You are on page 1of 9

[TEKNOLOGJI

]

PROJEKT
TEMA : Riciklimi i mbetjeve teknologjike dhe
rendesia per mbrojtjen e mjedisit .
Punoi : Sadrita Ullini

Projekt

Page 1

[TEKNOLOGJI]

Mbeturinat urbane dhe riciklimi i tyre
Riciklimi eshte perkufizuar si nje proces ku mbetjet perpunohen ne
produkte, materiale ose substanca qofte per qellimin paresor ose tjeter.Kjo
perfshin riperpunimin e materialeve organike por nuk perfshin prodhimin e
energjise,ose riperpunimin ne material qe do te perdoren si lende djegese.
Per ta bere sa me te thjeshte kete proces dhe riperfitimin ematerialeve te
riciklueshme,eshte vene ne funksion grumbullimi I diferencuar:
leter,qelq,plastike apo mbetjet e njoma (qe jane mbetjet
ushqimore).Gjithmonë do të ketë mbeturina, pasi është pjesë e prodhimit.
Por këto nuk duhet të jenë të tepruara, toksike apo jo të riciklueshme. Nëse
duam mbrojmë ose të paktën të shqetësohemi për mjedisin ku jetojmë,
duhet të bëhen përpjekje në drejtim të parandalimit të mbeturinave në
burim. Në rast se kjo nuk realizohet, atëherë duhet të insistohet në
përdorimin e materialeve që mund të riciklohen.Riciklimi i mbeturinave
urbane është një ndër metodat më efektive për tëmbrojtur mjedisin aq të
kërcënuar në dekadat e fundit dhe.për të kursyer energji aq të vlefshme në
ditët e sotme. Riciklimi ka efekt pozitiv nëekonomi, duke krijuar vende të reja
të punës dhe fitime (me shitjen ematerialit të ricikluar).
Megjithatë, riciklimi ka edhe çmimin e vet mjedisor:Shpenzon energji dhe
liron ndotës (siç bën çdo aktivitet njerëzor).Aty ku njerezit jetojne dhe
punojne gjithmone tepron dicka. Cdo zhvillim ekonomik sjell komoditet. Te
gjithe ndihemi mire kur kemi ne dore mallra qe nuk i kemi njohur me pare.
Por, sa me shume mallra konsumojme, aq me teper mbeturina flakim. Per te
gjitha mbeturinat jane bere nje shqetesim I dites dhe nje problem mjaft i
veshtire per tu zgjidhur, per vete faktin se njerezit sillen ne menyre jo te
drejte me mjedisin.Ekspertet pohojne faktin se ka nevoje qe popullsia te
informohet dhe te sensibilizohet, ne menyre qe mbeturinat te perdoren
serish permes metodave ricikluese. Prandaj, ekspertet rekomandojne qe ato
nuk duhen lene thjesht nenatyre, por te menjanohen ne menyre te
organizuar dhe sidomos te riperdoren nepermjet proceseve te riciklimit.

Perse na sherben riciklimi :
•Parandalon ndotjen e ajrit të krijuar nga prodhimi i produkteve të reja
•Kursen energjinë për prodhimin, transportin, për shpërndarjen e këtyre
produkteve
•Ul emetimin e gazeve serrë të cilat ndikojnë në ngrohjen globale, ose
ndryshimin e klimës, me ndikim në të ardhmen e zhvillimit të qëndrueshëm
Projekt

Page 2

[TEKNOLOGJI]
•Mbron burimet natyrore si psh: pyjet, ujrat, pasuritë nëntokësore, (metalet
dhe nafta/lëngjet fosile) etj.
•Ulnevojën për depozitimin apo djegjen e mbetjeve (për më tepër që në
Shqipëri mbetjet akoma nuk i nënshtrohen asnjë proçesi trajtimi)

