You are on page 1of 67

MATEO

PASIUNA
Kinsa si Mateo? Sa Ebanghelyo si Mateo nga gitawag sab og Levi, mangungobrag
buhis. Gitawag siya ni Jesus aron mausa sa 12 ka Apostol (Mt 9:9 ug Mc 2:13). Ang
katuyoan ni Mateo sa ebanghelyo mao ang pagpaklaro sa mga pagtulon-an ni Jesus sa
hapsayng paagi. Wala iapil ni Mateo ang daghang detalye sa mga buhat ni Jesus nga
gihisgotan. Hinuon, gihatagag gibug-aton ang mga pulong ni Jesus.
Isip pasiuna, gihan-ay ni Mateo sa sinugdan sa Ebanghelyo ang pipila ka istorya sa
pagkatawo ni Jesus. Ang uban, gibahin sa lima ka dagkong tema. Ang matag bahin
nagsugod sa mga buhat ni Jesus ug ang wali. Kini ang mga wali:
Ang Wali sa Bukid: 5-7
Mga Awhag Alang sa mga Misyonaryo: 10
Mga Sambingay sa Gingharian: 13
Mga Pahimangno Alang sa Kristohanong Katilingban: 18
Ang Kaugmaon sa Simbahan: 23-25
Ang Mateo gisulat aron magamit sa mga Kristohanong Katilingban diin ang
kadaghanan mga Judio. Tungod ini, gipaila ni Mateo nga si Jesus ang Mesiyas nga
gipaabot sa mga Judio. Gikutlo niya ang daghang tudling gikan sa Daang Kasabotan diin
gipanagna ang Mesiyas ug gihulagway ang iyang agianan: 4:14; 18:17; 12:17...
Sa makadaghan giingon: ang Gingharian sa Diyos kinahanglang isangyaw ngadto sa
mga Judio, apan nasayod si Jesus nga ila ning isalikway. Busa, ang Simbahan angayng
mowali sa paganong kanasoran.
Alang ni Mateo, si Jesus, una sa tanan, Magtutudlo sa katawhan. Ang iyang pagtulon-
an ug sambingay nagpakita nato sa dalan sa kahingpitan ug nagbilig mga lagda sa
katilingbanong pag-ambitay sa Simbahan sa mga kabos diin naay pag-angay-angay sa
matag-usa.
Niining edisyona walay komentaryo nga gihimo sa susamang mga parapo nga makita
sa Marcos diin gikomentaryohan ni.

(FOR PAGE 9)
MATTHEW 1 10

Ang kagikan ni Jesus 2Kro
ug sa iyang mga igsoon sa ilang 36:9,
(Lc 3:23) pagkabihag sa Babilonia. 20
• 1
Kini ang kagikan ni Jesu-Cristo, 12
Lc Sa nabihag na ang mga Israelita sa
3:23-
38
1 anak ni David nga anak pod ni Babilonia, si Jeconias naamahan ni
Abraham. Salatiel, ang amahan ni Zorobabel.
2
1Kro
1:34
Si Abraham ang amahan ni Isaac, 13
Si Zorobabel ang amahan ni Abi-
si Isaac ni Jacob, si Jacob ni Juda ug ud; si Abiud ni Eliacim, ug si Eliacim ni
sa mga igsoon. Azor. 14 Si Azor ang amahan ni Sadoc,
Gen 3
38:29 Si Juda ang amahan ni Fares ug si Sadoc ni Aquim, ug si Aquim ni
1Kro
2:4
Zera (si Tamar ang inahan), si Fares Eliud. 15 Si Eliud ang amahan ni Elea-
Ru ang amahan ni Esron, ug si Esron ni zar, si Eleazar ni Matan, ug si Matan ni
4:18
Aram. 4 Si Aram ang amahan ni Ami- Jacob.
nadab, si Aminadab ni Naason, si Naa- 16
Si Jacob ang amahan ni Jose, ang
son ni Salmon. bana ni Maria, inahan ni Jesus nga
5
Ru Si Salmon ang amahan ni Booz, ug ginganlag Cristo.
4:13
si Rahab ang inahan. Si Booz ang a- 17
May 14 ka kaliwatan gikan ni
mahan ni Obed. Si Ruth ang inahan. Si Abraham hangtod ni David, ug 14 gi-
Obed ang amahan ni Jese.
6
kan ni David hangtod sa pagpamihag
2S
12:24
Si Jese ang amahan ni David nga sa Babilonia; 14 sab gikan sa pag-
hari. Si David ang amahan ni Solomon. pamihag sa Babilonia hangtod sa pag-
Ang kanhi asawa ni Urias maoy inahan. katawo ni Cristo.
7
Si Solomon ang amahan ni Robo-
am nga amahan ni Abias, ug sunod ang Gihimugso si Jesus sa Birhen
mga hari nga si Asa, 8 Josafat, Joram, (Lc 1:27)
Osias, 9 Joatan, Ajaz, Ezequias, 10 Ma- • 18 Kini
ang kaagi sa pagkatawo ni Lc
1:27
nases, Amon ug Josias. Jesus. Si Maria, iyang inahan, nasina- 2:5,
11 11
2H Si Josias ang amahan ni Jeconias yoran ni Jose. Apan sa wala pa sila
24:12

• 1.1 Ang Manluluwas migitib sa atong yuta Kining nagpaluyo nga kasaysayan nagpa-
ug sa piniling kaliwat sa Israel (Is 45:8). Adunay hibalo sa Mesiyas nga moanhi aron pagluwas sa
42 ka ngalan sa talaan nga gihan-ay sa tulo ka makasasala ug pag-abli sa Gingharian sa Israel
hugpong nga may14 ka ngalan. Kining nume- sa kinabag-ang katawhan sa paganong kanaso-
roha makahuloganong simbolo sa mga Judio. ran.
Dayag na lang nga dili ni kompleto. Kining talaana nagrepresentar sa nasunod ni
Si Jesus, Anak ni Abraham, ang amahan sa Jesus gikan ni Jose. Ug mipasunod si Jesus sa
tanang magtotoo. Ang Diyos nagsaad paghiusa kaugalingong katawhan, ang Simbahan, ining
sa tanang kanasoran alirong sa iyang kaliwat. espirituhanong kabilin gikan sa Israel. Daghan
Ang unang hugpong sa mga ngalan makita sa tag napanunod sa mga Judio, sama pananglit sa
Ruth 4:18. Daang Kasabotan, ang Biblia sa mga Judio.
Busa, nakagamot pag-ayo si Jesus sa taw-
Sa gisaad na sa Israel, si Jesus Anak ni David. hanon tang kaliwat. Sulod sa kapid-an ka siglo,
Ang mga hari sa Israel nga sumusunod ni David bunga siya sa kasaysayan nga gipatikan sa mga
nagdalag importanting papel sa balaang kasay- pag-antos ug sala, paglaom ug grasya. Ang taas
sayan. Ang uban nila maayo, ang uban daotan. ug inanayng kaamgohan sa mga Judio nakaabot
Mahitungod sa sumusunod ni Zorobabel, ang sa kinatas-ang punto sa pag-abot sa Manluluwas.
Biblia wala maghatag og katin-awan. Angay tang masabtan nga una sa tanan, nahiusa
Ang lista naglakip hangtod pa ni Jose, ang ta kang Cristo pinaagi sa tawhanong kalambigi-
misagop ni Jesus. Alang sa mga Judio, kining tan. Ang kasaysayan sa kasamtangang panahon
pagkasinagop ni Jesus igo nang nagpaila niya, ug ang kasaysayan sa atong kabanayan nag-
sama ni Jose mismo, nga Anak ni David. andam sa ikaduhang pag-abot ni Cristo sa taw-
Adunay upat ka ngalan sa babaye nga gilakip hanong kaliwat.
sa talaan. Mabasa ni sa Biblia: si Tamar nga
mihatag sa tanan aron dili mawala ang pana- • 18. Kining mubo ug halos manggiulawong
langin sa Diyos; si Rahab, langyawng puta nga mga tudling wala magsulay pagbutyag sa
gidayeg sa Biblia (Jos 2); si Ruth, langyaw sab misteryo ni Maria, ang ulay, pinaagi ni kinsa ang
nga gidayeg tungod sa talagsaong gawi; ug ang kinabuhi sa kalibotan mitandog sa Diyos ug
byuda ni Urias, ang anyag nga Bathseba nga mitanyag sa kaugalingon isip halad. Usa ka
nakig-ambit sa sala ni David. pinadala miguwa sa kagabhion ug mipadayag sa
11 MATTHEW 2

magpuyo, nagmabdos si Maria sa la- tuman ang giingon sa Ginoo pinaagi sa Is
lang sa Espiritu Santo. 19 Si Jose, iyang propeta: 23 Ang birhen manganak og 7:14

bana, nagplano sa pagpakigbulag niya lalaki nga nganlan niyag Emma-nuel,
sa tumang katago. Tawo si Jose nga sa ato pa: ang Ginoo uban nato. 24 Sa
tarong ug dili gyod buot nga maulawan pagmata ni Jose gituman niya ang
si Maria. giingon sa anghel sa Ginoo. Gidala niya Lc
1:31
20
Samtang naghunahuna siya ini, sa balay ang iyang asawa 25 nga nanga- 2:21

may anghel sa Ginoo nga mipakita nak og batang lalaki, apan wala makig-
niya pinaagi sa damgo ug miingon: hilawas niya ang bana. Gitawag ni Jose
“Jose, kaliwat ni David, ayawg kahad- ang bata og Jesus.
lok pagpangasawa ni Maria. Nanam-
1:25
kon siya sa lalang sa Espiritu Santo. Mga maalamon sa sidlakan
Lc
1:31 21
Manganak siyag batang lalaki nga •
1
Natawo si Jesus sa Betlehem sa
Buhat
3:16
4:12
imong nganlag ‘Jesus’, kay luwason 2 Juda sa panahon ni Hari Herodes.
niya ang katawhan sa ilang sala.” Nangabot sa Jerusalem ang mga maa-
22
Nahitabo kining tanan aron ma- lamon gikan sa sidlakan nga 2 nangu-

mga mapahilomong pulong: ang kalibotan ang kinaiya pagluib ug nasayod ini si Jose.
naabli sa buhing pagpakig-uban sa Diyos. Sumala sa ubang batid sa Biblia, ang teksto sa
Mahitungod sa pagkaulay ni Maria, basaha tudling 20-21 ingnon ini paghubad:
ang Lc 6:27. “Bisag ang bata nga iyang gisabak lalang sa
Si Maria… nasinayoran ni Jose (b.18). Kon Espiritu Santo, ikay mohatag sa ngalan nga
ang mga Judio masinayoran na, libre na sila sa Jesus sa batang lalaki nga ipanganak.” Tataw
tanang katungod sa kaminyoon lakip ang nga ang pag-ingon: nagmabdos siya sa lalang sa
pakighilawas. Ang kalainan lang, kay ang mga Espiritu Santo… nagppadayag dili lang sa
babaye magpabiling ubos sa pagtudlo ug mag- misyon ni Maria kondili, sa papel sab ni Jose sa
puyo sa balay sa ginikanan. Ang mga Judio plano sa Ginoo: Nganli siyag Jesus ug dawata
katilingbang patriarkal diin ang mga babaye siya nga imong anak.
gipanag-iya kanunay sa mga lalaki: sa amahan Si Jose kaliwat ni David. Sumala sa mga
siya kon dalaga pa, sa bana kon minyo na, o sa panagna sa Biblia, ang Manluluwas maggikan sa
anak nga lalaki. Si Maria asawa na ni Jose, apan kaliwat ni Hari David, sa tribu ni Juda. May
dili pa siya ubos sa awtoridad ini hangtod nga dakong purohan nga si Maria wala maggikan sa
dalhon siya ni Jose sa iyang panimalay (b. 20 ug maong tribu, apan sama sa iyang ig-agaw nga si
24). Isabel, sakop siya sa banay sa mga pari sa tribu
Kadtong namalandong sa kinabuhi ni Maria, ni Levi. Ang Diyos nagpahigayon nga pinaagi ni
binasi sa Ebanghelyo, sa pagtoo ug kasinatian sa Jose, ang misagop sa bata, ang mga panagna
Simbahan naghunahuna nga gihalad nang daan matuman (Is 7:14).
ni Maria ang iyang kinabuhi ngadto sa Diyos. …ginganlag Jesus (b. 25). Ang Jesus iningles
Kining buhata dili kabahin sa kinaiya sa mga sa Hebreong Josue, sa ato pa, Manluluwas,
Judio. Apan kon ang Diyos mituga ining desi- Judiong ngalan.
syona kang Maria, tinahod ang iyang pagkaulay, Ang pagkaamaama ni Jose nagpabiling
gihimo ang pagpili sa lalaki nga makigminyo simbolo sa lawom nga relihiyosong kamatuoran.
niya. Pila ka tawo ang nagpabiling madudahon hu-
Kon ang pagkaulay ni Maria talagsaong ka- man makabasa ini! Bisan gani ang Diyos dili
himtang, dili ikatingala kon si Jose mipili sa makahimo kon wala sila! Apan kini ang punto:
kinabuhing dili-minyo, kay nasayod ta nga ad- walay luna para sa duha ka Amahan, kay si Jesus
tong panahona dunay mga grupo sa mga Judio, nga natawo sa panahon anak ni Maria ug
ang nailhan nga mga Essenes, nga mipuyo sa bugtong Anak sa Amahan, linalang sa Diyos
kinabuhing dili-minyo susama sa mga monghe. hangtod sa kahangtoran.
Si Jose dili mobabag, mosuporta hinuon. Kining tekstoha nagpakita nato sa tinuorayng
Si Jose… naglaraw…(b. 19). Ang Ebang- pagpakatawo sa Anak sa Diyos nga midawat sa
helyo nagsulti nato nga si Jose nagplano pagbiya mga kakuyaw sa tawhanong kahimtang, gawas
ni Maria aron dili ni mapaulawan. Apan wala sa sala. Wala niya ilikay si Jose sa kalibog o si
mohisgot sa hinungdan nga naghunahuna Maria sa posibling pagkaulaw ining mahinung-
siyang mobiya. danong hitabo.
Tingali kay wala siyay nadawat nga pahayag ni
Maria bahin sa pagkamabdos ini, ug gibati niya • 2.1 Aron masabtan pag-ayo kining ulo-
ang misteryo nga dili niya masabtan. hana angayng timan-an nga lakip ni sa klase sa
Tingali nasayran na niya gikan ni Maria ang literatura nga nasinati kaayo sa mga Judio sa
misteryo ug dili siya buot nga makababag sa maong panahon – ang kasaysayan ug ang
katumanan ini. minugnang istorya o sugilanon gisagol sa ka-
Lisod hunahunaon nga nagduda si Jose sa tuyoan nga ang mensahe mapadayag pinaagig
kamatinud-anon ni Maria. Wala kanilang duha mga tawo o mga butang.
MATTHEW 2 12

