You are on page 1of 28

03.03.

2015

Latince ta Petra ile ya manasnda kullanlan Oleum Eski Latince de Ta Ya

Petrol rafinasyonu, tketicinin daha kaliteli ve daha ok sayda rn taleplerine gre


ekillenmi ve gelitirilmitir.
lk rafinasyon, balina yandan daha hafif ve daha ucuz olan gazya elde edilmesine ynelik
olmu, i yanmal motorlarn kefedilmesiyle de benzin ve dizel yakt retimi balamtr.
Uak yakt ihtiyac yksek-oktanl benzin ve jet yakt retiminin balamasna yol amtr
Ticari ilk sondaj kuyusunun 1859da almas ve iki yl sonra da petrolden gazya elde
edilmesiyle balar

03.03.2015

Petrol Rezervi (lk On lke)


Suudi Arabistan

264.2

ran

137.5

Irak

115.0

Kuveyt

101.5

BAE

97.8

Venezuella

79.7

Rusya

74.4

Kazakistan

39.6

Libya

39.1

Nijerya

35.9
0

50

100

150
Milyar Varil

200

250

300

03.03.2015

Petrol retimi (lk On lke)


BAE

2,751

Norve

2,969

Venezuella

3,007

Kanada

3,047

in

3,627
3,759

Meksika
ran

4,049
6,830

ABD

9,551

Rusya

11,035

Suudi Arabistan
0

2000

4000

6000

8000

10000

12000

Bin Varil / Gn

Petroller nasl snflandrlr

03.03.2015

%43 benzin,
%18 fuel oil ve motorin,
%11 LPG (propan veya propan-btan)
%9 jet yakt,
%5 asfalt ve
%14 dier rnler elde edilmektedir.

Varil
Ham petroln dnyada ticaretini kolayca salamak iin, uluslararas antlamaya gre, hacim ls
American Standard Oil Company blue barrel (mavi varil) birimi kullanlr.
Blue barrel (1 bbl) = 159 litre (42 gallona)

Gravite nedir? API


Petroln younluk deeri gravite ile llr.
Uluslararas anlamalara gre American Petroleum Institu (API) gravitesi kullanlr.
API gravite deeri bydke petroln de piyasa deeri artar. Dnyada genelde 2735 API
deerinde petrole rastlanmaktadr. IPE Brent diye bilinen petrol 38 APIdr. Dnyada bulunmu
en ar petrol 5-7 API ve en hafif petrol ise 57 API olarak kaytlara gemitir

141,5

API = 131,5

03.03.2015

Condensate ?
Yksek API deerine (dk younlua) sahip hidrokarbon karmna denir.
ok hafiftir, younluu 50-120 API arasndadr. Istldnda sv fazdan gaz fazna geer. Jet yakt
gibi zel alanlarda kullanlan olduka deerli bir rndr.
Nafta
Nafta ham petroln atmosferik koullarda damtlmas srasnda elde edilen (30-170C )
renksiz, uucu ve yanc sv.
Bak ve ran da yeryzne kadar ulaan bir tr hafif petrol szntsn adlandrmak iin
kullanlm. Nafta kimyasal olarak parafinik, naftenik ve aromatik hidrokarbonlardan oluur.
Nafta yaygn olarak solvent (zc) ve dier maddelerin retildii bir ara rn olarak
kullanlr. Teknik adan arabalarmzda kullandmz benzin ve kerosen nafta gurubu
karmlar arasnda yer alr.
Neft Ya???

Parafin
genel formlleri(CnH2n+2, ) Renksiz, kokusuz bir mum eidi. Petroln bir yan rn. Ham
petroln, parafininin giderilmesi gerekir. Ham petroln rafinasyonunda yan rn olarak elde
edilen yal parafin nce scakta eritilir, sonra da soutularak yalnz parafinin donmas salanr
ve donan posa eklindeki parafin yal ksmlarndan szlerek ayrlr. Yeni metodlara gre
yaplan parafin mumlar % 20 kadar ya ihtiva eder. Baz durumlarda ya miktar % 3'e kadar
drlr.
Saflatrma ileminde slfat asidi ve kil kullanlr. Parafin mumlar, Pennsylvania ham petrol gibi
parafin esasl petrol trlerinden elde edilir. Ham parafin mumunun erime noktas 37 ile 48 C
tam rafine edilmi parafin mumunun ergime noktas ise, 48 ile 66 C arasnda deiir. Erime
noktas yksek olan parafin mumu ounlukla 26-30 karbonlu alkanlardr.
Fischer-Tropsch tekniiyle elde edilebilir, ham madde kmrdr. Kmrden elde edilen karbon
monoksit ve H2 karmndan manyetik demirin katalitik etkisiyle hidrokarbonlara dnr. Elde
edilen rnlerden bir ksm parafin mumudur. Bunlar ok beyaz olup, petrolden yaplan parafin
mumlarndan daha serttir. 50-55 karbon bulunur. Parafin mumlar kolay reaksiyona girmez.
Mum imalatnda balmumunun yerini almtr.

