfaktatanpaberusahauntukmengamalkankaedahinkuirisertalain
lain pendekatan pengajaran yang melibatkan pelajar aktif dalam pembelajaran
meskipunkaedahtersebuttelahdibuktikanbolehmemupukminatpelajaruntuk
mempelajari sains sekaligus menanam sikap saintifik yang positif dalam diri
merekayangseterusnyamembawapeningkatanpencapaianpelajar(Chiappetta,
KoballadanCollette,1998).

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

Masalahinijugamungkindisebabkankaedahmengajarguruyangmasihtidak
dapat membantu muriddalam penguasaan KPS ini.MenurutRasyidah(2002),
guruguruyangmengamalkanpengajaransecaratradisilebihgemarmenjalankan
pengajaransecarasehaladidalamkelas.Berdasarkanmasalahini,timbulpelbagai
kesankepadapelajarsepertikesukaranmenguasaiprosespembelajaran,bersikap
pasif dan kehilangan minat terhadap mata pelajaran yang diajar oleh tenaga
pengajar(AtanLong,1991dalamAmizaetal,2011).
Terdapat juga kajian menyatakan bahawa 'talk with a teacher' memberi
peluangtimbulpemahamanmuridataupunmembolehkanpemahamanitugagal.
Tidak cukup dengan hanya guru menukar kaedah mengajar dari 'transmissvie'
kepada Konstruktivis terhadap pengajaran dan pembelajaran sains, tanpa
mengambilkirakesankomunikasiterhadappemahamanmurid(Morton,2011).
Ini menunjukkan bahawa teknik komunikasi guru dalam bilik darjah juga
memainkan peranan yang penting dalam pemahaman pengajaran dan
pembelajaransainsselaindarimemberikanaktivitihandsonkepadamuridmurid.
Jikamasalahinitidaksayaatasi,sayarasabersalahkeranabakalmelahirkan
muridyangtidakberkualitidanhanyabelajaruntuklulussahajatetapitidakdapat
mengaplikasikanpengetahuanmerekakekehidupanseharianmereka.Sekurang
kurangnyasayamahuapayangsayaajar bolehmembantu merekamemahami
fenomenasemulajadisekaligusmenjadikaniasuatupembelajaranyangbermakna
bagimereka.
5. IsuKeperihatinan/FokusKajian
Selepas mengesan masalahmasalah yang dihadapi oleh murid dalam mata
pelajaran sains tahap dua, maka saya fokuskan kajian ini kepada masalah
pemahaman Kemahiran Proses Sains (KPS) murid tahap dua. Murid saya
menghadapimasalahmenjelaskanapafungsimengenalpastiKPS.Merekabanyak
bergantung kepada kaedah penggunaan kata kunci untuk membimbing mereka
menjawabsoalanbahagianB.Diantarakelemahankelemahanmuridmuridsaya
ialah:

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

tidakfahamistilahistilahsainsterutamanyamuridtahunempat.
tidak dapat membezakan pembolehubah yang dimalarkan, dimanipulasi

danbergerakbalas.
tidakdapatmembuathubungandiantarapembolehubahyangdimanipulasi

danpembolehubahyangbergerakbalas(hipotesis).
tidak dapat menjawab dengan baik soalan yang melibatkan proses
membuatkesimpulan.