tana: “Hain man ang bag-ong natawo ang inahan, miluhod sila ug misimba
nga hari sa mga Judio? Among nakita niya. Giablihan nila ang ilang mga bag
Num ang pagsubang sa iyang bitoon sa sid- ug gihalad ang ilang gasa nga bulawan,
24:17
lakan. Ania mi aron pagpasidungog insenso ug mira.
niya.” 12
Pinaagi sa damgo gipasidan-an 2:22
3
Sa pagkadungog ni Herodes, naha- sila sa dili pagbalik kang Herodes. 1H
13:9
sol siya pag-ayo, ingon man ang ta- Busa, namauli sila agi sa laing dalan.
nang katawhan sa Jerusalem. 4 Nagpa-
Pagkagiw ngadto sa Ehipto
Jn tawag dayon siyag tigom sa mga pa-
• 13 Sa nakabiya na ang mga maala-
7:42 ngulong pari ug sa nagtudlo sa kataw- 1:20
2:19
Mik han sa Diyos sa iyang balaod ug na- mon, ang anghel sa Ginoo mipakita ni
5:1
2S ngutanag asa matawo ang Mesiyas. Jose pinaagi sa damgo ug miingon:
5:2 5
Mitubag sila: “Sa lungsod sa Betle- “Bangon. Dad-a sa Ehipto ang bata ug
hem sa Juda, kay mao ni ang gisulat sa ang inahan. Pabilin didto hangtod nga
propeta: 6 Ikaw, Betlehem, sa yuta sa pabalikon tamo. Kay si Herodes nangi-
Juda, dili ka iwit sa mga banay sa ta sa bata aron patyon.”
14
Juda. Kay maggikan nimo ang pa- Mibarog si Jose ug gidala ang bata
ngulo nga moatiman sa akong kataw- ug ang inahan. Mipanaw sila anang
han, ang Israel.” gabhiona sa Ehipto, ug 15 nagpabilin
7
Nagpatawag dayon si Herodes og didto hangtod nga namatay si Herodes.
tinagong tigom uban sa mga maa- Natuman sa ingon ang gisulti sa Ginoo
lamon, ug nagpakisayod nila sa insak- pinaagi sa propeta: Gitawag ko ang Os
11:1
tong panahon sa pagsubang sa bitoon. akong anak gikan sa Ehipto.
8
Unya, gipaadto sila sa Betle-hem ug 16
Sa pagkasayod ni Herodes nga gi-
gitugon: “Lakaw ug pihoa pagpakisa- lansisan siya sa mga maalamon, hila-
yod mahitungod sa bata. Kon inyo na bihan niyang pungota. Gipahurot niyag
siyang makaplagan, pahibal-a dayon patay ang mga batang lalaki sa Bet-
ko, aron makaadto pod ko ug makapa- lehem ug sa mga kasikbit nga dapit
sidungog niya.” nga may dos anyos paubos. Gihimo ni
9
Human sa tigom uban sa hari, sumala sa iyang nahibaloan sa mga
Lc nanglakaw sila. Ang bitoon nga nakita maalamon mahitungod sa pagsubang
2:16
Is sa sidlakan nag-una nila ug mihunong sa bitoon.
60:1-
6 sa dapit nga nahimutangan sa bata. 17
Niining paagiha, ang giingon ni
10
Slm
72:10-
Nalipay kaayo sila sa pagkakita pag- propeta Jeremias hingpit nga natu-
15 usab sa bitoon. 11 Nanulod sila sa ba- man: 18 May tingog nga nadungog sa Jer
31:15
lay. Sa pagkakita sa bata ug ni Maria, Rama, tyabaw sa pait nga minatay; si

Ang mga maalamon dili mga hari: apan mga kahimtang, sa mga hitabo, sa lawom natong
astrologo ug mga pari sa paganong relihiyon. mga damgo ug pangandoy nga naggiya nato
Gipakita dinhi nga bisan ang mga Judiong Pari sama sa mga bitoon. Apan ang wala mangita sa
ug kadagkoan sa katawhan sa Diyos wala mag- kamatuoran, sa hustisya ug pasaylo... unsaon
pakabana sa pagkahimugso ni Jesus, sa gihapon man nila pagkakaplag ni Cristo?
ang Diyos nagpadalag mensahe sa iyang
kahigalaan sa paganong kanasoran. Pagtulon- • 13. Sa paglambigit sa istorya sa kamatay sa
an ni alang sa tanang panahon: si Jesus Man- inosenting kabataan ug pagkagiw sa balaang
luluwas sa tanang katawhan, dili lang sa sakop sa banay ngadto sa Ehipto, mikutlo si Mateo og
Simbahan. duha ka pulong ni propeta Oseas ug Jeremias
Ang bitoon nagpahinumdom nga ang Diyos mahitungod sa mga pagsulay ug pag-antos nga
nagtawag sa tagsa tagsa pinasikad sa kauga- nahiagoman sa katawhan sa Diyos sa miaging
lingong mga hiyas nga napanag-iya ug nahup- panahon. Si Jesus, sama sa iyang katigulangan,
tan. Si Jesus nagtawag sa mga mangingisda sa moagi sa kinabuhi sa pagkabihag, pag-antos ug
Galilea human sa katingalahang pangisda; gita- kasakitan. Ang panglutos magsugod sa iyang
wag niya ang mga paganong maalamon nga pagkatawo ug mosunod niya hangtod sa kama-
nagtan-aw sa bitoon pinaagi sa usa ka bitoon. tayon.
Ang Diyos magtawag nato pinaagi sa atong Sa samang paagi nasayran nato nga sukad sa
13 MATTHEW 3

Raquel nagbakho tungod sa mga anak dawat og dugang mga tugon pinaagi
ug walay makahupay niya, kay wala sa damgo ug nangadto sila sa rehiyon
na sila. sa Galilea.
Mag
13:5
Mibalik si Jose ug Maria • 23
Nanimuyo sila sa lungsod nga Is
• 19 Sa pagkamatay ni Herodes, ang gitawag og Nazaret. Sa ingon, ang 11:153:2
anghel sa Ginoo mipakita ni Jose pina- gisulti sa mga propeta natuman: Taw- 2:39Lc
agi sa damgo ug miingon: 20 “Tindog. gon siyag Nazareno. Buhat
2:22
Ex Dad-ag balik sa Israel ang bata ug ang
4:19 Giandam ni Juan ang dalan
inahan. Namatay na ang buot mopatay
(Mc 1:1; Lc 3:1; Jn 1:19)
sa bata. 21 Busa, mibangon si Jose ug
• 1
Sa dagan sa panahon si Juan
gidala ang bata ug inahan balik sa Is-
rael. 3 nga Magbubunyag mitungha sa
22
Apan sa pagkadungog ni Jose kamingawan sa Juda 2 ug nagsangyaw
Mc
nga si Arkelao mipuli sa amahan nga sa mensahe: “Usba ang inyong bata- 1:15
si Herodes sa paghari sa Juda, na- san, kay ang Gingharian sa langit duol
hadlok siyang moadto didto. Naka- na!” 3 Siyay gipasabot sa giingon ni

sinugdan, si Maria (ug si Jose) kauban na ug Jesus sukad sa iyang pagkatawo hangtod sa
katabang ni Jesus sa iyang pag-antos ug malu- pagkamatay. Buot ning motudlo sa labing
wasnong misyon. importanti nga mga buhat ug pulong ni Jesus
Si Herodes sumbanan sa daghang kadagkoan nga dunay mensahe alang nato. Wala ni mag-
sa kagamhanan nga mas interesado sa pag- hisgot unsay hitsura ni Jesus, taas ba o mubo,
angkon sa gahom kay sa pag-alagad. Apan bisag niwang ba o tambok, bulagaw bag buhok o itom,
unsa kadaghan sa inosenting dugo ang ug uban pa nga wala hatagig pagtagad sa unang
ipabanaw sa mga kaaway sa Ebanghelyo, dili Kristyanos. Ang mga Ebanghelyo ni Marcos ug
mabuntog ang Simbahan ni mababagan ang Lucas nagsugod sa bunyag ni Jesus. Human ini
plano sa Diyos. gisugdan ni Jesus ang pagpanudlo. Sa ngad-
tongadto si Mateo ug Lukas misulat og dugang
• 19. Posibli nga duha na ka tuig ang pa- nga mga butang bahin sa pagkabata ni Jesus
nuigon ni Jesus dihang gidalag balik ni Jose si aron pagtabang nato sa pag-ila sa tinago niyang
Maria sa iyang lugar, Nazaret. Sulod sa 30 ka pagkatawo.
tuig si Jesus nagtubo sa maong balangay ug Ikaduha, basahon nato ang Mateo 13:54-56.
nagtrabaho isip panday (Mc 6:13), samtang ang Ang mga tawo sa Nazaret nga natingala sa iyang
kalibotan nagpaabot sa kaluwasan. Apan kay mga buhat, wala moingon nga nakakat-on si
sukad pa sa sinugdan gihalad na man ni Jesus sa Jesus ining butanga tungod sa dugay niyang
Amahan ang iyang kinabuhi, nagsugod na siya pagtuon sa ubang nasod. Apan ang dako nilang
pagluwas sa kalibotan. katingala mao: Unsay nahitabo ining anak sa
panday? Nakaila ta niya sa dugay nang pana-
• 23. Tawgon siyag...(b. 23). Ang paggamit hon… unsay nahitabo niya?
ni Mateo ining pulonga nagpahinumdom nato sa Ikatulo, makaingon ta nga ang pulong sa Diyos
pulong nezer o salingsing (Is 11:1) ug sa pulong mapadayag lang sa uban pinaagi sa paggamit og
nazir (Num 6). Niadtong panahona, dunay mga mga pulong sa tawhanong kasinatian. Sa
relihiyosong pundok nga nagsangyaw ug pagsangyaw sa mga propeta sa pulong sa Diyos,
namunyag sama sa gibuhat ni Juan. Giisip ni nga wala sila maglitok sa mga pulong sa Diyos nga
mga nazir. Si Jesus giila nga nezer, nazir ug morag mga periko, “tape recorder” ba. Ang
Nazareno. ilang gipadayag bunga sa pamalandong sa
tawhanong kasinatian ug kahimtang uban sa
May daghang tawo nga naghunhuna unsay buhing pagtoo. Si Jesus dili makabungat sa mga
gibuhat ni Jesus gikan sa 12 pay iyang idad, pulong sa Diyos himulag sa iyang nasinati adlaw
kanus-a nakit-an siya sa Templo (Lc 2:41) hang- adlaw uban sa ginikanan, higala ug katawhan.
tod sa 30 na siya, ang gitoohang idad sa pag- Ang katuigan nga gigahin ni Jesus sa Nazaret
sugod niya pagpangalagad. May mga mining wala mausik, kay natuhop niya ang kultura sa
magtutudlo nga misakay ining kahilom sa iyang katawhan: uban siya sa panghitabo ug
Ebanghelyo nga nangagpas nga miadto si Jesus kasaysayan sa iyang nasod; nakasinati siyag
sa India aron makakat-on og salamangka, kahago sa trabaho; nahiagoman niya ang pag-
unsaon paghimog mga milagro gikan sa mga antos ug pagdaugdaog. Kinahanglang maka-
fakirs (mga Hindu nga tigbuhat og mga katinga- tagamtam si Jesus ining tanan aron maato
lahan), o nga mibisita siya sa mga linalang sa siyang Manluluwas; aron ang iyang mga pulong
laing planeta. Dili lisod ang paghanduraw sa magpabiling bililhon sa tanang panahon.
bisag unsang butang.
Una sa tanan, angayng hinumdoman nga ang • 3.1 Alang sa ulohan 3, basaha ang
Ebanghelyo dili basahon sa kinabuhi ug kaagi ni komentaryo sa Mc 1:11 ug Lc 3.
MATTHEW 3 14
11:3
propeta Isaias: May singgit sa kami- kalayo. 12 May igtatak-op siya sa iyang Is
Is
40:3
ngawan: Andama ang dalan sa Ginoo. kamot ug hawanan niya ang iyang 41:16
Jn
Tul-ira ang iyang mga agianan. giokanan. Tigumon niya ang trigo sa 1:15,
33
4
Hinimo sa balhibo sa kamelyo ang kamalig, apan sunogon ang uhot sa
sapot ni Juan. May sininang panit nga way kataposang kalayo.”
gisul-ob niya sa hawak ug nagkaon Gibunyagan si Jesus
siyag dulon ug dugos nga ihalas. 5 Na- (Mc 1:9; Lc 3:2; Jn 1:29)
ngadto niya ang kataw-han gikan sa 13
Niadtong panahona miabot si
Jerusalem, sa lalawigan sa Juda ug sa
Jesus gikan sa Galilea ug miadto ni
tibuok patag sa Jordan 6 ug gibunya-
Juan sa Jordan aron pagpabunyag,
gan sila sa Jordan human mangom- 14
apan misulay pagsanta niya si Juan
pisal sa mga sala.
12:34 7
sa pag-ingon: “Akoy kinahanglan
23:33 Sa pagkakita niya sa daghang mong bunyagan, ikaw na hinuoy mian-
Lc
Pariseo ug Sadduceo nga nangadto
21:23 hi nako!”
Rom diin siya namunyag, miingon siya: 15
1:18 Si Jesus mitubag: “Pasagdi nga
2:5 “Kaliwat sa mga bitin! Kinsay nagsulti
5:9 ingon ini ang mahitabo karon akon
Ef ninyo nga makalikay mo sa umaabot
5:6
matuman nato ang hustong han-ay.”
nga silot? 8 Ipakita nga seryoso mo sa
Col Ug miuyon si Juan.
3:6 inyong pagkakabig. 9 Ayaw na paghu- 16
Reb Sa nabunyagan na si Jesus ug
6:16 nahuna: Si Abraham ang among ama-
mihaw-as si Jesus sa tubig. Dihadiha
Jn han. Ingnon tamo nga ang Diyos ma-
8:33
naabli ang kalangitan ug nakita niya
kahimog kabataan alang ni Abraham
Rom ang Espiritu sa Diyos nga daw pati nga
4:12 gikan ining mga batoha! 10 Andam na
7:8 mikunsad ug mitugdon niya. 17 Sa
ang atsa sa pagputol sa gamot sa mga 12:18
7:19 samang higayon nadungog ang tingog 17:5
Lc kahoy. Putlon ug isugnod sa kalayo Is
13:7 gikan sa langit: “Kini ang pinalangga 42:1
ang tanang kahoy nga dili mamungag
Jn kong anak. Pinili ko siya.” Jn
15:6 maayong bunga. 1:34

Jn 11
Nagbunyag ko sa tubig aron pag- Gitintal si Jesus
1:26 (Lc 4:1; Mc 1:2)
Buhat bag-o ninyo. Apan ang umaabot nga
1:5 • 1 Unya,ang Espiritu midala ni
nagsunod nako mas gamhanan kay
11:16
13:24
19:4
kanako. Sa pagkatinuod, dili ko takos 4 Jesus sa kamingawan aron tinta-
Heb
2:18
4:15
sa pagbitbit sa iyang sandalyas. Ma- lon siya sa yawa. 2 Human sa 40 ka ad-
munyag siya sa Espiritu Santo ug sa law ug gabii nga puasa, gigutom siya.

