e÷]ÿ ‡düTº

|òæÁãe]
2010

46
4

10

á dü+∫ø£˝À........
á X¯‘ê_› Ä<äs¡ÙH˚‘·
es¡Z#Ó’‘·q´+‘√H˚ ndüe÷q‘·\qT m<äTs√ÿ>∑\+
KeTà+ bÕغ düº&ûdü]ÿ˝Ÿ >∑T]+∫ ø=ìï $wüj·÷\T
ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘· ` Á|üC≤|ü+|æD° e´edüú
ôd’<ëú+‹ø£ b˛sê≥+: n‹ø£wüº+, n‹ eTTK´+
q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T
C≤„HêìøÏ Á|üe÷D+
~<äT›u≤≥T ñ<ä´eT+ ` ôd’<ëú+‹ø£ b˛sê≥+
yê‘êes¡D≤ìï ø±<äT e´edüúqT e÷sêÃ*
n~Ûø£ <Ûäs¡\≈£î e´‹πsø£+>± düyÓTÆø£´ O<ä´e÷\T
1

e÷]ÿ ‡düTº

dü÷Œ¤]Ô

á X¯‘ê_› Ä<äs¡ÙH˚‘·

j·TT. sêeTø£èwü
í

uÛ≤

s¡‘· <˚X¯+˝À Äj·Tq<=ø£ X¯ø£+.
á X¯‘êu≤›ìπø Äj·Tq Ä<äs¡Ùe+‘·yÓTÆq
Hêj·T≈£î&ÉT. e÷]ÿ‡düTº bÕغ˝À ≈£îs¡Teè<äT&∆ TÉ .
ej·TdüT‡ X¯Øsêìπø>±ì, Ä˝À#·q\≈£î ø±<äH+˚
<äT≈£î ì\TyÓ‘·TÔ ì<äs¡Ùq+. @&ÉT <äXÊu≤›\
Á|üC≤J$‘·+˝À eT#·Ã˝Òì e´øÏ‘Ô «· +. Oqï‘·
$\Te\≈£î Á|ü‹s¡÷|ü+. $|üe¢ jÓ÷<ÛTä &ÉT. >=|üŒ
|ü]bÕ\Hê<ä≈îå£ &ÉT. e÷]ÿ‡düTº y˚Ts¡Tq>∑BsÛ T¡ &ÉT.
Äj·TH˚ >∑‘· HÓ\ XÊX¯«‘·+>± ø£qTïeT÷dæq
dæ|æ◊(m+) bı*{Ÿã÷´s√ düuÛÑT´&ÉT, |ü•ÃeT
u…+>±˝Ÿ e÷J eTTK´eT+Á‹ CÀ´‹ãdüT.
CÀ´‹ãdüT ø√˝Ÿø‘£ ê (ø£\ø£‘êÔ)˝À Ç|ü⁄Œ&ÉT
ªeTVü‰‘êà>±+BÛ e÷sYµZ >± e÷s¡Ãã&çq ÄHê{Ï
ªe÷]düHé s√&ÉTµ¶˝À>∑\ z Ç+{Ï˝À 1914
p˝…’ 8q »ìà+#ês¡T. Äπsfi¯ó¢ sê>±H˚ <Ûäs¡à
‘=˝≤¢ s√&ÉT¶˝Àì ˝À¬s{À bÕsƒ¡XÊ˝À¢ #˚sêÃs¡T.
eT÷&˚fi˝¢¯ À øÏ+&ÉsY >±¬sì¶ +>¥ ø±¢dTü \ qT |üP]Ô
#˚XÊs¡T. ôdsTT+{Ÿ CÒ$j·TsY dü÷ÿ˝À¢ ¬s+&√
‘·s>¡ ‹∑ ˝À #˚sês¡T. d”ìj·TsY øπ +Á_&ç,® Ç+≥sY
MT&çj·T{Ÿ ≈£L&Ü n<˚ $<ë´dü+düú˝À |üP]Ô
#˚dæ _@ Ç+^¢wüß ÄqsY‡ ø√dü+ Áô|dæ&Ó˙‡
ø£fi≤XÊ\˝À #˚sês¡T. 1930˝À CÀ´‹ãdüT
mì$T<√ ‘·s>¡ ‹∑ #·~y˚≥|ü⁄Œ&ÉT u…+>±˝Ÿ˝À
ñÁ~ø£Ô yê‘êes¡D+ ñ+&˚~. $|üe¢ ø±s¡´ø£˝≤
bÕ\T eTTeTàs¡ + >± kÕπ > $. ∫≥º ø ±+>¥
kÕj·TT<Ûä <ë&ç, »&û\® q÷. y˚TõÁùd≥º q¢ ÷ Vü≤‘·´
#˚j·T&É+, nH˚ø£#√≥¢ kÕj·TT<Ûä <ë&ÉT\T
#˚ j · T &É + e+{Ï y Ó H √ï »s¡ T >∑ T ‘· T +&˚ $ .
sê»ø°j·÷\‘√ dü+ã+<Ûä+˝Òì CÀ´‹ãdüT
≈£î≥T+ã+ ≈£L&Ü yê{Ï Á|üu≤Û e+ qT+∫ y˚sT¡
|ü&˚+<äT≈£î M\T|ü&˚~ ø±<äT.
1930˝À >±+BÛ J ìsêVü ‰ s¡ Bø£ å
|üPHês¡T. @<√ˇø£{Ï #˚j·÷\ì CÀ´‹ãdüT
Äs√E ø£fi≤XÊ\≈£î yÓfi¯¢&É+ e÷H˚XÊ&ÉT.
ø=~›ø±˝≤ìøÏ H˚&ÉT wüV”≤<é MTHêsY Oqï
Á|ü<˚X¯+˝À H˚‘êJ düTuÛ≤wt#·+Á<äuÀdt düuÛÑ
Oqï≥÷¢ , nø£ ÿ &Üj· T q XÊdü H √\¢ + |ò ü T q
O<ä´e÷ìï ÁbÕs¡+_Û+#·qTqï≥÷¢ ãdüT≈£î mes√
#ÓbÕŒs¡T. Ä düuÛÑ≈£î ãdüT ‘·q ô|<ä›Hêqï
≈£îe÷s¡T&ç‘√ ø£*dæ yÓfi≤¢&ÉT. Ç<ä›s¡÷ ÄdüuÛÑ≈£î
K<ä›s¡T <Ûä]+∫ yÓfi≤¢\ì ìs¡ísTT+#·T≈£îHêïs¡T.
ì»+>± yê] $wüjT· +˝À n~ kÕVü≤k˛ù|‘·
yÓTqÆ #·sπ ´. m+<äTø£+fÒ n+‘·≈î£ eTT+<äT yê¬s

|ü⁄Œ&É÷ K<ä›s¡T ã≥º\qT <Ûä]+#·˝Ò<äT. düuÛÑ
»q+‘√ ì+&ç O+~. düuøÑÛ =∫Ãq b˛©düT\T
»Hêìï #Ó<äs¡>=fÒº+<äT≈£î yê]ì ˝≤؃\‘√
u≤<äT‘·THêïs¡T. Ä dü+<äs“¡ +¤ >± ãdüT≈£L Ä‘·&ç
k˛<äs¡T&çø° <Óã“\T ‘·–˝≤sTT. nsTTq|üŒ{Ïø°
yês¡T nø£ÿDTí+∫ bÕ]b˛≈£L&É<ìä ìs¡sí TT+#·T
≈£îHêïs¡T. K<ä›s¡T <Ûä]+∫qyês¡T bÕ]b˛e&É+
|æ]øÏ‘q· eTì|æ+∫+~. m+<äs√ $|üe¢ ø±s¡T\T
e∫à ‘·eT ô|<ä‘*· ì¢ ø£*dæ e÷{≤¢&≥É + ãdüT
#·÷XÊ&ÉT. uÛsÑ Ô¡ #·ìb˛j·÷ø£ ÄyÓT ‘·q eTT>∑TsZ T¡
≈£îe÷s¡T\T, Ç<äs› T¡ ≈£îe÷¬s\Ô ‘√ ãdüT ≈£î≥T+;
≈£î\‘√H˚ ø£*dæ O+&˚~. ÄyÓT K∫Ñ·yÓTÆq
C≤rj·Tyê~. C≤rjÓ÷<ä´eT+ |ü≥¢ m+‘√
ÄdüøÏÔ ø£*– O+&˚~. n+<äTe\¢H˚ ÄyÓTqT
ø£\TdüT≈£îH˚+<äT≈£î $|üe¢ ø±s¡T\T e#˚Ãyês¡T.
ãdüT ô|<äHêqï q[˙ø±+‘Y ãdüT ôV≤’ ø√s¡Tº
»&ç®>± O<√´>∑$s¡eTD #˚XÊø£ eT#·÷´ ãC≤sY
u≤+ãT πødüT $#ês¡D¬ø’ Á|ü‘˚´ø£+>± ìj·T
$T+#·ã&çq Á{ÏãT´q˝Ÿ≈£î »&ç®>± ìj·T$T+
#ês¡T. á πødüT˝À Oqïyês¡+‘ê <˚XÊìø°,
<˚X¯ kÕ«‘·+Á‘ê´ìø° n+øÏ‘·yÓTÆqyês¡T. ÁbÕD≤
\qT ôd’‘·+ ã*e«&ÜìøÏ dæ<ä∆|ü&˚yês¡T. á
Á{ÏãT´q˝Ÿ »&ç>® ± q[˙ø±+‘Y O+&É{≤ìï ãdüT
‘·+Á&ç |üP]Ô>± e´‹πsøÏ+#ês¡T. nsTT‘˚ ãdüT≈£î
≈£L&Ü Ç~ @e÷Á‘·+ Çwüº+ ˝Ò<äT. z s√E
ãdüT ‘·q ô|<äHêqï≈£î Äø±X¯sêeTqï O‘·sÔ +¡
sêXÊ&ÉT. ªMTs¡T rÁeyÓTÆq H˚s¡+ #˚düTÔHêïs¡T.
u…+>±© nsTT O+&ç≈£L&Ü <˚X¯uÛÑ≈£îÔ\qT
$#ê]+#·&ÜìøÏ m˝≤ kÕVü≤dæ+#·T‘·THêïs¡T.
MT ÁbÕD+ Á|üe÷<ä+˝À O+~µ nì Ä
O‘·sÔ +¡ ˝À sêXÊs¡T. <˚Xu¯ ≈ÑÛ î£ \Ô ≈£î e´‹πsø£+>±
@sêŒ≥T #˚dqæ Ä Á{ÏãT´q˝Ÿ≈î£ »&ç>® ± ô|<äHêqï

n+^ø£]+#·≈£î+&Ü O+&˚+<äT≈£î ãdüT á
Á|üjT· ‘·ï+ #˚XÊs¡T. Ä$<Û+ä >± ãdüT m\¢\T˝Òì
<˚X¯uÛÑøÏÔì ô|+#·T≈£îHêï&ÉT. ãdüT 1935˝À
Áô|dæ&Ó˙‡ ø£fi≤XÊ\ qT+∫ Ç+^¢wüT ÄqsY‡‘√
bÕdüj÷· ´&ÉT. ‘·+Á&ç ø√]ø£ô|’ u≤]wüsº T¡ #·~y˚+
<äT≈£î Ç+>∑+¢ &é yÓfi&¢¯ ÜìøÏ ìs¡j
í T· yÓT+Æ ~. 1935
∫e]˝À \+&ÉHé #˚sT¡ ≈£îHêï&ÉT. ‘=\T‘· ◊dæmdt
#·~yê&ÉT. |üØø£å˝À OrÔs¡Tí&ÉT ø±˝Ò<äT. B+‘√
u≤]düsº Y ø±yê\qï jÓ÷#·q‘√ #·<Tä e⁄ ÁbÕs¡+
_Û+#ê&ÉT.
ãdüT \+&ÉHé #˚sT¡ ≈£îH˚≥|üŒ{ÏøÏ j·T÷s¡|t
OÁ~ø£Ô |ü]dæ‹ú ˝À O+~. j·T÷s¡|˝t À ‘·˝‹… qÔ
bòÕdædüTº <Û√s¡DT\qT ‘Ó>∑Hê&ÉT‘·÷ ôV≤sê˝Ÿ¶
˝≤d”ÿ #˚dTü qÔ ï Á|üd+ü >±\qT $q&ÜìøÏ Á|ü»\T
m≈£îÿe>± eTT+<äTø=#˚Ãyês¡T. j·T÷s¡|t˝À
X¯s¡y˚>∑+‘√ yê´|ædüTÔqï bòÕdædüTº e´‹πsø£
O<ä´e÷\T ãdüTqT Äø£]¸+#êsTT. Ä düeTdü´ô|’
e#˚à |ü⁄düÔø±\T, ø£s¡|üÁ‘ê\T #·<äeHês¡+_Û+
#ê&ÉT. ÄHê&Éø£ÿ&É uÛ≤s¡‘· kÕ«‘·+Á‘·´ O<ä´
e÷ìï eTT+<äT≈£î rdüT≈£îyÓfi&¢¯ ÜìøÏ O<˚•› +∫q
ªÇ+&çj·÷ ©>¥µ≈£î $.¬ø. ø£èwüíMTqHé kÕs¡<∏ä´+
eVæ≤düTHÔ êïs¡T. Ç+&çj÷· ©>∑T <ë«sê ãdüT≈£î
ø£èwüíMTqHé‘√ |ü]#·j·T+ @s¡Œ&ç+~. ø=+‘·
ø±˝≤ìøÏ uÛÑ÷ù|wt>∑TbÕÔ (nq+‘·s¡ø±\+˝À
uÛ≤s¡‘Y˝À dæ|æ◊ Á|üeTTK H˚‘·)qT z $TÁ‘·Tì
ìyêdü+˝À ø£\TdüT≈£îHêï&ÉT. Vü‰Ø bı*{Ÿ,
s¡»˙bÕMT<ä‘Y, u…HéÁu≤&û¢ e+{Ï Á_{°wt
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Hêj·T≈£î\‘√ ãdüT, >∑TbÕÔ
Á|ü u Û Ñ è ‘· T \≈£ î dü + ã+<Û ë \T @s¡ Œ &ܶ s TT.
Ç+&çj·÷ ©>¥‘√ Á_{°wt ø£eT÷´ìdüTº bÕغøÏ
düìïVæ≤‘· dü+ã+<Ûë\T O+&É≥+‘√ M]øÏ á
|ü]#·j÷· \T @s¡Œ&ܶsTT. Á_≥Hé˝À uÛ≤s¡rj·T
$<ë´s¡Tú\qT dü+|òüT{Ï‘·|üs¡#·&É+˝Àq÷,
Ç+&çj÷· ©>∑TqT ì]à+#·&+É ˝Àq÷ Á_{Ïwt
ø£eT÷´ìdüTbº Õغ #ê˝≤ ø£èwæ #˚d+æ ~. uÛ≤s¡‘˝Y À
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ @sêŒ≥T˝À düV‰ü j·T|ü&+˚ <äT≈£î
u…Hé Áu≤&û¢ <˚XÊìøÏ |ü+|æ+#·ã&ܶs¡T. Äj·Tq
uÛ≤s¡‘Y˝À Oqï|ü⁄Œ&ÉT MTs¡{Ÿ ≈£îÁ≥ πødüT˝À
Ç]øÏ+#·ã&ç C…’\T •ø£å nqTuÛÑ$+#ês¡T. ãdüT
‘·~‘·s¡T\T \+&ÉHé, Äø˘‡|òüsY¶, πø+Á_&ç®
$X¯«$<ë´\j·÷˝À¢ #·<Tä e⁄≈î£ +≥Tqï uÛ≤s¡rj·T
$<ë´s¡T\ú ‘√ ø£eT÷´ìdüTº XÊK\qT @sêŒ≥T
#˚XÊs¡T. yê] ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T s¡Vü≤dü´+>±H˚
»]π>$. e÷]ÿ‡C≤ìøÏ dü+ã+~Û+∫q dæ<ëú+‘·
Ä#·s¡D\ô|’ Á_{°wt ø£eT÷´ìdüTº Hêj·T≈£î\T
($T>∑‘ê 34e |ù J˝À)
2

e÷]ÿ ‡dá
üTº dü+∫ø£˝À...
1. á X¯‘ê_› Ä<äs¡ÙH˚‘·
` j·TT. sêeTø£èwüí 2

2. es¡Z#Ó’‘·q´+‘√H˚ ndüe÷q‘·\qT
m<äTs√ÿ>∑\+
` $. Áoìyêdüsêe⁄ 4

3. KeTà+ bÕغ düº&ûdü]ÿ˝Ÿ >∑T]+∫ ø=ìï
$wüj÷· \T
` ‘·$TàH˚ì Ms¡u<
ÁÑÛ +ä 8

4. ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘· ` Á|üC≤|ü+|æD° e´edüú
` eT<ÛTä s¡ kÕ«$THê<∏H
ä é 11

5. ôd’<ëú+‹ø£ b˛sê≥+: n‹ø£wüº+, n‹
eTTK´+
` ø°ˆˆX‚ˆˆ nì˝Ÿ _kÕ«dt 14

6. q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>±
≈£Ls√Ã˝Òs¡T
`V
ô AyêsY¶ õHé 16

7. C≤„HêìøÏ Á|üe÷D+
` m+.$.mdt. X¯sà¡ 23

8. ~<äT›u≤≥T ñ<ä´eT+ ` ôd’<ëú+‹ø£
b˛sê≥+
` dü÷s¡´ø±+‘Y $TÁXÊ 26

9. yê‘êes¡D≤ìï ø±<äT e´edüúqT e÷sêÃ*
` VüA´>√ #ÛêyÓCŸ 30

10. n~Ûø£ <Ûäs¡\≈£î e´‹πsø£+>± düyÓTÆø£´
O<ä´e÷\T
` _$ sê|òTü e⁄\T 33

m&ç≥sY:

mdt. yÓ+ø£{Á ≤e⁄
m&ç{À]j·T˝Ÿ uÀs¡T¶:

bÕ≥÷s¡T sêeTj·T´
_.$. sê|òTü e⁄\T
&Ü. yÓ’. sê<Ûëø£èwüíeT÷]Ô
‘Ó\ø£|*ü ¢ s¡$
uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº)
Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ sêh ø£$T{° ‘·s¡T|òü⁄q
Á|ü#T· s¡D ø£s,Ô¡ eTTÁ<ë|ü≈î£ &ÉT: _.$.sê|òTü e⁄\T
dü+bÕ<ä≈£î&ÉT : mdt. yÓ+ø£Á{≤e⁄
eTTÁ<äD : Á|üC≤X¯øÏÔ &Ó’© Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt,
bÕ¢{Ÿ HÓ+ 21/1, nC≤e÷u≤<é, ôV≤’ <äsêu≤<é`20
bò˛Hé: m&ç{À]j·T˝Ÿ 0866`2573822
y˚TH˚»sY: 040`27673787
EMail: svenkatarao_1958@yahoo.com

Visit cpi(m) site at : cpim.org

3

ø±ÁyT˚ &é CÀ´‹udüT
J$‘· #·s¡e÷+ø£+˝À eTs¡DX¯j·T´MT<ä Oqï e´øÏÔ ˇø£ÿkÕ] ‘·q
J$‘·+ yÓq≈£îÿ #·÷düT≈£îqï|ü&ÉT ªªHê j·÷eJ®$‘·eT÷, Hê düs«¡ X¯økÔÏ ÕeTsê∆´\÷
Á|ü|ü+#·+˝Àì n‘·T´qï‘· ÄX¯j·÷ìøÏ` e÷qyê[ $eTTøÏÔø√dü+ »]–q
b˛sê{≤ìøÏ n+øÏ‘y· TÓ TqsêÃqì #Ó|ü ø√>∑\–‘˚µµ Ä e´øÏÔ J$‘·+ kÕs¡øú y£ TÓ qÆ ≥¢ì
Á|üU≤´‘· s¡wü´Hé s¡#·sTT‘·, b˛sê≥jÓ÷<ÛäT&ÉT ÄÁk˛ºyéd”ÿ ù|s=ÿHêï&ÉT. n≥Te+{Ï
kÕs¡øú J£ eq+ >∑&|ç qæ e´øÏÔ dæ|◊æ (m+) bı*{Ÿã÷´s√ düuTÑÛ ´&ÉT, Á|üC≤Hêj·T≈£î&ÉT
ø±Áy˚T&é CÀ´‹ãdüT. 95 @fi¯¢ dü+|üPs¡í, Á|üjÓ÷»qø£s¡ Jeq+ >∑&ç|æq CÀ´‹
ãdüT »qe] 17q ø=˝Ÿø=‘ê˝À XÊX¯«‘·+>± ø£qTïeT÷XÊs¡T. uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº
bÕغ (e÷]ÿ‡düTº) s¡÷|ü+˝À á <˚X¯+˝À $|ü¢eø£s¡ ø£eT÷´ìdüTº bÕغì
eTq+<ä]ø° n+~+∫q e´ekÕú|üø£ H˚‘·˝À¢ ∫≥º∫e] e´øÏÔ Äj·Tq. kÕ«‘·+Á‘·´
b˛sê≥+˝À |ü⁄{Ϻ, ø±]àø£es¡Z b˛sê{≤˝À¢ ô|]– ∫e]øÏ eTs¡D+‘√ ≈£L&Ü
∫≥º∫e]es¡≈£î b˛sê&ç ìÁwüÿ$T+∫q jÓ÷<ÛäT&Üj·Tq. CÀ´‹ãdüT J$‘·eT÷,
ø£èw” ø£eT÷´ìdüTº\≈£î ì‘·´ bÕsƒê´+X¯+. bÕs¡¢yÓT+≥Ø s¡+>∑+˝À es¡Zb˛sê{≤ìï
m˝≤ ìs¡«Væ≤+#ê˝À, ã÷s¡T®yê sêC≤´+>∑ #·Á≥+˝À ø£eT÷´ìdüTº\T kÕúìø£
Á|üuÛÑT‘ê«\qT »qs¡+»ø£+>± m˝≤ bÕ*+#ê˝À, |ü]$T‘· n~Ûø±sê\T, eqs¡T
\‘√ ≈£L&Ü Á|üC≤J$‘ê˝À¢ ô|qTe÷s¡TŒ\T rdüT≈£îe#˚à |ü⁄s√>±$T dü+düÿs¡D\T
m˝≤ #˚|ü{≤º˝À, Á|ü»*∫Ãq n~Ûø±sê\qT ‹]– Á|ü»\≈£î m˝≤ #˚sêÃ˝À¢
CÀ´‹ãdüT J$‘·+ eTq≈£î dü$es¡+>± H˚s¡TŒ‘·T+~. es¡Z b˛sê≥+, bÕغ
dæ<ëú+‘·+, Áø£eT•ø£Då qT+&ç MdüyTÓ ‘·TÔ |üøÿ£ ≈£î eTs¡\ì ìã<ä‘∆ ,· n<˚deü Tj·T+˝À
◊ø£´ø±sê´#·s¡D˝À n+<ä]˙ ø£\T|ü⁄≈£îb˛>∑\ H˚s¡Œ]‘·q+ CÀ´‹ãdüT kı+‘·+.
ns¡∆X¯‘êã›+ô|’>± #·≥ºdüuÛÑ˝À¢ düuÛÑT´ì>± O+&ç, 23 @fi¯ó¢ u…+>±˝Ÿ eTTK´
eT+Á‹>± O+&ç ≈£L&Ü eT#·Ã˝Òì e÷DÏø£´+˝≤ yÓTs¡Tdü÷Ô sê»ø°j·÷\πø eHÓï
‘Ó∫Ãq e´øÏÔ Äj·Tq. ø±Áy˚T&é |ü⁄#·Ã\|ü*¢ düT+<äs¡j·T´, Çm+mdt q+ã÷Á~bÕ<é
‘·s¡Vü‰˝ÀH˚ C≤‹»qT\ Jeq+‘√..yê] ÄX¯\T, Äø±+ø£å\T, b˛sê{≤\‘√
dü+|üPs¡í+>± ô|qy˚düT≈£îì C≤rj·T Hêj·T≈£îì>± m~–q H˚‘· Äj·Tq. CÀ´‹
ãdüT≈£î n+‹eT M&√ÿ\T |ü\ø£&ÜìøÏ e∫Ãq \ø£˝å ≤~ eT+~ »q+, Äj·Tq
eTè‹øÏ dü+‘ê|ü+ ‘Ó\T|ü⁄‘·÷ <˚X¯ $<˚XÊ\qT+&ç Á|üVü‰Vü≤ dü<äèX¯+>± e∫Ãq
dü+‘ê|ü dü+<˚XÊ\T Ä Á|üC≤Hêj·T≈£îì Á|üuÛ≤e+ >∑T]+∫ #Ó|üŒø£H˚ #ÓbÕŒsTT.
J$‘·+˝ÀH˚ ø±<äT eTs¡D+˝À ≈£L&Ü Ä<äs¡Ù+ #·÷|æ+#ê&Üj·Tq. uÛ≤s¡‘·
$|ü¢y√<ä´eT+˝Àq÷, ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT+˝Àq÷ CÀ´‹udüT bÕÁ‘· mqï{Ïø°
#Ó]–b˛ì~. Äj·Tq J$‘·+, ø£èw” ‘·s¡‘·sê\T>± ø£eT÷´ìdüTº\≈£î dü÷Œ¤]Ôìdü÷Ô
O+≥T+~. bÕsƒê\T #ÓãT‘·÷ O+≥T+~. Ä eTôVA‘·ÔeT ø£eT÷´ìdüTº H˚‘·øÏy˚
$|ü¢e CÀVü‰s¡T¢!

#·+<ë $esê\T

∫s¡THêe÷

m&ç≥sY,
b˛dü˝º Ÿ ø±|”\ø√dü+:
e÷]ÿ‡düTº
ªe÷]ÿ‡düTµº
$&ç|Áü ‹ø£ : s¡T.5.. dü+e‘·‡s¡ #·+<ë : s¡T.60
b˛düTº <ë«sê ˝Ò<ë @C…+≥T <ë«sê ‘Ó|Œæ +#·Tø√e#·TÃ. m+.ôV≤#Y uÛeÑ Hé, (ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£)
Á|üC≤X¯øÏÔ Áô|dt,
˝Ò<ë MT kÕúìø£ bÕغ ø±sê´\j·T+˝À dü+Á|ü~+#·+&ç. bòÕ{¢ Ÿ HÓ+ 21/1,
>∑es¡ïsYù|≥,
nC≤e÷u≤<é
,
Á|üC≤X¯øÔÏ ãTø˘V≤ü Ödt nìï Áu≤+N\˝Àq÷ \_ÛkÕÔsTT.
$»j·Tyê&É`2
ôV≤’ <äsêu≤<é`20

e÷]ÿ ‡düTº

á e÷dü+ eTTU≤´+X¯+

es¡Z#Ó’‘·q´+‘√H˚
ndüe÷q‘·\qT m<äTs√ÿ>∑\+
Á|üdTü ‘Ô +· Á|ü»˝…<Tä s=ÿ+≥Tqï nH˚ø£ rÁe düeTdü´\qT ôd‘’ +· |üøÿ£ ≈£î HÓfdºÒ æ Á|ü‘´˚ ø£
‘Ó\+>±D≤j˚T @¬øH’ ê mC…+&Ü>± sêh sê»ø°jT· j·Teìø£ô|’ ñ+~. Ç˝≤ Bìï eTT+<äT≈£î
kÕ>∑˙j·T&É+ m+<äT≈£î? n<˚<√ Ç#˚ÃùdÔ Ç+‘·{‘Ï √ Ä mC…+&Ü≈£î eTT–+|ü⁄ |ü\ø£e#·TÃ,
‘·sê«‘· eTq+ Á|üC≤ düeTdü´\ô|’ s¬ +&ÉT ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷ ùd«#·Ã>¤ ± |üì#˚dTü ø√e#·TÃqì ø=+<äsT¡
uÛ≤$düTHÔ êïs¡T. dæ|◊æ (m+) $<Ûëq+ eT+∫<˚ ø±ì eTq+ Ä|æ‘˚ Ä>∑<Tä ø£<ë! m+<äT≈£î eTq+
e´‹πs øÏ+∫ Á|ü»\≈£î <ä÷s¡+>± ø±yê*? nH˚ yêeT|üøå£ kÕqTuÛ÷Ñ ‹|üsT¡ \÷ ñHêïs¡T.

$. Áoìyêdüsêe⁄

&ç X¯+ãsY ‘=$Tà~ ‘·sê«‘· sêh
sê»ø°j÷· ˝À¢ >∑D˙j·TyÓTqÆ e÷s¡TŒ e∫Ã+~.
‘=+<äsb¡ Õ≥T ìs¡j
í T· +>± ø±+Á¬>düT n~ÛcÕºq+
Hê\Tø£ÿs¡#·T≈£îqï ∫<ä+ãs¡+ Á|üø£≥q‘√
‘Ó\+>±D≤ Á|ü»˝À¢ Á|ü‘˚´ø£sêh+ e#˚Ãdæ
qfÒ¢qqï uÛ≤eq $düè‘·+>± yê´|æ+∫+~.
n|üŒ{Ïes¡≈£î ìÁ<ëD+>± e⁄qï Á|ü‘˚´ø£sêh
uÛ≤eq ‘·øDå£ Ä#·sD¡ ≤‘·àø£ düeTdü´>± eTT+<äT≈£î
e∫Ã+~. <ë+‘√ O<ä´eT+ e⁄yÓ«‘·TqÔ ˝Ò∫+~.
n+‘˚ ÄX¯ Ã s¡ ´ ø£ s ¡ + >± n≥T ø√kÕÔ + Á<Û ä ,
sêj·T\d”eT ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷ düyÓTÆø£´sêh+>±
ñ+&Ü\qï uÛ≤eq ≈£L&Ü rÁe+>± eTT+<äT≈£î
e∫Ã+~. Bì rÁe‘· q T ≈£ L &Ü mes¡ ÷
eTT+<äT>± n+#·Hê y˚j·T˝Òø£b˛j·÷s¡T. nìï
ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷ $<ë´s¡T∆\T, y˚T<Ûëe⁄\T, ñ
bÕ<Ûë´j·TT\T, ñ<√´>∑T\T #·Ts¡T>±Z ñHêïs¡T.
yÓTT‘·Ô+ MT<ä Á|üdüTÔ‘·+ sêh sê»ø°j·T |ü]dæú‹
nì•Ã‘·+>± ñ+~. düeTdü´qT düèwæº+∫q
ø±+Á¬>ùd ÄK]øÏ sêJHêe÷\ ñ#·TÃ˝À
|ü&+ç ~. mìïø£\q+‘·s+¡ ìÁ<ëD+>± ñqï
düeTdü´ Äs¡THÓ\˝À¢ ˇø£ÿkÕ]>± $»è+_Û+#·
&ÜìøÏ ø±s¡D+ @$T{Ï? sêh sê»ø°j÷· ˝À¢
e∫Ãq ì]›wºü e÷s¡TŒ˝Ò <ëìøÏ ø±s¡D+. sêqTqï
ø±\+˝À @ s¡øy£ TÓ qÆ eT\T|ü⁄\T rdüT≈£î+≥T+‘√
Ç|ü⁄Œ&˚ }Væ≤+#·&+É ‘=+<äsb¡ ÕfÒ ne⁄‘·T+~.
nsTT‘˚ m+‘√ø±\+ bÕ\≈£î\T á Hê≥ø±ìï

ø=qkÕ–+#·˝Òs¡T. m|ü⁄Œ&√ ˇø£|ü⁄Œ&ÉT ‘Ós¡~+
#ê*‡+<˚ . edü T Ô q ï |ü ] D≤e÷\qT ã{Ï º
m|üŒ{Ïø|£ ⁄ü Œ&ÉT n+#·Hê y˚dTü ≈£î+≥÷, øπ +Á<äbÕغ
$<ÛëHêìøÏ ˝Àã&ç m‘·TÔ>∑&É\T s¡÷bı+~+#·T
ø√yê\ì dæ|æ◊(m+) ìs¡ísTT+#·T≈£î+~.
á |ü]D≤e÷\T ø=ìï n+XÊ\qT
eTT+<äT≈£î ‘Ó#êÃsTT. ˇø£{Ï: $$<Ûä sê»ø°
j·T|üø±å \ ì»dü«s¡÷bÕìï Ç$ yÓ\&¢ +ç #êsTT.
¬s+&ÉT: bÕ\ø£|øü ±å ˝ yÓs’ T¡ <Ûë´\qT Á|ü»\ eT<Û´ä
yÓ’s¡T<Ûä´+>± e÷s¡Ã&É+˝À bÕ\ø£esêZ\T
ø=+‘·es¡≈£î »j·TÁ|ü<äeTj·÷´sTT. eT÷&ÉT:
düs¡∞ø£s¡D Ä]∆ø£$<ÛëHê\ |üs¡´ekÕq+>±
‘·˝…‹Ôq q÷‘·q <Ûäìø£esêZ\ eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûë´
\qT Ç$ eTT+<äT≈£î ‘Ó#êÃsTT. Hê\T>∑ T :
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü˝ú Àì ÁbÕ+rj·T, Ä]úø£
ndüe÷q‘·\qT Á|ü»\ Ä‘·à>ös¡e ìHê<ä+>±
eTT+<äT≈£î ‘˚>*∑ >±s¡T. ◊<äT: 1980\ ‘·sê«‘·
s¡÷|ü⁄~<äT›≈£îqï ndæú‘·«sê»ø°j·÷\T Á|ü»˝À¢
|ü≥Tºdü+bÕ~+#êsTT. Äs¡ T : sê»ø°j·÷˝À¢
dæ|æ◊(m+) $•wüº‘· ø={§º∫Ãq≥T¢>± á
dü+<äs¡“¤+˝À eTT+<äT≈£î e∫Ã+~.
1969˝À Á|ü‘´˚ ø£ ‘Ó\+>±D≤ ñ<ä´eT+
ˇø£kÕ], 1973˝À Á|ü‘˚´ø±+Á<Ûä ñ<ä´eT+

eTs√kÕ] e#êÃsTT. Hê{Ïø° H˚{Ïø° sê»ø°j·T,
kÕe÷õø£, Ä]úø£ |ü]dæú‘·T˝À¢ >∑D˙j·TyÓTÆq
e÷s¡TŒ\T »]>±sTT. eTØ eTTK´+>± 1990
\˝À e∫Ãq q÷‘·q Ä]úø£ $<ÛëHê\ ‘·sê«‘·
dü+|ü<ä ô|s¡T>∑T<ä\˝Àq÷, |ü+|æD°˝Àq÷
e÷s¡TŒ\T e#êÃsTT. neø±XÊ\ eT<Û´ä n+‘·
sê\÷ ô|]>±sTT. M{Ï Á|üu≤Û e+ sê»ø°j÷· \
MT<ë, Á|ü»\ Ä˝À#·q\ MT<ë düV≤ü »+>±H˚
|ü&‘É êsTT. yê{Ïì Ç|ü⁄Œ&ÉT |ü]o*<ë›+.
1. 1969 Hê{Ï‘√ b˛\TÃ≈£î+fÒ ‘Ó\+
>±D≤ uÛÖ‹ø£ dü«uÛ≤e+˝À e÷s¡TŒ e∫Ã+~.
ÄHê&ÉT u≤>± yÓqTø£ã&çq ø=ìï ÁbÕ+‘ê\T
Ä ‘·sê«‘· lsê+kÕ>∑sY, Hê>± s¡T®qkÕ>∑sY
˝≤+{Ï ÁbÕC…≈£îº\T sêe&É+, uÛÑ÷>∑s¡“ ¤»˝≤\≈£î
$<äT´‘Y |ü+|ü⁄ôd≥T¢ ô|s¡>∑&É+‘√ ˙{Ïeqs¡T
ô|]– e´ekÕsTTø£+>± ø=+‘·es¡≈£î n_Ûeè~∆
nj·÷´sTT. ñ<ëVü≤s¡D≈£î ìC≤e÷ u≤<é,
ø£Ø+q>∑sY, KeTà+, q\¢>=+&É, es¡+>∑˝Ÿ\˝À
ø=+‘·ÁbÕ+‘·+ n_Ûeè~∆ ø±>± $T>∑‘ê ÁbÕ+‘ê
\T u≤>±yÓqTø£ã&ܶsTT. ôV’≤<äsêu≤<é #·T≥Tº
|üøÿ£ \ ÁbÕ+‘ê\T bÕ]ÁXÊ$Tø£+>± n_Ûeè~∆
#Ó+<ësTT. n<˚ düeTj·T+˝À n_Ûeè~ú #Ó+~q
õ˝≤¢˝À¢ Á|ü»\ eT<Ûä´ Ä]úø£ ndüe÷q‘·\T

s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº) πø+Á<ä
ø±s¡´<ä]Ùes¡Z düuÛÑT´\T.
4

e÷]ÿ ‡düTº
≈£L&Ü n+‘˚ rÁe+>± ô|]>±sTT.
2. n_Ûeè~ú #Ó+~q ÁbÕ+‘ê˝À¢ qj·÷
<Ûäìø£ esêZ\T @s¡Œ&ܶsTT. kÕ«‘·+Á‘ê´ìøÏ
eTT+<äT, nq+‘·s+¡ ø√kÕÔ ÁbÕ+‘·+˝À »]–
q≥T¢>± >∑‘· ¬s+&ÉT <äXÊu≤›˝À¢ ‘Ó\+>±D≤,
sêj·T\d”eT ÁbÕ+‘ê˝À¢ »]>±sTT. e´e
kÕj·T+˝À $T–*q n<äq|ü⁄ dü+|ü<äqT
yê´bÕsê\T, ø±+Á{≤≈£îº\T, |ü]ÁX¯eT\T,
]j·T˝Ÿmùdº≥Te+{Ï s¡+>±˝À¢øÏ eT[¢+#ês¡T.
eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ Äô|’ esêZ\T ‘·eT |æ˝¢*ï $<˚XÊ
\≈£î ôd‘’ +· |ü+|æ #·~$+#·Tø√ >∑\T>∑T‘·THêïs¡T.
n+<äTπø πød”ÄsY, ø√<ä+&ÉsêyéT ˝≤+{Ïyês¡T
‘·eT~ n_Ûeè~› düeTdü´ ø±<äì, Ä‘·à>ös¡e
düeTdü´ì n+≥THêïs¡T.
3. Ç<˚ düeTj·T+˝À ø√kÕÔ˝À n_Ûeè~∆
#Ó+~q <Ûäìø£esêZ\T ‘·eT ô|≥Tºã&ÉT*ï sêh
|ü]<ÛäT*ï <ë{Ï+∫ Ç‘·s¡ sêÁcÕº\≈£L, $<˚XÊ
\≈£L eT[¢+#ês¡T. n+<äTπø á ø±\+˝À
>∑T+≥÷s¡T, ø£ècÕí, ñuÛÑj·T >√<ëe], HÓ\÷¢s¡T
e+{Ï &Ó˝≤º u…\Tº˝À n_Ûeè~› ô|<ä›>± ˝Ò<äT.
nø£ÿ&É qT+&ç ô|≥Tºã&ÉT\T ô|<äm› ‘·TqÔ ãj·T≥≈£î
b˛e&Éy˚T ø±s¡D+. 1980\˝À ‘Ó\T>∑T<˚X¯+
@s¡Œ&çq Hê{ÏøÏ á esêZ\≈£î C≤rj·T kÕúsTT˝À
ã&Üô|≥Tºã&ç<ëØ esêZ\‘√ dü+|òTü s¡¸D ñ+&˚~.
n<˚ ÁbÕ+rj·T bÕغ\ Ä$sꓤyêìøÏ <ë]
rdæ+~. q÷‘·q Ä]úø£ $<ÛëHê\ ‘·sê«‘· á
yÓ’s¡T<Ûä´+ ‘·>∑TZeTTK+ |ü{Ϻ+~. sê»ø°j·T
n~Ûø±s¡ ‘·>±<ë\T ‘·|üŒ es¡ZØ‘ê´ yÓ’s¡T<Ûä´+
‘·–Z+~. Hê&ÉT ÁbÕ+rj·T ã÷s¡T®yê>± ñ
qïyêπs Áø£eT+>± C≤rj·TkÕúsTT˝ÀøÏ m~>±s¡T.
2002˝À ôV≤’ <äsêu≤<é˝À »]–q dæ|◊æ (m+)
17e eTVü‰düuÑÛ á |ü]D≤e÷ìï >∑T]Ô+∫+~.
4. sêj·T\d”eT ÁbÕ+‘·+˝À bòÕ´ø£¸ìdüT\º T
‘·eT X¯øÏÔì ñ|üjÓ÷–+∫ Ä]úø£+>± ≈£L&Ü
u≤>± ã\|ü&ܶs¡T. ‘·eT ô|≥Tºã&ÉT*ï yês¡T
≈£L&Ü ôV’≤<äsêu≤<é, u…+>∑fi¯Ss¡T e+{Ï
q>∑sê\≈£î ‘·s¡*+#ês¡T. yÓTÆì+>∑T yê] #˚‘·T
˝À¢øÏ b˛sTT+~. ôV’≤<äsêu≤<é q>∑s¡+˝À
sêj·T\d”eT H˚‘·\T uÛÑ÷$yê<ë\qT |ü]wüÿ]
düTÔHêïs¡T. Ç<ä+‘ê nbÕs¡yÓTÆq dü+|ü<äqT
#˚≈L£ ]Ã+~. nq+‘·|⁄ü s¡+ e+{Ï rÁe ø£sT¡ e⁄
ÁbÕ+‘·+˝Àq÷ ˝À‘Óq’ uÛ÷Ñ >∑s“¡ »˝≤\qT ôd‘’ +·
ãj·T≥≈£î s¡|æŒ+∫ ‘√≥\qT ô|+#ês¡T.
Á|üeTTK »s¡ï*düTº kÕsTTHê<∏é nqï≥T¢>±
ø£sT¡ e⁄‘√ n˝≤¢&TÉ ‘·Tqï õ˝≤¢˝ÀH˚ Ä<ÛTä ìø£ ø±s¡T¢
≈£L&Ü ô|<ä›dü+K´˝À ø£ì|ækÕÔsTT. >∑‘· ¬s+&ÉT
<äXÊu≤›˝À¢ Çø£ÿ&É |òüP´&É˝Ÿ uÛÑ÷kÕ«eTT\T
ô|≥Tºã&ç<ëØ uÛ÷Ñ kÕ«eTT\T>± ne‘·]+#ês¡T.
5

es¡Z#Ó’‘·q´+‘√H˚ ndüe÷q‘·\qT m<äTs√ÿ>∑\+

ªª

‘Ó\+>±D≤˝À ø=‘·Ô>± @s¡Œ&çq qj·÷`<Ûäìø£
esêZ\≈£î ã&Ü ã÷s¡T®yêesêZ\‘√ kÕìïVæ≤‘·´+‘√
bÕ≥T yÓs’ T¡ <Û´ä + ≈£L&Ü |ô s¡T>∑T‘·÷ e∫Ã+~. sêh+˝À
|ô ≥Tºã&ÉT\T, ˝≤uÛ≤˝À¢ yê{≤ø√dü+ b˛{°\T |ô ]>±sTT.
‘·eTπø dü+|üPsêí~Ûø±s¡+ eùdÔ <ëì düVü‰j·T+‘√ á
b˛{°ì m<äTs=ÿì m<ä>=#·ìà yê] ÄX¯.

µµ

n+<äTπø >∑‘êìøÏ _Ûqï+>± Ms¡÷ Á|üdüTÔ‘·+
düyTÓ øÆ ±´+Á<ÛHä ˚ ø√s¡T≈£î+≥THêïs¡T.
5. 1980\ ‘·sê«‘· ôV’≤<äsêu≤<é‘√
ø√kÕÔ+Á<Ûä, sêj·T\d”eT ÁbÕ+‘ê\ Á|ü»\≈£î
kÕìïVæ≤‘·´+ ô|]–+~.ñ<√´>±\T, ô|≥Tºã&ÉT
\T, yê´bÕsê\ Ø‘ê´ sê»<ÛëìøÏ e\dü\T
ô|]>±sTT. mHéÄsY◊\T Çø£ÿ&˚ ô|≥Tºã&ÉT\T
ô|≥ºkÕ>±s¡T. C≤rj·T, n+‘·sê®rj·T ø±s√Œπs{Ÿ
πø+ÁBø£s¡D ô|]–+~. á Ø‘ê´ ø√kÕÔ,
sêj·T\d”eT ÁbÕ+‘ê˝À¢ì Á|ü»\T <Ûäìø£, ù|<ä
‘˚&Ü˝Ò≈£î+&Ü nìï esêZ\÷ H˚&ÉT sêh
$uÛÑ»q≈£î e´‹πsø£+>± ñHêïs¡T. ø√s√Œπs≥¢
Á|üjÓ÷»Hê\T ôV’≤<äsêu≤<é #·T≥÷º ‹s¡T>∑T‘·T
HêïsTT. sêh+ $&çb˛‘˚ ‘·eT≈£î ø£cÕº\T
ô|s¡T>∑T‘êj·Tqï uÛ≤e+ yê]˝À ñ+~.
6. ‘Ó\+>±D≤˝À ø=‘·Ô>± @s¡Œ&çq
qj·÷`<Ûìä ø£esêZ\≈£î ã&Ü ã÷s¡Ty® êesêZ\‘√
kÕìïVæ≤‘·´+‘√ bÕ≥T yÓ’s¡T<Ûä´+ ≈£L&Ü ô|s¡T
>∑T‘·÷ e∫Ã+~. sêh+˝À ô|≥Tºã&ÉT\T,
˝≤uÛ≤˝À¢ yê{≤ø√dü+ b˛{°\T ô|]>±sTT.
‘·eTπø dü+|üPsêí~øÛ ±s¡+ eùdÔ <ëì düV‰ü j·T+‘√
á b˛{°ì m<äTs=ÿì m<ä>=#·Ãì yê] ÄX¯.
7. 1990\ ‘·sê«‘· Á|ü»˝À¢ ô|s¡T>∑T
‘·Tqï ndü+‘·è|æìÔ b˛düTº yÓ÷Á&ÉìdüTº <äèø£Œ<Û+ä ‘√
ndæú‘·«sê»ø°j·÷\ yÓ’|ü⁄ eT[¢+#˚ Á|üj·T‘·ï+
}|ü+<äT≈£î+~. BìøÏ s¬ +&ÉT Á|ü<ëÛ q ø±s¡D≤\T
ø£ì|ækÕÔsTT. ˇø£ { Ï : k˛$j·T{Ÿ |ü‘·q+
‘·sê«‘· ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ yÓqTø£|ü≥Tº
|ü≥&º +É ‘√ nuÛTÑ ´<äjT· yê<äT\T Á|ü‘ê´e÷ïj·T
Ä˝À#·q\ yÓ|’ ⁄ü #·÷&É≥+ Äs¡+_Û+#ês¡T. Ç<˚
düeTj·T+˝À qø£‡˝…’≥T ñ<ä´eT+ ≈£L&Ü u≤>±
<Óã“‹qï~. e÷J qø£‡˝…’≥T¢ nH˚ø£eT+~
e÷y√sTT»+ô|’ $XÊ«dü+ ø√˝ÀŒj·÷s¡T.
Ç˝≤+{Ï yês¡+‘ê ndæú‘·«sê»ø°j·÷\qT
ÄÁX¯sTT+#ês¡T. ¬s+&ÉT: k˛$j·T{Ÿ |ü‘q· +
‘·sê«‘· nyÓT]ø£Hé kÕÁe÷»´yê<äT\T @ø£#÷ Á‘ê
~Û|ü‘·´+ ô|]–+<äqï dü+>∑‹ n+<ä]ø°
‘Ó*dæ+<˚. eTq˝≤+{Ï <˚XÊ\qT ã\V”≤q|üs∫¡

‘·eT ô|‘·qÔ +˝ÀøÏ ‘Ó#T· Ãø√&ÜìøÏ n+‘·s‘Z¡ +· >±
ndæús¡|üs¡#˚ eP´Vü‰\≈£î ‘Ós¡˝ÒbÕs¡T. ãVüQfi¯
C≤‹ ø£+ô|˙\T ô|<ä› m‘·TÔq mHéJy√\≈£î
(yê{ÏH˚ Ç|ü⁄Œ&ÉT dæ$˝Ÿ kıôd’{°\+≥THêïs¡T)
ì<ÛäT\T |ü+|ü&É+ Äs¡+_Û+#êsTT. b˛düTº
yÓ÷Á&ÉìdüTº <äèø£Œ<Û+ä ‘√ |üì#˚ùd M] Ä˝À#·q\T
$X¯«$<ë´\j·T |ü+&ç‘·T*ï Äø£]¸+#êsTT.
yê]ì Á|üu≤Û $‘·+ #˚jT· &ÜìøÏ $<˚XÊ˝À¢ »]π>
dü<ädüT‡\T, ôd$THês¡¢≈£î Á|ü‘˚´ø£+>± ÄVü‰«ì+
#˚yês¡T. n˝≤ yê] Ä˝À#·Hê Á|üuÛ≤e+ $düÔ
]+∫+~. á Ä˝À#·q˝Ò Ç˝≤+{Ï y˚T<Ûëe⁄
\≈£î sê&çø£˝Ÿ>± ø£ì|æ+#·kÕ>±sTT. (ndæú‘·«
sê»ø°j÷· \+fÒ @$T{À Çø£ÿ&˚ $&ç>± u≤≈£î‡˝À
Çe«ã&ç+~. #·÷&É>∑\s¡T`s¡#·sTT‘·)
Á|ü|+ü Ns¡D˝À uÛ≤>∑+>± sê»ø°j÷· ˝§<äH› ˚
dæ<ë›+‘·+ u≤>± yê´|æ+∫+~. ÇC≤\≈£î
ø±\+ #Ó*¢+<äqï #·+Á<äu≤ãT yê≈£îÿ Ç+<äT˝À
uÛ≤>∑y˚T. ‘Ó\T>∑T<˚X¯+ ‘·q $<ë´]∆ $uÛ≤>±ìï
Hê&ÉT s¡<äT› #˚düT≈£î+~ ≈£L&Ü. (n~Ûø±s¡+
ø√˝ÀŒj·÷ø£ eTs¡\ |ü⁄qs¡T<ä]∆ +#ês¡T. n~ y˚sπ
$wüj·T+) n+‘·≈£î eTT+<äT $<ë´s¡T∆˝À¢
sê»ø°jT· uÛ≤yê\≈£î k˛wü*»+ øπ +Á<ä+>± ñ
+&˚~. yê]ì ø£eT÷´ìdüTº dæ<ë›+‘·+ u≤>±
Äø£]¸+#˚~. dü+düÿs¡D\ ‘·sê«‘· ø¬ Ø]düTº <Û√s¡DÏ
ô|s¡>∑&É+, sê»ø°j·÷\ô|’ $XÊ«dü+ düqï–\¢
&É+‘√ á U≤∞ì ndæ‘ú «· sê»ø°j÷· \T |üP]+
#êsTT. $<ë´s¡T*∆ ï $X¯«$<ë´\j·T |ü+&ç‘T· \T
Á|üu≤Û $‘·+ #˚ùdyês¡T. á |ü]D≤eT+ ‘Ó\+>±
D≤˝À ø=+‘· m≈£îÿe>± ñqï|üŒ{Ïø° sêheT+‘ê
|ü&ç+~.
Ç<˚ düeTj·T+˝À kÕe÷õø£+>± yÓqTø£
ã&çq <ä[‘·T\T, z;d”\T, –]»qT\T, yÓTHÆ ê]
{°\T ‘·~‘·s¡ ‘·s¡>∑‘·T˝À¢ es¡Z$uÛÑ»q ô|]
–+~. ñqï‘√<√´>±\T, yê´bÕsê\T, ø±+Á{≤
≈£îº\˝À Ms¡˝Àì ñqï‘·esêZ\ yês¡T Á|üy˚•+
#ês¡T. M]H˚ Áø°MT˝Òj·TsY n+≥THêïs¡T. á
qj·÷<Ûìä ø£ esêZ\≈£î ô|≥Tºã&ÉT˝À¢ Ç‘·sT¡ \‘√
bÕ≥T düe÷q neø±XÊ\T ø±yê\qï &çe÷+&ÉT

ndæú‘·« sê»ø°j·÷\+fÒ...
ÁbòÕqT‡˝À $<ë´]› ñ<ä´eT+ $|òü\yÓTÆq ‘·sê«‘· 1980\˝À j·T÷s√|ü⁄ πø+Á<ä+>±
q÷‘·q Ä˝À#·Hê $<Ûëq+ s¡÷|ü⁄~<äT›≈£î+~. <ëì Á|üø±s¡+ @B Ç<ä$T<ä›+>± ñ
+&É<Tä . ˇø£ u≤D°˝À Ä˝À∫+#·&+É ‘·|Œü ˙, ˙≈£î ‘√∫+~, eT+∫>± nì|æ+∫+~
#˚j·T&Éy˚T eT+∫<ä˙ Ms¡T #Ó|üŒkÕ>±s¡T. ø£eT÷´ì»+, k˛wü*»+, πø|æ≥*»+ n+‘ê
ˇ{Ϻ<˚qì @ Ç»eT÷ ˝Ò<äì M] yê<äq. Ç~ yÓTT<ä≥ ∫Á‘·ø±s¡T˝À¢ e∫Ã+~. ns¡ú+
ø±ì ∫Á‘ê\qT ^∫ Ç<˚ b˛düTº yÓ÷Á&Éì»+nHêïs¡T. n+fÒ ‘Ó\T>∑T˝À Ä<ÛTä ìø±q+‘·s¡
yê<ä+ nì ns¡+ú . ÇC≤\T ˝Òeqïyês¡T ≈£L&Ü @<√ ˇø£ Ç»+ ù|s¡T ô|≥Tºø√yê*‡+<˚.
sê»ø°j÷· ˝À¢ Bì ø=qkÕ–+ù| ndæ‘ú «· sê»ø°j÷· \T. n+fÒ eTqeTT nH˚ uÛ≤eq
kÕúq+˝À y˚TeTT nì #Ó|ü⁄Œø√e&É+. y˚TeTT n+fÒ |òü˝≤Hê es¡Z+, ‘·s¡>∑‹ ˝Ò<ë ñ
|ü‘·s¡>∑‹ ˝Ò<ë *+>∑+ @<Ó’Hê ø±e#·TÃ.
y˚TeTT nqT≈£îH˚ yês¡+‘ê y˚Ty˚T nì Ms¡T #Ó|⁄ü ‘ês¡T. ñ<ëVü≤s¡D≈£î <ä[‘·T\eT+‘ê
ˇø£ÿ{Ï nqTø√e#·TÃ. ˝Ò<ë <ä[‘·T˝À¢H˚ ñ|ü≈£î˝≤\yêØ y˚TeT+‘ê ˇø£ÿ{° nì
#Ó|⁄ü Œø√e#·TÃ. ˝Ò<ë ñ|ü≈î£ \+˝Àìyêπs ÁbÕ+‘êìï ã{Ϻ $&çb˛sTT y˚TeT+‘ê ˇø£ÿ{Ï
nì ≈£L&Ü #Ó|⁄ü Œø√e#·TÃ. Ç˝≤ me¬s‘’ ˚ y˚TeT+‘ê ˇø£ÿ{Ï nì uÛ≤$kÕÔs√ yês¡+‘ê
‘·eTqT ‘êeTT ndæú‘·«yê<äT\eTqT≈£î+{≤s¡T. ndæú‘·«+ Ä<Ûës¡+>± á uÛ≤e+
@s¡Œ&ÉT‘·T+<ä+{≤s¡T. <ëìï Ç‘·sT¡ \T >∑T]Ô+#ê*‡q nedüs+¡ ˝Ò<+ä {≤s¡T. n+‘˚ø±<äT
Ç‘·s¡T\‘√ _Ûqï+>± ñ+&˚≥T¢ #·÷düTø√e&Éy˚T á ndæú‘·«yê<ä+ eTTU≤´+X¯+.
Ç‘·s¡T\‘√ $uÛÒ~Û+#·&Éy˚T ndæú‘·«yê<ëìøÏ eT÷\+. ‘·<ë«sêH˚ ‘·eT≈£î ndæú‘·«+
(◊&Ó+{Ï{°R>∑T]Ô+|ü⁄) edüTÔ+<ä+{≤s¡T. n+fÒ Á|ü»\H˚ Á|ü»\T X¯Á‘·Te⁄>±
|ü]>∑DÏ+#·&ÉeTqïe÷≥. es¡Z düŒèVü≤ kÕúq+˝À ÁbÕ+rj·T, ≈£î\, eT‘· #Ó’‘·Hê´ìï
rdüT≈£îsêe&ÉyT˚ Bì |üì. es¡ØZ ‘ê´ ◊ø£´+ ø±≈£î+&Ü $&ÉBdæ N\Ã&ÉyT˚ ndæ‘ú «· sê»ø°j÷· \
\ø£å´+. ø±]à≈£î\T ‘·eTqT ‘êeTT ø±]à≈£î\eTqTø√≈£î+&Ü, ≈£L©\T ‘·eTqT ‘êeTT
≈£L©\eTqTø√≈£î+&Ü, ¬s’‘·T\T ‘·eTqT ‘êeTT ¬s’‘·T\eTqTø√≈£î+&Ü ≈£î\+, eT‘·+,
ÁbÕ+‘·+, *+>∑+ e+{Ï n+XÊ\ Ä<Ûës¡+>± ‘·eTqT ‘êeTT >∑T]Ô+|ü⁄ ‘Ó#·TÃø√e&É+.
n˝≤+{Ï Ç‘·s¡T\‘√ ø£\e&É+ Bì |üs¡´ekÕq+>± ñ+≥T+~. á ø£\sTTø£\T,
$&çb˛e&Ü\÷ ‘ê‘êÿ*ø£+. ìs¡+‘·s¡+ kÕúHê\T e÷s¡T‘·T+{≤sTT. es¡Z#Ó’‘·Hê´ìï
<Óã“rj·T&É+ Bì n+‹eT \ø£å´+. ‘·<ë«sê es¡Zb˛sê{≤\qT yÓqøÏÿ ø=&É‘ês¡T.
ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T, kÕÁe÷»´yê<äT\T n+<äTøπ Bìï ã\|üsT¡ kÕÔsT¡ . n+<äTøπ ø£eT÷´ìdüT\º T
á uÛ≤eC≤˝≤ìøÏ e´‹πsø£+>± b˛sê&ÉT‘ês¡T. <˚X¯+˝ÀøÏ y˚>∑+>± #=#·TÃ≈£î edüTÔqï
$<˚o ãVüQfi¯C≤‹ ø£+ô|˙\ <√|æ&û yÓ’|ü⁄ Á|ü»\ <äèwæºì eTs¡\Ã≈£î+&Ü O+#˚+<äTπø
á ndæú‘·«yê<ä+ <√Vü≤<ä|ü&ÉT‘·T+~.
eTT+<äT≈£î ‘Ó#êÃs¡T. M]øÏ uÛÑ÷düeTdü´ n+‘·
eTTK´+ ø±<äT. ‘êeTT ñqï‘·+>± m<ä>±\+fÒ
sê»ø°j·÷~Ûø±s¡+˝À yê{≤ ø±yê*. <ëì
ø√dü+ ô|’kÕúsTT˝À ˝≤;, øÏ+~ qT+&ç ªˇ‹Ô&çµ
sê»ø°j÷· \T (Áô|wüsY {≤øÏøº ‡˘ ) ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T.
<ëìø√dü+ kÕe÷õø£ eT<䛑·TqT ≈£L&É>∑≥Tº
≈£î+≥THêïs¡T. (BH˚ï k˛wü˝Ÿ cÕø˘ nu≤«˝Ÿ‡
n+≥THêïs¡T) Bìø√düyT˚ ndæ‘ú «· sê»ø°j÷· \qT
ÄÁX¯sTT+#ês¡T.
8. q÷‘·q Ä]úø£ $<ÛëHê˝À¢+∫ b˛sê&˚
q÷‘·q X¯≈£îÔ\T ≈£L&Ü |ü⁄≥Tºø=düTÔHêïsTT.
Á|ü|ü+#· u≤´+≈£î dü+düÿs¡D\≈£î eTq sêh+
Á|üjÓ÷>∑XÊ\>± e÷]‘˚ <ëìô|’ b˛sê&˚
#Ûê+|æj·THé>± ≈£L&Ü eTq sêh+ O+~.