03.03.2015

Naftenik hidrokarbonlar;
Sikloparafinlerde denir, bunlar aromatik olmayan kapal kafes birlemelerdir
Genel formlleri(CnH2n)dir (C3 )
Bunlar; bir halkal, iki halkal ve ok halkal naftenlerdir.
Petroln ieriinde bu hidrokarbonlarn miktar %-olarak %25-%27 arasnda.
ki halkal naftenler (disikloparafinler) nafta rnnn ar fraksiyonunda bulunur.

Aromatik Hidrokarbonlar
Naftenik hidrokarbonlarda olduu gibi aromatik bileiklerde de baz karbon atomlar bir halka
eklinde. fakat birbirlerine tek bala deil, aromatik balarla balanmlar. Aromatik yapnn genel
forml CnH2n-6dr; en basit aromatik bileik benzenin forml C6H6dr.

03.03.2015

Aromatik Hidrokarbonlar
En kompleks aromatikler olan polinkleer (veya polisiklik aromatik hidrokarbonlar,
PCA veya PAH) aromatik bileikler ham petroln olduka ar fraksiyonlarnda bulunur.
Aromatik hidrokarbonlar grubundan olan bu snfnn nemli bir zellii znrldr.
Asfaltenler karbon dislfrde (veya DMSO gibi slfrl hidrokarbonlarda) znr fakat
n-pentan ve n-heptan gibi hafif hidrokarbonlarda znmez. Birbirlerine yapk
aromatik halkalar ierir. Halkalarn kenarlarnda alifatik ve/veya naftenik zincirler,
aromatik halkalarda nitrojen, slfr, oksijen atomlar ve vanadyum ve nikel kompleksleri
bulunabilir.

Olefinler: Genel formlleri CnH2n olan mono-olefinlerdir ve zincirde tek karbonkarbon


ift ba ierir. En basit alken etilende, ift bala balanm iki karbon atomu ile drt
hidrojen atomu vardr. Parafinlerde olduu gibi drt veya daha fazla karbon atomu ieren
olefinler yapsal izomerler oluturur. Olefinler ham petrolde ok azdr, ounlukla termal ve
katalitik kraking ilemleriyle meydana gelir.

Dienler ve Alkinler: Dienler diolefinlerdir, iki karbon-karbon ift balar vardr.


Dier bir doymam hidrokarbonlar grubu da alkinlerdir, molekl iinde karbon-karbon
l
ba ierir. CnH2n-2 her iki hidrokarbon serisinin de genel formldr. 1,2-btadien ve
1,3btadien gibi diolefinler

03.03.2015

03.03.2015

1. Atmosferik Distilasyon nitesi

Ham petrol; tuzu giderildikten sonra LPG, Hafif


Nafta (LSRN) , Ar Nafta ( HSRN ) ,zel Nafta ,
Kerosen , Hafif Dizel , Ar Dizel ve Atmosferif
Dipe ayrp gerekli nitelere arj olarak vermektir.
Bunlardan;
*LPG; Direkt olarak Aminle Muamele ve LPG
nitesine ,
*LSRN; Benzin paal yapmak zere tanka ve
zomerizasyon nitesine
*HSRN; Direkt olarak Nafta Hidrojenle Muamele
nitesine ,
*zel Nafta; Nafta Hidrojenle Muamele nitesine
,
*Kerosen;
Direkt
olarak
Kerosen-Dizel
deslfrizasyon
nitesine
ve
dizel
hazrlanmasnda paallamak zere tanka ,
*Hafif Dizel; Dizel hazrlamak zere tanka ve
kkrd giderilmek zere Kerosin- Dizel
Deslfrizasyon nitesine ,
*Ar Dizel; Hafif vakum dizeli ile kartrlp
kkrd
giderimek
zere
Kerosen-Dizel
Deslfrizasyon nitesine , dizel ve kalorifer
yakt hazrlamak zere tanka ,
*Atmosferik Dip; Vakum Distilasyon nitesine
ve/veya Fuel oil hazrlamak zere tanka
gnderilir.

Atmosferik Distilasyon
nitesi aadaki
blmlerden blmleri
ihtiva etmektedir:

arj girii ve n stma


Tuz ayrma ( Desalting )
Frnlar
Fraksiyonlandrma ve
Syrma
Splitter kolonu
Debtanizer Kolonu