Letra
•Riciklimi i letrës kërkon 70% më pak energji sesa ta prodhosh atë nga fillimi.
•Letra e ricikluar prodhon 73% më pak ndotje në ajër sesa të prodhohet nga fillimi
•1 ton gazeta kërkon të prihen 24 pemë, , 30,000 litra ujë, 4,200 kilowat orë (e
mjaftueshme për të ngrohur shtëpinë tuaj gjatë gjysmës së vitit), 1700 litra
vaj/karburant, 3m3 hapësirë venddepozitimi
•Rreth 650.000 ton letër prodhohen në ditë kudo në tërë botën, ndërkohë 500.000
ton letër hidhen pasi nuk rifuten në proçesin e riciklimit
•Letra, shpikur në Kinë rreth 2000 vjet më parë, është ekologjikisht mjaft e mirë
pasi është e biodegradueshme dhe e riciklueshme. Në ditët tona prodhohen rreth
3.000 lloje të ndryshme letre

Qelqi
•Eshtë një material që është përdorur në jetën e përditshme nëpërmjet një
shumëllojshmëri të produkteve: Shishe, gota, kavanoza, dritare, pasqyra.
•Qelqi mund të jetë me ngjyra të ndryshme që shtohen gjatë prodhimit.
•Qelqi I groposur së bashku me mbetjet e tjera shtëpiakeqëndron me mijëra vjet pa u
degraduar !
•Riciklimi i 1 shishe qelqi do të kursente energji për të mbajtur në gjendje pune një
kompjuter për 25 minuta
•Qelqi është ndër materialet 100 % të riciklueshme (pa fund).
•Po ashtu qelqi nuk dekompozohet asnjëherë

Plastika
•Plastika është një material që rrjedh nga nafta.
Nafta është një lloj minerali që është në brendësi të Tokës dhe gjenerohet nga
dekompozimi i bimëve dhe
kafshëve mbi miliona vjet. Shfrytëzimi i naftës dhe përpunimit të saj në plastikë, një
pjesë e historisë së planetit tonë zhduket. Në normën aktuale të konsumit,
është vlerësuar se rezervat e naftës do të jenë në botë për 35 vjet.
•Gjatë dekompozimit të mbeturinave plastika është shumë e gjatë dhe mund të marrë
diku 100-1000 vjet, në varësi të llojit të plastikës. Ka 7 lloje të plastikës ,shishe plastike
janë të koksit, Fanta, ujë mineral.
•Përveç degradimit , mbeturinat plastike janë një problem i madh nga pikëpamja e
hapësirës të marra deri në tokë. Është e mundur dhe të shkatërrohet procesin I
djegies, por atëherë ndotet ajri
•Riciklimi i mbeturinave plastike gjithashtu ndihmon për të reduktuar konsumin e
energjisë dhe në këtë mënyrë
reduktohen emetimet
•Dëmet e shkaktuara në mjedis nga mosriciklimi I plastikës si mjet paketimi për
ushqimet dhe sendet e ndryshme, janë më të mëdha se roli I tyre si mbrojtës higjenik.
Projekt

Page 3

[TEKNOLOGJI]

Projekt

Page 4

[TEKNOLOGJI]