Oqï‘· $<ä´˝À e∫Ãq e÷s¡TŒ\‘√ eTs√‘·s+¡
y˚T<Ûëe⁄\T ‘·j·÷s¡j·÷´s¡T. yê]øÏ Á|ü|ü+N
ø£s¡Dô|’ yÓ÷E ‘·–Z Áø£eT+>± uÛÑT$øÏ ~>∑T
‘·THêïs¡T. nyÓT]ø±, dü‘·´+ dü+øå√uÛ≤\ nq+
‘·s+¡ yê]˝À |ü⁄qsê˝À#·q yÓTT<ä˝+’… ~. ø=‘·Ô
Ä˝À#·q\yÓ|’ ⁄ü yÓTT>∑T#Z ÷· |ü⁄‘·THêïs¡T. Ç˝≤+{Ï
yês¡T ‹]– k˛wü*düTº dæ<ë∆+‘ê\yÓ’|ü⁄ #·÷&É
≈£î+&Ü ndæú‘·«yê<ëìï Á|üjÓ÷–düTÔHêïs¡T.
á |üPs¡«s¡+>∑+˝ÀH˚ eTq+ áHê&ÉT
kÕ>∑T‘·Tqï Á|ü‘´˚ ø£‘\Ó +>±D≤ ˝Ò<ë Ç‘·s¡ ≈£î\,
eT‘·, ÁbÕ+rjÓ÷<ä´e÷\qT |ü]o*+#ê*.
C≤rj·TkÕúsTTøÏ m<äT>∑T‘·Tqï bÕ‘· ÁbÕ+
rj·T ã÷s¡T®yêesêZìøÏ, Ç|ü⁄Œ&ç|ü⁄Œ&˚ sêh
kÕúsTT˝Àq÷, ÁbÕ+rj·TkÕúsTT˝Àq÷ ô|‘·qÔ +

e÷]ÿ ‡düTº
ø√dü+ nÁs¡T\T #êdüTÔqï ñ|üÁbÕ+rj·T
ã÷s¡T®yêesêZìøÏ eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûä´+ H˚{Ï
sê»ø°j·÷˝À¢ Á|ü‹_+_k˛Ô+~. yês¡T ‘·eT
yÓ’s¡T<Ûë´\ |ü]cÕÿsêìøÏ Á|ü»*ï bÕe⁄\T>±
yê&ÉT≈£î+≥THêïs¡T. Á|ü»˝À¢ì yÓqTø£u≤≥T‘·q+,
rÁe+>± eTT+<äTø=düTqÔ ï ìs¡T<√´>∑+, <ë]Á<ä´+,
Ä]úø£ ndüe÷q‘·\T e+{Ï düeTdü´\T M]øÏ
<√Vü≤<ä|ü&ÉT‘·THêïsTT. bÕ\≈£î\T düèwæº+∫q
düeTdü´˝Ò yê]øÏ bÕe⁄\T>± e÷s¡&+É $∫Á‘·yT˚
eT]. Á|ü»\ Á|üC≤kÕ«$Tø£ yê+#Û·\qT ‘·eT
kÕ«s¡› sê»ø°j·T Á|üjÓ÷»Hê\≈£î }‘·+>±
yê&ÉT≈£î+≥THêïs¡T.
Á|ü‘˚´ø£ ‘Ó\+>±D≤ ñ<ä´eT+˝À ¬s+&ÉT
ø√D≤\THêïsTT. ˇø£ { Ï : ‘êeTT yÓqTø£ã&ç
b˛j·÷eTT n_Ûeè~› ø±yê\qï Á|üC≤kÕ«$Tø£
yê+#Û·. Ç~ K∫Ñ·+>± yêdüÔ$ø£yÓTÆ+~.
nsTT‘˚ Ç˝≤ yÓqTø£ã&ç b˛e&ÜìøÏ ø±s¡DyÓTqÆ
bÕ\≈£î*ï e~* eTs√ ÁbÕ+‘· Á|ü»\ô|’
<˚«wü+ ô|+#·Tø√e&É+ Bì≈£îqï eTs√ bÕs¡Ù«+.
ne‘·\ ÁbÕ+‘·+˝À u≤>± m~–q yê]ì
BìøÏ ñ<ëVü≤s¡D>± #·÷|ædüTÔHêïs¡T. Ms¡T ñ
<äVü≤]düTÔqï yês¡T ‘Ó\+>±D≤ Á|ü»˝Òï ø±<äT
Ç‘·s¡ ÁbÕ+‘ê\ Á|ü»*ï ≈£L&Ü <√|æ&û
#˚düTÔHêïs¡T. ‘·eT dü+|ü<äqT yês¡T ‘·eT
ÁbÕ+‘ê˝À¢ ô|≥Tºã&ç>± ô|{Ϻ nø£ÿ&É ìs¡T<√´
>∑T\≈£î ≈£L&Ü ñbÕ~ ø£*Œ+#·&+É ˝Ò<Tä . <ëìøÏ
ã<äT\T>± mø£ÿ&É m≈£îÿe ˝≤uÛ≤˝§ùdÔ nø£ÿ&Éø˝£ ≤¢
‘·s¡*+#·T≈£îb˛‘·THêïs¡T. n˝≤ yês¡T <˚XÊ
qï+‘ê <√#·T≈£î+≥THêïs¡T. á <√|æ&ûøÏ
e´‹πsø£+>± Á|ü»\+‘ê düyTÓ øÆ ´£ +>± kÕ–+#ê
*‡q b˛sê{≤ìï ÁbÕ+rj· T <˚ « cÕ\‘√
dü+≈£î∫‘·+ #˚j·T&Éy˚T ø±<äT Ä ÁbÕ+‘·+˝Àì
<√|æ&Ü<ës¡¢≈£î Á|ü»\ eT<䛑·TqT ≈£L&É>∑{Ϻ
ô|&ÉT‘·THêïs¡T. ø√kÕÔ, sêj·T\d”eT ÁbÕ+‘ê˝À¢
á ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T düyÓTÆø±´+Á<Ûä ù|s¡T‘√
kÕe÷q´ Á|ü»*ï ≈£L&É>≥∑ Tºø√>∑\T>∑T‘·THêïs¡T.
<ëìøÏ Á|ü‘´˚ ø£ ‘Ó\+>±D≤ ñ<ä´eTy˚T ø±s¡D+.
bÕ\ø£esêZ\≈£L, Á|ü»\≈£L eT<Ûä´ ñ+&˚
yÓs’ T¡ <Ûë´ìï #ê˝≤ #êø£#ø· ´£ +>± bÕ\ø£esêZ\T
Á|ü»\ eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûä´+>± e÷sêÃs¡T. á ñ
<ä´eT+˝Àì Á|üe÷<äø£s¡yÓTÆq n+X¯$T<˚.
ndüe÷q‘·\ e\¢ sêh+˝À $$<Ûä
ÁbÕ+‘ê\ eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûä´+ Oqï e÷≥ j·T<ë
s¡ú+. nsTT‘˚ n$ yÓ’wüe÷´\≈£î <ë]rùd$
ø±e⁄. $TÁ‘·yÓ’s¡T<Ûë´\T. M{Ïì bÕ\ø£|üøå±\T
X¯‘·èyÓ’s¡T<Ûë´\T>± e÷sêÃsTT. ÁbÕ+‘ê\
eT<Ûä´qTqï kÕ+düÿè‹ø£ yÓ’$<Ûë´\≈£î Bìï
CÀ&ç+∫ Á|ü»\qT ‘·|ü <ë] |ü{+ºÏ #·>*∑ >±s¡T.
n+<äTe˝Ò¢ á dü+|òTü s¡¸D. yêdüyÔ êìøÏ H˚&TÉ qï
6

e÷]ÿ ‡düTº
Á|ü<ëÛ q yÓs’ T¡ <Û´ä + sêh Á|ü»\≈£î, yê]ì <√|æ&û
#˚düTÔqï bÕ\ø£|üøå±\≈£L eT<Ûä´ kÕ>∑T‘·Tqï~.
@ b˛sê≥yÓTHÆ ê Bì #·T≥÷º ‹]–‘˚H˚ Á|ü»\≈£î
˝≤uÛÑ+ »s¡T>∑T‘·T+~. <ëìøÏ _Ûqï+>± ÁbÕ+
‘ê\ eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûë´\qT bÕ\ø£ |üøå±\T
eTT+<äT≈£î ‘ÓdüTÔHêïsTT. Ç$ #·s¡Ã\ <ë«sê,
kÕeTs¡d´ü |üPs¡«ø£+>± |ü]cÕÿs¡+ ø±yê*‡q$.
ndæú‘·«yê<äT\T yÓ’s¡T<Ûë´\qT ‘·\øÏ+<äT\T>±
Á|ü»\≈£î #·÷|ædTü HÔ êïs¡T. yê] ø£fi≈¢¯ î£ $TÁ‘·T\T
X¯‘·èe⁄\T>±q÷, X¯‘·èe⁄\T $TÁ‘·T\T>±q÷
ø£ì|ædTü HÔ êïs¡T.
Hê´j·TyÓTÆq ø√]ø£ ø√dü+ kÕπ> @ Á|üC≤
ñ<ä´e÷HÓï’ Hê ã\|üs#¡ ê*‡+<˚. nsTT‘˚ Á|üC≤
ñ<ä´e÷˝À¢ ¬s+&ÉT s¡ø±\THêïsTT. ˇø£ { Ï :
uÛ÷Ñ kÕ«eTT\T, ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T e+{Ï <√|æ&û
esêZ\≈£L, M]øÏ ÁbÕ‹ì<Ûä´+ eVæ≤düTÔqï Á|üC≤
e´‹πsø£ Á|üuÛÑT‘ê«\≈£L e´‹πsø£+>± kÕπ> ñ
<ä´e÷\T. Ç$ K∫Ñ·+>± Á|üC≤kÕ«$Tø£
dü«uÛ≤e+ ø£*– ñ+{≤sTT. á ‘·sV¡ ‰ü yÓs’ T¡ <Û´ä +
ô|]–‘˚ bÕ\≈£î\≈£î qwüº+. uÛÑ÷kÕ«eTT\T,
ô|≥Tºã&ç<ës¡T*ï @ø±≈£î*ï #˚ùd Ç˝≤+{Ï Á|üC≤
ñ<ä´e÷\T ô|s¡>&∑ Üìπø Á|üC≤kÕ«$Tø£yê<äT\T
ø£èwækÕ–kÕÔs¡T. ¬s+&ÉT: Á|ü»˝À¢H˚ ˇø£ ‘·s¡>∑‹
˝Ò<ë esêZìøÏ e´‹πsø£+>± eTs√ ‘·s>¡ ‹∑ ˝Ò<ë
es¡+Z b˛sê&É≥+. ñ|ü‘s· >¡ ‹∑ , ñ|üÁbÕ+rj·T
Ä+XÊ\T ≈£L&Ü Ç$T&ç ñ+{≤sTT. <√|æ&ûøÏ
>∑Ts¡j˚T´ esêZ\T ‘êeTT #·eT{À&çà düèwæº+∫q
n<äq|ü⁄ dü+|ü<˝ä À yê{≤ø√dü+ ø±≈£î+&Ü ‘·eT
yê{≤>± e∫Ãq dü+|ü<˝ä ÀH˚ |ü+|æD° ø√dü+
n+‘·s¡Z‘·+>± ø√{≤¢&ÉT≈£î+{≤s¡T. á s¡ø£yÓTÆq
yÓs’ T¡ <Ûë´\T düe÷»+˝À #ê˝≤H˚ ñHêïsTT. n$
øπ e\+ Ä]úø|£ sü y¡ TÓ qÆ y˚ ø±≈£î+&Ü kÕ+düÿè‹ø£,
kÕe÷õø£, ÁbÕ+rj·T yÓ’s¡T<Ûë´\T>± ≈£L&Ü
ñHêïsTT. M{Ï dü+K´ ˝…ø£ÿ≈£î $TøÏÿ*>± ñ
+{≤sTT. bÕ\≈£î\T á yÓ’s¡T<Ûë´\H˚ ô|+∫
b˛wæ d ü T Ô + {≤s¡ T . n+<ä T ˝Àq÷ MT&ç j · ÷
dü+K´Ø‘ê´, dü«uÛ≤eØ‘ê´ ô|]>±ø£ yês¡T ≈£L&Ü
á b˛{°˝À uÛ≤>∑kÕ«eTT\e⁄‘·THêïs¡T. Á|ü»\
eT<Ûä´ yÓ’s¡T<Ûë´\qT eTT+<äT≈£î ‘˚e&É+˝À
Ç~eTTK´bÕÁ‘· b˛wædüTÔqï~. bÕ\ø£ esêZ\
yÓ’s¡T<Ûë´\T, eT<䛑·T ˝Ò≈£î+fÒ á O<ä´e÷\T
Ç+‘· O<Ûèä ‘·s÷¡ |ü+ <ë*à O+&˚$ ø±e⁄. ˇø£
≈£î˝≤ìøÏ e´‹πsø£+>± eTs√ ≈£î\+, ˇø£
eT‘êìøÏ e´‹πsø£+>± eTs√ eT‘·+, ˇø£
ÁbÕ+‘êìøÏ e´‹πsø£+>± eTs√ ÁbÕ+‘·+ yês¡T
&çe÷+&ÉT¢ ô|{Ϻ ñ<ä´$T+#·&+É Ç{°e\ ø±\+
˝À ô|]–+~. <ëìøÏ ô|q’ #Ó|Œæ q n+XÊ˝Ò
ø±s¡D+. Ç˝≤+{Ï yÓ’s¡T<Ûë´\qT dü+|òüTs¡¸D
7

es¡Z#Ó’‘·q´+‘√H˚ ndüe÷q‘·\qT m<äTs√ÿ>∑\+
Á|ü‹≈£L\ |ü]dæú‘·T*ï ôd’‘·+ n~Û>∑$T+∫ |ü⁄s√>∑
$T+∫q #·]‘Á · ø£eT÷´ìdüT\º ≈£î+~. Ä X¯øÔÏ eTq sêh+˝Àì
ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷ìø° ñ+~. ‘·TbÕqT\≈£î ‘ê‘êÿ*ø£+>±
‘·\e+∫Hê ‹]–˝Ò∫ |Á ‹ü |òTü {Ï+#˚ X¯øÔÏ dô <’ ëú+‹ø£ ìã<ä‘› ·
‘√H˚ edüTÔ+~. á Á|ü‹≈£L\ |ü]dæú‘·T˝À¢ ≈£L&Ü dü÷Á‘·
ã<ä+› >± ì\ã&ɶ dæ|◊æ (m+) $•wü‘º q· T |Á >ü ‹∑ ø±eTT≈£î\T
n_Ûq+~düTÔHêïs¡T.

ªª

µµ

<ë«sê ø±≈£î+&Ü kÕeTs¡d´ü +>±, #·sá \ <ë«sê
|ü]wüÿ]+#·Tø√yê\ì ø£eT÷´ìdüT\º T #Ó|⁄ü ‘ês¡T.
ø±ì bÕ\ø£|øü ±å \T e÷Á‘·+ Væ≤+kÕj·TT‘·+>±H˚
|ü]wüÿ]+#·&ÜìøÏ #·÷kÕÔs¡T. ‘·<ë«sê Á|ü»\
ø√|ü+ ‘·eTô|’øÏ eTfi¯¢≈£î+&Ü C≤Á>∑‘·Ô eVæ≤düTÔ
Hêïs¡T. n<˚ düeTj·T+˝À Á|ü»\ ÄÁ>∑Vü‰ìï
ø£eT÷´ìdüT\º ô|ø’ ,° Á|üC≤kÕ«$Tø£ ñ<ä´e÷\ô|ø’ °
eT[¢+#·&ÜìøÏ Á|üjT· ‹ïkÕÔsT¡ . >∑‘· <äXÊã›+qïs¡
Á|ü|+ü #êqTuÛeÑ + Ç<˚. Á|üdTü ‘Ô +· eTq sêh+˝À
Ç<˚ nqTuÛeÑ + |ü⁄qsêeè‘·+ ne⁄‘√+~.
Á|üdTü ‘Ô +· Á|ü»˝…<Tä s=ÿ+≥Tqï nH˚ø£ rÁe
düeTdü´\qT ôd’‘·+ |üø£ÿ≈£î HÓfÒºdæ Á|ü‘˚´ø£
‘Ó \ +>±D≤j˚ T @¬ ø ’ H ê nC… + &Ü>± sêh
sê»ø°j·T j·Teìø£ô|’ ñ+~. Ç˝≤ Bìï
eTT+<äT≈£î kÕ>∑˙j·T&É+ m+<äT≈£î? n<˚<√
Ç#˚ÃùdÔ Ç+‘·{Ï‘√ Ä nC…+&Ü≈£î eTT–+|ü⁄
|ü\ø£e#·TÃ ‘·sê«‘· eTq+ Á|üC≤ düeTdü´\ô|’
¬ s +&É T ÁbÕ+‘ê˝À¢ q ÷ ùd«#· à >±
|üì#˚düTø√e#·TÃqì ø=+<äs¡T uÛ≤$düTÔHêïs¡T.
dæ|æ◊(m+) $<Ûëq+ eT+∫<˚ ø±ì eTq+
Ä|æ‘˚ Ä>∑<äT ø£<ë! m+<äT≈£î eTq+ e´‹πs
øÏ+∫ Á|ü»\≈£î <ä÷s¡+>± ø±yê* nH˚
yêeT|üøå£ kÕqTuÛ÷Ñ ‹|üsT¡ \÷ ñHêïs¡T. ø±ì
yês¡T >∑T]Ô+#ê*‡q $wüj·T+ ˇø£≥T+~.
ndæ‘ú «· yê<ëìøÏ n+‘·eT+≥÷ ñ+&É<Tä . ˙e⁄
ˇø£ <ëì‘√ sêJ|ü&‘ç ˚ yês¡T eTs√ <ë+{À¢øÏ
>∑T+E‘ês¡T. ø±]àø£es¡+Z ˇø£ es¡+Z >± ‘·eTqT
‘êeTT Äs¡ZHÓ’CŸ #˚düTø√&ÜìøÏ yês¡T mqï&É÷
neø£ y êX¯ + Çe«s¡ T . n+<ä T e\¢ <ëìï
m<äTs√ÿ≈£î+&Ü ‘·|ü⁄Œ≈£îb˛e&É+ ÄkÕ<Ûä´+.
nsTT‘˚ Ç~ Á|ü»\‘√ eTT&ç|ü&ç ñqï düeTdü´
ø±ã{Ϻ Bìï uÛÖ‹ø£+>± m<äTs√ÿe&É+ dü]ø±<äT.
yês¡ T yêdü Ô y ê\T >∑ T ]Ô + #˚ < ëø±
m<äTs¡T#·÷&Ü*‡+<˚. Äy˚X¯+˝À ñqïyê]øÏ
eTq+ #Óù|Œ $wüj·÷\T $q|ü&Éø£b˛e#·TÃ
≈£L&Ü. nsTTHê z|æ>±Z eTq yÓK’ ]ì $e]+#·T
ø√yê*. á <äX¯˝À ôd’<ë›+‹ø£, sê»ø°j·T

b˛sê≥y˚Tdü¬s’q Äj·TT<Ûä+. kÕº*Hé nqï≥T¢>±
˙e⁄ @ ô|&ÉyÓ’K]‘√ sêJ|ü&É‘êy√ ÄK]øÏ
n<˚ ìqTï ‹+≥T+~.
Á|ü‹≈£L\ |ü]dæ‘ú T· *ï ôd‘’ +· n~Û>$∑ T+∫
|ü⁄s√>∑$T+∫q #·]Á‘· ø£eT÷´ìdüTº\≈£î+~. Ä
X¯øÔÏ eTq sêh+˝Àì ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷ìø°
ñ+~. ‘· T bÕqT\≈£ î ‘ê‘êÿ*ø£ + >± ‘· \
e+∫Hê ‹]–˝Ò∫ Á|ü‹|òTü {Ï+#˚ X¯øÔÏ ôd<’ ëú+‹ø£
ìã<䛑√H˚ edüTÔ+~. á Á|ü‹≈£L\ |ü]dæú‘·T˝À¢
≈£L&Ü dü÷Á‘·ã<ä›+>± ì\ã&ɶ dæ|æ◊(m+)
$•wü‘º q· T Á|ü>‹∑ ø±eTT≈£î\T n_Ûq+~düTHÔ êïs¡T.
Ç‘· s ¡ bÕغ \ ‘√ b˛\TÃ≈£ î qï|ü ⁄ Œ&É T
ÁbÕ+rj·T $<Û«˚ cÕ\≈£î >∑T]ø±≈£î+&Ü dü«#·Ã+¤ >±
ñqï bÕغ sêh+˝À dæ|æ◊(m+) ˇø£ÿfÒ.
$T>∑‘ê nìï bÕغ\÷ Äj·÷ ÁbÕ+‘ê\qT
ã{Ϻ sê>±\T e÷s¡TÑ·THêïsTT. ˇπø bÕغ s¬ +&ÉT
eTTsƒê\T>± N* ‹≥Tº≈£î+≥THêïsTT. ˇπø
ÁbÕ+‘·+˝À nìï bÕغ\T øö>∑*+#·T ≈£î+≥T
HêïsTT. M] ì»dü«s¡÷bÕìï Áø£eT+>± Á|ü»\T
ns¡ú+ #˚düT≈£î+≥THêïs¡T. ìqï{Ï<ëø± Á|ü‘˚´ø£
‘Ó\+>±D≤ nqï bÕغ\T Ç|ü⁄Œ&ÉT u≤D° e÷]Ã
bÕ&ÉT‘·T+fÒ Ç‘·s¡ ÁbÕ+‘ê˝À¢ì Á|ü»\T yê]ì
m˝≤ $X¯«dæ+#·>\∑ s¡T? ás√E ˇø£]ï yÓ÷dü+
#˚dæqyês¡T πs|ü⁄ eTq*ï yÓ÷dü+ #˚j·Tsê nqï
dü+<˚Vü‰\T yÓTT<ä\j·÷´sTT. düŒwüºyÓTÆq yÓ’K]
Á|üø{£ +Ï #·≈î£ +&Ü @ m+&Éø±>=&ÉT>∑T |ü&TÉ ‘·Tqï
bÕغ\ dü«s¡÷bÕ\T ≈£L&Ü yÓ\¢&Ée⁄‘·THêïsTT.
Ç˝≤+{Ï yê{Ïì ì\Bùd #Ó‘’ H· ê´ìï Á|ü»˝À¢
ô|+#ê*. ás√E ø±≈£î+fÒ πsô|’Hê dæ|æ◊
(m+) $X¯«dü˙j·T‘·q÷, Ç‘·s¡ bÕغ\ neø±X¯
yê<ë˙ï Á|ü»\T ‘·|üŒ≈£î+&Ü ns¡∆+ #˚düT
≈£î+{≤s¡T. ôd’<ëú+‹ø£, Á|üC≤ b˛sê{≤\qT
dü$Tàfi¯‘·+ #˚j·T&É+ <ë«sê ø£eT÷´ìdüTº\T
Á|ü » \≈£ î #˚ s ¡ T eø±yê*. yê] dü « +‘·
düeTdü´\ô|’H˚ yê]ì ◊ø£´+ #˚j·÷*. <ëìøÏ
eTs√ Á|ü‘ê´e÷ïj·T+ ˝Ò<äT.
12345
12345
12345
12345
12345

e÷]ÿ ‡düTº

nqTuÛÑyê\T

KeTà+ bÕغ düº&ûdü]ÿ˝Ÿ >∑T]+∫
ø=ìï $wüj÷· \T
KeTà+ dü&º û dü]ÿ˝Ÿ s¬ +&ÉTqïs¡ dü+e‘·‡sê\ Bs¡øÈ ±\+˝À Ç|üŒ{ÏøÏ #ê˝≤ düeTdü´\T
n~Û>$∑ T+#· >∑*–+~. Ç{°e*ø±\+˝À mes¡÷ >∑Ts¡T#Ô ù˚ d |üì˝Ò≈î£ +&Ü, bò˛Hé, yÓTùdCŸ
Ç˝≤+{Ï nedüsy¡ T˚ ˝Ò≈î£ +&Ü Ä~yês¡+ eùdÔ #ê\T Äs¡Tqïs¡ø˝£ ≤¢ #˚sT¡ ø√e≥+ n+<ä]ø°
n\yêf…Æ b˛sTT+~. ø±˙ ÁbÕs¡+uÛ+Ñ ˝À #ê˝≤ düeTdü´\÷, Ä≥+ø±\÷ m<äTs¡j÷· ´sTT.
Vü‰»s¡T˝À ì\ø£&É ñ+&˚~ ø±<äT. ˇø£ yês¡+ ø=+<äs=ùd,Ô eTs√ yês¡+ eT]ø=+<äsT¡ e#˚Ãyês¡T.
#·sá \˝À ÄdüøÔÏ ô|+#·≥+ <ë«sê Bìì n~Û>$∑ T+#· >∑*>±eTT.

ªªXÊ

Ád”Ôj·T ne>±Vü≤q≈£î sê#·
u≤≥ ˝Ò<äT. me¬s’‘˚ ñqï‘· •Ksê\qT
n~Ûs√Væ≤+#·≥+˝Àì n\dü≥qT ˝…ø£ÿ
#˚jT· s√, yêπs Ä •KsêÁ>∑ ø±+‹|ü⁄+C≤
\qT ÄkÕ«~+#·>∑\s¡Tµµ ` ø±sY¢ e÷sYÿ‡
(ø±|æ≥˝ŸqT <ësêyêVæ≤ø£ d”]j·T˝Ÿ>± (Áô|+ò ∫
˝À) Á|ü#·T]+#·{≤ìï ìs¡dædü÷Ô sêdæq ˝ÒK
qT+&ç )
ã÷s¡Ty® ê u≤eC≤˝≤ìï ì\e]+#·{≤ìøÏ,
Á|ü‘ê´e÷ïj·T ÁXÊ$Tø£es¡Z uÛ≤yê~Û|ü‘ê´ìï
ì]à+#·{≤ìøÏ e÷]ÿ‡düTº dæ<ëú+‘· Ä<Û´ä j·Tq+
ˇø£ nìyês¡´ ÄeX¯´ø£‘·. á neX¯´ø£‘·qT
>∑T]Ô+#·≥+ $|üe¢ ø±sê´#·sD¡ ˝À ÁbÕ<∏$ä Tø±+
X¯+>± ñ+&Ü*. #·]Á‘·˝À á n+XÊìï >∑eT
ì+#·ì $|üy¢ √<ä´e÷\˙ï ø£cÕº\ bÕ\j·÷´sTT.
ø£~˝Ò ¬s’\T˝À mø±ÿ\+fÒ m˝≤? Ä ¬s’\T
@ ~X¯˝À ≈£<äT\T‘√+<√, m+‘· y˚>∑+‘√
ø£<äT\T‘√+<√ ns¡∆+ ø±yê*. Ä ~X¯˝ÀH˚
n+‘˚ y˚>+∑ ‘√ eTq X¯Øsêìï ø£~*+#ê*.
n|ü⁄&ÉT düTHêj·÷dü+>± Ä ¬s’\T mø£ÿ>∑\+.
n˝≤H˚ ìs¡+‘·s¡ #·\q+˝À ñqï e÷qe
düe÷C≤ìï ns¡ú+ #˚düTø√˝Òø£ b˛‘˚ <ëìï
e÷s¡Ã{≤ìøÏ Á|üjT· ‹ï+#·≥+ nkÕ<Û´ä eTÚ‘·T+~.
Á|üdTü ‘Ô · ô|≥Tºã&ç<ëØ düe÷C≤ìï, <ëì #·\q
Áø£e÷\qT düÁø£eT+>± ns¡ú+ #˚düTø√>∑*–‘˚

‘·$TàH˚ì Ms¡uÛÑÁ<ä+
‘·|üŒ, ˝Ò<ä+fÒ <ëì e÷j·T˝À eTqeT÷
|ü&bç ˛e≥+, $|üe¢ + |ü≥¢ $XÊ«kÕìï ø√˝ÀŒ
e≥+ »s¡T>∑T‘·T+~. Ä ns¡ú+ #˚düT≈£îH˚ X¯øÏÔì
eTqøÏ#Ã˚ <˚ e÷]ÿ‡»+ ` ˝…ìì»+.
e÷]ÿ‡C≤ìï q$Tà‘˚ \_Û+#˚ X¯øøÔÏ Ï #ê˝≤
|ü]$T‘·T\THêïsTT. ø±˙ n<Ûä´j·Tq+ <ë«sê
|ü≥Tº kÕ~Ûùd,Ô nq+‘·yTÓ qÆ $X‚w¢ Dü ≤X¯øìÔÏ eTq≈£î
e÷]ÿ‡»+ sTTÛdüTÔ+~. ø£eT÷´ìdüTº>± J$+#·
{≤ìø°, |üì#˚jT· {≤ìø° eTq |üì˝À HêD´‘·
ñ+&É{≤ìøÏ e÷]ÿ‡»+, ˝…ìì»+ n<Û´ä j·Tq+
#ê˝≤ nedüs+¡ . á $wüj÷· ìï eTqbÕغ
&Ü≈£î´yÓT+≥T¢ #ê˝≤ kÕs¡T¢ $e]+ #êsTT.
ø±ø£b˛‘˚ Ä#·]+#·≥+˝ÀH˚ nH˚ø£ ˝ÀbÕ\T
»s¡ T >∑ T ‘· T HêïsTT. Ç{° e \ ≈£ L &Ü bÕغ
πø+Á<äø£$T{° ~<äT›u≤≥T ñ<ä´e÷ìï #·]Ãdü÷Ô
ªªeTq+ bÕغ ø±&És≈Y î£ ìs¡«Væ≤düTqÔ ï sê»ø°jT·
$<ë´ø±s¡´Áø£e÷\T m+‘·e÷Á‘·eT÷ dü]b˛e⁄.
á $wüj·T+˝À eTq |üì #ê˝≤ ˝À|üuÛÑ÷
sTTwü+º >± ñ+~µµ nì ù|s=ÿ+~.
kÕ<ës¡D+>± eTq+ dü+e‘·‡sêìø√kÕ]
ø±¢dTü \T ìs¡«Væ≤düT+Ô {≤eTT. ø±˙ ô|≥Tºã&ç<ëØ
düe÷»+˝À y˚>∑+>± »s¡T>∑T‘·Tqï e÷s¡TŒ\T,

ø±]àø£ es¡Z Á|üjÓ÷»Hê\≈£î e´‹πsø£+>±
X¯øeÔÏ +‘·+>± eTT+<äT≈£î edüTqÔ ï nH˚ø£ yê<äq\
H˚|ü<∏ä´+˝À dü+e‘·‡sêìø√kÕ] ø±¢düT m+‘·
e÷Á‘·+ dü]b˛<äì eTq+ Á>∑V≤æ +#ê*. ìs¡+
‘·s¡ sê»ø°j·T $<ë´yê´|æÔøÏ ªªdüº&û dü]ÿ˝Ÿ‡µµ
ìs¡«Vü≤D dü¬s’q |ü<äú‹ nì|æk˛Ô+~. KeTà+
õ˝≤¢˝À sTT{°e\ á ~X¯>± kÕ>∑T‘·Tqï ø£èwæ˝À
nqTuÛÑyê\qT |ü]o*+#·≥+ eTq≈£î ñ
|üj÷Ó >∑+>± ñ+≥T+~.
>∑‘· ¬s+&ÉTqïs¡ dü+e‘·‡sê\T>± õ˝≤¢
πø+Á<ä+ KeTà+˝À á düº&û dü]ÿ˝Ÿ Á|ü‹
Ä~yês¡+ q&ÉTk˛Ô+~. 30, 40 eT+~ ø±Áy˚T&é‡
Vü‰»s¡e⁄‘·T+{≤s¡T. ñ<äj·T+ Äs¡Tqïs¡ qT+&ç
11>∑+≥\es¡≈£L »s¡T>∑T‘·T+~. eT<Ûä´˝À
9>∑+≥\≈£î {Ï|òæHé ÁuÒø˘ ns¡>∑+≥ ñ+≥T+~.
Ç|üŒ{ÏøÏ 120 Ä~yêsê\T á πø+Á<ä+ q&ç
∫+~. qqTï n$T‘·+>± Ä ø£≥Tº≈î£ qï Ä~yês¡+
2009, y˚T 17 Ä~yês¡+. m+<äTø£+fÒ y˚T
16 nôd+;¢, bÕs¡¢yÓT+≥T mìïø£\ |òü*‘ê\T
yÓ\Te&ܶsTT. <˚X¯yê´|üÔ+>± bÕغøÏ rÁe
m<äTs¡T<Óã“\T ‘·–˝≤sTT. u…+>±˝Ÿ, πøs¡fi¯
˝Àq÷, sêh+˝Àq÷ nq÷Vü≤´ |üsê»j·÷\T.

s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº) πø+Á<ä ø£$T{°
düuÛÑT´\T, sêh ø±s¡´<ä]Ùes¡Z düuÛÑT´\T.
8

e÷]ÿ ‡düTº
õ˝≤¢˝À ≈£L&Ü ˇø£ÿ d”≥÷ sêì |ü]dæ‹ú .
nsTTHê j·T<∏ëÁ|üø±s¡+ dü&º û dü]ÿ˝Ÿ Äs¡Tqïs¡øπ
ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ+~. Ä s√»+‘ê mìï\ >∑T]+∫
e÷]ÿ‡dü T º ne>±Vü ≤ q @$T{Ï , e÷sY ÿ ‡,
m+¬>˝Ÿ‡, ˝…ìHé\T á $wüj·÷\ô|’ @+
#ÓbÕŒs¡T nH˚<ëì >∑T]+#˚ #·s¡Ã+‘ê kÕ–+~.
Ä s√E≈£L&Ü düº&û dü]ÿ˝Ÿ Ä|ü≈£î+&Ü q&ç|æq
e÷>∑ T ]+∫ ªªe÷]ÿ‡dü T º |æ # √Ãfi¯ ó ¢ µ µ nì
yê´U≤´ì+∫q yêfi¯ó¢Hêïs¡T. n~ y˚πs dü+>∑‹.
õ˝≤¢ øπ +Á<ä+˝À q&ÉTdüTqÔ ï á dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ
nqTuÛÑe+‘√q÷, dü÷Œ]Ô‘√q÷ dü+e‘·‡s¡
ø±\+>± õ˝≤¢˝À eT]ìï øπ +Á<ë\T ÁbÕs¡+uÛÑ
eTj·÷´sTT. 8 &ç$»Hé øπ +Á<ë\˝À yêsêì
ø√kÕ], <ë<ë|ü⁄ 30 eT+&É\ πø+Á<ë\˝À
15s√E\ ø=ø£kÕ] dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ‡ q&ÉTdüTHÔ êïsTT.
õ˝≤¢ πø+Á<ä+˝À eTVæ≤fi≤ düº&ûdü]ÿ˝Ÿ Á|ü‹
X¯ìyês¡+ kÕj·T+Á‘·+ Äs¡Tqïs¡ >∑+≥\ qT+&ç
2>∑+≥\bÕ≥T q&ÉTk˛Ô+~. 15, 20 eT+~
ø±Áy˚T&é‡ Vü‰»s¡jT˚ ´ eTVæ≤fi≤ dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ Ç|üŒ{ÏøÏ
83 yêsê\T q&ç∫+~.
KeTà+ dü&º û dü]ÿ˝Ÿ yÓTT<ä{kÏ Õ] Äs¡T>∑T]
‘√ »]–+~. Á|ü‹yês¡+ ˇø£ |üP≥+‘ê
düe÷y˚X+¯ ø±e≥+, #·]Ã+#·≥+ m˝≤ ≈£î<äTs¡T
‘·T+~? eTq≈£î _J ª|üqT\T+{≤sTT>∑<ëµ nH˚
#·sá ÄHê&ÉT »]–+~. eTq≈£î |üqT\T+{≤sTT
>∑<ë nH˚ dü+<˚Vü≤+˝ÀH˚, ªdüº&û dü]ÿ˝Ÿ nH˚~
|üìø±<äTµ nH˚ ns¡ú+ ñ+~. Ç~ #ê˝≤
‘·|⁄ü Œ n_ÛÁbÕj·T+. ˇø£ ø£eT÷´ìdüT≈º î£ Á|ü»˝À¢
|üì #˚jT· ≥+ m+‘· eTTK´yÓ÷, Ä |üì˝À
HêD´‘·ø√dü+ dæ<ëú+‘· n<Û´ä j·Tq+ ≈£L&Ü n+‘˚
eTTK´+. Ç+ø± #ÓbÕŒ\+fÒ Ä ø£èwæ ‘·≈î£ ÿe>±
ñqïø±\+˝À, ÁbÕ+‘·+˝À ø=+‘·ø±\+ bÕ≥T
n<˚ eTTK´yÓTqÆ |üì>± ≈£L&Ü ñ+&Ü*. b˛˙
ø±Áy˚T&é‡ n+‘ê @ s√p U≤∞˝Ò≈£î+&ÜH˚
|üì#˚dTü HÔ êïs¡qT≈£îHêï, kÕ<ës¡D+>± 9 >∑+≥
\≈£î >±˙ ãj·T≥≈£î yÓfi¯¢s¡T nH˚~ ˇø£kÕ]
#·s¡Ã˝À ‘˚*+~. nsTTq|ü⁄&ÉT ñ<äj·T+ Äs¡T
>∑+≥\πø
ÁbÕs¡+_ÛùdÔ 2, 3 >∑+≥\T
q&É|eü #·TÃ>∑<ë nì ìs¡sí TT+#·T≈£îHêï+. n+<äT
ø√düy˚T Äs¡Tqïs¡ nH˚ ìs¡íj·T+ »]–+~.
‘·s¡Tyê‘· nqTuÛÑe+˝À düº&û dü]ÿ˝Ÿ‡ e\¢
u≤>± ñ|üj÷Ó >∑+ »s¡T>∑T‘√+<äì uÛ≤$+∫q
bÕغ õ˝≤¢ ø£$T{° Ä~yês¡+ neø±X¯eTTqï
y˚Ts¡≈î£ Ç‘·s¡ ø±s¡´Áø£e÷˝ÒM ìs¡sí TT+#·≈L£ &É<˙ä ,
Á|ü‹ ø±Áy˚T&É÷ $$<Ûä kÕúsTT˝À¢ düº&ûdü]ÿ˝Ÿ‡˝À
bÕ˝§ZHê\˙, Bìì Áø£eT•ø£Då |ü]~Û˝ÀøÏ ≈£L&Ü
‘Ód÷ü Ô rsêàì+∫+~.
ñ<äjT· + me]øÏwyºü TÓ qÆ ~(yês¡T#·<Tä e⁄≈£î
9

KeTà+ bÕغ dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ >∑T]+∫ ø=ìï $wüj÷· \T

ªª

KeTà+ düº&ûdü]ÿ˝Ÿ u≤´qsY˝À ù|s¡T |üø£ÿq ªu≤´ø˘ ≥T
uÒdæø˘‡µ nH˚ ˇø£ {≤´>¥ ñ+≥T+~. >∑‘·+˝À ªª>∑DÏ‘·+,
dü+^‘·+˝À ÄdüøÏÔ ˝Òì yê]øÏ á |”sƒ¡+˝À Á|üy˚X¯+ ˝Ò<äTµµ
nì |Á Uü ≤´‘· ‘·‘«· y˚‘Ô· ªù|{¢ Àµ ‘·q bÕsƒX¡ Ê\ eTT+<äT uÀs¡T¶
ø£{≤º&≥É . n˝≤+{Ï<˚ Ç~≈£L&Ü.

µµ

e∫Ã+~) yês¡T #Ó|Œü ≥+‘√ dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ ÁbÕs¡+uÛÑ
eTÚ‘·T+~. Ç~ 7.30 >∑+≥\πø eTT–+#ê*‡
ñqŒ|üŒ{Ïø,° m≈£îÿeeT+~ ‘·j÷· s¬ ’ e∫Ãq|ü⁄&ÉT
˝Ò<ë ˇø£ n+X¯+ô|’ m≈£îÿe>± yê<äq\T
»]–q|ü⁄&ÉT 8 <ëø±, ˇø√ÿkÕ] {Ï|Hæ Áé uÒø˘
(9>∑+≥\T) <ëø± ≈£L&Ü »s¡T>∑T‘·T+≥T+~.
Ä ‘·sê«‘· yÓTsTTHé düã®≈£îºqT ˇø£ ø±Áy˚T&é
$e]+#·≥+, <ëìô|’ #·s¡Ã, eTT–+|ü⁄ ñ
+{≤sTT.
KeTà+ dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ u≤´qsY˝À ù|s¡T |üøÿ£ q
ªu≤´ø˘ ≥T uÒdøæ ‡˘ µ nH˚ ˇø£ {≤´>¥ ñ+≥T+~.
>∑‘·+˝À ªª>∑DÏ‘·+, dü+^‘·+˝À ÄdüøÏÔ ˝Òì
yê]øÏ á |”sƒ¡+˝À Á|üy˚X¯+ ˝Ò<äTµµ nì
Á|üU≤´‘· ‘·‘·«y˚‘·Ô ªù|¢{Àµ ‘·q bÕsƒ¡XÊ\
eTT+<äT uÀs¡T¶ ø£{≤º&≥É . n˝≤+{Ï<˚ Ç~≈£L&Ü.
düº&û dü]ÿ˝Ÿ n+fÒ es¡Ôe÷q sê»ø°j·÷\T,
˝Òø£ ø=ìï n+XÊ\ô|’ e÷Á‘·y˚T #·s¡Ã≈£î
|ü]$T‘·+ ø±≈£L&É<äT. ˇø£ e´øÏÔJ$‘êìï
eTVü≤‘·sÔ y¡ TÓ qÆ k˛wü*düTº ÄX¯j÷· ìøÏ ø£{|ºÏ &ü ù˚ d$
e÷]ÿ‡düTº eT÷\ dæ<ëú+‘ê\T ‘·|Œü s√EyêØ
sê»ø°j·÷\T, m‘·TÔ>∑&É\T ø±e⁄. n+<äTπø
e÷]ÿ‡düTº eT÷\ dæ<ëú+‘ê\ô|H’ ˚ Á|ü<ëÛ q+>±
uÀ<Ûäq, #·s¡Ã kÕ>±\ì ìs¡ísTT+#·Tø√e≥+
»]–+~. nH˚ø£ eT÷\ Á>∑+<∏ë\ô|’ kÕπ>
#·sá \‘√ bÕ≥T, 40 yêsê\ bÕ≥T >∑‹
‘ê]ÿø£, #ê]Á‘·ø£ uÛÖ‹ø£yê<ëìøÏ dü+uÛ+Ñ ~+∫

$$<ä n+XÊ\qT yês¡+, yês¡+ dæ\ãdt>±
ìs¡ísTT+#·Tø=ì #·]Ã+#·≥+ »] –+~. >∑‘·
50 yêsê\T>± ø±sY¢ e÷sYÿ‡ n<äT“¤‘· Á>∑+<∏ä+
ªªªø±´|æ≥˝Ÿµµ ô|’ #·s¡Ã kÕ>∑T‘√+~.
#· s êÃ|ü < ä › ‹ e\¢ #ê˝≤ ñ|ü j Ó ÷ >±
\T+{≤sTT. #·~$q $wüj·÷\H˚ #·s¡Ã ≈£L&Ü
#˚ùdÔ @<Ó’Hê u≤>± e+≥ã&ÉT‘·T+~. #·~$
q|ü⁄&ÉT eTqπøs¡Œ&çq ne>±Vü≤q˝À bıs¡
bÕ≥T¢+fÒ, eTqø£+fÒ ‘Ó*dæq yê]‘√ #·sá e\¢
n$ dü]CÒjT· ã&É‘êsTT. Ç$ #·~$ #·]Ã+#˚
yê]øÏ »]π> ñ|üjÓ÷>±\T. #·<äeø£b˛sTTHê
¬s>∑T´\sY>± düº&û dü]ÿ˝Ÿ≈£î e#˚à yê]øÏ ≈£L&Ü
ñ|üjÓ÷>±\T+{≤sTT. n<˚$T≥+fÒ ‘êeTT
ø£wüº|ü&É≈£î+&ÜH˚ $T>∑‘ê yês¡T ø£wüº|ü&ç #·~$
#Ó | æ Œ q $wü j · ÷ \qT $q≥+, #· s ¡ à ˝À
bÕ˝§Zq≥+ <ë«sê ‘êeTT Ä kÕsê+XÊìï
Á>∑V≤æ +#˚M\T+≥T+~. Çø£ á s¬ +&É÷ #˚jT· ì
yês¡T ≈£L&Ü ‘·|üŒ≈£î+&Ü ø=+<äs¡T+{≤s¡T.
kÕ<ës¡D+>± n+<äs¡÷ #·<äTe⁄≈£îì
sêyê\ì Á|ü‹ ˇø£ÿs¡÷ #Ó|Œü {≤ìøÏ Á|üjT· ‹ï+
#ê\ì #ÓãT‘·T+{≤+. $$<Ûä n+XÊ\ô|’ #·~$
e#˚à ø±Áy˚T&é‡ yê{Ï >∑T]+∫ $e]düTÔ+{≤s¡T.
ndü\T #·s¡Ã˝À bÕ˝§Zqì düuÛÑT´&ÉT ˇø£ÿs¡÷ ñ
+&És¡T. n+X¯+ rdüT≈£îì uÛÀ~düTÔqï yêπs 20
eT+~ es¡≈£L ñHêïs¡T. Ç˝≤ uÛÀ~+#˚ yê]
dü+K´ Áø£eT+>± ô|s¡T>∑T‘√+~. n|ü⁄&É|ü⁄&É÷

ªe÷]ÿ‡düTºµ ô|’
MT n_ÛÁbÕj·÷\T ‘Ó\|ü+&ç!
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£ô|’Hê, |üÁ‹ø£˝Àì ì]úwüº yê´kÕ\ô|’Hê MT
n_ÛÁbÕj·÷\q÷, dü÷#·q\q÷ ÄVü‰«ìdüTHÔ êï+. Äj·÷ yê´kÕ\ô|’ MTs¡T #·]Ã+#ê*‡q
n+XÊ\THêï, n<äq|ü⁄ düe÷#ês¡eTTHêï ≈£î¢|üÔ+>± sêdæ |ü+|ü+&ç
MT ˝ÒK\T n+<ë*‡q ∫s¡THêe÷!
m&ç≥sY,
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£
Á|üC≤X¯øÏÔ Áô|dt, >∑es¡ïs¡Tù|≥, $»j·Tyê&É-2

KeTà+ bÕغ dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ >∑T]+∫ ø=ìï $wüj÷· \T
düº&û dü]ÿ˝Ÿ˝À ªªX¯ó<ä∆ dæ<ëú+‘ê\µµ #·s¡Ã e÷Á‘·y˚T #˚ùdÔ @MT
ñ|üjÓ÷>∑+ ñ+&É<äT. eTq s√EyêØ |üìøÏ, <ëì˝À e#˚Ã
dü+<˚V‰ü \≈£î *+≈£î#˚dæ #·sá »s¡>±*. n˝≤ mH√ï #·s\á T KeTà+
düº&ûdü]ÿ˝Ÿ˝À »]>±sTT. ñ<ëVü≤s¡D≈£î ~<äT›u≤≥T ñ<ä´eT+
#·s¡Ã˝À $˝≤düJeq+ nH˚ n+X¯+ ñ+~. $˝≤dü edüTÔe⁄\T
nì y˚{ìÏ nHê*, y˚{ìÏ nq≈£L&É<Tä , BìøÏ ìuÛ+Ñ <äq˝Ò$T{Ï?
e÷sYÿ‡ ø±´|æ≥˝Ÿ >Á +∑ <∏+ä ˝À $˝≤düedüTeÔ ⁄≈£î Ç∫Ãq ìs¡«#·Hêìï
e]Ô+|üCdÒ ÷ü Ô Ä #·sá kÕ–+~.