Dengan membantu muridmurid saya memahami keperluan mengenalpasti


setiapKPS,diharapmerekaakandapatmeningkatkanpemahamanmerekatentang
KPS seterusnya dapat mengaplikasi pengetahuan mereka ke dalam kehidupan
seharianmereka.Iniselarasdenganperkembangankognitif(Piaget,1964)yang
menyatakanbahawapelajaryangberadadalamoperasiformaldapatmenguasai
pemikiranabstrakdalamkemahiranprosessainsbersepadudengansyaratpelajar
tersebut telah menguasai sepenuhnya kemahiran asas sains, iaitu kemahiran
memerhati, mengelas, menginferens, meramal, berkomunikasi, mengukur
menggunakannombordanmenggunakanruangdanmasa.
Saya juga berharap kajian ini dapat membantu murid saya lulus dan
meningkatkan prestasi merekadalam peperiksaan,dandalam masayangsama
mengekalkanprestasikeputusanUPSRSains100%darisemasakesemasa.Selain
daripada membantu murid, saya juga mencari satu kaedah atau strategi yang
bersesuaian dengan pengajaran dan pembelajaran sains khususnya dalam
pelaksanaanamalisains.sayamahumuridsayabelajardenganseronok,berminat
dan dalam masa yang sama faham apa yang diajarkan. Menurut teori yang
dikemukakan oleh Piaget (1964), strategi bilik darjah yang memberi peluang
pelajarberinteraksidenganaktiviti'handson'dan'studentdirectedresearch'akan
memberi kesankepadapenguasaankemahiran prosessainsyanglebihkonkrit.
Olehitu,bersesuaiandenganprogramPameranSainsyangbercirikan 'handson'
sains dalam meningkatkan lagi penguasaan kemahiran proses sains khususnya
bagimuridmuridtahapduadiSekolahKebangsaanKapa,Tamparuli.

6. ObjektifTindakan

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

Selepas tindakan ini selesai dijalankan, muridmurid diharap akan mencapai


objektifberikut:
i.

Objektifumum
MeningkatkanpemahamanmuridtentangKemahiranProsesSains(KPS)
semasamenjalaniamalisains.

ii.

Objektifkhusus
Muriddapatmenjawabsekurangkurangnyasebahagiandarisoalan

bahagianB.
Muriddapatmenyatakanapatujuanmengenalpastipembolehubah

pembolehubahketikamelaksanakanamalisains.
Murid dapat mengenalpasti pembolehubah yang dimalarkan,

dimanipulasidanbergerakbalas.
Muriddapatmenyatakanhubungandiantarapembolehubahyang

dimanipulasidanpembolehubahyangbergerakbalas(hipotesis).
Murid dapa membuat kesimpulan hasil dari amali yang mereka
lakukan.

7. KumpulanSasaran
Kajianinimelibatkan56Orangmuridtahap2.Muridtahunempatseramai19
orang,tahunlimaseramai15orangdantahunenamseramai22orang.
8. TindakanYangDicadangkan
i.
TinjauanMasalah
Sebelum langkahlangkah yang seterusnya diambil dalam menjalankan
kajian ini, tinjauan terhadap masalah yang dikenal pasti akan dibuat
bertujuan untuk memahami dengan lebih mendalam masalah tersebut.
Tinjauandilakukandenganmengutipdataseeprtiyangberikut:

Membuatrujukandokumenkeatasbukukerjamuriddanfailfail
PentaksiranPEKA(PenilaianKemahiranAmali)untukmengesan
kelemahankelemahan yang dihadapi oleh pelajarpelajar

khususnyasoalansoalanyangmelibatkanKemahiranProsesSains.
Menemubuallimaorangmuridtahapduadanduaoranggurusains
bagimengenalpasti masalahyangdihadapi olehmuriddanguru

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

dalam menguasai danmengajar KPS mengikut persepsimasing


masing.

ii.

ProgramPameranSains
Daripadaperspektifpedagogi,sistempendidikandiMalaysia
menggalakkan guru mengadakan proses pengajaran dan
pembelajaranyangaktifsepertimembenarkanpelajarmembuat
aktiviti secara handson, membuat amali dan menggalakkan
pembelajaran secara inkuiri. Merujuk kepada pendekatan
pengajaran dan pembelajaran di Malaysia, pendekatan ikuiri
merupakan pendekatan yang ditekankan yang mana melalui
pendekatan ini pelajar dikehendaki mencari maklumat,
menyoal dan menyiasat sesuatu fenomena yang berlaku di
sekeliling. Menurut Harlen (1996), dalam Kamisah et al.
(2007),pendekatanpengajarandanpembelajaransecarainkuiri
memerlukan pelajar yang mempunyai sikap saintifik tertentu
sepertiingintahu(curiosity),jujurdantepatdalammerekodkan
dan mengesahkan data (respect evidence), berfikiran terbuka
(willingness tochangeideas)danberfikiran kritikal (critical

