You are on page 1of 6

Ги де Мопассан

Guy de Maupassant

СОЧЕЛЬНИК

KRISTNASKA NOKTOMANĜO

Перевод А.Н.Чеботаревской

Tradukis Roland Dupuis

Уже не помню точно, в каком это было году.
Целый месяц я охотился с увлечением, с дикою
радостью, с тем пылом, который вносишь в новые
страсти.
Я жил в Нормандии, у одного холостого
родственника, Жюля де Банневиль, в его родовом
замке, наедине с ним, с его служанкой, лакеем и
сторожем. Ветхое, окруженное стонущими елями
здание в центре длинных дубовых аллей, по
которым носился ветер; замок казался давно
покинутым. В коридоре, где ветер гулял, как в
аллеях парка, висели портреты всех тех людей,
которые некогда церемонно принимали
благородных соседей в этих комнатах, ныне
запертых и заставленных одною старинной
мебелью.
Что касается нас, то мы просто сбежали в кухню,
где только и можно было жить, в огромную кухню,
темные закоулки которой освещались, лишь когда
в огромный камин подбрасывали новую охапку
дров. Каждый вечер мы сладко дремали у камина,
перед которым дымились наши промокшие
сапоги, а свернувшиеся кольцом у наших ног
охотничьи собаки лаяли во сне, снова видя охоту;
затем мы поднимались наверх в нашу комнату
То была единственная комната, все стены и
потолок которой были из-за мышей тщательно
оштукатурены. Но, выбеленная известью, она
оставалась голой, и по стенам ее висели лишь
ружья, арапники и охотничьи рога; стуча зубами
от холода, мы забирались в постели, стоявшие по
обе стороны этого сибирского жилища.
На расстоянии одного лье от замка отвесный берег
обрывался в море; от мощного дыхания океана
днем и ночью стонали высокие согнутые деревья,
как бы с плачем скрипели крыши и флюгера, и
трещало все почтенное здание, наполняясь ветром
сквозь поредевшие черепицы, сквозь широкие, как
пропасть, камины, сквозь не закрывавшиеся
больше окна.
В тот день стоял ужасный мороз. Наступил вечер.
Мы собирались усесться за стол перед высоким
камином, где на ярком огне жарилась заячья
спинка и две куропатки, издававшие вкусный

Mi ne plu scias precize la jaron. Jam de unu tuta
monato mi ĉasis kun fervorego, kun sovaĝa ĝojo, kun
tia ardo, kian oni havas por la novaj pasioj.
Mi estis en Normandio ĉe needziĝinta parenco, Julio
de Banneville, sola kun li, lia servistino, unu servisto
kaj unu gardisto en lia nobelkastelo. Tiu kastelo,
malnova grizeta konstruaĵo ĉirkaŭita de ĝemantaj
abioj en la centro de longaj kverkaj aleoj, kie galopis
la vento, ŝajnis esti forlasita jam de jarcentoj. Antikva
meblaro okupis sola la ĉiam farmitajn ĉambrojn, kie
jam tiuj homoj, kies portretojn oni vidis alkroĉitajn en
koridoro same ŝtorma kiel la aleoj, akceptadis
ceremonie la nobelajn najbarojn.
Rilate nin, ni estis rifuĝintaj en la kuirejon, la solan
loĝeblan angulon de la kampara kastelo, vastegan
kuirejon, kies ekstremoj heliĝis, kiam oni ĵetis novan
branĉofaskon en la vastan kamenon. Kaj ĉiuvespere
post dolĉa dormeto antaŭ la fajro, post kiam niaj
malsekaj botoj eligis vaporon, kaj niaj ĉashundoj,
ronde kuŝantaj inter niaj kruroj, sonĝis pri ĉasado kaj
bojis kvazaŭ somnambule, ni supreniris al nia
dormejo.
Ĝi estis la nura ĉambro, kiun oni provizis je plafono
kaj ŝmiris ĉie pro la musoj. Sed ĝi restis nuda, nur
blankigita per kalko, kun fusiloj, hundvipoj kaj
ĉaskornoj alkroĉitaj al la muroj; kaj ni ŝovis nin
frostotremante en niajn litojn lokitajn en du anguloj de
tiu siberia loĝejo.
Je unu mejlo kontraŭe de la kastelo, la klifo krutis en
la maron; kaj la potencaj blovoj de la oceano tage kaj
nokte igis sopirĝemi la grandajn kurbigitajn arbojn,
plori la tegmentojn kaj ventoflagojn, krii la tutan
malnovan kaj respektindan konstruaĵon, kiu pleniĝis
de vento tra siaj disigitaj tegoloj, siaj kamenoj same
larĝaj kiel abismoj, siaj fenestroj, kiuj ne plu fermiĝis.
En tiu tago estis terura frosto. La vespero estis
veninta. Ni nun estis altabliĝontaj antaŭ la granda
fajro de la alta kameno, en kiu rostiĝis lepora dorsaĵo
inter du perdrikoj, kiuj bonodoris.