ªª

µµ

KeTà+ bÕغ düº&ûdü]ÿ˝Ÿ˝À e÷{≤¢&ÉT‘·Tqï ‘·$TàH˚ì Ms¡uÛÑÁ<ä+
u…’_˝Ÿ, KTsêHé, uÛÑ>∑eBZ‘· ˝≤+{Ï Á>∑+<∏ë\T, n~Û>∑$T+#· >∑*–+~. Ç{°e*ø±\+˝À
yê{Ï kÕsê+XÊ\T ≈£L&Ü düº&û dü]ÿ˝Ÿ˝À mes¡÷ >∑Ts¡TÔ#˚ùd |üì˝Ò≈£î+&Ü, bò˛Hé, yÓTùdCŸ
#·]Ã+#·ã&ܶsTT. n+fÒ e÷]ÿdüTº eT÷\ Ç˝≤+{Ï nedüs¡y˚T ˝Ò≈£î+&Ü Ä~yês¡+ eùdÔ
Á>∑+<∏ë˝Ò ø±≈£î+&Ü sTT‘·sÁ¡ ‘ê yÓ$’ <Û´ä uÛ]Ñ ‘·yTÓ qÆ #ê\T Äs¡Tqïs¡ø£˝≤¢ #˚s¡Tø√e≥+ n+<ä]ø°
nH˚ø£ $wüj÷· \T ≈£L&Ü e÷]ÿ‡düTº <äèø√ÿD+˝À n\yêf…Æ b˛sTT+~. ø±˙ ÁbÕs¡+uÛ+Ñ ˝À #ê˝≤
düeTdü´ \÷, Ä≥+ø±\÷ m<äTs¡j·÷´sTT.
#·]Ã+#·ã&ÉT‘·THêïsTT.
düº&û dü]ÿ˝Ÿ˝À ªªX¯ó<ä› dæ<ë›+‘ê\µµ #·s¡Ã Vü‰»s¡T˝À ì\ø£&É ñ+&˚~ ø±<äT. ˇø£ yês¡+
e÷Á‘·y˚T #˚ùdÔ @MT ñ|üjÓ÷>∑+ ñ+&É<äT. ø=+<ä s =ùdÔ , eTs√ yês¡ + eT]ø=+<ä s ¡ T
eTq s√EyêØ |ü ì øÏ , <ëì˝À e#˚ à e#˚Ãyês¡T. #·s¡Ã\˝À ÄdüøÏÔ ô|+#·≥+ <ë«sê
dü+<˚Vü‰\≈£î *+≈£î#˚dæ #·s¡Ã »s¡>±*. n˝≤ Bìì n~Û>∑$T+#· >∑*>±eTT. #·]ÃdüTÔqï
mH√ï #·sá \T KeTà+ dü&º dû ]ü ÿ˝Ÿ˝À »]>±sTT. n+X¯+ô|’ |üP]Ô ne>±Vü≤q ø£*Zq ø±Áy˚T&é
ñ<ëVü≤s¡D≈£î ~<äT›u≤≥T ñ<ä´eT+ #·s¡Ã˝À ‘·|Œü ≈£î+&Ü ñ+&Ü*. eTØ nedüsy¡ TÓ ‘Æ ˚ ãTø˘‡
$˝≤düJeq+ nH˚ n+X¯+ ñ+~. $˝≤dü n|üŒ{Ïø£|ü⁄&ÉT #·÷dæ ìsê∆s¡D≈£î sêe≥+,
edü T Ô e ⁄\T nì y˚ { Ï ì nHê*, y˚ { Ï ì ‘Ó*dæq Hêj·T≈£î\‘√ bò˛Hé <ë«sê ø±¢]ô|ò’
nq≈£L&É<äT. BìøÏ ìuÛÑ+<äq˝Ò$T{Ï? e÷sYÿ‡ #˚düTø√e≥+ »s¡>±*. ‘Ó*d”, ‘Ó*j·Tì
ø±´|æ≥˝Ÿ Á>∑+<∏ä+˝À $˝≤düedüTÔe⁄≈£î Ç∫Ãq $wüj÷· \T, ‘√∫+~ #Ó|Œü ≥+ ñ+&É≈L£ &É<Tä .
yÓTT<ä≥ eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ y˚T<Ûëe⁄\T ‘·|üŒ
ìs¡«#·Hêìï (n<äq|ü⁄ $\Te qT+&ç ø=H˚
edüTÔe⁄˝Ò $˝≤düedüTÔe⁄\˙, J‘·+ qT+&ç bÕغ Äs¡ZHÓ’»s¡T¢ ø=~›eT+<˚ Vü‰»s¡j˚T´yês¡T.
ø=q>∑*–‘˚ ø±<ä˙) e]Ô+|üCÒdü÷Ô Ä #·s¡Ã õ˝≤¢ πø+Á<ä+˝À ñqï ø±s¡´<ä]Ùes¡Z düuÛÑT´\T,
kÕ–+~. Ç˝≤+{Ï mH√ï ñ|üj÷Ó >∑øs£ ¡ #·sá \T ø£$T{° düuÛÑT´\T, ôVA˝Ÿf…ÆeTs¡T¢ n+<äs¡÷
e#˚Ãyês¡T ø±<äT. |üqT\THêïj·Tì kÕ≈£î\T
KeTà+ düº&û dü]ÿ˝Ÿ˝À »]>±sTT.
KeTà+ düº&û dü]ÿ˝Ÿ ¬s+&ÉTqïs¡ dü+e‘·‡ #Óù|Œyês¡T. #ê˝≤ ø±\+ yÓ+≥|ü&ç Á|ü‹
sê\ Bs¡Èø±\+˝À Ç|üŒ{ÏøÏ #ê˝≤ düeTdü´\T ø£$T{°˝À #·sá ˙j·÷+X¯+ #˚ùdÔ >±˙ yês¡+<ä]ø°

e÷]ÿ ‡düTº
Vü‰»s¡T ø±e≥+ n\yê≥T ø±˝Ò<Tä .
Vü‰»s¡T ø±e≥+ n\yêf…ÆHê #ê˝≤
eT+~ #·~$ sês¡T. #·<eä {≤ìøÏ f…eÆ TT dü]b˛
˝Ò<äT nì #Óù|Œyês¡T. #·<äe{≤ìøÏ ˇø£fÒ
e÷s¡+Z . me]‘√HÓ‘’ ˚ #·~$+#ê\qT≈£î+{≤yÓ÷
yê]ì uÛÀ~+#·{≤ìøÏ ìs¡ísTT+#·≥y˚T Ä
e÷s¡Z+. Ä |ü<ä∆‹ <ë«sêH˚ #ê˝≤eT+~
KeTà+ düº&û dü]ÿ˝Ÿ˝À ñ|üHê´dü≈£î\T>± ‘·j·÷
s¡j÷· ´s¡T.
{Ï|òæHé ÁuÒø˘ ‘·sê«‘· yÓ[¢b˛e≥+ eTs√
düeTdü´. ÁuÒø˘ ‘·sê«‘·H˚ ÄdüøøÔÏ s£ ¡ n+XÊ\ #·sá
#˚jT· ≥+ <ë«sê ø=+‘· n~Û>$∑ T+#·>*∑ >±eTT.
|ü]àwüHé ˝Ò≈î£ +&Ü Ç|ü⁄&ÉT mes¡÷ yÓfi≥¢¯ +˝Ò<Tä .
n+‘·es¡≈L£ u≤>±H˚ ñ+~ ø±˙ bÕغ |üqT\
ù|s¡T‘√ |ü]àwüHé\T rdüTø=ì Ç+ø± 5, 6
eT+~ <ëø± ÁuÒø˘ ‘·sê«‘· Vü‰»s¡T ‘·>∑TZ‘√+~.
dæ◊{Ïj·TT ø±Áy˚T&é‡~ eTs√ düeTdü´.
ø±]à≈£î\≈£î Ä~yês¡+ ôd\e⁄ ø±ã{Ϻ dü+|òüT
ø±s¡ ´ Áø£ e ÷\˙ï Äs√CÒ ñ+≥T+{≤sTT.
n+<äTe\¢ yêfi¯ó¢ Vü‰»s¡T ø±e≥+ kÕ<Ûä´+
ø±e≥+ ˝Ò<äT. |ü<˚, |ü<˚ #·]Ã+∫ ∫e]øÏ
yê]øÏ $TqVü‰sTT+|ü⁄ Çe«≥+ »]–+~.
nsTT‘˚ ÄX¯Ãs¤ ´¡ ø£s+¡ >± $TqVü‰sTT+|ü⁄ ˝Òq|ü⁄Œ&ÉT
yê] Vü‰»s¡Tø£+fÒ Ç|ü⁄&ÉT yê] Vü‰»s¡T
ô|]–+~. yêfi¯¢≈£î ô|]–q ÄdüπøÔ Ç+<äT≈£î
ø±s¡D+.
#· s ¡ Ã \ $wü j · ÷ ìøÏ eùdÔ n+<ä s ¡ ÷
bÕ˝§ZHê*‡+<˚ nì e‹Ô&ç #˚dqæ s√Eq ‘·|Œü ,
ùd«#·Ã sTTùdÔ Ç|üŒ{Ïø° dü>∑+ eT+~ e÷Á‘·y˚T
#·s¡Ã\˝À bÕ˝§Z+≥THêïs¡T. ÁbÕs¡+uÛÑ+˝À ñ
qï nH˚ø£ ã\V”≤q‘·\˝À ø=ìï+{Ïì Ç|üŒ{ÏøÏ
n~Û>∑$T+#·>∑*qfÒ¢, Ç+ø± Ç|üŒ{Ïø° ñqï á
ã\V” ≤ q‘· \ qT sêuÀj˚ T ø±\+˝À
n~>∑$T+#·e#·TÃ.
á dü&º û dü]ÿ˝Ÿ˝À Hêj·T≈£î\T, ø±s¡´ø£s˝Ô¡ Ò
>±ø£, m+|æø£ #˚j·Tã&çq ø=+<äs¡T ø=‘·Ô
j·TTe≈£î\T bÕ˝§Z+≥THêïs¡T. n˝≤ ‘·ØŒ¤<äT
bı+~ bÕغ sê»ø°j·T ‘·s¡>∑‘·T\˝À |üP≥,
s√E ø±¢düT #ÓãT‘·Tqï yê] dü+K´ <ë<ë|ü⁄
8, 10 øÏ #˚]+~. õ˝≤¢ dü&º û dü]ÿ˝Ÿ˝À \_Û+∫q
ø=‘·Ô ø±s¡´ø£s¡Ô˝Ò uÀ&˚|üP&ç $C≤„q πø+Á<ä+˝À,
n˝≤π> Ä~yês¡+ kÕj·T+Á‘·+ $uÛ≤>∑+˝À
#·Ts¡T≈£î>± |üì #˚düTÔHêïs¡T. Ç$ j·TTe‘·ô|’q
kÕqT≈£L\ Á|üuÛ≤e+ ø£*ZdüTÔHêïsTT. |ü<äT\
dü+K´˝À j·TTe≈£î\T e÷]ÿ‡»+ n<Ûä´j·Tq+
|ü≥¢ ÄdüøÔÏ ô|+#·T≈£îHêïs¡T. ì‘·´ Á>∑+<∏ä |üsq¡ƒ +
#˚düTÔHêïs¡T. Bs¡Èø±\+˝À Bì |òü*‘ê\T
n<äT“‘·+>± ñ+{≤j·Tq≥+˝À dü+<˚12345
V≤ü +˝Ò<Tä .
12345
12345
12345
12345

10

eT<∏äTs¡ k

e÷]ÿe÷dü
‡düTº + Á|ü‘´˚ ø£+
á

ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘· `
Á|üC≤|ü+|æD° e´edüú
eT<∏äTs¡ kÕ«$THê<∏äH
é

s¡#·sTT‘· ø=˝Ÿø=‘ê˝Àì Ç+&çj·THé ÇHédæº≥÷´{Ÿ Ä|òt kÕº{Ïdæºø˘‡˝À Ä]úø£XÊÁdüÔ
Ábıô|òdüsY. ªªuÛ≤s¡‘· <˚X¯+˝À Ä]úø£ dü+düÿs¡D\T, Á>±MTD s¡TD+µµ (2005)‘√ düVü‰
|ü\T Á>∑+<∏ë\T sêXÊs¡T. Á>±MTD Ä]úø£ e´edüú, ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘·ô|’ nH˚ø£ yê´kÕ\T
sêXÊs¡T. áyÓT Á|üU≤´‘· e´ekÕj·T XÊÁdüyÔ ‘˚ Ô· m+.mdt. kÕ«$THê<∏Hä é ≈£îe÷¬s.Ô >∑T+≥÷s¡T˝À
Ç{°e\ nœ\uÛ≤s¡‘· øÏkÕHé eTVü‰düuÛÑ dü+<äs¡“¤+>± ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘·ô|’ »]–q dü<ädüT‡˝À
ÄyÓT #˚dæq O|üHê´dü+ |üP]Ô bÕsƒêìï ~>∑Te ÇdüTÔHêï+:

ÄVü‰s¡ uÛÁÑ <ä‘· >∑T]+∫ eTq+ e÷{≤¢&TÉ
≈£î+≥THêï+ n+fÒ Ä #·s¡Ã C≤rj·T kÕúsTT˝À
ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘· >∑T]+#˚ ne⁄‘·T+~. Á|ü»\
nedüsê\≈£î ‘·–q+‘· ÄVü‰s√‘·Œ‹Ôì <˚X¯+
kÕ~Û+#˚ X¯øìÔÏ >∑T]+∫ e÷{≤¢&TÉ ø√yê*. á
~X¯>± eTq+ ø=+‘· $»j·T+ kÕ~Û+#êeT+fÒ
n~ 1960`70 <äXø¯ ±\˝À Á|üuTÑÛ ‘·«+ nqTdü
]+∫q Vü≤]‘· $|üe¢ +, <ëì ø=qkÕ–+|ü⁄
$<ÛëHê\ |ü⁄D´y˚T. 1990`2000 <äX¯ø±˝À¢
e´ekÕj·÷_Ûeè~Û› eT+<ä–+∫q |òü*‘·+
Çyêfi¯ Á|üC≤|ü+|æD° e´edü∆ MT<ä rÁeyÓTÆq
ˇ‹Ô&çì ô|+∫+~. ÄVü≤s√‘·Œ‹Ôì ‘·–q+‘·
kÕ∆sTT˝À kÕ~Û+#·˝Òø£b˛‘˚ @{Ïπø&ÜB á
ˇ‹Ô&çì ìuÛ≤sTT+#·T≈£îH˚ |ü]dæ∆‹ O+&É<äT.
ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘·qT e´øÏÔ>∑‘· kÕ∆sTT˝À`
|æ\\¢ ≈£î, eTVæ≤fi¯\≈£î, eT>∑yêfi¯fl≈£î` e]Ô+|ü#d˚ æ
#·÷ùdÔ |ü]dæ‹ú _Ûqï+>±q÷, Á|üe÷<äøs£ +¡ >±q÷
eTq≈£î >√#·]düT+Ô ~.
Á|ü|ü+#·+˝ÀH˚ H˚&ÉT eTq <˚X¯+ b˛wüø±
11

Vü‰s¡ ˝Ò$T‘√ u≤<Û|ä &ü TÉ ‘·Tqï »HêuÛ≤≈£î |ü⁄{Ïìº
\T¢>± ‘·j÷· s¡sTT+~. b˛wüø±Vü‰s¡˝$Ò T n+fÒ
$düèÔ‘·kÕúsTT˝À, ìø£s¡+>± Äe]+∫ Oqï
≈£åî<들<ä øÏ+<ä ˝…πøÿ. dæ>∑TZ|ü&Ü*‡q $wüj·T+
@+≥+fÒ, á $wüjT· +˝À düuŸ düV‰ü sê, ÄÁ|òæ
ø£Hé <˚XÊ\ø£Hêï rdæø£≥Tº>± Oqï~ uÛ≤s¡‘·
<˚X¯+˝À |ü]dæ∆‹. j·TTìôd|òt yÓ\Te ]+∫q
#·+{Ï |æ\\¢ n_Ûeè~∆ ìy˚~ø£`2007 Á|üø±s¡+
b˛wüø±Vü‰s¡˝Ò$T e\¢ dü+uÛÑ$+#˚ ãs¡Te⁄
‘·≈î£ ÿe ∫qï |æ\\¢ XÊ‘·+ düuŸ düV≤ü sê ÄÁ|òøæ ±
<˚XÊ˝À¢ 27 XÊ‘·+>± O+fÒ, eTq <˚X+¯ ˝À
42 XÊ‘·+>± O+~.
b˛wüø±Vü≤s¡˝$Ò T düeTdü´ Ç+‘· $düèÔ +>±
e÷]+~ >∑‘· |ü~ ` |ü~ùV≤H˚fifl¯ ø±\+˝ÀH˚.
á ø±\+˝ÀH˚ eTq <˚X¯+˝À O<ës¡yê<ä
$<ÛëHê\T neT\T˝ÀøÏ e#êÃj·Tqï $wüjT· +
eTq+ >∑eTì+#ê*. <ä|òü<äbòÕ\T>± ìs¡«Væ≤+
∫q C≤rj·T ≈£î≥T+ã Äs√>∑´ düsπ « $esê\T
eTq≈£î á $wüj·÷ìï düŒwüº+ #˚düTÔHêïsTT.

1998 ` 99 ˝À ìs¡«Væ≤+∫q düπs« ` 2
Á|üø±s¡+ eT÷&˚fifl¯ ˝À|ü⁄ |æ\\¢ ˝À 46.7 XÊ‘·+
eT+~ b˛wüø±Vü‰s¡ ˝Ò$T‘√ u≤<Û|ä &ü TÉ ‘·THêïs¡T.
@&˚fi¯fl ‘·s¡Tyê‘· 2005 ` 06˝À »]–q
düπs« ` 3 Á|üø±s¡+ #·÷ùdÔ á XÊ‘·+ 45.9
>± O+~. n~Ûø£ Ä]úø±_Ûeè~∆ kÕ~Û+#êeTì
#Ó|⁄ü Œ≈£î+≥Tqï ø±\+˝À ≈£L&Ü b˛wüø±Vü‰s¡
˝Ò$T düeTdü´ >∑{Ϻ>± }&É\T ‘·qTïø=ìe⁄+~.
b˛wüø±Vü‰s¡+ n+fÒ @$T{H˚ Ç‘·s¡
Á|üe÷D≤\ Ø‘ê´ #·÷dæHê ≈£L&Ü eTVæ≤fi¯\T,
|æ\¢˝À¢ á düeTdü´ <äTs¡“¤s¡kÕúsTT˝À O+~.
15 qT+&ç 49 @fi¯fl ej·TdüT‡˝À Oqï $yêVæ≤‘·
eTVæ≤fi¯˝À¢ s¡ø£ÔV”≤q‘·‘√ u≤<Ûä|ü&ÉT ‘·Tqïyê]
XÊ‘·+ 1998 ` 99 ˝À 52 XÊ‘·+ O+fÒ
2005 ` 06 Hê{ÏøÏ 56 XÊ‘ê ìøÏ ô|]–+~.
n˝≤π> Äs¡THÓ\\ qT+&ç eT÷&˚fifl¯ ej·TdüT‡>∑\
•X¯óe⁄\˝À á s¡ø£ÔV”≤q‘· düeTdü´ 98 ` 99
˝À 74 XÊ‘·+>± O+fÒ 2005 ` 06 Hê{ÏøÏ
79 XÊ‘êìøÏ ô|]–+~.

e÷]ÿ ‡düTº

ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘· ` Á|üC≤|ü+|æD° e´edüú

ªª

n_Ûeè~∆ #Ó+~q <˚XÊ˝À¢ s¡øÏå‘· ÄVü‰s¡ |ü<∏äø£+ ô|<ä› m‘·TÔq
neT\e‘√+~ nyÓT]ø±˝ÀH˚. ‘·eT Ä<ëj·T+˝À eT÷&√e+‘·T
uÛ≤>±ìï ÄVü‰s¡+ MT<ä e´j·T+ #˚dù ≈£î≥T+u≤\˙ï nqï+ {Ïø¬ ≥T¢
(|òü⁄&é kÕº+|t‡) bı+<ä{≤ìøÏ ns¡TΩ\ì nyÓT]ø± ìs¡ísTT+#·T
≈£î+~. nìï+{≤ nyÓT]ø± uÛ»Ñ q #˚dù yêfi¯ófl á dü÷‘Á êìï eTq
<˚XÊìøÏ e]Ô+|ü #˚dù ,Ô q÷{ÏøÏ ‘=+u…’ @&ÉT eT+~øÏ á |Á uü TÑÛ ‘·«y˚T
s¡øÏå‘· ÄVü‰s¡ |ü<∏äø£+ neT\T #Ój·÷´*‡edüTÔ+~.

µµ

Á|üC≤|ü+|æD° e´edüúqT <Ûä«+dü+ #˚düTÔqï Á|üuÛÑT‘·« $<ÛëHê\≈£î e´‹πsø£+>± 2009 Ä>∑düTº
30q &Ûç©¢˝À Á|ü<äs¡Ùq »s¡T|ü⁄‘·Tqï dæ|æ◊(m+) ø±s¡´ø£s¡Ô\T

Ç˝≤ mìï >∑D≤+ø±\sTTHê #Ó|⁄ü Œ≈£î+≥÷
b˛e#·TÃ. yê{Ï nìï+{Ï kÕs¡+ ˇø£ÿfÒ. á
<˚X¯+ b˛wüø±Vü‰s¡˝Ò$T dü+øå√uÛÑ+˝À ∫≈£îÿ≈£î
b˛sTT+~. >∑‘· ø=H˚ïfi¯ófl>± á dü+øå√uÛÑ+
eT]+‘· rÁe‘·se¡ TsTT+~. n~≈£L&Ü kÕù|ø£+å
>± n~Ûø£ Ä]úø±_eè~∆ sπ ≥T kÕ~Û+#ê+ nì
#Ó|ü⁄Œ≈£î+≥Tqï ø±\+˝À. á <˚XÊìøÏ |ü<∏ä
ìπs∆X¯+ #˚ùdyêfi¯ófl uÛ≤s¡‘·<˚X¯+ n_Ûeè~∆˝À
#ÓH’ ê‘√q÷, Ç‘·s¡ Ädæj÷· <˚XÊ\‘√q÷ b˛{°
|ü&ÉT‘·T+~ nì >=|üŒ\T #Ó|ü⁄Œ≈£î+≥Tqï <äX¯
˝ÀH˚ á b˛wüø±Vü‰s¡ ˝Ò$T düeTdü´ ≈£L&Ü
eè~∆ #Ó+<äT‘√qï $wüj·÷ìï eTq+ >∑eT
ì+#ê*.
b˛wüø±Vü‰s¡ ˝Ò$T dü+øå√uÛ+Ñ eTTK´\ø£Då +
@+≥+fÒ ` Á|ü»\≈£î ‘·–q+‘· ÄVü‰s¡+
\_Û+#·øb£ ˛e&É+. ÄVü‰s¡ O‘·Œ‘·T\Ô <Ûsä e¡ s¡\≈£î
>∑‘· s¬ +&˚fifl¯ ˝À ne÷+‘·+ s¬ ø£ÿ\T e∫Ãq+<äTq
Á|ü»\ ø=qT>√\T X¯øÏÔ, ÄVü‰s¡ $ìeTj·T+
<ës¡TD+>± |ü&çb˛j·÷sTT. Á<äy√´\“D+ e\¢
>∑‘· s¬ +&˚fifl¯ ˝À ÁbÕ<∏$ä Tø£ ÄVü‰s¡ O‘·Œ‘·T\Ô sTTq
_j·T´+, >√<ÛäTeT\T, ‘·èD<ÛëHê´\T, q÷HÓ,
O*¢bÕj·T\T, ã+>±fi¯<Tä +|ü\T e+{Ï yê{Ï
<Ûäs¡\T nq÷Vü≤´+>± ô|]–b˛j·÷sTT. #Ó|ü⁄Œ
ø√e&ÜìøÏ eTq <ä>sZ∑ ¡ ‘êC≤>∑D≤+ø±\T ˝Òe⁄.

ø±˙ n‹Á<äy√´\“D+ e\¢ b˛wüø±Vü‰s¡˝$Ò T
düeTdü´ eT]+‘·>± ~>∑C≤]b˛sTT+~. á
H˚|<ä ´ä∏ +˝À eTq+ Á|ü‹≈£î≥T+ã+ ‘·q Ä<ë
j·T+˝À ÄVü‰s¡+ ø√dü+ m+‘· Ks¡Tà ô|&ÉT
‘·T+<√ |ü]o*+#·&É+ O|üj·TTø£Ô+>± O+
≥T+~. n+‘· s ê® r j· T +>± á n+X¯ +
Á|üe÷DÏø+£ >±H˚ ù|<ä]ø±ìï n+#·Hê y˚kÕÔsT¡ .
Ä<ëj·T+˝À m≈£îÿe uÛ≤>∑+ ÄVü‰s¡+
ø√dü+ Ks¡Tà #˚ùd ≈£î≥T+u≤\ MT<ä ÄVü‰
s√‘·Œ‘·T\Ô <Ûsä \¡ ô|s¡T>∑T<ä\ ø±˙, Ä<ëj·÷\
ø°åD‘· >±ì Á|ü‹≈£L\ Á|üuÛ≤e+ #·÷|ædüTÔ+~.
<Ûäs¡es¡˝À¢ dü«\Œ ô|s¡T>∑T<ä\ ≈£L&Ü Äj·÷
≈£î≥T+u≤\ ÄVü‰s¡ø=qT>√\T X¯øÏÔì <Óã“
rdüTÔ+~.
n_Ûeè~∆ #Ó+~q <˚XÊ˝qT |ü]o*ùdÔ
s¡øÏå‘· ÄVü‰s¡ |ü<∏äø£+ ô|<ä› m‘·TÔq neT\e⁄
‘√+~ nyÓT]ø±˝ÀH˚. ‘·eT Ä<ëj·T+˝À
eT÷&√e+‘·T uÛ≤>±ìï ÄVü‰s¡+ MT<ä e´j·T+
#˚ùd ≈£î≥T+u≤\˙ï nqï+ {Ϭø≥T¢ (|òü⁄&é
kÕº+|t‡) bı+<ä{≤ìøÏ ns¡TΩ\ì nyÓT]ø±
ìs¡ísTT+#·T≈£î+~. nìï+{≤ nyÓT]ø± uÛÑ»q
#˚ùdyêfi¯ófl á dü÷Á‘êìï eTq <˚XÊìøÏ e]Ô+|ü
#˚ùdÔ, q÷{ÏøÏ ‘=+u…’ @&ÉT eT+~øÏ á
Á|üuÛÑT‘·«y˚T s¡øÏå‘· ÄVü‰s¡ |ü<∏äø£+ neT\T

#Ój÷· ´*‡edüT+Ô ~. nyÓT]ø±˝À HÓ\ø=qï Ä]úø£
dü+øå√uÛ+Ñ <ä]$T˝≤ Á|ü‹ q\T>∑Ts¡T nyÓT]ø£q˝¢ À
ˇø£s¡T ‘·eT ø£˙dü nedüsê\T rs¡TÃø√e&É+
ø√dü+ á nqï+ {Ϭø≥¢ MT<ä Ä<Ûës¡|ü&çq≥T¢
n+#·Hê.
≈£î≥T+ã ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘·, ù|<ä]ø±\qT
n+#·Hê yÓj·T´&ÜìøÏ #Ó’Hê ≈£L&Ü Çy˚ Á|üe÷
D≤\qT nqTdü]k˛Ô+~. ≈£î≥T+ã Ä<ëj·T+˝À
50 XÊ‘·+ ÄVü‰s¡+ ø√dü+ Ks¡Tà #˚ùd ≈£î≥T+
u≤\qT ù|<ä\T>± |ü]>∑DÏkÕÔs¡T.
uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝Àì Á>±MTD ÁbÕ+‘ê\qT
|ü]o*ùdÔ ≈£î≥T+ã Ä<ëj·T+˝À 60 XÊ‘·+
ÄVü‰s¡+ ø√dü+ Ks¡Tà #˚düTÔqï |ü]dæú‹ O+~.
n+fÒ dü>≥∑ Tq Á>±MTD ÁbÕ+‘ê˝À¢ ìedæ+#˚
≈£î≥T+u≤\T ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘ê ˝Ò$T düeTdü´qT
n~Ûø+£ >± m<äTs=ÿ+≥THêïj·Tqïe÷≥. ø±ã{Ϻ
ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘·≈£î O<˚∆•+∫q @ dü+πøåeT |ä<∏ä
ø±ìø£sTTHê Á>±MTD ÁbÕ+‘· ≈£î≥T+u≤\T
ns¡TΩ˝.Ò
H˚&TÉ <˚X+¯ ˝À Ç+‘· $düè‘Ô y· TÓ qÆ kÕúsTT˝À
n\TeTT≈£îì e⁄qï b˛wüø±Vü‰s¡˝Ò$T düeTdü´
<äècÕº´q÷, ô|]–b˛‘·Tqï Á<äy√´\“D+ `
ÄVü‰s¡ <Ûsä e¡ s¡\ <äècÕº´q÷ Á|üuTÑÛ ‘·«+ s¡÷bı+
~+∫q ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘ê |ü<∏äø±\ |ü]~ÛøÏ+<ä≈£î
á »HêuÛ≤ n+<ä]˙ rdüT≈£îsêyê*. n˝≤+{Ï
neø±X¯+ Oqï |ü<∏äø£+ Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú.
<ä T s¡ < ä è wü º e XÊ‘· T Ô á |ü < ∏ ä ø £ + \øå ± ´\qT
dü+≈£î∫‘·+>± e÷πsÃkÕs¡T. \øÏå‘· Á|üC≤ |ü+
|æD° e´edüú ù|]≥ \ø£˝å ≤~ eT+~ ù|<ä*ï
á |ü<∏äø±ìøÏ <ä÷s¡+ #˚kÕs¡T.
1996 ` 97˝À uÛ≤s¡‘· düsêÿs¡T á
n&É>¶ √\T |üìøÏ |üPqT≈£î+~. Á|ü|+ü #· u≤´+≈£î
Ä<˚XÊ\ y˚Ts¡≈£î <ë]Á<ä´πsK≈£î ~>∑Teq Oqï
»HêuÛ≤, m>∑Teq Oqï »HêuÛ≤ n+≥÷
ù|<ä\qT eØZø£]+#ês¡T. eTT+<äT Ç~ πøe\+
˝…øÿ£ \ø√düyT˚ nì #ÓbÕŒs¡T. ‘·sT¡ yê‘· 2000e
dü+e‘·‡s¡+ qT+&ç πswüqT _j·÷´ìï πøe\+
<ë]Á<äsπ K ~>∑Teq Oqï ≈£î≥T+u≤\πø |ü]$T
‘·+ #˚kÕs¡T. (Ä ‘·s¡Tyê‘· á ‘·s¡>∑‹ ù|<ä
\qT ≈£L&Ü eT∞fl $uÛÑõ+∫, ù|<ä˝À¢ ìs¡T
ù|<ä\T n+≥÷ Mfi¯fløÏ n+‘√´<äj·T |ü<Ûäø£+
øÏ+<ä _j·T´+ ÇkÕÔ+ nì #ÓbÕŒs¡T.) Á|üC≤
|ü+|æD° e´edüú |üìrs¡T ˇø√ÿ sêh+˝À ˇø√ÿ
rs¡T>± O+~. ø±˙ πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·«+ á
e´edüú˝À ‘·\ô|{Ϻq e÷s¡TŒ\ e\¢ <ë<ë|ü⁄
nìï sêÁcÕº\÷ Çã“+<äT˝À¢ |ü&ܶsTT.
61e $&É‘· H˚wüq˝Ÿ XÊ+|æ˝Ÿ düπs«
$esê\qT |ü]o*ùdÔ ÄVü‰s¡uÁÑÛ <ä‘≈· î£ ns¡ΩyTÓ qÆ
12

e÷]ÿ ‡düTº
\ø£å˝≤~ ≈£î≥T+u≤\ _.|æ.j·T˝Ÿ πswüHé
ø±s¡T\¶ q÷, n+‘√´<äjT· ø±s¡T\¶ q÷ s¡<Tä › #˚dqæ
yÓq’ + ãj·T≥ |ü&TÉ ‘·T+~. <ë]Á<ä´sπ K m>∑Teq
Oqï ù|<ä\≈£î Ç#˚à ø±s¡T¶<ës¡T\≈£L, ndü\T
ø±s¡T¶˝Ò ˝Òì ù|<ä\≈£L Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú
<ë«sê #Íø£ <Ûäs¡\≈£î _j·T´+, O|ü⁄Œ, |ü|ü⁄Œ\T
n+<ä&É+ ˝Ò<äì uÛ≤$ùdÔ ;Vü‰sY, O‘·Ôs¡ Á|ü<˚XŸ
sêÁcÕº\˝Àì e´ekÕj·T ≈£L©\ ≈£î≥T+u≤˝À¢
es¡Tdü>± 71 XÊ‘·+, 73 XÊ‘·+ eT+~øÏ á
kÕj·T+ n+<ä≈î£ +&Ü b˛sTTqfÒ¢ ˝…øÿ£ . |ü+C≤uŸ,
sê»kÕúHé sêÁcÕº\˝Àì Á>±MTD ôw&É÷´\T¶
≈£î˝≤\ ≈£î≥T+u≤˝À¢ 30 XÊ‘·+ ø£Hêï ‘·≈£îÿe
eT+~πø sπ wüqT &çb˛\ _j·T´+ n+<äT‘·Tqï≥T¢
˝…ø£ÿ. H˚wüq˝Ÿ XÊ+|æ˝Ÿ düπs« >∑D≤+ø±\
Á|üø±s¡yT˚ HÓ\yêØ ‘·\dü] e´j·÷ìï ˝…øÿ£ ˝ÀøÏ
rdüT≈£î+fÒ ;Vü‰sY, ˇ]kÕ‡, eT<Ûä´Á|ü<˚XŸ,
C≤s¡+â &é, #Ûr· dÔ |t Tüò &é, sêÁcÕº\˝À n~Ûø±]ø£+>±
<ë]Á<ä´πsK≈£î ~>∑Teq Oqïyê]>± >∑T]Ô+#·
ã&çq ≈£î≥T+u≤\T H˚{øÏ ° Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú
\_∆ n+<ä≈î£ +&Ü b˛‘√+~.
2005e dü+e‘·‡s¡+˝À Ä+Á<ÛÁä |ü<X˚ Ÿ˝Àì
eT÷&ÉT Á>±e÷˝À¢ y˚T+ düπs« ìs¡«Væ≤+#ê+.
<ë]Á<ä´ πsK≈£î ~>∑Teq Oqï ≈£î≥T+u≤˝À¢H˚
29 XÊ‘·+ eT+~øÏ πswüqT ø±s¡T¶\T ˝Òeì
e÷ |ü]o\q˝À ‘˚*+~. X¯Øs¡øw£ +ºü #˚dTü ≈£îH˚
ù|<ä\ ≈£î≥T+u≤˝À¢ 20 qT+&ç 30 XÊ‘·+
eT+~øÏ ø±s¡T¶\T ˝Òe⁄. Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú
C≤rj·T kÕúsTT dü>≥∑ T |üìrs¡Tø£Hêï n+‘√
Ç+‘√ yÓTs¡T>±Z O+<äqT≈£îqï Ä+Á<Ûä Á|ü<˚XŸ
sêh+˝ÀH˚ ìs¡Tù|<ä\ ≈£î≥T+u≤\T Ç+‘·{Ï
<äTs¡“¤s¡ |ü]dæú‹ì m<äTs=ÿ+≥T+fÒ $T>∑‘ê
sêÁcÕº\ |ü]dæú‹ m˝≤ O+&ç O+≥T+<√
}Væ≤+#·Tø√e#·TÃ.
Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú |ü]~Û qT+&ç Ç+‘·
ô|<ä› m‘·TÔq ìs¡Tù|<ä\ ≈£î≥T+u≤\T $TqVü‰
sTT+#·ã&ç‘˚ yê{Ï |üs´¡ ekÕHê\T m˝≤ O+{≤
sTT? á s¡øy£ TÓ qÆ ‘·|⁄ü Œ&ÉT |ü<‘∆ä T· \ e\¢ »]–q
qcÕºìï n+¬ø˝À¢, XÊ‘ê˝À¢ #Ó|üŒ˝Òq+‘·
<ës¡TD+>± O+≥T+~. b˛wüø±Vü‰s¡ ˝Ò$T‘√
u≤<Û|ä &ü ˚ »q+‘√ uÛ≤$‘·sêìï m˝≤ ì]à+#·
>∑\T>∑T‘ê+? u≤\´+˝ÀH˚ b˛wüø±Vü‰s¡ ˝Ò$Tì
uÛsÑ êsTT+#ê*‡q |æ\\¢ ˝À XÊØs¡ø£ ` e÷qdæø£
m<äT>∑T<ä\ <Óã“‹ìb˛‘·T+~. yês¡T |ü]|üPs¡í
J$‘êìï nqTuÛ$Ñ +#·≈î£ +&Ü b˛‘ês¡T. b˛wü
ø±Vü‰s¡ ˝Ò$T‘√ u≤<Ûä|ü&˚ Ä&É|æ\¢\ e\¢ Ä
‘·s¡Tyê‘· ‘·s¡+ ≈£L&Ü <Óã“‹+≥T+~. s¡ø£ÔV”≤
q‘· »ãT“‘√ u≤<Ûä|ü&˚ Ä&Éyêfi¯ó¢ |ü+&É+{Ï
_&É\¶ qsTT‘˚ ø£q˝ÒsT¡ ø£<ë. |ü⁄≥ºuÀj˚T |æ\\¢ ÷
13

ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘· ` Á|üC≤|ü+|æD° e´edüú

ªª

Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú |ü]~Û qT+&ç Ç+‘· ô|<ä› m‘·TÔq
ìs¡T|ù <ä\ ≈£î≥T+u≤\T $TqVü‰sTT+#·ã&ç‘˚ yê{Ï |üs´¡ e
kÕHê\T m˝≤ O+{≤sTT? á s¡ø£yÓTÆq ‘·|ü⁄Œ&ÉT |ü<ä∆‘·T\
e\¢ »]–q qcÕºìï n+¬ø˝À¢, XÊ‘ê˝À¢ #Ó|Œü ˝Òq+‘· <ës¡T
D+>± O+≥T+~. b˛wüø±Vü‰s¡ ˝Ò$T‘√ u≤<Û|ä &ü ˚ »q+‘√
uÛ≤$‘·sêìï m˝≤ ì]à+#·>\∑ T>∑T‘ê+?

µµ

kÕs¡«Á‹ø£ Á|üC≤|ü+|æD° e´edüú ˇø£ÿfÒ H˚{Ï |ü]dæú‘·T˝À¢ ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘·≈£î >±´s¡+{° ÇdüTÔ+~
b˛wüø±Vü‰s¡˝Ò$T düeTdü´‘√ ÄX¯≈£îÔ\T>± q&ç|æ+#·e#·TÃ. Ç+‘· Ks¡Tà n+fÒ yÓTT‘·Ô+
|ü⁄&É‘ês¡T.
1,46,900 ø√≥¢ s¡÷bÕj·T˝≤ nì mes¡Hêï
ˇø£ÿ $wüjT· + e÷Á‘·+ eTq+ düŒwü+º >± >∑T+&Ó\T u≤<äTø√e#·TÃ. ø±˙ ˇø£ÿ 2008 `
ns¡+∆ #˚dTü ø√yê*. \øÏ‘å · Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú 09 ã&Ó®{Ÿ˝ÀH˚ dü+|üqTï\≈£î Ç∫Ãq |üqTï
nH˚~ b˛wüø±Vü‰s¡˝Ò$T düeTdü´qT eT]+‘· sêsTTr\T 4,00,000 ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\T. n‹
ô|+#·T‘·T+~. á ‘·|⁄ü ŒqT dü]~<ë›*‡q düeTj·T ø=~›eT+~øÏ \_› ø£*–+#˚+<äT≈£î Ç+‘· yÓTT‘êÔìï
$T<˚ nH˚~ Hê yê<äq. ‘·ø£åDy˚T kÕs¡«»˙q e<äT\T ≈£îH˚+<äT≈£î dæ<ä∆eTsTTq Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ
Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüqú T HÓ\ø=˝≤Œ*. <˚X+¯ ˝À Á|ü»\+<ä]ø° O|üj÷Ó >∑|&ü ˚ kÕs¡«»˙q Á|üC≤
Oqï nìï ≈£î≥T+u≤\≈£î HÓ\≈£î 35 øπ J\ |ü+|æD° e´edüú neT\T #Ój·T´&ÜìøÏ eqs¡T\
_j·T´+, >√<ÛäTeT\T øÏ˝À≈£î 2 s¡÷bÕj·T\ ø=s¡‘· O+≥T+<äqTø√qT. ø±˙ á \ø£qå ïs¡
˝…ø£ÿq ÇùdÔ nj˚T´ yÓTT‘·Ô+ e´j·T+ dü÷ú\ ø√≥T¢ Ks¡Tà #ÓjT· ´&ÜìøÏ Á|üuTÑÛ ‘·«+ yÓqTø±&ç‘˚
C≤rjÓ÷‘·Œ‹Ô (õ.&ç.|æ) ˝À 3 XÊ‘êìøÏ Ç+‘· ≈ £ î |ü ~ +‘· \ T kÕe÷õø£ qcÕº ì ï
$T+#·<äì Á|üMDY s¡a≤, »j·T‹ |òüTÀwt e+{Ï b˛wü ø ±Vü ‰ s¡ ˝Ò $ T s¡ ÷ |ü + ˝À á <˚ X ¯ +
Ä]úø£ ì|ü⁄DT\T ˝…øÿ£ ø£{ºÏ eTØ #ÓbÕŒs¡T. Ç|ü⁄Œ&ÉT uÛ]Ñ +#ê*‡ O+≥T+~.
Á|üuÛÑT‘·«+ Ks¡Tà #˚düTÔqï 52,490 ø√≥¢
‘·$Tfi¯Hê&ÉT nqTuÛÑyêìï #·÷düT≈£î+fÒ
s¡÷bÕj·T\ ÄVü‰s¡ dü_‡&ûø£Hêï n<äq+>± kÕs¡«»˙q Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüú neT\T
eTs√ 94,419 ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\T Ks¡Tà #˚ùdÔ kÕ<Û´ä y˚T nì ø£fifl¯ ≈£î ø£{qºÏ ≥T¢ eTq≈£î ø£qã&ÉT
kÕs¡«»˙q Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüúqT uÛÒwüT>±Z
($T>∑‘ê 29e ù|J˝À)

e÷]ÿ ‡düTº

ø±s¡´ø£s\Ô¡ ø√dü+

dô <’ ëú+‹ø£ b˛sê≥+:
n‹ ø£w+ºü , n‹ eTTK´+
düe÷#ês¡ e÷<ä´eT+ Áø£eT+>± ã\|ü&TÉ ‘√+~. dæsú |¡ &ü qç , $düèÔ ‘·yTÓ qÆ yêsêÔ e÷<ä´eT+
|üH˚ ô|≥Tºã&ç<ës¡¢ |üø±å q ìs¡+‘·s+¡ Á|ü#ês¡+ #˚d÷ü Ô e⁄+&É≥+. ø£wJºü e⁄\T, eT<Û´ä ‘·s>¡ ‹∑
Á|üC≤˙ø±ìï á Á|ü#ês¡+ Á|üu≤Û $‘·+ #˚dTü +Ô ~. BìøÏ e´‹πsø£+>± ì]«sêeT dæ<ëú+‘· b˛sê≥+
q&É|˝ü øÒ b£ ˛‘˚ ø±yê*‡q #Ó‘’ q· ´+ ‘·j÷· s¡T #˚dTü ø√˝Ò+. #ê˝≤kÕs¡T¢ Ä]úø£ b˛sê{≤˝À¢ #ê˝≤eT+~
Á|ü»\T bÕ˝§Zq≥+ ø£q|ü&TÉ ‘·T+~. ø±ì Ä Á|ü»*ï Bì qT+&ç ãj·T≥≈£î rdüT≈£îb˛e≥+
M\e≥+ ˝Ò<Tä . dæ<ëú+‘·|sü y¡ TÓ qÆ b˛sê≥ ˝À|ü+ e˝Ò¢ n˝≤ »s¡T>∑T‘√+~.

ø°ˆˆX‚ˆˆ nì˝Ÿ _kÕ«dt

Á|ü|ü+#·+˝À $_Ûqï <˚XÊ˝À¢ $_Ûqï
|ü]dæú‘·T\ eT<Ûä´ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ |üì
#˚jT· e\dæ edüT+Ô ~. Äj·÷ <˚XÊ\ sê»ø°jT· ,
kÕe÷õø£, Ä]úø£ |ü]dæú‘·T\ø£qT>∑TD+>±
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ‘·q ‘·q ø±s¡´Áø£eT+, ø±sê´
#·sD¡ Á|üD≤[ø£ ìsê∆]+#·Tø√yê*‡ e⁄+≥T+~.
@ <˚X¯ ì]úwºü |ü]dæ‘ú T· \T Ä <˚XÊìøÏ Oqï|üŒ{Ïø°
nìï <˚ X Ê\ ø£ e T÷´ìdü T º bÕغ ˝ À¢ ˇø£
@ø£s¡÷|ü´‘· e÷Á‘·+ e⁄+≥T+~. XÊÁd”Ôj·T `
k˛wü*»+ nH˚ dæ<ëú+‘·+ Ä<Ûës¡+>± nìï
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\÷ q&ÉTkÕÔsTT. e÷sYÿ‡,
m+¬>˝Ÿ‡ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ >∑T]+∫ #Ó|Œæ q|ü⁄Œ&˚
ø±]àø£es¡Z Ä+<√fi¯q\ ªn+‹eT kÕ<Ûës¡D
|òü*‘ê\µô|’ <äèwæº ô|{≤ºs¡T. ø£eT÷´ìdüTº\T
ø±]àø£es¡Z+ jÓTTø£ÿ nÁ>∑>±$T <äfi¯+. n+<ä]
ø£+fÒ <ä÷s¡<äèwæº >∑\ uÛ≤>∑+. m+<äTø£+fÒ á
ªn+‹eT kÕ<Ûës¡D |ò*ü ‘ê\µ >∑T]+∫ yê]πø
düŒwüº‘· e⁄+≥T+~. n+fÒ ˇø£ eTÚ*ø£ dæ<ë›+
‘·+yÓ’ù| ø£eT÷´ìdüTº\T |üj·TìkÕÔs¡T. ˝…ìHé
m\¢|ü⁄Œ&É÷ ≈£L&Ü düe÷» |ü]es¡Ôq j·÷<Ûäè
∫äø+£ >± »s¡T>∑T‘·T+<äqï dæ<ë∆+‘êìï $eT]Ù+
#ês¡T. k˛wü*düTº O<ä´e÷ìï j·÷<Ûäè•Ã¤ø£‘·≈£î
e~* ô|≥º ≈ £ L &É < ä q ï $wü j · T + MT<ä H ˚
uÀ˝…¸$≈£îÿ\T ÄHê{Ï s¡cÕ´ k˛wü˝Ÿ &Óy÷Ó Áø£{øÏ ˘

˝ÒãsY bÕغ ˝À|ü\ b˛sê≥+ kÕ–+#ês¡T.
ª$|üy¢ êìøÏ ø±s¡´ø£sÔ¡ ø£+&ç, $|üe¢ + Á|üD≤[ø£qT
|üP]Ô #˚j·T+&çµ nì e÷y√ C… &Ü+>¥ #ÓãT
‘·T+&˚yês¡T. ˝Òøb£ ˛‘˚ ø£eT÷´ìdüTº bÕغøÏ ns¡+ú
˝Ò<Tä . ˇø£ÿe÷≥˝À #ÓbÕŒ\+fÒ sê»ø°jT· +,
dæ<ë∆+‘·y˚T ø£eT÷´ìdüTº bÕغì Á|ü<Ûëq+>±
ìj·T+Á‹+#˚$. q&ç|æ+#˚$. Ç‘·s¡ nH˚ø£
sê»ø°jT· bÕغ˝≤¢>± øπ e\+ ã\+ ô|+#·Tø√
e≥+˝À ø£eT÷´ìdüTº bÕغøÏ ÄdüøÏÔ ˝Ò<äT.
ìsêàD+ ø√dü+ ìsêàD+ ø±<äT. sê»ø°jT· +
ø√dü+, sê»ø°j·T+ Ä<Ûës¡+>±H˚ ø£eT÷´ìdüTº
bÕغ ìsêàD+. Ç~ eTÚ*ø£yTÓ qÆ $wüjT· +.
m|ü⁄Œ&É÷ >∑Ts¡TÔ+#·Tø√<ä–q $wüj·T+.
ø£eT÷´ìdüTº bÕغøÏ e⁄qï á sê»ø°j·T
\ø£å´+˝ÀH˚ Áø£eT•ø£åD Á|üX¯ï Ç$T&ç e⁄+~.
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ düe÷»+˝À sê»ø°jT· , Ä]úø£
e´edü\ú ≈£î dü+ã+~Û+∫ nìï $wüj÷· ˝À¢q÷
‘êqT $dü]Ô +∫ e⁄+≥T+~. Á|ürs√E Ä+<√
fi¯q\T ì]à+#·e\dæ e⁄+≥T+~. $$<Ûä s¡ø±\
|ü]dæ‘ú T· \qT m<äTs√ÿe\dæ O+≥T+~. n+<äTøπ

bÕغ ˝À|ü\ n_ÛÁbÕj·÷\T Ç∫à |ü⁄#T· Ãø√e≥+.
Ç+ø± #ÓbÕŒ\+fÒ n_ÛÁbÕj·÷\ $eTs¡Ùq
nedüs+¡ . n~ kÕ«uÛ≤$ø£+ ≈£L&Ü. n+<äTøπ
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝À n‘·T´qï‘·kÕúsTT Á|üC≤
kÕ«eT´+ O+≥T+~. X¯Á‘·T düe÷»+˝À e⁄+&ç
Ä düe÷C≤ìï ≈£L*Ãy˚jT· {≤ìπø bÕغ ø£èwæ
#˚düTÔ+~. n+<äT#˚‘· ø£]ƒqyÓTÆq Áø£eT•ø£åD
˝Òøb£ ˛‘˚ bÕغ <Óã“‹ì b˛‘·T+~. b˛sê≥+
q&ÉTdü÷ÔH˚ O+≥T+~. s¡÷bÕ\T e÷s¡T‘·÷
e⁄+&=#·TÃ. ˇø£|ü &ÉT Á|ü‘´· ø£+å >±, Ç+ø=ø£|⁄ü Œ&ÉT
Á|ü#÷ q¤ +>± ø±ì Bs¡øÈ ±\+bÕ≥T ø=qkÕπ> á
b˛sê≥+˝À bÕغ ã˝≤ìï |ü⁄+Eø√yê\+fÒ
Á|üC≤kÕ«e÷´ìøÏ πø+ÁBø£‘·qT düeTq«j·T
|üs#¡ ≥· +..n+fÒ øπ +ÁBø£è‘· Á|üC≤kÕ«e÷´ìï
neT\T |üs¡#·&É+ ˇø£ÿfÒ e÷s¡Z+.
b˛sê{≤ìøÏ eT÷&ÉT s¡÷bÕ\T
es¡Z b˛sê≥+, Á|üC≤b˛sê{≤\ <ë«sê
$TqVü‰ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ‘·q sê»ø°jT· \øå±´ìï
kÕ~Û+#·≥+ ndü+uÛeÑ +. ìC≤ìøÏ Ç$ ˝Ò≈î£ +&Ü
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ˇø£ÿ n&ÉT>∑T ≈£L&Ü eTT+<äT≈£î

s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº) bı*{Ÿã÷´s√
düuÛÑT´\T>±, |ü•ÃeT u…+>±˝Ÿ sêh ø±s¡´<ä]Ù>±, >∑D X¯øÏÔ
dü+bÕ<ä≈£î\T>± u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+#ês¡T. 2003˝À <˚X¯ Væ≤‘Ó’wæ
XÊs¡<ä dü+∫ø£ qT+&ç á yê´dü+ Á>∑V≤æ +#·ã&ç+~
14

e÷]ÿ ‡düTº
y˚j·T˝Ò<äT. es¡Z b˛sê{≤ìøÏ eT÷&ÉT s¡÷bÕ
\T+{≤sTT. Ä]ú ø £ | ü s ¡ y Ó T Æ q , sê»ø° j · T
|üs¡yÓTÆq, dæ<ëú+‘· |üs¡yÓTÆq s¡÷bÕ\T.
Ä]úø£ |üs¡yÓTÆq b˛sê≥+ s√EyêØ
‹+&ç, ã≥º, J‘· uÛ‘Ñ ê´\ ø√dü+ b˛sê≥+.
á b˛sê≥+ J$‘êìï >∑&|É &ü +É ‘√ eTT&ç|&ü ç
e⁄+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú˝À ≈£L&Ü
Ä]úø£|üs¡yÓTÆq b˛sê{≤\T ø£wüºJe⁄\≈£î ø±düÔ
Á|üj÷Ó »q+ #˚≈L£ s¡Ã>∑\e⁄. yê] |ü]dæ‹ú
ø±düÔ yÓTs¡T>∑T|ü&Ée#·TÃ. eT÷\ düeTdü´ |ü]
cÕÿs¡+ ø±q|üŒ{Ïø° Ä]úø£ |üsy¡ TÓ qÆ b˛sê{≤\
<ë«sêH˚ ÁXÊ$Tø£ Á|ü»\ J‘ê\T, |üì
|ü]dæ‘ú T· \T, Ç‘·s¡ Vü≤≈£îÿ\T ø±bÕ&ÉTø√e#·TÃ.
Ä]úø£ |üs¡yÓTÆq b˛sê{≤\≈£î ≈£L&Ü $$<Ûä
s¡÷bÕ\T+{≤j·Tì y˚πs #Ó|üŒqø£ÿs¡˝Ò<äT.
ø£wüºJe⁄\≈£î Á|üjÓ÷»q+ ø£*–+#˚ ˇø£
ø±sê´#·s¡D Á|üD≤[ø£ ø√dü+ bÕغ, Á|üC≤
dü+|òü÷\T »]ù| b˛sê≥+ ≈£L&Ü Ä]úø£
|ü s ¡ y Ó T Æ q b˛sê≥+˝À uÛ ≤ >∑ y ˚ T . Ä]ú ø £
b˛sê{≤ìøÏ $\Te˝Ò<qä Tø√e≥+ ˇø£ ô|<ä›
‘·|Œæ <ä+. á b˛sê≥+˝ÀH˚ ÁXÊ$Tø£ Á|ü»\
n‘·´~Ûø£ uÛ≤>∑+ bÕ˝§Z+{≤s¡T. Ä+<√fi¯q
Oqï‘· s¡÷bÕ\ kÕ|òü\´+ #ê˝≤ es¡≈£î
Ädü ø Ï Ô ø £ s ¡ y Ó T Æ q b˛sê≥+ô|’ Ä<Û ë s¡ | ü & ç
e⁄+≥T+~.
ø±ì ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Ä]úø£ b˛sê≥+
˝À bÕ˝§Z+≥Tqï|ü⁄Œ&ÉT Bì |ü]$T‹ mø£ÿ&É
nH˚~ ≈£L&Ü >∑Ts¡TÔ+#·T≈£î+≥T+~. á
b˛sê≥+ Á|üC≤kÕeT´ |ü]~Û˝ÀH˚ neø±
XÊ\÷, kÂø£sê´\÷ ô|+#·T≈£îH˚+<äT≈£î »]π>
b˛sê≥+. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú eT÷˝≤ìï
á b˛sê{≤\T <Óã“ ø=≥ºe⁄. e÷sYÿ‡,
m+¬>˝Ÿ‡ e÷≥˝À¢ #ÓbÕŒ\+fÒ á b˛sê{≤\
e\¢ ˇq>∑÷&˚ ndü\T ˝≤uÛÑ+ yê{Ï e\¢
e#˚à ‘·ø£åD |òü*‘ê\T ø±<äT. ÁX¯eTJe⁄\
eT<Û´ä M{Ïe\¢ Áø£eT+>± ô|]π> ◊ø£´‘· ˝≤uÛ+Ñ
#˚≈L£ s¡TdüT+Ô ~. n+<äTe\¢ Ä]úø£ b˛sê{≤\πø
|ü]$T‘·yÓTÆ‘˚ ÁXÊ$Tø£ Á|ü»\≈£î @MT ˝≤uÛÑ+
˝Ò<äT. ø£eT÷´ìdüTº bÕغøÏ ˝≤uÛÑ+ ˝Ò<äT.
yêdüÔyêìøÏ ˝…ìHé sê»ø°j·T b˛sê{≤ìï
düT<ä÷s¡ uÛ$Ñ wü´‘·T≈Ô î£ e~* ô|≥º&+É ≈£î<äs<¡ ìä
#·÷|æ+#ês¡T. sê»ø°j·T b˛sê≥+ q&É|üø£
b˛‘˚ Ä]úø£ b˛sê≥+ ≈£L&Ü ˇø£ <äX˝¯ À
q&É|≥ü + ø£w‘ºü s· +¡ nsTTb˛‘·T+~. Ç|ü⁄Œ&ÉT
eTq <˚X¯+˝À ≈£L&Ü Ç{°e\ |ü]dæú‘·T˝À¢
˝…ìHé #Ó|Œæ q ˇø£ e÷≥ u≤>± e]ÔdTü +Ô ~:
ªª@ n&É÷¶ ˝Ò≈£î+&Ü düuÛÑ\T ìs¡«Væ≤+#·T≈£îH˚
n~Û ø ±s¡ + , Á|ü C ≤ dü + |ò ü ÷ \T @sêŒ≥T
15

dô <’ ëú+‹ø£ b˛sê≥+: n‹ ø£w+ºü , n‹ eTTK´+
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Ä]úø£ b˛sê≥+˝À bÕ˝§Z+≥T
qï|ü⁄Œ&ÉT Bì |ü]$T‹ mø£ÿ&É nH˚~ ≈£L&Ü >∑Ts¡T+Ô #·T
≈£î+≥T+~. á b˛sê≥+ Á|üC≤kÕeT´ |ü]~Û˝ÀH˚
neø±XÊ\÷, kÂø£sê´\÷ ô|+#·T≈£îH˚+<äT≈£î »]π>
b˛sê≥+. |ô ≥Tºã&ç<ëØ e´edüú eT÷˝≤ìï á b˛sê
{≤\T <Óãø“ =≥ºe⁄.