• 4.1 May komentaryo na ni sa Lc 4:1-13. kabubut-on sa Amahan ug pinaagi ini makaila
Sa wala pa sugdi ni Jesus sa dayag ang iyang tag kinsa ang Diyos ug unsay iyang kinaiya.
misyon, sa wala pa siya mailhi, gibuntog niya ang Kining tanan akong ihatag... (b. 9). Kay
daotang espiritu. Ang yawa misulay pagkom- kasagaran ang mga tawo dili man gustong mag-
bensi niya nga binuang ang pagsulayg luwas sa bag-o sa kinabuhi, nakahunahuna si Jesus nga
kalibotan sa pamaagi nga gipahigayon sa Diyos. mas maayo pa nga dawaton ang maong kama-
tuoran ug makigsabot siya sa yawa. Kon iya pa
… mandoi kining mga…(b. 3). Makahimo si ning gibuhat, matago unta niya ang dili dawaton
Jesus ini kon buot siya. Matagbaw niya ang sa kalibotan. Sa ingon mogamit siya sa pamaagi
panon sa katawhan pinaagi sa paghatag nila og sa madaugdaogong pamunoan ug kagamhanan,
libreng pagkaon ug masulbad ang tanan nilang sa mga oportunistang politiko, sa mafia ug sa
problema sa panginabuhi. Dili na sila kina- tanang mapahimuslanon.
hanglang magbag-o sa ilang pagkatawo. Si Jesus miguwang mananaog. Apan human
… ambak, kay nag-ingon… (b. 6). Ang yawa niya, ang Simbahan na sab ang moatubang ining
mihaylo ni Jesus sa pagpadayon sa maluwas- mga tintasyona. Tintalon siya sa pagtagbaw sa
nong misyon sa pamaagi nga maghatag og tawhanong mga kapritso, imbis sa pagtanyag og
dihadihang kalamposan: ang pagkabig sa kataw- kaluwasan sa katawhan. Si Jesus nagtudlo natog
han sa paggamit sa katingalahan niyang gahom. unsaon pagbatog kalig-on batok sa mga bitik sa
Kon mao ni ang pamaagi ni Jesus, wala nay luna yawa. Aron makasunod ta niya kinahanglang duna
alang sa pagtoo, sa pagbag-o pinaagi sa gugma tay tiunayng panabot sa mga pulong sa Diyos.
ug sa misteryo sa krus. Dugang pa, si Jesus wala Kining tulo ka tintasyon makapahinumdom
moanhi aron dayegon, apan aron pagtuman sa nato sa tulo ka tintasyon sa piniling katawhan sa
15 MATTHEW 4
3
Miduol dayon niya ang yawa ug Cafarnaum, ang lungsod daplin sa
27:40
miingon: “Kon anak ka sa Diyos, man- lanaw sa Galilea, kasikbit sa Zabulon
doi kining mga batoha nga mahimong ug Neftali.
pan.” 4 Apan si Jesus mitubag: “Ang 14
Niining paagiha, ang pulong ni
Dt kasulatan nag-ingon: dili sa pan lang propeta Isaias natuman: 15 Yuta sa Is
8:3 nga mabuhi ang tawo kondili sa matag Zabulon ug Neftali nga gitadlasan sa 8:23

tanang pulong nga isulti sa Diyos.” Dalan sa Dagat, ug kamo nga nagpuyo
Is 5
Unya, si Jesus gidala sa yawa sa sa Jordan, Galilea, sa yuta sa mga
52:1
balaang syudad. Gipahiluna siya sa pagano, pamati:
kinatas-ang bungbong sa templo ug 16
Ang katawhan nga nagpuyo sa
27:40
giing-nan: 6 “Kon anak ka sa Diyos kangitngit nakakitag dakong kaha-
ambak, kay nag-ingon ang kasulatan: yag. Midan-ag ang kahayag sa nag-
“Gihatagan sa Diyos ang iyang mga puyo sa yuta sa anino sa kamatayon.
anghel og kasugoan bahin nimo. • 17 Sukad
Slm Sapwangon ka sa ilang kamot aron dili adto si Jesus nagsugod
91:11
mapangos sa bato ang imong tiil. 7 Si pagsangyaw sa iyang mensahe: “Bag-
Jesus mitubag: “Apan nag-ingon sab oha ang inyong mga gawi: ang ging-
Dt
ang kasulatan: Ayawg hagita ang harian sa Langit duol na.”
6:16 18 Lc
1Cor Ginoo nga imong Diyos.” Samtang naglakaw si Jesus daplin 5:1
10:9
8
Midala ni Jesus ang yawa sa taas sa lanaw sa Galilea, nakita niya ang 1:40Jn
kaayong bukid, mipakita niya sa ta- duha ka magsoon, si Simon (nga gi-
nang kahalangdon ug kanindot sa ka- nganlag Pedro) ug si Andres nga na-
nasoran sa kalibotan ug miingon: 9 “Ki- naktak og pukot sa lanaw. Mananagat
2:11
18:26 ning tanan akong ihatag nimo kon sila. 19 Miingon siya: “Dali, sunod nako,
Dn
3:5 moluhod ka ug mosimba nako.” 10 Mi- ug himoon tamong mananagat sa ka-
1Cor
tubag si Jesus: “Pahawa Satanas! Ang tawhan.”
14:15
20
kasulatan nag-ingon: “Simbaha ang Gi- Gibiyaan dayon nila ang mga pu-
Dt
6:13 noo imong Diyos ug siya ray alagari.” kot ug misunod niya.
Pag 21
4:10 11
Unya, gibiyaan siya sa yawa, ug Mipadayon siya sa unahan ug 13:47
22:8
nangabot ang mga anghel ug mialagad nakita ang laing duha ka magsoon: si
niya. Jaime, anak ni Zebedeo ug si Juan nga
diha sa sakayan uban sa amahan, si
(Mc 1:14; Lc 4:14) Zebedeo, nagtapak sa ilang mga pu-
12
Sa pagkadungog ni Jesus nga gi- kot. Gitawag sila ni Jesus.
dakop si Juan, miadto siya sa Galilea. 22
Gibiyaan dayon nila ang sakayan
13
Mibiya siya sa Nazaret ug mipuyo sa ug ang amahan ug misunod niya.

Israel didto sa kamingawan (Ex 16:2; 17; 1:32). ang tanang katawhan makasinati sa matuod nga
Una, mireklamo sila nga ang Diyos nagdala nilag gugma ug kalinaw.
kalisdanan: Unsay among nabuhat nga ingon
man ini ang among gidangatan? Dayon, nag- • 17. Bag-oha ang…(b. 17). Kini ang
duhaduha sila: Duna bay mahimo ang Diyos kahulogan sa paghinulsol. Sa Biblia, ang kahulo-
alang nato? Ug sa kataposan, mibiya sila sa gan sa paghinulsol mao ang pagsubay og laing
Diyos ug naghimog laing dios – ang baka nga dalan (basaha ang komentaryo sa Mc 1:14).
bulawan. Apan masabot ni sa laing paagi. Alang ni Juan
Nagpuasa siya sulod sa 40 ka adlaw ug gabii. nga Magbubunyag ang paghinulsol pagtalikod
Ex 24:18; 1 H 19:8. ug pagbiya sa mga sala. Alang ni Jesus ang
…nangabot ang mga anghel…(b. 11). Hu- paghinulsol pagbag-o sa kinabuhi diha sa ka-
man isalikway ang mga tintasyon, naangkon ni iladman. Ang Ebanghelyo nagtug-an nga kining
Jesus ang hingpit nga kalinaw. Ang kaputli sa kabag-ohan mohatod nato sa gugma ug kaluoy
kasingkasing nag-abli kaniyag bag-ong pang- sa Diyos ug sa lihok sa Espiritu sulod sa atong
lantaw ug posibilidad alang ining kalibotan nga kaugalingon.
nahugawan sa sala, sa mga pag-antos ug grabing Ang kristohanong paghinulsol dunay duha ka
inhustisya. Moabot ang panahon kanus-a mag- butang: Ang pagbag-o sa kasingkasing pinaagi
hari na siya sa hingpit sa bag-ong kalibotan diin sa grasya sa Diyos ug ang pag-usab sa naandan
MATTHEW 4 16
9:35 23 Ang Kabulahanan
Mc Misuroy si Jesus sa tibuok Galilea,
1:39 nanudlo sa mga sinagoga. Gisangyaw (Lc 6)
• 1 Sapagkakita ni Jesus sa kataw-
niya ang maayong balita sa Ging-
harian, ug giayo ang tanang matang sa 5 han, mitungas siya sa bungtod.
sakit ug balatian sa katawhan. Milingkod siya ug gialirongan sa iyang
Mc
6:55
24
Ang balita mahitungod niya mi- mga tinun-an. 2 Unya, misulti siya ug
kaylap sa tibuok Siria. Gidala kaniya sa misugod pagtudlo nila:
3
mga tawo ang ilang masakiton, ang Bulahan ang mga kabos tungod sa
nag-antos: ang giyawaan, ang buang, Espiritu, kay ila ang gingharian sa la-
ang paralitiko. Giayo niya ang tanan. ngit.
4
25
Mga dagkong pundok sa katawhan Bulahan ang nagsubo, kay lipayon
Mc
3:7 minunot niya gikan sa Galilea ug sa 10 sila.
5
ka Syudad, gikan sa Jerusalem, sa Ju- Bulahan ang mapaubsanon, maka- Slm
37:11
da ug sa tabok sa Jordan. panag-iya sila sa yuta.

nga daotang mga buhat ug pagkinabuhi. Labaw iyang Kabulahanan susamag bag-ong balaod o
ni sa mga maayong tinguha o handuraw. relihiyon nga nanginahanglag espirituhanong
pagkaandam imbis mga buhat nga gipakita sa
• 5.1 Sa nangaging mga siglo ang Diyos gawas.
inghatag og Balaod sa Bukid Sinai (Ex 20). Bulahan… si Jesus mitanyag sa tanan sa gasa
Karon sa laing bukid, ang Anak sa Diyos sa tinuod nga kalipay. Daghan gihapon ang
naghatag og Bag-ong Balaod. Mao ni ang unang malibog sa kalainan tali sa “kalipay” ug “katag-
pamahayag ni Jesus sa dayag niyang pagpa- bawan sa malipay” ug sa matagbaw. Ang kalipay
ngalagad. Gitanyag ni Jesus sa sumusunod niya lawom ug may kalabotan sa mga butang nga
ang tibuok programa ug giklaro ang kalainan tali moral ug espirituhanon; mao ni ang kailadman
niya ug sa Balaod ni Moises. sa katumanan sa tawo. Samtang ang katag-
Ang kabulahanan makita sa Mateo ug Lucas. bawan may kalabotan sa mga lawasnong pagbati
Ang matag usa lainlaig pamaagi sa paghan-ay ug materyal nga kalamposan. Ang makapasubo
(basaha sa Lc 6:20-26). Nasayod ta nga dunay lang, kay mas daghan ang nangitag katagbawan
upat ka kabulahanan sa Lucas (ang kabos, ang kay sa kalipay. Busa, ang mensahe sa kabula-
gigutom, ang nagsubo ug gilutos), samtang sa hanan haom sa tanang panahon. Kining kalipa-
Mateo walo. Susama rag tema. Busa, ang gitas- ya naa sa mga bahandi sa Gingharian sa Langit
on dili importanti. Ang kalainan naa sa kati- sumala sa gipadayag sa kabulahanan. Ug ang
lingban alang kang kinsa gisulat ang ebanghelyo. Gingharian kinahanglang sugdan ug salmotan
Ang kabulahanan ni Lucas gipadayag sumala dinhi ug karon, apan hingpiton sa kataposan sa
sa pamaagi ni Jesus nga namulong sa atubangan panahon. Ang Kabulahanan naghatag og pag-
sa yanong katawhan ug giisip ni Jesus nga usa laom karon ug kadagayaan sa umaabot.
nila. Sama sa mga propeta isog siyang namu- Bulahan…kay ila... Kining langit angayng
long: kamong mga kabos maoy unang maka- sabton susama sa panahon ni Jesus. Tungod sa
dawat sa gisaad sa Diyos. Paglipay, kay ang hilabihang pagtahod sa Diyos, ang mga Judio
Diyos naghatag ninyo sa dakong mensahe ug dili molitok sa pulong Diyos. Busa, angayng
nagpili ninyo pagsangyaw sa mga tinagong timan-an nga ang “Langit” dili ganti sa mga
mensahe sa kaluoy sa Diyos sa kalibotan. Kamo tarong nga nangamatay kondili, ang Gingharian
nga sa hingpit nagdependi sa uban ug sa sa Diyos nga gidala ni Jesus sa kalibotan.
panghitabo naa sa hustong lugar pagsinati sa Bulahan… makapanag-iya sila sa yuta (b. 5).
kaluoy sa Diyos. Nagsaad ba si Jesus og materyal o espirituha-
Sa Mateo, ang kabulahanan ni Jesus gipa- nong ganti o “langit” dinhi sa yuta? Sa Ebang-
haom sa Kristyanos nga gisangyawan sa men- helyo wala magsumpaki ang espiri-tuhanon ug
sahe. Niining panahona ang Simbahan mikaylap materyal. Gani ang “espirituhanon” wala gamita
na ug ang mga Kristohanong katilingban nag- sa tibuok Ebanghelyo. Sa pagpamulong sa Diyos
langkob sa tanang hut-ong sa tawo: mga ulipon, pinaagi sa mga propeta, gisaad niya sa katawhan
yanong mga tawo ug mga dato. Busa, giingon ni ang malipayong kalibotan diin gitubag ang
Mateo nga ang Ebanghelyo dunay kahulogan batakang panginahanglan: sama sa kombira,
alang nilang tanan...nga dili lang ang pagkakabos taas nga kinabuhi, ulan nga mobisibis sa yuta,
ang makahimuot sa Diyos, kondili ang pag- kalingkawasan sa panglupig ug gingharian sa
palawom sa panglantaw ug pagpakabuhi. hustisya, diin ang Diyos mag-uban sa katawhan
Ang Lucas nagdalag malukpanong kinaiya. ug magdayeg sa iyang espiritu: maako silang
Busa, nagtumong ni dili lang sa kristyanos, apan katawhan ug maila kong Diyos.
sa tanang katawhan. Gihatagag dakong pag- Tungod ini, gitanyag ni Jesus ang kabu-
tagad ang mga kabos: ang mga mag-uuma. Ang lahanan ingon sa litaniya diin ang tanang saad sa
kabulahanan panawagan sa wala pa maapil sa kaluwasan nagtudlo sa mao rang kamatuoran.
Simbahan. Si Mateo nagtudlo sa mga sakop sa Ang Gingharian sa Diyos mao ang gisaad sa
Simbahan unsaon nila pagpuyo sa kinabuhi aron Diyos nga yuta sa Palestina alang sa mga anak ni
mahimong takos sa Diyos nga mipili nila. Ang Abraham. Nagkahulogan sab nig kalibotan diin
17 MATTHEW 5
Is
51:1
6
Bulahan ang gigutom ug giuhaw sa sa tanang matang sa daotan batok 10:22Jaime
Sir
24:21
kaangayan, kay busgon sila ug tag- ninyo, kay mga tinun-an tamo. 12 Pag- 5:10
1P
bawon. lipay ug pagmaya, kay dako ang ganti 4:14
18:23 7
Jaime Bulahan ang maluluy-on, kay nga gitagana kaninyo sa Diyos. Gii-
2:13
kaluy-an sila. ngon sab ini pagpasipala ang mga pro-
8
Slm
24:4
Bulahan ang putlig kasingkasing, peta nga nauna ninyo.
Ex kay makakita sila sa Diyos.
33:20 9 Asin ug kahayag
Bulahan ang nagbudlay alang sa (Mc 4:21; Lc 1:34; 8:16; 11:33)
Pan
12:20 kalinaw, tawgon silag mga anak sa • 13 Asin mo sa yuta. Kon Lev
Slm Diyos. ang asin 2:13
34:15
Jaime 10
Bulahan ang gilutos tungod sa ka- kawad-an sa lami unsaon pagbalik sa Mk
9:50
3:18
angayan, kay ila ang gingharian sa La- kaparat ini? Ikalabay ug katunob-
Heb Lc
2:10
ngit. tunoban na ni sa mga tawo. 8:16
1P 11:33
3:14 11
Bulahan mo, kon bugalbugalan ug • 14 Kahayag
mo sa kalibotan. Ang Jn
8:12
Jaime lutoson sa katawhan; ug magsulti sila dakbayan nga natukod sa bungtod dili 9:5
1:2 Flm
2:15