03.03.2015

ARJ GR ve N ISITMA:
20 C deki ham petrol tanklardan pompalarla niteye baslr. 1. gurup eanjr serisinden
geirilen ham petrol 130 C ye kadar n stlr.
TUZ AYIRMA (DESALTNG ):
Ham petrol 1. Gurup eanjr knda 130 C de Desalter a girer. Girite hacimce % 5 suyla
kartrlp desalter de tuzlarndan arndrlr.
Ham petrol, ierdii tuzlar nedeniyle atmosferik damtma kolonu tepe sistemi iin son
derece korozif olup dzgn bir ekilde tuz giderme operasyonu uygulanmamas hlinde,
korozyondan tr s deiicilerinde tp delinmesi, donanmlarn yzeylerinde ortaya kan
kirlilik ve birikimler sonucu ham petrol nitelerinin program d devreden kmas gibi
sorunlara neden olabilir. Bu olumsuzluklarn nne geilebilmesi iin tm rafinerilerde tuz
giderme niteleri kurulu olup rafinelerin entegre paras olarak almaktadr.
Ham petrolde tuz giderme ilemi, tuz gidericilerde (desalter) yaplmaktadr. Desalter, yeterli
hacimde ve stlan scaklktaki petroln buhar basncna dayanabilecek ekilde yaplm,
yatay-silindirik teknelerdir. Orta ksmnda iki elektrot bulunur. Desalterlarn en nemli
grevi, ham petrole kartrlan su ile ierisindeki eriyen tuzlar (NaCl, MgCl2, CaCl2 vb)
sistemden uzaklatrmaktr. Ham petrol, ncelikle su ile ykanp emlsiyon hline getirilir ve
daha sonra ilave edilen su desalterda uzaklatrlr. Bu ilem srasnda inorganik kirlilikler de
ham petrol damtma ilemine tabi tutulmadan nce uzaklatrm olur.

10

03.03.2015

Desalter eitleri unlardr:


Elektriksel Desalterlar: Ham petrol ve su karm ierisindeki su damlarnn bir araya
getirilmesinde alternatif akm (AC) veya doru akmla (DC) retilen elektrik alannn kullanld
desalterlar (emlsiyon faznn krlmas ilemi).
Kimyasal Tuz Giderme: Su damlacklarnn bir araya gelmesini yani emlsiyonun krlmasn
salayan kimyasallarn yardmc olarak sisteme verildii desalterlar.
Kimyasal ve Elektriksel Tuz Giderme: Elektrik alan ve emlsiyon krc kimyasallarn beraber
uyguland sistem.
Younluk Farkyla Ayrtrma (Gravitational Separation): Su ve ham petroln genie bir
tank ya da dram ierisindeki younluk farkyla ayrtrld sistem

Desalter i grn ve korozyon nleyici


alminyum alaml korozyon toplar

Su, petrol ve tuzun elektrik iletkenliklerinin farkyla titreim yaptrarak


ayrmn salayan saaklarn olduu desalterin i grnm

Rafineriye gelen ham petrol, yaklak 7296 saat boyunca zel tanklarda dinlendirilir.
Bu srede petroln iindeki deniz suyu, amur vB) yabanc maddeler tankn dibinde
ikinci bir faz oluturarak ayrr. Bu sre sonunda tankn dibindeki atk vanas (drain
valve) ile su ve istenmeyen maddeler atlr. Ancak bu ilemden sonra tanktan salkl
bir lm alnabilir.
Ham petrol desaltera girmeden nce belirli miktarda su ile seyreltilir. Bu arada
scaklk srekli kontrol edilir. Ham petrol su ile seyreltilince iindeki tuzlar bu suda erir
ve desalterda ayrmas mmkn olur.
Suyun ham petrolden ayrmasn salamak ve abuklatrmak iin desalter ierisine
yerletirilmi kafes tipi iki elektroda yksek gerilim uygulanr. Bu ilemin esas, daha
nceden ham petrole kartrlan suyu, elektriksel alanda ham petrolden ayrmak ve
ortamdan uzaklatrmaktr.
API
40
2040
30

ykama suyu %si


34
47
710

scaklk
115 -125
125 -140oC
140 -150oC

11

03.03.2015

Endstriyel elektrostatik iki


aamal desalter (tuz giderici)
nitesi

Endstriyel elektrostatik tek


aamal desalter (tuz giderici)
nitesi

12

03.03.2015

FIRINLAR :
Tuzundan arndrlm ham petrol Desalter
k 2. gurup eanjr serisinden geer ve 220
C ye kadar stlr. 220 C ye kadar snan
hampetrol A:B frnlarna drder kol halinde
girer Hampetrol frnlardan 330-360 C de
kar
FRAKSYONLANDIRMA ve SIYIRMA :
Frnlardan 350 C de kan ham petrol
Atmosferik Distilasyon Kolonuna alttan iki kol
halinde girer ve bu kolonda fraksiyonlandrma
sonucu fuel gas, LPG, LSRN, HSRN, Special
Nafta, Kerosen, Light Dizel, Heavy Dizel,
Atmosferik Dip elde edilir.
Kolon boyunca yklemeyi dengelemek ve
kolon tepesindeki buhar ykn azaltmak iin
bir miktar s, kolondan nafta ve kerosen ,
reflux yapmak suretiyle azaltlr.
Special Nafta , Kerosen , Hafif Dizel , Ar Dizel
gravite ak ile Stripping Kolonuna gelir.
Burada stimle syrlan rnler eanjrlerde
40C ye soutulup tanklara gnderilir.