ªª

µµ

#˚dTü ≈£îH˚ n~Ûø±s¡+ n~Ûø±s¡+ ˝Ò≈î£ +fÒ, ‘·qø=ø£
|üÁ‹ø£+≥÷ ˝Òø£b˛‘˚, #·≥º düuÛÑ\≈£î Á|ü‹ì
<ÛäT\qT |ü+|ü˝Òø£b˛‘˚..n˝≤+{Ï |ü]dæú‘·T˝À¢
ô|<ä›m‘·TÔq Ä]úø£ b˛sê{≤\T ìs¡«Væ≤+#·≥+
ndü+uÛeÑ +. á n~Ûø±sê\˙ï kÕ~Û+#ê\+fÒ
sê»ø°j·T b˛sê≥+ »s¡|ü&É+ nedüs¡+.µµ
sê»ø°j·T b˛sê{≤\ ndü\T \ø£å´+
@$T≥+fÒ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú eT÷˝≤\≈£î
dü+u+~Û+∫q düeTdü´˝À¢ ÁXÊ$Tø£ Á|ü»\T
sê»ø°jT· CÀø£´+ #˚dTü ø√e&ÉyT˚ . O<ëVü≤s¡D≈£î
sê»´+, Á|ü u Û Ñ T ‘· « +, Hê´j· T e´edü ú ≈ £ î
dü+ã+~Û+∫q düeTdü´\ô|’ b˛sê{≤\T ì]à+#·
&É+, ÁXÊ$Tø£ Á|ü»\ |üì (ObÕ~Û) |ü]dæú‘·T\T
˝Òø£ |üì Á|ü<X˚ +¯ ˝À yê] n~Ûø±sê\ b˛sê≥+
qT+&ç Á|ü C ≤kÕ«eT´ Vü ≤ ≈£ î ÿ\ |ü ] s¡ ø £ å D
b˛sê{≤ìøÏ m<ä>&∑ +É sê»ø°jT· b˛sê≥+˝À
uÛ≤>∑y˚T. <˚X¯ kÕs¡«uÛÖeT‘·« |ü]s¡ø£åD, $<˚o
$<Ûëq düeTdü´, ìj·T+‘·è‘·« e´‹πsø£ b˛sê≥+,
$∫äqï y˚sêŒ≥Tyê<ä e´‹πsø£ b˛sê{≤˝Ò
ÁXÊ$Tø£ Á|ü » \ sê»ø° j · T b˛sê{≤ìï
ã\|üsT¡ dü÷Ô e⁄+{≤sTT. n_Ûeè~∆ #Ó+~q á
sê»ø°jT· b˛sê≥y˚T ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüqú T
ìs¡÷à*+#ê*‡q nedüs+¡ >∑T]+∫ ø±]à≈£î
\qT #Ó‘’ q· ´|üsT¡ düT+Ô ~. ô|≥Tºã&ç<ëØ e´‹πsø£
b˛sê≥+˝ÀøÏ yê]ì ~+|ü⁄‘·T+~.
ø±]àø£ e s¡ Z + , ø£ w ü º J e⁄\ #Ó ’ ‘ · H ê´ìï
n_Ûeè~∆ #˚j·T≥+ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Á|ü<Ûëq
\ø£´å +. es¡,Z Á|üC≤ b˛sê{≤\ n_Ûeè~∆ á
#Ó’‘·q´ n_Ûeè~∆ô|’ Ä<Ûës¡|ü&ç e⁄+≥T+~.
ÁXÊ$Tø£ Á|ü»˝À¢ es¡Z #Ó’‘·q´+ ô|+bı+
~+#·≥+, Á|üC≤kÕ«eT´ #Ó’‘·q´+ ô|+bı+
~+#·≥+, k˛wü*düTº #Ó’‘·q´+ ô|+bı+~+
#·≥+ ∫qï |üHM˚ T ø±<äT. Ç~ es¡Z b˛sê≥+˝À
uÛ≤>∑y˚T. eTq+ @ e´edüú˝À e⁄HêïyÓ÷ Ä
e´edü˝ú ÀH˚ n+‘·Øq¢ +>± Ä e´edüqú T ì\u…fºÒ
dæ<ë∆+‘·+ e⁄+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ düe÷»+˝À
‘·‘·«XÊg+, $<ë´e´edüú, ø£≥Tºu≤≥T¢, dü+düÿè

‹...Çe˙ï j· T <∏ ë ‘· < ∏ ä dæ ú ‹ ì ø=qkÕ
–+#·pkÕÔsTT. n+<äTe\q Á|ü‘ê´e÷ïj·T
dæ<ë∆+‘·+ >∑T]+∫ Á|ü#ês¡+ #˚j·T˝Òø£b˛‘˚
j·÷<Ûäè∫äø£+>± ÁXÊ$Tø£ Á|ü»\ #Ó’‘·q´+
ô|s¡>∑C≤\<äT. dæ<ë∆+‘·|üs¡yÓTÆq b˛sê≥+
»s¡|ü≥+ m+<äT≈£î eTTK´yÓ÷ n~ eTq+
yêdüÔe |ü]dæú‘·T\ Ä<Ûës¡+>± ‘Ó\TdüTø√>∑\+.
uÛ≤s¡‘<· X˚ +¯ $wüjT· +˝ÀH˚ #·÷|ü⁄≈£î+fÒ Á|ü»\T
eT‘· dü+kÕÿsê\T, ≈£î\‘·‘«· Á|üu≤Û e+ yÓTT<ä˝q’…
Á|üuÛ≤yê\‘√ e+<ä $<Ûë\ N* e⁄Hêïs¡T.
á N*ø£*ï Ç+ø± ô|+#·{≤ìπø eT‘·‘·‘·«
X¯≈î£ \Ô T, y˚sêŒ≥Tyê<ä X¯≈î£ \Ô T Á|üjT· ‘·ï+ #˚d÷ü HÔ ˚
e⁄+{≤sTT. düe÷#ês¡ e÷<ä´eT+ Áø£eT+>±
ã\|ü&ÉT‘√+~. dæús¡|ü&çq, $düÔè‘·yÓTÆ yêsêÔ
e÷<ä´eT+ |üH˚ ô|≥Tºã&ç<ës¡¢ |üø±å q ìs¡+‘·s+¡
Á|ü # ês¡ + #˚ d ü ÷ Ô e⁄+&É ≥ +. ø£ w ü º J e⁄\T,
eT<Û ä ´ ‘· s ¡ > ∑ ‹ Á|ü C ≤˙ø±ìï á Á|ü # ês¡ +
Á|üuÛ≤$‘·+ #˚düTÔ+~. BìøÏ e´‹πsø£+>±
ì]«sêeT dæ<ë∆+‘· b˛sê≥+ q&É|ü˝Òø£b˛‘˚
ø±yê*‡q #Ó’‘·q´+ ‘·j·÷s¡T #˚düTø√˝Ò+.
#ê˝≤kÕs¡T¢ Ä]úø£ b˛sê{≤˝À¢ #ê˝≤eT+~
Á|ü»\T bÕ˝§Zq≥+ ø£q|ü&TÉ ‘·T+~. ø±ì Ä
Á|ü»*ï Bì qT+&ç ãj·T≥≈£î rdüT≈£îb˛e≥+
M\e≥+ ˝Ò<äT. dæ<ëú+‘·|üs¡yÓTÆq b˛sê≥
˝À|ü+ e˝Ò¢ n˝≤ »s¡T>∑T‘·T+~.
Á|ü‘˚´ø£+>± H˚&ÉT Á|ü|ü+#·yê´|üÔ+>±
kÕÁe÷»´yê<ä Ä~Û|ü‘·´+ $düÔ]+#˚ <äX¯˝À
OHêï+. k˛wü*»+ nH˚ Ä˝À#·H˚ n+‘·]+
∫+<äì s¡TEe⁄ #˚jT· pdüTHÔ êïs¡T. ø£eT÷´ìdüTº
bÕغ <ë«sê dæ < ëú + ‘· | ü s ¡ y Ó T Æ q b˛sê≥+
q&É|ü≥+ á düeTj·T+˝ÀH˚ nìï+{Ïø£+fÒ
m≈£îÿe ø£w+ºü . n<˚ düeTj·T+˝À nìï+{Ïø+£ fÒ
n<˚ n‹ eTTK´+ ≈£L&Ü.
(u…+>±˝Ÿ qT+&ç ‘Ó\T>∑T nqTyê<ä+:
y˚<äT\ sêeTø£èwüí) 1234
1234
1234
1234
1234

e÷]ÿ ‡düTº
ìyê[
` ôVAyêsY¶ õHé

q&ç#˚ s¬ \’ Tã+&ç˝À
MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T
ôVAyêsY¶ õHé nyÓT]ø±˝À ãVüQfi¯ÁbÕ#·Ts¡´+ bı+~q #·]Á‘·ø±s¡T&ÉT. Äj·Tq sêdæq ªªnyÓT]ø± Á|üC≤ #·]Á‘·µµ nqï
Á>∑+<∏ä+ Á|üC≤<äèø√ÿD+ qT+&ç nyÓT]ø± #·]Á‘·qT $e]+∫+~. nyÓT]ø± y˚T<∏ëe⁄˝À¢q÷, Á|ü»˝À¢q÷ #·s¡Ã πs¬ø‹Ô+∫+~. õHé
nyÓT]ø± kÕÁe÷»´yê<ä j·TT<ë∆\≈£î e´‹πsø£+>±, bÂs¡Vü≤≈£îÿ\ ø√dü+ nH˚ø£ |ü⁄düÔø±\T, yê´kÕ\T sêXÊ&ÉT. $j·T‘êï+ j·TT<ä∆e´‹πsø£
O<ä´eT+‘√ Á|üu≤Û $‘·T&Óq’ õHé Çsêø˘, Ä|òìÈü kÕÔHé j·TT<ë∆\≈£î e´‹πsø£+>±, Á|ü|+ü #·+ô|’ nyÓT]ø± »s¡T|ü⁄‘·Tqï <ëw”øº ±\≈£î e´‹πsø£+>±
sêj·T&Éy˚T ø±≈£î+&Ü Á|ü‘·´ø£å+>± O<ä´e÷˝À¢ bÕ˝§ZHêï&ÉT. Á|üdüTÔ‘· nyÓT]ø± düe÷»+ô|’ ‘·q s¡#·q\ <ë«sê >=|üŒ Á|üuÛ≤e+
ø£*–+∫q õHé >∑‘· HÓ\ 27q ‘·q |üs¡´≥q˝À uÛ≤>∑+>± ø±*bò˛]ïj·÷˝Àì XÊ+{≤ yÓ÷ìø± yÓ[¢ nø£ÿ&É á‘·ø=&ÉT‘·÷ >∑T+&Ób˛≥T
sêe&É+‘√ eTs¡D+Ï #ês¡T. 1993˝À Äj·Tq sêdæq ªq&ç#˚ s¬ \’ Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥dü+ú >± ≈£Ls√Ã˝ÒsT¡ µ (j·TT ø±+{Ÿ _ q÷´Á≥˝Ÿ ÄHé m
eT÷$+>¥ Áf…ÆHé) nqï Á>∑+<∏ëìøÏ eTT+<äTe÷≥qT+&ç ø=ìï uÛ≤>±\T bÕsƒ¡≈£î\≈£î n+<äCÒdüTÔHêï+. q&ç#˚ ¬s’\T˝À eTq+ ‘·≥düú+>±
O+&É˝Ò+ nH˚~ ôd’qT‡ dü÷Á‘·+. ¬s’\T n|üπø+Á<äø£ ~X¯˝À |üj·TìdüTÔ+fÒ eTq X¯Øs¡+ >∑Ts¡‘ê«ø£s¡¸D X¯øÏÔøÏ n_Ûπø+Á<ä ~X¯>±
|üì#˚düTÔ+~. á ¬s+&ÉT ã˝≤\eT<Ûä´ düeT‘·T\´‘·e\¢ eTq+ ¬s’\T˝À dæú$T‘·+>± ≈£Ls√Ã>∑\T>∑T‘ê+. ¬s’\T ÁuÒ≈£î |ü&çq|ü&ÉT ã˝≤˝À¢
e∫Ãq e´‘ê´dü+ e\¢ eTq+ eTT+<äTø√ yÓqø√ÿ ‘·÷>∑T‘ê+. düe÷»+˝À Á|ü‹eTìwæ Á|ükÕúq+ s¬ \’ T Á|üj÷· D+ e+{Ï<.˚ H˚qT
‘·≥dü+ú >± O+{≤, Hê≈£î sê»ø°j÷· ˝§<äT,› sê»ø°j÷· \T #˚jT· ø£+&ç e+{Ï e÷≥˝À¢ì uÀ\T‘·Hêìï á yê´dü+˝À õHé m+&É>{∑ ≤º&TÉ :

$T#·>±Hé sêh+˝Àì ø£˝≤àp ÁbÕ+‘ê
ìøÏ e∫à O|üq´dæ+#·eTì qqTï ÄVü‰«ì+
#ês¡T. ìC≤ìøÏ n~ 1992 n<Û´ä ø£å mìïø£\
‘·T~ |òTü ≥º+. n<Û´ä ø£å nuÛ´Ñ s¡T\ú eT<Û´ä ∫≥º∫e]
mìïø£\ dü+yê<ä+ »]π>B, {°M\˝À Á|ü‘·´ø£å
Á|ükÕs¡+ nj˚T´~ Ä s√EH˚. nsTTHê Ä
s√E düuÛÑ≈£î y˚˝≤~eT+~ Á|ü»\T $#˚ÃXÊs¡T.
ÄX¯Ãs¡´+>± (ãVüQXÊ |æ∫à møÏÿ+#˚˝≤ ‘·j÷· s¡
sTTq mìïø£\ Á|ü#ês¡y˚&ç qT+&ç ø±düÔ O|üX¯
eTq+ bı+<ë\ì Mfi¯fl+‘ê ìs¡ísTT+#·T
≈£îHêïπsyÓ÷) ø=\+ãdt <äøDåÏ ≤s¡∆ uÛ÷Ñ >√fi¯+ MT<ä
ø±\T yÓ÷|æ Hê\T>∑T e+<ä\ @fi¯ófl nsTTq
dü+<äs¡“¤+>± yê]¸ø£ dü+ãsê\T »s¡T|ü⁄≈£î+
≥THêï+ eTq+. H˚qT e÷{≤¢&Ü*‡+B ªHê\T>∑T
e+<ä\ @fi¯fl ø=\+ãdt |òTü q yês¡d‘ü «· +µ nqï
n+X¯+ MT<˚.
|ü<˚fi¯fl ÁøÏ‘·+ H˚qT sêdæq ªnyÓT]ø£Hé

Á|üC≤#·]Á‘·µ nqï |ü⁄düÔø£+ ‘=*|ü⁄≥˝À¢H˚
bÕsƒ≈¡ î£ \T dü+ÁuÛeÑ ÷X¯Ãsê´\≈£î >∑Ts¡jT˚ ´ Ø‹˝À
ªø=\+ãdtµ >∑T]+∫ $e]+#ê. bÕsƒ¡≈£î\T
≈£L&Ü Hê˝≤π> ÁbÕ<∏ä$Tø£ bÕsƒê´+XÊ\˝À
ªø=\+ãdt Á|ü|+ü #· #·]Á‘·˝ÀH˚ Á|üdTü ‹Ô +#·<–ä q
O<ë‘·Ô Hêj·T≈£î&ÉT, n‘·ì <ÛÓ’s¡´+, }Vü‰X¯øÏÔ,
kÕVæ≤ry˚‘Ô· >∑TD≤\T Äsê~Û+#·<ä–q$µ nH˚
#·<äTe⁄≈£îHêïs¡T. Hê <äèwæº˝À ≈£L&Ü n‘·qT
ˇø£ kÕVü≤k˛ù|‘· Hêj·T≈£î&˚. nsTT‘˚ á
<äøÏåD≤s¡∆ uÛÑ÷>√fi¯+ MT<ä ø±\T yÓ÷|æq|ü⁄Œ&ÉT
m<äTs¡sTTq ªÄsê«ø˘ Ç+&çj·TH釵 (ˇø£ ‘Ó>∑
s¬ &é Ç+&çjT· qT¢) |ü≥¢ n‹ øÏsê‘·ø+£ >± e´eVü≤
]+∫q rs¡TqT H˚qT m‹Ô #·÷bÕqT. ($$<Ûä
|üÁ‹ø£\T, Á|ü‘´· ø£å kÕ≈£îå \ ø£<Hä∏ ê\ Ä<Ûës¡+>±H˚
H˚qT á $eTs¡Ù #˚XÊqT.) ø=\+ãdt Ä ¬s&é
Ç+&çjT· Hé ‘Ó>∑ Á|ü»*ï u≤ìdü\T>± e÷sêÃ&ÉT.
∫Á‘·Væ≤+dü\≈£î >∑T]#˚XÊ&ÉT. øÏsê‘·ø£+>±

Vü≤‘·e÷sêÃ&ÉT. Ç<ä+‘ê yê] ÁbÕã\´+˝À
Oqï dü+|ü<äqT Vü≤]+#·&Üìπø. <äTsêX¯,
Væ≤+k˛qà‘·Ô‘·, <√|æ&ç‘·q+, C≤‘·´Vü≤+ø±s¡+,
n_ÛC≤‘·´+ e+{Ï |ü•ÃeT Hê>∑]ø£‘êV”≤q
$\Te\≈£î n‘·qT ˇø£ Á|ü‹ì~Û. (nsTT‘˚ ‘êqT
Á¬ød’ eÔü eT‘· $XÊ«dæqì Äj·Tq #Ó|⁄ü Œ≈£îH˚yê&ÉT.)
ªnyÓT]ø£Hé Á|üC≤#·]Á‘·µ |ü⁄düøÔ +£ kÕ~Û+∫q
nq÷Vü≤´ $»j·÷\ |ü≥¢ H˚qT, |ü⁄düÔø£ eTTÁ<ë
|ü≈î£ \T ˇø£ $<Û+ä >± ÄX¯Ãsê´ìøÏ ˝Àqj·÷´+.
24 eTTÁ<äD\T, 3 \ø£å\ ø±|”\ neTàø±\T,
nyÓT]ø£Hé ãTø˘ nyêsY¶≈£î ªHê$TH˚{Ÿµ ø±e&É+,
Á_≥Hé, »bÕHé <˚XÊ\˝À ≈£L&Ü Á|ü#·T]+|ü
ã&É≥+ kÕ<Ûës¡D $wüjT· +ø±<äT. <˚X+¯ q\T
eT÷\\ qT+&ç Hê≈£î O‘·Ôsê\T sêXÊs¡T.
n+<äT˝À m≈£îÿeuÛ≤>∑+ ‘=* n<Ûë´j·T+˝À
H˚qT ø=\+ãdt >∑T]+∫ #Ó|Œæ q $wüj÷· \|ü≥¢
Á|ü‹düŒ+<äq˝Ò.
16

e÷]ÿ ‡düTº
m≈£îÿe˝À m≈£îÿe eT+~ #·]Á‘· Nø£{Ï
ø£&TÉ |ü⁄q <ë– Oqï dü‘ê´\qT yÓ*øÏ rdæq+
<äT≈£î n_Ûq+~+#ês¡T. Ç+ø=+<äs¡T á
yêdüÔyê*ï J]í+#·Tø√˝Òø£b˛j·÷s¡T.
z¬s>±yé ˝Àì ˇø£ $<ë´]ú, ‘·q dü÷ÿ\T
{°#·s¡T #·<äeeTì Ç∫Ãq |ü⁄düÔø£+ #·~yêø£
ªªMTs¡T ø=\+ãdt >∑T]+∫ sêdæq $wüj·÷\T
n‘·qT dü«j·T+>± Á|ü#T· ]+∫q |üÁ‹ø£\ qT+&ç
ùdø£]+∫qy˚ nì ù|s=ÿHês¡T. ndü\T n˝≤+{Ï
|üÁ‹ø£ ˇø£{Ï Oqï<ë nì Hê≈£î ÄX¯Ãs¡´+
ø£*–+~. O+&çO+fÒ <ëìï eTq <˚X¯ #·]Á‘·
˝À m+<äT≈£î bı+<äT|üs#¡ ˝· <Ò ÷ä ? MTs¡T #Ó|Œæ q
$wüj÷· \≈£î eTq #·]Á‘·˝À #√≥T ˝Ò≈î£ +&Ü
m+<äT≈£î b˛sTT+~µµ nì Á|ü•ïdü÷Ô O‘·Ôs¡+
sêXÊ&ÉT.
ø±*bò˛]ïj·÷ qT+&ç ˇø£ _&É‘¶ *· ¢ dü÷ÿ\T
qT+&ç ‘·q ≈£L‘·Ts¡T Ç+{ÏøÏ ‘Ó∫Ãq |ü⁄düÔø£+
#·~$ ø±[ø±e‘ês¡y˚T m‹Ô+~. ª{°#·s¡T¢
Ç˝≤+{Ï |ü⁄düøÔ +£ ˝À n+XÊ\T ø±¢dTü ˝À #ÓãT‘·÷
O+&ç O+fÒ K∫Ñ·+>± dü÷ÿ\T uÀs¡T¶ á
$wüj·TyÓTÆ $#ês¡D »]|æ+#ê*‡+<˚µ nì
&çe÷+&é #˚dü÷Ô O‘·Ôs¡+ sêdæ+~.
n+fÒ H˚qT ø=\+ãdtqT n>ös¡e|ü]
#êqH˚~ ˇø£fÒ ø±<äT düeTdü´, nyÓT]ø± #·]Á‘·qT
Á|ü»\ <äèø√ÿD+ qT+&ç n$wüÿ]+∫q rπs
düeTdü´>± e÷]+~. Hê |ü⁄düøÔ ±ìï düMTøÏ+å ∫q
ˇø£ ô|<äe› Tìwæ ªH˚qT ‘·\ø¢ +Ï <äT\T <äèø£Œ<∏+ä ‘√
OHêïq˙, nyÓT]ø£Hé #·]Á‘·˝À Hêj·T≈£î\q÷,
Á|ü‹Hêj·T≈£î\q÷ ($\Hé\T) yê]ì Ms¡÷>±
M]ì yês¡T>± e÷πsÃXÊq˙µ n_ÛjÓ÷>∑+
yÓ÷bÕ&ÉT. nsTTHê H˚˙ eTTø£ÿ eT∞fl düŒwüº+>±
#Ó|Œü <ä*#êqT. C≤‹|æ‘˝· q’… eTq Hêj·T≈£î\T
Á|ü‹uÛ≤e+‘·yÓTÆq <˚X¯ ìsêà‘·˝Ò ø±<äT, yêfi¯ó
fl nbÕs¡ <Ûqä e+‘·T˝…q’ u≤ìdü j·T»e÷qT\T.
yê´bÕs¡T\T. u≤+&É¢ s¡÷|ü+˝À nbÕs¡ dü+|ü<ä
b˛π>düT≈£îqïyêπs ø±<äT n≥º&ÉT>∑T Á|üC≤˙ø£+
‹s¡T>∑Tu≤≥T #˚kÕÔπsyÓ÷ nì nqT ì‘·´+
uÛÑj·T|ü&˚ yêfi¯ófl ≈£L&Ü. CÒyéT‡ e÷&çdüHé
e÷≥˝À¢ #ÓbÕŒ\+fÒ ªdü+|ü<ä ndüeT |ü+|æD°
ìsêà‘·\T.µ
Çø£ eTq ôd’ìø£ V”≤s√˝…’q n<Ûä´≈£åî\T `
Ä+Á&É ÷ C≤ø£ ‡ Hé , ~∏ j Ó ÷ &É s Y s¡ ÷ »yÓ ˝ Ÿ º
e+{Ïyês¡T ` C≤‘·´Vü≤+ø±s¡T\T, ¬s&é Ç+&ç
j·Tq¢ Vü≤+‘·≈î£ \T, j·TT<ä∆ |æbÕdüT\T, kÕÁe÷»´
yê<äT\T. eTq+ O<ës¡yê<ä n<Ûä´≈£åî\T>±
#Ó|⁄ü Œ≈£îH˚ C…|süò ‡¡ Hé, *+ø£H,é $\‡Hé, s¡÷CŸy˝Ó Ÿ,º
¬øq&û\T X‚«‘·C≤‹j˚T‘·s¡ Á|ü»\ Vü≤≈£îÿ\ø£Hêï
‘·eT sê»ø°j÷· ~Ûø±s¡yT˚ |üse¡ ÷e~Û>± uÛ≤$+
17

q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T

ªª

Hê <äèwæ˝º À nyÓT]ø£Hé #·]‘Á ˝· À Hêj·T≈£î\T mes¡+fÒ
` ùw ‹s¡T>∑Tu≤≥T≈£î |üPqT≈£îqï ¬s’‘·T\T, q\¢C≤‹ Á|ü»\
ø√dü+ #·{≤ºìï O\¢+|òæT+∫q ªu≤¢ø˘ nuÀ*wüìdüTº\Tµ,
yÓTT<ä{Ï Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆ìï e´‹πsøÏdü÷Ô C…’fi¯fl bÕ\sTTq
yês¡T, b˛©düT $T*wæj÷· qT |Á ‹ü |òTü {Ï+∫ eTØ X¯øeÔÏ +‘·
yÓTÆq ø±s=Œπs{Ÿ ø£+ô|˙\≈£î e´‹πsø£+>± düyÓTà ø£{Ϻq
ø±]à≈î£ \T. ... Mfi‚fl Hêj·T≈£î\+fÒ.

µµ

#ês¡T.
Hê <äèwæº˝À nyÓT]ø£Hé #·]Á‘·˝À Hêj·T
≈£ î \T mes¡ + fÒ ` ùw ‹s¡ T >∑ T u≤≥T≈£ î
|üPqT≈£îqï ¬s’‘·T\T, q\¢C≤‹ Á|ü»\ø√dü+
#·{≤ºìï O\¢+|òTæ +∫q ªu≤¢ø˘ nuÀ*wüìdüT\º Tµ,
yÓTT<ä{Ï Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆ìï e´‹πsøÏdü÷Ô C…’fi¯fl
bÕ\sTTq yês¡T, b˛©düT $T*wæj÷· qT Á|ü‹
|òüT{Ï+∫ eTØ X¯øÏÔe+‘·yÓTÆq ø±s=Œπs{Ÿ ø£+ô|
˙\≈£î e´‹πsø£+>± düyÓTà ø£{Ϻq ø±]à≈£î\T,
$j·T‘êï+ j·TT<ä∆ >±j·÷\‘√ u≤<Ûä|ü&ÉT‘·Tqï
XÖs¡´ Ms¡T\T, j·TT<ë∆ìï e´‹πsøÏ+∫ Ç|üŒ{Ïø°
e÷qe J$‘· + ˝À dü ø £ \ bÕsêÙ«\˝À
eTVæ≤fi¯\≈£î düe÷q‘·«+ ø±yê\ì ìq~+∫
O<ä´$T+∫qyêfi¯S¢... Mfi‚fl Hêj·T≈£î\+fÒ.
nH˚ø£ eT+~ #·]Á‘·ø±s¡T\T, n<Ûë´|ü≈î£ \T
Hê |ü⁄düøÔ ±ìï ÄVü‰«ì+#ês¡T. Ç+ø=+‘· eT+~
øÏ+<äMT<ä\sTTb˛j·÷s¡T. yêfi¯fl <äèwæ˝º À ªH˚qT
|üP]Ô>± eT‹ ‘·|Œæ qyêDÏïµ ªe÷s¡D≤j·TT<Û+ä ‘√
(Hê |ü⁄düøÔ +£ ) <ë&ç #˚dqæ +<äT≈£î, ªÁ|üXÊ+‘·+>±
q&ÉTdüTqÔ ï ø£ã¢ T“˝À¢ nqedüs¡ s¡>&∑ É düèwæ+º #˚˝≤
q&ÉT#·T≈£îqï+<äT≈£îµ, ª|ü$Á‘ê‹ |ü$Á‘·yÓTÆq
#ê]Á‘·ø£ dü+Á|ü<ëj·÷\ |ü]~Ûì O\¢+|òTæ +∫q
H˚sê\≈£îµ >±qT HêMT<ä n_ÛjÓ÷>±\T yÓ÷|æ
ÁøÏ$Tq˝Ÿ •ø£å $~Û+#ê\ì ≈£L&Ü ø=+<äs¡T
ø√s¡T≈£î+≥THêïs¡T.
eT]ø=+‘·eT+~ nsTT‘˚ Hê≈£î eT‹
‘·|üŒ≥y˚Tø±<äT, Hê J$‘·y˚T |üP]Ô>± ‘·|ü⁄Œ
>±&çq q&ç∫+<˚y÷Ó nì nqTe÷q+ ≈£L&Ü
e´ø£Ô+ #˚XÊs¡T. n+<äTπø \e˝ÒX¯+ <˚X¯uÛÑøÏÔ
≈£L&Ü ˝Ò≈£î+&Ü düe÷»+ MT<ë, nyÓT]ø£Hé
#·]Á‘· MT<ë Ç˝≤+{Ï Á|üe÷<äøs£ ¡ $eTs¡Ù\≈£î
|üPqT≈£îHêïqì yêfi¯fl ì•Ã‘ê_ÛÁbÕj·T+.
1991˝À >∑˝ŸŒ¤ j·TT<ä+∆ »s¡T>∑T‘·Tqï H˚|<ä ´ä∏ +
˝À H˚qT eTkÕ‡#·T´ôd{Ÿ‡ ˝Àì ˇø£ ÁyÓ’y˚≥T
ôV≤’ dü÷ÿ\T nôd+;¢ düe÷y˚X+¯ ˝À e÷{≤¢&Ü*‡
e∫Ã+~. Ä dü÷ÿ˝À¢ #·~y˚~ m≈£îÿe>±
<Ûqä e+‘·T\ ≈£î≥T+u≤\ qT+&ç e∫Ãq |æ\˝¢ .Ò

nôd+;¢ düe÷y˚XÊìøÏ Vü‰»s¡sTTq yê]˝À
q÷{ÏøÏ 95 XÊ‘·+ eT+~ j·TT<ë∆ìï düeT]∆+
∫qyêfi‚fl. n|ü⁄Œ&ÉT H˚qT j·TT<ë∆ìï m+<äT≈£î
e´‹πsøÏ+#ê˝À Hê Ä˝À#·q\T @$T{À $e
s¡+>± yêfi¯fl eTT+<äT O+#êqT. H˚qT }Væ≤+
#·ì $<Ûä+>± n+<äs¡÷ Vü≤sê¸yÓ÷<ë\‘√
ã\+>± #·|üŒ≥T¢ #·]#ês¡T. Ä ‘·s¡Tyê‘· ˇø£
‘·s¡>∑‹ >∑~˝À ø=+‘·eT+~ |æ\¢\T Hê‘√
ÇcÕº>√wæºøÏ ~>±s¡T. Ä >∑T+|ü⁄˝À ˇø£ Ä&É|æ\¢
yÓTT<ä≥qT+&û Hêπødæ #ê˝≤ ndüV≤ü q+>± #·÷kÕÔ
O+&ç+~. ‘·q e+‘·T e#˚Ãdü]øÏ ªqTM« <˚X¯+
˝À m+<äT≈£î Áã‘·T≈£î‘·THêïy√ ns¡∆+ ø±≈£î+&Ü
O+~µ n+≥÷ ‘·q ø√bÕqï+‘ê yÓfifl¯ >∑øÿÏ +~.
Ä e÷≥\‘√ u≤D+ >∑T#·TÃ≈£îqï≥T¢
nì|æ+∫+~ Hê eTqdüTøÏ. Ç~ #ê˝≤ eT+~
eT~˝À Oqï Á|üXï‚ . ø±˙ Ç|üŒ{Ï<ëø± mes¡÷
Ä |æ\˝¢ ≤ H√s¡T ‘Ós∫¡ nq˝Ò<Tä n+‘˚. <˚Xu¯ øÑÛ ,ÔÏ
e÷‘·èuÛ÷Ñ $T |ü≥¢ n+øÏ‘· uÛ≤e+!? mes¡Hêï
nyÓT]ø£Hé $<˚XÊ+>∑ $<ÛëHêìï $eT]Ù+∫Hê,
$T\≥Ø ùde\T n+~+#·{≤ìøÏ ìsêø£]+
∫Hê, #ês¡\ ` qø£åÁ‘ê\ nyÓT]ø£Hé C…+&Ü≈£î
ø£≥Tºã&ç O+&É ˝Ò<äHêï ` yêfi¯fl |ü≥¢ Ç˝≤+{Ï
ndüVü≤HêH˚ï Á|ü<ä]ÙdüTÔ+{≤s¡T.
Ä Ä&É|æ\¢ n&ç–q rs¡T qT+&ç H˚
‘˚s¡T≈£îì Hê n_ÛÁbÕj·÷\T @$T{À ≈£î¢|üÔ+>±
$e]+#êqT. ªªH˚qT Áù|$T+#˚~ Hê <˚XÊìï,
Hê Á|ü»\H˚ ø±˙, n~Ûø±s¡+ n&ɶ+ ô|≥Tº≈£îì
m+‘·{Ï |ò÷ü ‘·Tø±ìø£sTTHê ‘Ó>ã∑ &˚ Á|üuTÑÛ ‘ê«ìï
ø±<äT. Á|üC≤kÕ«eT´+˝À qeTàø£+ O+#·&É+
n+fÒ eTq <˚X¯+ kÕ«‘·+Á‘·´+ Á|üø£{Ï+#·T≈£îH˚
dü+<äs¡“¤+˝À #Ó|ü⁄Œ≈£îqï eTÚ*ø£ dü÷Á‘ê\≈£î
ø£≥Tºã&ç O+&É&+É . Á|üuTÑÛ ‘ê«\T nH˚$ ndüe÷
|üø£ ÁøÏj·T\T. á <˚X¯+˝À Á|ü‹ bÂs¡T&É÷
ùd«#·Ã¤>±, düTK dü+‘√cÕ\‘√ J$+#·&ÜìøÏ
düe÷q Vü≤≈£îÿ\T ø£*– OHêï&ÉT. n$ Á|üuÛÑT
‘ê«\ <äj÷· <ëøÏDå ≤´\ MT<ä Ä<Ûës¡|&ü ç Ç#˚Ã$
ø±e⁄. Ä&Ü ` eT>±, ∫Hêï ` ô|<ë› nH˚

e÷]ÿ ‡düTº

q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T

ªª

e÷Hêyê[˝À nH˚ø±H˚ø£ n<äT‘¤“ y· TÓ qÆ düT>∑TD≤\T OHêïsTT.
nsTT‘˚ <äTwü‘º ê«ìøÏ e∫Ãq+‘· |Á #
ü ês¡+ Ä<äsÙ¡ ˙j·T, Ä#·sD¡ j
° T·
O<ä+‘ê\≈£î <äøÿ£ <äT. |ò*ü ‘·+>± eTq eTqdüT\T >±j·T|ü&É ‘êsTT.
eTq˝À O‘˚CÔ ≤ìï ˙s¡T>±s¡TkÕÔsTT. nsTTq|üŒ{Ïø° #ê] ‘Á ø· +£ >±
#·÷dæHê e÷qe dü«uÛ≤e+ n+‘· düT\Te⁄>± ˝§+– b˛<äT. nH˚ø£
Á|ü‹≈£L\ |ü]dæú‘·T\qT m~]+∫ b˛sê&ç »sTT+∫q <äècÕº+
‘ê\T eTq≈£î #·]‘Á · ì+&Ü nH˚ø+£ ø£qã&É‘êsTT.

µµ

uÛÒ<ä+ ˝Ò≈£î+&Ü eTq+<äs¡+ Ä•düTÔqï á
düe÷q Vü≤≈£îÿ\T Á|ü|ü+#·+˝À Oqï Á|ü‹
e÷qe⁄&É÷ ø√s¡T≈£î+{≤&ÉT. Äq+<äeTj·TyÓTqÆ
J$‘êìï >∑&çù| Vü≤≈£îÿ á uÛÑ÷MTà<ä Á|ü‹
eTìwæ ø ° O+≥T+~. <ëìï Á|ü u Û Ñ T ‘ê«\T
<√#·Tø√e&Üìï mø£ÿ&ÓH’ ê me] $wüjT· ˝ÀHÓH’ ê
nqTeT‹+ #·sê<äTµµ
ªª@ Á|üuÛÑT‘·«yÓTÆHê á Á|üC≤kÕ«$Tø£
dü÷Á‘ê\qT ˙s¡T>±s¡TdüT+Ô <ä+fÒ Ä Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ
á e÷Á‘·+ <˚Xu¯ øÑÛ ÔÏ ˝ÒqfÒ¢ ˝…øÿ£ . n˝≤+≥|ü⁄Œ&ÉT
Á|üC≤kÕ«e÷´ìï Áù|$T+#˚yêfi¯fl≈£î Ä Á|üuÛÑT
‘ê«ìï e´‹πsøÏ+#·&É+ $TqVü‰ eTs√ e÷s¡Z+
˝Ò<äT. n<äT|ü⁄ ‘·|æŒq n˝≤+{Ï Á|üuÛÑT‘ê«\qT
‘·|æŒ+#·&É+ $T–*q e÷s¡Z+µµ
ªnyÓT]ø£Hé Á|üC≤ #·]Á‘·µµ yÓ\T>∑T˝ÀøÏ
e#êÃø£ <˚X¯+ q\TeT÷\\ qT+&û düuÛÑ\÷,
düe÷y˚XÊ˝À¢ qqTï Á|üdü+–+#·e\dæ+~>±
nH˚ø£ $C≤„|qü \T n+<ësTT. Ä s√E kÕj·T+
Á‘·+ ø£˝≤àp˝À H˚qT OqïB Ç+<äTøπ . øπ e\+
ø=\+ãdt >∑T]+∫ ø=‘·Ô ø√D+˝À #Ó|Œü &ÜìøÏ
e÷Á‘·yT˚ ø±<äT ` ìC≤ìøÏ ø=\+ãdt Hê≈£î
n+‘· ÇwüTº&É÷ ø±<äT. ø=\+ãdt >∑T]+∫
yêdüyÔ ê\T ‘Ó\düTø√e&É+ m+<äT≈£î nedüsy¡ ÷Ó
≈£ L &Ü H˚ q T #Ó | ü Œ <ä * #êqT. nyÓ T ]ø£ H é
eT÷\yêdüT\ |ü≥¢ n‘·qT n+‘· ø£sÿ¡ X¯+>±
m˝≤ e´eVü≤]+#ê&ÉT? n˝≤+{Ï |òü÷‘·Tø£
#·]Á‘· qT+&ç >∑TDbÕsƒê\T rdüT≈£îì Á|ü»\T
◊ø£eT‘·´+‘√, VüQ+<ë>± ùd«#·Ã¤>± düVü≤J
eq+ kÕ–+#·&É+ kÕ<Ûä´yÓ÷ ø±<√ #·]Ã+#·
&ÜìøÏ H˚qT nø£ÿ&çøÏ yÓfi≤flqT.
Ä s√E Á|üd+ü >∑+ nsTTb˛j·÷ø£ ˇø£‘q· T
ˇø£ Á|üX¯ï y˚kÕ&ÉT. Á|üX¯ï j·T<∏ë‘·<∏ä+>± n<˚
ø±ø£b˛sTTHê n<˚ O<˚X› +¯ ‘√ Ä Á|üXï¯ qqTï
Ç|üŒ{ÏøÏ #ê˝≤ eT+~ #ê˝≤ #√≥¢ n&ç>±s¡T.
ªªeTq #·T≥÷º Oqï Á|ü|+ü #·+˝À HÓ\ø=ì Oqï
<ës¡TDyÓTÆq ìsêXÊ ìdüèŒVü≤ dæú‹˝À ≈£L&Ü
ÄX¯Ãs¡´ø£s+¡ >± MT]+‘· ÄXÊeVü≤+>± m˝≤
OHêïs¡T? @+ #·÷düT≈£îì ? nH˚<˚ Ä Á|üX¯ï

O<˚›X¯+.
eTq #·T≥÷º uÀ˝…&TÉ <äTsêàsêZ\T »s¡T>∑T
‘·THêïsTT. eTìwüqï Á|ü‹yê&É÷ á <ës¡TD≤\T
#·÷dæ ≈£î+–b˛‘ê&ÉT. ì»y˚T. H˚ø±<äqqT.
Ç+‘·{Ï nHê´j·TyÓTqÆ Væ≤+k˛qà‘·Ô düe÷»+˝À
H˚qT Ç+ø± ÄXÊyê~>± O+&É&É+ eT÷s¡â‘·«+
(nã‡sYº) @yÓ÷ nì n‘·ì, n‘·ì ˝≤+{Ï
nH˚ø£ eT+~ O<˚X› +¯ ø±uÀ\T. ÄXÊyê<ä+
n+fÒ HÓs¡y˚s¡ì Äø±+ø£å>±H√, uÛ≤y√<˚«>∑
O<ë‘·Ô uÛ≤yê\T>±H√ ø={Ϻ bÕ¬sj·T´qø£ÿs¡˝<Ò Tä .
Ä Äø±+ø£å\≈£î, O<ë‘·Ô uÛ≤eq\≈£î Je+
bıj·T´&ÜìøÏ e÷qdæø+£ >± uÛÖ‹ø£+>± ‘·–q
ø±sê´#·s¡D≈£î dü<ë dü+dæ<ä∆+>± O+&˚yêfi¯fl
ÄXÊyê<ëìï ø={Ϻ bÕ¬sj·T´qø£ÿs¡˝Ò<äT.
Ä dü+dæ<ä∆‘· ì]∆wüº+>± Ç~>√ Ç˝≤>±
O+&Ü\ì @+ ˝Ò<äT. #·]Á‘·qT dü+Á|ü<ëj·T
|ü<ä∆‘·T\˝À, πøe\+ e÷qeÁ≈£Ls¡‘ê«ìøÏ
Äqyêfi¯ófl>± ì*∫q dü+|òTü ≥q\πø |ü]$T‘·
eTj˚T´ |ü<ä∆‹ ø£Hêï _ÛqïyÓTÆq |ü<ä∆‘·T˝À¢ n<Ûä´
j·Tq+ #Ój÷· ´*. n|ü⁄Œ&˚ eTq+ ˇø£ j·TT<ä+∆
‘√bÕ≥T Ä j·TT<ë∆ìøÏ e´‹πsø£+>± »]–q
Á|ü‹|òüT≥q, ˇø£ nHê´j·T+‘√ bÕ≥T ˇø£
n‘·à‘ê´>∑+, ìj·T+‘·\ ø±\|ü⁄ eTÚq+‘√
bÕ≥T ˇø£ ~Ûø±ÿs¡ dü«s¡+, ˇø£ $<˚«wü Á|ü#ê
sêìøÏ m<äTs¡T>± ˇø£ Äràj·T düV≤ü Jeq+...
Çe˙ï eTq |ü]o\q≈£î ekÕÔsTT.
e÷Hêyê[˝À nH˚ø±H˚ø£ n<äT“¤‘·yÓTÆq
düT>∑TD≤\T OHêïsTT. nsTT‘˚ <äTwüº‘ê«ìøÏ
e∫Ãq+‘· Á|ü#ês¡+ Ä<äs¡Ù˙j·T, Ä#·s¡D°j·T
O<ä+‘ê\≈£î <äøÿ£ <äT. |ò*ü ‘·+>± eTq eTqdüT\T
>±j·T|ü&É‘êsTT. eTq˝À O‘˚ÔC≤ìï ˙s¡T>±s¡T
kÕÔsTT. nsTTq|üŒ{Ïø° #ê]Á‘·ø£+>± #·÷dæHê
e÷qe dü«uÛ≤e+ n+‘· düT\Te⁄>± ˝§+–
b˛<äT. nH˚ø£ Á|ü‹≈£L\ |ü]dæ‘ú T· \qT m~]+∫
b˛sê&ç »sTT+∫q <äècÕº+‘ê\T eTq≈£î #·]Á‘·
ì+&Ü nH˚ø+£ ø£qã&É‘êsTT. á #·]Á‘·qT
‘Ó\TdüT≈£î+fÒ >∑‘· $wüj·÷\T #·÷dæ eTT]dæ
b˛e&Éy˚T ø±≈£î+&Ü $»j·T+ kÕ~Û+#·&É+

nkÕ<Û´ä + ø±<äH˚ >=|üŒ $XÊ«dü+ ø£\T>∑T‘·T+~.
Hê´j·T+ ø√dü+, ùd«#·Ã¤ ø√dü+ »]–q
á b˛sê{≤˝À¢ nkÕ<Ûës¡D bÕÁ‘· b˛wæ+∫+~
n‹ kÕ<Ûës¡D Á|üC≤˙ø£y˚T. ìs¡“¤j·T+>±
bÕ\ø£es¡Z uÛ≤eC≤\ \ø£àå DπsKqT n‹Áø£$T+∫
eTØ yês¡T #˚|ü{Ϻq m+‘·{Ï ∫qï ø±s¡´yÓTÆHê,
Ms√∫‘· #·s´¡ ø±ø£b˛sTTHê, _+<äTe⁄ _+<äTe⁄
ø£*dæ dæ+<ÛäTyÓ’q≥T¢ Ç˝≤+{Ï #·s¡´\T nH˚ø£+
ø£*dæ ì|ü⁄Œ s¡–*+∫ ô|<ä› O<ä´e÷\≈£î <ë]
rdæq dü+<äsꓤ\T mH√ï OHêïsTT.
@ O<ä´e÷ìø£sTTHê Á|ü»˝Ò dü÷Á‘·
<Ûës¡T\T, bÕÁ‘·<Ûës¡T\T. Hê J$‘·eT+‘ê
n˝≤+{Ï Á|ü»\ kÕ+>∑‘·´+˝ÀH˚ >∑&ç∫+~.
ø=+<äs¡T kÕ<Ûës¡DyÓTÆq e´≈£îÔ\T, Ç+ø=+<äs¡T
nkÕ<Ûës¡DyÓTqÆ yês¡T ` M] OìøÏ eT÷\+
>±H˚ H˚ì|üŒ{Ïø° Ç+‘· ÄXÊeVü≤+>± OHêïqT.
Ä e÷≥≈£îeùdÔ H˚ì+‘· ÄXÊeVü≤+>±
m{≤¢ OHêïqT nì qqTï n&ç–q ÁXÀ‘·‘√ bÕ≥T
ø£˝≤àp˝À¢ »]–q düe÷y˚XÊìøÏ Vü‰»s¡sTTq
Á|ü»\+<äs¡÷ n<Ûä´ø£å mìïø£\ ‘·T~ Á|ü#ês¡
O|üHê´kÕìø£Hêï Hê Á|üd+ü >±ìπø ÁbÕ<Ûëq´‘·
Ç∫à e#êÃs¡+fÒ ` Ç~ ≈£L&Ü e÷s¡TŒ≈£î
dü+πø‘·y˚T nq&ÜìøÏ düJe O<ëVü≤s¡D ø£<ë!
Á|ü»\+<äs÷¡ ˇπø yÓ|’ ⁄ü ≈£î ø=≥Tº≈î£ b˛e&É+ ˝Ò<Tä
ø£<ë! Ç+‘· dü+øÏ¢wüºyÓTÆq Á|ü|ü+#·+˝À e÷s¡TŒ
kÕ~Û+#·&ÜìøÏ yÓTs¡T¬>’q neø±XÊ\T OqïfÒ¢
ø£<ë!!
Ä s√E ø£˝≤àp˝À düe÷y˚X¯ nq+‘·s+¡
H˚qT q>∑s+¡ ˝À Oqï Ç+ø=+‘· eT+~ì ø£*
XÊqT. sêÁ‹ $+<äT≈£î eTT+<äT nø£ÿ&Ü
Á|üdü+–+#êqT. n+‘·ø£Hêï eTT+<äT H˚qT ˇø£
ø±˝ÒJ ø±´+|üdt˝À eT‘· uÀ<Ûä≈£î&ç>± (Á|”dtº)
|üì#˚dTü qÔ ï n‘·ì‘√ e÷{≤¢&ÜqT. #·÷&ܶìøÏ
ã\+>±, <äè&ÛÉ+>± |òü⁄{Ÿu≤˝Ÿ Ä≥˝À es¡dü
ø±#·T≈£îH˚yê&ç˝≤ nì|æ+#ê&ÉT. e÷≥˝À¢
‘Ó*dæ+~ n‘·ì yê´|üø+£ ˇø£|⁄ü Œ&ÉT n<˚q≥.
düV≤ü »+>±H˚ Hê düu\ÑÛ T, düe÷y˚XÊ\≈£î Vü‰»s¡
j˚T´yêfi¯ófl ø±düÔ _ÛqïyÓTÆq Ä˝À#·q\T ø£\
yêfi¯flsTT O+{≤s¡T. Ä O<˚›X¯´+‘√H˚ H˚qT
mø£ÿ&çøÏ yÓ[flHê ˇø£[fl<ä]› qsTTHê ‘·s#¡ ÷· ˇø£
Á|üX¯ï n&ÉT>∑T‘·T+{≤qT. ªÇ|ü⁄Œ&ÉT MT≈£î Oqï
Ä˝À#·q\≈£î ø±s¡Dy˚T+{°µ nì. <ë<ë|ü⁄
Ç|üŒ{Ïes¡≈L£ Hê≈£î ˇπø düe÷<Ûëq+ e∫Ã+~.
nB ˇπø ˇø£ÿ |ü<+ä ` ª$j·T‘êï+µ. J$‘êH˚«
wüq˝À Ç˝≤+{Ï @ø£|<ü ä düe÷<ÛëHê\T ‘·s#¡ ÷·
m<äTs¡e⁄‘·÷H˚ O+{≤sTT nì|æ+∫+~Hê≈£î.
ˇø£|ü⁄Œ&ÉT ªÄwæ«CŸµ (HêJ\ ø±Héôd+ÁfÒwüHé
ø±´+|ü⁄) eTs=ø£|ü⁄Œ&ÉT ªVü≤+π>ص ‘·s¡Tyê‘·
ªn{Ϻø±µ Ä ‘·s¡Tyê‘· Ç<˚ ` $j·T‘êï+.
18

e÷]ÿ ‡düTº
>∑‘·+˝À á eT‘· uÀ<Ûä≈£î&ÉT ôd’ìø£
¬sõyÓT+≥T‘√ O+&ç eT‘·|üs¡yÓTÆq ÁbÕs¡úq\T,
ùde\T n+~+#˚yê&ÉT. n‘·qT |üì#˚dæq
|ü{≤\+ ø£e÷+&ç+>¥ Ä|ò”düs¡T>± ø£\ï˝Ÿ C≤sY®
bÕ´≥Hé ` 3 O+&˚yê&É≥. m|ü⁄Œ&ÉT #·÷&É÷
bÕ´≥Hé ‘·q ôd’ì≈£î\qT ª&ÜyéT >∑T&é øÏ\¢sY‡µ
nì |æ*#˚yê&É≥. nsTT‘˚ ª&ÜyéTµ nH˚ |ü<ëìï
q‹Ôq‹Ô>± nHêï øÏ\s¢ ‡Y nH˚ |ü<ëìï e÷Á‘·+
y=‹Ô y=‹Ô |ü*πøyê&É≥. j·TT<ä∆ s¡+>∑+˝À
O+&É>± eTq eT‘· uÀ<Ûä≈£î&çì ª‘·TbÕøϵ
O+#·Tø√eTì Ç#êÃ&É≥. nsTT‘˚ eTqyê&ÉT
‹s¡dÿü ]+#·&+É ‘√ ` Ç~ ªÄs¡s¶ µY |ü≥Tº≈î£ +{≤yê
˝Ò<ë nì |ü<|˚ <ü ˚ u…~]+#˚yê&É≥ bÕ´≥Hé.
nsTTHê eTqyê&ÉT ‘·\ ˇ>∑Z˝Ò<äT. ∫e]øÏ
$j·T‘êï+ j·TT<ä∆y˚Tø±<äT. ndü\T j·TT<ë∆\H˚
ìs¡ddæ ÷ü Ô ãj·T{ÏøÏ e#˚ÃXÊ&ÉT. Á|üdTü ‘Ô +· n‘·qT
ù|<ä]ø±ìøÏ, øÏsêsTTVü≤+‘·ø£ eTTsƒê\≈£î
(&Ó‘YkÕÿ«&é‡) e´‹πsø£+>± b˛sê&ÉT‘·Tqï
m˝ŸkÕ\«&ÜsY Á|üC≤˙ø±ìøÏ kÕj·T+ n+~dü÷Ô
nø£ÿ&çø° Çø£ÿ&çø° ‹s¡T>∑T‘·THêï&É≥.
n˝≤π> $+<äT düeTj·T+˝À $T∫>±Hé ùd{º Ÿ
j·T÷ìe]Ù{°˝À |üì#˚ùd ˇø£ j·TTe k˛wæj÷·
*J {°#s· T¡ Hê≈£î ‘ês¡d|ü &ü ܶ&TÉ . ˇVæ≤jÓ÷˝Àì
ˇø£ ø±]àø£ es¡Z ≈£î≥T+ã+ qT+&ç e#êÃ&ÉT.
n‘·qT ≈£L&Ü $j·T‘êï+ j·TT<ë∆ìï e´‹πsøÏ
dü÷HÔ ˚ s√&ÉT¶ MT<ä≈î£ e#êÃ&ÉT. n‘·ì|ü⁄Œ&ÉT H˚s¡
|ü]XÀ<ÛäHê Á|üeè‹Ô >∑T]+∫ uÀ~ÛdüTÔHêï&ÉT.
n˝≤π> |ü]XÀ<Ûqä \T ≈£L&Ü #˚dTü HÔ êï&ÉT. ∫\¢s¡
<=+>∑\T, <ë]ø±∫ <√#·T≈£îH˚ yêfi¯flqT
>∑T]+∫ø±<äT, @ø£+>± Á|üuÛÑT‘ê«~Ûø±s¡T\T,
ø±s=Œπs{Ÿ n~Û|‘ü T· \T bÕ\Œ&ÉT‘·Tqï n‘·T´qï‘·
H˚sê\ >∑T]+∫. á H˚sê\ e\¢H˚ ø£<ë
j·÷e‘Y düe÷»+ u≤~Û‘T· sê*>± e÷s¡T‘·T+~.
#·÷XÊsê, Hê #·T≥÷º Oqï n‹ ∫qï
düeT÷Vü≤+˝ÀH˚ m+‘· #·]Á‘· <ë– O+<√.
H˚qT z dü+>∑‹ eT]#˚b˛j·÷qT. e÷‘√ bÕ≥T
‘êC≤>± |ü≥ºuÛÑÁ<äTsê˝…’q ˇø£ qej·TTe‹
≈£L&Ü O+~. q]‡+>¥ ø√s¡T‡˝À¢ #˚]+<ä≥.
eT<Û´ä nyÓT]ø± K+&É+˝À Oqï e÷s¡TeT÷\
|ü˝…¢ Á|ü»\≈£î yÓ’<ä´ ùde\T n+~+#·≥+ ‘·q
\ø£´å + nì #Ó|Œæ +~. Ä ne÷àsTTì #·÷ùdÔ
Hê≈£î ndü÷j·T nì|æ+∫+~. s¡#·sTT‘·\T,
ø£fi≤ø±s¡T\T, n<Ûë´|ü≈£î\T, ˝≤j·Ts¡T¢ `
yêfi¯fl+<äs¡÷ düe÷C≤ìøÏ |üs√ø£å+>± ‘√&ÉŒ&É
‘ês¡T. ø±ì ¬s’‘·T\T, qs¡T‡\T, #˚‹ eè‘·TÔ\
yêfi¯ófl, _&ɶ\ ‘·\T¢\T, Mfi¯fl+‘ê düe÷C≤ìøÏ
‘·ø£åD ‘√&ÜŒ≥TqT n+~kÕÔs¡T. n+<äTπø
yêfi¯fl+fÒ Hê≈£î m&É‘>Ó ì∑ Äsê<Ûqä . ãVüQXÊ
19

q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T
s¡#s· TT‘·\T, ø£fi≤ø±s¡T\T, n<Ûë´|ü≈î£ \T, ˝≤j·Ts¡T¢
` yêfi¯fl+<äs¡÷ düe÷C≤ìøÏ |üs√ø£å+>± ‘√&ÉŒ&É‘ês¡T.
ø±ì ¬s’‘·T\T, qs¡T‡\T, #˚‹ eè‘·TÔ\ yêfi¯ófl, _&ɶ\
‘·\T¢\T, Mfi¯fl+‘ê düe÷C≤ìøÏ ‘·øDå£ ‘√&ÜŒ≥TqT n+~
kÕÔsT¡ . n+<äTøπ yêfi¯fl+fÒ Hê≈£î m&É‘>Ó ì∑ Äsê<Ûqä .

ªª

µµ

n+<äTπøH˚yÓ÷ ∫© <˚X¯|ü⁄ ø£$ bÕuÀ¢ HÓs¡T&Ü
‘·q J$‘· ø±\|ü⁄ ø√¬sÿ @$T{À ˇø£ ø£$‘·
s¡÷|ü+˝À e´ø°Ôø£]dü÷Ô, H˚˙ ¬s+&ÉT #˚‘·T˝ÀÔ
@<äHêï O|üj·TTø£ÔyÓTÆq |üì #Ój·÷´*. ø£˙dü+
ˇø£ N|ü⁄s¡T ø£≥sº TTHê #·T{≤º*... ˇø£ÿ N|ü⁄s¡T
ø£≥sº TTHê n+{≤&ÉT.
ø£˝≤àE˝À ªMT¬s+<äT≈£î n+‘· ÄXÊe
Vü≤+>± O+&É>∑\T>∑T‘·THêïs¡T, @+ #·÷d”?µ
nì qqTï Á|ü•ï+∫q n‘·ìøÏ H˚qT Ç+‘·
»yêãT @ø£s¡Te⁄ ô|≥º˝Ò<äT. eTq+ #·÷dæq
Á|ü|+ü #·+ qT+&˚ eTq+ ÄXÊeVü≤+>± O+&=
#·Tà nì n‘·ìøÏ #Ó|Œü e#·TÃ. Hê >∑‘· J$‘·yT˚
n+<äT≈£î O<ëVü≤s¡D≈£L&Ü.
H˚qT Hê |ü<Ó›ì$T<äe @≥ wæ|tj·÷sY¶˝À
|üìøÏ ≈£î~sêqT. Ä y˚&çøÏ ø±>∑T‘·÷, #·*øÏ
y=DT≈£î‘·÷, #Óe⁄\T ~ã“fi¯ófl m‘˚Ô X¯u≤›\˝À,
$wü‘·T\´|ü⁄ eT+≥˝À¢ (yÓ*¶+>¥ #˚ùd≥|ü⁄Œ&ÉT
ÇqTeTT, õ+ø˘ ø£\>∑*dæ ø±*q yêdüq m+‘·
<äTs¡“¤s¡+>± O+≥T+<√ e]í+#·˝Ò+) ` <ë<ë
|ü⁄ eTT&˚fifl¯ bÕ≥T |üì#˚kÕ. 21e @≥ yêj·TT
ôd’q´+˝À #˚sêqT. u≤+ãsY $e÷Hê\T
q&çù|+<äT≈£î •ø£åD bı+<ëqT. j·T÷s¡|t
<˚XÊ˝À¢ »]–q j·TT<ë∆˝À¢ |üì#˚XÊqT.
n|üŒ{Ïï+N j·TT<ä∆+˝À H˚qT #˚dæq |üH˚$T{Ï
nH˚ Á|üXï¯ qqTï ‘=*#ÓjT· ´kÕ–+~.
Ç+‘·˝À Hê≈£î ô|fi¯flsTT+~. ‘·+Á&çì
≈£L&Ü nj·÷´qT. õ.@. _\T¢ ø±s¡D+>± H˚qT
eT∞fl ø±˝ÒJ #·<äTe⁄\≈£î yÓfi≤¢*‡ e∫Ã+~.
|æ\¢*<ä›]˙ O∫‘·+>± kÕπø ªπøsY ôd+≥sYµ˝À
~>∑$&ç∫ Hê uÛ≤s¡´ s√CŸ ≈£L&Ü ø±˝ÒõøÏ e#˚Ã
~. sêÁ‹|üP≥ H˚qT >√<ëeTT˝À¢ Á≥≈£îÿ\≈£î
ãkÕÔ\T, eT÷≥\T m‘˚Ô |üì #˚XÊqT. eTHéV‰ü
≥Hé ‘·Ts¡TŒ ~≈£îÿq ø£{Ϻq n˝≤Œ<ëj·T esêZ\
>∑èVü≤ düeTT<ëj·T+˝Àì ˇø£ Ç+{À¢ e÷
ø±|ü⁄s¡+.
ø=\+_j·÷ j·T÷ìe]Ù{°˝À |æ.ôV≤#Y.&ç.
|ü⁄#·T≈£îHêïø£ H˚qT ndü˝q’… n<Ûë´|üø£ eè‹Ô˝ÀøÏ

n&ÉT>∑Tô|{≤ºqT. (n+‘·≈î£ eTT+<äT ≈£L&Ü {°#s· T¡
O<√´>±\T #˚XÊqT ø±˙ yê{Ïì ì»yÓTÆq
eè‹Ô˝À uÛ≤>∑+>± |ü]>∑DÏ+#·˝ÒqT). <äøÏåD
nyÓT]ø±˝Àì ˝À‘·≥Tº ÁbÕ+‘·+˝À q\¢C≤r
j·TT\T ìedæ+<˚ #√fÒ H˚q÷ ø±|ü⁄s¡+ O+&ç
@&˚fi¯flbÕ≥T dü+‘·è|æÔø£s¡yÓTÆq n<Ûë´|üø£ eè‹Ô
ìs¡«Væ≤+#êqT. ôdŒ˝Ÿe÷Hé ø±˝ÒJ˝À H˚qT
|üì#˚ùd≥|ü⁄Œ&ÉT Hê <ä>∑Zs¡ #·<äTe⁄ H˚πsà $<ë´
s¡Tú\T ˇø£ s√Eq ø±˝ÒJ ø±´+|üdt #·T≥÷º
Oqï Á|üV≤ü Ø>√&ÉqT mø±ÿs¡T.
Ç+ø± Ç˝≤+{Ïy˚ mH√ï O<ä´eT nqT
uÛÑyê\T ` n{≤¢+{≤˝À n˝Ò“˙, C≤]®j·÷,
ôd˝≤à, n\u≤e÷, Vü‰{Ïdãt sY,Z C≤ø£‡Hé, Á^Hée⁄&,é
$Tdæ‡|”\˝À Ä ‘·sT¡ yê‘· O‘·sÔ ê~ nyÓT]ø±˝Àì
uÀdüºHé j·T÷ìe]Ù{°˝À Ábıô|òdüsY>± #˚sêqT.
$j·T‘êï+ j·TT<ä∆ e´‹πsø£ ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢
#·Ts¡T>±Z bÕ˝§ZHêïqT. <ë<ë|ü⁄ ns¡&»É qT kÕs¡T¢
n¬sdüTº #˚kÕs¡T qqTï. m|ü⁄Œ&É÷ Çy˚ Äs√|üD\T.
ªn|üdeü ´ q&É‘· ø£*– O+&É≥+µ, ªì\TÃqï#√≥
qT+&ç U≤∞ #Ój·T´eTq>±H˚ U≤∞ #Ój·T´ø£
b˛e&É+µ, ª]ø±$T>± ‹s¡>&∑ +É µ Ç˝≤ O+≥T+~
b˛©düT n_Ûj÷Ó >±\ |ü]uÛ≤wü. nø£ÿ&É qT+∫
Hê Á|üj·÷D+ yÓTT<ä\sTT+~. »bÕHé, O‘·Ôs¡
$j·T‘êï+\˝À »]–q e+<ä˝≤~ sê´©\T,
düu\ÑÛ T düe÷y˚XÊ˝À¢ Á|üd+ü –+#·&ÜìøÏ yÓfi≤flqT.
#·{≤º*ï n‹Áø£$T+#ê&Éqï H˚sês√|üD m<äTs=ÿ+
≥Tqï ˇø£ ø±´<∏ä*ø˘ eT‘·>∑Ts¡Te⁄ nC≤„‘·+˝À
O+&É&ÜìøÏ ‘√&ÉŒ&ܶqT.
j·TT<ä∆ e´‹πsø£ Á|ü<äs¡Ùq˝À¢ bÕ˝§Zì
n¬sdüsº TTq yê] $&ÉT<ä\ ø√dü+ »]–q ø£èwæ˝À
uÛ≤>∑+>± 1970 ` 80e <äX¯ø£+ eT<Ûä´˝À
H˚qT mìïkÕs¡T¢ ø√s¡Tº yÓT≥T¢ møÏÿ~>±H√ #Ó|üŒ
˝ÒqT. n+<äT˝À ø=+‘·eT+~øÏ dü«\Œø±*ø£
•ø£\å T |ü&‘ç ˚ ø=+‘· eT+~øÏ j·÷eJ®e+ |ü&+ç
~. n|ü⁄Œ&˚ C…’\T J$‘·+ |ü≥¢ Hê <äèø£Œ<∏ä+˝À
e÷s¡TŒ e∫Ã+~.
H˚qT n<Ûë´|üø£ eè‹Ô˝À Oqï|ü⁄Œ&ÉT

q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T

ªª

Ç˝≤+{Ï <ë|ü]ø£+ e\¢ ˇø£ >∑Ts¡Te⁄ ‘·q $<ë´
]úøÏ @+ y˚T\T #˚dæq≥T¢? #·]Á‘·, kÕVæ≤‘·´+, ‘·‘·«
XÊÁdüÔ+, ø£fi¯\T, sê»ø°j·÷\÷ ` Çe˙ï J$‘·+
qT+&ç y˚sT¡ |ü&ç O+{≤j·÷? ‘·bıŒ|ü*ï m+#·>*∑ >π
HÓ’‹ø£ ôd’ús¡´+ ˝Òì ªπs|ü{Ï bÂs¡T\qTµ ‘·j·÷s¡T #˚dæ
@+ kÕ~Û+#˚≥T¢?