ang kalinaw ug ang Diyos maoy maghari. Ang Sa wala pa si Jesus, ang mga propeta, nga
gigutom ug giuhaw sa kaangayan makadawat gipili sa Diyos pagsulti sa iyang ngalan, nag-
sa tinapay ug kabalaan sa Diyos, kay ang pahibalo sa pag-abot sa gingharian: gidasig nila
hustisya sa Biblia nagkahulogan man sab og ang mga tawo sa paglaom sa umaabot. Apan si
kalinaw uban sa Diyos. Jesus ug ang iyang Simbahan nagsangyaw sa
Bulahan ang nagsubo, kay lipayon sila. (b. 4) Ginaharian nga nia na sa atong taliwala (Mt
Magmalipayon ta, kay ang Diyos nahigugma ug 12:28). Ang tibuok kalingkawasan ug pasig-uli
nag-atiman nato, magmalipayon ta, kay bisag sa Diyos nahimong personal nga kasinatian ug
daw wala dungga ang atong pag-ampo, ang paagi sa pagkinabuhi. Napadayag ni ining mo-
atong krus dunay kahulogan ug katuyoan. Mag- sunod nga Kabulahanan: hupayon ta… kaluy-
malipayon ta nga makakita sa mga lakang nga an ta… makakita ta sa Diyos. Bisan pa ini dili
nahimo na sa pagmugnag kalibotan diin ang malimtan ang mga problema ug kahimtang. Ang
hustisya ug dignidad maangkon sa mga sina- Simbahan dili Simbahan kon dili niya isangyaw,
likway. Magmalipayon ta, kay ang Diyos mag- ipabati ug puy-an ang hustisya, sama sa mabasa
hatag nato sa sunod nga kinabuhi og labaw pa nato sa tibuok Biblia. Apan mas abanti pa ta sa
kay sa atong gihandom ug angayng madawat. unang mga propeta, kay ang Diyos mismo
Bulahan ang nagsubo, kay lipayon sila. mianhi ug nahiusa sa tawhanon tang kasinatian.
Wala sa hunahuna ni Jesus kadtong nagsubo kay Busa, miingon si Jesus: makakita sila sa Diyos.
napakyas sa pagkab-ot sa pangkinaugalingong Karon masabtan nato ang pailob sa Diyos, kay
katuyoan. Sa Biblia ang gihisgotang nagsubo (Is masinati nato ang kabag-ohan ug kasigurohan
61:1) ug mapailobon (Slm 37:11) mao ang nga dili mapadayag; atong matilawan ang
naglaom sa dakbayan sa hustisya. Kay ang presensya ug katam-is sa Diyos. Makapugas tag
katuyoan sa Diyos dili man ang pagtubag sa kalinaw, kay nia man ni nato ug dili ta sayong
pangkinaugalingong mga pag-ampo kondili, madaog sa gahom nga daotan bisan pa sa
ang paghatag og mga panalangin ug kaluwasan kawala tay gahom.
sa tanang katawhan sumala sa iyang gisaad kang …tawgon silag mga anak sa Diyos (b. 9), kay
Abraham sukad pa sa sinugdan. sa pagkatinuod mao man ta. Basaha sa 1 Jn 3:1.
Bulahan ang gilutos… (b. 10). Sama ni
Lucas, si Mateo midugang og usa ka kabulaha- • 13. Si Jesus nagtawag nato sa pagtamba-
nan: paglipay kon tungod nako lutoson mo sa yayong sa pagluwas sa kalibotan. Wala ni
mga tawo, magbutangbutang ug magsultig magpasabot nga ang tanang katawhan ipasakop
daotan batok ninyo. Imposibli nga ang nagsang- sa Simbahan. Apan kinahanglan nga ang Sim-
yaw sa Ebanghelyo dili lutoson. May daghang bahan mahimong asin ug kahayag sa kalibotan.
tawo nga taphaw ra ang pagdawat ug paghubad Ang asin sa Biblia tigpreserbar sa pagkaon. Ang
sa kahulogan sa mensahe sa Ebanghelyo. Apan kasabotan sa asin maoy kasabotan sa Diyos uban
sa paghubad na sa maong mga pulong sa Diyos sa moalagad niya sa kahangtoran (Num 18:19).
aron pag-usab sa tawo ug katilingban, nan luto- Busa, ang mga tinun-an ni Jesus gitawag og asin
son gyod siya. Mahitabo ni dili lang sa politi- sa kalibotan, kay pinaagi nila madawat sa
kanhon ug sa ubang katilingbanong kalihokan, kalibotan ang kaayohan sa Kasabotan uban sa
apan sa relihiyon pod. Diyos. Angay nilang dasigon kanunay diha sa
Bulahan, matud ni Jesus. Si Jesus wala mo- kalibotan ang tinguha ug pakigbisog alang sa
anhi aron pagsulti sa mga tawo kabahin sa daan tinuod nga hustisya ug kahingpitan ug ang dili
ug bag-ong kasugoan. Ingon ini ang gibuhat sa pagtugot nga ang mga tawhanong katilingban
daghang kadagkoan sa tinoohan. Mianhi siya matagbaw sa igoigo lang nga kahimtang.
aron pagpahibalo nga natapos na ang daang
panahon, ug aron pagpahimugso sa bag-ong • 14. Sa kinatibuk-an, ang Simbahan kina-
panahon – ang Gingharian sa Diyos. hanglang mahisama sa syudad nga nahimutang
MATTHEW 5 18

matago. 15 Walay magdagkot og suga gamay sa kasugoan ug magtudlo sa
aron tabonan. Hinuon, ibutang sa tung- uban sa pagbuhat sa ingon makina-
Jn tonganan aron makahatag og kahayag gamyan sa gingharian sa langit. Sa
3:21
15:8 sa naa sa balay. 16 Sa ingon, makita nila laing bahin, ang magtuman sa Balaod
1Cor
10:31 ang mga maayong butang nga inyong ug magtudlo sa pagbuhat sa ingon,
nahimo, ug dayegon nila ang inyong madako sa gingharian sa Langit.
Amahan sa Langit. 20
Busa, sultihan tamo, kon ang in- Rom
10:3
Labing hingpit nga balaod yong katarong dili molabaw sa ila sa Flm
3:9
• 17 Ayaw magtutudlo sa Balaod ug sa Pariseo,
mog hunahuna nga mianhi dili mo makasulod sa gingharian sa
Rom ko aron pagwagtang sa Balaod ug mga Langit.
3:31
Propeta. Mianhi ko dili aron pagwag- Ex
• 21
Nakadungog mo nga giingnan
tang kondili, aron pagtuman. 18 Sulti- 20:13
Dt
Lc han tamo: samtang ang langit ug yuta kaniadto ang atong katawhan: Ayawg 5:17
16:17
21:33 magpabilin, walay titik sa balaod nga patay. Ang makapatay kinahanglang Rom
13:9
mausab hangtod nga matuman ang moatubang sa hukmanan. 22 Apan Ef
tanan. sultihan tamo karon: Ang masuko sa 4:26
Jaime
19
Jaime Busa, ang maglapas sa labing igsoon, kinahanglang hukman. Ang 1:19
2:10 3:6

ibabaw sa bungtod (Is 2:2; 4:2), nga makita sa ANG ESPIRITU SA BALAOD
tanan: pinuy-anan alang sa kamatuoran ug pag- Ang mga Balaod sa Israel gisulat, gipahaom ug
inigsoonay. Ang pag-isip nga ang Simbahan ug nakompleto sulod sa kapid-an ka tuig. Kining
ang kristyanos kahayag ug mga saksi sa pagtoo, mga Balaora nasulod sa Biblia. Kay gipahaom
paglaom ug gugma dinhi sa kalibotan, nagpaila man sa lainlaing panginahanglan sa panahon,
sa matuod nga kinabuhi sa kristyanos ug sa bili daghan sa kasugoan dili magkasibo ug gani
sa Ebanghelyo nga dili makuhaan, mamalang- magkabangi pa. Tungod sa maong kagubot may
malang ni masagol sa bisag unsang kultura, mga magtutudlo sa balaod nga bisan sa wala pa
idyolohiya o organisasyong sosyal. Kahayag sa si Jesus nanudlo na ug nagpatin-aw ini. Gipa-
katawhan ang pagkakristyano, kay pinaagi ini sinunot nila ang mga pahayag sa kasugoan sa
napadayag ang hingpit nga presensya sa ma- mga Judio nga nagpuyo sa laing kahimtang.
luwasnong Diyos, sa kahiusa niya ug sa tanang Mapuslanon ang ilang gibuhat, apan dihang
katawhan. misugyot si Jesus og hingpit nga Balaod, wala
Mga Anak sa kahayag: Ef 5:8; 1 P 2:12; 1 siyay tuyo, sama sa ubang magtutudlo, pagre-
Tes 5:4) porma sa mga relihiyosong balaod o pagdungag
ini. Miawhag hinuon siya sa pagdawat sa espiritu
• 17. …samtang ang langit ug…(b. 18). o diwa nga nagpaluyo sa Balaod.
Sa panahon ni Jesus dunay pipila ka pagsabot Sunda ang Diyos (5:48). Mao ni ang espiritu sa
bahin sa Balaod: Una, nagkahulogan ni sa Balaod. Mas importanti pa ang pagpamalan-
tanang kasugoan ug tulumanon basi sa dong sa gugma ug kaluoy sa Diyos kay sa pag-
pagtulon-an ni Moises. punayg hunahuna sa kasugoan. Ang nagtinguha
– Ang Balaod mao sab ang Biblia, sama sa: pagpuyo isip anak sa Diyos mas hingpit kay sa
“Balaod ug mga Propeta” kanhi: mga Pariseo nga nagapos sa pagtuman sa mga
– May mga bahin sab sa Biblia diin ang Balaod lagda ug buluhaton sa tinoohan. Dihang gipaila
gisabot nga relihiyon sa mga Judio basi sa ni Jesus ang Amahan ug unsaon nato pagkina-
Kasulatan. buhi sa iyang atubangan, gihatagan ta niya sa
Pinaagi ini malikayan ang kalibog nga usahay bag-o ug hingpit nga Balaod.
magkasumpaki ang gipamulong ni Jesus Apan daghan ang dili makasabot sa mga
kabahin sa Balaod. pulong ni Jesus nga nag-ingon: Mas maayo pa
… matuman ang tanan (b: 18). Si Jesus wala unta kon ang relihiyon dili kaayo daghag
mopunting sa kasugoan. Iya hinuong gilig-on ipatuman ug mas sayon nga sundon! Tungod ini,
ang pahayag nga ang relihiyon nga natukod sa si Jesus miingon nga ang walay tinguha pag-
Daang Kasabotan gikinahanglan, apan luma- tuman sa tibuok Balaod dili makasulod sa
labayng yugto sa kasaysayan sa kaluwasan. Gingharian. Ingon man ang daghag pasangil sa
Ang mga panagna matuman. Tumanon sab ang ilang kataspokan...kining kasugoana dili kaayo
mga ritwal ug sakripisyo sa maong relihiyon nga mahinungdanon! Apan sa mituman na Balaod,
nagtudlo sa katawhan sa misteryo sa sala ug si Jesus mipakita sa espiritu sa Balaod. Alang
kaluoy nga mahingpit diha sa pagkatawo ug nila ang Ebanghelyo dili sayon nga agianan,
pagpangalagad ni Jesus. Diha niya makab-ot apan tawag padulong sa mas hingpit nga
ang hingpit ug malahutayong panag-uban sa kinabuhi.
Diyos ug sa tawo.
Sa 5:20, kon ang inyong katarong ...si Jesus • 21. May tulobagon ta sa atong kinabuhi
naghisgot sa diwa sa Balaod. atubangan sa Diyos – ang Kamatuoran. Ang sala
19 MATTHEW 5

manginsulto sa igsoon angayng taralon pagtagbaw sa iyang ulag, sa kasing-
sa konseho ug dad-on sa hukmanan. kasing nakapanapaw na.
Ang magpakaulaw sa igsoon ibalhog 29
Busa, kon ang tuo mong mata ma-
18:8
Mc sa kalayo sa impyerno. 23 Busa, kon kaangin nimo sa pagpakasala, lugita ni Mc
11:25 9:43
maghalad ka sa gasa sa altar ug mahi- ug ilabay. Mas maayo pa nga kawad-an
numdom nga ang imong isigkatawo kag bahin sa lawas, kay sa itambog
nasilo nimo, 24 biyai ang gasa. Lakaw ang tibuok mong lawas sa impyerno.
30
dayon ug pasig-uli niya. Unya, balik ug Kon ang tuo mong kamot makaangin
halad sa gasa sa Diyos. nimo sa pagpakasala, putla ni ug ila-
25
Pan Ayawg kalimot: Pasig-uli sa imong bay! Mas maayo pa nga kawad-an kag
17:14
Lc kaaway sa dili pa paatubangon sa huk- bahin sa lawas, kay sa itambog ang
12:58-
59 manan. Kon dili, itugyan ka sa maghu- tibuok mong lawas sa impyerno.
hukom nga, sa iyang bahin, motugyan • 31 Ginaingon
pod: ang mobulag sa
nimo sa pulis, ug ibalhog ka sa bilang- Dt
asawa kinahanglang mohatag og sinulat 24:1
goan. 26 Matanggong ka didto hangtod Mal
nga kalig-onan sa pakigbulag. 32 Apan 2:14-
nga makabayad sa kataposang dyot sa ingnon tamo: kon ang bana mobulag 19:7 16
multa. sa asawa sa bisag unsang hinungdan Mc
• 27 Nakadungog mo nga ginaingon: 10:4
Ex gawas sa pagluib, gitukmod siya sa Lc
20:14 16:18
Ayawg panapaw. 28 Apan sultihan panapaw. Ug ang mangasawa sa 1Cor
Sir
9:5
tamo: ang motan-aw sa babaye aron babayeng gibulagan, nakapanapaw pod. 7:10

dili lang ang makita ug gisaway sa mga tawo isip lambigitan ni sa Kristohanong diwa sa paghikaw
daotan. Sa mga sala apil ang daotang hunahuna sa kaugalingon o asetisismo. Ang kristyanos o
nga gitipigan sa sulod nga moaghat nato sa mga tawo nga dunay pagtoo, giawhag sa pag-
pagpakasala kon moabot ang higayon. hiklin usahay sa pipila ka butang, tawo, ug
Ang paghisgot sa duha ka kaaway nga nag- pagpangilabot.
tupad paglakaw nagtudlo nga dili dugayon ang Una sa tanan, gitawag ta pagsalikway sa mga
pagbayad sa atong mga utang ug pagbag-o sa daotang butang (pananglitan sa daotang trabaho
kinabuhi. Mas maayo karon kay sa ugma. Mahi- sama sa pagpamaligyag drogas) nga sukwahi sa
nungdanon nga dili lang ta magbasol kondili, kristohanong pagkinabuhi. Niining hitaboa,
mag-ayo sa kadaot nga nahimo. Ang pag-ayo sa gikinahanglan ang paghikaw sa kaugalingon.
kadaot dili lang ang pag-uli sa kwarta o sa gamit Ikaduha, angayang isalikway nato bisan ang
nga nakuha sa daotang paagi. Angay sab nga mga butang nga maayo, apan pangkaugalingon
susihon nganong sobra ang kahuyang...nga lang busa, makababag sa kagawasan ug gugma
madala lang sa bisag unsang kagustohan. Busa, (pananglitan, ang panaghigalaay nga sirado, ug
kinahanglang lig-onon ang huyang nga kabubut- lingawlingaw nga mahimong bisyo). Dili kina-
on pinaagi sa pag-ampo ug pagdisiplina sa hanglang isalikway ang tanang butang. Ang
kaugalingon. gimugna sa Diyos maayo (Gen 1:31) ug iya ning
Sa makadaghan maamgohan nato nga alang- gihatag alang sa atong kalamboan ug kalipay.
alang ang atong gugma sa Diyos ug dili mola- Apan kinahanglan nga ato ning dumalahon sa
hutay sa pagbuhat sa maayo. Sinugdan ni sa hustong paagi imbis kitay uliponon. Busa, ang
daghang tuig sa paghimog kadaotan. pagsalikway sa mga tawo, mga hitabo ug mga
Malimot ta sa sayop nga atong nahimo, apan mithi gikinahanglan kon makahimo ni nato nga
mapakyas sa pag-ayo sa kadaot nga misulod sa gawasnon. Gitawag ni sa mga espirituhanong
kaugalingon. Bisag malipay ta, gidala nato ang manunulat nga kristyanong asetisismo.
kabug-at sa mga utang nga wala mabayri sulod sa Niining tekstoha, gipasabot ni Jesus nga kina-
atong kaugalingon. hanglang andam tang mopalayo sa mga butang
Matanggong ka…(b. 26). Ang matag kadao- o mithi (sa mata, kamot, maayong kabtangan)
tan sa atong konsensya ipalutaw una maangkon kon nakapaulipon ni nato o nahimong idolo nga
ang kalipay ug kamalungtaron sa Diyos. Kon dili puli sa Diyos. Kon mahitabo ni, kinahanglang
ta malinisan ining kinabuhia, linisan ta sa atong andam ta sa pagsalikway ini.
kamatayon o sa pagkahuman ini. Gitawag sa
Simbahan kining sakit nga paglinis nga “Pur- • 31. …kon ang bana mobulag… (b. 32)
gatoryo”. Ang Purgatoryo pagpadayag sa gug- basaha ang komentaryo sa Mc 10:1; Mt 19:2.
ma sa Diyos, kay naglinis ni sa mga tinubdan sa Kining panultihona ni Jesus gihimong panig-
kadaotan nga nakababag sa pagtagamtam sa ingnan sa mga desisyon nga himoon sa kris-
gugma ug kalipay nga naa sa Diyos, sama sa tyano. Usahay ang Diyos mangitag lisod nga
basang kahoy nga angayang mainitan sa gugma sakripisyo, ug ang dili mopili sa lisod nga dalan
sa Diyos. mawad-an sa mahinungdanong bahin sa
Ebanghelyo.
• 27. Busa, kon ang tuo…(b. 29). May ka- Kon ang bana mobulag… Niining bahina ang
MATTHEW 5 20