reflection).
Antara aktiviti yang diadakan ialah seperti mengadakan
pameran untuk memupuk kesedaran dan minat dalam sains,
memperkenalkan mata pelajaran sains kepada pelajar Tahun
Satumulai2002danmelonggarkansyaratkemasukankealiran
sains (Hani, 2001). Pameran Sains merupakan satu program
yangmelibatkanaktivitihandsonyangaktifdalammelakukan
amali sains. Murid diminta menjalankan sendiri amali sains,
danmengenalpastitiapKPSyangterlibat.Initurutdisokong
oleh Prof Felder dalam Amiza et al. (2011) menekankan
strategistrategi yang beliau gunakan untuk meningkatkan
prosespengajaran danpembelajaranyangdiantaranyaadalah

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

penglibatan pelajarsecara aktifsemasakuliahdankeperluan


bekerja secara berkumpulan di dalam suasana yang selesa
semasa kuliah. Hasil kajian beliau menunjukkan kebanyakan
pelajar adalah "sensing learners" iaitu mereka suka kepada
perkaraperkarayangbenarbenarberlakudisekelilingmereka
dan tidak menunjukkan minat sekiranya pengajar tidak

mengaitkanapayangdipelajaridengankehidupansebenar.
CaraPelaksanaan
Guru meminta muridmurid tahap dua ( tahun lima dan
enam)untukbersediamemilihtajukyangingindikajidan
diuji.
Murid diminta menyediakan perancangan dari segi radas
danbahanyangdiperlukansertanotanotapeneranganyang
perlumerekaberikankepadapesertalain.
Guru menyediakan borang amali yang perlu diisi oleh
peserta sebelum dan selepas bagi menguji tahap
pemahaman mereka terhadap KPS yang terlibat dalam
ujikajiyangsetiapkumpulanlakukan.
Gurumenganalisishasilmurid(borangamali)

iii.

Maklumbalas
Guru meminta maklum balas murid mengenai Program
Pameran Sains bagi mengetahui pendapat mereka mengenai
program tersebut dan apakah ianya dapat meningkatkan
peningkatandalampemahamanKPSmereka.

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

10

9. JadualPelaksanaanKajian
BIL

AKTIVITI

TARIKH

01

PELAKSANAAN
Mengenalpasti masalah dan pengumpulan 06.10.2012

02
03
04
05

data.
Menuliskertascadangan/proposalkajian.
MerancangTindakan(PanitiaSains)
Melaksanakantindakanaktiviti1
Membincangkan masalah yang timbul

06

dalamtindakan1(gurugurusains)
Perancangan dan persediaan pelaksanaan 2729.10.2012

08.10.201215.10.2012
09.10.2012
10.10.2012
15.10.2012

program dan pengumpulan data dari


semasakesemasa
Melaksanakantindakanaktiviti2
Melaksanakantindakanaktiviti3
Refleksikajian
Menulislaporankajian
Pembentangandapatankajian

07
08
09
10
11

30.10.2012
31.10.2012
01.11.2012
02.11.2012
03.11.2012

10. KosKajian

BIL

JENISBAHAN

KUANTITI

01
02
03

HARGASEUNIT
KertasA4
1XRM10.00
KertasSijil
56XRM2.00
Perbelanjaan percetakan dan RM30.00