µµ

ø±¢dts¡÷yéT ãj·T≥ Hê J$‘·+ >∑T]+∫, Hê
nqTuÛÑyê\ >∑T]+∫ ` H˚qT ô|]– ô|<ä›e&É+,
mø£ÿ&Óø£ÿ&É @y˚T+ |üì #˚kÕqT, j·TT<ä∆+˝ÀøÏ
m˝≤ n&ÉT>∑Tô|{≤ºqT, bÂs¡ Vü≤≈£îÿ\T ` j·TT<ä∆
e´‘·πsø£ O<ä´e÷˝À¢ m˝≤ uÛ≤>∑kÕ«$T
qsTT´+B, ø√s¡T\º T, C…fi’ ó¯ fl, kÕøå±´\T.. M≥ìï{Ïì
Hê $<ë´s¡T\ú ‘√ |ü+#·T≈£îH˚yê&çì. ø=+‘·eT+~
{°#·s¡¢qT #·÷düTÔ+fÒ Hê≈£î Ç|üŒ{Ïø° ÄX¯Ãs¡´+
y˚düTÔ+~. @&Ü~ bı&ÉT>∑THê j·÷u…’, ns¡yÓ’
eT+~ $<ë´s¡T∆\‘√ >∑&ç|æ yêfi¯fl≈£î ‘·qT
@$T{À, mø£ÿ&É qT+∫ e#êÃ&√, m˝≤+{Ï
J$‘·+ >∑&bç Õ&√, ‘·q Ä˝À#·q\T m$T{À,
qeTàø±\T @$T{À, yê{ÏøÏ Ä<Ûësê\T @$T{À,
ˇø£ >∑Ts¡Te⁄>± ‘êqT yêfi¯fl qT+∫ @+
ø√s¡ T ≈£ î +≥THêï&√, á Á|ü | ü + #· + @$T
Ä•düTÔ+<√ M≥ìï{Ï }düT ˝Ò≈£î+&Ü, $<ë´
s¡Tú\‘√ |ü+#·Tø√≈£î+&Ü ‘·q eè‹ÔøÏ m˝≤
Hê´j·T+ #˚kÕÔs√ Hê≈£î Ç|üŒ{Ïø° ns¡∆+ø±<äT.
Ç˝≤+{Ï <ë|ü]ø£+ e\¢ ˇø£ >∑Ts¡Te⁄
‘·q $<ë´]úøÏ @+ y˚T\T #˚dæq≥T¢? #·]Á‘·,
kÕVæ≤‘·´+, ‘·‘«· XÊÁdü+Ô , ø£fi\¯ T, sê»ø°j÷· \÷
` Çe˙ï J$‘·+ qT+&ç y˚sT¡ |ü&ç O+{≤j·÷?
‘·bıŒ|ü*ï m+#·>∑*π> HÓ’‹q ôd’ús¡´+ ˝Òì
ªπs|ü{Ï bÂs¡T\qTµ ‘·j·÷s¡T #˚dæ @+ kÕ~Û+∫
q≥T¢?
Hê eè‹Ô ìs¡«Vü≤D˝À H˚qT @Hê&É÷ Hê
sê»ø°j·T <äèø£Œ<∏ëìï <ë∫ ô|≥Tºø√˝Ò<äT.
j·TT<ä+∆ , ôdì’ ø°øs£ D¡ |ü≥¢ Hê nsTTwü‘º ,· <˚«wü+,
es¡í ndüe÷q‘·\ |ü≥¢ Hê ø√|ü+, Á|üC≤
kÕ«$Tø£ k˛wü*»+ |ü≥¢ Hê $XÊ«dü+, Ä<ëj·T
Ädüe÷q‘·\T ˝Òì dü+|ü<ä |ü+|æD° ` düeT
düe÷» kÕú|qü |ü≥¢ Hê≈£î Oqï Äø±+ø£\å T...
yê{Ï˝À y˚{˙Ï Hê $<ë´s¡T\ú <ä>sZ∑ H¡ ˚ <ë∫ô|≥º
˝Ò<äT. n~Ûø±s¡ <äsêŒìï H˚qT dü<ë e´‹πsøÏ+
#˚yê&çì. <˚«wæ+#˚yê&çì. n~ ã\V”≤qyÓTqÆ
<˚XÊ\ |ü≥¢ ã\yÓTÆq <˚XÊ\ <äs¡Œ+ ø±e#·TÃ.
bÂs¡T\ MT<ä Á|üuÛÑT‘·«+ #Ó˝≤sTT+#˚ ô|‘·Ôq+
ø±e#·TÃ. ø±]à≈£î\ MT<ä j·T»e÷qT\T #˚ùd

<ëw”ºø£+ ø±e#·TÃ.
á s¡ø£+>± uÀ<ÛäHê |ü<ä∆‘·T\˝À ø±sê´
#·s¡DqT y˚Tfi¯$+#·&É+, düeTø±©q ø°\ø£
n+XÊ\ |ü≥¢ $<ë´s¡+>∑+ ‘·≥dü‘ú · ø=qkÕ–+
#·&É+ kÕ<Ûä´+ ø±<äì H=øÏÿ #Ó|üŒ&É+, ‘·s¡>∑‹
>∑<äT\≈£L ` ãj·T{Ï b˛sê{≤\≈£î eT<Ûä´
yêVü≤ø£+>± |üì #ÓjT· ´&É+, $<ë´s¡T\ú T ≈£L&Ü
>∑ T s¡ T e⁄\T #Ó | æ Œ q u≤≥˝À q&É T kÕÔ s ¡ ì
Ä•+#·&+É ` Çe˙ï dü+Á|ü<ëj·T $<ë´e´edüú
ø=eTTàø±ùd yêfi¯fl˝À ˇDT≈£î |ü⁄{ϺkÕÔsTT.
düVü≤»+>±H˚ Ç˝≤+{Ï yêfi¯fl+‘ê qe‘·s¡+
H˚sπ à $<ë´ ãT<äT\∆ T bÕ‘· e´edüqú T j·T<∏ë‘·<+ä∏
>± ø=qkÕ–+#·&Üìπø O|üø£]+#ê* ‘·|üŒ
düyê\T #Ój·T´≈£L&Éq<äì uÛ≤$+#˚yêfi¯ófl.
Hê ÁbÕ|ü+∫ø£ <äèø£Œ<∏+ä nkÕ<Û´ä yÓTqÆ <√,
Äø±+øÏ+å |üì<√ ø±<äì Hê $<ë´s¡T\∆ ≈£î ªø√s¡T‡µ
yÓTT<ä\Tô|fÒº yÓTT<ä{sÏ √EH˚ düŒwü+º #˚dTü +Ô {≤qT.
n˝≤π> Ç‘·s¡ <äèø£Œ<∏ë*ï ≈£L&Ü $e]dü÷Ô
O+{≤qT. Hê‘√ $uÛ~Ò +#˚ $<ë´s¡T\ú yê<äq
\q÷ Áb˛‘·‡Væ≤kÕÔqT. m+<äTø£+fÒ yêfi¯ófl Hê
ø±¢dTü \T≈£î sêe&Üìø£Hêï eTT+<äT ` ≈£î≥T+ã
H˚|<ü ´ä∏ + qT+&ç, dü÷ÿ˝À¢ #Óù|Œ bÕsƒê\T, {°M˝À¢
»]π> Á|ü#·sê\ Á|üuÛ≤e+‘√ sê»ø°j·T+>±
Á|üu≤Û $‘·yTÓ Æ O+{≤s¡T. dü+Á|ü<ëj·T Ä˝À#·Hê
<Û√s¡DÏ e÷¬sÿ{Ÿ e´edüú n+‘· ã\+>± ˝À‘·T>±
bÕ<äTø=ì e⁄qï á s√E˝À¢ H˚qT Á|ü‘ê´e÷ïj·T
Ä˝À#·q\T, $<ÛëHê\T Hê $<ë´s¡T\ú eTT+<äT
O+#·T‘·THêïqT. @~ eT+#√, @~ #Ó&√?
m+|æø£ #˚düT≈£îH˚ $y˚ø£+, u≤<Ûä´‘ê yê]øÏ
O+{≤sTT nì Á|ü>±&ÛÉ $XÊ«dü+.
ø=H˚ïfi¯flbÕ≥T Hê <ä>∑Zs¡ n˝≤ #·<äTe⁄
H˚]Ãq $<ë´s¡Tú\T qej·TTe≈£î\T>± u≤Vü≤´
Á|ü|+ü #·+˝ÀøÏ n&ÉT>∑T ô|{Ïqº Ä y˚˝≤~ eT+<˚
uÛÑ$wü´‘Y |ü≥¢ Hê≈£î ÄXÊeVü≤ <äèø£Œ<∏ä+
ø£*Œ+#ês¡T. 1970 ` 80 <äXø¯ ±\+˝À Ç|ü⁄Œ
&ÉT #·<Tä e⁄≈£î+≥Tqï |æ\\¢ T m+‘· nC≤„q+‘√
OHêïs¡÷, m+‘· ìsêdüø+Ô£ >± OHêïs¡÷ n+≥÷
ãj·T{Ï düe÷»+˝À m+‘· eT+~ >=DT≈£îÿ

e÷]ÿ ‡düTº
Hêïs√, $düT≈£îHêïs√ $eT]Ù+#ês√ Hê≈£î ‘Ó\T‡.
z|æø£>± yêfi‚fl+ #ÓãT‘·THêïs√ $HêïqT. yêfi¯ó
fl s¡÷bı+~+∫q |ü]XÀ<ÛHä ê |üÁ‘ê\T, |üÁ‹
ø£\T ‹]π>dæHê, ìyêdü ÁbÕ+‘ê˝À¢ (ø£eT÷´ì{°)
yêfi¯ófl #˚|{ü qºÏ ø£èwæ |ü]o*+∫Hê Hê≈£î @eTì
|æ+∫+<ä+fÒ` yêfi¯ófl nHê´j·÷ìøÏ e´‹πs
ø£+>± düŒ+~düTÔHêïs¡T, ˇø£ eT+∫ ø±s¡´+˝À
uÛ≤>∑kÕ«eTT\T ø±yê\H˚ ‘·|üq O+~, á
Á|ü|ü+#êìï e÷s¡Ã>∑\ dü‘êÔ ≈£L&Ü yêfi¯fl≈£î
O+~ nì|æ+∫+~.
1980e <äX¯ø£+˝À q&ç∫q $<ë´]ú
O<ä´eT+ ∫qïbÕ{Ï<,˚ ø±ì Ä ø±\+˝À <˚X¯
yê´|üÔ+>± #√≥T #˚düT≈£îqï ô|<ä› O<ä´e÷\T
@MT ˝Òe⁄. <ëìøÏ ‘√&ÉT $|üØ‘·yÓTÆq Ä]úø£
uÛ≤sê\T, ªÁ|ü|+ü #·+˝Àì n‘·´+‘· dü+|ü<«ä +‘·
yÓTqÆ kÕ+πø‹ø£ ì|ü⁄DT\‘√ MTs¡T e∫à #˚s+¡ &ç,
á neø±XÊìï O|üj÷Ó >∑ô|≥Tºø√+&ç, $»j·T+
kÕ~Û+#·+&çµ n+≥÷ nìï yÓ’|ü⁄\ qT+&û
Á|ü˝ÀuÛ≤\÷, ˇ‹Ô&TÉ \÷, nìï+{Ï˙ ‘·≥Tº≈î£ ì
Ç+‘·øH£ êï yÓTs¡T>±Z, düe÷C≤ìøÏ O|üj÷Ó >∑|&ü ˚
$<Û+ä >± @eTHêï #Ój÷· ´\ì ìs¡sí TT+#·T ≈£îqï
yêfi¯flqT #·÷XÊø£ ˙s¡£dü |ü&Ü*‡q nedüs¡+
˝Ò<äì Hê ø£ì|æ+∫+~. Hê≈£î u≤>± >∑Ts¡TÔ..
50e <äX¯ø£+˝À ≈£L&Ü Ç˝≤H˚ ø=+‘·eT+~
n‹X¯j·T|ü⁄ |ü]o\≈£î\T, ªÇ<˚+ j·TTe‘·s¡+
u≤ã÷ #·|Œü >± |ü&TÉ ≈£î+~µ nì ‘Ó>∑ yêb˛j˚T
yês¡T. n<˚ ªø£fiËfl<äT{Ï yêdüÔe+µ nì ≈£L&Ü
<äu≤sTT+#˚yêfi¯ófl. n{≤¢ 60e <äX¯ø£+˝À
n&ÉT>∑Tô|{≤ºyÓ÷˝Ò<√ ` á s¡ø£+ yê<äq\˙ï
‘˚*b˛j·÷sTT. nyÓT]ø± q\TeT÷\˝≤ ôd>∑\T
|ü⁄{Ï+º #˚ Ø‹˝À $<ë´]ú O<ä´e÷\T q&ç#êsTT.
n˝≤ nì eTq #· ÷ ≥÷º HêHê{Ï ø °
~>∑C≤s¡T‘·Tqï |üsd¡ ‘úæ T· \T >∑eTì+#·≈î£ +&Ü H˚qT
ø£fi¯ófl eT÷düT≈£î ≈£Ls¡TÃHêïqìø±<äT. eTT|æŒ]
>=+≥Tqï á |ü]D≤e÷\T es¡<ä˝≤ qqTï
#·TfÒºdüTÔHêïsTT. n&É|ü<ä&ÉbÕ qqTï ≈£î+>∑BdüTÔ
HêïsTT. ø£è<äT&∆ ìç #˚dTü HÔ êïsTT.
á s√Eq ù|<ä\ |ü]dæú‹ @$T{Ï?
m≈£îÿe eT+~ X‚«‘˚‘·s¡ C≤‘·T\ Á|üC≤˙ø£+,
<äTs¡“¤s¡yÓTÆq eTT]øÏyê&É˝À¢ Jeq+ kÕ–düTÔ
Hêïs¡T. ‘˚]bÕs¡ #·÷ùdÔ n\¢+‘· <ä÷s¡+˝À
nbÕs¡ dü+|ü<«ä +‘·yTÓ qÆ J$‘ê\T ø£qã&ÉT‘·T+
{≤sTT. sê»ø°j·T Hêj·T≈£î\ ~yêfi≤ø√s¡T
‘·HêìøÏ n+‘·÷<äØ ˝Ò≈î£ +&Ü b˛sTT+~. düe÷
#êsêìï ‘=øÏÿ ô|≥º&+É , yÓ÷dü–+#·&+É , ìC≤\T
<ë#·&É+ ` düs¡« kÕ<Ûës¡D+ nsTTb˛j·÷sTT
yêfi¯fl≈£î. Çø£ Á|ü|ü+#·+˝À @ ~≈£îÿq #·÷dæHê
Á|üuTÑÛ ‘ê«\T C≤‹ ù|s¡T‘√H√, eT‘·+ ù|s¡T‘√H√
20

e÷]ÿ ‡düTº
$<˚«wü+ s¡–*düTÔHêïsTT. Á|ü»\qT $&ÉBdüTÔ
HêïsTT. e÷qeC≤‹ H˚&ÉT m<äTs=ÿ+≥Tqï
Væ≤+k˛qà‘·øÔ ±+&É Äy˚<qä s¡–*k˛Ô+~. ÄK]øÏ
|üdæ|æ\¢\T ≈£L&Ü Ç+<äT≈£î ÄVüQ‘·sTTb˛‘·T
Hêïs¡T. ˇø£#√≥ #·÷ùdÔ Äø£*#êe⁄\≈£î
ã\e⁄‘·Tqï |æ\\¢ T, y˚s=ø£ #√≥ nej·Tyê\T
‘Ó– $ø£˝≤+>∑T\T ne⁄‘·Tqï <äèX¯´+, Vü≤qq
<äèXÊ´˝Ò. ô|’ ô|#·Tà ªø=˝Ò≥¢ s¡˝Ÿ &Üy˚Tõµ Ä+≥÷
bÕ\ø£esêZ\ düeT]∆+|ü⁄\T ≈£L&Ü.
1993 y˚d$ü ˝À H˚˙ $wüj÷· \˙ï sêdüTqÔ ï
á düeTj·÷ìøÏ »q+˝À m≈£îÿ&É #·÷dæHê
Äy˚<äHê, Ä+<√fi¯Hê n\TeTT≈£îì OHêïsTT.
nyÓT]ø± ` s¡cÕ´\ eT<Ûä´ Á|ü#·Ã¤qïj·TT<ä∆+
(ø√˝Ÿy¶ êsY) eTT–dæHê á Á|ü|+ü #·+˝À XÊ+‹øÏ
#√≥T <äø£ÿ˝Ò<äT. eTTø£ÿ #Óø£ÿ\T>± $&çb˛sTTq
k˛$j·T{Ÿ k˛wü*düTº s¡cÕ´ <˚XÊ\˝À nXÊ+‹
HÓ\ø=ìOHêïsTT. j·TT>±k˛¢$j·÷ nH˚ e÷J
k˛wü*düTº <˚X¯+˝À Ç|ü⁄Œ&ÉT m&É‘Ó>∑ì j·TT<ä∆+
ø=qkÕ>∑T‘√+~. ÄÁ|òæø± K+&É+˝À Væ≤+dü
ù|ÁfÒ– b˛‘√+~. ù|<ä]ø£+‘√ n\eT{Ï+∫
b˛‘·Tqï <˚XÊ˝À¢ Äø£*, nHês√>∑´ düeTdü´\qT
Á|ü|ü+#· dü+|üqï <˚XÊ\T $düà]düTÔHêïsTT.
nyÓT]ø±, <ëì nqTã+<Ûä $TÁ‘· <˚XÊ\T
Á|ü|ü+#·+˝À m≈£îÿ&É ˝≤uÛ≤\T <ä+&ÉTø√e#·Ã
ì|æùdÔ nø£ÿ&É˝≤¢ Äj·TT<Ûë\T n$Tà kıeTTà
#˚düT≈£î+{≤sTT. Ç+<äTø√dü+ Äj·÷ <˚XÊ˝À¢
Á|üC≤˙ø£+ #Ó*¢düTÔqï eT÷\´+ >∑T]+∫ M{ÏøÏ
yÓs¡ù| ˝Ò<äT.
Ç+‘· n<ë«qï|ü⁄ es¡eÔ ÷q+˝À yÓ\T>∑T\T
ø√s¡T≈£îH˚yês¡T dü¬s’q #ê]Á‘·ø£ <äèø£Œ<∏ä+‘√
e´eVü≤]+#ê*. á X¯‘êã∆+˝À Vü≤sƒê‘·T>Ô ±
OyÓ«‘·TÔq m–dæq Á|üC≤ O<ä´e÷\T mìï
˝ÒeP. ìj·T+‘·\ bÕ\qqT n\y√ø£>± Á|ü»\T
≈£L˝ÒÃdæq |òüT{≤º\T mìï eTq ø£fi¯fleTT+<äs¡
»s¡>∑˝Ò<ä÷. eTq+ düeTdæb˛sTT+<äqT≈£îqï
Á|üC≤Á>∑Vü≤C≤«\ mìï #√≥¢ Á|ü»«]\¢˝Ò<ä÷.
M≥ìï{Ï˙ #·÷dæ, eTq+ ÄX¯Ãs¡´b˛˝Ò<ë? eTq+
n˝≤ dü+ÁuÛÑeT, $ÁuÛÑe÷X¯Ãsê´\≈£î m+<äT≈£î
>∑Ts¡j·÷´+? m+<äTø£+fÒ ` Á|ü»\˝À s¡>∑T\T
‘·Tqï ndü+‘·è|æìÔ eTq+ |üd>æ ≥∑ º ˝Òøb£ ˛j·÷+.
|”\>± OHêïsTT ø£<ëì ìs¡düq <Ûä«qT\qT
eTq+ #Ó$ ˇ–Z $q&É+ e÷H˚kÕ+. #Ó˝≤¢
#Ó<äTs¡T>± Oqï Á|ü‹|òüT≥Hê‘·àø£ <Û√s¡DT\qT
düeTÁ>∑ <äèw溑√ eTq+ #·÷&É˝Òø£ b˛j·÷+.
e÷s¡TŒ sêyê*, sêyê* nH˚ O<˚«>∑+˝À|ü&ç
` eTq Äø±+ø£å\≈£î Ä#·s¡D≈£î eT<Ûä´ Oqï
n+‘·sê\düT&ç˝À |ü&ç ` eTq+ á ø°\ø£
|ü]D≤e÷\qT $düà]+#ê+. n+<äTøπ eTq+
21

q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T
e÷s¡TŒ sêyê*, sêyê* nH˚ O<˚«>∑+˝À|ü&ç ` eTq
Äø±+ø£\å ≈£î Ä#·sD¡ ≈£î eT<Û´ä Oqï n+‘·sê\düT&ç˝À |ü&ç `
eTq+ á ø°\ø£ |ü]D≤e÷\qT $düà]+#ê+. n+<äTøπ eTq+
ÄX¯Ãsê´\≈£î ˝Àqe⁄‘·THêï+. $&ç$&ç>± , nø£ÿ&Ü Çø£ÿ&Ü
yÓTT<ä\j˚T´ ìs¡düq˝Ò ø£\>∑*dæ @ø£s¡÷|ü‘· dü+‘·]+#·T
≈£î+{≤sTT. e´≈£îÔ\T>± yÓTT<ä\sTT ìsêàD≤‘·àø£ e÷s¡TŒ\T
ø£*dæ >∑TD≤‘·àø£ e÷s¡TŒ≈£î <ë]rkÕÔsTT.

ªª

µµ

ÄX¯Ãsê´\≈£î ˝Àqe⁄‘·THêï+. $&ç$&ç>± ,
nø£ÿ&Ü Çø£ÿ&Ü yÓTT<ä\j˚T´ ìs¡dqü ˝Ò ø£\>∑*dæ
@ø£s÷¡ |ü‘· dü+‘·]+#·T≈£î+{≤sTT. e´≈£î\Ô T>±
yÓTT<ä\sTT ìsêàD≤‘·àø£ e÷s¡TŒ\T ø£*dæ
>∑TD≤‘·àø£ e÷s¡TŒ≈£î <ë]rkÕÔsTT.
@<√ ˇø£ s√Eq ˇø£ eT¨<ä´eT+ uÛfiÑ ó¯
flq yÓ\T>∑T˝ÀøÏ edüTÔ+~. eTq+ O|ü]‘·\
n+XÊ\qT #·÷dæ rsêàHê\T, rs¡TŒ\T #Óù|Œ
düTÔHêï+. ˝À‘·T\qT |ü]o*+#·&É+ ˝Ò<äT.
n+<äTøπ eTq≈£î á e÷s¡TŒ\T n˝≤ m˝≤
Vü≤sƒê‘·T>Ô ± e#êÃjÓ÷ nì >∑+ô|&ÉT ÄX¯Ãs¡´+.
dü«uÛ≤e Ø‘ê´H˚ e÷qe⁄&ÉT e÷s¡TŒ ø√s¡T≈£î+
{≤&ÉT. n|üŒ{Ï<ëø± eTÚq+>± nìï s¡ø±\
<ëw”ºø±\q÷ uÛÑsêsTTdü÷Ô e∫Ãq Á|ü»˝Ò
$y˚ø£+‘√ ‘·eT _&ɶ\ uÛÑ$wü´‘·TÔ ø√dü+, ‘·eT
C≤‹ Á|üj÷Ó »Hê\ø√dü+ düs¬ q’ düeTj·T+ ø√dü+
m<äTs¡T #·÷dü÷Ô O+{≤s¡T. eTq‘√ mes¡T ø£*dæ
ekÕÔsê nì #·T≥÷º >∑eTìdü÷Ô O+{≤s¡T.
@<Ó’Hê O<ä´eT+ yÓTT<ä\sTT+<ä+fÒ Ç˝≤+{Ï
»Hê\T n+<äs¡÷ e∫à <ëì˝À #˚s¡‘ês¡T.
Á|ü»\˝À ø=ìï ªÁbÕøÏøº ˝£ Ÿµ Ä˝À#·q\T
O+{≤sTT. yêfi¯ó¢ e÷s¡TŒ ø√s¡T≈£î+{≤s¡T. ø±˙
‘·eT≈£î e÷s¡TŒ rdüT≈£îe#˚à X¯øÏÔ ˝Ò<äì
uÛ≤$düTÔ+{≤s¡T. ˇø£ÿ&ç>± H˚H˚+ #˚j·T>∑\qT
nì nqT≈£îH˚yêfi¯ó¢ ø=+<äss¡ TT‘˚, Ç+ø=+<äsT¡
>∑&ç¶b˛#·˝≤¢+{Ï yêfi¯¢+, nDÏ– eTDÏ– e⁄+&Éø£
‘·\ m>∑πsùdÔ $T>∑‘ê yêfi¯¢‘√ düe÷q+ #Ój·T´
&ÜìøÏ ‘·eTì nD∫ y˚kÕÔsπ yÓ÷ nì uÛ≤$düT+Ô
{≤s¡T. nsTTHê Mfi¯+¢ ‘ê n<äqT ø√dü+ m<äTs¡T
#·÷düTÔ+{≤s¡T. mes√ ˇø£fiÀ¢ Ç<ä›s√ s√&ÉT¶
MT<ä≈£î sêø£b˛‘êsê n|ü⁄Œ&ÉT eTqeT÷
<ä÷≈£î<ë+ nì dæ<+∆ä >± O+{≤s¡T. ì»+>±H˚
n˝≤+{Ï kÕVü≤k˛ù|‘· e´≈£îÔ\T ìs¡“¤j·T+>±
eTT+<äT≈£î e∫Ãq dü+<äsꓤ\T #·]Á‘·˝À eTq+
nH˚ø+£ #·÷XÊ+. >∑&b¶ç ˛#· ø£<ë, ‘·\ m>∑Tsπ ùdÔ
Ä bı>∑s¡TqT nD#˚kÕÔs¡ì ø±≈£î+&Ü n˝≤
nD∫yÓj·T´≈£î+&Ü #·÷&ܶìøÏ #·T≥÷º e⁄qï

»Hê\T eTT+<äT≈£î ekÕÔs¡T. n|ü⁄Œ&ÉT >∑&ç¶b˛#·
\˙ï @ø£yÓTÆ ã\yÓTÆq @qT>∑TqT ≈£L&Ü
ã+~Û+#·>∑\eqï $XÊ«dü+‘√ eTT+<äT≈£î
ekÕÔsT¡ . á kÕ+|òTæ ø£ dü÷Á‘êìï bÕ{ÏùdÔ me]øÏ
yêfi¯ó¢ m<äT{Ï yêfi¯ó¢ mes√ eTT+<ä&ÉT>∑T y˚kÕÔ
s¡T˝Ò nì m<äTs¡T #·÷&É≈î£ +&Ü, yêfi¯+¢ ‘·≥ yêfi‚¢
eTT+<ä&TÉ >∑T yÓjT· ´>∑\T>∑T‘ês¡T.
Ç<˚<√ eTãT“\ qT+&ç ø√dæq ø£\
nqT≈£îH˚s¡T. >∑‘· #·]Á‘·qT ‹s¡π>ùdÔ ªe÷s¡TŒµ
ø√dü+ yÓTT<ä\sTTq O<ä´e÷\˙ï Ç˝≤ Äs¡+uÛÑ
yÓTqÆ y˚ nqï yêdüyÔ êìï >∑eTì+#·e#·TÃ. n<˚<√
>∑‘· yÓu’ eÑÛ + nì O<ëoq |ü&qÉ ø£ÿs¡˝<Ò Tä ≈£L&Ü.
<˚X+¯ ˝À Á|ü|+ü #·+˝À s√p mø£ÿ&√ nø£ÿ&É
e÷s¡TŒ ø√dü+ yÓTT<ä˝q’… O<ä´e÷\T es¡eÔ ÷q+
˝Àq÷ eTq ø£fi≈¢¯ î£ ø£qã&É‘êsTT. n˝≤+≥|ü⁄Œ&ÉT
eTq+ ÄXÊyê<ä+‘√ O+&É≥+˝À ‘·ù|Œ$T{Ï?
Çe˙ï >∑eTq+˝À e⁄+#·T≈£îH˚ H˚qT Ç|üŒ{Ïø°
ÄXÊeVü ≤ <ä è ø£ Œ <∏ ä + ‘√ e⁄HêïqT. nH˚ ø £
$<Ûë\T>± H˚qT n<äèwüºe+‘·TDÏí ≈£L&Ü.
Hê n<äèwüº+ @$T≥+fÒ Hê ‘·*¢<ä+Á&ÉT\
C≤„|øü ±˝Ò. e÷ ne÷àHêqï\T e\dü ø±]à≈£î
\T>± ˇø£ bòÕ´ø£ºØ˝À |üì#˚dü÷Ô Ç<ä›s¡÷ ô|[¢
#˚düT≈£îHêïs¡T. J$‘ê+‘·+ ¬sø£ÿ\T eTTø£ÿ\T
#˚düTø=ì |üì #˚XÊπs>±˙ <ä]Á<ä+ qT+&ç
ãj·T≥|ü&˝É øÒ £ b˛j·÷s¡T. ªeTq~ n<äT“¤‘y· TÓ qÆ
e´edü,ú qTe⁄« ø£w+ºæ ∫ |üì #Ój÷· ´˝Ò>±˙ qTe⁄«
nqT≈£îqï~ kÕ~Û+#˚+<äT≈£î neø±XÊ\T e⁄qï,
Á|ü|+ü #·+ >∑]«+#·<–ä q e´edüú eTq~µ n+≥÷
OH√ïfi¯ó¢ #Óù|Œ düT<äT›\T $qï|ü⁄Œ&É˝≤¢ Hê˝À
qs¡qs¡+ s¡–*b˛‘·T+~. Áã÷øÏ¢Hé˝À ø±\e
>∑≥Tºq y˚dTü ≈£îqï ˇø£ Ç+{À¢ q\T>∑Ts¡T _&É\¶ qT
ã‹øÏ+#·Tø√&ÜìøÏ e÷ ‘·*<¢ +ä Á&ÉT\T J$‘ê+
‘·+ m+‘· ô|qT>∑T˝≤&Üs√ Hê≈£î ‘Ó\TdüT. Ä
ô|qT>∑T˝≤≥, á OH√ïfi¯¢ düT<äT\› T >∑Ts¡T≈Ô î£ e∫Ãq
|ü⁄Œ&É˝≤¢ Hê≈£î á e´edüú MT<ä s√‘· |ü⁄≥Tº
ø=düT+Ô ~.
Hê n<äèwü+º @+≥+fÒ ` ‘·\≈£î e÷dæq

q&ç#˚ ¬s’\Tã+&ç˝À MTs¡T ‘·≥düú+>± ≈£Ls√Ã˝Òs¡T
Hê eTqdüT bıs¡˝À¢ mø£ÿ&√ >±&Û+É >± ˇø£ eTTÁ<ä |ü&bç ˛
sTT+~. Hê≈£î n<äq+>± <äøÿÏ q á 50 @fi¯¢ J$‘êìï e´s¡+ú
#˚jT· ≈£î+&Ü øπ e\+ Hê ø√dü+ H˚qT>± ø±≈£î+&Ü ã‘·ø&£ yÉ T˚
Hê $TÁ‘T· \≈£î H˚qT n+~+#˚ ì»yÓTqÆ ìyê[ nì|æ+∫+~.
n+‘˚ø±<äT. @ j·TT<ë∆ì¬ø’‘˚ yê[¢<ä›] ì+&ÉT J$‘ê\T
ã˝…b’ ˛j·÷jÓ÷ Ä j·TT<ë∆\T ˝Òì q÷‘·q |Á |ü +ü #·+ kÕ~Û+#·
≥+ ø√dü+ Hê J$‘êìï Ks¡TÃ #˚j·÷\ì H˚Hê s√EH˚
ìs¡ísTT+#·T≈£îHêï. n<˚ $<Ûä+>± Hê J$‘·+ >∑&ÉT|ü⁄‘·THêï.

ªª

|üqT\T #˚dæ bı≥º b˛düTø√e&ÜìøÏ mø£ÿ&Óøÿ£ &çø√
‹s¡>±*‡ sêe≥+. ∫e]øÏ Hê≈£î ÇwüºyÓTÆq
|üìH˚ <äøÏÿ+#·T≈£îHêïqqTø√+&ç, n~ y˚πs
$wüjT· +. ø±˙ á Áø£eT+˝À Hê≈£î nH˚øe£ T+~
n<äT“¤‘· e´≈£î\Ô |ü]#·jT· + <äøÿÏ +~. >=|üŒ>=|üŒ
ùdïVü‰\T <äø±ÿsTT.
Ç+ø± Hê n<äèwü+º @+≥+fÒ ` H˚ì+ø±
J$+#˚ e⁄+&É≥+. H˚qT yêj·TTôd’q´+˝À
|üì#˚ùd≥|ü⁄Œ&ÉT Hê ÁbÕDùdïVæ≤‘·T\T Ç<ä›s¡T
CÀô|ÁØ (19), m&é bÕ¢{ŸøÏHé (26) j·TT<ä∆+
∫e]Hêfi¯˝¢ À $>∑‘J· e⁄\j·÷´s¡T. $Tk˛‡Ø˝Àì
C…|süò ‡¡ Hé u≤´s¡ø‡˘ ˝À ªuÒdøæ ˘ Áf…ìÆ +>∑µ˝À ø£*kÕ+
y˚T+ eTT>∑TsZ +¡ . q&ç y˚d$ü ˝À n+~q j·T÷ì
bòÕsê\T, øÏ≥T¢ yÓ÷düT≈£î+≥÷ |ò”˝Ÿ¶ e÷]Ã+>¥
#˚XÊ+. yêsê+‘·|⁄ü ôd\e⁄\T ø£*ùd ÄkÕ«~+
#ê+. yÓs√ï+{Ÿ˝À ‘=*kÕ]>± $e÷Hê\T
q&É|ü≥+ H˚s¡TÃ≈£îHêï+. ø±*bò˛]ïj·÷˝Àì
XÊ+{≤*Hê˝À u≤ôdÿ{Ÿu≤˝Ÿ Ä≥ Ä&˚yêfi¯+¢ .
j·TT<ä∆+˝À e÷ e+‘·T |æ\T|ü⁄ø√dü+ y˚∫
e⁄Hêï+. ªCÀµ Ç≥©øÏ yÓfi≤¢&ÉT. u≤+_+>¥
$e÷Hê\T q&çù| |üìMT<ä. ªm&éµ |òüdæ|òæø˘
ÁbÕ+‘·+˝À |üì #˚jT· {≤ìøÏ, H˚qT Ç+>±¢+&é≈î£
yÓfi≤¢+. CÀ ‘√ O‘·sÔ ¡ Á|ü‘T· ´‘·sÔ ê\T q&ç#$˚ .
H˚q÷, CÀ _`17 ‘·sV¡ ‰ü u≤+_+>¥ $e÷
Hê\T q&çù|yêfi¯+¢ . _`24 ‘·sV¡ ‰ü $e÷Hê\T
q&çù| yêfi¯¢ MT<ä CÀ≈£î\T y˚düT≈£îH˚yêfi¯¢+.
ª_ &Üwt ≥T Áø±wt bò˛sYµ (u≤+ãs¡T Ç<ä›]ï
|ü&É>=≥º&ÜìøÏ Hê\T>∑TkÕs¡T¢ ≈£L*+~) nì.
j·T÷s¡|t˝À j·TT<ä∆+ eTT–dæ+~. e÷
|ü{≤\+ n+‘ê ‘·÷s¡TŒ Ä+–¢j÷· ˝À e⁄qï
Á|ü<Ûëq q>∑s¡+ ªHê]«#Yµ≈£î #˚s¡T≈£î+~.
»Hê\+‘ê s√&É¢ MT<ä≈£î e#˚ÃXÊs¡T. ˇø£fÒ
πø]+‘·\T, ‘·T[¢+‘·\T, q>∑s¡+ yÓTT‘·Ô+
B|üø±+‘·T\‘√ <ä>∑<ë∆j·Te÷q+>± yÓ*–
b˛‘√+~. Äπsfi¯b¢ Õ≥T n+<Ûøä ±s¡+˝À eT–Z+~
eT]. ;s¡T es¡<ä˝…’ bÕ]+~. Á|ü»\T ˇø£fi¯¢
H=ø£fi¯ó¢ øö–*+#·T≈£î+≥÷ qè‘·´+ #˚dü÷Ô

µµ

|üse¡ •+∫ b˛j·÷s¡T.
Ä ‘·sê«‘· ø=ìï s√E\πø H˚qT ªCÀ
ô|ÁصøÏ sêdæq O‘·Ôs¡+ yÓqøÏÿ e∫Ã+~.
ª∫s¡THêe÷<ës¡T eTs¡DÏ+#ê&ÉTµ nqï yêø£´+
sêdæe⁄+~. yÓqøÏÿ ‹]– e∫Ãq Hê O‘·sÔ +¡
MT<ä ¬s+&˚ ¬s+&ÉT |ü<ë\T ` |ü]düe÷
|üÔeTsTTq Hê Ä|üÔ$TÁ‘·T&ç ì+&ÉT J$‘·+.
j·TT<ä∆eT+fÒ u…<äTs¡T≈£îH˚ bÕ‘· _`17
‘·s¡Vü‰ u≤+ãs¡¢qT n{≤¢+{Ïø˘ düeTTÁ<ä+
MT<äT>± |òüdæ|òæø˘ eTVü‰düeTTÁ<ä+ ~X¯>±
q&ç|æ+#ê+. u≤+ãT\T ≈£î]|æ+#·{≤ìøÏ.
n|ü⁄Œ&˚ Væ≤s√wæe÷ |ü≥Dº + MT<ä nDTu≤+ãT
Á|üjÓ÷>∑+ >∑T]+∫q düe÷#ês¡+ $Hêï+.
#ê˝≤ >=|üŒ>± uÛ≤$+#ê+. Ä ‘·sê«‘· j·TT<ä+∆
eTT–dæ+~. nsTT‘˚ Ä s√Eq H˚qT }Væ≤+#·
˝Ò<Tä . @<√ ˇø£ s√Eq H˚q÷ Væ≤s√wæe÷øÏ
yÓfi≤Ôqì. nDT<Ûë]àø£ Á|üu≤Û e+‘√ ø£+{Ï#÷· |ü⁄
˝Òì, H√{Ïe÷≥˝Òì, Je#·Ãy¤ ê˝≤¢+{Ï Á|üC≤˙
ø±ìï #·÷dæ #·*+∫ b˛‘êqì. Ä s√E qT+&˚
j·TT<ë∆\≈£î e´‹πsø£+>± Hê Ä˝À#·q\T
eT\#·T≈£î+{≤j·Tì.
j·TT<ä∆+ eTT–XÊø£ H˚qT q÷´j·÷sYÿ≈£î
‹]– e#êÃqT. Hê eTs√ $TÁ‘·T&ÉT m&é
bÕ¢{ŸøÏHé uÛ≤s¡´qT ø£\TdüT≈£îHêïqT. $<˚o
Á|üj÷· D≤ìøÏ eTT+<äT sêÁ‹ z&É˝À qT+&ç
‘·|æŒ+#·T≈£îì e∫à ÄyÓT‘√ >∑&ç|æ yÓfi≤¢&É≥
m&é. n<˚ ‘·eT ∫e] #·÷|ü⁄ ne⁄‘·T+<äì
}Væ≤+#·HÓ’Hê ˝Ò<äì yêb˛sTT+~ ÄyÓT.
|òüdæ|òæø˘ ÁbÕ+‘·+˝À $e÷q+ ≈£L* m&é
eTs¡D+Ï #ê&É≥. ÄyÓT≈£î m&é >∑Ts¡T>Ô ± ˇø£ bÕ|ü
ø£*–+~. Ä ‘·sê«‘· ø=Hêïfi¯≈¢ î£ m|ü⁄Œ&√, H˚qT
uÀdüºHé˝À {°#·sY O<√´>∑+ #˚düTÔqï|ü⁄Œ&ÉT,
ˇø£s√E H˚qT ø±¢d˝t À bÕsƒê\T #ÓãT‘·T+&É>±
Hêø√ ∫{°º e∫Ã+~. ªm&é bÕ¢{ŸøÏHé ≈£L‘·Ts¡T
$TeTà*ï ø£\yê\ì y˚∫ e⁄+~µ nì Ä
∫{°˝º À düe÷#ês¡+. H˚Hê Äe÷àsTTì ø£*dæ
kÕ<äs¡+>± e÷{≤¢&ÜqT. ‘·qT m|ü⁄Œ&É÷

e÷]ÿ ‡düTº
#·÷&Éì Hêqï >∑T]+∫ Hê≈£î ‘Ó*dæq $wü
j·÷\˙ï Ä ne÷àsTTøÏ #ÓbÕŒqT.
Hê ÁbÕD$TÁ‘·T\‘√ b˛*ùdÔ Hê≈£î Ç+ø√
j·÷uÛ…’ @fi¯¢ J$‘·+ n<äq+>± \_Û+#·≥+
Hê n<äèwüº+>±H˚ nì|æ+∫+~. j·TT<ä∆+
eTT–dæq #êHêfi¯¢ es¡≈£L Hê≈£î ‘·s¡#·÷ ˇø£
ø£\ e#˚Ã~. n+<äT˝À Ç<ä›s¡T e´≈£îÔ\T Hê
m<äTs¡T>±H˚ M~Û˝À q&ÉT#·T≈£î+≥÷ yÓ[¢
n<äèX¯´yÓTbÆ ˛sTT, ‹]– e#˚Ã≥|ü⁄Œ&ÉT m&é, CÀ
s¡÷bÕ˝À¢ Hê≈£î ø£ì|æ+#˚yêfi¯ó¢.
Hê eTqdüT bıs¡˝À¢ mø£ÿ&√ >±&ÛÉ+>±
ˇø£ eTTÁ<ä |ü&çb˛sTT+~. Hê≈£î n<äq+>±
<äøÏÿq á 50 @fi¯¢ J$‘êìï e´s¡ú+ #˚j·T
≈£î+&Ü πøe\+ Hê ø√dü+ H˚qT>± ø±≈£î+&Ü
ã‘·ø£&Éy˚T Hê $TÁ‘·T\≈£î H˚qT n+~+#˚
ì»yÓTqÆ ìyê[ nì|æ+∫+~. n+‘˚ø±<äT.
@ j·TT<ë∆ì¬ø’‘˚ yê[¢<ä›] ì+&ÉT J$‘ê\T
ã˝…’b˛j·÷jÓ÷ Ä j·TT<ë∆\T ˝Òì q÷‘·q
Á|ü|+ü #·+ kÕ~Û+#·≥+ ø√dü+ Hê J$‘êìï
Ks¡TÃ #˚j÷· \ì H˚Hê s√EH˚ ìs¡sí TT+#·Tø£Hêï.
n<˚ $<Ûä+>± Hê J$‘·+ >∑&ÉT|ü⁄‘·THêï.
n+<äTøπ Hê J$‘·+˝À ìsêX¯≈î£ ‘êe⁄
˝Ò<äT. Ç~ yÓTs¡T¬>’q düe÷»+ ø√dü+ O<˚›•+
∫q J$‘·+. n+<äTøπ H˚ì+‘· ÄXÊeVü≤+>±
O+&É>\∑ T>∑T‘·THêïqT.
Ç~ ˇ{Ϻ uÛ≤y√<˚«>∑+ nì nì|æ+#·e#·TÃ
ø=+<ä ] øÏ . H˚ q T ø±<ä q qT. ø±ì Ç~
nXÊs¡Væ≤‘·yÓTÆq~ nsTT‘˚ ø±<äT>±. ì»y˚T
Á|ü»\T Ç‘·sT¡ \ eTH√uÛ≤yê\qT >ös¡$kÕÔsT¡ .
nsTTHê ø±s¡D≤\T ‘Ó\TdüTø√yê\ì ø√s¡T
≈£î+{≤s¡T. @e÷Á‘·+ sêJ |ü&É≈£î+&Ü O+&É
&ÜìøÏ, e´øÏ>Ô ‘∑ +· >± $˝≤düe+‘·yTÓ qÆ J$‘·+
ø√dü+ bÕ≈£î˝≤&É≈î£ +&Ü O+&É&ÜìøÏ, #ê≥Tq
≈£î$T*b˛e&ÜìøÏ ø±s¡D≤\T e⁄qïfÒ¢ `
M≥ìï+{Ï˙ n~Û>$∑ T+∫ J$+#·{≤ìøÏ ≈£L&Ü
ø±s¡D≤\T e⁄+{≤sTT. e÷qe dü«uÛ≤e+˝À
Ç+‘· kÕ«s¡ ú s¡ V æ ≤ ‘· + >± J$+#· { ≤ìøÏ
neø±X¯+ e⁄+<ë, n˝≤+{Ï kÕøå±´\T @eTHêï
e⁄Hêïj·÷ nH˚ Á|üX¯ï\≈£î Hê düe÷<Ûëq+
ˇø£ÿfÒ. yêdüyÔ ê\ n+^ø£]+#·>*∑ >π #˚e O+fÒ
eTq #·T≥÷ºH˚ n˝≤+{Ï kÕøå±´\T uÀ˝…&ÉT
eTq≈£î ø£ì|ækÕÔsTT. ne˙ï O≥+øÏ+#ê\+fÒ
ˇø£ Á>∑+<∏äy˚T ne⁄‘·T+~.
Ä Á|üj·T‘·ï+˝À uÛ≤>∑+>±H˚ H˚qT á
|ü⁄düøÔ +£ sêj·T&ÜìøÏ ìs¡sí TT+#·T≈£îHêïqT.
(nqTyê<ä+: dü‘·´s¡+»Hé)
12345
12345
12345
12345

22

e÷]ÿ
‡düTº Ô |ü]#·jT· yê´kÕe[`8
‘·‘«· XÊÁdü

C≤„HêìøÏ |Á eü ÷D+
C≤„HêìøÏ Á|üe÷D+ @~? nqï düeTdü´ m|üŒ{Ï qT+#√ e⁄+~. @~ dü‘´· +, @~
ø±<äT, @~ s¬ ≥’ T, @~ ‘·|ü , nqï~ ‘˚\&É+ m˝≤? áX¯«s¡yê<äT\T |üse¡ ÷‘·à dü‘´· +,
‘·øÿÏ q<ä+‘ê e÷j·T ˝Òø£ ndü‘´· + nì n+{≤s¡T. $XÊ«düyT˚ C≤„HêìøÏ ø=\ã<ä› n+{≤s¡T.
<ëqs¡+ú @$T{Ï? eTq+ yêfi¯ó¢ #Ó|Œæ q <ëìì q$Tà rsê*‡+<˚. ˝Òøb£ ˛‘˚ eTq+ nC≤„qT\
øÏ+<˚ ˝…øÿ£ . düeTdüÔ eT÷&ÛÉ $XÊ«kÕ\≈£L nHê#êsê\≈£L, nuÛ÷Ñ ‘· ø£\Œq\≈£L ªqeTàø£+µ
ˇø£ÿfÒ Á|üe÷D+. áX¯«s¡yê<äT\ HÓ~]+∫q uÛÖ‹ø£yê<äT\T Ä#·sD¡ Ò C≤„HêìøÏ dü]jÓTÆ q
ø=\ã<ä› (Á|üe÷D+) nHêïs¡T.

m+.$.mdt. X¯s
à¡

ø°]ÔX‚wüß\T dü˝≤~ uÛ≤düÿs¡sêe⁄ Vü≤]
ø£<∏ä\T #Óù|Œyês¡T. >√<ëe] õ˝≤¢˝À¢q÷,
$XÊK˝Àq÷ Äj·Tq #Ó|Œæ q qs¡qÔ XÊ\ nH˚
Vü≤]ø£<∏ä Á|üC≤<äs¡D bı+~+~. Ä ø£<∏ä˝À
uÛ≤düÿs¡sêe⁄ z |æ≥º ø£<∏ä #Óù|Œyês¡T. ‘ê{≤≈£î
$düq ø£Ás¡\T ny˚Tàyê&=ø£&ÉT ªHê <ä>∑Zs¡ ø=qï
$düq ø£Ás¡ eT÷D…ífi¯¢˝À|ü⁄ ∫]–b˛‘˚ >∑qTø£
Ç+ø√ $düq ø£Ás¡ ñ∫‘·+>± ÇkÕÔqTµ nì
Á|ü#ês¡+ #˚dæ $düqø£Ás¡\T ‘Ó>∑ ny˚TàXÊ&É≥.
n‘·>±&ç <ä>∑Zs¡ $düqø£Ás¡ ø=ì n~ ø±kÕÔ
∫]–b˛j˚Tdü]øÏ »Hê\T yê{Ïì rdüTø=∫Ã
ø=‘·Ô$ ÇeTàì n‘·&çì &çe÷+&é #˚ùds¡T.
ªªn˝≤π> ÇkÕÔqT ø±ì eTT+<äT MTs¡T M{Ïì
m˝≤ yê&˚s√ #Ó|üŒ+&çµµ nì n&ç>±&ÉT. ªªzdt!
Äe÷Á‘·+ ‘Ó*j·T<ë e÷≈£î? $dæqø£Ás¡ #˚‘√Ô
|ü≥Tº≈£îì Ç˝≤ n≥÷ Ç≥÷ Ä&ç+#ê+
>±*ø√dü + . ø=~› s√E˝À¢ H ˚ n~ ø±kÕÔ
∫]–b˛sTT+~µµ nì #ÓbÕŒ&É≥ z ô|<ë›jT· q.
ªªn<äBZ dü+>∑‹. MT≈£î $düqø£Ás¡ yê&ÉTø√e&É+
#˚‘ø· ±˝Ò<Tä . n+<äTøπ ∫]–b˛sTT+~. <ëHÓï˝≤
yê&ÉTø√yê˝À #ÓbÕÔqT $q+&ç. #˚‘√Ô $dæqø£Ás¡ì
|ü ≥ Tº ≈ £ î ì ‘· \ ì n≥÷ Ç≥÷ y˚ > ∑ + >±
Ä&ç+#ê*. MTs¡T ‘·\ì Ä&ç+#·&É+ e÷H˚dæ
$dü q ø£ Á s¡ ì Ä&ç + #˚ s ¡ T . n+<ä T π ø n~
∫]–b˛sTT+~. bıs¡bÕ≥T MT~. H˚HÓ+<äT≈£î
ø=‘·Ô $düqø£Ás¡ Çyê«*? Çe«qø£ÿs¡˝<Ò Tä µµ nì
#Óù|Œ&É≥ Ä $düqø£Ás¡ yê´bÕ]. Ä yê´bÕ]
Á|ü<ä]Ù+∫q ~≈£îÿe÷*q ‘Ó*$‘˚≥\T á
Hê{Ï$ ø±e⁄. #ê˝≤ bÕ‘·y.˚ <˚e‘·\ Áe‘ê\T,
23

eTVæ≤eT\T >∑T]+∫ Á|ü#ês¡+ #˚ùd yês¡T ≈£L&Ü
Ç˝≤+{Ï ‘Ó*$‘˚≥*ï #·÷|æd÷ü Ô ñ+{≤s¡T.
j·T»„j÷· >±\ e\q Ä•+∫q |ò*ü ‘ê\T
ekÕÔj·Tì y˚<ë\˝À #ÓbÕŒs¡T. |ü⁄Á‘·ø±y˚Twæº
j·÷>∑+ #˚ùdÔ |æ\¢\T |ü⁄&É‘ês¡ì #ÓbÕŒs¡T.
ˇø£ y˚fi¯ j·÷>∑+ #˚XÊø£ ≈£L&Ü |ü⁄≥ºø£b˛‘˚?
j·÷>∑+ #˚dHæ ê |ü⁄≥˝º <Ò +ä fÒ Ä ‘·|ü j·÷>±ì~
ø±<äT. j·÷>∑+ ìs¡«Væ≤+∫q uÛ≤sê´uÛÑs¡Ô\˝À
˝À|ü+ ñ+&ç ñ+&Ü*. ˝Ò<ë j·÷>∑ ìs¡«Vü≤D
˝À ˝À|ü+ ñ+&ç ñ+&Ü*. Ä Ád”øÔ Ï ãVüQXÊ
@ s√>∑yÓ÷, Äej·Te ìsêàD˝À|üyÓ÷ ñ
+&=#·TÃ. ˝Ò<ë Ä |ü⁄s¡Twüß&çøÏ e+<Ûä´‘·«+ ñ
+&=#·TÃ. ˝Ò<ë |ü⁄s√Væ≤‘·T\T eT+Á‘ê\T dü]>±
#·<äeø£b˛sTT ñ+&=#·TÃ. `Ç˝≤ yê~+#ês¡T
y˚<ë\qT düeT]ú+∫q yês¡T.
BìøÏ >ö‘·eTT&ÉT Ç˝≤ »yê_#êÃ&ÉT
ªª\ø£\å eT+~ »+≥\T @ j·÷>∑eT÷ #˚jT· ≈£î+
&ÜH˚ |æ\*¢ ï ø£+≥THêïs¡T. yê]˝À @ ˝À|üeT÷
˝Ò<äT ø±ã{Ϻ. |æ\¢\ø√dü+ j·÷>∑+ #˚dæqŒ{Ïø°
ø=+<ä]øÏ |æ\¢\T ø£\>∑&É+˝Ò<äT. yê]˝À @<√
˝À|ü+ ñ+&Éã{Ï.º ø£qTø£ dü+‘êq+ ø£\>±\+fÒ
Ád”Ô |ü⁄s¡Twüß*s¡Te⁄s¡÷ Äs√>∑´Ø‘ê´ düÁø£eT+>±
ñ+&É&+É nedüs+¡ . n+fÒ j·÷>±ìø°, dü+‘ê
q+ ø£\>∑&Üìø° dü+ã+<Û+ä ˝Ò<qä ï e÷≥.µµ
Á|üdüTÔ‘· ø±\+˝À ≈£L&Ü #ê˝≤eT+~
s¡ø£sê\ rs¡ì ø√]ø£\‘√, |ü]cÕÿs¡+ø±ì

düeTdü´\‘√ dü‘e· T‘·eTj˚Tyês¡T ñHêïs¡T. M]øÏ
ø=+<äs¡T Á|üãT<äT∆\T |ü\T $<Ûë˝≤ ÄX¯\T
#·÷|ædü÷Ô ñ+{≤s¡T. ªª|òü˝≤Hê <˚e⁄&çøÏ yÓTT≈£îÿ
ø√+&ç. MT ø√]ø£ rs¡T‘·T+~µµ nH√ ªª|òü˝≤Hê
Áe‘·+ #˚j·T+&ç MT düeTdü´ |ü]cÕÿs¡+ ne⁄
‘·T+~µµ nH√ #Ó|Pü Ô ñ+{≤s¡T. rsê n~ q$Tà
Ä#·]+#êø£ ø√]ø£ rs¡˝Ò<äqTø√+&ç. n|ü&ÉT
ªªMT Áe‘·+˝À/|üP»˝À @<√ <√wü+ ñ+&ç
e⁄+≥T+~. n+‘˚ ‘·|Œü Ä <˚e⁄&ÉT e÷Á‘·+
eTVæ≤eT >∑\yê&˚µµ nì <äu≤sTT+#˚kÕÔs¡T.
∫\T≈£Ls¡T yÓ+ø£fÒ«s¡kÕ«$Tì <ä]Ù+#·T≈£î+fÒ
MkÕ >±´s¡+{° nqï~ sêÁwüº+˝À $<˚o ñ
<√´>±\ø√dü+ yÓ+|üs¡˝≤&˚ yê] eT<Ûä´ u≤>±
Á|ü#ês¡+˝À ñ+~. Ä kÕ«$Tì <ä]Ù+#·T≈£îHêïø£
≈£L&Ü MkÕ\T sêìyês¡T #ê˝≤eT+~ ñ
Hêïs¡T. Ä kÕ«$TøÏ eTVæ≤eT >∑qTø£ ñ+fÒ
yês¡+<ä]ø° MkÕ\T e∫à ñ+&Ü* >∑<ë?
Ç+‘·ø° Ç+<ëø± >ö‘·eTT&ç >∑T]+∫
Á|ükÕÔeq e∫Ã+~. meØ >ö‘·eTT&ÉT? Áø°.|üP.
300 dü + ˆˆ ø±˝≤ìøÏ #Ó + ~q Á|ü U ≤´‘·
‘·‘·«y˚‘·Ô. @$T{Ï Äj·Tq ‘·‘·«+? Äj·Tq
#Ó|æŒq$ Hê´j·T dü÷Á‘ê\T n+{≤s¡T. ‘·s¡ÿ+
(˝≤õø˘) <ë«sê dü‘ê´ìï Á>∑Væ≤+#·&É+ m˝≤>∑
nqï~ ÁbÕe÷DÏø+£ >± Áø√&ûø]£ +∫q y˚T<Ûë$
á >ö‘·eTT&ÉT. ªHê´j·T+µ n+fÒ Çø£ÿ&É
e÷eT÷\T>± Hê´j·TkÕúHê\ |ü]~Û˝ÀøÏ e#˚Ã

s¡#·sTT‘· uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düTº) sêh
ø£$T{° düuÛÑT´\T, sêh XÊdüqeT+&É* düuÛÑT´\T.