Mia gastiganto diris: "Okazos do ĉi tiun vesperon la noktomeza meso. Ему исполнилось девяносто шесть лет от роду. Indiferenta mi respondis: "Ne. kiuj nature eliĝas en tiaj horoj de korelverŝo. был местной знаменитостью. но мысль о рождестве в этой глуши расположила нас к болтовне. — сказал он. kapon kontraŭ kapo. старый пастух. Мы наперебой рассказывали друг другу всякие истории о прежних сочельниках. когда месяц тому назад простудился. Tiamaniere nia vespermanĝo daŭris longan tempon. la mirego pri la malkovroj. перебирая в беседе самые задушевные воспоминания. сопровождавшихся удивлением по сему поводу и рискованными неожиданностями. Ili loĝis en mizera kampdometo. появилась Mia kuzo levis la kapon: "Ne estos varme. Mia kuzo sin turnis al mi: "Se vi volas. направо. ni iru post kelkaj minutoj fari viziton al tiuj kompatindaj homoj. pri niaj aventuroj en tiu freneze pasigita nokto. охваченные веселостью отшельников. Товарищ мой сказал: — Значит. а на другом — слугам. веселой общительностью. Служанка. la spertitaj bonŝancoj kaj la morgaŭaj vekiĝoj duope kun iliaj hazardaj surprizoj. Покончив с ним. de gajo komunikiĝema. kiam ni enlitiĝos". kiam unu monaton antaŭe lin kaptis malvarmumo post falo en marĉeton en malluma nokto. li diris. ĉe la enirejo de la vilaĝeto sur la dekstra flanko. li neniam estis malsana ĝis la momento." Patro Fournel. Служанка. En la morgaŭa tago li enlitiĝis. внезапно возникающей между двумя закадычными друзьями. kia subite naskiĝas inter du intimaj amikoj. потому что почти никогда не заглядывали в календарь. давно уже оставившая нас. Мой кузен поднял голову. sinjoroj. что умер дядя Фурнель. estis famulo en la regiono. сегодня будет ночная месса. rakontis al ni historiojn pri antaŭlonge pasintaj kristnaskaj noktomanĝoj. мы не знали. На другой день он слег и с тех пор уже находился при смерти. La servistino jam de longa tempo foririnta reaperis: . ni parolis senripoze. о былых успехах у женщин и о пробуждениях на следующий день — пробуждениях вдвоем. Ni ambaŭ. при въезде в деревню. которыми делятся в часы такой близости. Так вот почему весь день звонили! Служанка отвечала: — И да и нет. ĉar ni apenaŭ rigardis la kalendaron. ke ni havas hodiaŭ la kristnaskan noktomanĝon?" Evidente ni sciis pri tio nenion. Я равнодушно ответил: — Да. Дядя Фурнель. sinjoro. La meza generacio jam de longa tempo ne plu ekzistis." La servistino. о наших приключениях в эту безумную ночь. Longa pipfumado sekvis ĝin. мы выкурили множество трубок и. свалившись темной ночью в болото. demandis: "Ĉu vi scias." Tiel li parolis pri la familio de la maljunulo: lia nepo aĝa kvindek ok jarojn kaj lia bonepino unu jaron pli juna. kiu metis nian manĝilaron al unu ekstremo de la tablo kaj tiun de la servistoj al la alia. обед наш затянулся. сударь. sed morgaŭ matene ni kaptos anasojn ĉe la lagetoj. Sed mi ne scias kial tiu ideo pri Kristnasko en tiu plena soleco donis al ni parolemon. продолжали без умолку говорить. спросила: — Знают ли господа.запах. Они ютились в жалкой лачуге. что сегодня сочельник? Разумеется. Не знаю почему. kaj kaptitaj de solecula gajo. Кузен обратился ко мне: — Если хочешь. — Не жарко будет сегодня спать. накрывавшая на одном конце стола нам. звонили также потому. пойдем сейчас навестим этих бедных людей. oni sonorigis ankaŭ pro tio ke patro Fournel mortis. maljunega paŝtisto. li diris. но зато завтра утром на прудах будут утки. Kaj de tiam li agoniis. Промежуточное поколение давно уже умерло. Naŭdek ses jarojn aĝa. и он никогда не хворал до того самого времени. Он разумел семью старика — его пятидесятивосьмилетнего внука и пятидесятисемилетнюю жену внука. Таким образом. streĉante ĝisfunde nian memoron por diri unu al la alia tiujn konfidencaĵojn. Tial do oni sonorigis dum la tuta tago!" La servistino respondis: "Jes kaj ne.