SPLITTER KOLONU:
Atmosferik Distilasyon Kolon tepesinden ayrlan
buhar faz ( HSRN, LSRN , LPG ve su buharlar )
haval soutucu da kondense olup Stripping
Reflux Dramnda toplanr. Dramda toplanan
kondensenin bir ksm kolona reflux olarak geri
verilirken dier ksm Splitter Kolonuna arj
olarak verilir. Kolon dipten stabilize HSRN pompa
emiine gelir buradan eanjrlere gnderilip
soutulup 40 C tanka gnderilir. Kolon tepeden
ayrlan buhar faz ise haval soutucuda
kondense olup Stripping reflux dramnda
toplanr.
DEBTANZER KOLONU:
Kolonun dibinden LSRN ekilir , eanjerlerde
soutuup tankna gnderilir. Kolon tepesinden
alnan
rn
LPG
olup
kondenserde
younlatktan sonra
Debtanizer Reflux
Dramnda toplanr. Dramdan pompalara ekilen
LPG nin bir ksm reflux olarak kolona verilirken
dier ksm eanrde soutulup Aminle
Muamele nitesine gnderilir.

13

03.03.2015

Dram (DRUM)
Proses ekipmanlar arasnda en basit olan dramlardr. Genel anlamda stok tank, gaz-sv,
sv-sv ayrtrma kaplar, dinlenme tank vb. dram olarak bilinmektedir.
Petrol rafinerilerinde tad anlam ve grd i bakmndan reflks dram, knock-out dram
gibi deiik isimler almaktadr.

Uygun ekilde tasarm yaplm bir


zenginletirme reflks dram u
ksmlardan olumutur: Buhar-sv
madde girii, buhar k, hidrokarbon
k, (riser) rayzer, alak seviye sv
alarm, yksek seviye sv alarm,
scaklkbasn kontrolleri, emniyet
ventili vs.
Dramn
iinde
ayrmann
iyi
salanabilmesi
iin
karmn
olmamasna, hidrokarbonlarn alnd
rayzerin yksekliinin uygun lde
olmasna,
seviyelerin
kontrolne
dikkat edilir
Dram iinde karm nlemek iin
beslemenin (arj) dik olarak verilmesi
yerine 900 lik bir dirsekle yan taraftan
verilmesi uygundur Giri nozulu ile
su, hidrokarbon ve buhar klar
arasndaki mesafe dram boyutlar
iinde maksimum olmaldr.

14

03.03.2015

Dik knock-out (nakavt) dram her gaz aknts ile kaan sv damlalarn tutmaya yarar. Ama, gazn
hzn yeterince azaltarak sv damlalarnn dramn dibine dmesini salamaktr. Bu durumda da
tutulamayan sv damlacklar st blmedeki buhar, sis gidericide (demister) tutulur.

2- VAKUM DSTLASYON NTES


Vakum distilasyon nitesi; Atmosferik Distilasyon nitesinde ilenen hampetrolden elde edilen
dip rn ileyebilecek ekilde dizayn edilmitir. aadaki rnler elde edilir:
*Hafif vakum gaz ya ( LVGO )
*Ar vakum gaz ya (HVGO )
*Vakum dip rn
vakum distilasyondan elde edilen rnler dier nitelere arj olarak verilmektedir.
LVGO:
Atmosferik distilasyon nitesinden elde edilen Ar Dizel ile paallanarak Deslfirizasyon
nitesine kkrd giderilmek zere yollanr ve dizel rn yaplr.
HVGO:
eitli tip fuel oil hazrlanmasnda kullanlr. Ayrca bu rn F.C.C. ( Fluid Catalitic Convertion ) ve
Hydrocraker nitesine arj olarak kullanmaktadr.
VAKUM DP RN:
Vakum Dip rn direkt Asfalt fleme nitesine veya Fuel Oil-6 hazrlamak zere tanka
gnderilir.

15

03.03.2015

Vakum Distilasyon nitesi


arzn Salanmas n Istma ve Istma
rnlere Ayrma Stim retimi ve rnlerin
Nihai Soutulmas dan meydana gelir

arzn Salanmas n Istma ve Istma


Atmosferik Distilasyon nitesinden 190C de alnan
arj drama alnr ve pompalarla niteye
pompalanr. Eanjrlerde 250C ye kadar n
stldktan sonra , Vakum Distilasyon Kolonundan
370C de ekilen ar distilatlarn bir ksmyla
birleerek frna gnderilir. Frnda 410C ye kadar
stlan arj Vakum Distilasyon Kolonunun alt
ksmndan ( Syrma Blmnden ) kolona verilir.