e÷]ÿ ‡düTº

C≤„HêìøÏ |Á eü ÷D+

ªª

Hê\T>∑T s¡ø±\ Á|üe÷D≤\T ñHêïj·THêïs¡T
HÓ’j·÷sTT≈£î\T (ªHê´j·T+µ nqï XÊÁkÕÔìï Á|ü‹bÕ~+
∫qyês¡T, ã\ |üs∫¡ qyês¡T) n$: 1 |Á ‘ü ´· ø£å |Á eü ÷D+
2. nqTe÷q |Á eü ÷D+ 3. ñ|üe÷q |Á eü ÷D+ 4. X¯ã›
Á|üe÷D+

µµ

Hê´j·T+ nqï |ü]$T‘· ns¡ú+‘√ #·÷&Ésê<äT.
dü]jÓTÆ q C≤„q+ @<√ ‘Ó\TdüTø√e&É+ m˝≤>∑?
Ç+<äTø√dü+ s¡÷bı+~+∫q XÊÁdüyÔ T˚ ªHê´j·T+µ.
BìH˚ Á|üe÷DXÊÁdü+Ô nì ≈£L&Ü nqe#·TÃ
qHêïs¡T &܈ˆ düsπ «|ü*¢ sê<Ûëø£èwüHí .é 1. ‘Ó\TdüT
ø√>√s¡T e´øÏÔ (Á|üe÷Á‘·) 2. ‘Ó\TdüTø√e\dæq
edüTÔe⁄/n+X¯+ (Á|üy˚Tj·T) 3. ‘Ó\TdüT≈£îqï/
Á>∑V≤æ +∫q~ (Á|ü$T‹) 4. ‘Ó\TdüT≈£îH˚ kÕ<Ûqä +
(Á|üe÷D+)`á Hê\T>∑÷ ñ+fÒH˚ C≤„q+
ø£\T>∑T‘·T+~. á Hê\T–+{À¢q÷ Á|üe÷D+
eTTK´yÓTqÆ ~.
ˇø£ }] qT+&ç Ç+ø√ }]øÏ <ä÷s¡+
m+‘·? n+fÒ Çìï yÓTÆfi¯ó¢/Çìï øÏ˝ÀMT≥s¡T¢
nì #ÓbÕÔ+. |üPs¡«ø±\+˝À ø√düT\T/ÄeT&É\T/
jÓ÷»Hê\T nì yê&˚yêfi¯ó.¢ Çe˙ï <ä÷s¡+
‘Ó\TdüT≈£îH˚ Á|üe÷D≤\T. n<˚ $<Ûä+>±
ãs¡Te⁄øÏ øÏ˝ÀÁ>±eTT\T e¬>’sê, bÕ\T/q÷HÓ
ø=\e&ÜìøÏ ©≥s¡T¢, $<äT´‘·TÔøÏ øÏ˝Àyê≥Tº,
Ç+»Hé kÕeTsê∆´ìøÏ Vü‰sY‡|üesY, ø±˝≤ìøÏ
ôd¬ø+&ÉT¢/ìeTTcÕ\T/dü+e‘·‡sê\T.. Ç˝≤
s¡ø£s¡ø±\T>± Á|üe÷D≤\T s¡÷bı+~+#·T
≈£îHêï+. n<˚ $<Û+ä >± C≤„HêìøÏ Á|üe÷D+
@~? nqï düeTdü´ m|üŒ{Ï qT+#√ e⁄+~.
@~ dü‘´· +, @~ ø±<äT, @~ s¬ ≥’ T, @~ ‘·|ü ,
nqï~ ‘˚\&É+ m˝≤? áX¯«s¡yê<äT\T |üse¡ ÷
‘·à dü‘·´+, ‘·øÏÿq<ä+‘ê e÷j·T ˝Òø£ ndü‘·´+
nì n+{≤s¡T. $XÊ«düyT˚ C≤„HêìøÏ ø=\ã<ä›
n+{≤s¡T. <ëqs¡ú+ @$T{Ï? eTq+ yêfi¯ó¢
#Ó|æŒq <ëìì q$Tà rsê*‡+<˚. ˝Òø£b˛‘˚
eTq+ nC≤„qT\ øÏ+<˚ ˝…ø£ÿ. düeTdüÔ eT÷&ÛÉ
$XÊ«kÕ\≈£L nHê#êsê\≈£L, nuÛ÷Ñ ‘· ø£\Œ
q\≈£L ªqeTàø£+µ ˇø£ÿfÒ Á|üe÷D+.
áX¯«s¡yê<äT\ HÓ~]+∫q uÛÖ‹ø£yê
<äT\T Ä#·s¡DÒ C≤„HêìøÏ dü]jÓÆTq ø=\ã<ä›
(Á|üe÷D+) nHêïs¡T. Ç~ dü¬s’q<˚. ø±ì
Á|ür<ë˙ï Ä#·sD¡ ˝À Á|ür dü+<äs“¡ +¤ ˝Àq÷
‘˚\TÃø√>∑\e÷? ñ<ëVü≤s¡D≈£î: ªª‘êCŸeTVü≤˝Ÿ
qT cÕ»Vü‰qT #·Áø£e]Ô Vü≤j·÷+˝À ì]à+#ês¡Tµµ

nqï~ düs¬ q’ ~ ø±<√ Ä#·sD¡ ˝À ‘˚\Ã&É+ m˝≤
kÕ<Ûä´+? #·]Á‘· Á>∑+<∏ë\T ˇø£ÿfÒ Ä<Ûës¡+.
Ä #·]Á‘· Á>∑+<∏ë\˝À sêdæqe˙ï dü‘·´yÓ÷
ø±<√ ‘˚\Ã&É+ m˝≤? uÛ÷Ñ $T >∑T+Á&É+>± ñ
+<äì ÁbÕNq ø±\+˝ÀH˚ m˝≤ ìsê∆]+#ês¡T?
Ä s√E˝À¢ sê¬ø≥T¢ ˝Òe⁄ ø£<ë? Ç˝≤+{Ïy˚
mH√ï düeTdü´\T ªÄ#·sD¡ Ò C≤„HêìøÏ Á|üe÷D+µ
nqï uÛÖ‹ø£yê<äT\≈£î e#êÃsTT. á düeTdü´
\qT |ü]wüÿ]+∫ uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À XÊÁdüÔ
$C≤„q+ ÁbÕNq ø±\+˝ÀH˚ |ü⁄s√>∑$T+#·
&ÜìøÏ ‘√&ÉŒ&çq~ ªHê´j·T+µ nqã&˚ Á|üe÷D
XÊÁdü+Ô .
Hê\T>∑T s¡ø±\ Á|üe÷D≤\T ñHêïj·T
Hêïs¡T HÓj
’ ÷· sTT≈£î\T (ªHê´j·T+µ nqï XÊÁkÕÔìï
Á|ü‹bÕ~+∫qyês¡T, ã\ |üs∫¡ qyês¡T) n$:
1 Á|ü‘´· ø£å Á|üe÷D+ 2. nqTe÷q Á|üe÷D+
3. ñ|üe÷q Á|üe÷D+ 4. X¯ã› Á|üe÷D+
eTq+ H˚s¡T>± C≤„H˚+Á~j·÷\ <ë«sê
Á>∑Væ≤+#·>∑*π>~ Á|ü‘·´ø£å Á|üe÷D+. nsTT‘˚
Á|ür dü+<äs“¡ +¤ ˝Àq÷ Á|ü‘´· ø£+å >±H˚ ‘Ó\TdüTø=ì
rsê* n+fÒ kÕ<Û´ä + ø±<äT.
2. eTq≈£î >√#·]+#˚ $$<Ûä n+XÊ\
eT<Ûä´ n+‘·dü‡+ã+<Ûëìï >∑T]Ô+∫ sê>∑*–q
ìsê∆sD¡ Ò nqTe÷q Á|üe÷D+. ªªì|ü ˝Òì<˚
bı>∑sê<äTµµ. n\¢+‘· <ä÷sêq ø=+&É MT<äbı>∑
ek˛Ô+~. n+fÒ nø£ÿ&É ì|ü ñqï<äqï e÷≥`
Ç~ ˇø£ ñ<ëVü≤s¡D. düeTTÁ<ä+ ˇ&ÉTq¶ ≈£L#·Tqï
yê&çøÏ <ä÷s¡+ qT+&ç edüTqÔ ï z&É bı>∑>=≥º+
eTT+<äT ø£qã&ç+~. ø=+‘·ùd|ü⁄ ‘·sê«‘· z&É
ô|’uÛ≤>∑+, Ä‘·sê«‘· z&É yÓTT‘·Ô+ `Ç˝≤
ø£q|ü&+ç ~. Bìì ã{Ϻ uÛ÷Ñ $T ñ|ü]‘·\+
>∑T+Á&É+>± ñ+~ nì ìsê∆]+#ês¡T. Ç~
Ç+ø√ ñ<ëVü≤s¡D.
3. ˇø£ <ëì‘√ b˛*à Ç+ø=ø£ <ëìì
‘Ó\TdüTø√e&É+ ñ|üe÷q Á|üe÷D+. uÛ÷Ñ $T
>∑T+Á&É+>± ñ+~ n+fÒ me¬sH’ ê ns¡+ú ø±˝Ò<Tä
nHêïs¡qTø√+&ç. n|ü&˚+ #˚kÕÔ+? ˇø£ >∑T+Á&Éì
edüTeÔ ⁄ ‘Ó∫à #·÷|æ+∫ Ç˝≤ ñ+≥T+~ nì

#ÓbÕÔ+. Bìì ñ|üe÷q Á|üe÷D+ n+{≤+.
4. ˇø£ e´øÏÔøÏ »«s¡+ e∫Ã+~. yÓ’<äT´&ç
<ä>]Z∑ øÏ rdüT≈£îb˛j·÷+. Äj·Tq nìï |üØø£\å ÷
#˚dæ ]b˛s¡Tº\T #·÷dæ |òü˝≤Hê yÓ’s¡dt k˛øÏq+
<äTq »«s¡+ e∫Ã+~ nì #ÓbÕŒ&ÉqTø√+&ç.
Ä yÓ’s¡dtqT #·÷|æ+#·+&ç nì n&É>∑+ ø£<ë?
yÓ<’ ´ä XÊÁdü+Ô ‘Ó*dæqyê&ÉT, nqTuÛeÑ + ø£\yê&ÉT
ù|s¡Tqï yÓ’<äT´&ÉT #Ó|æŒq <ëìì eTq+ dü¬s’q
$wüjT· +>± n+^ø£]kÕÔ+. Ç<˚ X¯ã› Á|üe÷
D+. Ç˝≤ nì Á|üryê&É÷ #Ó|æŒq Á|ür
$wüj÷· ìï n+^ø£]+#·+ ø£<ë. eTq+‘·≥
eTq+>± ‘Ó\TdüTø√˝Òì $wüj·÷ìï, eTq
ne>±Vü≤HêkÕúsTTøÏ $T+∫q $wüj·÷ìï
‘Ó\TdüTø√&ÜìøÏ ì|ü⁄DT\MT<ä Ä<Ûës¡|&ü ‘É ê+.
yês¡T ì|ü⁄DT˝…˝≤ nj·÷´s¡T? yês¡T Á|ü‘˚´ø£
ø£èwæ #˚dæ ì|ü⁄DT\T nj·÷´s¡T. ø£qTø£ yês¡T
#Ó|æŒq~ dü¬s’q C≤„q+>± d”«ø£]+#·e#·TÃqT.
n+fÒ eTq≈£î Á|ü‘·´ø£å C≤„q+ ø±ø£b˛sTTHê
yê]øÏ n~ Á|ü‘´· ø£å C≤„q+ >∑qTø£H˚ d”«ø£]kÕÔ+.
á Hê\T>∑÷ ø±ø£ eT]ø=ìï |ü<‘∆ä T· \ì
≈£L&Ü HÓj
’ ÷· sTT≈£î\T #ÓbÕŒs¡T.
5. nuÛ≤e+: ñìøÏ˝À ñqï ˇø£ edüTeÔ ⁄
‘√ b˛*Ã Ç+ø=ø£ edüTÔe⁄ >∑T]+∫ ‘Ó\TdüT
ø√e&É+ ñ|üe÷q Á|üe÷D+. ñìøÏ˝À ˝Òì
<ëìì Á|ükÕÔ$+∫ <ëìøÏ $s¡T<ä+∆ >± ñqï
<ëì >∑T]+∫ ‘Ó\TdüTø√e&É+ nuÛ≤e+.
ªªÁbÕD+ ñqï eTìwæ }|æ]|”*à e<äT\T‘·÷
ñ+{≤&ÉT. Çø£ÿ&É ñqï e´øÏÔ }|æ] ‹j·T´
&ÉeT÷˝Ò<Tä , e<ä\&ÉeT÷ ˝Ò<Tä . ø£qTø£ Ç‘·&øç Ï
ÁbÕD+ ˝Ò<Tä µµ` Ç~ ˇø£ ñ<ëVü≤s¡D.
‘·]ÿ+#·&É+ <ë«sê, yê~+#·&É+ <ë«sê
dü¬s’q ìsêús¡D\≈£î sêe#·TÃqT. n<˚ $<Ûä+>±
≈£ î ‘· s ¡ ÿ + <ë«sê, ‘· | ü  &É T |ü < ä ∆ ‘ · T \˝À
yê~+#·&É+ <ë«sê dü¬s’q ìsêús¡D\T sêe⁄.
@~ dü¬s’q ‘·s¡ÿ+, @~ ø±<äT, @~ nqTdüs¡
D°jT· +, @~ ø±<äT, nqï $wüj÷· ìï ≈£L&Ü
HÓ’j·÷sTT≈£î\T Áø√&ûø£]+#ês¡T. n$ 1.
»\ŒeTT: ne‘·* e´øÏÔì @<√ $<Ûä+>±
z&ç+#ê\ì #˚ùd yê<äq. Çø£ÿ&É ì»y˚T$T{À
‘Ó\TdüTø√yê\qï \ø£´å + |üøÿ£ øÏ b˛‘·T+~. <ëì
e\q bıs¡bÕ≥T ìsêúsD¡ \T ekÕÔsTT.
2. $‘·+&É+: ‘·q yê<ëìï #Ó|üŒ≈£î+&Ü
m<ä] yê<ëìï @<√ $<Û+ä >± K+&ç+∫, Äqø£
‘·q yê<ä+ düs¬ +’ <äì Á|üø{£ +Ï #·&+É . á |ü<‹∆ä
yê<äq\ì kÕ>∑‹j·T´&ÜìøÏ, >∑+<äs¡>√fi¯+
ô|+#·&ÜìøÏ <ë] rdüTÔ+<˚ ‘·|üŒ dü‘ê´ìï
Á>∑V≤æ +#·&ÜìøÏ ‘√&ÉŒ&É<Tä .
3. #Û·\eTT: ne‘·*yê&ÉT ˇø£ ns¡ú+˝À
24

e÷]ÿ ‡düTº

C≤„HêìøÏ |Á eü ÷D+

yê&çq e÷≥≈£î eTq+ eTs=ø£ ns¡+ú ˝À uÛ≤wü´+
#Ó|æŒ n‘·&çì K+&ç+#·&É+. ªª H˚qT eT+<äT
y˚dTü ≈£îHêïqT nì ne‘·*yê&ÉT n+fÒ n~>√
n‘·>±&ÉT kÕsê ‘ê>∑e#·Ãì ˇ|ü≈£îHêï&ÉTµµ
nì ªeT+<äTµ nqï |ü<ëìøÏ y˚πs ns¡ú+ ‹j·T´
&É+. #Û·\eTT n+fÒ e÷≥øÏ ô|&Üsêú\T
rj·T&É+ nqï e÷≥.
4. C≤‹: ne‘·*yê&ÉT y˚dqæ Á|üXï¯ ≈£î
düe÷<Ûëq+ Çe«≈£î+&Ü <ë≥y˚ùd |ü<ä∆‹.
HÓ’j·÷sTT≈£î\T Á|üø£è‹øÏ eT÷\ø±s¡D+
@$T{Ï nqï Á|üXï¯ ≈£î düe÷<Ûëq+>± yÓX’ w‚ ≈æ î£ \T
Á|ü‹bÕ~+∫q ªnDTµ yê<ëìï d”«ø£]+∫
düeT]ú+#ês¡T.
n+<äTø£H˚ ø±\Áø£eT+˝À Hê´j·T+,
yÓ’X‚wæø£+ ø£\>∑*dæb˛sTT ‘·‘·« XÊÁdüÔ |ü]~Û˝À
ˇπø ‘ê‹«ø£ <äs¡Ùq+>± |ü]>∑DÏ+#·&ܶsTT.
Ç+‘·≈£L yÓ’X‚wæø£+ n+fÒ @$T{Ï?
á ‘ê‹«ø£ <äsÙ¡ q+ ≈£L&Ü Áø°.|üP.300
ø±\+ Hê{Ï<.˚ Bìì ‘=\T‘· Á|ü‹bÕ~+∫+~
ø£D≤<äT&ÉT nì #ÓbÕÔs¡T. uÛ≤s¡rj·T ‘·‘·«
XÊÁdü+Ô ˝À nDTyê<ëìï Á|ü‹bÕ~+∫ <ëìì
≈£L\+≈£Lwü+>± |ü]o*+∫q dæ<ë∆+‘·+
yÓX’ w‚ øæ +£ . <ë<ë|ü⁄ ø£D≤<äT&çøÏ düeTø±©qT&Óq’
Á^≈£î ‘·‘«· y˚‘Ô· &Óy÷Ó ÁøÏ≥dt ≈£L&Ü nDTyê<ëìï
Á|ü‹bÕ~+#ê&ÉT. ÄHê{Ïøπ á s¬ +&ÉT <˚XÊ\
eT<Û´ä dü+ã+<Ûä u≤+<Ûyä ê´\T @s¡Œ&ܶsTT >∑qTø£
ˇø£] uÛ≤yê\T eTs=ø£sT¡ ‘Ó\TdüT≈£îH˚ M\T+~.
ø±˙ n+‘· e÷Á‘êH˚ &Óe÷ÁøÏ≥dt, ø£D≤<äT&ÉT
ˇø£] dæ<ë∆+‘êìï Ç+ø=ø£s¡T d”«ø£]+#ês¡ì
#Ó|üŒ˝ÒeTT. Ç<ä›s¡÷ á Á|üø£è‹øÏ nDTe⁄\T
eT÷\eTì, nDTe⁄\T $$<Ûä s¡ø±\T>±
ø£*dæq+<äTe\¢ $$<Ûä edüTeÔ ⁄\T @s¡Œ&ܶjT· ì,
nDTe⁄\T $&çb˛‘˚ n$ Äj·÷ edüTeÔ ⁄\T,

ªª

yÓ’X‚wæø£+ uÛÖ‹ø£yê<ä dæ<ë∆+‘·+. ◊‘˚ Bì˝À
j·÷+Á‹ø£‘· ñqï~. ~>∑Te kÕúsTT qT+&ç ô|’kÕúsTTøÏ
n_Ûeè~∆ »s¡T>∑T‘·÷ ñ+≥T+<äqï Á>∑Væ≤+|ü⁄ ˝Ò<äT.
ìØ®e+ qT+&ç Je |ü<ës¡+ú , @ø£ ø£DJ$ qT+&ç ãVüQ
ø£D Je⁄\T.... Ç˝≤ Á|üø£è‹˝À >∑\ |ü]D≤eT o\‘·
yÓX’ w‚ øæ +£ >∑T]Ô+#· ˝Òøb£ ˛sTT+~.

µµ

|ü < ësêú \ $HêX¯ H êìøÏ <ë] rkÕÔ j · T ì
#ÓbÕŒs¡T. ◊‘˚ &Óe÷ÁøÏ≥dt nDTe⁄\˙ï ˇπø
>∑TD+ ø£*– ñqïeì Á|ü‹bÕ~ùd,Ô ø£D≤<äT&ÉT
y˚πs $<Ûä+>± Á|ü‹bÕ~+#ê&ÉT. Á|ü|ü+#·+˝À
uÛÑ÷$T, ˙s¡T, >±*, ø±+‹ nH˚ Hê\T>∑÷
eT÷\ |ü<ësêú\T. Á|ür eT÷\|ü<ësêúeT÷
nDTe⁄\ ø£\sTTø£ |ò*ü ‘·+>± @s¡Œ&çq<˚. á
nDTe⁄\T @ eT÷\ |ü<ësêúìø±$<Ûä+>±
Á|ü‘˚´ø£ \ø£åD≤\T ø£*– ñ+{≤sTT. Á|ü‘˚´ø£
nDTe⁄\T>± $X‚wü \ø£Då ≤\T ø£*– ñHêïsTT
>∑qTø£ á dæ<ë∆+‘êìï yÓ’X‚wæø£+ nHêïs¡T.
nDTe⁄\T XÊX¯«‘·+. yê{ÏøÏ HêX¯q+
˝Ò<äT. Ç$ dü«‘·'dæ<ä∆+>± @s¡Œ&ܶsTT. ¬s+&ÉT
nDTe⁄\T ø£*ùdÔ @s¡Œ&çq$ <ä«´DT≈£îÿ. eT÷&ÉT
<ä«´DT≈£îÿ\T ø£*ùdÔ @s¡Œ&çq~ Á‘·´DT≈£îÿ. á
Á‘·´DT≈£îÿ\T eTq ø£+{ÏøÏ ø£q|ü&˚ n‹ dü÷ø£åà
|ü<ësêú\T. <ä«´DT≈£îÿ\T >±ì, nDTe⁄\T >±ì
eTqøÏ >√#·]+#·e⁄. nDTe⁄\ ìs¡+‘·s¡
dü+jÓ÷>∑, $jÓ÷>±\ |ò*ü ‘·+>±H˚ Á|üøè£ ‹˝À
e÷s¡TŒ\T dü+uÛÑ$kÕÔsTT.
yÓ’X‚wæø£+ uÛÖ‹ø£yê<ä dæ<ë∆+‘·+. ◊‘˚
Bì˝À j·÷+Á‹ø£‘· ñqï~. ~>∑Te kÕúsTT
qT+&ç ô|’kÕúsTTøÏ n_Ûeè~∆ »s¡T>∑T‘·÷ ñ

ªe÷]ÿ‡düTºµ≈£î
MT dü+<˚V‰ü \T sêj·T+&ç!
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£˝À dæ|æ◊(m+) sêh ø±s¡´<ä]Ù _$ sê|òüTe⁄\T
Á|ü‹HÓ˝≤ bÕsƒ¡≈£î\ dü+<˚Vü‰\≈£î düe÷<ÛëHê*düTÔqï dü+>∑‹ MT≈£î ‘Ó\TdüT. Á|üdüTÔ‘·
n+‘·sê®rj·T, C≤rj·T, sêh sê»ø°j·T |ü]D≤e÷\ô|’ MT dü+<˚Vü‰\qT ìeè‹Ô
#˚düT≈£îH˚+<äT≈£î Á|üX¯ï\qT sêdæ |ü+|ü+&ç! Á|ü‹HÓ˝≤ 20e ‘˚B˝À|ü⁄ MT Á|üX¯ï\T e÷≈£î
#˚]‘˚ ‘·<äT|ü] dü+∫ø£˝À sê|òüTe⁄\T düe÷<ÛëHê\T \_ÛkÕÔsTT.
MT Á|üXï¯ \T n+<ë*‡q ∫s¡THêe÷!
m&ç≥sY,
ªe÷]ÿ‡düTºµ ôd’<ë∆+‹ø£ e÷dü|üÁ‹ø£,
Á|üC≤X¯øÏÔ Áô|dt, >∑es¡ïs¡Tù|≥, $»j·Tyê&É-2
25

+≥T+<äqï Á>∑Væ≤+|ü⁄ ˝Ò<äT. ìØ®e+ qT+&ç
Je |ü<ës¡+ú , @ø£ ø£DJ$ qT+&ç ãVüQø£D
Je⁄\T.... Ç˝≤ Á|üø£è‹˝À >∑\ |ü]D≤eT
o\‘· yÓ’X‚wæø£+ >∑T]Ô+#· ˝Òø£b˛sTT+~.
Hê´j·T`yÓ’X‚wæø£ dæ<ë∆+‘·+ ø±s¡´`ø±s¡D
dü+ã+<Ûëìï n+^ø£]+∫+~. ø±s¡´`ø±s¡D
dü+ã+<Ûëìï m˝≤ ns¡+ú #˚dTü ø√yê˝À, m˝≤
<Ûèä Mø£]+#ê˝À, m˝≤ <Ûèä Mø£]+#·≈L£ &É<√ dü$
es¡+>± #·]Ã+∫+~. ◊‘˚ Bìì nDT dæ<ë∆+
‘êìøÏ e]Ô+|ü CÒùd Áø£eT+˝À n~ uÛÖ‹ø£
yê<ä+ qT+∫ |üø£ÿ≈£î yÓ’<=*–b˛sTT+~.
nDTe⁄\T m+<äT≈£î ø£\TkÕÔsTT? nqï Á|üXï¯ ≈£î
düe÷<Ûëq+>± yÓTT≥ºyTÓ T<ä{Ï s¬ +&ÉT nDTe⁄\T
ø£\e&ÜìøÏ ø±s¡D+ |üse¡ ÷‘·à nì #Ó|Œæ +~.
Ä ‘·sê«‘· Ä ø£<ä*ø£ ìs¡+‘·s¡+ ø=qkÕ>∑T
‘·Tqï<äì, Á|üøè£ ‹˝À »]π> yê{Ïø° |üse¡ ÷‘·à≈£L
m{Ϻ dü+ã+<Ûä+ ˝Ò<äì #Ó|æŒ+~. |üs¡e÷‘·à
ñìøÏì n+^ø£]+#·&+É ‘√u≤≥T Ä‘·à, eTqdüT‡
nH˚$ ≈£L&Ü nDT ì]à‘ê\ì dü÷Árø£]+∫+~.
Ä‘·à nDTe⁄\‘√ ì]à‘·yÓTÆ+~ >∑qTø£
Ä‘·à≈£î HêX¯q+ ˝Ò<äT. ø£qTø£ |ü⁄qs¡®qà≈£î
n+^ø£]+∫+~. Ç˝≤ ‘·sê«‹ ø±\+˝À
Hê´j·T yÓX’ w‚ øæ +£ uÖ<ä+∆ , C…q’ +, kÕ+K´+ e+{Ï
uÛÖ‹ø£yê<ä <äs¡ÙHê\qT ‹|æŒ ø=≥º&ÜìøÏ
uÛ≤eyê<äT\ #˚‘·T˝À¢ eT+∫ kÕ<Ûäq+>±
e÷]b˛sTT+~.
@~ @yÓTÆHê, Hê´j·T`yÓ’X‚wæø£ <äs¡Ùq+
‘ê]ÿø£ C≤„q Á|üe÷D≤ìï n_Ûeè~∆ #˚dqæ rs¡T
nkÕ<Ûës¡DyÓTÆ+~. uÛ≤eyê<ä|ü⁄ eT÷&ÛÉ $XÊ«
kÕ\ nXÊÁd”j
Ô T· |ü<‘∆ä T· \ ‘êøÏ&ìç ‘·≥Tº≈î£ +≥÷
ì\ã&ç XÊÁdü Ô |ü ] XÀ<Û ä H ê |ü < ä ∆ ‹ øÏ Ç~
m+‘·>±H√ ‘√&ÉŒ&ç+~. ◊‘˚ ø±\Áø£eT+˝À á
<äs¡Ùq+ jÓTTø£ÿ |ü⁄s√>±$T bÕs¡Ù«+ bÕ\ø£
esêZ\ |ü⁄D´e÷ nì eTs¡T>∑Tq |ü&bç ˛sTT+~.
á bÕsêÙ«ìï yÓ\T>∑T˝ÀøÏ ‘Ó∫Ã, Ä ÁbÕNq
düTdü+|üqï‘·qT $ìjÓ÷–+#·Tø√e&É+ eTq
12345
12345
u≤<Ûä´‘·.
12345
12345
12345

e÷]ÿ ‡düTº

ø±s¡´ø£s¡Ô\ ø√dü+

~<äTu› ≤≥T ñ<ä´eT+:
dô <’ ëú+‹ø£ b˛sê≥+
ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+˝À dü+düÿs¡Dyê<ä+ mø£ÿ&çqT+&ç |ü⁄≥Tºø=düTÔ+~?
uj·T≥qT+&ç kÕÁe÷»´yê<äT\ ˇ‹Ô&,ç ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝À|ü\ ã÷s¡Ty® ê Á|üu≤Û e+ dü+düÿs¡D
yê<ëìøÏ eT÷\eTì ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ #Ó|Œæ +~. m|ü&Ó‘’ ˚ bÕغ˝À|ü\ ã÷s¡Ty® ê
Á|üu≤Û e+‘√ kÕÁe÷»´yê<äT\ ˇ‹Ô&øç Ï <ë] @s¡Œ&ÉT‘·T+<√ n|ü&˚ bÕغ˝À $T‘·yê<ä
neø±X¯yê<ä+ |ü⁄&TÉ ‘·T+~. eT∞¢ n<˚ kÕÁe÷»´yê<ä ˇ‹Ô&øç Ï >∑Ts¬ ’ ~≈£îÿ‘√#·ì, Á|ü‘´˚ ø£+>±
ô|{Ϻ ã÷s¡Ty® ê ÁX‚DT\T ø£+>±s¡T|ü&ç yêeT|üøå£ <äT+<äT&ÉT≈£î ô|&É<√Û s¡DøÏ Ï ˝ÀHÍ‘ês¡T.

ø£

eT÷´ìdüTº bÕغ nH˚~ ø±]àø£es¡Z $|ü¢
ø£s¡ bÕغ. ªø£eT÷´ìdüTº Á|üD≤[ø£µ sêùd≥|ü&ÉT
e÷sYÿ‡ @+¬>˝Ÿ‡ 1848e dü+e‘·‡s¡+˝ÀH˚
á düeTdü´ô|’ düŒwüºyÓTÆq yÓ’K] rdüT≈£îHêïs¡T.
n|üŒ{Ï k˛wü*düTº\‘√ ø±]àø£ es¡Z $|ü¢e+
|ü≥¢ qeTàø£+ Oqï yê]ì ø£\>±|ü⁄\>∑+
ø±˙j·T≈£î+&Ü ñ+&É{≤ìøÏ yês¡T ‘·eTqT
ø£eT÷´ìdüTº\ì Á|üø£{Ï+#·T≈£îHêïs¡T. n+<äT
ø√düy˚T ø£eT÷´ìdüTº ©>¥ @s¡Œ]#ês¡T. Ä ©>¥
ø±s¡´Áø£eT+>± ø£eT÷´ìdüTº Á|üD≤[ø£ Á|ü#T· ]+#˚
uÛ≤<ä´‘·qT ‘·eT uÛTÑ »düÿ+<Ûë\ô|’ y˚dTü ≈£îHêïs¡T.
ø£eT÷´ìdüTº ©>¥ $∫äqï+ nsTTHêø£ yê]
ø£èwæ‘√H˚ 1864e dü+e‘·‡s¡+˝À yÓTT<ä{Ï
ÁXÊ$Tø£ es¡Z n+‘·sê®rj·T dü+düú ªÁ|ü|ü+#·
ø±]à≈£î˝≤sê @ø£+ø£+&çµ nH˚ düeTs¡ ìHê<ä+‘√
eTT+<äT≈£î e∫Ã+~. á ìHê<ä+ n+‘·≈£î
eTT+<äT ø£eT÷´ìdüTº ©>¥ Á|üD≤[ø£˝À yÓTT≥º
yÓTT<ä{ÏkÕ] $ì|æ+∫+~. bÕ]dt ø£eT÷´Hé
≈£L*b˛sTTq ‘·s¡Tyê‘· 1872 dü+e‘·‡
s¡+˝ÀH˚ yêdüÔe+>± Á|ü<∏äeT n+‘·sê®rj·T
dü + dü ú eTT–dæ + ~. Bìï Ä~Û ø ±]ø£ + >±
Á|üø£{Ï+#·{≤ìøÏ e÷Á‘·y˚T ø=~› dü+e‘·‡sê\T
|ü{Ϻ+~. ÁbòÕHé‡ $|ü¢e+˝À u≤´dæº˝Ÿ ø√≥
|ü‘q· eTsTTq e+<˚fifl¯ ≈£î s¬ +&Ée n+‘·sê®rj·T
dü+düú @s¡Œ&ç+~. n|ü&ÉT e÷sYÿ‡ J$+∫
˝ÒsT¡ . n+<äTe\¢ e÷sYÿ‡ $&ç∫ô|{Ïyº [Ó flq |üì

dü÷s¡´ø±+‘· $TÁXÊ

u≤<Ûä´‘·qT @+¬>˝Ÿ‡ rdüTø√e*‡ e∫Ã+~.
¬s+&Ée n+‘·sê®rj·T dü+düú 1889e dü+e
‘·‡s¡+ qT+&ç 1914e dü+e‘·‡s¡+ es¡≈£î ñ
ìøÏ˝À O+~. yÓTT<ä{Ï Á|ü|ü+#· j·TT<äú+
Äs¡+uÛyÑ TÓ qÆ yÓqTyÓ+≥H˚ s¬ +&Ée n+‘·sê®rj·T
dü+düú Hêj·Tø£‘·«+˝À ô|<ä› uÛ≤>∑+ ªÁ|ü|ü+#·
ø±]à≈£î˝≤sê @ø£+ø£+&çµ nH˚ ìHê<ëìøÏ
Á<√Vü≤+ #˚XÊs¡T. á kÕÁe÷»´yê<ä j·TT<ä+ú ˝À
‘·eT ‘·eT <˚XÊ\ kÕÁe÷»´yê<äT\ |üø±å q
yêfi¯ó¢ ì*#ês¡T. yê] eT+Á‹esêZ˝À¢ #˚s¡
{≤ìøÏ ≈£L&Ü dæ>T∑ |Z &ü ˝É <Ò Tä . @+¬>˝Ÿ‡ e÷Á‘·+
á ªdæ>∑TZ#˚f…Æq |ü‘·q+µ #·÷&É{≤ìøÏ J$+∫
˝ÒsT¡ . s¬ +&Ée n+‘·sê®rj·T dü+dü˝ú À |ü‘q· yÓTqÆ
á Hêj·T≈£î\+<ä]ø° e´‹πsø£+>± »]π>
b˛sê{≤ìøÏ ˝…ìHé Hêj·Tø£‘·«+ eVæ≤+#ês¡T.
ø±]àø£es¡Z n+‘·sê®rj·Tyê<ä C…+&ÜqT Äj·Tq
ô|’¬ø‹Ô |ü≥Tº≈£îHêïs¡T. kÕÁe÷»´yê<ä j·TT<ä∆+
Á|ü|ü+#êìï |ü+#·Tø√e{≤ìøÏ »s¡T>∑T‘·Tqï
j·TT<ä∆eTì Äj·Tq #·÷|æ+#ês¡T. Ä <˚XÊ˝À¢
bÕ\ø£esêZ\ |üøå±q ì\e{≤ìøÏ ã<äT\T
yê]øÏ e´‹π s ø£ + >± ‘· T bÕøÏ |ü ≥ Tº ≈ £ î ì
kÕÁe÷»´yê<ä j·TT<ë∆ìï ÁXÊ$Tø£ es¡Z|ü⁄
n~Ûø±s¡+ ø√dü+ »]π> n+‘·sT¡ ´<ä+∆ >± e÷s¡Ã

{≤ìøÏ Á|ü|ü+#· ø±]à≈£î*ï ◊ø£´+ ø£eTàì
|æ\T|æì#êÃs¡T. Äj·Tq Hêj·Tø£‘·«+˝ÀH˚
1917e dü+e‘·‡s¡+˝À s¡cÕ´˝À á |æ\T|ü⁄
kÕø±s¡yÓTÆ+~. eTVü≤‘·Ôs¡ nø√ºãsY $|ü¢e+
|üPs¡ÔsTT+~. Äj·Tq Hêj·Tø£‘·«+˝ÀH˚ eT∞fl
Á|ü|ü+#·+˝À $$<Ûä <˚XÊ\ ø±]àø£ es¡Z
$|ü¢eø£s¡ bÕغ\ n+‘·sê®rj·T dü+düú nsTTq
eT÷&Ée n+‘·sê®rj·T dü+düú (<∏äsY¶ Ç+≥πsï
wüq˝Ÿ) @s¡Œ&ç+~. eT÷&Ée n+‘·sê®rj·T
dü+düú≈£î ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ ˝Òø£
dü+øÏå|üÔ+>± ø=$T+≥sYï nì HêeTø£s¡D
#˚XÊs¡T. s¬ +&Ée n+‘·sê®rj·T dü+dü≈ú î£ #Ó+~q
bÕغ\÷, Á{≤{Ÿdÿ” |ü+<∏ë nqTdü]+#˚ yês¡÷
e¬>’sê\T y˚πs«s¡T>± ‘·eT n+‘·sê®rj·T
dü+düú\T @s¡Œs¡T#·T≈£îHêïs¡T. ¬s+&Ée n+‘·sê®
rj·T dü+düú≈£î #Ó+~q bÕغ\T ˇø£yÓ’|ü⁄
k˛wü*»+ »|ü+ #˚dü÷ÔH˚ eTs√yÓ’|ü⁄ Ä#·s¡D
˝À kÕÁe÷»´yê<äT\ |üø+å£ Äe\+_+#êsTT.
n+<äT≈£î ˝…ìHé M]ì kÕe÷õø£ kÕÁe÷»´
yê<äT\ì |æ*#ês¡T. á bÕغ\qT eTq+
kÕÁe÷»´yê<ä <˚XÊ\ eT+Á‹esêZ˝À¢ Ç|üŒ{Ïø°
#·÷dü÷Ô O+{≤+. k˛wü˝Ÿ &ÓyÓTTÁø£≥Ïø˘ bÕغ\T
˝Òø£ Á|üC≤kÕ«$Tø£ k˛wü*düTº\T ô|≥Tºã&ç<ëØ

s¡#·sTT‘· |ü•ÃeT u…+>±˝Ÿ |ü+#êsTTrsêCŸ, yÓ’<ä´, ≈£î≥T+ã dü+πøåeT XÊK
eT+Á‹. dæ|æ◊(m+) πø+Á<ä ø£$T{° düuÛÑT´\T.
26

e÷]ÿ ‡düTº
$<Ûëq+ XÊ+‹j·TT‘·+>± n_Ûeè~› #Ó+<äT‘·Tqï
ø±\+˝À Ä$s¡“¤$+#ês¡T. n+<äTe\¢ yês¡T
ã÷s¡T®yê bÕs¡¢yÓT+≥Ø Á|üC≤kÕ«eT´ |ü]~Û˝À
πøe\+ bÕs¡¢yÓT+≥Ø b˛sê{≤\πø |ü]$T‘·
yÓTÆb˛j·÷s¡T. 20e XÊ‘êã›+ yÓTT<ä{À¢H˚
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú n_Ûeè~∆ O#·Ã¤ <äX¯˝À...
kÕÁe÷»´yê<äT\ j·TT>∑+˝À Á|ü|ü+#êìï
|ü+#·Tø√e{≤ìøÏ kÕÁe÷»´yê<ä X¯≈£îÔ\ eT<Ûä´
j·TT<ë∆\T nìyês¡´eTì ˝…ìHé #·÷|æ+#ê&ÉT.
n+<äTe\¢ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú XÊ‹j·TT‘·+>±
n_Ûeè~∆ nj˚T´ j·TT>∑+ n+‘·yÓTÆ+~. <˚X¯
<˚XÊ˝À¢ ÁXÊ$Tø£es¡Z $|ü¢yê\ ø=‘·Ô j·TT>∑+
Äs¡+uÛyÑ TÓ +Æ ~. á j·TT>∑+˝À k˛wü˝Ÿ &ÓyTÓ TÁø£{øÏ ˘
bÕغ\T #Ó\¢e⁄. ø±]àø£ es¡Z $|ü¢eø£s¡ bÕغ
nedüs+¡ .
2
ô|’q #Ó|æŒq ø±˝≤ìï ˝…ìHé ¬s+&ÉT
uÛ≤>±\T>± $uÛÑõ+#ê&ÉT. yÓTT<ä{Ï uÛ≤>∑+
e÷]ÿ‡»+ $düÔ]+#˚ yÓTT<ä{Ï <äX¯. ÁXÊ$Tø£
es¡Z|ü⁄ á $|ü¢e dæ<ë∆+‘êìï Á|ü‹wæº+|ü
CÒj·T{≤ìøÏ e÷sY‡, @+¬>˝Ÿ‡\T s¡ø£s¡ø±\
ã÷≥ø£|⁄ü k˛wü*düT\º ≈£L, nsê#·ø£ yê<äT\≈£L
e´‹πsø£+>±, n+fÒ n‹yê<ä, $T‘·yê<ä
<ë&ÉT\≈£î e´‘·πsø£+>± b˛sê&Ée\dæ e∫Ãq
düeTj·T$T~. á b˛sê≥+˝À $»j·T+
kÕ~Û+#·&É+ <ë«sê m|ü&Ó’‘˚ e÷]ÿ‡»+
Á|ü|ü+#·eT+‘·{≤ ø±]àø£es¡Z|ü⁄ $|ü¢eø£s¡
dæ<ë∆+‘·+>± Á|ü‹wü˜jÓÆTb˛sTT+<√ n|ü&ÉT
¬s+&Ée <äX¯ Äs¡+uÛÑyÓTÆ+~. e÷]‡ÿ»+ á
<äX¯˝À Çø£ ãj·T{ÏqT+&ç ø±≈£î+&Ü ˝À|ü\
qT+&˚ dü+düÿs¡Dyê<äT\ <ë&çì m<äTs=ÿqï~.
u…sïY ôdsº TTHé Hêj·Tø£‘«· +˝À dü+düÿs¡Dyê<äT\T
‘·eTqT ‘êeTT e÷]ÿ‡düTº\eTì Á|üø£{Ï+#·T
≈£îqï|üŒ{Ïø° e÷]ÿ‡C≤ìï ø±˝≤qT>∑TD+>±
dü+düÿ]+#˚ ù|s¡T‘√ yê{Ï eT÷\ dü÷Á‘ê\qT
ìsêø£]+#ês¡T. e÷]ÿ‡C≤ìï dü+düÿ]+#ê\H˚
&çe÷+&é eTT+<äT≈£î ‘Ó∫à ndü\T e÷]ÿ‡»+
kÕsê+XÊìøÏ e´‹π s ø£ + >± ‹s¡ T >∑ T u≤≥T
Á|üø{£ +Ï #ês¡T. e÷sYÿ‡ sêdæq ªô|≥Tºã&çµ s¬ +&√
Á|ü#·Ts¡D≈£î dü+bÕ<ä≈£î\T>± e´eVü‰]+∫q
ø±{Ÿd”ÿj˚T Ç‘·s¡T\‘√ ø£*dæ ¬s+&Ée Ç+≥πsï
wüq˝Ÿ |ü‘·q+ ‘·s¡Tyê‘· dü+düÿs¡Dyê<äT\≈£î
Hêj·Tø£‘·«+ eVæ≤+#ês¡T. ˝…ìHé uÛ≤wü˝À
#ÓbÕŒ\+fÒ ˇø£|ü &ÉT $|üe¢ ø±s¡T&Óq’ ø±{Ÿdÿ” ...
ªÁ<√Væ ≤ µ ø±{Ÿ d ” ÿ >± e÷sê&É T . eT÷&É e
Ç+≥πsïwüq˝Ÿ @s¡Œ&çq ‘·sT¡ yê‘· <ëì ˝À|ü˝≤,
ãj·T{≤ ˝…ìHé Hêj·Tø£‘·«+˝À n‹ yê<ä,
$T‘·yê<ä Ádüe+‘·T\≈£î e´‹πsø£+>± »]|æq
27

~<äTu› ≤≥T ñ<ä´eT+: dô <’ ëú+‹ø£ b˛sê≥+

ªª

<˚X¯ <˚XÊ˝À¢ ø±]àø£es¡Z $|ü¢eø£s¡ bÕغ\qT ì]à+#·≥+
<ë«sê Á|ü|ü+#· ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷ìï ì]à+#·≥+˝Àq÷,
düe]+#·≥+˝Àq÷ Ç+≥πsïwüq˝Ÿ >∑D˙j·TyÓTÆq ‘√&ÜŒ≥T
q+~+∫+~. ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ìsêàD eT÷\dü÷‘Á ê\T m˝≤
O+&Ü˝À ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ #Ó|æŒ+~. <ëì Ä<Ûës¡+
>±H˚ eTq‘√bÕ≥T |Á |ü +ü #·+˝À Ç‘·s¡ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\ ìsêàD
s¡÷|ü+ @s¡Œs¡T#·Tø√e&É+ »]–+~.

µµ

b˛sê{+˝À uÛ≤>∑+>± ˝…ìHé ªªyêeT |üø£å
ø£eT÷´ì»+` ˇø£ u≤˝≤]wü+º µµ nH˚ |üÁ‘êìï
sêXÊ&É T . eT÷&É e Ç+≥π s ïwü q ˝Ÿ ˝Ò ø £
ø=$T+≥sYï k˛wü˝Ÿ &ÓyÓTTÁø£{Ïø˘ bÕغ\‘√
|üP]Ô>± dü+ã+<Ûë\T ‘Ó+|ü⁄≈£îì πøe\+
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\ n+‘·sê®rj·T dü+düú>±
s¡÷bı+~+~. Á|ü|ü+#· ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT
$düÔs¡D≈£î eTTK´bÕÁ‘· eVæ≤+∫+~. Bì
|ò*ü ‘·+>± Á|ü|+ü #·+˝À $$<Ûä <˚XÊ˝À¢ ≈£eT÷´
ìdüTº bÕغ\T @s¡Œ&ç $düÔ]+#êsTT. dü+düÿs¡D
yê<ä+ á ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\ Á|ü|ü+#·
ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ qT+&ç |ü⁄{Ï+º ~. n+<äTøπ
dü + dü ÿ s¡ D yê<ä + nH˚ ~ n~ $T<ä y ê‘·
neø±X¯yê<äyTÓ HÆ ê, n‹yê<ä <äT+<äT&ÉT≈£î yê<ä
yÓTÆHê.. á ¬s+&ç+{Ï˝À @ s¡ø£yÓTÆq<Ó’Hêø±˙
øπ e\+ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\øπ e]ÔdTü +Ô ~. k˛wü˝Ÿ
&ÓyÓTTÁø£{Ïø˘ bÕغ\≈£î ø±<äT. Á|ü|ü+#·+˝À
mø£ÿ&ÓH’ ê neø±X¯yê<ä+ ø±\Áø£yT˚ D≤ #ê]Á‘·
ø£+>± k˛wü˝Ÿ &ÓyÓTTÁø£{Ïø˘ bÕغ\ kÕúsTTøÏ
~>∑C≤s¡T‘·T+~. 1960e <äX¯ø£+˝À j·T÷s√
ø£eT÷´ì»+ ñ<䓤$+#·≥+ BìøÏ ˇø£ ñ
<äV≤ü s¡D e÷Á‘·yT˚ . n˝≤π> yêeT|üøå£ neø±X¯
yê<äT\T @$<Ûä+>± ø±]àø£es¡Z bÕغ \ø£åD≤\T
$&ç ∫ ô|{Ï º ø±\Áø£ y ˚ T D≤ kÕÁe÷»´yê<ä
ã÷s¡T®yê bÕغ\ uÛÑ‘·´+ d”«ø£]+∫q ñÁ>∑yê
<ä T \T>± e÷]b˛‘ês√....eTq+ Çø£ ÿ &É
u…+>±˝Ÿ˝Àq÷, $T>∑‘ê <˚X¯+˝Àq÷ e⁄qï
dü«j·T+Á|üø£{Ï‘· e÷y√sTTdüTº\ O<ëVü≤s¡D
qT+&ç #·÷kÕÔ+. 160@fi¯fl ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT
#·]Á‘·˝À Ç˝≤+{Ï <äècÕº+‘ê\T nH˚ø£+
Á|ükÕÔ$+#·e#·TÃ.
3
ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ kÕ~Û+∫q
ø£èwæ˝À ø=ìï{Ïì Çø£ÿ&É Á|ükÕÔ$+#·&É+
nedüs¡+. Á|ü|ü+#·+˝À $$<Ûä <˚XÊ\ ø£eT÷´
ìdüTº bÕغ\T Ç+≥πsïwüq˝Ÿ düuÛÑ´‘·«+ ø±yê
\+fÒ yê{Ï Á|üD≤[ø£ »eT #˚jT· e\dæ O+&˚~.
uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ≈L£ &Ü ˇø£ eTTkÕsTT<ë

Á|üD≤[ø£ »eT #˚dæ düuÛÑ´‘·«+ rdüTø√e\dæ
e∫Ã+~. eT∞¢ ‘·s¡Tyê‘· bÕغ˝À #·]Ã+∫
ÄyÓ÷~+#·ã&çq ‘·T~ Á|üD≤[ø£ »eT #˚jT·
ø£b˛e&É+ e\¢ ø=~›ø±\+ bÕ≥T düuÛÑ´‘·«+
b˛>√≥Tºø√e\dæe∫Ã+~. á $<Ûä+>± <˚X¯
<˚XÊ˝À¢ ø±]àø£es¡Z $|ü¢eø£s¡ bÕغ\qT ì]à+
#·≥+ <ë«sê Á|ü|ü+#· ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´e÷ìï
ì]à+#·≥+˝Àq÷, düe]+#·≥+˝Àq÷ Ç+≥πsï
wüq˝Ÿ >∑D˙j·TyÓTÆq ‘√&ÜŒ≥Tq+~+∫+~.
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ìsêàD eT÷\dü÷Á‘ê\T
m˝≤O+&Ü˝À ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ
#Ó|æŒ+~. <ëì Ä<Ûës¡+>±H˚ eTq‘√bÕ≥T
Á|ü|ü+#·+˝À Ç‘·s¡ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\ ìsêàD
s¡÷|ü+ @s¡Œs¡T#·Tø√e&É+ »]–+~. ø£eT÷´ìdüTº
ñ<ä´eT+˝À dü+düÿs¡Dyê<ä+ mø£ÿ&çqT+&ç
|ü⁄≥Tºø=düT+Ô ~? uj·T≥qT+&ç kÕÁe÷»´yê<äT\
ˇ‹Ô&ç, ø£eT÷´ìdüTº bÕغ˝À|ü\ ã÷s¡T®yê
Á|üuÛ≤e+ dü+düÿs¡D yê<ëìøÏ eT÷\eTì
ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ #Ó|æŒ+~. m|ü&Ó’‘˚
bÕغ˝À|ü\ ã÷s¡Ty® ê Á|üu≤Û e+‘√ kÕÁe÷»´
yê<äT\ ˇ‹Ô&çøÏ <ë] @s¡Œ&ÉT‘·T+<√ n|ü&˚
bÕغ˝À $T‘·yê<ä neø±X¯yê<ä+ |ü⁄&ÉT‘·T+~.
eT∞¢ n<˚ kÕÁe÷»´yê<ä ˇ‹Ô & ç ø Ï >∑ T ¬ s ’
~≈£îÿ‘√#·ì, Á|ü‘´˚ ø£+>± ô|{Ϻ ã÷s¡Ty® ê ÁX‚DT\T
ø£+>±s¡T|ü&ç yêeT|üøå£ <äT+<äT&ÉT≈£î ô|&É<√Û s¡DøÏ Ï
˝ÀHÍ‘ês¡T. n˝≤+{Ï dü+<äsꓤ˝À¢ n‹yê<ä
neø±X¯yê<äT\T, ˝…ìHé uÛ≤wü˝À #ÓbÕŒ\+fÒ
‘·eT˝À zs¡TŒ ˝Òø£b˛e{≤ìï \ø£å´+|ü≥¢
ìã<ä∆‘·>± ù|s=ÿì ‘·eTqT‘êeTT düeT]∆+#·T
≈£î+{≤s¡T. Á|ü|ü+#· ø£eT÷´ìdüTº O<ä´eT+ á
¬s+&ÉT s¡ø±\ neø±X¯yê<ëìøÏ e´‹πsø£+>±
ìs¡+‘·s¡+ b˛sê&ç eTT+<äT≈£î kÕ>∑e\dæ
e∫Ã+~. ø£ e T÷´ìdü T º O<ä ´ eT+ k˛wü ˝ Ÿ
&ÓyTÓ TÁø£{øÏ ˘ dü+düÿs¡Dyê<äT\≈£î e´‹πsø£+>± ‘·q
dü«‘·+Á‘· ôd’<ë∆+‹ø£ yÓ’K]ì ì\T|ü⁄≈£î+≥÷H˚
¬s+&Ée Á|ü|ü+#·j·TT<ä∆ düeTj·T+˝À bòÕdæ»+
ñ<䓤$+∫q |üPs¡«s¡+>∑+˝À bòÕdædüTº e´‹πsø£
ø±]àø£es¡Z ◊ø£´‘·qT ì]à+#·{≤ìøÏ k˛wü˝Ÿ

e÷]ÿ ‡düTº

~<äTu› ≤≥T ñ<ä´eT+: dô <’ ëú+‹ø£ b˛sê≥+

ªª

@<˚yÓTÆq|üŒ{ÏøÏ Á|ü|ü+#· ø£eT÷´ìdüTº ñ<ä´eT+ u≤>±
$dü]Ô +∫q <äècÕº´ Çø£ <ëìï ˇπø øπ +Á<+ä qT+&ç ìs¡«Væ≤+
#·≥+ nkÕ<Û´ä yÓT+Æ ~. <ë+‘√ s¬ +&Ée |Á |ü +ü #· j·TT<ä+∆ ÄK]
<äX¯˝À ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ ø±s¡´ìs¡«Vü≤ø£ ø£$T{Ï
ìs¡j
í T· + |Á øü ±s¡+ <ëìï s¡<Tä › #˚jT· ≥+ »]–+~. ø±ì n‹
yê<ä ô|&É <Û√s¡DT\≈£î e´‹πsø£+>± ôd’<ëú+‹ø£ b˛sê≥+
e÷Á‘+· Ä>∑˝<Ò Tä .