Наконец нас увидела соседка. Глубокое. как шевелились животные." . sinjoroj. sinjoroj. Tio estis kornaj lanternoj. Mi konsentis kaj ni foriris. направляясь отовсюду к без умолку звонившей остроконечной колокольне. которые держали их за руки. — Рождественская месса очень любопытна в деревне. kaj pasante laŭlonge de la staloj oni aŭdis moviĝi la bestojn konfuzitajn de tiuj vivosonoj. по темным долинам — всюду мелькали эти огоньки. господа. nin ekvidis. чтобы идти в церковь. они словно побледнели от мороза и мерцали не как огоньки. С ними шли крестьяне впереди своих жен. estis plena de steloj. я ухожу на мессу. А по черной равнине двигались дрожащие огоньки. помолиться за старика. разбуженные этим гулом жизни. а словно сверкающие льдинки.Ĉu jam? . Сквозь открытую дверь церкви виднелся освещенный амвон. La kruda aero perfortis la pulmojn. в сопровождении проснувшихся ребят. Tiam najbarino. sin tenantaj per la manoj en la mallumo. — Они пошли к заутрене. земле звенели крестьянские сабо. envolvitaj en longaj nigraj manteletoj kaj sekvataj de buboj apenaŭ vekiĝintaj. и мы отправились. kikerikis. Воздух был такой студеный. sekigis la gorĝon. по звонкой.Ĉu ankaŭ ni iru en la preĝejon? demandis Julio. Julio rememoris pri la familio Fournel kaj li diris: . как медь. Tra la malfermita pordo de la preĝejo oni ekvidis la lumigitan ĥorejon. preskaŭ tuŝante la teron. вышедшая из дому. kvazaŭ ankaŭ ili estus frostigitaj en la vasta glacia nokto. ŝajne paliĝintaj pro la frosto. словно блестящие хрусталики. Kaj tra la nigra kamparo malgrandaj tremantaj fajraĵoj iris de ĉie al la pinta sonorilejo. с маху брошенных в пространство. La luno ĉe sia malleviĝo profile montris sur la horizonta rando sian falĉilan silueton en tiu sennombra luma grajnaro disĵetita per plenaj manoj en la universo. обманутые всеми этими звуками. сухой и гулкой. kaj sur la tuta horizonto la malgrandaj sonoriloj de la vilaĝoj ĵetis tintante siajn malfortajn tonojn. trompitaj de tiuj bruoj. En la malproksimo. Kokoj.снова: — Сударь. что перехватывало дыхание и пересыхало в горле. Пели петухи. ili briletis ne kiel fajraĵoj sed kiel glaciaj astroj kaj kiel brilaj kristaloj. — войдем! Он стучал долго. почти задевая землю.Estas tri kvaronoj antaŭ noktomezo. В деревне не спали. — сказал он. .Jen ilia domaĉo. . ясное и суровое небо было усеяно звездами. Я согласился. sur la bronzaspekta tero seka kaj eĥanta. Сильный мороз колол лицо. Akra malvarmego pikis la vizaĝon kaj plorigis la okulojn. а проходя мимо хлевов. "Ni vidos ilin post la eliro" diris mia kuzo. ili saltetis tiuj fajraĵoj. — Не пойти ли нам в церковь? — спросил Жюль. envolvitaj en niaj ĉasistaj feloj. Girlando de kandeloj. Приближаясь к деревне. nun ili preĝos por la avo. и от него слезились глаза. — Вот их лачуга. — Так мы увидим их при выходе из церкви. но напрасно. закутавшись в меховые охотничьи куртки. kiujn portis la kamparanoj antaŭ siaj edzinoj kun blankaj ĉapoj. Жюль вспомнил о Фурнелях. Заходящая луна серпом выделялась на краю горизонта средь бесконечной россыпи сверкающих зерен. La profunda ĉielo. Вдали. Proksimiĝante al la dometaro. kiuj kostis . Inter 1a farmobienaj. Гирлянда дешевых свечей "Mi iras al la meso. pura kaj akra. По фермам. kiu elpaŝis el sia hejmo por iri al la preĝejo. — сказал мне Жюль. То были фонари из коровьего рога. arboplantitaj kortoj meze de l' malhelaj ebenaĵoj. можно было слышать.Ili estas ĉe la meso. La kamparo tute ne dormis. обсаженным деревьями. посылая свои жидкие и словно тоже зябкие звуки в стынущий простор ночи. одетых в белые чепцы и в широкие черные накидки. ni eniru! Dum longa tempo li frapis vane. kiu senripoze tintis. sonis la lignoŝuoj de la kamparanoj. — Уже? — Четверть двенадцатого. tiu kristnaska meso estas vere kurioza en la kamparo. а кругом повсюду звякали маленькие деревенские колокола.