NDIKIMI I TEKNOLOGJISE NE MJEDIS
Mbrojtja e natyrës dhe e mjedisit konsiderohen si pjesa më e rëndësishme e jetës në planetin
tonë. Te gjitha proceset qe çojnë në një sistem ekologjik te suksesshëm janë të lidhura me
programin për përcaktimin e strategjisë dhe zhvillimin e mëtejshëm të objektivave në ruajtjen e
natyrës e të mjedisit. Ekologjia është themeli i ruajtjes se natyrës dhe të mjedisit dhe si shkencë e
biologjisë shfrytëzon të dhënat shkencore të kimisë, të fizikës të matematikës dhe të shumë
shkencave tjera. Dy janë drejtimet kryesore: 1. Ruajtja e mjedisit që ka si qellim të kufizojë
ndikimin e ndotjeve te industrisë, bujqësisë, transportit, ndërtimit e veprimtari te njeriut. 2.
Ruajtja e natyrës që ka si qellim të kufizojë deri ne minimum ndryshimet në natyrë (ekosistemet)
siç janë efektet e ngrohjes globale, ruajtja e shtresës së ozonit, pakësimi i emetimit të gazrave,
evitimi i shirave acide.Prandaj ka rendësi të dihet një strategji e cila duhet të ndiqet për të evituar
një krizë ekologjike në vendin tonë. Por një gjë e tille fatkeqësisht nuk pasqyrohet në websiten e
Ministrisë Mjedisit bile te dhënat i përkasin vetëm viteve 1997-98 ne te cilat jo vetëm ka gabime
por edhe pasaktësia dhe plot teorira. Vetëm në qoftëse marrim industrinë e lëkurëve, shqetësimet
janë më të mëdha për mjedisin. Derdhjet teknologjike përmbajnë sasia sulfidesh, komponime
organike të tretshme, alkalinitet i lartë si dhe mbetje lendësh regjëse të palidhura, të ngjyruesve,
yndyrave dhe emulsioneve. Ujërat që dalin nga derdhjet e fabrikave të lëkurave duhet te jenë të
pastra para se të futen në rrjetin hidrografik, për të mos prishur balancin ekologjik.Përcaktimi i
trajtimit të derdhjeve teknologjike duhet të ndiqet konkretisht nga çdo ndërmarrje e industrisë në
gjendje pune. Jashtë vendit tonë shteti nuk lejon të punojnë fabrika e ndërmarrje industriale pa
patur impiantin e pastrimit te ujërave shkarkuese bile merr të dhëna çdo ditë për përbërësit e
pastërtisë së ujërave.Zgjedhja e metodës së pastrimit si dhe përcaktimi i parametrave të trajtimit
të tyre varet nga përbërja e derdhjeve teknologjike. Vlera e pH, përmbajtja e lëndëve organike
dhe inorganike duhen mbajtur në nivelet standarde të lejuara. Në rastin e numrit të madh të
komponimeve të ndryshme organike që ndodhen në derdhjet, përcaktimi i secilit paraqet problem
dhe kërkon shumë kohë prandaj për këtë arsye behet një përcaktim total i treguesve kryesorë të
derdhjeve që ndikojnë nëpërcaktimin e sasisë së kompozimeve organike dhe aftësinë e tyre për
t’u degraduar.Për këtë ka rëndësi sasia e oksigjenit e domosdoshme për dekompozimin e
përbërësve organikë, pra një fenomen i tille është plotësisht në dëm të mjedisit e në tërësi të
shëndetit. Për këtë duhen ruajtur vlerat standarde të NBO (BOD) nevoja biologjike për oksigjen
dhe të NKO (COD) nevoja kimike për oksigjen dhe këto të mos merren të shkëputura prej
prodhimit.Ashtu siç janë përgjegjës për prodhimin dhe per teknologjinë, drejtuesit dhe personeli
ing-teknik janë përgjegjës edhe për ndotjet e krijuara të cilat duhet ti minimizojnë sa të jetë e
mundur bashkë me efektet e tyre dëmtuese nëpërmjet përmirësimeve të teknologjisë dhe të
përdorimit të kimikateve me efekte sa më pak ndotëse. Edhe ndotjet e ajrit në vendet e punës të
reparteve në industri varen nga proceset teknologjike,lloji i prodhimit, i kimikateve si dhe
mënyra e sistemit të zgjedhur në realizimin e teknologjisë së prodhimit. Por çfare është bërë për
të përcaktuar një KMV, koncentrimi maksimal te vendi i punës për ndotjen e ajrit. Asnjë
parametër i tillë nuk ekziston në vendet e punës në repartet e prodhimit apo atje ku punohet me
hidrokarbure dhe mineralet.Gjithmonë mjedisi mund të jetë shumë i keq ose katastrofik, dhe
shumë i mirë. Kjo gjithnjë varet nga kushtet. Në të dy rastet faktorët duhen kërkuar tek njerëzit.
Ruajtja e natyrës dhe e mjedisit janë të lidhura me ngrohjen globale pra ndryshimet klimatike
duhen marrë si probleme të mjedisit.Mbeturinat prapë mbeten një problem i pazgjidhur në vend.
Ato, si kudo jashtë, duhen klasifikuar të paktën në dy grupe, në hedhurina për asgjësim dhe në
hedhurina për riciklim ose ripërdorim ku duhet të bëjnë pjesë hedhurina letre, kartoni,fibre e
Projekt