X JUMLAH
KOS
RM10.00
RM112.00
RM30.00

Fotostat
JUMLAHKESELURUHAN

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

RM152.00

11

RUJUKAN
AbuHassanbinKassim.2001.PendidikanAmaliSains:kemahiranSaintifik.UTM,
Skudai.
AbuHassanbinKassimdanRohanabteHussin.2003.Tahappenguasaankemahiran
prosessainsdanhubungannyadenganpencapaiankimiadikalanganpelajar
tingkatanempatdaerahJohorBahru.KertasKerjadibentangdalamSeminar
KebangsaanPendidikan2003,anjuranFakultiPendidikan,UTM,diHotel
PuteriPanPacifik,pada19hingga21Oktober2003.
Amiza Bt Yaman, Noremy Bt Che Azemi dan Fadzlida Bt Shamsudin. 2011.
Kesediaan Pensyarah dalam pelaksanaan Pengajaran dan Pembelajaran
menggunakanPendekatanOutcomeBadedEducation(OBE)DiPoliteknik
PortDickson.JournalofScienceandMathematicsEducationVolume4,page
6280/ISSN:22317368
Chiappeta,E.L.1994. Scienceinstructioninthemiddleandsecondaryschools.
New York: Macmillan. Duncan, A., & Dunn, W. (1991). What primary
teachersshouldknowaboutassessment.
Germann,P.J.,Aram,R.danBurke,G.1996.Identifyingpatternsandrelationship
amongtheresponseofseventhgradestudentstothescienceprocessskillsof
designingexperiments.JournalofResearchinScienceTeaching.33,7999.
Germann, P.J., Aram, R. dan Burke, G. 1996. Students performance in asking
questionsidentifyingvariablesandformulatinghypotheses. SchoolScience
andMathematics.96,190201.
HaniIsmail.2001.Faktorfaktoryangmempengaruhipencapaianpelajarmenengah
rendah dalam mata pelajaran sains. Kertas Projek Sarjana: Fakulti
Pendidikan.UniversitiKebangsaanMalaysia.

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

12

KamisahOsman,ZanatonHjIksandanLailiaHalim.2007.Sikapterhadapsainsdan
sikap saintifik di kalangan pelajar sains. Jurnal Pendidikan Malaysia,
32.pp.3960.ISSN01266020/21800782
Morton, T. 2011. Classroom talk, conceptual change and teacher reflection in
bilingualscienceteaching,TeachingandTeacherEducation.110
Piaget, J. 1964. Cognitive development in children: Development and learning.
JournalofResearchinScienceTeaching.2:176186.
Rasyidah bte Sulong. 2002. Pembelajaran Berpusatkan Mata Pelajaran senireka
FesyenBagiKursusSeniRekaFesyenDiPoliteknikJohorBahru.KUiTTHO:
TesissarjanaPendidikan.
Roadrangka,V.,MuhdNorbinAhmaddanSaidManap.1996.Scienceprocessskills
performance among students in Malaysia, the Philippines and Thailand.
Penang: SEAMEO Regional Centre for Education in Science and
Mathematics.
Sayibo,K.2000. AnanalysisofJamaicanhighschoolstudentsintegratedscience
processskillsperformance.Kertaskerjadibentangdalammesyuarattahunan
National Association for Research in Science in Science Teaching. New
Orleans.
Tan,L.T.1991.MenyiasatTahapKemahiranKemahiranProsesSainsBersepaduDi
Kalangan Pelajar Tahun 1 UTM dan Kesan Kursus Amali Yang Diikuti.
UTM:TesisSarjanaMudayangtidakditerbitkan.
Tobin,K.G.danCapie,W.1982.Relationshipbetweenformalreasoningability,focus
ofcontrol,academicengagementandintegratedprocessskillsachievement.
JournalofResearchTeaching.19,113121

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

13

Wellington, M. (1989). " Skills and Processes in Science Education: A Critical


Analysis.LondonandNewYear:Routledge.

Kajian Tindakan Program Pameran Sains

14