Mga panumpa ‘dili’. Ang inyong isulti gawas ini gikan
Ex
• 33
Nakadungog pod mo nga gi- na sa yawa.
20:7
Lev ingnan kaniadto ang katawhan: Ayawg Gugma alang sa kaaway
19:12
pakyasa ang panumpa. Ang panumpa (Lc 6:29)
Jaime
5:12
nga gihimo kang Yahweh kinahang- • 38
Nakadungog mo nga ginaingon:
Ex
21:24
Is lang tumanon. 34 Apan sultihan tamo: Mata sa mata, ngipon sa ngipon.
Lev
66:1 24:20
Ayawg panumpai ang bisag unsang 39
Apan sultihan tamo: Ayawg buntoga Dt
19:21
saad. Ayawg panumpa sa kalangitan, ang daotan pinaagi sa daotan. Kon
Slm
kay lingkoranan ni sa Diyos. 35 Ni sa sagpaon ang tuo mong aping, itahan
Jn
18:22
48:3 yuta, kay iya ning tumbanan. Ni sa ang pikas. 40 Kon ikiha ka tungod sa 1Cor
Jerusalem, kay syudad ni sa gam- kamisin, ihatag pod ang kamisadentro. 6:7

23:22 hanang hari. 36 Ayawg panumpa bisan 41
Kon pugson ka pagpalakaw uban
gani sa imong ulo, kay dili mo maka- niya og usa ka kilometro, lakawg duha.
paputi o makapaitom sa bisag usa ka 42
Hatag kon may mangayo; ayawg
Lc
6:30
2Cor lugas sa buhok ini. 37 Ingna hinuon: talikdi ang buot mohulam.
1:17 Lev
“Oo” kon ang inyong gipasabot ‘Oo’; 19:18
ug “dili“ kon ang inyong gipasabot • 43
Nakadungog mo sa ginaingon: Job
31:29

labing karaan nga sinulat sa kristyanos nagtudlo lingban. Ang pagpasaylo maoy labing maayong
nga ang kapikas makabulag, pero dili maka- hinagiban. Apan mas maayo nga moagi nig
minyog usab. proseso diin ang mga hinungdan ug pagbati sa
...gawas sa pagluib…(b. 32). Dili ni klaro sa natungdan mapatin-aw ug mapadayag aron
Griyego. Mahimo ning sabton: gumikan sa dili mawala ang kaligutgot. Busa, nagkinahanglan
lehitimong kaminyoon. Kon mao ni ang buot nig hanas nga tigpataliwala. Niining matanga sa
ipasabot, malagmit nga si Mateo naghisgot sa pasig-uli ang tanan matagbaw ug malipay.
daghang kristyanos nga kanhiay mga pagano ug Apan may laing matang sa panagbangi nga
nagpasakop na sa Simbahan. Giwagtang nila bunga sa katilingbanong panaugdaog. Niining
ang dili lehitimong kaminyoon ug gibulagan ang bahina ang mga biktima angayng makigbisog
kanhi nilang kapuyo (basaha 1 Cor 7:12-16). batok sa inhustisya aron pagpaamgo sa nang-
lupig. Ang sagad nga mahitabo mao nga kon
• 33. Daghan ang sayonan rang manumpa dawaton kining abusoha nakaabin na hinuon ta
ug mogamit sa ngalan sa Diyos aron toohan o sa mga gubat nga supak sa kabubut-on sa Diyos.
aron mahatagag gibug-aton ang mga pulong. Ayaw buntoga ang daotan... Si Jesus nag-
Unsay imong bation kon ang imong ngalan awhag sa may igong kaisog ug kalig-on ug pa-
gamiton bisan sa way kapuslanang mga istorya? nabot nga pinaagi sa paghatag sa gitinguha sa
Ang ngalan sa Diyos labaw pa nga angayng kaaway mausab ra ni sa ngadtongadto. Apan sa
gamiton sa tukmang higayon ug sa hustong mga tawo nga huyang ug way gahom, ang unang
disposisyon. Ang bisag unsa na lang nga pag- lakang padulong sa hustisya ug kaluwasan mao
gamit sa iyang ngalan, nagpakita sa kataphaw sa ang paghugpong. Gikinahanglan ang paghiusa
atong pag-ilag kinsa siya sa atong kinabuhi. ug pag-inunongay, dili ang pagdumot ug pani-
Ang inyong isulti gawas ini...(b. 37). Na- malos. Ang Biblia nagtudlo sa katawhan sa Diyos
ngayo tag pasaylo, kay kanunay tang nagpaabot pagpakigbisog una sa tanan, ug unya, pagpa-
nga dayegon sa uban. Ang mga anak sa Diyos saylo.
nagsalig nga ang Amahan moatiman nila ug …itahan ang pikas (b. 39). Pinaagi ini, si
manalipod sa ilang kadungganan. Motumaw ang Jesus mibukas kanato sa usa ka sikreto sa
kamatuoran ug kita nga mosaksi, magdayeg sa kawalay-kabangis ug sa usa ka kusog. Ang ba-
Amahan. Tan-awa ang Mt 23:16; Jaime 5:12). ngis nga kusog nakapaaghat sa kahakog ug
kadaotan. Ang paggamit sa bangis nga kusog sa
• 38. Kon pugson ka…(b. 41). Hagit sa pag- usag usa dili mamungag hustisya. Kay kon ma-
alagad. Dili sayon ang pag-alagad alang sa pildi ang nagdaugdaog karon, ang gidaugdaog
Gingharian. Daghan ug dagko nig pangayoon, na sab maoy modaugdaog ugma.
molabaw gani sa atong gihunahuna. Dalhon ta Si Jesus nangita sa andam pagsalmot sa
sa mga dapit nga dili ta gustong moadto. (Jn hinayhinay sa lisod nga pagmugna sa Ging-
21:16). Usahay, ibutang ta taliwala sa mga lobo harian ug dili sa naghimog hinanaling sulosyon
(Lc 10:3). Apan ang matuod nga tinun-an ni nga kasagaran dili matinud-anon.
Jesus dili moingon: “Igo na!” o “Husto na!”
Sama ni Jesus, andam siyang magpasakit, kon • 43. Si Jesus kausa lang maghisgot: ingon
mahimo bisan sa paghalad sa kaugalingon nga ang langitnon ninyong Amahan tarong ug
tungod ug alang sa tawag sa pag-alagad. hingpit. Wala ni moila sa kalainan sa mga higala
Ayaw buntoga ang daotan... Naghisgot nig ug mga kaaway. Ang Diyos nahigugma sa tanan
panagbangi nga personal: sa mga pamilya, ug angay nga mosunod ta niya. (Tan-awa ang
higala, silingan o kauban sa Kristohanong kati- komentaryo sa Lc 6:32). Aron matuman ni
21 MATTHEW 6
Buhat Slm
7:50 Higugmaa ang inyong isigkatawo ug ingnon sulod sa mga sinagoga ug 139:
Rom
12:20
kasilagi ang kaaway. 44 Apan sultihan kadalanan aron dayegon sa mga tawo. 2-3

tamo: Higugmaa ang inyong kaaway Makapaniguro ko ninyo nga gigantihan
ug iampo ang nagpasipala ninyo, na sila sa angay.
45
Ex aron maanak mo sa inyong Amahan 3
Kon duna moy ihatag sa kabos,
23:4
Pan
sa Langit. Kay gipasilang niya ang ayawg pahibaloa ang walang kamot sa
25:21 adlaw alang sa maayo ug sa daotan. gibuhat sa tuo, 4 aron ang inyong gasa
Nagpaulan siya sa tarong ug sa daotan. magpabiling tinago. Ang inyong Ama-
46
Kon mahigugma ra mo sa nahi- han nga nagtan-aw moganti ninyo sa
gugma ninyo, unsay nakalahi ini? Dili tago.
ba, nagbuhat man ini ang mga kobra- 5
Kon mag-ampo mo, ayawg sun-a
dor sa buhis? 47 Ug kon mahigalaon mo ang tigpakaaron-ingnon nga buot ma-
sa kaigsoonan ra ninyo, unsay labaw nindog ug mag-ampo sulod sa mga
Lev
ini sa kasagaran? Dili ba, ang mga pa- sinagoga o sa mga eskina sa kadala-
19:2 gano nagbuhat man sa ingon? 48 Alang nan aron hikit-an sa tanan. Makapa-
Dt
18:23 ninyo, kinahanglang matarong mo ug niguro ko ninyo nga gigantihan na sila
Jaime
1:4 mahingpit ingon nga ang langitnon sa husto. 6 Kon mag-ampo mo, adto sa
1P
1:16
ninyong Amahan tarong ug hingpit. lawak. Takpi ang pultahan ug pag- 6:16

ampo sa Amahan nga nag-uban ninyo
Paghimog maayo alang sa Diyos
sa tago. Ang Amahan nga nakakita sa
23:5 •1
Pag-amping nga dili mo mag- tago, moganti ninyo.
Lc
16:14
6 pasundayag sa katawhan sa in- • Amahan Namo... 2H
Jn 4:33
5:44 yong katarong. Kon inyo ning himoon, Dn
(Lc 11:1; Mc 11:25)
dili mo makabaton og bisag unsa gikan 6:11

sa inyong Amahan sa langit. 2 Kon may 7
Kon mag-ampo mo, ayawg gamit
Am
4:5 ihatag mo sa kabos, ayawg banha og daghang pulong sama sa mga
ingon sa gibuhat sa mga tigpakaaron- pagano. Nagtoo sila nga kon daghan
kinahanglan nga magbaton tag kasingkasing sa Higugmaa ang inyong isigkatawo …(b. 43).
gugma nga may kaaghop ug lawom nga pag- Sa Daang Kasabotan, ang silingan (o isigkatawo)
sabot sa uban. Ang gugma maapektohan kon mao ang isigka Judio! Ang mga balaod sa mga
manghimaraot ta sa uban. Kon makaamgo ta Judio nagpatunhay sa panaghiusa sa tanang
nga ang tanan dunay luna ining kalibotana ug katawhan sa Israel. Apan wala sa ilang
nga ang Diyos nagpahigayon sa tanang butang hunahuna ang pag-inigsoonay sa tanan.
alang sa kaayohan sa tanan, masabtan nato ang
mga sukdanan sa Diyos aron mahingpit ingon • 6.1 Pag-amping nga dili mo…(b. 1). Ang
nga ang Amahan hingpit. Diyos dili moganti kon nagtinguha lang ta sa
Higugmaa ang inyong kaaway …(b. 44). kaugalingong interes ug nagpasundayag sa
Sumpay gihapon ni sa mensahe sa kinabuhi. uban. Maminaw siya kon himoon ta siya nga
Ang Gingharian sa Diyos mahisama sa mabu- bugtong saksi sa atong kinabuhi. Ang matuod
ngahong kahoy kon buhi ang diwa sa pasaylo ug nga matoohon mao ang makakita sa dili nato
pasig-uli. Matud pa ni Jesus, ang gugma maoy makita ug malipayong nagtoo nga ang Diyos
labing maayong kasulbaran sa panagbangi. nakakita ug nakaila niya.
(Rom 12:20; Lc 23:34; Buhat 7:60; Rom Ang matuod nga pag-ampo wala mag-agad sa
12:14; Lc 10:27). Apan sa pikas nga bahin naay gitas-on ug gidaghanon sa pulong o sa pag-
mga kaaway nga naghulga sa kinabuhi mismo sa balikbalik ini nga morag dunay tahas nga ki-
katawhan ug sa kalibotan. nahanglang humanon. Ang kabililhon sa pag-
– Unsaon man paghigugma sa mga kaaway ampo nag-agad sa naa sa kailadman sa tawo
nga responsabli sa pagtigom sa makalilisang nga uban sa gugma ug pagsalig sa Diyos. Sa pag-
mga hinagiban sa gubat, sama sa bombang ampo... angayng ipahimutang nato ang kauga-
nukleyar, bombang kemikal ug gamhanang lingon atubangan sa bugtong Diyos nga Amahan
armas pagpatay? ug higala. Nahigugma siya ug buot makig-ambit
– Unsaon man paghigugma sa mga kaaway nato sa kahilom. Ang pag-ampo dili ang pag-
nga responsabli sa kadaotan sa kinaiyahan sa bulakbulak ug pagsultig daghan kondili, ang
nasod ug sa kalibotan? pagtahan sa kaugalingon sa maamomahong
– Unsaon man paghigugma sa mga kaaway kamot sa Amahan.
nga nakaingon sa tumang kawad-on ug pag-
antos sa minilyon ka kaigsoonan sa kabos nga • 7. Ang Amahan Namo nga gitudlo ni Jesus
kanasoran? sa mga tinun-an, hingpit nga pag-ampo hinukad
MATTHEW 6 22
11
ang isulti daghan pod ang kahigayonan Ihatag kanamo karong adlawa Pan
30:8
Ecl nga dunggon sila. 8 Ayawg suon nila. ang adlaw adlaw namong kalan-on.
5:1
Ang inyong amahan nasayod nang 12
Pasayloa mi sa among mga utang
18:21
daan sa inyong gikinahanglan, bisag ingon nga among gipasaylo
wala pa mo mangayo. ang nakautang namo.
6:32 13 26:41
Lc
9
Ingna ini pag-ampo: Ayaw mig itugyan sa panulay; Jn
12:30
Amahan namo sa langit, hinunoa, luwasa sa daotan. 17:15