nin petis eksidi. Холодный воздух колебал пламя свечей. разговлялись наедине. засаленные стены которой лоснились. не произнося ни слова. Жюль сказал мне: — Выйдем отсюда! На дворе все-таки лучше. La diservo komenciĝis. la viro kaj la virino. мы снова предались своим воспоминаниям и говорили так долго. Post kelkaj minutoj da silento mia kuzo demandis: "Nu. ili manĝis seriozaj. Ĉe nia eniro ili sin levis. diris mia kuzo. подобно огромному животу. выпячивался хлебный ларь. kun siaj vermtruitaj traboj brunigitaj de l' tempo. — сказал мой кузен. растроганно глядели на грубо раскрашенное изображение и складывали руки. "Ili gardas sian mortinton. invitis nin "fari same kiel ili". выставлял напоказ свою розовую. была полна удушливого запаха жареной кровяной колбасы. kiun ili distranĉis je buŝplenoj kaj maĉis malrapide. а после нашего отказа снова принялись за еду. поднявшись в холодную ночь. Направившись домой по пустынной дороге. умер? po unu soldo. дед ваш. Антим. Эти простые люди. с наивной робостью взирая на убогую роскошь этого детского представления. Крестьяне. лежа на настоящей соломе. via avo mortis. ĉu ne?" . En unu nura telero metita inter ilin. La flamoj flagretis pro la glacia aero. это порадует их. среди еловых ветвей. kaj post nia rifuzo rekomencis manĝi. пока коленопреклоненные крестьяне набожно дрожали в церкви. склонив головы. De tempo al tempo ili eltiris peceton per la pinto de sia tranĉilo. источенные червями. Ni eniru fine ĉe tiuj kompatinduloj. Когда стакан мужа пустел. мой кузен спросил: — Так. Anthime. они сосредоточенно ели. rozkoloran kaj pozantan korpeton. Meze de la granda tablo. значит. preĝis. Темная комната. Фурнели. что служба уже окончилась. ia dika Jesu-infano elmontris sur vera pajlo meze de la abiaj branĉoj sian nudan. ni parolis pri niaj rememoroj denove kaj tiel longe. жена брала кувшин и наполняла его сидром." En la fajrejo kelkaj brulrestaĵoj agoniis. При нашем появлении они встали. La kamparanoj kliniĝintaj. На большом столе. Помолчав несколько минут. а балки. Mortmalgajaj. стоявшей между ними. усадили нас. — Они бодрствуют над покойником. Julio diris al mi: "Ni eliru! estas tamen pli komforte ekstere. едкий дым от нагоревшего грибом фитиля поднимался к потолку. kun la ĉagrenita mieno kaj la stulta vizaĝo de kamparaj simpluloj. Tiuj simplaj homoj ellitiĝintaj malgraŭ la malvarma nokto rigardis tute skuitaj iun krude pentritan bildon. Kaj ambaŭ Fournel-anoj. клали его на хлеб и принимались медленно жевать. kiam ni revenis al la vilaĝeto. муж и жена. с удрученным видом и отупелыми крестьянскими лицами. ornamis la ĉirkaŭon de la navo. kandelo en kandelingo el tordita fero staris. kaj surplanke. лежал большой кусок кровяной колбасы. lakita de la malpuraĵoj. granda sangokolbaso eligis teruran odoraĉon. На единственной тарелке. fluigante ĝis la plafono la akran fumon de sia meĉo fungoforma. и женщины. ke la diservo estis finita. стоя на коленях. maldekstre en kapeleto. Угрюмые. предложили "последовать их примеру". почернели от времени. dum ĉiuj surgenuiĝintaj kamparanoj pie frostotremis. tio ĝojigos ilin. Lumstrio tranĉis la malhelon sub la pordo de la Fournel-anoj. Служба началась. manĝis unu kontraŭ la alia la kristnaskan manĝon. ne dirante eĉ unu vorton. La ĉambro nigra. распространяя зловонный пар. горела свеча в витом железном подсвечнике. Время от времени концом ножа они отрезали от нее кружок. а в левом ее приделе пухлый восковой младенец Иисус. la virinoj surgenuaj. kaj ili kunigis siajn manojn same naive konvinkitaj kiel impresataj de l' humila grandiozo de tiu infaneca prezentado. sub kiu la panujo rondis kiel ventro laŭ sia tuta longo. la virino kaptis la cidrokruĉon kaj denove plenigis ĝin.освещала середину церкви. жеманную наготу. Тоненькая полоска света тянулась из-под двери Фурнелей. Kiam la glaso de la viro estis malplena. молились." Kaj sur la dezerta vojo. из-под которого. premŝmiris ĝin sur la pano. estis plena de sufoka odoro de kradrostita sangokolbaso. когда мы пришли обратно в деревню. В очаге догорало несколько головешек. — Зайдем же наконец к этим беднягам.