Page 5

[TEKNOLOGJI]
plastiket.Gomat mbasi mblidhen arrihet që të ngrihen në temperaturë shumë gradë nën
zero,kalojnë pastaj në proceset e copëtimit, thermimit. Materiali i përftuar i shtohet asfaltbetonit
për asfaltim rrugësh. Një asfaltim i tille është më i qëndrueshëm dhe fleksibel. Ky mund të jetë
një nga shumë raste tjera kur teknologjia dhe shkenca thotë fjalën e vet.Në ngrohjen globale kanë
ndikuar dhe vazhdojnë të ndikojnë emetimet e CO2, CH4, oksidet e azotit, komponimet e
halogjenuara të karbonit. Ozoni, dihet se redukton rrezatimin ultraviolet dhe duhet mbrojtur
shtresa e tij sa të jetë e mundur. Ngrohja globale prek çdo pjesë të planetit prandaj edhe njerëzit
janë të ekspozuar ndaj gjithë efekteve negative kudo që të ndodhen.

Roli I riciklimit ne mbrojtjen e mjedisit
- Mbeturinat mund të jenë të rrezikshme sepse janë vende të përshtatshme për
zhvillimin e baktereve, për tërheqjen e brejtësve dhe insekteve; si dhe mund të jenë
të ndezshme.
- Disa mbeturina si psh. qelqi apo shiringë medicinal, mund të jenë të
rrezikshme për fëmijë dhe shtazë të ndryshme.
- Kontenierët e stërmbushur gjithashtu ndikojnë në ndotjen e mjedisit sepse nga ato
mbeturinat shpërndahen nëpër tokë prandaj edhe për këtë duhet të kemi kujdes të
veçantë.
- Qeveritë lokale shpenzojnë shumë para për pastrimin e rrugëve, parqeve,
lumenjve nga mbeturinat të cilat hidhen nga njerëzit e pandërgjegjshëm prandaj të
ndihmojmë edhe ne që këto projekte të dobishme për qytetarë të jenë të
suksesshme.
Prandaj për t’iu shmangur këtyre dukurive negative duhet të jemi të kujdesshëm
dhe të veprojmë në mënyrë sa më të drejtë dhe të shëndoshë.
Perse ne Shqiperi nuk zbatohet politika recikluese ?
Barrierat qe pengojne riciklimin jane:
1.Cmimi i larte i energjise dhe transportit. 2.Fuqia e dobet ekonomike e
grumbulluese. 3.Individet dhe kompanite. 4.Mungesa e informacionit ne nivel
publik,administrativ dhe zyrtar,apo mungesa e kulturës se sa përftim mund të ketë
një shoqëri,një biznes, një shtet nga politikat ricikluese. 5.Mungesa ne stimulin dhe
promovimin e riperdorimit,perpunimit dhe riciklimit. 6.Mungesa e eksperiences nga
vete biznesi.Megjithëse për çdo qeveri problemi i menaxhimit të mbeturinave
urbane,mbetet një”minë me sahat”, pasi problemi asnjëherë nuk ka gjetur
zgjidhje,qytetarët përsëri vazhdojnë të akumulojnë mbetje urbane disa herë
mëshumë se sa mund të përballojmë,pa u shqetësuar për përfundimin.Nesemarim
ne analize kushtet ekonomike te Shqiperise,do mund te mernim netrajtim nje rast
analog psh:rasti I Spanjes,e cila arriti te dilte nga nje gjendjekrize ekonomike te
ngjashme me ate te Shqiperise duke shfytezuar kursimine madh qe te lejon riciklimi
Projekt

Page 6

[TEKNOLOGJI]
I mbetjeve.Ne na mungon ajo fryme edukueseqe ekziston ne Spanje sepse fale
edukimit te njerezve qe te hidhnin mbetjetleter ne kosh me vec dhe ato mbetje
qelqurina ne kosh tjeter,kompanite e riciklimit kursenin miliona dollare ne punen e
tyre.Ne fakt ne Legjislacionin tone mjedisor eshte perfolur per nje pike teperfshire te
Strategjine Kombetare te Mbetjeve qe parashikon sistemin e grumbullimit te
mbetjeve ne 3 kosha.