µµ

&ÓyÓTTÁø£{Ïø˘‡‘√ ◊ø£´dü+|òüT≥q @sêŒ≥T≈£î
eTT+<äT≈£î e∫Ã+~. ◊ø£´dü+|òüT≥q ì]à+#˚
á m‘·TÔ>∑&É ÁbÕ<Ûëq´‘· Ç|üŒ{Ï Á|ü|ü+#·+˝À
≈£L&Ü @ e÷Á‘·+ ‘·>˝Z∑ <Ò ìä eTq+ nqTuÛeÑ
|üPs¡«ø£+>± Á|ü‹ì‘·´+ ‘Ó\TdüT≈£î+≥THêï+.
Bqs¡+ú ôd<’ ë∆+‹ø£ b˛sê{≤ìï >±*øÏ e~˝Òdæ
◊ø£´dü+|òüT≥q ì]à+#·≥+ kÕ<Ûä´eTì ø±<äT.
dü]>±Z BìøÏ $s¡T<ä∆+>± »s¡>±*. rÁeyÓTÆq
ôd<’ ë∆+‹ø£ b˛sê≥+, ◊ø£´‘·`b˛sê≥+ nqï
dü÷Á‘·+ Ä<Ûës¡+>± ◊ø£´dü+|òüT≥q ì]à+#˚
◊ø£´dü+|òTü ≥q $|üe¢ + b˛sê{≤ìï eTT+<äT≈£î
rdüT≈£îb˛>∑\T>∑T‘·T+~.
@<˚yÓTÆq|üŒ{ÏøÏ Á|ü|ü+#· ø£eT÷´ìdüTº ñ
<ä´eT+ u≤>± $düÔ]+∫q <äècÕº´ Çø£ <ëìï
ˇπø πø+Á<ä+ qT+&ç ìs¡«Væ≤+#·≥+ nkÕ<Ûä´
yÓTÆ+~. <ë+‘√ ¬s+&Ée Á|ü|ü+#· j·TT<ä∆+
ÄK] <äX¯˝À ø£eT÷´ìdüTº Ç+≥πsïwüq˝Ÿ
ø±s¡´ìs¡«Vü≤ø£ ø£$T{Ï ìs¡j
í T· + Á|üø±s¡+ <ëìï
s¡<äT› #˚j·T≥+ »]–+~. ø±ì n‹yê<ä ô|&É
<Û√s¡DT\≈£î e´‹πsø£+>± ôd<’ ë∆+‹ø£ b˛sê≥+
e÷Á‘·+ Ä>∑˝<Ò Tä . ˝…ìHé #·ìb˛sTTq ‘·sT¡ yê‘·
kÕº*Hé M{ÏøÏ e´‹πsø£+>± b˛sê&Ü&ÉT. ø±ì
Äj·Tq #·ìb˛ø£ eTT+<˚ k˛$j·T{Ÿ ø£eT÷´ìdüTº
bÕغ ˝À|ü\ ø=ìï $ø£è‘ê+XÊ\T, ô|&É
<Û√s¡DT\T #√≥T#˚düT≈£îHêïsTT. n$ ø£èXËÃyé
Hêj·Tø£‘«· +˝À Ä bÕغ Çs¡ej·T´e eTVü‰düuÑÛ
˝À¢ Ä<ÛTä ìø£ dü+düÿs¡Dyê<ä Á|üø{£ ‘Ï · s¡÷|ü+>±
ãVæ≤s¡Z‘·yÓTÆHêsTT. á dü+düÿs¡D yê<ëìøÏ
e´‹πsø£+>± #Ó’Hê ø£eT÷´ìdüTº bÕغ, e÷y√
CÒ &Ü+>¥ Hêj·Tø£‘·«+˝À b˛sê≥+ kÕ–+
∫+~. á |üPs¡«s¡+>∑+˝À 1957e dü+e‘·‡
s¡+ 12 n~Ûø±s¡ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\T, 1960e
dü+e‘·‡s¡+˝À 81 Á|ü|+ü #· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\T
düe÷y˚X¯yÓTÆ ¬s+&ÉT |üÁ‘ê\T @ø£Á^e+>±
ÄyÓ÷~+∫Hê n$ Á|ü|+ü #· ø£eT÷´ìdüTº ñ
<ä´e÷ìï ◊ø£´ |üsá {≤ìøÏ e÷Á‘·+ ‘√&ÉŒ&É˝<Ò Tä .
k˛$j·T{Ÿ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ ôd’<ë∆+‹ø£
‹s√>∑eTq+ n+‹eT+>± k˛$j·T{Ÿ j·T÷ì

j·THé $∫äqï+‘√düVü‰ ‘·÷s¡TŒ j·T÷s¡|t˝À
k˛wü*»+ ≈£L*b˛{≤ìøÏ <ë] rdæ+~. #ÓH’ ê
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ n‹yê<ä ô|&É<√Û s¡DT\ u≤]q
|ü&ç+~. Bì e\¢ düTe÷s¡T ˇø£ <äXÊã›ø±\+
bÕ≥T kÕ+düÿè‹ø£ $|üe¢ + ù|s¡T‘√ #ÓH’ ê˝À|ü\
ˇø£ nsê#·ø£ |ü]dæ‹ú @s¡Œ&ç+~. $$<Ûä <˚XÊ\
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\ ◊ø£´‘·<ë&çøÏ >∑T¬s’+~.
e÷y√ eTs¡D≤+‘·s¡+ #Ó’Hê bÕغ á ‘·|ü
\q÷, ô|&É<√Û s¡DT\q÷ düe]+#·T≈£îì k˛wü
*»+ ì]à+#˚ |üì˝À $$<Ûä Á|üjÓ÷>±\T
`|ü]o\q\ <ë«sê eTT+<äT≈£î kÕ>∑T‘√+~.
≈£L´u≤, ñ‘·Ôs¡ ø=]j·÷, $j·T‘·ï+˝À yêdüÔe
|ü]dæú‹ Á|ü‘˚´ø£‘·\≈£î nqT>∑TD+>± yê{Ï
|ü+<∏ëqT ìsêú]+#·T≈£î+≥THêïsTT. ˝≤{ÏHé
nyÓT]ø±˝Àì $$<Ûä <˚XÊ˝À¢ yêeT|üø£å
Á|üuÛÑT‘ê«\T ñ<䓤$+#êsTT. <ë+‘√ Ç|ü&ÉT
Ä K+&ÉeT+‘ê ˇø£ Á|ü‘ê´e÷ïj·T b˛sê{≤ìï
ã\|üs¡Tk˛Ô+~. Á|ü|ü+#· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\T
Á|ü‹ @&Ü~ ø£˙dü+ ˇø£kÕ] ø£*dæ n_ÛÁbÕ
j·÷\T e÷]Œ&ç #˚dTü ≈£î+≥THêïsTT. ø£eT÷´ìdüTº
Á|üD≤[ø£ Á|ü#·T]+∫ 162 @fi¯ófl |üP¬s’Ôq
‘·s¡Tyê‘· á dü+e‘·‡s¡+ #·÷ùdÔ ø£eT÷´ìdüTº
dæ<ë∆+‘· eT÷\ dü÷Á‘ê\≈£î Ç|üŒ{Ïø° ø±\
<√wü+ |ü≥º˝Ò<äì H˚&ÉT dü+øå√uÛÑ+˝À ñqï
Á|ü | ü + #· ô|≥Tº ã &ç < ëØ e´edü ú s¡ T Ee⁄
#˚dTü qÔ ï~.
4
>∑‘· á 150 @fi¯ó¢, n+‘·≈£î eTT+<äT
Hê{Ï #·]Á‘·qT+&ç dæ|◊æ (m+) düs¬ q’ >∑TDbÕsƒ+¡
rdüT≈£î+~. 1920e dü+e‘·‡s¡+ nø√ºãsY
17q ø£eT÷´ìdüTº bÕغ Ä$s¡“$¤ +∫+~. bÕغ
@s¡Œ&ç 44 @fi¯fl ‘·sT¡ yê‘· 1964˝À »]–q
bÕغ @&Ée eTVü‰düu˝ÑÛ À »q‘ê Á|üC≤kÕ«eTø£
$|üe¢ ø±s¡´Áø£e÷ìï s¡÷bı+~+#·T≈£î+~. >∑‘·
45 @fi¯fl ø±\ |üØø£å˝À bÕغ es¡Zb˛sê≥
m‘·TÔ>∑&É\T dü]>±ZH˚ ñHêïj·Tì s¡TEyÓ’+~.
ˇø£ dü]jÓÆTq eP´Vü≤+ m‘·TÔ>∑&É\ yÓ’K]
ìsê∆]+#·Tø√e{≤ìøÏ eTq |üP]«≈£î\T düTBs¡È

47 @fi¯flø±\+bÕ≥T n‹yê<ä, $T‘·yê<ä
neø±X¯ y ê<ëìøÏ e´‹π s ø£ + >± q&ç | æ q
b˛sê{≤ìï ‘·≈î£ ÿe>± n+#·Hê y˚jT· sê<äT.
>∑‘· 45@fi¯fl˝À ≈£L&Ü bÕغ á b˛sê{+
ìs¡«Væ≤dü÷Ô sêyê*‡e∫Ã+~. k˛$j·T{Ÿ
j·T÷ì j·THé $∫äqï+, ‘·÷s¡TŒ ◊s√bÕ˝À
k˛wü*»+ |ü‘q· + ‘·sT¡ yê‘· eTq bÕغjT˚
yÓTT≥ºyÓTT<ä≥ ø£\ø£‘êÔ˝À Á|ü|ü+#· k˛<äs¡
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\ eT<Ûä´ #·s¡Ã≈£î #=s¡e
rdüT≈£îqï~. Á|ü|ü+#· |ü]dæú‹˝À ô|<ä› e÷s¡TŒ
e∫Ãq |üPs¡«s¡+>∑+˝À @&Ée eTVü‰düuÛÑ˝À¢
ÄyÓ÷~+∫q ø±s¡´Áø£e÷ìï 2000e dü+e‘·‡
s¡+˝À ‘êC≤|üsá &É+ »]–+~. ø±s¡´Áø£e÷ìï
‘êC≤|üsêÃy˚T >±ì e÷s¡Ã≥+ »s¡>∑˝Ò<äqï
$wü j · T + >∑ T s¡ T Ô + #· T ø√yê*. k˛$j· T {Ÿ
j·T÷ìj·THé, ‘·÷s¡TŒ◊s√bÕ |ü]D≤e÷\qT+&ç
>∑TDbÕsƒ¡+ rdüT≈£îì≈£îì ø=ìï ôd’<ë∆+‹ø£
$wüj·÷\≈£î dü+ã+~Û+∫ bÕغ rdüT≈£îqï
yÓK’ ]ì Á|ü|+ü #·+˝À mH√ï ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\T
>∑T]Ô+#êsTT. Ç+ø± nqTuÛÑyê\qT |ü+#·T
ø√e&É+ <ë«sê ˇø£ düeTÁ>∑yÓTÆq |üÁ‘·+
s¡÷bı+~+#·{≤ìøÏ ø£èwæ »s¡T>∑T‘√+~. Çe˙ï
ñHêï ø±˙ 15e ˝Àø£duü ÑÛ mìïø£\ |ò*ü ‘ê\T
|ü]o*+∫q|ü&ÉT bÕغ˝Àì n˙ï kÕúsTT˝À¢
ø=+‘· >∑+<äs¡>√fi¯ |ü]dæú‹ yÓ\¢&Ó’+~. @
m&Üô|&Ü yÓ’Ks¡T\≈£î e´‹πsø£+>±HÓ’‘˚ bÕغ
b˛sê&ç eTT+<ä+» y˚d+æ <√ yê{Ï neX‚cÕ\T
bÕغ˝À eT<Ûä´ eT<Ûä´ ‘·˝…‘·TÔ‘·÷ O+{≤sTT.
bÕغ˝À dæ<ë∆+‘·|üs¡yÓTÆq e÷qdæø£ n_Ûeè~∆
|üs¡+|üs¡qT |ü]s¡øÏå+#·T≈£îH˚ $wüj·T+˝À ñ
qï ã\V”≤q‘·\î BìøÏ ø±s¡D+. e÷]ÿ‡»+
eT÷\dü Ô + uÛ ≤ ˝… ’ q >∑ ‹ ‘ê]ÿø£ , #ê]Á‘· ø £
uÛÖ‹ø£yê<ä+, e÷]ÿ‡düTº sê»ø°jT· ns¡Xú ÊÁdü+Ô ,
XÊÁd”j
Ô T· k˛wü*»+ dæ<ë∆+‘ê\qT Äø£[+|ü⁄
#˚dTü ø√e&É+˝Àq÷, n˝≤π> ndüe÷q Ä]úø,£
kÕe÷õø£ n_Ûeè~∆ ñqï uÛ≤s¡‘Y˝≤+{Ï
ãVüQfi¯C≤‹ <˚X+¯ ˝Àì ì]wüyº TÓ qÆ |ü]dæ‹ú ˝À
Ä dæ<ë∆+‘ê\qT neT\T #˚jT· &É+˝À e#˚Ã
düeTdü´\T ns¡+∆ #˚dTü ø√e≥+˝Àq÷ ø£ì|æ+#˚
ã\V”≤q‘·\qT+&ç Á|üdTü ‘Ô · >∑+<äs>¡ √fi¯ n_ÛÁbÕ
j·÷\T ñ<ä“$¤ +#êsTT. e÷]ÿ‡»+`˝…ìHé»+
nH˚ ~ Ä#· s ¡ D ≤‘· à ø£ y Ó T Æ q XÊÁdü Ô + . dü < ë
e÷s¡TŒ#Ó+<˚ XÊÁdü+Ô . ø£+sƒk¡ ÕÔ ô|{Ϻ n|üŒ–+#˚
Væ≤‘·e#·q+ ø±<äT. dæ<ë∆+‘êìï Ä#·s¡D≈£î
~≈£L‡∫>± ñ|üjÓ÷–+#·T≈£îH˚ HÓ’|ü⁄D´+
dü + bÕ~+#˚ XÊÁdü Ô + . π ø e\+ |ü ] dæ ú ‹ ì
$e]+#·≥+ ø±<äT <ëìï e÷πsÃXÊÁdüÔ+.
Ä#·sD¡ ≤‘·àø£ XÊÁdü+Ô n+fÒ XÊÁkÕÔìï Ä#·sD¡ ˝À
28

e÷]ÿ ‡düTº
ô|≥º&É+. ns¡ø=s¡ C≤„Hêìï Á|üjÓ÷–+#·≥+
ø±<äT. dü<ë e÷s¡TŒ#Ó+<˚ XÊÁdü+Ô n+fÒ e÷]ÿ‡
»+`˝… ì ì»+ eT÷\ dü ÷ Á‘ê\qT n‹
yê<ä,$T‘·yê<ä Äeø±X¯yê<ä <Û√s¡DT\≈£î
eT[¢+#·&É+ ø±<äT. e÷]ÿ‡»+ nH˚~ ªVæ≤‘·e
#·q+ ø±<äT Ä#·sD¡ ≈£î e÷s¡<Z ]ä Ùµ n+fÒ ns¡+∆
e÷]ÿ‡C≤ìï $&ç∫ô|{Ϻ Ä#·sD¡ ˝À ø±s=Œπs{Ÿ
HÓ’|ü⁄D´+ dü+bÕ~+#˚ \øå±´ìï Á|üø£{Ï+#·≥+
ø±<ä T . |ü ] dæ ú ‘ · T ˝À ñqï Á|ü ‘ ˚ ´ ø£ ‘ · \ qT
|ü]o*+∫ <ëì Ä#·sD¡ ≤‘·àø£ $X‚w¢ Dü MT<ä
Ä<Ûës¡|&ü ç e÷s¡TŒ\T#˚sT¡ Œ\T #˚dTü ø√e&É+ n+fÒ
nuÛÑT´<äj·T ìs√<Ûä≈£î\ ìHê<ë\ Á|üyêVü≤+˝À
ø=≥Tº≈î£ b˛e≥+ ø±<äT. eTq bÕغ˝À ~<äTu› ≤≥T
ñ<ä´eTeT+fÒ n|ü&É|ü&ÉT |ü+&ÉT>∑ #˚düT
≈£îqï≥Tº ø±<äT. ˇø£ ìs¡+‘·s¡ ø±s¡´Áø£eT+.
m+<ä T ø£ + fÒ Ç~ bÕغ ˝ À dæ < ë∆ + ‘· + ,
sêCø°jT· +, ìsêàD+ e¬>s’ ê nìï $wüj÷· ˝À¢ì
˝ÀbÕ\q÷ düe]+#·T≈£îH˚ b˛sê≥+. bÕغ˝ÀøÏ
es¡Z b˛sê≥+ ã<äT\T>± Á|üy˚•+∫q es¡Z
kÕeTs¡ d ü ´ yÓ ’ K ], bÕs¡ ¢ y Ó T +≥Ø ‘· ‘ · « +,
kÕÁe÷»´yê<ä e´‹πsø£ yÓK’ ]˝À }–dü˝≤≥,
ø£eT÷´ìdüTº ˙‹, HÓ‹’ ø£$\Te\qT ø√˝ÀŒe&É+,

~<äTu› ≤≥T ñ<ä´eT+: dô <’ ëú+‹ø£ b˛sê≥+
e÷]ÿ‡»+ eT÷\düÔ+uÛ≤˝…’q >∑‹‘ê]ÿø£, #ê]Á‘·ø£
uÛÖ‹ø£ yê<ä+, e÷]ÿ‡düTº sê»ø°j·T ns¡úXÊÁdüÔ+, XÊÁd”Ôj·T
k˛wü*»+ dæ<ëú+‘ê\qT Äø£[+|ü⁄ #˚düTø√e&É+˝Àq÷,
n˝≤π> ndüe÷q Ä]úø£, kÕe÷õø£ n_Ûeè~∆ ñqï uÛ≤s¡‘Y
˝≤+{Ï ãVüQfi¯C≤‹ <˚X¯+˝Àì ì]wüºyÓTÆq |ü]dæú‹˝À Ä
dæ<ëú+‘ê\qT neT\T #˚jT· &É+˝À e#˚à düeTdü´\T ns¡+∆
#˚düTø√e≥+˝Àq÷ ø£ì|æ+#˚ ã\V”≤q‘·\qT+&ç Á|üdüTÔ‘·
>∑+<äs>¡ √fi¯ n_ÛbÁ Õj·÷\T ñ<ä$¤“ +#êsTT.

ªª

˝ÀbÕ\qT ø£|Œæ |ü⁄#·TÃø√&ÜìøÏ eTTsƒê‘·‘ê«ìï
s¡ø£åDø£e#·+>± yê&ÉTø√e≥+, eTTsƒêÁ|üjÓ÷
»Hê\ ø√dü+ bÕغ˝À e´øÏÔ>∑‘· $<Û˚j·T‘·qT
ø=\ã<ä>› ± rdüTø√e≥+, $|üe¢ ø£s¡ Á|üC≤ bÕغ
ìHê<ëìï øπ e\+ Á|üC≤bÕغ ì]à+#˚ ìHê
<ä+>± e÷s¡Ã≥+, bÕغ ìsêàD eT÷\
dü÷Á‘·yÓTÆq πø+ÁBø£è‘· Á|üC≤kÕ«e÷´ìï ˙s¡T
>±s¡Ã≥+ e+{Ï ˝ÀbÕ\qT dü]~<äT›ø√≈£î+&Ü
bÕغ ‹]– ì\<=≈£îÿø√e≥+ ndü+uÛÑe+.
u…+>±˝Ÿ˝À dæ|æ◊(m+) H˚‘·è‘·«+˝À sêÁwüº
Á|üuTÑÛ ‘·«+ Bs¡øÈ ±\+ bÕ≥T |ü+#êj·Tr\q÷,

µµ

|ü⁄s¡bÕ\ø£ dü+|òü÷\q÷ ìs¡«Væ≤+∫q nqT
uÛÑe+ dü+bÕ~+∫+~. sê»´+, $|ü¢e+
dü+ã+~Û+∫ e÷]ÿ‡»+`˝…ìì»+ H˚]Œq
eT÷\ bÕsƒê\T áHê&ÉT ≈£L&Ü |üP]Ô>±
e]ÔkÕÔjT· ì á nqTuÛeÑ + s¡TEe⁄ #˚k˛Ô+~.
e÷]ÿ‡»+`˝…ìì»+ eTÚ*ø£ dü÷Á‘ê\qT
n+{Ïô|≥Tº≈£îì O+≥÷, Ä dæ<ë∆+‘êìï
˙s¡T>±πsà neø±X¯yê<ä <Û√s¡DT\≈£î e´‹
πsø£+>± ôd’<ë∆+‹ø£ b˛sê≥+ »s¡|ü&É+ <ë«sê
bÕغ eTT+<äT≈£î kÕ–+~. Ç|ü&ÉT ≈£L&Ü
n<˚
12345
12345
12345
u≤≥˝À eTT+<äT≈£î kÕ>±*.
12345
12345

ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘· ` Á|üC≤|ü+|æD° e´edüú
(13e ù|J ‘·s¡TyêsTT)
‘·T+~. <ë<ë|ü⁄ kÕs¡«»˙q Á|üC≤ |ü+|æD°
e´edüqú T neT\T #˚dTü qÔ ï @¬øø’ £ sêh+>± Bqï
eTq+ #Ó|⁄ü Œø√e#·TÃ. @ ≈£î≥T+ã+ nsTTHê
◊∫Ãø£+>± á |ü<∏äø£+ qT+&ç yÓ’<=\>∑e#·TÃ.
˝Ò<÷ä |ü+#·<ës¡, øÏs√dæHé ø=qTø√ÿe#·TÃ. nìï
≈£î≥T+u≤\÷ düe÷q+>± HÓ\≈£î 20 øπ J\
_j·÷´ìï øÏ˝À s¡÷bÕsTTøÏ #=|ü⁄Œq bı+<˚
M\T+~. á |ü<øä∏ ±ìøÏ nj˚T´ n<äq|ü⁄ Ä]úø£
uÛ≤sêìï sêh Á|üuTÑÛ ‘·«+ uÛ]Ñ düT+Ô ~. ø±ì øπ +Á<ä
Á|üuÛÑT‘·«+ á u≤<Ûä´‘· rdüTø√yê*.
eT] j·TT.|æ.m` 2 Á|üuÛÑT‘·«+ e´ed”ú
ø£è‘·yÓTÆq á b˛wüø±Vü‰s¡ ˝Ò$T düeTdü´≈£î @+
|ü]cÕÿs¡+ dü÷∫düTÔ+~? ø±+Á¬>dt bÕغ ‘·q
e÷´ìô|òk˛º˝À <ë]Á<ä´πsK ~>∑Teq Oqï
≈£î≥T+u≤\≈£î HÓ\≈£î 35 øπ J\ _j·T´+ øÏ˝À≈£î
3 s¡÷bÕj·T\ ˝…ø£ÿq n+~+#·&É+ <ë«sê
ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘· ø£*ŒkÕÔqì yê>±›q+ #˚dæ+~.
n~Ûø±sêìøÏ e∫Ãq 100 s√E\˝À á yê>±›
Hêìï HÓs¡y˚s¡TkÕÔqì Vü‰MT Ç∫Ã+~. ø±˙
Ç|üŒ{Ïø° <ëì nr>∑r˝Ò<äT. <˚X¯+ m<äTs=ÿ+
≥Tqï n‹ rÁeyÓTÆq düeTdü´ |ü≥¢ Á|üuÛÑT‘·«+
ìs¡¢ø£å´|üP]‘· kÕ∫y˚‘· yÓ’K] Á|ü<ä]Ù düTÔqï~.
29

Ç|ü⁄Œ&ÉT ø=‘·Ô>± ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘ê _\T¢
ˇø£{Ï eTT+<äT≈£î ‘Ó∫Ã+~. á _\T¢qT
ì\Te]+#ê*. ÄVü‰s¡ uÛÑÁ<ä‘·qT ÁbÕ<∏ä$Tø£
Vü≤≈£îÿ>± |ü]>∑DÏ+#˚ #·≥º+ rdüT≈£îsêyê*.
◊ø£´sê»´dü$T‹ Ä]úø£ ` kÕe÷õø£ eT+&É*
rsêàq+ Ä]ºø£˝Ÿ 2 Á|üø±s¡+ düuÛÑ´ <˚XÊ\T
ÄVü‰s¡ uÛÁÑ <ä‘ê Vü≤≈£îÿqT ø£*Œ+#ê*. ªªnìï
Vü≤≈£îÿ\˝Àø° #ê*q+‘· ÄVü‰s¡+ \_Û+#˚ Vü≤≈£îÿ
ø°\ø£yTÓ qÆ ÁbÕ<Ûëq´‘· ø£\<äT. Á|ü‹ e÷qe⁄&çø°
Ç~ düe÷q+>± e]ÔdTü +Ô ~µµ nì Ä]ºø˝£ Ÿ `2
$e]+∫+~. ø±ã{Ϻ ÄVü‰s¡Vü≤≈£îÿ Á|ü‹
e÷qe⁄&ç Vü≤≈£îÿ. n+<äTøπ _.|æ.j·T˝Ÿ, n+‘√´
<äj·T |ü<∏äø±\ <ë«sê á Vü≤≈£îÿqT ø=+<ä]πø
|ü]$T‘·+ #Ój·T´≈£î+&Ü n+<ä]ø° e]Ô+#˚˝≤
kÕs¡«»˙q Á|üC≤ |ü+|æD° e´edüqú T neT\T
#Ój·÷´*. nìï Vü≤≈£îÿ\˝Àø° ÄVü‰s¡ Vü≤≈£îÿ
ÁbÕ<∏$ä Tø£ ` ÁbÕ<Ûëq´‘ê Vü≤≈£îÿ>± >∑T]Ô+#ê*.
eTVæ≤fi¯\T, eT>∑yêfi¯ófl, |æ\¢\T ‘˚&Ü
˝Ò≈î£ +&Ü Á|ü‹ eTìwæø° #ê*q+‘· ÄVü‰sêìï
Vü≤≈£îÿ>± ø£*Œ+#ê*. n+<äT≈£î ‘·–q uÛÖ‹ø£,
Ä]úø£ yÓdTü \Tu≤≥TqT ø£*Œ+#ê\ì Ä]ºø˝£ Ÿ `
2 düŒwüº+ #˚dæ+~. n+<äTπø #·≥º+‘√bÕ≥T
n+<äT≈£î ‘·–q uÛÖ‹ø£, Ä]∆ø£ yÓdüT\Tu≤≥T≈£î

Á|üuTÑÛ ‘·«+ |üPN|ü&Ü*. n+‘˚ ‘·|Œü &ÉãT“ *∫Ã
e÷¬sÿ{À¢ ÄVü‰s¡ O‘·Œ‘·TÔ\T ø=qTø√ÿeTì
#Ó|üŒ&É+ Á|üe÷<äø£s¡+>± |ü]D$TdüTÔ+~.
&ÉãT“\T, ≈£L|üq¢ ì»$\TeqT Á<äy√´\“D+
m˝≤ Vü≤]+∫ y˚düTÔ+<√ me]ø° ‘Ó*j·Tì
$wüj·T+ ø±<äT. ∫e]>± Ä]ºø£˝Ÿ ` 2 ÄVü‰s¡
Vü≤≈£îÿ ø£*Œ+#·&É+ sê»´+ $~Û nì düŒwüº+
#˚dæ+~. á $~Û ìs¡«]Ô+#·&É+˝À Á|üuÛÑT‘·«+
$$<Ûä <äX¯\˝À ÁøÏj·÷o\+>± CÀø£´+ #˚düT
ø√yê*. ôdŒ≈£î´˝ÒwHü qé T ì\Te]+#·&+É <ë«sê
sê»´+ ÄVü‰s¡V≤ü ≈£îÿqT |ü]s¡ø+åÏ #ê*. Á>±MTD
ObÕ~Û Vü‰MT |ü<∏äø±ìï $düèÔ‘·+ #˚dæ ÄVü‰s¡
Vü≤≈£îÿqT kÕø±s¡+ #˚dTü ø√e&ÜìøÏ ‘·–q Ä]úø£
yÓdüT\Tu≤≥TqT ø£*Œ+#ê*. Á|üC≤|ü+|æD°
e«edüú <ë«sê ÄVü‰s¡Vü≤≈£îÿqT ø£*Œ+#˚+<äT≈£î
|üPN|ü&Ü*.
bÂs¡T\+<ä]ø° ÄVü‰s¡uÛÑÁ<ä‘ê Vü≤≈£îÿ
ø£*Œ+#ê\qï ìHê<ëìï ÁbÕ#·Ts¡´+˝ÀøÏ rdüT≈£î
sêe&ÜìøÏ Ç<˚ n<äTqT. kÕs¡«»˙q Á|üC≤|ü+
|æD° e´edüú @sêŒ≥TqT á Vü≤≈£îÿqT kÕ~Û+#·T
≈£îH˚ ø°\ø£yTÓ qÆ q÷‘·q eP´Vü≤+>± >∑T]Ô+#ê*.
(nqTyê<ä+ ` dü‘·´s¡+»Hé112345
)2345
12345
12345

e÷]ÿ ‡düTº

Á|üdü+>∑+

yê‘êes¡D≤ìï ø±<äT
e´edüúqT e÷sêÃ*
` VüA´>√ #ÛêyÓCŸ
2009 &çôd+ãsY 7 qT+&ç 18 es¡≈î£ &ÓHêàsYÿ˝Àì ø√|üHVé ‰ü >∑Hé q>∑s+¡ ˝À
yê‘êes¡D e÷s¡TŒ\ô|’ »]–q •KsêÁ>∑ dü<dä Tü ‡˝À nH˚ø£ <˚XÊ\, Á|üuTÑÛ ‘ê«\ n~ÛH‘˚ \· T
Á|üdü+–+#ês¡T. Ms¡+<ä]˝Àø° yÓìE˝≤ n<Ûä´≈£åî&ÉT VüA´>√ #ÛêyÓCŸ Á|üdü+>∑+
Á|ü‘´˚ ø£+>±q÷, $•wü+º >± kÕ–+~. •KsêÁ>∑ düuÑÛ eTT–+|ü⁄ <äX˝¯ À &çôd+ãsY 17e
‘˚Bq düuqÑÛ T<˚•› +∫ Äj·Tq #˚dqæ Á|üd+ü >∑+ |üP]ÔbÕsƒêìï ~>∑Te ÇdüTHÔ êï+:

á

eT<Ûë´Vü≤ï+ #ê˝≤eT+~ e÷{≤¢
&çq <ëìø£Hêï H˚qT m≈£îÿe düeTj·T+
rdüTø√uÀqì MT≈£î Vü‰MT ÇdüTHÔ êïqT. Áu…õ˝Ÿ,
#Ó’Hê, uÛ≤s¡‘Y, u§©$j·÷\ Á|ü‹ì<ÛäT\T
e÷{≤¢&qç <ëìô|’ H˚qT ≈£L&Ü ø±düÔ e÷{≤¢
&ÉT‘êqT. dü<ädüT‡˝À Á|üy˚X¯ô|{Ϻq |üÁ‘·+
Á|üC≤kÕ«eT´j·TT‘·+>± ˝Ò<äì, düeTÁ>∑+>±
˝Ò<ìä u§©$j·÷ Á|ü‹ì~Û yê´U≤´ì+#ês¡T.
H˚qT Ç|ü&˚ e#êÃqT. Ç+‘·≈£îeTT+<äT
düe÷y˚XÊ\≈£î n<Ûä´≈£å‘· eVæ≤+∫q yês¡T ˇø£
|üÁ‘·+ edüTÔqï≥T¢ #ÓbÕŒs¡T. H˚qT <ëìø√dü+
n&ç>±qT. ø±˙ Ç+ø± n~ Hê #˚‹øÏ sê˝Ò<Tä .
Ä |üÁ‘·+˝À Oqï ÁãVü≤à s¡Vü≤dü´y˚T$T{À
me]ø° ‘Ó*j·T<äH˚ H˚qT nqT≈£î+≥THêïqT.
n~ Á|üC≤kÕ«eT´j·TT‘·+>± ˝Ò<ìä , düeTÁ>∑+>±
˝Ò<äì u§©$j·THé ø±Áy˚T&é ù|s=ÿHêïs¡T.
Á|ü|ü+#· yêdüÔe+ ≈£L&Ü n+‘˚>∑<ë? eTq+

Á|üC≤kÕ«eT´ Á|ü|ü+#·+˝À ìedædüTÔHêïe÷?
Á|ü|ü+#· e´edü∆ düeTÁ>∑‘·qT ø£*–e⁄qï<ë?
á uÛ÷Ñ >√fi¯+ô|’ kÕÁe÷»´yê<ä ìj·T+‘·è‘·«+
eTq¬ø<äTs¡e⁄‘·Tqï~. Çø£ÿ&É qT+#˚ <ëìì
eTq+ ìs¡ddæ Tü HÔ êïeTT. kÕÁe÷»´yê<ä ìj·T+
‘·è‘·«+ q•+#·T>±ø£! Á|ü»\T, Á|üC≤kÕ«
eT´eT÷, düe÷q‘·«eT÷ ∫s¡ø±\+ e]∆˝≤¢*!
(Á|ü‹ì<ÛTä \ Vü≤s¡¸<ëÛ «Hê\T $TqTïeTT{≤ºsTT).
‘·èrj·T Á|ü|+ü #·+˝Àì eTqø£Hêï n~Û≈î£
\eTì uÛ≤$+#˚ <˚XÊ\T ø=ìï OHêïsTT.
Ç˝≤+{Ï |ü]dæ‹ú ˝À Á|üC≤kÕ«eT´+ ˝Òøb£ ˛e
≥+˝À ÄX¯Ãs¡´+ ˝Ò<äT. Á|ü|ü+#· kÕÁe÷»´
yê<ä ìs¡+≈£îX¯‘ê«ìøÏ ‹s¡T>∑T˝Òì s¡TEe⁄qT
eTq+ Çø£ÿ&˚ #·÷düTÔHêïeTT. ø√ô|HéVü‰>∑Hé
M<ÛTä \˝À ìs¡dqü Á|ü<sä Ù¡ q\T »s¡T>∑T‘·THêïsTT.
#ê˝≤eT+~ n¬sdüTº nj·÷´s¡T. yê]˝À
m≈£îÿeeT+~ j·TTe»qT˝Ò. yês¡+<ä]ø° H˚qT

n_Ûq+<äq\T ‘Ó\T|ü⁄≈£î+≥THêïqT. j·TTe»
qT\qT sπ |ü{Ï bÂs¡T\T>± eTq+ uÛ≤$+#·≥+
ø£<äT›. Çø£ÿ&Ée⁄qï eTq˝À m≈£îÿe eT+~
ej·TdüT |ü&ÉeT{Ï bı<äT›e+{Ï~. á bı<äT›
‘·«s¡˝ÀH˚ ndü$Ô T+#·qTqï~. ø±˙ j·TTe‘·s+¡
n˝≤ø±<äT. yês¡T, O<äsTT+∫ ô|’ô|’øÏ edüTÔqï
dü÷s¡T´ìe+{Ï yês¡T. yê]πø Ä+<√fi¯q
m≈£îÿe.
eT¨qï‘·T&Óq’ ø±sY¢ e÷sYÿ‡ e÷≥\qT
nqTø£]dü÷,Ô ø√ô|HéV‰ü >∑Hé M<ÛTä ˝À¢ ˇø£ uÛ÷Ñ ‘·+
yÓ+{≤&ÉT‘·Tqï≥T¢ ˇø±H=ø£sT¡ yê´U≤´ì+#ês¡T.
yêdüÔyêìøÏ á Vü‰\T˝ÀH˚, eTq eT<Ûä´H˚ ˇø£
uÛÑ÷‘·+ eTÚq+>± ‹s¡T>±&ÉT‘·Tqï<äì H˚qT
uÛ≤$düTÔHêïqT. n<=ø£ uÛÑj·T+ø£s¡ uÛÑ÷‘·+. @
ˇø£ÿs¡÷ <ëì >∑T]+∫ Á|ükÕÔ$+#·{≤ìøÏ
Çwü|º &ü sÉ T¡ . ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëqy˚T Ä uÛ÷Ñ ‘·+
(Á|ü‹ì<ÛäT\ Vü≤s¡¸<Ûë«Hê\T).
30

e÷]ÿ ‡düTº
M<ÛäT˝À¢ nH˚ø£ ìHê<ë\T e÷s√à>∑T
‘·THêïsTT. yê{Ïì $q+&ç. H˚qT ø=ìï{Ïì MT≈£î
$ì|æ k ÕÔ q T. n˝≤ ìq~dü T Ô q ï yê]˝À
m≈£îÿeeT+~ j·TTø£Ôej·TdüTÿ˝Ò. ø=+‘·eT+~
j·TTe‘·T\T ≈£L&Ü OHêïs¡T. O<ëVü≤s¡D≈£î
¬s+&ÉT n<äT“¤‘·yÓTÆq ìHê<ë\qT MT≈£î #Ó|ü⁄
‘êqT. ˇø£{Ï: yê‘êes¡D≤ìï e÷s¡Ãø£+&ç,
e´edü∆qT e÷s¡Ã+&ç. <ëìH˚ Hê e÷≥˝À¢
#Ó|⁄ü ‘êqT. eTq+ yê‘êes¡D≤ìï e÷s¡Ãe<äT,›
e´edüq∆ T e÷s¡TÃ≈£î+<ëeTT! n˝≤ #˚dqæ ≥¢sTT‘˚
eTq uÛÑ÷Á>∑Vü‰ìï s¡øÏå+#·{≤ìï ÁbÕs¡+_Û+∫q
yês¡eTe⁄‘êeTT. ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ nH˚~
$HêX¯øs£ y¡ TÓ qÆ n_Ûeè~∆ e÷sêZìï nqTdü]düT+Ô ~.
á e÷s¡+Z JyêìøÏ eTs¡D XÊdüq+ sêdüT+Ô ~.
e÷qe C≤‹ì ìs¡÷à*düT+Ô ~.
¬s+&Ée ìHê<ä+ ≈£L&Ü Ä˝À∫+|ü #˚ùd
~>± Oqï~. Á|ü|+ü #êìï <Óã“rdæq u≤´+≈£î\
dü+øå√uÛ≤ìï n~ Á|ükÕÔ$düTÔqï~. u≤´+ø£s¡¢≈£L,
ã&Ü u≤´+≈£î\≈£L dü+|üqï <˚XÊ\T ô|<äj
› TÓ ‘·TqÔ
düVü‰j·T+ #˚XÊsTT. Hê≈£î n+¬ø dü]>±Z
>∑Ts¡T˝Ô <Ò Tä >±ì u≤´+≈£î\qT s¡ø+åÏ #·&ÜìøÏ>±qT
nyÓT]ø± ô|<ä›yÓTT‘·Ô+˝ÀH˚ düVü‰j·T+ #˚dæ+~.
yê‘êes¡D+ ≈£L&Ü u≤´+≈£î\ e+{Ï<˚ nsTT‘˚
<ëìì ≈£L&Ü Ç|üŒ{Ïøπ s¡ø+åÏ ∫ O+&Ée\dæ+<äqï
ìHê<ä+ M<ÛTä ˝À¢ e÷s√à>∑T‘·Tqï~. Ç~ ì»y˚T
qì H˚qT ≈£L&Ü uÛ≤$düTHÔ êïqT. yê‘êes¡D+
n‹ô|<ä› ô|≥Tºã&ç<ëØ u≤´+≈£î nj˚T´≥≥¢sTT‘˚
dü+|üqï <˚XÊ\ Á|üuTÑÛ ‘ê«\T <ëìì ø±bÕ&Ü*.
nyÓT]ø± n<Ûä´≈£åî&ÉT ˇu≤e÷ Ç+ø±
sê˝Ò<äH˚ nqT≈£î+≥THêïqT. eT]+‘·eT+~
ne÷j·T≈£î\qT #·+ù|+<äT ø√dü+ Äj·Tq>±s¡T
Ä|üÈìkÕ∆Hé≈£î 30,000 eT+~ ôd’ì≈£î\qT
|ü+|æq s√EH˚ H√u…˝Ÿ XÊ+‹ ãVüQeT‹ì
n+<äT≈£îHêïs¡T. nyÓT]ø± n<Ûä´≈£åî&Ó’q Äj·Tq
>±s¡T Ç|ü&ÉT H√u…˝Ÿ XÊ+‹ ãVüQeT‹ì
|ü≥Tº≈£îì Çø£ÿ&É ì\euÀ‘·THêï&ÉT. &ÉãT“qT
‘·j·÷s¡T #˚ùd j·T+Á‘ê+>∑+ nyÓT]ø±≈£î
Oqï~. yês¡T &Ü\s¡¢qT eTTÁ~kÕÔs¡T. u≤´+≈£î
\qT, ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü∆qT s¡øÏå+#·>∑\eTì
uÛ≤$kÕÔs¡T. Ç+‘·≈£îeTT+<äT ≈£L&Ü H˚qT á
$wüj÷· ìï #ÓbÕŒqT. n~ n˝≤ O+&Éìe«+&ç.
eTq+ Áu…õ˝Ÿ, uÛ≤s¡‘Y, u§©$j·÷, #Ó’Hê\≈£î
eT<䛑·T |ü\T≈£î<ëeTT.
eTq uÛ÷Ñ >√fi≤ìï dü+|üqï <˚XÊ\T m˝≤
<Ûä«+dü+ #˚düTÔqïB dü+U≤´ $esê\‘√ düVü‰
$e]+#˚ |ü⁄düÔø£+ ˇø£{Ï Hê <ä>∑Zs¡ Oqï~.
Bìì Áô|ò+∫ s¡#·sTT‘· ôV≤sY« ¬ø+|òt sêXÊs¡T.
@düTÁø°düTÔ #Ó|æŒq e÷≥ ˇø£{Ï Hê≈£î >∑Ts¡TÔ≈£î
31

yê‘êes¡D≤ìï ø±<äT e´edüqú T e÷sêÃ*
ø±\Twü´+ |ô ]– b˛‘·Tqï~. eqs¡T\qT n‹>±
$ìjÓ÷–+#˚ yê] sê»ø°jT· dü+≈£î∫‘·‘‘· «· eT÷, kÕ«s¡ú
eT÷ ù|<ä\qT, nHêïs¡TÔ\qT, s√>±\ u≤]q |ü&ÉT‘·Tqï
yê]˙, |Á øü è£ ‹ $|ü‘T· \Ô q÷ |ü{+ºÏ #·T ø√e≥+ ˝Ò<Tä . Ä]ú
ø£+>±, kÕ+πø‹ø£+>± n_Ûeè~∆ #Ó+~q yêπs ø±\Twü´
ìyês¡D≈£î m≈£îÿe u≤<Û´ä ‘· eVæ≤+#ê*.

ªª

µµ

edüTÔqï~. ªªdü÷~ u…»®+˝À>∑T+&Ü ˇ+f…
<ä÷s¡T‘·T+~>±ì <Ûìä ≈£î&ÉT dü«s¡˝Z Àø£ sê»´+˝À
Á|üy˚•+#·˝Ò&ÉTµµ nqï<˚ Ä e÷≥. eTq
uÛ÷Ñ >√fi≤ìï <Ûìä ≈£î\T HêX¯q+ #˚dTü HÔ êïs¡T. Bìï
HêX¯q+ #˚ùdÔ eTs√<ëìøÏ yÓfifl¯ e#·TÃqì yês¡T
uÛ≤$düTHÔ êïsê? eTs√ Á>∑V‰ü ìøÏ yÓfifl¯ {≤ìøÏ yês¡T
|ü<∏äø£+ y˚düTÔHêïsê? ø±ì eTq bÕ\|ü⁄+‘·˝À
J$+#·{≤ìøÏ nqT≈£L\yÓTqÆ Á>∑V≤ü + ˝Ò<!˚ ô|q’
H˚qT ù|s=ÿqï s¡#·sTT‘· Ç˝≤ sêXÊ&ÉT. eTq+
$ìjÓ÷>±ìï ‘·–Z+#·≈£î+&Ü, ndüe÷q‘·ô|’
b˛sê&É≈î£ +&Ü edüTÔ $ìjÓ÷>±ìï ‘·–+Z #·˝eÒ TT.
ªÁbÕ|ü+∫ø£ <äèw溑√ Ä˝À∫+∫ kÕ∆ìø£+>±
Ä#·]+#·Tµ. ª‘·≈î£ ÿe $ìjÓ÷>∑+ #·øÿ£ ì |ü+|æDµ°
nqï <ëìì ≈£L&Ü BìøÏ »‘· ø£\T|ü⁄<ëeTT.
Áô|+ò ∫ s¡#s· TT‘· eTq≈£î #·øÿ£ ì dü\Vü‰ Ç#êÃ&ÉT.
düu≤Û <Û´ä øå±, yê‘êes¡D+˝À e÷s¡TŒ\H˚$
á X¯‘êu≤›ìøÏ #Ó+~q n‘·´+‘· $HêX¯øs£ y¡ TÓ qÆ
düeTdü´ nq≥+˝À m˝≤+{Ï dü+<˚Vü≤eT÷
˝Ò<äT. es¡<ä\T, ø£s¡Te⁄\T, ô|qT >±\T\T,
‘·TbòÕqT\T, eT+#·T ø£s>¡ &∑ +É , düeTTÁ<ä eT{≤º\T
ô|s¡>∑≥+, düeTTÁ<ë\˝À s¡kÕj·THê\ bÕfi¯ófl
ô|s¡>≥∑ +, y˚&ç >±\T\Te+{Ïe˙ï Á|ü|+ü #·+˝À
dü+øå√uÛ≤ìï düèwæºdüTÔHêïsTT. H˚{Ï e÷qe⁄ì
ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T $|üØ‘·+>± ô|s¡T>∑T‘·THêïsTT.
ÁbÕDÏø√{Ï eTqT>∑&øπÉ eTT|ü edüTqÔ ï~. nsTT‘˚
Ç+<äT˝À ≈£L&Ü eTq+ u≤>± yÓqTø£|ü&ç
OHêïeTT. H˚ìø£ÿ&=ø£ $wüj·÷ìï C≤„|üø£+
#˚düT≈£î+≥THêïqT. 50 ø√≥¢eT+~ <Ûäì≈£î\T,
Ms¡T Á|ü|+ü #· »HêuÛ≤˝À 7 XÊ‘·+>± OHêïs¡T.
50 XÊ‘·+ ø±\TcÕ´ìøÏ á 7 XÊ‘·y˚T
ø±s¡D+. ø±>± 50 XÊ‘·+>± Oqï ù|<ä\
ø±s¡D+>± πøe\+ 7 XÊ‘·+ ø±\Twü´+
e÷Á‘·y˚T $&ÉT<ä\ ne⁄‘·Tqï~. nyÓT]ø±,
#Ó’Hê\qT ˇπø >±≥q ø£≥º≥+ Hê≈£î ø±düÔ
ÄX¯Ãsê´ìï ø£*–düTÔqï~. nyÓT]ø± »HêuÛ≤
‘·«s¡˝À 30 ø√≥¢≈£î #˚s¡Tø√qTqï~. nyÓT]ø±
»HêuÛ≤ø£Hêï #Ó’Hê »HêuÛ≤ ◊<äT¬s≥T¢ m≈£îÿe.
nyÓT]ø± s√E≈£î 2 ø√≥¢ u≤´¬s˝Ÿ‡ #·eTTs¡TqT

$ìjÓ÷–düTÔqï~. #Ó’Hê πøe\+ 50 ˝Ò<ë 60
\ø£å\ u≤´¬s˝Ÿ‡qT $ìjÓ÷–düTÔqï~. ø£qTø£
nyÓT]ø±, #ÓH’ ê\qT ˇπø >±≥q ø£≥˝º eÒ TT. BìøÏ
dü+ã+~Û+∫q dü‘ê´dü‘ê´\ >∑T]+∫ <˚XÊ~Û
H˚‘·\T #·]Ã+#·e\dæ O+~. düuÛ≤<Ûä´øå±, uÛÑ÷
Á>∑V≤ü |üsê´es¡D+˝À 60 XÊ‘·+ <Óã“ ‹qï~,
uÛ÷Ñ $T ô|b’ ıs¡˝À 20 XÊ‘·+ ‘·sT¡ >∑T b˛sTT+~,
uÛÑ÷eTT\T ø√‘·|ü&ÉT‘·THêïsTT, n&Ée⁄\T ‘·s¡–
b˛‘· T HêïsTT, |ü ] X¯ ó ÁuÛ Ñ y Ó T Æ q ˙s¡ T
ø£sT¡ ee⁄‘·Tqï~, düeTTÁ<ä dü+|ü<\ä $ìjÓ÷>∑+
ô|s¡T>∑T‘·Tqï~, Je yÓ$’ <Û´ä + qwü|º &ü TÉ ‘·Tqï~.
uÛ÷Ñ $T $ìjÓ÷>∑+ ô|]– b˛‘·Tqï~. Á|ü‹s√p
‘·j÷· Øø£Hêï eè<Ûë m≈£îÿe>± O+≥Tqï~.
ø±\Twü´+ ô|]– b˛‘·Tqï~. eqs¡T\qT
n‹>± $ìjÓ÷–+#˚ yê] sê»ø°jT· dü+≈£î∫
‘·‘·«eT÷, kÕ«s¡∆eT÷ ù|<ä\qT, nHêïs¡TÔ\qT,
s√>±\ u≤]q |ü&ÉT‘·Tqï yê]˙, Á|üø£è‹
$|ü‘T· \Ô q÷ |ü{+ºÏ #·T ø√e≥+ ˝Ò<Tä . Ä]úø+£ >±,
kÕ+πø‹ø£+>± n_Ûeè~∆ #Ó+~q yêπs ø±\Twü´
ìyês¡D≈£î m≈£îÿe u≤<Û´ä ‘· eVæ≤+#ê*. ù|<ä
<˚XÊ\≈£î kÕ+πø‹ø£, Ä]úø£ düVü‰j·÷ìï n+<ä
#˚j÷· *. n+‘˚ø±ø£, ∫qï∫qï <˚XÊ\qT, ù|<ä
<˚XÊ\qT <äèwæº˝À O+#·Tø√yê*. ø±\Twü´+
nH˚~ e÷qe C≤‹ m<äTs=ÿ+≥Tqï $|ü‘T· Ô
e÷Á‘·y˚T ø±<äT. <Ûäìø£, ù|<ä <˚XÊ\ eT<Ûä´
ndüe÷q‘·\T ô|s¡T>∑T‘·THêïsTT.
Á|üdüTÔ‘· Á|ü|ü+#·+˝À 500 eT+~ ≈£îuÒ
s¡T\ Ä<ëj·T+, 41.60 ø√≥¢ ù|<ä\ Ä<ë
j·T+ø£Hêï m≈£îÿe. s√E≈£î s¬ +&ÉT &Ü\s¡ø¢ H£ êï
‘·≈î£ ÿe Ä<ëj·T+‘√ <ë<ë|ü⁄ 280 ø√≥¢eT+~
Áã‘·T≈£î‘·THêïs¡T. Á|ü|ü+#· »HêuÛ≤˝À 40
XÊ‘·+>±e⁄qï Ms¡T Á|ü|ü+#· Ä<ëj·T+˝À
πøe\+ 5 XÊ‘êìï e÷Á‘·y˚T bı+<äT‘·THêïs¡T.
Á|ü‹j˚T{≤ 92 \ø£\å eT+~ |æ\\¢ T ◊<√j˚T&ÉT
sê≈£î+&ÜH˚ eTs¡DdÏ Tü HÔ êïs¡T. M]˝À 99 XÊ‘·+
ù|<ä <˚XÊ\≈£î #Ó+~q |æ\¢\T. Á|ü‹ y˚sTT
»qHê\˝À 47 eT+~ •X¯óe⁄\T eTs¡DÏ
düTHÔ êïs¡T. dü+|üqï <˚XÊ\˝À y˚sTT »qHê\≈£î

e÷]ÿ ‡düTº

yê‘êes¡D≤ìï ø±<äT e´edüqú T e÷sêÃ*
ø±sY¢ e÷sYÿ‡ |ù s=ÿqï eTs√ uÛ÷Ñ ‘·+ k˛wü*»+.
Ç~≈£L&Ü Çø£ÿ&˚ ‹s¡T>∑T‘·Tqï~. k˛wü*düTº |ü+<∏ë˝À
|üjT· ì+#·≥+ <ë«sê e÷Á‘y· T˚ á uÛ÷Ñ >√fi≤ìï ø±bÕ&É
>∑\eTT. Ç+<äT˝À Hê≈£î nDTe÷Á‘·yÓTÆHê nqTe÷q+
˝Ò<Tä . |ô ≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ qs¡ø±ìøÏ e÷s¡+Z . n~ |Á |ü +ü
#êìï HêX¯q+ #˚dTü +Ô ~.

ªª

µµ

πøe\+ ◊<äT>∑Ts¡T e÷Á‘·y˚T eTs¡DÏdüTÔHêïs¡T.
Á|ü|ü+#· dü>∑≥T Äj·TTsê∆j·T+ 67 dü+e‘·‡
sê\Tø±>±, <Ûäìø£ <˚XÊ\˝À Ç~ 79 dü+e‘·‡
sê\T>±q÷, ø=ìï ù|<ä <˚XÊ\˝À 40 dü+e‘·‡
sê\T>±q÷ O+≥Tqï~. BìøÏ ‘√&ÉT 110
ø√≥¢eT+~øÏ X¯óÁuÛyÑ TÓ qÆ ‘ê>∑T˙s¡T \_Û+#·≥+
˝Ò<Tä . 260 ø√≥¢eT+~øÏ bÕ]X¯ó<ä´∆ kÂø£sê´\T
O+&É≥+ ˝Ò<äT. 80 ø√≥¢eT+~øÏ eT+~øÏ
ô|’ > ± ìs¡ ø £ å s êdü T ´\T, 102 ø√≥¢ e T+~
nHêïs¡TÔ\T H˚{Ï Á|ü|ü+#·+˝À OHêïs¡T.
Bq+‘·{Ïø° ø±s¡Dy˚T$T{Ï?
ndü\T ø±s¡D≤˝Ò$T{À #·]Ã+#·T<ë+.
eTq+ u≤<Û´ä ‘·\qT+&ç ‘·|ü ø√sê<äT. eTq+
düeTdü´ eT÷˝≤\qT ‘·&Ée≈£î+&Ü $&É∫ô|≥º
sê<äT. á $HêX¯Hêìø£+‘·{øÏ ° ô|≥Tºã&ç<ëØ
e´eùd∆ ø±s¡D+. ùd«#êä |æbÕdæ *jÓ÷HêsY¶
ã|òt á $<Ûä+>± #Ó|ü⁄‘ê&ÉT. ªªBq+‘·{Ïø°
ø±s¡Dy˚T$T{Ï? y˚{Ï düVü‰j·T+‘√ düeTdüÔ uÛÑ÷
eqs¡T\q÷ j·T<Û˚#·Ã¤>± <√|æ&û #˚j·÷\qT
≈£î+≥THêïs√, Ä XÊg`kÕ+πø‹ø£ |ü]C≤„Hêìï
$ìjÓ÷–+#·T≈£îì bÕ<ë]úø£ dü+#·jT· Hêìï,
nq+‘·yTÓ qÆ |ü⁄s√>∑‹˙ kÕ~Û+#·≥+ <ë«sê
Äq+<ë‹X¯j·÷ìï bı+<ë\qï dü«|üïy˚T
Ç+<äT≈£î ø±s¡D+>± O+~µµ. #Ûê¬s¢dt &Ü]«Hé
Á|üe∫+∫q H˚#T· s¡˝Ÿ ôd˝…ø¸£ Hé dæ<ë∆+‘êìï á
dü+<äs¡“¤+>± Äj·Tq Á|ükÕÔ$kÕÔ&ÉT. ã\V”≤q
yÓTqÆ <ëìô|’ Ä<Ûës¡|&ü ç ã\yÓTqÆ ~ Áã‘·T≈£î‘·T+
<äqï dü+>∑‹ eTq≈£î ‘Ó\TdüT. ã\yÓTqÆ <ëìø°,
ã\V”≤qyÓTqÆ <ëìø° q&ÉTeT ùd«#·Ã¤ q*–b˛
‘·T+<äì s¡÷k˛ #Ó|ü⁄‘ê&ÉT. ùd«#·Ã¤ >∑T]+∫
sê»´e´edü∆ #Ó|üŒ≥+ ≈£L&Ü Ç+<äTπø. nD∫
y˚j·T&Üìø°, <ä+&Ó‘·Ô{≤ìø°, #·+|ü{≤ìø°,
$<Û«ä +kÕìø° ùd«#·Ã¤ ø±yê\ì kÕÁe÷»´+ ø√s¡T
‘·T+~.
Á|üdTü ‘Ô êìøÏ eùd,Ô á dü<dä Tü ‡˝À m˝≤+{Ï
|üÁ‘·eT÷ yÓ\Te&ÉuÀ<äì ø=ìï <˚XÊ\T uÛ≤$düTÔ
HêïsTT. n$ #·{≤º\qT ø√s¡≥+ ˝Ò<äT.