которые словно говорят: "Проваливайтека вы отсюда". Tiam. La silento rekomenciĝis." Subite venis al mi la deziro rigardi la kadavron de tiu centjarulo. ĝis tiam serenaj. sed je tiu ĉi horo estas maloportune. нагнулась со свечей. sinjoro mia. lia tempo estis finita. до той минуты спокойные. опустив глаза. как и он сам. tie li ne plu estas. kliniĝis kun la kandelo por lumigi la internon de la granda larĝapertura kofro. diris Julio. закричал: . Сняв тарелку с колбасой. — Жюль сказал решительно: — Ну. она подняла крышку со стола. Liaj genepoj estis plenumintaj sur li la kristnaskan manĝon. И так как внуки покойника по-прежнему не двигались и продолжали сидеть друг против друга. хотя и покоряясь. его там уже нет. lia vivo ne plu havis signifon. ĉar ni havas neniun alian lokon. и в глубине его мы увидели что-то серое. Его внуки разговлялись над ним! Жюль.Je nenio. и я попросил. ему здесь больше нечего было делать! Мне захотелось взглянуть на труп столетнего старика. li forpasis tiun ĉi matenon. Mil supozoj pasis tra nia spirito. чтобы мне его показали.Sed kie li do estas? La virino abrupte interrompis sian edzon: "Mi diru tion al vi: ni metis lin en la panujon por ke li restu tie ĝis morgaŭ. сударь. mi konsentas. kun fermitaj okuloj. с теми деревянными недовольными лицами. kial vi ne volas montri lin al ni? La kamparano eklevis la ŝultrojn: . kaj mi petis ke oni montru ĝin al mi. таких же столетних. Ĉar la genepoj daŭre ne moviĝis kaj restis unu kontraŭ la alia kun malfermiiaj okuloj kaj tiu ligna kapo de malkontentaj homoj. subite emociiĝis.. kiuj ŝajnas diri: "Foriru". Vidante ilian konfuziĝon." . Множество догадок мелькнуло у каждого из нас. mia kuzo parolis aŭtoritate: "Nu. хмуро ответил: — Не стоит беспокоиться. por diri ion. envolvita en sia paŝtista mantelo kaj dormanta tie sian lastan dormon meze de nigraj kaj antikvaj pankrustetoj eble ankaŭ jarcentaj. Pro ĝentileco la virino fortondis la meĉ-ekstremon de la kandelo. вставайте и проводите нас в комнату старика. ŝi levis la kovran tabulon de la tablo. tute seka. sur kies fundo ni ekvidis ion grizetan. Молчание возобновилось. его время прошло. — Где же он в таком случае? Жена перебила мужа: — Я вам скажу. весь высохший. — ответил Жюль. Они вопросительно и обеспокоенно взглянули друг на друга и ничего не ответили. ну. Per maltrankviliĝintaj okuloj ili demande rigardis unu la alian kaj ili ne respondis. kiu montris ĉe unu ekstremo malgrasan kapon kun blankaj hirtaj haroj kaj ĉe la alia. Tiam la viro demandis kun malfida kaj hipokrita mieno: "Je kio tio utilus al vi?" . То был старик.. закутанный в свой пастушеский плащ и спавший последним сном среди старых черных корок хлеба. с закрытыми глазами." Kaj depreninte la teleron kun la kolbaso. La du kamparanoj. возмущенный. больше нам некуда было его деть. чтобы осветить внутренность огромного ящика. Жена из вежливости сняла со свечи нагар. Anthime. du nudajn piedojn.Jes." Lia kvindeksepjara bonepino daŭrigis: "Ho. Мой родственник. mi. неожиданно взволновались. Тогда муж спросил подозрительно и угрюмо: — А на что вам это? — Ни на что. Тогда. чтобы сказать чтонибудь. sinjoro. какой-то длинный сверток. . Его пятидесятисемилетняя внучка ответила: — О. а из другого — две босые ноги. почему вы не хотите показать его нам? Крестьянин пожал плечами: — Да я не отказываю. leviĝu kaj konduku nin al lia ĉambro. Но крестьянин. Антим. сударь. sed tion oni faras ĉiutage. только что кончился. из одного конца которого высовывалось худое лицо с всклоченными седыми волосами. — Но ведь так всегда делается. Крестьяне. mi aldonis: "Li estis tre maljuna. только в такое время это неудобно. видя их смущение. Tio estis la maljunulo. specon de longa pakaĵo. настаивал.— Да." Sed la viro decidiĝinte respondis kun malafabla mieno: "Ne estas necese. mia kuzo insistis. дрожа от гнева.Ho. я прибавил: — Он был очень стар. Мы положили его до завтра в хлебный ларь.