rnlere Ayrma Stim retimi ve rnlerin


Nihai Soutulmas:
Vakum kolonuna arjla birlikte kolona dipten
syrma stimi verilir ve proses sonucu aadaki
rnler elde edilir.
Kolon tepesinden ; stim , younlamayan
gazlar ve srklenen hidrokarbonlar iki hat
halinde vakum jet sistemine girer. Burada
ortaya karlan vakum 10 mmHg mutlak
seviyesindedir. Her kademede paralel olarak
alan iki vakum jeti vardr. Toplam 4 kademe
vardr . Son kademe kondensrde
younlamayan gazlar atmosfere ( flair
bacasna ) atlrlar.
Kondensrlerde younlam olan mayiler bir beton havuzda toplanr. Havuz 3 blmden olumutur:
Birinci blme kondenser mayileri toplama ksm ,
ikinci blme su ayrma ,
nc blme ise hidrokarbon mayisi ( slop oil ) ksmdr.
Kondense su pompalar ile Atmosferik Distilasyon nitesine , Hidrokarbon Mayisi ise pompalarla slopa
veya ham petrol pompa emiine gnderilir.

16

03.03.2015

LVGO ( Light Vakum Gas Oil ) :


198 C de kolondan ekilir. Bir ksm eanjrlerde
soutulduktan sonra souk reflux olarak kolon
tepeye geri verilirken dier bir ksm da yine
eanjrlerde soutulup tankna gnderilir.
HVGO (Heavy Vakum Gas Oil) :
310 C de kolondan ekilir, eanjrlerde soutulur
bir ksm scak reflux olarak kolona verilir , dier
ise Stim jeneratrnde Stim retir. Daha sonra
akm tekrar iki kola ayrlarak kollardan birisi
eanjrde 200C ye kadar soutulup souk reflux
kolona verilirken dier kolda eanjrlerde 80 C ye
soutulup tankna gnderilir.
Ar Distilatlar:
370 C de kolondan ekilir ve iki kola ayrlr. Kolun
birisi arjla birleirken dieri kolonun en altnda
bulunan dolgular zerinden kolona geri verilir.
Vakum Dip:
382 C de kolon dipten alnr. Stim jeneratrnde
HP Stim retir ve iki kola ayrlr. Kolun birisi kolon
dibe geri verilirken dier kol eanjrlerde
soutulup tankna ve asfalt fleme nitesine
gnderilir.

3- ZOMERZASYON NTES
zomerizasyon nitesi LSRNnin oktann ykseltmek amac ile kurulmutur. Bu nitede retilecek
yksek oktanl ( 85-88 RON ) izomerat , yine yksek oktanl ( 96 RON )Reformate ile kartrlmasndan
elde edilecek benzin paalnn oktan; sadece LSRN kullanlarak yaplan paala gre daha yksek
olacaktr. Bylece benzin paalna oktan artrmak amac ile ilave ediken Kurun Tetra Etil ( TEL )
kullanlmasn azaltt gibi kurunsuz benzin retimi iin gerekli kompenentlerden birisi zomerate
retiminde gereklemi olacaktr.
Prosesin avantaj; dnme uramayan normal parafinlerin izomerlerinden ayrlp tekrar dnme
uratlmak zere ana arjla birletirildii baka bir proses ile birbirine baland ve bylece tamamen
izomerlerine dnm hidrokarbonlardan oluan bir rn elde edilmesidir.
Oktan Says? Dizelde setan benzinde oktan

17

03.03.2015

zomerizasyon prosesi hidrokarbonun AlCl3 veya platin katalizrleriyle temasyla yrr. Dnm
parafinler ile oda scaklnda bile gerekleir. zomerleme karbenyum iyonlar zerinden yrr. Zincir
balatc R+ iyonu, karma safszlk olarak katlan olefinlere asit katalizrden proton aktarlmas veya
parafinlerin dehidrojenasyonu ile oluur. Petrol rafinasyonunda, izomerleme ile n-btan alkillenebilen
ve benzinin kaynama aralna denk gelen izobtana dntrlr. Bylece n-parafinler
izomerletirilerek benzinin oktan says arttrlr.
Olefinler kolayca izomerleirler. Bunlarda izomerleme, ya ift ba kaymas veya metil gruplarnn yer
deitirmesi ile olur. Bylece cis/trans izomerleri de meydana gelir. rnein, 1-bten cis ve trans btene
dnr. Burada metil gruplarnn ift baa gre uzaysal konumu deimi olur. ift ba zincirin sonunda
olan olefinler daha az stabildir ve kolayca izomerleirler. Dier taraftan, siklik bileiklerin izomerizasyonu
sonucu olefinler oluur.

zomerizasyonProsesi
Safe Cat
TIP (Total Izomerization Process)
a)zomerizasyon
b)Adsorbsiyon
zomerizasyon nitesine arj olarak verilen LSRN nin zomerizasyon katalistinin aktivitesini
azaltan kkrdnn (merkaptanlar )giderilmesi gereklidir.Bu amala Safe Cat sistemi TIP ile
entegre edilmi halde altrlr. Safe Cat sistemi paket bir sistem olup , organik kkrt
bileiklerinin hidrojenli ortamda ve Co , Mo katalist ieren bir reaktrde H2S e dntrlmesi
ve oluan H2S iinde Safe cat adsorbenti olan adsorber dramlarnda adsorblanarak
kkrdnden arndrlm arjn Tp ksmna gnderilmesini salamaktr. Adsorblerde tutulan
H2S daha sonra TIP ksmndan gelen buhar fazndaki izomerat ve hidrojenden oluan bir akm
tarafndan desorbe edilir. Desorbsiyon k; izomeratn H2S ,LPG ve dier hidrokarbonlardan
ayrtrlmas iin Stabilizer Kolonuna gnderilir.