Á|üe÷D≤\qT ø√s¡≥+ ˝Ò<Tä . m+<äTø£+fÒ Çy˚M
˝Ò≈î£ +fÒ ùd«#·Ã>¤ ± <√#·Tø√e#·TÃ. ø£qTø£ Çø£ÿ&Ü,
M<ÛäT˝À¢q÷ eTq+ ˇ‹Ô&ç ‘˚yê*. X¯øÏÔeT+‘·
yÓTÆq <˚XÊ\T ≈£L&Ü <ëìøÏ ø£≥Tºã&˚˝≤
#·÷&Ü*. |ü]$T‘· uÛÑ÷>√fi¯+ n|ü]$T‘·
|ü⁄s√>∑‹ì ø√s¡>\∑ <ë? n|ü]$T‘· |ü⁄s√>∑‹
nH˚ ô|≥Tºã&ç<ëØ dæ<ë∆‘+· $HêX¯qø£sy¡ TÓ qÆ ~.
Bìì eTq+ m<äTs=ÿ+<ëeTT. düuÛ≤<Ûä´øå±,
>ös¡e˙j·TyÓTÆq dü_Û≈£î˝≤sê, á s¡ø£yÓTÆq
nHê´j·÷\q÷, ndüe÷q‘·\q÷ m+‘· ø±\+
uÛÑ]+#ê*? es¡Ôe÷q n+‘·sê®rj·T Ä]úø£
Áø£e÷˙ï, e÷¬sÿ{Ÿ j·T+Á‘ê>±˙ï m+‘·ø±\+
düVæ≤+#ê*? msTT&é‡ e+{Ï Á|üe÷<äø£s¡
yê´<ÛTä \T j·÷eÁ‘·ŒC≤˙ø±˙ï |ü{|ºÏ &” +ç #·{≤ìï
m+‘·ø±\+ #·÷dü÷Ô }s¡Tø√yê*? Äø£*
u≤<Û\ä q÷, |æ\\¢ ≈£î ‹+&ç ô|≥º˝ìÒ ndü+U≤´
≈£î\ nX¯ø£Ô‘·qT Ç+¬ø+‘· ø±\+ nqTeT
‹+#ê*. qj·T+ #˚jT· {≤ìøÏ M˝…q’ s√>±\
u≤]q|ü&ç ø√{≤¢~ •X¯óe⁄\T ÁbÕD≤\qT
$&ÉTdüTÔ+&É{≤ìï Ç+¬ø+‘· ø±\+ #·÷&Ü*?
Ç‘·s¡T\ eqs¡T\qT #˚õøÏÿ+#·T≈£îH˚+<äT¬ø’
ø√{≤¢~ ne÷j·T≈£î\ ÁbÕD≤\qT ã*>=+≥Tqï
kÕj·TT<Ûä |òüTs¡¸D\qT Ç+¬ø+‘· ø±\+ uÛÑ]+
#ê*?
<äTsêÁø£eTD\q÷, j·TT<ë∆\q÷ Ä|ü+&ç.
Á|ü|+ü #· ô|‘·qÔ + ø√düeT÷, eTq\qT ì\Te⁄
<√|æ&û #˚j·T{≤ìøÏ #˚düTÔqï Á|üj·T‘êï\qT
$s¡$T+#·e\dæ+~>± Á|ü|ü+#· Á|ü»\yÓTÆq
eTq+ nÁ>∑sêC≤´\≈£î #Ó|ü⁄‘·THêïeTT.
kÕÁe÷»´yê<äT\ ôd’ìø£ kÕ∆esê\÷,
ôdì’ ø£ ‹s¡T>∑Tu≤≥T¢ Ç+¬ø+‘·e÷Á‘·+ O+&É>÷∑
&É<Tä . Hê´j·T‘·«eT÷, düe÷q‘·«eT÷ ø£*–q
Ä]úø,£ kÕ+|òTæ ø£ e´edüq∆ T ì]à+#·T≈£î+<ëeTT.
<ë]Á<Ûë´ìï ìs¡÷à*<ë›eTT. ô|]–b˛‘·Tqï
ø±\TcÕ´ìï ìs√~Û+#·T<ëeTT. |üsê´es¡D+
HêX¯q+ ø±e{≤ìï n&ÉT≈¶ î£ +<ëeTT. $HêX¯HêìøÏ
<ë]rùd yê‘êes¡D e÷s¡TŒ\qT n&ÉT≈¶ î£ +

<ëeTT. eT]+‘· ùd«#·Ã¤, eT]+‘· düe÷q‘·«+
nH˚ eTôVAqï‘· \ø£´å + ø√dü+ eTq+ #˚‘T· \T
ø£\T|ü⁄<ëeTT. ªªÁ|üøè£ ‹ eTq\≈£î e´‹πsø£+>±
ì*ùdÔ <ëìï ˝§+>∑BdüT≈£îH˚˝≤ <ëìô|’ b˛sê
&ÉT<ëeTTµµ, n+≥÷ $eTTøÏÔ Á|ü<ë‘· ôd’eTHé
u§*esY Á|üø£{Ï+#ê&ÉT. dü]>±Z |ü<˚fi¯fl ÁøÏ‘·+
yÓìE˝≤ Á|üøè£ ‹ $|ü‘T· qÔ T m<äTs=ÿqï~. Bì
‘·s¡Tyê‘· düø£\ Á|üC≤˙ø±ìøÏ Hê´j·÷ìï
ø£*Œ+#˚+<äT≈£î>±qT $|üe¢ + Á|üjT· ‹ï+∫+~.
k˛wü*»+ <ë«sê e÷Á‘·yT˚ Ç~ kÕ<Û´ä eTì
y˚TeTT #ÓbÕÔeTT.
ø±sY¢ e÷sYÿ‡ ù|s=ÿqï eTs√ uÛÑ÷‘·+
k˛wü*»+. Ç~≈£L&Ü Çø£ÿ&˚ ‹s¡T>∑T‘·Tqï~.
k˛wü*düTº |ü+<∏ë˝À |üj·Tì+#·≥+ <ë«sê
e÷Á‘·y˚T á uÛÑ÷>√fi≤ìï ø±bÕ&É>∑\eTT.
Ç+<äT˝À Hê≈£î nDTe÷Á‘·yTÓ HÆ ê nqTe÷q+
˝Ò<Tä . ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ qs¡ø±ìøÏ e÷s¡+Z .
n~ Á|ü|+ü #êìï HêX¯q+ #˚dTü +Ô ~. yÓìE
˝≤˝À y˚TeTT BìH˚ #ÓbÕŒeTT. ø£qTø£H˚
nyÓT]ø£Hé kÕÁe÷»´yê<ä+ qT+∫ k˛wü*»+
u…~]+|ü⁄\qT m<äTs=ÿ+≥Tqï~. ªô|≥Tºã&ç<ëØ
$<Ûëq+ jÓTTø£ÿ $HêX¯øs£ ¡ dü«uÛ≤e+ eTq\qT
e´‹πsøÏ+∫q≥¢sTT‘˚, <ëìô|’ b˛sê&ç ˝§+>∑
rdüT≈£î+<ëeTT. Ç+<äTø√dü+ e÷qe C≤‹
q•+∫ b˛j˚Tes¡≈î£ y˚∫e⁄+&Éqedüs+¡ ˝Ò<Tä .
düyÓTÆø£´‘·, b˛sê≥+ nH˚ u≤<Ûä´‘·\qT
#·]Á‘· eTqô|’ ì*|æ+~. ô|≥Tºã&ç<ëØ
$<Ûëq+ eTq\qT e´‹πsøÏ+∫q≥¢sTT‘˚ <ëìô|’
b˛sê&ÉT<ëeTT. Äs¡ø£+>± e÷qe C≤‹
yÓ÷øå±ìøÏ <ës¡T\T r<ë›eTT. eTq+>±˙ n˝≤
#˚j·Tq≥¢sTT‘˚ n|ü⁄s¡÷|üyÓTÆq á düèwæº
n+‘· s ê∆ q eTe⁄‘· T +~. eTq+, n+fÒ ,
e÷qeC≤‹ ˝Ò≈î£ +&ÜH˚ á uÛ÷Ñ Á>∑V≤ü + e+<ä\
ø√≥¢ dü+e‘·‡sê\bÕ≥T OìøÏ˝À Oqï~. <ëì
OìøÏøÏ eTq nedüs+¡ m+‘·e÷Á‘·+ ˝Ò<Tä .
ø±ì uÛ÷Ñ $T ˝Ò≈î£ +fÒ eTq≈£î Oìø£qï<˚ ˝Ò<Tä .
ˇø£ C≤‹ Á|üe÷<ä+˝À |ü&+ç ~. n~ e÷qe
C≤‹j˚Tqìµ ô|ò’&É˝Ÿ ø±Ák˛º ˇø£ dü+<äs¡“¤+˝À
yê´U≤´ì+#ê&ÉT. Ç<˚$<Ûä+>± k˛wü*»e÷,
Ä≥$ø£‘·«e÷ @~ ø±yê\+≥÷ ˇø£kÕ]
s√C≤ \¬ø‡+ãs¡TZ Á|ü•ï+#ês¡T. ªù|<ä\T B$+#·
ã&çq yês¡T, dü«s¡Z sê»´eTT yê]<˚µ q+≥÷
@düTÁø°dTü Ô #ÓbÕŒ&ÉT.
düu≤Û <Û´ä øå±, á uÛ÷Ñ $Tì e÷qeC≤‹øÏ
düe÷~Û>± e÷s¡Ãe<äT.› düø\£ e÷qe⁄\T ø√dü+
á uÛ÷Ñ $Tì dü«s¡‘Z T· \´+>±, XÊ+‹øÏ HÓ\e⁄>±,
dü¨<äs‘¡ ê«ìøÏ Á|ürø£>± e÷s¡TÃ<ëeTT.
12345
12345
12345
12345
12345

32

e÷]ÿ ‡düTº

n~Ûø£ <Ûäs¡\≈£î e´‹πsø£+>±
düyÓTÆø£´ O<ä´e÷\T

Ä+Á<Û,ä ‘Ó\+>±D≤, sêj·T\d”eT eT÷&ÉT
ÁbÕ+‘ê˝À¢q÷ düyTÓ øÆ ´£ sêÁcÕºìï ø√s¡T≈£îH˚ Á|ü»\T
>∑D˙j·T+>± OHêïs¡T. y˚sêŒ≥Tyê<äT\T Á|ü»
\qT ø£~*düTÔqï rs¡T˝ÀH˚ düyÓTÆø£´‘·qT ø√s¡T
≈£î+≥Tqï dæ|æ◊(m+) ¬s+&ÉT ÁbÕ+‘ê˝À¢ì
Á|ü»\qT m+<äTø£ì ø£~*+∫ Ä+<√fi¯q\T
ìs¡«Væ≤+#·&É+ ˝Ò<äT?
m+. uÛÑø£Ôe‘·‡\+, (]f…ÆsY¶ {°#·sY)
dæ+>∑sêj·Tø=+&É,
|
Á øü ±X¯+ õ˝≤¢
e÷]ÿ‡düTº bÕغ sêh düyÓTÆø£´‘· ø√dü+
ì\ã&ç+~. mìï bÕغ\T mìï |æ*¢ yÓTT>∑\Z T
y˚dæHê bÕغ e÷Á‘·+ ‘·q dü÷Á‘·u<ä∆ yÓ’K]øÏ
ø£≥Tºã&ç e⁄qï~. sêh $uÛ»Ñ q ø√dü+ n+<√fi¯q
#˚düTÔqï X¯≈£îÔ\ qT+&ç m+‘· e‹Ô&ç e∫ÃHê
‘Ó \ +>±D≤ ÁbÕ+‘· bÕغ Á X‚ D T\T bÕغ
$<ÛëHê\ ø√dü+ ì\ã&ç |üì #˚düTÔHêïsTT.
|ü]dæú‹øÏ m<äTØ<äT‘·T |”&ç‘· Á|ü»\ Á|üjÓ÷»
Hê\≈£î ñ|üj÷Ó >∑|&ü ˚ e÷]ÿ‡»+, ˝…ìì»+
dæ<ë∆+‘êìøÏ ø£≥Tºã&ç ñ+&É&yÉ T˚ Bs¡øÈ ±\+˝À
Á|ü C ≤ ñ<ä ´ e÷ìøÏ Á|ü j Ó ÷ »qø£ s ¡ e TH˚
qeTàø£+‘√H˚ bÕغ ˇ+≥] nj˚T´ neø±X¯+
ñqï|üŒ{Ïø° yÓqTø£+» y˚j·T&É+ ˝Ò<äT.
Á|ü»˝À¢ uÛ≤y√<Û˚«>±\qT ¬s#·Ã>={Ϻ ‘·eT
kÕ«s¡›, es¡Z Á|üjÓ÷»Hê\ø√dü+ bÕ\ø£ esêZ\T
sêh+˝À $<˚«cÕ\qT, nHÓ’ø£´‘·qT düèwæºdüTÔ
HêïsTT. n~Ûø±s¡+˝À ñqï|ü⁄&ÉT yÓqTø£ã&çq
ÁbÕ+‘ê\ n_Ûeè~› ø√dü+, 610 õ.y√ neT\T
ø√dü+ ø£èwæ #˚j·Tì bÕ\ø£ bÕغ\ eTTsƒê\
Hêj·T≈£î\T, á s√E Á|ü‘˚´ø£ sêh+ >∑T]+∫,
n_Ûeè~∆ >∑T]+∫ Äy˚XÊ\T ¬s#·Ã>=&ÉT‘·÷
Hê≥ø±\T Ä&ÉT‘·THêïs¡T. ìqï, yÓTTqï{Ï es¡≈î£
sêh$uÛ»Ñ q ø√dü+ rsêàHê\T, Á|üø≥£ q\T #˚dæ
Á|üdüTÔ‘· |ü]dæú‹øÏ ø±s¡DyÓTÆq bÕ\ø£ bÕغ˝Àì
Hêj·T≈£î\T Ç|ü⁄Œ&ÉT ø√kÕÔ, sêj·T\d”eT
ÁbÕ+‘ê˝À¢ n|üs¡ düyÓTÆø£´yê<äT˝≤¢ b˛E\T
ô|{Ϻ Äy˚X¯|ü&ÉT‘·THêïs¡T. Ç≥Te+{Ï bÕ\ø£
bÕغ\ m‘·TÔ\T ô|’m‘·TÔ\˝À uÛ≤>∑kÕ«eTT\+
ø±≈£L&É<ìä e÷]ÿ‡düTbº Õغ $<Ûëq+. dü«‘·+Á‘·+
>±H˚ bÕغ ‘·q düyÓTÆø£´ sêh $<ÛëHêìï
Á|ü » \≈£ î $e]+#ê\qT≈£ î qï~. Á|ü C \
düeTdü´\T rÁe+ ne⁄‘·Tqï H˚|ü<∏ä´+˝À
33

yê{ÏqT+∫ Á|ü»\ <äèwæº eT*¢+#˚+<äT≈£î ≈£L&Ü
Á|üdüTÔ‘·+ sêh+˝À »s¡T>∑T‘·Tqï ñ<ä´e÷\T
bÕ\ø£ esêZ\≈£î ñ|üjÓ÷>∑|ü&ÉT‘·THêïsTT.
Á|ü»˝À¢ ndü+‘·è|æÔ ô|s¡T>∑T‘·Tqï|ü⁄&ÉT ≈£î˝+,
eT‘·+, ÁbÕ+‘·+ ù|s¡T‘√ $∫äqïø£s¡ ñ
<ä´e÷\qT Áb˛‘·‡Væ≤+#·&É+, Á|ü»\ nÁ>∑Vü≤+
qT+∫ ‘·|Œæ +#·Tø√e&ÜìøÏ bÕ\ø£esêZ\T nqTd
ü]+#˚ sê»ø°j·T Áø°&É Ç|ü⁄Œ&ÉT eTq sêh+˝À
≈£L&Ü »s¡T>∑T‘·Tqï~. n+<äTøπ m+‘· ø£wyºü TÓ HÆ ê
bÕ\ø£ esêZ\T yÓq≈£îÿ HÓ{≤º˝qT≈£îqï Á|üC≤
düeTdü´\qT nC…+&Ü MT<ä≈î£ rdüT≈£îsêyê\ì
bÕغ XÊj·TX¯≈£îÔ\ Á|üj·T‘·ï+ #˚ÓdüTÔqï~.
ø±Áy˚T&é sê|òTü e⁄\T>±]øÏ, j·TT|æm Á|üuTÑÛ
‘·«+ s¬ +&√kÕ] n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ e#êÃø£ <Ûsä \¡ T
$|üØ‘·+>± ô|]>±sTT. >∑‘·+˝À Á|üuÛÑT‘·«+
neT\T #˚dqæ dü+øπ eå Tø±s¡´Áø£e÷\≈£î ‹˝À<äø±
*k˛Ô+~. |üqTï\T ô|+∫ kÕe÷qT´\ q&ç¶
$s¡Tk˛Ô+~. Ç≥Te+{Ï |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ eTq bÕغ
<˚Xy¯ ê´|æ‘+· >± Ä+<√fi¯q\≈£î m+<äT≈£î dæ<+∆ä
ø±e&É+ ˝Ò<Tä ? n~Ûø£ <Ûsä \¡ ô|’ Ç‘·s¡ bÕغ\qT
ø£\T|ü⁄ø=ì b˛sê{≤\T O<Ûèä ‘·+ #˚jT· e#·TÃ
ø£<ë!
ÄsY. sêeT#·+<Á sä êe⁄,
uÀqø£\T¢,
KeTà+ õ˝≤¢
<Ûsä \¡ T rÁe+>± ô|s¡T>∑T‘·THêïsTT. øπ +Á<ä,
sêh Á|üuÛÑT‘ê«\ $<ÛëHê\T <Ûäs¡\ ô|s¡T>∑T
<ä\≈£î Á|ü<ëÛ q ø±s¡D≤\T. ô|]–q <Ûsä \¡ uÛ≤s¡+
qT+&ç Á|ü»\qT n<äT≈£îH˚+<äT≈£î ñ|üj÷Ó >∑|&ü ˚
Á|üC≤|ü+|æDÏ e´edüúqT ≈£L&Ü bÕ\≈£î\T
u\V”≤q+ #˚düTÔHêïs¡T. ô|]–q <Ûäs¡\ uÛ≤s¡+
qT+&ç ø=+‘· es¡ø¬ H’ ê }s¡≥ ø£*–+#˚ ñ
bÕ~ÛVü‰MT |üqT\qT ≈£î~düTÔHêïs¡T. Á|üuÛÑT‘·«
dü+πøåeT |ü<∏äø±\≈£î Á|üuÛÑT‘·«+ ø√‘· ô|&ÉT
‘·Tqï~.
<Ûäs¡\ ô|s¡T>∑T<ä\≈£î e´‹πsø£+>± <˚X¯
yê´|üÔ n+<√fi¯q≈£î yêeT|üø±å \T e÷]à 12q
#·˝À bÕs¡¢yÓT+{Ÿ |æ\T|ü⁄ì#êÃsTT. BìøÏ
düe÷q+>± sêÁcÕº\ kÕúsTT˝À ø±s¡´Áø£e÷\T
»s¡T>∑T‘·THêïsTT. »qe] 24e ‘˚~q dæ|æ◊,
dæ|æ◊ (j·T+) sêh kÕúsTT dü<ädüT‡ ≈£L&Ü
»]–+~. &çôd+ãsY 29e ‘˚~q dæ|◊æ (j·T+)

dü+<˚V‰ü \T
düe÷<ÛëHê\T
` _.$.sê|òTü e⁄\T
sêh yê´|ü+Ô >± <Ûsä êï\T ìs¡«Væ≤+∫+~. uÛ$Ñ wü´
‘·T˝Ô À Ç+ø± Ç‘·s¡ X¯≈î£ \Ô qT ≈£L&Ü düMTø£]+∫
ñ<ä´e÷ìï ø=qkÕ–+#·&É+ »s¡T>∑T‘·T+~.
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ düuTÑÛ ´\T uÛÖ‹ø£yê<äT\T>±
O+&Ü\ì bÕغ #ÓãT‘·T+~ ø£<ë! uÛÖ‹ø£ yê<ä+
eT‘êìï e´‹πsøÏdTü +Ô ~. eT‘· qeTàø±\T, uÛ≤e
yê<ä+ ø£eT÷´ìdüTº dæ<ë∆+‘êìøÏ <ä÷s¡+. eT]
n˝≤+≥|ü&ÉT dæ|◊æ (m+) düuTÑÛ ´\T>± O+fÒ
yêfi¯ó¢ eT‘· qeTàø±\T ø£*–O+&Ée#êÃ? >∑Tfi¯S,¢
>√|ü⁄sê\≈£î yÓfi‚¢yês¡T bÕغ düuÛÑ´‘ê«ìøÏ
ns¡TΩ˝ÒHê? n≥Te+{Ï qeTàø±\Tqï yês¡T
bÕغ˝À ˝Òsê?
|æsê≥¢ øπ X¯eeT÷]Ô,
mìπøbÕ&ÉT,
$»j·Tyê&É.
eT‘·+ |ü{¢, eT‘·uÛ≤yê\ |ü{¢, eT‘·
‘·‘ê+>±\ |ü{¢ uÛÖ‹ø£ yê<äT\≈£î düŒwüºyÓTÆq
n_ÛÁbÕj·÷\T ñ+{≤sTT. yê{Ïì ã{Ϻ uÛÖ‹ø£
yê<äT\T q&ÉT#·Tø√yê*. ø£eT÷´ìdüTº bÕغ
nqTj·÷j·TT\T n+<äs÷¡ uÛÖ‹ø£ yê<äT\T>±
ñ+&ÉsT¡ . mes¡T @ s¡øy£ TÓ qÆ Ä˝À#·q\T ø£*–
ñ+{≤s√ n~ yê] e´øÏÔ >∑‘· $wüj·T+.
sê»ø°j·÷\‘√ eT‘êìï eTT&ç ô|≥º&ÜìøÏ
e÷]ÿ‡düTº bÕغ n+^ø£]+#·<Tä . e÷]ÿ‡düTº bÕغ
ìã+<ÛäHêe[ì n+^ø£]+∫q yê]ì bÕغ
düuÛÑT´\T>± rdüT≈£î+≥T+~. sê»ø°j·÷\‘√
$T[‘·+ #˚j·T≈£î+&Ü eT‘êìï e´øÏÔ>∑‘·+>±
uÛ≤$+∫ ôd≈£î´\]C≤ìï nqTdü]+#ê\ì bÕغ
düuÛÑT´*ï e÷]ÿ‡düTº bÕغ ø√s¡T‘·T+~. <ëìøÏ
˝Àã&ç ñqï+‘· ø±\+ bÕغ düuTÑÛ ´\T>± ñ
+{≤s¡T. nsTT‘˚ uÛÖ‹ø£ yê<äT\eTì #Ó|ü⁄Œ
≈£î+≥÷ uÛ≤eyê<ä uÛ≤yê\qT nqTdü]+#˚
|ü<Û䛋ì n+^ø£]+#·<äT. á ne>±Vü≤qqT
bÕ\ø£ e sêZ \ T ø£ e T÷´ìdü T º e´‹π s ø£ + >±
eÁø°ø£]+∫ ø£eT÷´ìdüTº bÕغ\qT eT‘ê\≈£î,
eT‘· uÛ ≤ yê\qT nqTdü ] +#˚ Á|ü » \≈£ î
e´‹πs≈£î\T>± ∫Árø£]+∫ <Óã“rj·÷\ì
#·÷düT+Ô {≤sTT. bÕغ ø±s¡´<ä]Ù ø±Áy˚T&é Á|üø±XŸ
ø±s¡‘Y sêdæq »qe] 17q ‘˚~ Á|üC≤X¯ø˝ÔÏ À
Áyêdæq yê´kÕìï #·~$‘˚ á n+X¯+ ô|’
bÕغ n_ÛÁbÕj·T\T Ç+ø± düŒwü+º >± ‘Ó\12345
TkÕÔsTT.
12345
12345
12345
12345

e÷]ÿ ‡düTº

MT sê»ø°jT· ne>±Vü≤q ø√dü+...

uÛ≤s¡‘· ø£eT÷´ìdüTº bÕغ (e÷]ÿ‡düT)º
Ä+Á<ÁäÛ|<ü X˚ Ÿ ø£$T{° Á|#ü T· s¡D\T
(1) ‘Ó\+>±D≤b˛sê≥ yês¡d‘ü «· +
ù|J\T :48 yÓ\ : s¡T.5/eTeT‘·, e÷y√sTTdüT\º

(2) Væ≤+kÕ sê»ø°j·÷\qT ‹|æŒø=≥º+&ç
ù|J\T :40 yÓ\ : s¡T.4/-

(3) ‘·|ü #˚dæ+~ >±ø£ ‘·|ü&ÉT Á|ü#ês¡+
2009 ˝Àø˘duü ,ÑÛ nôd+;¢ mìïø£˝À¢
sêh+˝À dæ|◊æ yÓK’ ]ì ìs¡÷|æ+#·T ˝ÒK\T
ù|J\T :48 yÓ\ : s¡T.5/-

CÀ´‹u≤düT ø£&ÉkÕ] #·÷|ü⁄ø√dü+

(4)~<äT›u≤≥T O<ä´eT+ - düHêïVü≤ø£ Á|ü‘ê\T
ù|J\T :48 yÓ\ : s¡T.5/˝≤˝Ÿ|Tüò &é˝À e÷]ÿ‡düTº e´‹πsø£ ≈£L≥$T e÷s¡Dø±+&É

(5) e÷y√sTT»e÷ ? eTeT‘êsTT»e÷?

á X¯‘ê_› Ä<äsÙ¡ H˚‘·
(¬s+&Ée |ù J ‘·sT¡ yêsTT)

Vü‰] bı*{Ÿ, s¡»˙bÕMT<ä‘·TÔ, ¬ø¢$THé‡ <ä‘·TÔ,
ù|J\T :32 yÓ\ : s¡T.2/u…Hé Áu≤&û¢\T ìs¡+‘·sêj·T+>± yê] XÊK˝À¢
(6)2009 ˝Àø˘düuÛÑ , nôd+;¢ mìïø£\
e÷{≤¢ &ÉT‘·T+&˚yês¡T.
|òü*‘ê\ düMTø£å
n|ü Œ {Ï π ø ôdŒsTTHé ˝ À n+‘· s ¡ T ´<ä ∆ +
øπ +Á<ä ø£$T{°, sêh ø£$T{°\ ìy˚~ø£\T (bÕغ düuTÑÛ ´\≈£î) ÁbÕs¡+uÛÑ yÓTÆ+~. ôdŒsTTHé˝À »qs¡˝Ÿ ÁbòÕ+ø√
ù|J\T :48 yÓ\ : s¡T.5/bò Õ dæ d ü T º |ü ] bÕ\q≈£ î e´‹π s ø£ + >±
(7) eTTdæ¢+ yÓTÆHê]{°\ s¡ø£åD˝À dæ|æ◊(m+) n+‘·sê®rj·T Á_π>&é ˝À |üì#˚j·T&ÜìøÏ
düuTÑÛ ´\T>± Á_≥Hé˝À ø£eT÷´ìdüT\º qT ]Á≈£L{Ÿ
ù|J\T :12 yÓ\ : s¡T.2/(8) πø+Á<ä - sêh dü+ã+<Ûë\ |ü⁄qs¡«´ed”úø£s¡D #˚düTÔ+&˚yês¡T. sê© bòÕø˘‡, ÁøÏk˛º|òüsY ø±&éyÓ˝Ÿ
yÓTT<ä\T>±>∑\ ø£eT÷´ìdüT\º T ôdŒsTTHé yÓfi≤¢sT¡ .
e÷s¡ìZ sπ X› ø¯ |£ Áü‘+·
n~ ˇø£ $<Ûä+ >± ãdüT J$‘·+˝À ˇø£
2008, nø√ºãsY 12 qT+&ç 14 es¡≈î£ ø£\ø£‘êÔ˝À eT\T|ü⁄. Äj·TqqT sê»ø°j÷· ˝À¢øÏ ‘Ó∫Ãq$
»]–q øπ +Á<øä $£ T{° düe÷y˚X+¯ ˝À ÄyÓ÷~+∫q~ á |òüT≥q˝Ò. j·T÷s¡|t ˝À bòÕdæC≤ìøÏ
ù|J\T :24 yÓ\ : s¡T. 4/e´‹πsø£+>± Á_{°wt ø£eT÷´ ìdüTº\T Bø£å>±
(9) nyÓT]ø± Ä]úø£ dü+øå√uÛ≤ìï ns¡ú+
b˛sê&É≥+ ãdüTqT e÷]ÿ‡C≤ìï ˝À‘·T>±
n<Ûä´j·Tq+ #˚j·T&ÜìøÏ Áb˛‘·‡Væ≤+ ∫+~.
#˚dTü ø√e&É+ m˝≤?
B+‘√ \+&ÉH˝é Àì uÛ≤s¡rj·T $<ë´s¡Tú \‘√
ù|J\T :16 yÓ\ : s¡T. 2/ªeTõ¢dµt qT HÓ\ø=˝≤Œs¡T. Ç+>∑+¢ &é≈î£ e#˚à uÛ≤s¡‘·
(10) Á|ü|ü+#êìï ≈£î~|æy˚düTÔqï
kÕ«‘·+Á‘·´ O<ä´eT Á|üeTTK Hêj·T≈£î \qT
nyÓT]ø± Ä]úø£ dü+øå√uÛ+Ñ uÛ≤s¡‘Y |ô ’ Á|uü ≤Û e+
düHêàì+#·&É+ ªeTõ¢dtµ Á|ü<ÛëqyÓTÆq $<ÛäT˝À¢
ù|J\T :16 yÓ\ : s¡T. 1/ˇø£{.Ï eTõ¢dt düHêàq+ #˚dæ >ös¡$+∫qyê]˝À
»eVü≤sY˝≤˝Ÿ HÓÁVüA, düTuÛ≤wt#·+Á<äuÀdt,
(11) eT‘√Hêà<ä+ n+fÒ @$T{Ï
$»j·T\ø°åà |ü+&ç{Ÿ, j·T÷dü|òt yÓTVü≤sê©
ù|J\T :24 yÓ\ : s¡T. 4/OHêïs¡T. <ëì Á|ü<∏äeT ø±s¡´<ä]Ù CÀ´‹ãùd.
(12) 19e eTVü‰düuÛÑ sê»ø°j·T rsêàq+ ìùdÔ»+>± Oqï ªÇ+&çj·THé dü÷º&Ó+{Ÿ‡ ô|ò&Éπs
ù|J\T :56 yÓ\ : s¡T. 8/wüHéµqT |ü⁄qs¡T<ä∆]+#ês¡T. á dü+düú ‘·s¡|òü⁄q
(13) dü«j·T+ düVü‰j·Tø£ ãè+<ë\T : bÕغ yÓ’K] ªÇ+&çjT· Hé dü÷&º +Ó {Ÿ n+&é k˛wü*»+µ ù|s¡T‘√
ˇø£ |üÁ‹ø£qT ≈£L&Ü ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. Ç+&çj÷·
ù|J\T :20 yÓ\ : s¡T. 4/©>∑T Hêj·T≈£î&ÉT $.¬ø. ø£èwüíMTqHé \+&ÉHé˝À
Á|ü‘·T\≈£î
CÀ´‹ãdüTqT »eVü≤sY˝≤˝Ÿ HÓÁVüA Oqï
Á|üC≤X¯øÏÔ ãTø˘Vü≤Ödt
ìyêdü>è∑ Vü‰ìøÏ rdüT≈£îyÓ[¢ Äj·Tq≈£î |ü]#·jT· +
1-1-187/1/2, ∫ø£ÿ&É|ü*¢
#˚XÊs¡T. ãdüT ‘·q≈£î k˛wü*»+ô|’ @s¡Œ&çq
ôV’≤<äsêu≤<é-20, bò˛Hé:27660013
$XÊ«kÕìï HÓÁVüA≈£î #ÓbÕŒs¡T. Ä dü+<äs“¡ +¤ >±

HÓÁVüA, ªuÛ≤s¡‘· <˚XÊìøÏ kÕ«‘·+Á‘·´+ kÕ~Û+#·
&ÉyT˚ uÛ≤s¡rj·TT\+<ä] yÓTT≥ºyTÓ T<ä{Ï ø£seÔ¡ ´+µ
nì ãdüT≈£î #ÓbÕŒs¡T. HÓÁVüA \+&ÉHé ˝À
O+&É>±H˚ bòÕdædüTº Hêj·T≈£î˝…’q Væ≤≥¢sY,
eTTk˛‡*˙\T ‘·eTqT ø£\TdüTø√yê\ì HÓÁVüAqT
ÄVü‰«ìùdÔ n+<äTø±j·Tq ìsêø£]+#·&É+ ãdüT
≈£L, \+&ÉHé˝À Oqï uÛ≤s¡rj·T $<ë´s¡Tú \≈£î
m+‘√ q∫Ã+~. O‘˚»Ô |ü]∫+~.
zkÕ] \+&ÉH˝é À bòÕdædTü º bÕغ eTVü‰düuÑÛ
»]–+~. Ä düuÛÑ˝À Á|üdü+–+∫q z eø£Ô
Ç+&çj·÷ >∑T]+∫ Á|ükÕÔ$+#ê&ÉT. yÓ+≥H˚
ãdüT, uÛÑ÷ù|wt>∑TbÕÔ nuÛÑ´+‘·s¡+ #ÓbÕŒs¡T. MT
bòÕdædüTº O<ä´eT+ ÄX¯j·÷\÷, dü÷Á‘ê\÷
$e]+#˚+<äT≈£î MT≈£î Vü≤≈£îÿ+~ø±˙, Ç+&ç
j·÷qT Ç]øÏ+#˚+<äT≈£î Vü≤≈£îÿ˝Ò<äì ãdüT,
uÛÑ÷ù|wt n]∫ #ÓbÕŒs¡T. nH˚ø£ e+<ä\ eT+~
yê]ì ã\|ü]#ês¡T. MTs¡T Á|üXï¯ \&É>e∑ #·TÃ>±˙
düuqÑÛ T $∫äqï+ #˚jT· sê<äì b˛©düT\T ôV≤#·Ã
]+#ês¡T. nsTT‘˚ Ä düuÛÑ #Ó˝≤¢#Ó<äT¬s’ eTT–
dæ+~. ø=Hêïfi¯¢≈£î j·T÷s¡|t˝À j·TT<ä∆+ ÁbÕs¡+
uÛyÑ TÓ +Æ ~. Væ≤≥¢sY »ø√k˛¢yø˚ j
Ï ÷· , b˛˝…+&é\qT
ÄÁø£$T+#ê&ÉT. 1939 pHé, p˝…’ HÓ\˝À¢
Væ≤≥¢sY yÓ’e÷ìø£ <äfi¯+ \+&ÉHéô|’ <ë&ÉT\T
#˚k˛Ô+~. ôdô|º+ãsY 3q Á_≥Hé j·TT<ä∆+ Á|üø£
{Ï+∫+~. Ä @&Ü~ &çôd+ãsY˝À ãdüT Hê´j·T
XÊÁdüÔ |üØø£å\≈£î ≈£Ls¡TÃHêï&ÉT. Ç+ø± |üØø£å
|òü*‘ê\T yÓ\Te&Éø£eTT+<˚ ãdüT 1940
»qe]˝À uÛ≤s¡‘≈Y î£ ‹]– e#êÃ&ÉT. ãdüT Á|üuèÑÛ
‘·T\+‘ê Ç+&çj·÷≈£î ‹]– yÓfi¯¢>±H˚ bÕغ
ôVA˝Ÿf…ÆeTs¡T¢>± |üì#˚j·÷\ì Ç+>∑¢+&é˝ÀH˚
ìs¡ísTT+#ês¡T. ãdüT, uÛÑ÷ù|wt>∑TbÕÔ, yÓ÷Vü≤q
≈£îe÷s¡eT+>∑fi+¯ , ns¡TDY uÀdt u§+u≤sTT˝Àì
bÕغ Hêj·T≈£î\qT ø±+{≤≈£îº #˚XÊs¡T.
ãdüT ø£\ø£‘êÔ≈î£ ‹]– e#êÃø£ nø£ÿ&ç bÕغ
34

Hêj·
e÷]ÿT≈£î\qT
‡düTº |ü]#·j·T+ #˚düT≈£îHêï&ÉT. yês¡T
ãdüTqT nC≤„‘·yêkÕìøÏ yÓ[¢ s¡Vü≤dü´+>±
|üì#˚j·Te\dæ+~>± dü÷∫+#ês¡T. yê] dü\
Vü‰qT Äj·Tq bÕ{Ï+#ê&ÉT. ø£\ø£‘êÔ ôV≤’ ø√s¡T˝º À
ãdüT u≤]düºs¡T>± ù|s¡T qyÓ÷<äT #˚sTT+#·T
≈£îHêï&ÉT. nsTT‘˚ Äj·Tq @Hê&É÷ ˝≤j·TsY>±
ÁbÕø°dº t #˚jT· ˝Ò<Tä . m+<äTe\¢q+fÒ \+&ÉH˝é À
O+&É>±H˚ Äj·Tq bÕغ˝À |ò⁄ü ˝ŸfyÆ… Té ø±s¡´ø£s>Ô¡ ±
|ü ì #˚ j · ÷ \ì ìs¡ í s TT+#· T ≈£ î Hêï&É T . á
ìs¡íj·T+‘√ ãdüT ‘·+Á&ç ndü+‘·è|æÔ #Ó+<ës¡T.
n<˚ düeTj·T+˝À ãdüT $yêVü≤ Á|ü‹bÕ<äq
#˚XÊs¡T. $yêVü≤yÓTÆ‘˚ O<ä´eT |ü<∏ä+˝À nH˚ø£
ø£cÕº\T m<äTs¡e⁄‘êj·Tì ãdüT uÛ≤eq. Áô|dæ&˙Ó ‡
ø£fi≤XÊ\˝À ‘·q≈£î Ç+^¢wüT n<Ûë´|ü≈£î&ÉT>±
|üì#˚dæq Ábıô|òdüsY nqT≈£î|t |òüTÀwt ≈£îe÷¬sÔ
$eT˝≤ |òüTÀwtqT $yêVü≤+ #˚düT≈£îHêï&ÉT.
$yêVü≤yÓTqÆ ø=~›s√E\πø ÄyÓT nHês√>∑´+‘√
eTs¡DÏ+#ês¡T. 1941˝À ãdüT ‘·*¢>±s¡T
eTs¡DÏ+#ês¡T. Hê{Ï qT+∫ ãdüT bÕغ ø±s¡´
ø£s¡Ô>± j·÷e‘Yø±˝≤˙ï $ìjÓ÷ –+#·&É+
ÁbÕs¡+_Û+#ê&ÉT. nø£ÿDTí+∫ ãdüT u…+>±˝Ÿ
sê»ø° j · T j· T eìø£ ô |’ n+#Ó \ +#Ó \ T>±
m~>±s¡T. Hêj·Tø£‘·« kÕúsT÷ ô|]–+~.
1941`43 eT<Û´ä u…+>±˝Ÿ, ÄkÕ‡+ s¬ ˝’ «Ò
es¡ÿsY‡ j·T÷ìj·THé ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´ ‘·\T
d” « ø£ ] +#ês¡ T . 1944˝À qT+∫ ÁfÒ & é
j·T÷ìj·THé u≤<Ûä´‘·\T #˚|ü{≤ºs¡T. 1946`
47˝À u…+>±˝Ÿ˝À kÕ–q ‘ÓuÛ≤>∑ b˛sê≥+
˝Àq÷, ø±]àø£ es¡Z düyTÓ à˝À¢q÷, eT‘· |òTü s¡¸D\
ìs√<Ûä+˝Àq÷ >=|üŒ bÕÁ‘· eVæ≤+#ês¡T.
1948˝À u…+>±˝Ÿ˝À ø£eT÷´ìdüTºbÕغô|’
ìùw<Ûä+ $~Û+#ês¡T. Ä dü+<äs¡“¤+>± ãdüT
nC≤„‘·yêdü+˝ÀøÏ yÓfi≤¢s¡T. 1950˝À n$uÛÑø£Ô
ø£eT÷´ìdüTº bÕغ u…+>±˝Ÿ sêh ø£$T{°øÏ
mìïø£j÷· ´s¡T. 1953 qT+∫ 1961 es¡≈L£
sêh ø£$T{° ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«Væ≤+
#ês¡T. 1951˝À øπ +Á<ä ø£$T{°øÏ mìïø£j÷· ´s¡T.
OeTà&ç bÕغ e÷]ÿ‡düTº |ü<∏ä+qT+&ç |üø£ÿ≈£î
eT[¢ eÁø£ e÷s¡Z+ |ü{Ϻq 1962˝À C≤rj·T
øöì‡˝Ÿ qT+∫ yêøö{Ÿ #˚dqæ 32 eT+~˝À
CÀ´‹ ãdüT ˇø£s¡T. 1964˝À dæ|æ◊(m+)
@s¡Œ&çqHê{Ï qT+∫ bı*{Ÿã÷´s√ düuTÑÛ ´ì>±,
2008 qT+∫ ÄVü‰«ì‘·Tì>± u≤<Ûä´‘·\T ìs¡«
Væ≤+#ês¡T. 1948, 49, 53, 55, 63, 65
dü+e‘·‡sê˝À¢ C…’\T J$‘·+ nqTuÛÑ$+ #ês¡T.
1970 e÷]à 31 ;Vü‰sY sê»<Ûëì bÕ{≤ï
s¬ ˝’ «Ò ùdwº Hü ˝é À CÀ´‹ãdüT s¬ \’ T ~>∑T‘·Tqï|ü⁄Œ&ÉT
z <äT+&É>∑T&ÉT Äj·Tqô|’ ø±\TŒ\T »]bÕ&ÉT.
nsTT‘˚ Ä düeTj·T+˝À dæ|mæ + n_Ûe÷ì n©
Çe÷+ CÀ´‹ãdüT‘√ ø£s¡#ê\q+ #˚ùd+<äT≈£î
eTT+<äT≈£î sêe&É+‘√ ‘·TbÕø° >∑T+&ÉT Äj·Tq≈£î
‘·–*+~. <ëì‘√ Äj·Tq nø£ÿ&çøÿ£ &˚ ÁbÕD≤
˝§~˝≤&ÉT. Ä düeTj·T+˝À CÀ´‹ãdüT ìX¯Ã
\+>±
35 ñ+&çb˛j·÷s¡T. Çe÷+ Ç+{ÏøÏ yÓ[¢

CÀ´‹ãdüT uÛÖ‹ø£ ø±j·÷ìï ‘·s*¡ düTqÔ ï bÕغ bı*{Ÿã÷´s√ düuTÑÛ ´\T Á|üø±wt ø£s‘¡ ,Y d”‘êsêyéT
@#·÷], ãT<ä› <˚y,é es¡<sä ê»Hé, ãè+<ëø£s‘¡ ,Y sêeT#·+Á<äHé |æfij
¢¯ TY , _$ sê|òTü e⁄\T Á|üuèÑÛ ‘·T\T

≈£î≥T+;≈£î\qT z<ë]à yê]øÏ ‘·–q kÕj·T+
ø√dü+ @sêŒ≥T¢ #˚XÊs¡T. 71˝À ¬s+&ÉTkÕs¡T¢
ø±+Á¬>dt <äT+&É>∑T\T CÀ´‹ ãdüTô|’ <ë&çøÏ
j·T‹ï+#ês¡T.
<˚X+¯ yÓTT‘·+Ô MT<ä XÊdüqdüuTÑÛ ´&ç>±q÷,
eTTK´eT+Á‹>±q÷ m≈£îÿe ø±\+ u≤<Û´ä ‘·\qT
ìs¡ « Væ ≤ +∫+~ Äj· T H˚ . kÕ«‘· + Á‘ê´ìøÏ
|üPs¡«+ ˇø£kÕ], kÕ«‘·+Á‘ê´q+‘·s¡+ 11
kÕs¡T¢ XÊdüq düuTÑÛ ´&ç>± |üì#˚XÊs¡T. 1946˝À˚
‘=*kÕ]>± n$uÛøÑ Ô£ u…+>±˝Ÿ XÊdüqdüu˝ÑÛ ÀøÏ
n&ÉT>∑Tô|{≤ºs¡T. 1946 qT+∫ 2000˝À
bÕs¡¢yÓT+≥Ø sê»ø° j·÷\ qT+∫ dü«#·Ã+<ä+
>± ‘·|⁄ü Œ≈£îH˚es¡≈L£ Á|ü‹ mìïø£ ˝Àq÷ Äj·Tq
$»j·T<äT+<äT_Û yÓ÷–+#ês¡T. (1972˝À
ø±+Á¬>dt ns¡∆bòÕdædüTº ;uÛÑ‘·‡ø±+&É≈£î bÕ\Œ&ç
ôdq’ ´+ kÕj·T+‘√ mìïø£˝À¢ ]–Z+>¥≈î£ bÕ\Œ&É
{≤ìï ìs¡dædü÷Ô b˛{° qT+∫ ‘·|ü⁄Œ≈£î Hêïs¡T).
1957˝À _dæ sêjYT eTTK´eT+Á‹>± Oqï
ø±\+˝À Á|ü‹|üø£å H˚‘·>± |üì#˚XÊs¡T. 1967,
1969\˝À |ü•ÃeT u…+>±˝Ÿ˝À @s¡Œ&çq ◊ø£´
dü+|òTü ≥q eT+Á‹ esêZ˝À¢ ôVA+ eT+Á‹>±,
O|üeTTK´ eT+Á‹>±, 1977 pHé qT+∫
2000 dü+e‘·‡s¡+ qe+ãsY es¡≈£L dæ|æm+
H˚‘·è‘·«+ ˝Àì yêeT |üø£å dü+|òüT≥q |üøå±q
23 @fi¯ó¢ eTTK´eT+Á‹>± |üì#˚dæ uÛ≤s¡‘·
sê»ø°j·T #·]Á‘·˝À ]ø±s¡T¶ düèwæº+#ês¡T.
1977˝À yÓTT<ä{ÏkÕ] eTTU´eT+Á‹>±
Á|üe÷D d”«ø±s¡+ #˚dæq nq+‘·s¡+ yÓ\Te
]+∫q ‘=* Á|üd+ü >∑+˝ÀH˚ CÀ´‹ãdüT ‘·q
Á|üuTÑÛ ‘·« dü«uÛ≤yêìï $X¯Bø£]+#ê&ÉT. ªÁ|ü»\≈£î
ùde #˚ùd+<äT≈£î yêeT|üøå£ dü+|òTü ≥q u≤<Û´ä ‘·\T
d” « ø£ ] +∫+~. n+‘˚ > ±ì n~Û ø ±sêìï
kÕ«BÛq+ #˚düTø√˝Ò<äT. ‘·q Á|üuÛÑT‘·«+ πøe\+
s¬ ≥’ sY‡ _*¶+>¥ (u…+>±˝Ÿ dü∫yê\j·T+) qT+∫
>±ø£ Á|ü»\ eT<Ûä´ qT+∫ bÕ\q kÕ–düTÔ+~.
Á|ü» \≈£î e´‹πsø£+>± ˝Ò<ë ÁXÊ$Tø£, ¬s’‘·T
b˛sê{≤\qT nD#·&ÜìøÏ b˛©düT\qT ñ

|üj÷Ó –+#·uÀeTTµ nì #ÓbÕŒs¡T. ‘·<qä +‘·s¡
ø±\+˝À Ä yê>±›Hêìï Äj·Tq ì»+ #˚XÊs¡T.
á ne>±Vü≤q‘√H˚ Äj·Tq H˚‘·è‘·«+˝Àì
Á|üuTÑÛ ‘·«+ uÛ÷Ñ dü+düÿs¡D\≈£î lø±s¡+ #·T{Ï+º ~.
Á>±MTD u…+>±˝Ÿ dü«s¡÷bÕìï e÷]à y˚jT· &É+
˝À á dü+düÿs¡D\T m+‘·>±H√ ñ|üjÓ÷>∑
|ü&ܶsTT. |ü+#êj·TrsêCŸ dü+düú\ n_Ûeè~∆
ø±s¡D+>± n~Ûø±s¡ $πø+ÁBø£s¡D ~>∑Te
kÕúsTTøÏ #˚]+~. Bìe\q Á|ü»\≈£î Vü≤≈£îÿ\T
\_Û+#·&Éy˚T>±ø£, Á|üC≤‘·+Á‘·Áø£eT+˝À yês¡T
uÛ≤>∑kÕ«eTT\T>± e÷sês¡T. Á|üC≤kÕ«e÷´ìï
Ç+‘· ~>∑Te kÕúsTTøÏ rdüT≈£îyÓfi¯¢&É+ eTTqT
ô|qï&É÷ »s¡>∑˝Ò<äT. Ç~ »]–q <äXÊã›+
‘·s¡Tyê‘· uÛ≤s¡‘· sêC≤´+>±ìøÏ sêJyé>±+BÛ
Á|üuÛÑT‘·«+ dües¡D\T ‘Ó∫à á |ü<ä∆‹ <˚X¯yê´
|üÔ+>± yê´|æ+|ü#˚XÊs¡T. eTq <˚X¯ ˝ÖøÏø£
Á|üC≤‘·+Á‘· dü«uÛ≤yêìø°, bÕ\Hê j·T+Á‘ê+
>±ìø° CÀ´‹ãdüT <äè&Û+É >± ø£≥Tºã&ܶsT¡ . Äj·Tq
ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢ á n+X¯+ XÊX¯«‘·+>± ì*∫
b˛‘· T +~. u≤ãØ eTd” < ä T ≈£ L *Ãy˚ ‘ · ,
eT‘√Hêà<ä X¯≈£îÔ\ ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T Ä≥$ø£
yÓTqÆ eì yê´U≤´ì+#ês¡T. m+<äTø£+‘· rÁeyÓTqÆ
|ü<ë\qT yê&Üs¡ì yê»ù|sTT Á|ü•ï+∫q|ü⁄Œ&ÉT
Ç+‘·øH£ êï ‘·–q |ü<ë\T Ä+>∑¢ uÛ≤wü˝À ˝Òeì
CÀ´‹ãdüT ã<äT*#êÃs¡T. Ç+~sê>±+BÛ Vü≤‘·´
nq+‘·s¡+ dæ≈£îÿ\ô|’ <ë&ÉT\qT ì\Te]+#·
&É+˝Àq÷, u≤ãØ eTd”<Tä ≈£L*Ãy˚‘· nq+
‘·s¡+ j·÷e<˚›X¯+˝À eT‘· ø£\Vü‰\T #Ó\πs–
q|ü⁄Œ&ÉT u…+>±˝Ÿ˝À m˝≤+{Ï |òüTs¡¸D\T #√≥T
#˚düTø√≈£î+&Ü CÀ´‹ãdüT |ü{Ïwüº #·s¡´\T
rdüT≈£îHêïs¡T. Ä<ÛäTìø£ uÛ≤s¡‘· uÛ≤eC≤˝≤ìøÏ
Äj·Tq n+‘·>± düìïVæ≤‘·eTj·÷´s¡T. ˇø£|ü &ÉT
eT‘· ø£\Vü‰\≈£î ì\j·T+>± ñqï u…+>±˝ŸqT
eT‘·, kÕe÷õø£ kÕeTs¡kÕ´ìøÏ ÄXÊB|ü+>±
ì\u…{≤ºs¡T. Ä$<Ûä+>± Äj·Tq <˚XÊìπ1234
øz
e÷s¡Z+ #·÷|æq >=|üŒ H˚‘· nj·÷´s¡T. 1234
1234
1234

e÷]ÿ ‡düTº

ô|≥Tºã&ç<ëØ e´eùdú
|üsê´es¡D≤ìøÏ ô|<ä› X¯Á‘·Te⁄
` Çy√ yÓ÷s¬ ˝Ÿ‡
e÷qyê[øÏ n‹ ô|<ä› X¯Á‘·Te⁄ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú. ô|≥Tºã&ç<ëØe´edüú n+fÒ... H˚qT #ÓãT‘·Tqï~ ùV≤‘·Ts¡Væ≤‘·yÓTÆq n_Ûeè~∆
>∑T]+∫. |üsê´es¡D≤ìï HêX¯q+ #˚düTÔqï n<äT|ü⁄˝Òì bÕ]ÁXÊ$Tø°ø£s¡D $<ÛëHê\>∑T]+∫. n≥Te+{Ï ùV≤‘·Ts¡Væ≤‘·yÓTÆq bÕØÁXÊ$Tø°ø£s¡DÒ
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú. n+<äTe\¢ eTq+ á $<ÛëHê\qT düMTøÏå+#·T≈£îì, yÓq≈£îÿ eTs¡\Ãø£b˛‘˚ e÷qyê[˙, uÛÑ÷MTà<ä Jesêdæ˙
s¡øÏå+#·Tø√e&É+ kÕ<Ûä´+ ø±<äT.
...á $<ÛëHê\qT yÓq≈£îÿeTs¡\Ã&É+ n+fÒ Á|üdTü ‘Ô · Ä]úø$£ <ÛëHê˝À¢ e÷s¡TŒ ‘˚yê*. $˝≤kÕ\‘√ ≈£L&çq $#·Ã\$&ç $ìjÓ÷>∑<ëØ
‘·‘ê«ìï s¡÷|ü⁄e÷bÕ*. Ç‘·s¡T\ø£Hêï yÓTs¡T¬>’q Jeq+ ø√dü+ ‘ê|üÁ‘·j·÷ìï $&ÉHê&Ü*. Ç‘·s¡T\ø£Hêï yÓTs¡T¬>’q Jeq+ ø√dü+
Äsê≥+ n+fÒ Ç‘·s¡T\qT <√#·Tø√e&Éy˚T. Á|üø£è‹eqs¡T\qT ø=\¢>=≥º&Éy˚T. Ç‘·s¡T\ø£Hêï yÓTs¡T¬>’q J$‘·+ n+fÒ uÛÒwü»+. e´øÏÔyê<ä+.
n+<äTe\¢ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú n+~+#˚ Vü‰MT\ yÓqTø£ kÂVü‰Ás¡ú‘· O+&É<äT, |üs¡düŒs¡ düVü≤ø±s¡+ O+&É<äT, Ç∫Ã|ü⁄#·TÃø√e&É+ O+&É<äT.
n+<äTe\¢H˚ eTq+ Ç|ü&ÉT eTq J$‘ê\qT J$+#·&Üìø°, Ç‘·s¡\ø£Hêï yÓTs¡T>∑T>± ø±≈£î+&Ü eT+∫>± J$+#·&Üìø° Ç‘·s¡ e÷sêZ\qT
nH˚«wædüTÔHêï+. yÓTs¡T>±Z J$+#·&ÜìøÏ ø±<äT nì m+<äTø£+≥THêïq+fÒ yÓTs¡T>±Z J$+#·&É+ n+fÒH˚ Ç+ø=ø£]ì |üD+>± ô|≥º&É+.
yÓTs¡T>±Z J$+#·&É+ n+fÒH˚ |üsê´es¡D≤ìï HêX¯q+ #˚j·T&É+.
...H˚ìø£ÿ&çøÏ |ü⁄&É$T ‘·*¢ Vü≤≈£îÿ\ s¡ø£åD ø√dü+ e#êÃqT. á uÛÑ÷$T eTq≈£î ÁbÕD≤<Ûës¡+. Á|üø£è‹ eTq ìyêdü+. n+<äTπø
◊ø£´sê»´dü$T‹ |ü⁄&É$T ‘·*¢ ~Hêìï Á|üø{£ +Ï ∫+~. á uÛ÷Ñ $T eTq ‘·*.¢ n+<äTe\¢ Ä ‘·*ì¢ neTTàø√≈£L&É<Tä . uÛ÷Ñ $T Oqï~
neTàø±ìøÏ ø±<äT. |ü$Á‘·yÓTÆq á Á|üø£è‹, á uÛÑ÷$T Vü≤≈£îÿ\ s¡ø£åDø√dü+, Jeq Vü≤≈£îÿ\ s¡ø£åD ø√dü+, e÷qyê[ì s¡øÏå+#·&É+ ø√dü+,
|ü⁄&É$T‘·*¢ì s¡øÏå+#·Tø√e&É+ ø√dü+ H˚qT Çø£ÿ&çøÏ e#êÃqT.
...eTq+ eTT+<äT#·÷|ü⁄‘√ e´eVü≤]+#ê*. eTT+<äT#·÷|ü⁄‘√ e´eVü≤]+#·&+É n+fÒ ô|≥Tºã&ç<ëØ ee´edüú #˚dqæ Á|ü‹<ë˙ï
düMTøÏ+å #·&yÉ T˚ . &ÉãT“‘√ |ü]wüÿ]+#·˝ìÒ düeTdü´\T #ê˝≤ OHêïsTT. eTq+ |ü]wüÿ]+#ê*‡q düeTdü´\T J$‘êìøÏ, e÷qyê[ eTqT>∑&≈É î£
dü+ã+~Û+∫q$. áHê&ÉT |ü⁄&É$T‘·*¢ m<äTs=ÿ+≥Tqï düeTdü´qT eTq+ |ü]wüÿ]+#ê*. n+fÒ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüqú T n+‘·+ #˚j÷· *.
...á s√E nyÓT]ø± Çsêø˘˝À, Ä|òüÈìkÕúHé˝À eTqTwüT\qT #·+|ü&ÜìøÏ ø√{≤qTø√≥¢ &Ü\s¡T¢ Ks¡Tà #˚k˛Ô+~. eTqTwüT\ J$‘ê\T
ø±bÕ&ܶìøÏ ø±≈£î+&Ü #·+|ü&ÜìøÏ &ÉãT“ Ks¡TÃ#˚j·T&Éy˚T$T{Ï? eTqTwüT*ï ø±bÕ&ܶìøÏ &ÉãT“ Ks¡Tà #˚j·T+&ç, #·+|ü&ÜìøÏ ø±<äT.
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü‘ú √ e÷≈£î $uÛ<Ò ë\T á $wüjT· +˝ÀH˚.
...á s√E nyÓT]ø± OÁ>∑yê<ëìï n&É+¶ ô|≥Tº≈î£ ì j·TT<ë∆\qT düeT]∆+#·T≈£î+{À+~. ø±ì ‘·q <˚XÊìøÏ ãj·T≥ Á|ü»\qT
#·+|ü&É+ ø√dü+ ôd’Hê´\qT |ü+|ü&É+ O+<˚ n<˚ OÁ>∑yê<ä+ n+fÒ. OÁ>∑yê<ä+ πøe\+ dæ$˝Ÿ Á&Édt‡\˝ÀH˚ ø±<äT, $T*≥Ø j·T÷ìbòÕsê˝À¢
≈£L&Ü O+≥T+~. Á|ü»\T #Ó*¢+#˚ |üqTï\qT+&ç Ç≥Te+{Ï OÁ>∑yê<ëìøÏ ô|≥Tºã&ç ô|≥º&É+ eT]+‘· ìø£èwüºyÓTÆq $wüj·T+....
(Ç{°e\ ø√ô|HéV‰ü >∑H˝é À »]–q |üsê´es¡D •KsêÁ>∑ dü<dä Tü ‡˝À bÕ˝§Zq&ÜìøÏ e∫Ãq u§©$j·÷ n<Û´ä ≈£îå &ÉT Çy√ yÓ÷s¬ ˝Ÿ‡
2009 &çôd+ãsY 23q Ç∫Ãq ˇø£ »s¡àHé $˝Òø]£ øÏ Ç∫Ãq Ç+≥s¡÷«´ qT+&ç á yê´K´\T Á>∑V≤æ +#·ã&ܶsTT)
Marxistu, monthly organ of Communist Party of India (Marxist) A.P . State Committee.
Printer & Publisher B.V. Raghavulu. RNI Reg.No. APTEL/2006/17554. Vol.4, No.10, Fibruary 2010

36