RENDESIA E MBROJTJES SE MJEDISIT
Mbrojtja e mjedisit është praktikë e mbrojtjes së mjedisit, në nivel individual, të organizatave ose
të qeverisë, në dobi të mjedisit natyror dhe (ose) të qenieve njerëzore.Mjedisi ne te cilin jetojme
eshte shume I rendesishem per ne.Ai eshte burim I jetes se njeriut . Mbrojtja e natyrës dhe e
mjedisit konsiderohen si pjesa më e rendesishme e jetës në planetin tonë.Te gjitha proceset qe
çojne në një sistem ekologjik te suksesshëm janë tëlidhura me programin për përcaktimin e
strategjise dhe zhvillimin e mëtejshëm të objektivave në ruajtjen e natyrës e të mjedisit.Koncepti
themelor i ekologjisë duhet të njihet fort mirë jo vetëm nga shkollat e mesme,shkollat e larta,
universitetet, organetshtetrore, institutet shkencore por edhe nga Akademia e Shkencave e cila
duhet të udhëheq në mënyrë shkencore zgjidhjen e problemeve në fushen e ruajtjes se natyrës
dhe mjedisit si dhe ato të ngrohjes globale . Por po të njiheshin mirë të gjitha këto probleme sot
nuk do te kishim shqetsimet e ndotjes së ajrit,ujittë tokës apo efektet e ngrohjes
globale.Ekologjia është themeli i ruajtjes se natyrës dhe të mjedisit dhe si shkencë e biologjisë
shfrytzon të dhënat shkencore të kimisë, të fizikës të matematikës dhe të shumë shkencave tjera.
Dy janë drejtimet kryesore : 1. Ruajtja e mjedisit që ka si qellim të kufizojë ndikimin e ndotjeve
te industrisë , bujqësisë, transportit, ndertimit etjera veprimtari te njeriut. 2. Ruajtja e natyrës që
ka si qellim të kufizojë deri ne minimum ndryshimet në natyrë (ekosistemet ) siç janë efektet e
ngrohjes globale,ruajtja e shtresës së ozonit, paksimi i emetimit të gazrave,evitimi i shirave
acide. Prandej ka rendësi të dihet një strategji e cila duhet të ndiqet për të evituar një krizë
ekologjike në vendin tonë. Por një gjë e till fatkeqsisht nuk pasqyrohet në websiten e Ministrisë
Mjedisit bile te dhenat i perkasin vetem viteve 1997-98 ne te cilat jo vetëm ka gabime por edhe
pasaktësira dhe plot teori te pavertetuara. Mendoj se prioritetet duhet të jenë në problemet më të
mëdha e më të ngutshme për tu zbatuar, qe të sigurojnë një natyrë e mjedis te pastër .
Ndotjet e mjedisit duhen percaktuar dhe vlersuar drejtë duke i kushtuar rendësi klasifikimit të
tyre në të ngurta në shkarkimet e lengëta dhe ndotje të ajrit. Parimet me të rëndësishme për
mbrojtjës së Shfrytëzimi racional i burimeve, reduktimi i emetimeve nëmjedisit: ajër,
reduktimi i ndotjes së ujit dhe tokës, dhe riciklimi i Ruajtja e vlerave biologjike-ekologjike të
mjedisitmbeturinave; nëpërmjet ruajtjes së florës dhe faunës, dhe të vlerave të trashëgimisë
Mbështetja në përdorimin e burimeve të ripërtërishme,natyrore bashkë-prodhimin e këtyre
burimeve dhe të llojeve të ndryshme të  Promovimi i kursimit të energjisë në mesin e publikut
Projekt

Page 7

[TEKNOLOGJI]
energjisë; Shfrytëzimi i pajisjeve shtëpiake me efikasitet të lartë, të tilla si Reduktimi dhe
riciklimi i mbeturinave.llambat e dritës;