18

03.03.2015

arj zellikleri :
zomerizasyon nitesine arj olarak ham petrol nitesinden elde edilen LSRN ile Hydrocracker
nitesinden elde edilen Light Nafta verilir.
rnlerin zellikleri :
zomerat : zomerizasyon nitesinin ana rn olan izomerat hacimce en ok %1.4 C ve arlka
1 ppm kkrt bulunan oktan en az 86.3 RON olan bir rndr.
LPG : LPG bir yan rn olarak elde edilir ve deerlendirilmek zere aminle muamele nitesine
gnderilir. retilen LPG ierisinde C5+ miktar hacimce en fazla %2 olacaktr.
Fuel Gaz : nitede elde edilen kondanse elde edilemeyen faz Fuel gaz olarak deerlendirilmek
zere aminle muamele nitesine gnderilir.
nitenin Tanm : izomerizasyon nitesi genel anlamda iki ksmdan meydana gelmitir. Birinci
ksm LSRN nin iindeki kkrdn giderildii Safe Cat ksm, ikinci ksm kkrdnden
arndrlm arjn iindeki hidrokarbonlarn izomerlerine dntrld izomerizasyon
ksmdr.

Safe Cat Prosesinin Tanm:


Safe Cat prosesi hidrokarbon karmlarnda bulunan organik kkrd paralamak iin
seilmi bir katalist ve hidrojence zengin gazlar kullanan katalitik bir rafineri prosesi ile
bu prosesten elde edilen karm iindeki H2S i ayran bir swing bed adsorbsiyon
prosesinin birlemesinden meydana gelmitir. Safe Cat ksmndan kan arj
zomerizasyon reaktrlerinde bulunan platin ierikli katalist asndan zehirleyici etki
gsteren kkrtten temizlenmi olur. Safe Cat ksmnda kkrtten baka arjda bulunan
baz organo-metalik, oksijen ve azot bileikleri de giderilir ve olefinik hidrokarbonlar
doyurulur.
Safe Cat reaktrnde;
1. Kkrt giderme,
2. Azot giderme,
3. Oksijen giderme
4. Olefin doyurma
5. Metal giderme

19

03.03.2015

4- HAFF NAFTA TATLILATIRMA (BENDER SWEETNG) NTES


Bender tatllatrma nitesinin amac, Atmosferik Distilasyon nitesinde elde edilen LSR
Naftada bulunan merkaptanlar dislfrlere dntrmektir. bu nitenin yerine
izomerizasyon nitesi kurulduu iin kullanlmamaktadr.
arjn zellikleri:
Aada verilen zellikler Kerkk ham petrol gz nnede bulundurularak verilmitir.
Spesifik gravite
: 0,646-0,650
lk kaynama noktas
: 32C
Son kaynama noktas
: 69C
Kkrt
: 200 ppm % a.
Merkaptan kkrt
: 200 ppm % a.
nite Limit artlar:
Girdi
LSR Nafta 1100den
kt
LSR Nafta benzin paalna
LSR Nafta tanka

Basn (kg/cm2)
5
4
4

Scaklk (C)
40
40
40

20

03.03.2015

5-NAFTA HDROJENLE MUAMELE (UNIFINER) NTES


niteAtmosferik distilasyon nitesinde elde edilen HSR ile special nafta'y iermektedir. HSR Naftay

deslfrize etmek,
azotlu bileiklerden ayrmak,
oksijenli bileiklerden ayrmak,
metal-organik bileiklerden ayrmak,
olefinleri doyurmak

amacyla kurulmutur.
arjn zellikleri:
lk kaynama noktas:
Son kaynama noktas:
Spesifik gravite d15 :
Kkrt % A. :
Azot % A. :

96C
170C
0,75
0,092 ppm
1 ppm

rnlerin zellikleri:
Tahmini kkrt miktar :
Tahmini su miktar :
C4 miktar:

0,5 ppm % A. (max 1 ppm)


5 ppm % A.
%1 hac.

nite limit artlar:


Basn (kg/cm2)
Girdi
arj
Tankdan arj
Katalitik reformerden H2 gaz
Absorbere katalitik reformer gazlar
Katalitik reformerden reformeyt
kt
Katalitik reformere nafta
Kero-dizel deslfrzasyon
nitesine H2 ce zengin gazlar
Amin-gaz muamele ve LPG
nitesine H2 ce zengin gazlar
Amin-gaz muamele ve LPG
nitesine C3-C4 kat
nitesine atk su

Scaklk (C)

3,5
3,5
36
13,5
4

80
40
38
38
38

13,9
28

86
38

38

14,2

38

38

21

03.03.2015

nite arj Atmosferik distilasyon nitesinden yada dorudan tanktan..