Ez
balaan ang imong ngalan, 14
Kon pasayloon ninyo ang uban sa Sir
36:23 10 28:1
Jn moabot ang imong gingharian, ilang sayop, pasayloon pod mo sa Mc
17:6 ang imong pagbuot matuman Amahan sa langit. 15 Kon dili, nan, dili 11:25
Et
26:39 sa yuta ingon man sa langit. pod mo pasayloon sa Amahan. 4:32
Col
3:13
sa kailadman sa katawhan nga miila sa ilang isip nga kining panahona gigamhan sa yawan-
pagkaanak sa Diyos. Dinhi ilang gipadayag ang ong mga pwersa. Mao nga naghari ang pagda-
tanang pangandoy sa tukmang han-ay ug por- ugdaog, ang sala, ang grabing pag-antos sa
ma. Giampingan pag-ayo ni Jesus ang paghimo katawhan, lakip ang kamatayon. Ila ning gita-
sa Amahan Namo ingon sa gihimo sa mga wag og “Gingharian ni Satanas”. Busa, ang mga
magtutudlo sa iyang panahon, aron sayon ning Judio nangandoy sa pag-abot sa bag-ong pana-
masag-ulo. Sa pinulongan ni Jesus, ang unang hon ug sa uban pa. Sa pagsangyaw ni Jesus sa
titik sa matag tudling kon hiusahon, mopormag maayong Balita sa Gingharian, gitudloan sab
“Moabot”. Pulong ning lyabi sa pag-ampo: niya ang katawhan sa Amahan Namo.
Moabot ang imong gingharian. Sa pag-abot ni Jesus naduol nato ang Gingha-
Ang mga Judio dili molitok sa pulong “Diyos”. rian. Naghari na ang Diyos, kay nailhan siya
“Langit” ang sagad nilang ipuli sa “Diyos.”. karon diha sa kamatuoran. Nailhan sa mga mag-
Busa, ang kahulogan sa Amahan nga naa sa totoo ang Diyos diha sa gasa sa iyang Anak, sa
langit, “Diyos nga Amahan”. Basaha ang pagpaubos sa Anak ug sa tim-os nga gugma sa
komentaryo sa Mateo 5:3. usag usa. Gikan ining kamatuorana, molipang
Sa pag-ingon nato nga ang Amahan naa sa ang gugma ug kaluoy ug sa iyang panahon
langit, wala magpasabot nga may lugar siyang makita nato ang pipila ka bunga sa Gingharian.
gipuy-an, ni nga ang Diyos tua sa layo o nia sa Ang nakig-uli nga mga anak sa Diyos mahimong
duol, sa taas o sa ubos. Buot lang ipasabot nga patubo sa katilingban, ug ang tibuok tawo uban
naa siya sa atong taliwala. sa mga plano ug panlimbasog mopunting sa usa
…balaan ang imong ngalan (b. 9). Hinaot ka tumong: ang tanan mahiuli sa Amahan.
nga ang imong Ngalan mailhan ug masangyaw! Apan bisag maayo ta, daotan o walay pagpa-
Ang imong himaya ug kaluoy makita sa tanan kabana, ang Gingharian sa Diyos moabot,
mong anak. Ang imong kahingpitan makita sa mobulig ta o dili, kay nia na ni sa atong taliwala.
maayo nilang buhat (5:16). Ang imong …ang imong pagbuot matuman…(b. 10).
presensya ug bahandi dawaton unta sa mituman Mao ni ang mga Pulong ni Jesus sa tanaman sa
sa imong pulong, sumala ni Juan 14:23. Buot Getsemani (Mc 26:39). Daghang kristyano ang
mohatag ang Amahan sa iyang kabalaan ug nag-isip nga dako silag pagtoo, kay gipasagdan
kalipay sa iyang mga anak. Buot siyang mobug- lang nila nga ang Diyos mosulbad sa ilang prob-
kos nato sa iyang Ngalan aron mahiusa ta niya, lema. Dili ni ang makapahimuot sa Diyos. Ang
sama nga ang Amahan ug Anak nahiusa sa mga anak sa Diyos mobayaw sa ilang espiritu
Espiritu Santo. Alang sa mga Judio, ang ngalan ngadto sa Amahan aron nga ang kabubut-on sa
dunay lawom nga kahulogan. Busa, unsa gani Diyos makaugalingon nilang kabubut-on.
ang ngalan, pananglitan “Jesus” (Manluluwas) ...sa yuta ingon man sa langit (b. 10). Sa
“Juan” (gasa sa Diyos). “Pedro” (Bato) ug uban Biblia, ang “langit ug yuta” nagkahulogan sa
pa, mao pod ang panawagan. tibuok kalibotan, ang uniberso o ang tanang
Nan, kon dayegon nato ang ngalan sa Diyos, binuhat. Busa, sa pag-ingon: ang imong pag-
nagpasabot nga dili nato manihoon ang Diyos buot matuman sa yuta ingon man sa langit...
sumala sa kaugalingon tang gusto ug interes, sa nagpasabot nga matuman unta ang Paghari sa
ato pa, dili ta himoon ang Diyos nga han-okanan Diyos sa tibuok kalibotan ug sa tanang binuhat.
sa katalagman ug sa daotang hitabo sa kalibotan. Ang maong katumanan gitawag sab og Bag-ong
Wala ta magdayeg sa ngalan sa Diyos kon mag- Langit ug Bag-ong Yuta” nga gihisgotan sa 2 P
tukod tag dagkong simbahan ni kapunongan 3:13; Reb 21:1; Is 65:17.
nga atong apilan. Ipadayag nato ang iyang ...adlaw adlaw namong kalan-on (b. 11).
ngalan kon may kalabotan siya sa katukoran sa Ang Gingharian sa Diyos sama sa dyamanti nga
iyang Gingharian, sa atong tinguha nga maka- daghag silaw. Ang usa ini mao ang pagkaon nga
baton og kakabos tungod sa espiritu, sa kauhaw makabusog. Hinuon, dunay purohan nga
sa hustisya, sa tinguha pagkab-ot sa kahingpitan dihang mitudlo si Jesus, ang gihisgotan nga
ug uban pa. kalan-on may kalabotan sa kombira sa umaabot
…moabot ang imong gingharian…(b. 10). nga Gingharian nga mabasa sa Mt 8:11; 22:1-
Sa unang mga siglo sa wala pa si Cristo, may 10; 25:10; Lc 13-29 ug uban pa. Busa, ang
mitumaw nga hunahuna sa mga Judio nga nag- “kalan-on” sa Amahan Namo may duha ka
23 MATTHEW 6
23:5 • 16
Sa pagpuasa, ayawg ipakita nga makawat. 20 Pagtigom hinuog bahandi 19:21
Is Col
58:5 makaluluoy kaayo mo ingon sa gihimo alang ninyo uban sa Diyos. Ug walay 3:1
sa tigpakaaron-ingnon. Nagpa-kita anunogba ni taya nga makakutkot o
silag subo nga nawong aron ang mga kawatan nga makapangawat ini. 21 Kay
tawo masayod nga nagpuasa sila. Sul- hain gani ang bahandi, tua sab ang
tihan tamo nga gigantihan na sila. kasingkasing.
17
Kon magpuasa mo, panghilam-os. • 22 Ang mata suga sa lawas. Kon Pan
20:27
Patahoma ang kaugalingon. 18 Kay ang mata maayo, mahayagan ang 11:34Lc
wala mo magpuasa alang sa pasun- tibuok lawas. 23 Kon ang mata masa-
dayag o alang sa mga tawo kondili, kiton, ang tibuok lawas mangitngitan.
alang sa Amahan nga nakakita luyo sa Nan, kon ang inyong kahayag maka-
pasundayag. Ug ang Amahan nga ngitngit, pagkangiob kaha sa kinangit-
nagtan-aw sa tago, moganti ninyo. ngitan ninyong bahin!
(Lc 11:34; 12:3) Salig sa gingharian
• 19 (Lc 12:23; 16:13)
Sir Ayawg tigom og bahandi alang
29:11 • 24 Walay makaalagad og duha ka
Jaime sa kaugalingon dinhi sa yuta nga ma- Slm
5:2
kutkot sa anunogba ug sa taya, ug agalon. Malagmit kasilagan niya ang 62:11

butang. Ang kombira sa umaabot nga katawhan duyog sa walay igong makaon. Nagtudlo ni
sa nasod, ug ang katumanan ining pag-ampoa pagpanton sa kaugalingon nga mopasayon sa
nga nagpabiling lawom nga pangandoy. kahiusa sa Diyos.
Ang “utang” ug “kasaypanan” parehas ra ug Alang sa mga propeta ang puasa himulag sa
kahulogan alang ni Jesus (6:14). Sa pagpasaylo hustisya ug pagpakabana sa mga kabos, kawang
nato sa nangayog pasaylo, wala tay gihatag nga lang Is 58:1-9; Zac 7:4-10.
pabor ni angay tang premyohan. Ang tinuod Ang puasa gigamit sab sa mga tawo o grupo
mao nga gilingkawas nato ang atong kauga- isip politikanhong pwersa pagpangayo sa mga
lingon sa kaligutgot nga nagkutkot sa kasing- katungod. Lahi ni sa puasa nga gihisgotan ni
kasing. Niining paagiha mahibalik ang maayong Jesus, hinuon dili ni daotan. Ang relihiyosong
relasyon. Mao nga ang Diyos nagpasaylo na sa puasa gipunting sa Diyos, dili sa mga tawo.
atong kasaypanan aron masuod siya nato, apan Nagdala nig tinguha sa pagbasol ug pagbag-o sa
unsaon man nato pagkasuod niya kon dili ta kinabuhi.
mopasaylo sa uban?
Pasayloa…sa among mga utang…(b. 12). Si • 19. …tua sab ang… (b. 21). Ang kasi-
Jesus naghisgot sa mga kabos nga nabuktot og natian nagtudlo nga imbis manag-iyag kab-
pinas-an sa bug-at nilang mga utang. Kasagaran tangan, ako na hinuoy gipanag-iya. Sa inanay
dili ni mabayran, ug mapugos na lang sila nakapabungol ni nako sa pagpaminaw ug naka-
pagpuyo uban sa mga silingan bisag dili sila paamang sa pagsulti sa kamatuoran. Ang ba-
gusto. Mao nga mas modako pa ang mga higa- handi nakapabuta sa pagtan-aw sa mas lawom
yon sa panagbingkil ug kasaypanan sa usag usa. nga kahulogan sa kinabuhi. Ang bahandi naa
May daghang tawo karon nga nagpuyong aron gamiton sa pag-alagad sa kinabuhi, aron
indepyendenti ug nagtinguha nga dili maka- mapasayon ang tumong sa pagkabuhi subay sa
utang ni bisag kinsa. Kining pagkaindependyenti mga baroganan sa Ebanghelyo.
makapalisod sa atong pagsabot sa kaluoy sa
Diyos, kita nga kabos atubangan sa Diyos. • 22. Ang pahimangno ni Jesus bahin sa
Ayaw mig itugyan sa panulay… (b. 13). Dili kakuyaw sa buta nga konsensya nasubay sa
ni pag-ampo sa nagtoo nga ang tanan mahimo tinuod nga mga mithi. Gisabot sa kristyanong
sa ila rang kaugalingon: ang naghunahuna nga espiritualidad nga ang pagkabuta sa kasing-
tungod sa ilang kalig-on wala na sila mag- kasing naggikan sa sobrang pagkahikot sa mga
kinahanglan sa Diyos ug sa uban. Hinuon pag- ideya, mga tawo, mga butang, ug salapi.
ampo ni sa mapaubsanong midawat nga duna
silay kakulangan, miangkon sa ilang kadili hing- • 24. Walay makaalagad… (b. 24). Kining
pit busa, masukamod, hinungdan nga nangi- tudlinga makatabang pagsabot sa sunod. Buot ni
nahanglan sa panabang, sa gahom ug kalig-on Jesus nga magawasnon ta sa pag-alagad ug dili
sa Diyos. mahiktan sa kabtangan. Ang Kasulatan naghagit
nato pagpili tali sa Diyos ug sa diosdios nga bisag
• 16. Sa pagpuasa… (b. 16). si Jesus wala makalipay, moulipon ug mopugong sa gugma.
mag-awhag ni magsaway sa puasa. Siya mismo Dihang mahiktan ta sa pagpadato sa kaugali-
mipuasa: 4:2; 9:5; 17:2. Ang puasa way ka- ngon, dili na ta gawasnong moalagad, dili na ta
puslanan kon ang tuyo mao ang pagpakita sa magpakabana sa mga inhustisya, ug magpaka-
mga tawo. May daghang relihiyon sa kalibotan hilom na ta, dili mosulti sa kamatuoran. Kasaga-
nga nagbansay sa puasa. Paagi ni pagpakig- ran makig-uban na ta sa mga gamhanan.
MATTHEW 6 24

usa ug ang usa higugmaon; o mag- nahanglan mo ining tanan. 33 Ibutang
maunongon siya sa primero ug mag- pag-una ang inyong kasingkasing sa
tamay sa ikaduha. Dili mo makadu- gingharian ug hustisya sa Diyos, ug
Is
ngan pag-alagad sa Diyos ug salapi. hatagan mo sa tanan. 34 Ayawg kaba- 51:1
Wis
25
Busa, sultihan tamo: ayawg kaba- laka sa sunod adlaw, kay may kauga- 1:1
laka sa inyong lawas. Dili ba, ang kina- lingon ning kabalaka. Ang matag ad- Ex
buhi labaw man ka bililhon kay sa pag- law may kaugalingong kahasol. 16:4

kaon; ug ang lawas sa sinina? 26 Tan- Mga anak sa gingharian
10:31
awa ang mga langgam sa kahitas-an. (Lc 6:37; 11:9; 6:31; 13:23)
Wala sila magpugas, wala mag-ani ni • 1
Ayawg hukom aron dili mo
magtigom og pagkaon sa kamalig. 7 hukman. 2 Hukman mo ingon sa
1Cor
4:5
Apan ang langitnong Amahan nag-
pag-hukom ninyo sa uban. Ang suk- Rom
atiman nila. Dili ba, labaw man mo ka 2:1
danan nga gamiton alang sa uban mao 14:4
bililhon sa langgam?
27
sab ang gamiton alang ninyo. 3 Nga-
Kinsa ninyoy makadugang og usa nong tan-awon man ninyo ang puling
ka adlaw sa kinabuhi tungod sa kaba- sa inyong igsoon? 4 Unsaon man ninyo
laka? 28 Nganong naguol mo sa inyong pag-ingon: ‘Ambi, kuhaon ko ang
1H 1Cor
10 bisti? Tan-awa ang kabulakan sa mga imong puling, samtang naa pa ang 5:12
Jaime
uma. Walay naghago ni nag-hablon. troso sa kaugalingong mata?’ 5 Mga 4:11
29
Apan sutihan tamo: bisan si Solomon tigpakaaron-ingnon, unaha pagkuha Mc
sa tibuok niyang bahandi wala maka- kanang troso sa inyong mata aron pag- 4:24
Jn
bisti og sama katahom sa usa ini. tin-aw sa panan-aw. Unya, makuha 8:7
30
Kon ang Diyos naghatag og bisti sa ninyo ang puling sa igsoon.
balili sa kaumahan nga ma-muklad • 6 Ayawg ihatag ang balaang bu-
karong adlawa ug isugnod sa hudno sa Pan

sunod, kamo pa kaha? Pagkagamay tang sa mga iro, ni iitsa ang perlas sa 23:9

ninyog pagtoo! mga baboy aron tamaktamakan. Mo-
31
Ayawg kabalaka o ingon: Unsay sumbalik pa gani ni ug mokuniskunis
kan-on? Unsay imnon? O unsay isul- ninyo.
• 7 Pangayo ug makadawat mo.
ob? 32 Ang mga pagano kanunayng 18:19
Lc
6:7 nagbudlay alang ini. Apan nasayod Pangita ug inyong makakaplagan. 11:29
Lc
12:30 ang langitnong Amahan nga nagki- Tuktok ug ablihan ang pultahan alang