tremante de kolero. а сами ляжем на кровать. мужичье вы эдакое? Тогда женщина расплакалась и быстро заговорила: — Я все вам скажу. . malsaĝuloj?" Tiam la virino komencis ploreti kaj rapide ekklarigis: "Sed. Ну. ni kuŝis surtere. Ni kuŝis kun li antaŭe ĉar ni estis tri." Kolerega. sed ni ne povas dormi kun tiu mortinto. tiu viro. je kio utilas. mia kuzo urĝe eliris klakigante la pordon dum mi sekvis lin ridante ĝis larmoj. быстро вышел. mia brava sinjoro. en la nuna sezono. Julio indigne. а в такие холода. смеясь до упаду. зачем оставлять его в постели? Мы отлично можем убрать его до завтра в ларь. kiam li forpasis ĉi tiun matenon ni diris al ni: ĉar li ne plu suferas. Nu. bonaj sinjoroj miaj!. а когда он помер. ekkriis: "Kial vi ne lasis lin en lia lito. потому что ночь будет холодная! Не можем же мы спать с покойником.. вне себя от негодования. Ekde kiam li estis tiel malsana. Мой кузен. мы стали спать на земле. хлопнув дверью.— Да почему же вы не оставили его на его кровати. мы так и сказали себе: раз он теперь больше не страдает. сударь.. mia bona sinjoro. Когда он заболел. господа!. Раньше мы спали на ней вместе. это тяжело. с ним: ведь нас было всего трое. ni havas nur unu liton en la domo. как сейчас. у нас только одна кровать в доме. а я последовал за ним. estas maldolĉe. ke ni lasu lin en la lito? Ni ja povas lin meti por unu tago en la panujon.