Nafta katalitik reformer nitesinden gelen H2 ce zengin gaz ile kararak Reaktr Eanjrlerinin
shell ksmna baslr. arj, frnda reaktr giri scakl olan 280C a kadar stlr.
frn drt geili radyasyon ve konveksiyon blmeleri olan silindirik tip bir frndr. Konveksiyon
blgesinin yanma havasnn n stlmas iin bir koil vardr. Hava 250Ca kadar snr. Frndan
kan buhar halindeki arj reaktre girerek burada Kobalt-Molibden slfrl yksek saflkta Akzo
ketjenfine 752 katalisti zerinde prosese zel baz reaksiyonlarda yer alr.
Burada prosese zel deslfrzasyon ve denitrifikasyon reaksiyonlar meydana gelir. Reaktr
330-370 C da terk eden rn (H2S, H2ce zengin gazlar, nafta) eanjrlerde s verip soutulur ve
yksek basn seperatrne dklr. Seperatr dizayn basnc 28 kg/cm2 dir.

Syrma Ksm (Stripping):


Sv faz C3 ve C4leri geri kazanmak iin stripper ve reformer stabilizr kolonundan gelen
buhar distilatlarla kartrlr. Bu akm sulu soutucuda 53C den 38Cye kadar
soutulduktan sonra orta basn seperatrne gnderilir. Buhar gaz sv gazdan ayrlr.
Ayrlan buhar gaz hederine oradan da Amin-Gaz ve LPG nitesine gnderilir. Sv gaz
hidrojenle muamele edilmi naftann ssn alarak 151-155 Cye kadar stlr. Ksmen
buharlam olan rn stripper kolonuna arj olarak verilir. Stripper kolonunun tepesinden
H2, H2S ve C1den C5e kadar olan hidrokarbonlar ieren hafif bir rn alnr. Bu rn
tepeden 59Cde kar. Haval soutucularda 50Cye ve sulu soutucularda da 38Cye
soutulduktan sonra tepe reflux dramna gelir. Bu dizimde gaz faz sv fazdan ayrlr. Gaz faz
eanjrlere gider, ayrlan sv fazn bir ksm kolona geri dng akm olarak geri verilir. Kolon
tepe hattna korozyonu nlemek iin inhibitr enjeksiyonu yaplr.
.

22

03.03.2015

5-NAFTA HDROJENLE MUAMELE (UNIFINER) NTES

R SH H 2 RH H 2 S
R S R 2 H 2 RH R ' H H 2 S
R SOS R'3H 2 R' H 2 H 2 S

Merkaptanlar, slfrler, dislfrlerin hidrojenle


doyurma ve H2S olumasn ierir.

Aromatiklerde ise ana reaksiyon heterosiklik halkann almas ve nihai rn olarak ya fenil
merkaptan yada daha yaygn olarak hidrojen slfr meydana gelmesini kapsar. Deslfrzasyon
reaksiyonlar ekzotermik olup tketilen 1 mol hidrojen bana 17-67 kcal enerji aa kar

C4H10 + H2S

+ 4H2

+ 5H2

+ H2 S

23

03.03.2015

R NH 2 H 2 R H NH 3

24

03.03.2015

6-REFORMER NTES
nitenin kurulu amac nafta hidrojenle muameleden gelen arjn oktannn dolaysyla
aromatik miktarn ykseltmektir.
1)Reaksiyon Ksm
2)Stabilizasyon Ksm
3)WHB (Atk Is Geri Kazanm) Sisteminden olumaktadr.

arjn zellikleri:
nite Nafta hidrojenle muamele ve atmosferik
distilasyon nitesinden ald arj
Kaynama aral:
lk kaynama noktas:
Son kaynama noktas:
Spesifik gravite d16 :
Kkrt %A. :
Azot % A.:

70-182C
98C
180C
0,75
0,092
1 ppm

Unifiner nitesinde hidrojenle muamele edilmi ve stripper kolonundan syrlm nafta iki hat halinde
reformer nitesinin reaksiyon ksmna girer. arj burada stmaya tabi tutulur. ki hat halinde
eanjrlerin tp ksmndan geen akm birleerek tek hat halinde frna girer. lk reaktrden kan akm
ikinci frna ve ikinci reaktre buradan da nc frna ve nc reaktre girer.
Reaksiyonlar sonucunda (ounluu s alan reaksiyonlardr.) reaktr k scakl dmektedir.

Reaktr Giri Scakllar (Design) :

1.Reaktr

2. Reaktr

3. Reaktr

510

510

488

538

538

525

Bu scaklklar operasyon durumuna gre deiiklik gstermektedir.