… ayawg kabalaka… (b. 25). Sa gihapon hatag sa kaugalingon sa trabaho sa Diyos nga
namulong si Jesus sa mga dato nga nabalaka gamay lang o walay suhol.
kaayog unsaon pagpadaghan ug paghipos sa
ilang katigayonan. Matud pa ni Jesus ang kina- • 7.1 Ayawg hukom… (b. 1). Kinahanglang
buhi mas importanti kay sa kabtangan. Ang mga makamao tang mohukom sa maayo ug daotan.
butang nagtanyag sa mining kasigurohan, sam- Dili ta angayng mohukom sa atong isigkatawo,
tang ang Diyos ug ang Gingharian naghatag sa ug magpakaaron-ingnon nga mas maayo ta kay
tinuod nga kinabuhi. kanila.
Ang pagtandi sa mga bulak ug mga langgam Kon tan-awon nato ang atong kinabuhi,
wala magkahulogan nga magtinapolan ta. makita nga milambo ta tungod sa midasig nato,
Gitagaan tag kamot ug utok, ug naa nato ang ug dili tungod sa mihukom ug mikondenar nato.
paggamit ini. Hinuon, si Jesus nagtudlo nga kon Ayawg hukom. Basaha sa Rom 2:1; 14:4;
nag-atiman ang Diyos sa labing gamay sa mga 1 Cor 5:12; Jaime 4:11. Unsaon man nato
binuhat, giatiman ta niya labaw kay kanila, ug paghukom sa isigkatawo kanang makatabang
nagtinguha siya nga mahingpit ta. niya? Si Pablo mipahayag kon unsaon sa Gal
Ibutang pag-una… (b. 33). Imbis mabalaka sa 6:15. Tan-awa sab ang panan-aw ni Jesus sa Jn
kasigurohan sa kinabuhi ug sa kaugmaon pa- 8:1-11.
ngitaon ta ang gingharian ug hustisya sa Diyos,
kay gitawag tang tanan sa usa ra ka misyon: Ang • 6. Ayawg… iitsa ang…(b. 6). Namulong si
pagpanday ining kalibotana aron manindot nga Jesus atubangan sa mga tinun-an nga nagpuyo
puy-an sa mga anak sa Diyos. Angay tang taliwala sa mga masupilon. Gipinahan sila ni
malimot sa atong kaugalingon, mosakripisyo sa Jesus sa dili pagsulti sa tanan kang bisag kinsa.
kaugalingong interes. Tingale angay tang mo- Gigasahan ta sa Diyos og mga katingalahang
25 MATTHEW 7

Mc ninyo. 8 Kay ang mangayo, maka- bunga. Makapupo ba mog ubas sa 10:12Jn
11:24
Jn
dawat. Ang mangita makakaplag ug sampinit, o sa kudyapa? Buhat
20:29
14:14 ang pultahan ablihan alang sa magtuk- 17
Ang maayong kahoy mamungag 27:6 Sir

tok. 9 Mohatag ba mog bato sa inyong maayong bunga. Ang masakiton, dao- Jaime
3:12
anak nga mangayog pan? 10 O hatagan tan pog bunga. 18 Ang maayong kahoy
ba siyag bitin kon mangayog isda? dili makahatag og daotang bunga ug
11
15:7 Kon sa inyong kadaotan, maantigo ang daotan walay maayong bunga. 3:10
16:23
Jaime mong mohatag og maayong butang sa 19
Putlon ug isugnod sa kalayo ang 3:9Lc
1:5,
17 mga anak, unsa pa kaha ang Amahan kahoy nga dili maayog bunga. 20 Maila 13:6
1:17
1Jn
nga Langitnon alang sa mangayo niya! ni sa mga bunga. Jn
15:6
12
3:22
5:14
Busa, buhata sa uban ang buot 12:33
Maalamong magtutukod
ninyo nga ilang ibalos. Kana ang
Rom (Lc 6:47; 13:26; Mc 1:22)
13:8 Balaod ug mga Propeta.
• 21 Dili ang tanang nag-ingon: Gi- Rom
• 13 2:13
Sulod sa sigpit nga ganghaan. noo! Ginoo!, makasulod sa gingharian Jaime
1:22
Kay lapad ang pultahan ug sayon ang sa Langit kondili, ang nagtuman sa 1Jn
dalan paingon sa kalaglagan, ug dag- kabubut-on sa akong Amahan sa La-
2:17

han ang mangagi ini. 14 Pagkasigpit ug 22
ngit. May daghan unya nga moi-ngon Jer
Buhat
14:22 pagkagansang-gansangon sa gangha- anang adlawa: “Ginoo, Ginoo, dili ba, 14:14
27:15
an paingon sa kinabuhi. Dyotay ra ang nagsulti man mi sa imong ngalan? Dili Mc
makakaplag ini. ba, naghingilin man mig mga yawa ug
9:38

Ez Ang kahoy maila sa mga bunga naghimog daghang milagro sa imong 10:33
22:28
Lc
(Lc 6:43) ngalan?” 23 Unya, sultihan ko sila sa Slm
6:9
6:26 • 15 Pagbantay sa mining mga pro- dayag: Wala ko makaila ninyo, pahila- 2Tim
Gal 2:12
1:8 peta: Moanha sila nga magtakuban yo nako, kamong mga daotan!
2P
24
2:1 daw karnero. Apan sa sulod, bangis Busa, ang tanang nakadungog sa
Mt
10:16 silang mga lobo. 16 Mailhan sila sa mga akong gisulti ug nagtuman ini nahi-

gasa. Dili angayng ipaambit dayon ang tanan ni labing maayong magtutudlo. Walay maayong
bisag kinsa sa pamasin nga motoo siya. bunga nga maani sa mga doktrina ug panghu-
nahunang himulag sa kasaysayan. Si Jesus
• 7. Pangayo ug…(b. 7). Basaha ang miawhag sa pagsusi una kon mosibo ba ni sa
komentaryo sa Lc 11:9, Mc 11:24; Jn 14:13; konkretong panginahanglan. Apan kasagaran,
15:7; Jaime 1:5. ang kristyanos mas ganahang mosultig daghan
ug makiglantogi inay magtuki sa kinabuhing
• 13. Sulod sa… (b. 13). Ang ganghaan nga yano, makig-uban ug masinati sa katawhan, o
gisudlan ni Jesus, ganghaan sa pangalagad sa motrabaho ginamit ang kusog. Makahimo ni nga
kinabuhi. Kini sab ang mohatod niya sa kalbaryo ang pagtulon-an dunay gahom ug makadanig
ug sa krus ug ang masinati sa mosunod sa iyang daghang tawo.
lakang. Apan sama ni Jesus, dinhi masiguro ang May daghang tawo nga dili mosalig sa sakop sa
pagkabanhaw ug kadaogan. laing partido. Apan andam silang modapig bisan
Halapad ang dalan, kay maoy gipalabi ang sa mga sayop ug mga krimen nga mahimo sa
kahayahay; daghan ang mosubay sa lapad nga ilang partido. Si Jesus misaway sa nagsabwag sa
dalan: ang kalibotan sa mining kalipay; kalibotan panagbulag, mga bakak ug bangis nga kusog,
sa bahandi ug dungog, sa bisyo ug kahilayan. bisan pag kunohay gihimo ni alang sa maka-
Mawala sila sa kinabuhi diin si Jesus ang sentro. taronganong kawsa. Sa ingon, gibarogan niya
Mausikan nila ang mga gasa sa Diyos. Apan, ang prinsipyo nga ang tumong dili makahatag og
bisan pa ini, dili sila mahikawan sa kaluoy sa katarongan sa pamaagi.
Diyos.
• 21. Dili ang tanang…(b. 21). Ang
• 15. Pagbantay sa… (b. 15). Mopasimang mensahe alang sa matoohon dili garantiya sa
sila nato sa hustong dalan ug molingla sa pagtan- pagsulod sa Gingharian. Ang tinuod nga pagtoo
aw sa kamatuoran. Kasagaran daghan ang naglihok pinaagi sa gugma (Gal 5:6) ug nagdasig
madani tungod sa kaayo nga ilang ipakita. nato sa pagtuman sa Balaod: Jaime 2:8.
Magsinggit silag “kalinaw” bisag naghari ang … ang tanang nakadungog…(b. 24). Si Jesus
kasamok (Jer 6:14). Ipahilayo ta nila sa nagpasabot sa namati sa iyang mga pulong ug
Ebanghelyo. nagbag-o sa ilang kinabuhi nga nagtoo nga
Makapupo ba…(b. 16). Ang kasinatian maoy naluwas na sila. Apan kon dili nila gamiton
MATTHEW 7 26
9:30
sama sa maalamon nga nagtukod sa ngon, ayawg tug-an kang bisag kinsa. 12:16
balay sa pangpang. 25 Mibundak ang Adtoa hinuon ang pari ug ipamatuod Lev
14:2
ulan, ang mga suba mibaha ug ang nga naayo ka. Mc
7:36
hangin mihapak adtong balaya. Apan Unya, halad og gasa sumala sa gi- Lc
17:14
wala ni mahagsa, kay diha man matu- sugo ni Moises agig pruyba nga maayo
13:41
kod sa pangpang. 26 Ang namati sa ka na.”
25:41 akong pulong ug wala magtuman ini,
Jaime
nahisama sa buang nga nagtukod sa Ang pagtoo sa senturyon
1:22
(Lc 7:1; Jn 4:46)
balay sa balas. 27 Ang ulan mibundak,
• 5
Sa pagsulod ni Jesus sa Cafar-
ang mga suba mibaha ug ang hangin
mikusokuso adtong balaya nga nahug- naum, may kapitan sa kasundalohan
Ez
13:10 no ug hingpit ang pagkaguba. nga miduol niya aron magpa-kitabang.
6
28
Humag sulti ni Jesus, ang mga “Nyor, ang akong sulugoon nagmasa-
tawo natingala sa iyang pagtulon-an. kiton ug naghigda sa balay. Dili siya
29
May awtoridad siya sa pagpanudlo, makalihok; hilabihan ang pag-antos.”
Lc 7
7:1 dili sama sa magtutudlo nila sa Balaod. Si Jesus mitubag: “Moadto ko ug ayo-
hon ko siya.”
Pag-ayo sa sanlahon 8
Ang kapitan mitubag: “Dili ko takos Lc
5:8
(Mc 1:40; Lc 5:12)
nga mopasaka nimo sa akong balay. Slm
107:
Mc
1
Sa paglugsong na ni Jesus sa Ipamulong lang ug mamaayo ang 20
1:40
Lc
8 bukid gisunod siya sa dagkong akong sulugoon. 9 Kay ako mismo
5:12
panon sa katawhan. ubos sa kadagkoan. May mga sundalo
2
Unya, gitagbo siya sa sanlahon nga sab ubos nako. Kon moingon ko sa
matinahurong mihimamat niya ug mi- usa: “Lakaw,” molakaw siya; ug sa lain:
ingon: “Ginoo, kon buot ka, maayo “Dali,” ug moari siya; sa ulipon: “Bu-
ko.” 3 Si Jesus mituy-od sa iyang ka- hata ni,” ug iyang tumanon.”
mot aron paghikap sa masakiton ug 10
Sa pagkadungog ini ni Jesus nahi-
miingon: “Buot ko nga malimpyo kag bulong siya ug miingon sa mga tinun-
usab.” Nianang gutloa ang tawo naayo an: “Sultihan tamo, wala ko makakitag
sa sanla. 4 Si Jesus miingon: “Pagmat- sama nga pagtoo sa Israel. 11 Sa pagka-

kining kadasiga alang sa paglig-on sa ilang kanunayng nagsulti bahin sa mga balansayon ug
kinabuhi pinaagi sa pagpamalandong sa Biblia, gimbuhaton. Si Jesus wala magkamenos sa mga
sa kaayo, sa pagbatok sa kadaotan ug pagpa- balansayon, apan midayeg sa pagtoo; tan-awa
ambit diha sa Kristohanong Katilingban, ang ang Mt 9:2; 9:22; 9:28.
tanan kawang lang. …daghang manganhi gikan sa…(b. 11).
Niining bahina gitapos ni Mateo ang unang Gitawag ta aron makauban sa daghan. Ang
wali ni Jesus, diin gihiusa niya ang mga pulong nagpasulod nato sa gingharian dili ang relihi-
nga “nagtawag sa tanang tawo nga maayog yosong kahibalo ug balansayon sa atong pag-
kabubut-on”. Ang laing hugpong sa mga wali kabata. Sama sa kaidad ni Jesus, kita pod kina-
magsugod sa kapitulo 10. hanglang makakaplag sa mahigugmaong pre-
sensya sa Amahan samtang nasinati nato ang
• 8.5 Basaha ang komentaryo sa Lc 7:1 gahom sa pulong ni Jesus ug ang kontrobersyal
Apan ang nagdahom nga...(b. 12). Ang tuyo niyang binuhatan.
ining mga pulonga mao ang pagpadayag sa …ilabog hinuon sa kangitngit…(b. 12).
Judiong pulong nga gigamit ni Jesus: ang mga Kining hulgaa sumala sa istilo nga gigamit sa
anak sa Gingharian, sa ato pa: ang sakop sa mga propeta, wala magkahulogan nga ang wala
gingharian, o ang midapig ini, mga kaabin sa motoo ni Jesus ibalhog sa impyerno. Hinunoa,
Gingharian. Kay ang tanang kinabuhi nga Judio nagpahayag nga ang dili matoohon gibutang
gipunting man sa pagsunod sa gingharian nga layo sa matuod nga kahayag. Ang edukasyong
gisaad kanila. relihiyoso dili mopuli sa pagtoo ug sa tawag sa
Niadtong panahona, ang relihiyon sa mga Diyos nga Amahan (Jn 6:44). Ang pagtoo
Judio gitudlo sa relihiyosong katilingban. Walay nagpaabot gikan sa Diyos sa morag imposibli;
problema sa pagkakabig nga personal; ang ang kapitan nangayo sa milagro sa pag-ayo,
kabataan sa mga banayng Judio nahimong mag- apan dihang makakaplag ta sa daghang bahandi
tutoong Judio. Ang mga Judiong magtutudlo sa Diyos ug sa atong panawagan, mangayo ta sa
nagkamenos sa pagtoo, apan sa tinud-anay daghan pang bililhon nga butang.
27 MATTHEW 9
Lc
13:29 tinuod, may daghang manganhi gikan kaayong miunos ug gikusokuso ang
sa sidlakan ug kasadpan ug molingkod lanaw. Gipadpad sa dagkong balod ang
uban ni Abraham, Isaac ug Jacob sa sakayan, apan natulog si Jesus.
bangketi sa gingharian sa Langit. 25
Unya, gipukaw siya nila nga na- 6:30
12 8:10
Lc Apan ang nagdahom nga makasulod ninggit: “Ginoo, luwasa mi! Manga-
13:28 sa gingharian, ilabog hinu-on sa matay na mi! 26 Mitubag si Jesus: “Nga-
kangitngit. Didto magsinggit sila ug nong nahadlok mo pag-ayo, mga dyo-
magkagot sa ngipon.” tayg pagtoo?” Gimandoan niya ang
13
Unya, si Jesus miingon sa kapitan: mga balod, ug mibanos ang tumang
“Makapauli ka na. Matuman ang imong kalinaw.
gitoohan. Nianang gutloa naayo ang 27
Ang mga tawo natingala. Miingon
sulugoon. sila: “Unsa siyang matanga sa pagka-
14
Dayon, si Jesus miadto sa balay ni tawo nga bisan ang hangin ug balod
Pedro kansang ugangang babaye gihi- mopatoo niya?”
lantan ug naghigda. 15 Gigunitan ni
Jesus ang kamot, ug gihuwasan ang Mga giyawaan ug mga baboy
Mc
9:7 (Mc 5:1; Lc 8:26)
Gawa babaye sa hilanat. Mibangon siya ug
28
3:7 misugod sa pag-atiman nila. Sa pag-abot ni Jesus sa Gadara sa
16
Sa salumsom na, ilang gidala pikas bahin, gisugat siyag duha ka
kang Jesus ang daghang giyawaan. tawo nga nanggawas sa lubnganan.
Pinaagi sa usa ka pulong gipagawas Pintas sila busa, walay nangahas sa
niya ang mga daotang espiritu ug giayo pag-agi adtong dalana. 29 Unya, kalit
ang ta-nang masakiton. 17 Iya ning silang naninggit: “Unsay amo nimo,
Is
53:4 gihimo aron matuman ang giingon ni ikaw nga Anak sa Diyos! Mianhi ka ba 4:34Lc
Jn
1:29 Propeta Isaias: Giayo niya ang atong aron pagsakit namo bisag wala pa ang Buhat
16:17
balatian ug sakit. panahon?”
30
Mc 18
Sa pagkakita ni Jesus sa ka- Dili layo, may dakong panon sa
4:35
tawhan nga nag-alirong niya, misugo mga baboy nga nangaon. 31 Ang mga
siya sa pagtabok sa pikas daplin sa yawa mihangyo ni Jesus: “Kon imo
baybayon. 19 Unya, may magtutudlo sa ming pagul-on, pasudla mi anang
balaod nga miduol ug miingon: “Mag- panon sa mga baboy.” 32 Si Jesus mi-
tutudlo, mosunod ko nimo bisag asa ka ingon “Lakaw.” Mibiya sila ug nanulod
2Cor paingon.” 20 Giingnan siya ni Jesus: sa mga baboy. Ug ang tibuok panon
8:9 “Ang mga milo may mga lungag, ug nanalagan sa pangpang, nangambak
ang mga langgam mga salag. Apan sa lanaw ug nalumos.
ang Anak sa Tawo walay bisag usa ka 33
Ang nag-atiman nanalagan sa
bato nga kapahulayan sa ulo.” lungsod ug nanugilon sa nahitabo,
1H
21
May laing tinun-an nga miingon: ingon man sa gidangatan sa giyawaan.
34
9:20 “Ginoo, mopauli una ko aron paglu- Unya, ang tanang tawo adtong lung-
bong sa akong amahan.” 22 Mitubag si sora nangguwa aron pagsugat ni
Jesus: “Sunod nako. Pasagdi ang mga Jesus. Sa pagkakita niya, nagpakiluoy
patay sa paglubong sa ilang patay.” sila nga mobiya siya sa ilang dapit.
Gipahunong ni Jesus ang bagyo Giayo ni Jesus ang paralitiko
(Mc 4:35; Lc 8:22) (Mc 2:1; Lc 5:17)
23
Misakay si Jesus sa sakayan ug • 1
Misakayg balik si Jesus sa saka-
minunot ang mga tinun-an. 24 Kalit 9 yan; mitabok na sab sa lanaw ug