Njeriu si qenje më e zhvilluar jetësore vazhdimisht kërkonin ndryshime, punë më të lehtë dhe një
jetë më të mirë. Kështu, me anë të arritjeve të tij gjatë gjithë jetës në fushën e modernizimit të
teknikës dhe teknologjisë, pothuajse ka harruar të veproj në parandalimin ndotjes mjedisore, të
cilat efekte tashmë janë duke paguar brezat e sotëm. Duke iu nënshtruar rrezikimit të shëndetit të
tij nga llojet e ndryshme të ndotjes si të ujit, ajrit, ushqimit, etj. Ndotjet shtesë dhe shkatrrimet të
shkaktura nga luftërat dhe stuhitë të cilat lënë prapa pasoja shkatërrimtare si për botën bimore
dhe shtazore. Duhet të besojmë se nuk ka shëndet të mirë pa ujë të pastër, ajër të pastër dhe
ushqim të shëndetshëm. Natyrisht, një mjedis të pastër do t’i kontribuojmë në mënyrë të thjeshtë
gjat daljes në shetitje, pikniqe, në qoftë se të paktën e marrim një shishe, ndonji kuti të letrës të
cilat I kishim marr me vete për të konsumuar pije apo ushqim. Uji është burimi kryesor i jetës, si
për botën bimore e shtazore si dhe të vet njeriut. Çdo qenie e gjallë për mbijetesën e vet përdor
ujin.Ne vazhdimsi harrojmë se ujë të pastër që na rrethon ka gjithnjë e më pak. Çdo qenie e
gjallë për ekzistencën e vet përdorur ujin, kështu që ndryshimi i tij prek të gjithë shfrytëzuesit e
tij. Rëndësia e ujit si burim i jetës në përgjithësi do të kuptojmë nëse e arsyetojmë rëndësinë e tij.
Uji në natyrë ka dy domethënie kryesore edhe ate fiziologjike dhe ekologjike.
1. Rëndësia fiziologjike e ujit:
o Si një burim optimal i mbjatjes gjallë të qelizave ;
o Si një burim i mbajtjes gjallë të disa organeve jetësore.
o plotëson të gjitha nevojat e botës së gjallë u jep atyre ushqim dhe energji.
2. Rëndësia ekologjike e ujit:
o Si një përfaqësues për transportimin e kripërave, materjeve ushqyese;
o Si një hapësirë jetësore;
o Si një burim jetik i botës së gjallë.
Dihet botërisht se ndotja e ujit më së shumti bëhet nga hemikaliet e ndryshme. Sidomos meterjet
që nuk janë të zbërthyashme janë shum të problematike për ujin dhe për mjedisin në
tërësi.Ndotja e ujit më së tepërmi bëhet përmes : detergjenteve, industrisë ushqimore, bujqësisë,
fekalet dhe ujrat nga kanalizimet, vajrat motorike, nafta, benzina etj. Duhet përmendur edhe
Projekt

Page 8

[TEKNOLOGJI]
ndotja e burimeve dhe ujrave rrjedhëse-lumenjëve, të cilët i janë nënshtruar ndotjes. Ndër
shkaktarët e ndotjes së këtryre ujrave janë: ujrat e hedhura nga qumshtoret, nga fabrikat e letres,
fabrikat e tekstilit, shkarkimet e kanalizimeve nga vendbanimet, plehrat artificial të cilat i
shpërlan uji nga siprfaqet e punuara dhe livadhet, pesticidet e shpërlara nga pemët dhe perimet
etj. Mjedisi është pjesë e pandashme e jetës, andaj mbrojtja e tij është detyrë e të gjithëve.
Vetëdijësimi dhe edukimi rreth ruajtjes së ambientit është i nevojshëm qysh nga parashkollorët,
nxënësit, kur fillojnë të kuptojnë dhe kjo detyrë duhet të jetë në rritje sepse tek të rinjët duhet të
mbillet shprehia dhe pastaj ata do të identifikohen me një edukatë të tillë.

Projekt

Page 9