25

03.03.2015

nc reaktrden kan gazlar iki paralel kola ayrlrlar.Haval soutucularla ve sulu


soutucularyla soutulduktan sonra yksek basn seperatrne girerler.

Burada gaz ve sv fazlar birbirinden ayrlrlar. Gaz faz kompresr ile nitenin takviye hidrojeni
olarak baslmaktadr.
Stabilizasyon sistem basnc reflux dram zerinden kontrol edilir. Reflux dramndan Unifiner
haricinde fuel gaz sistemi ve flayere de gaz k imkan bulunmaktadr. Stabilizasyon ksmnda
btan ayrmak iin gerekli s girdisi reboiler frn ile salanr. Kolon dipten alnan bir ksm
reformate A/B pompalar ile frna baslr, oradan da tekrar kolona dner. Kolon dip zelliklerini,
reformate iin istenilen deere gre ayarlanr.

Kolon dip rn olan reformate ssn eanjrlerde braktktan sonra tankna


gnderilir. Kolonda 30 adet tepsi olup, alma basnc 15.0 kg/cm2'dir.

26

03.03.2015

Prosesin Kimyasal Yn:


nifiner nitesindeki gelen arjn oktan says ok dktr. Oktan says dk olduu iin ihtiva ettii
aromatik miktar da daima % 20 den azdr. Bu nedenle katalitik reformer nitesinin amac ya yksek
oktanl benzin retmek yada benzindeki aromatik miktarn arttrmaktr. Ama ayndr. nk oktan
arttrmak iin aromatik retimini arttrmak gerekir. arj naftanik, parafanik ve aromatik
hidrokarbonlardan olumaktadr. Bunlarn arj iindeki bulunu miktarlar iletme artlarn da etkileyen
nemli bir faktrdr.
Ana Reaksiyonlar:
Aadaki reaksiyonlar yksek oktan saysnn olmasn da arttrc yndeki reaksiyonlardr. Bu
reaksiyonlar sonucunda hidrojen olumaktadr.
Parafinlerin aromatik yapya dntrlmesi reaksiyonu:
Bu reaksiyon oktan saysnda nemli arta neden olacaktr. Her bir mol parafinik hidrokarbon 4 mol
hidrojen retecektir. Bu reaksiyon endotermik olup, her bir mol parafinik hidrokarbon iin 60 kcal sya
ihtiya vardr.

Naftaninlerin benzen halkas yapsna dntrlmesi:


Bu reaksiyonda oktan saysnn nemli miktarda artna sebep olmaktadr. Burada her bir
naften iin 3 mol hidrojen retilir. Bu reaksiyonda olduka endotermiktir. Her bir mol naftenik
hidrokarbonu aronatik yapya dntrmek iin 60 kcak sya ihtiya vardr.

Parafinlerin izomerizasyonu:
zomerleme olay sonucunda molekllerin karbon says deimeden farkl fiziksel ve kimyasal
zellikte bileiklerden oluur. Bu reaksiyonlar sonucunda oktan says artmaktadr. nk
parafin moleklleri dallandrlmakta, bu suretle dz molekllere gre oktan says fazla olan
molekller elde edilmektedir. Reaksiyon sonucunda hidrojen retimi olmamaktadr. Her bir mol
parafinik hidrokarbon iin 2 kcal s aa kmaktadr.

27

03.03.2015

Yan Reaksiyonlar:
a) Cracking (paralanma):
Molekllerin paralanmas sonucu meydana gelen reaksiyonlardr. Hibir zaman
istenilmezler. Cracking reaksiyonlar hidrokraking ve hidrojenolisis reaksiyonlar olmak zere iki
ekilde olur.
Hidrokraking reaksiyonlar sonucunda C3 ve C4 oluumu ile naftanik ve aromatik yap
bozulur. Reformer katalistinin asitliinin normalden fazla olmas , normalden fazla su enjeksiyonuna
devam edilmesi sonucunda asit reaksiyonlar birinci plana kar. Bunun sonucunda da yksek LPG
verimi elde edilir. Katalistin verimliliini muhafaza edebilmek iin srekli bir ekilde dikkatli olarak su
ve CCl4 enjekte etmek gerekir. Hidrojenolisis reaksiyonlar sonucunda ise C1, C2 , C3 gibi hafif
hidrokarbonlar oluur, parafinlerin tamamlanmas gerekleir.

C7 H 16 H 2 C3 H 8 C 4 H 10 ..............( Hidrokracking )
C7 H 16 H 2 CH 4 C6 H 14 ................( Hidrojenolisis )
Hidrokracking ve hidrojenolisis reaksiyonlar her ne kadar istenilmsede proses srasnda
olumaktadr. Burada iyi bir su-klor dengesi ve stable bir basnta hidrojenolisis reaksiyonlarn
minimum'a indirmek mmkndr. Bunlar ekzotermik reaksiyonlardr.
b) Dier reaksiyonlar; Dialkilasyon gibi istenilmeyen reaksiyonlardr. Hidrojen tketimine neden
olurlar.

28