• 9.1 Basaha ang komentaryo sa Mc 2:1; Lc Mateo nga dili lang si Jesus kondili, ang Kristo-
5:17. hanong katilingban ang makaambit sa gahom sa
… midayg sa Diyos... (b. 8). Gipasabot ni pagpasaylo. Ang Kristohanong katilingban sa
MATEO 9 28

9:33
mipauli sa lungsod nga iyang gipuy-an. niya ug sa iyang mga tinun-an. 11 Sa 15:1
19:7
Lc 2 Didto may paralitikong naghigda sa pagkakita sa mga Pariseo, miingon sila
7:48
lantay nga gidala kaniya. Nakita ni sa mga tinun-an: “Nganong nakigsalo
Jesus ang ilang pagtoo ug giingnan man ang inyong magtutudlo sa mga
niya ang paralitiko: “Ayawg kahadlok, makasasala ug kobrador sa buhis?”
anak! Gipasaylo na ang imong mga 12
Sa pagkadungog ni Jesus, mii- Tim
sala.” ngon siya: “Ang maayog lawas wala 1:15

Jn
3
May pipila ka magtutudlo sa Ba- magkinahanglag mananambal, kon dili 2Cor
10:33 5:17
laod nga miingon sa ilang kaugalingon: ang masakiton. 13 Lakaw ug susiha un-
“Nagpasipala siya sa Diyos.” 4 Apan say gipasabot ini: ‘Ang akong gipa-ngi- 12:7
nasayod si Jesus sa ilang hunahuna ta kaluoy, dili mga halad.’ Wala ko mo- Os
6:6
busa, miingon siya: “Nganong naghu- anhi aron pagtawag sa tarong kondili,
nahuna mog daotan? 5 Unsay mas sa makasasala.”
sayong buhaton, ang pag-ingon: ‘Gipa- 14
Unya, ang mga tinun-an ni Juan
saylo na ang imong sala,’ o ‘Tindog ug miadto ni Jesus ug nangutana: “Nga- 11:18
Lc
Dn lakaw’? 6 Apan kinahanglang masa- nong kami ug ang mga Pariseo nag- 18:12
7:10
Jn yod mo nga ang Anak sa Tawo may puasa man sa daghang higayon, apan
5:27
Buhat
gahom dinhi sa yuta sa pagpasaylog ang imong mga tinun-an wala.” 15 Si
9:33 mga sala.” Busa, miingon siya sa para- Jesus mitubag: “Magsubo ba diay ang
litiko: “Tindog! Dad-a ang imong hig- mga dinapit sa kombira sa kasal sam-
daanan ug pauli sa inyo.” 7 Mibangon tang ang pamanhonon uban pa nila?
ang tawo ug mipauli. Kuhaon ra unya ang pamanhonon.
8
Sa pagkakita sa mga tawo, napuno Nianang panahona magpuasa na sila.
16
silag kataha ug midayeg sa Diyos nga Walay magtapak og bag-ong pa- Rom
7:6
naghatag ining gahoma sa mga tawo. napton sa daang bisti, kay ang maong 2Cor
5:17
tapak mokulo, ug mosamot kadako ang
Gitawag ni Jesus si Mateo
gisi. 17 Ayawg isulod ang bag-ong bino
(Mc 2:13; Lc 5:27)
sa daang sudlanan. Kon imo ning bu-
• 9
Samtang nagpadayon si Jesus sa haton magisi ang daang sudlanan nga
unahan, nakita niya ang ginganlag panit ug mausik ang bino. Hinunoa, isu-
Mateo nga naglingkod sa opisina ini sa lod ang bag-ong bino sa bag-ong sud-
aduwana. Miingon niya si Jesus: lanan aron walay maunsa sa duha.”
“Sunod nako.” Mitindog si Mateo ug
misunod niya. 10 Unya, samtang diha si Ang patay ug ang masakiton
(Mc 5:21; Lc 8:40) 8:3
Jesus sa kan-anan sa balay ni Mateo Mc
• 18 Samtang nagsulti nila si Jesus 6:5
11:19 may daghang kobrador sa buhis ug 8:23
Lc Lc
7:34
uban pang makasasala nga mitipon miduol ang pangulo sa sinagoga, mi- 13:13

unang panahon mas nakaamgo ining gahoma • 9. Basaha ang komentaryo sa Mc 2:13.
kay kanato karon. Kon dunay ministro nga
makapasaylo o dili sa sala, kanang gahoma nag- Bag-ong bino sa bag-ong sudlanan. Sa ka-
gikan, ug sa ngalan ra, sa katilingban nga raang panahon, ang bino dili sinulod og mga
naghimo niyang tinugyanan. Busa, ang matag botelya kondili, sa panit sa hayop. Busa, kon ang
sakop naka-tampo sa pagpasaylo ug sa pag- bag-ong bino isulod sa daang sudlanan nga panit
pasig-uli sa kaig-soonan (1 Cor 5:3-5; 2 Cor 2:5- malagmit nga mabusdik ni gumikan sa pagbukal
11). Bisag dili ikalimod ang kabililhon sa sa bino. Si Jesus nagtumong sa mga Pariseo ug
absolusyon, nasayod ta nga ang presensya ni nato. Ang mensahe mao nga dili madawat ang
Cristo naa sa tibuok katilingban. Kon sulod sa bag-ong balaod sa gugma kon dili ubanag
katilingban gipatunhay ang maayong relasyon pagbag-o sa pagkatawo. Bag-ong pagtulon-an,
ug naa ang diwa sa kaluoy ug pagsalig; kon bag-ong tawo.
mapaubsanon ang usag usa sa pagdawat sa
iyang kasaypanan ug naay pasayloay, nan, • 18. Basaha ang komentaryo sa Mc 5:21.
nadawat na sa natungdan ang pasaylo ni Cristo …mihikap sa sidsid...(b. 20). Isip maayong
mismo – ang hubaran sa higot dinhi sa yuta, Judio, dunay sidsid ang iyang bisti (Num 15:38;
hubaran sab sa langit (Mt 18:18). Mt 23:5).
29 MATEO 10

yukbog minatarong ug miingon: “Ang mata ug miingon: “Kay mitoo man mo,
akong anak nga babaye bag-o pa lang matuman ang inyong gusto.” 30 Ug na-
namatay. Apan dali, tapin-i siya sa ngabuka ang ilang mata. Unya, gipi-
imong kamot ug mabuhi siya.” 19 Mitin- nahan silag hugot ni Jesus: “Pag-am-
dog si Jesus ug mikuyog sa pangulo ping nga walay mahibalo ini.” 31 Apan Mc
ingon man ang iyang mga tinun-an. sa ilang paggawas, gisangyaw nila ang 7:36
20
Unya, may babayeng gitalinug-an balita mahitungod niya sa tanang dapit
Lev
15:25 sulod sa 12 ka tuig nga miduol sa luyo adtong yutaa.
Buhat ni Jesus ug mihikap sa sidsid sa bisti. 32
Sa nakalakaw na sila, may pipila 12:22
19:12 21
Nagtoo siya: “Kon mahikapan ko ka tawo nga nagdala kang Jesus og
Buhat
ang iyang bisti, mamaayo ko.” 22 Mili- amang nga giyawaan. 33 Sa nakagula 2:12 Mc

3:16 ngi si Jesus, nakakita niya ug miingon: na ang yawa, nakasulti ang amang. Na- 7:32
9:17
“Ayawg kahadlok, anak, naayo ka sa hibulong ang tanan ug miingon: 34 “Wala Lc
11:14
pagtoo. Gikan adtong gutloa naayo pay hitabo nga sama ini sa Israel.”
ang babaye.
23 • 35
Milibot si Jesus sa tanang ka-
Jn Sa balay sa pangulo nakita ni Je-
11:11
sus ang mga magtutugtog sa plawta ug lungsoran ug kabalangayan, nanudlo 4:23
ang mga tawo nga nahingawa. Miingon sa mga sinagoga ug nagwali sa maa-
siya: 24 “Guwa mong tanan! Wala ma- yong balita sa Gingharian. Unya, giayo
matay ang bata. Natulog lang!” Tungod niya ang tanang sakit ug balatian. 36 Sa
ini gibugalbugalan siya. 25 Sa nakagula pagkakita niya sa daghang tawo, na- 14:14 15:32
na ang mga tawo, mi-sulod si Jesus. luoy siya, kay gisakit sila ug wala silay 22:17
1H

Gikuptan niya ang kamot sa bata nga mahimo, daw mga karnerong walay
mibangon. 26 Ug ang maong balita mi- magbalantay. 37 Unya, miingon siya sa 10:2Lc
Mc
1:34 kaylap sa tanang dapit adtong yutaa. iyang mga tinun-an: “Daghan ang ani- 4:35Jn
honon, apan dyotay ra ang manga-
• 27 Samtang si Jesus nagpadayon
20:29 ngani. 38 Hangyoa ang tag-iya sa ani-
sa unahan, misunod niya ang duha ka honon sa pagdugang og mangangani.”
buta. Naninggit sila: “Anak ni David,
tabangi mi!” 28 Sa dayon nang sulod ni Ang 12 ka Apostol
(Mc 3:13; Lc 6:12)
Jesus sa balay naabtan siya sa duha. Si
Jesus miingon: “Nagtoo ba mo nga 1•Unya, iyang gitawag ang 12 ka Mc

may gahom ko sa pagbuhat sa inyong 10 apostol ug gihatagag gahom sa
1:34
6:7
Lc
8:13 gusto?” Mitubag sila: “Oo, nyor!” paghingilin sa mga daotang espiritu ug 9:1
20:34 29 9:35
5:28 Busa, mihikap si Jesus sa ilang pag-ayo sa tanang balatian ug sakit.
• 27. …misunod niya…(b. 27). Unsaon nila hanglan nga magpakita ang kristohanong kati-
pagsunod ni Jesus nga dili mapandol? Daghan lingban og mga timailhan sa ilang gisangyaw.
ang makapabuta sa tawo, ang usa ini mao ang Kinahanglang ayohon nila ang mga sakit sa
sala. Si Jesus moayo ni bisag kinsa sa pagkabuta atong kalibotan karon. Ang gasa sa pag-ayo dili
kon kinasingkasing ang pagpangita ug pag- lang alang sa mga lawasnong sakit, kay ang yawa
sangpit niya. naghimo pag labaw kay sa tinagsang sakit.
Nangita ang mga tawo sa makaayo sa ilang
• 35. …naluoy siya, kay gisakit...(b. 36). sakit busa, may bagang panon nga misunod ni
Basaha ang Num 27:7; Ez 34:5; Zac 10:2 Jn Jesus. Alang niya, ang sala sulod sa kasingkasing
4:35; Mc 6:34 ug Lc 10:2. Natandog pag-ayo si maoy dugokan sa mga sakit, panaugdaog,
Jesus sa makaluluoyng kahimtang sa iyang gutom ug gubat. Ang makanunayong paglihok
katawhan: mga burong, masakiton, gigutom, ug paghiusa sa mga tawo makasulbad sa
nagkagidlay, puno sa kahadlok. daghang suliran. Apan ang bugtong paagi sa
Ang Diyos, diha ni Jesus, mikanaog aron pag- paglaglag sa mga gamit sa kadaotan mao ang
ayo sa katawhan. Kay taas ug lisod man ni, pag-uli sa tawhanong dignidad sa katawhan isip
kinahanglang dunay mga timailhan aron motoo mga anak sa Diyos. Nanginahanglan nig per-
ang mga tawo ining halos dili makitang pag-ayo sonal nga pag-bag-o nga naggikan sa Diyos, ang
sa katawhan. nagpadala nato sa iyang Espiritu.
Gikinahanglan ni Jesus ang pag-yo sa mga
masakiton, ug sa atong panahon karon gikina- • 10.1 Si Jesus nagdapit sa matag usa nato
MATEO 10 30

Jn 2
1:35
Kini ang 12: si Simon, (nga gitawag dawat isip gasa, ihatag sab isip gasa.
9
Buhat
1:13
og Pedro) ug ang igsoong si Andres. Ayaw pagdalag bulawan, plata, o
3
Si Jaime, ang anak ni Zebedeo, ug tumbaga sa inyong bag, 10 bagahi sa Lc
10:4
ang igsoong si Juan. Si Felipe ug si inyong panaw, o sinina, sandalyas, ug Num
18:31
Bartolome, si Tomas ug si Mateo, ang sungkod. Ang mamumuo angayng ha-
26:25
kobrador sa buhis. Si Jaime, ang anak tagan sa ilang kabuhian.
27:3 ni Alfeo ug si Tadeo. 4 Si Simon, ang 11
Inig-abot ninyo sa lungsod o ba-
Jn 1Cor
6:64 taga Canaan ug si Judas Iskariote, ang langay, pangitag kasaligan nga moa- 9:14
mobudhi ni Jesus. biabi ninyo. Pabilin uban niya hangtod
Ang unang mga misyonaryo sa pagbiya ninyo anang dapita.
12
(Lc 9:1; 10:1; Mc 6:8) Inigsulod ninyo sa balay, sulti da-
• 5 Gipadala ni Jesus ang 12 aron yon: “Ang kalinaw manaa ining ba-
Lc pagmisyon uban sa pahimangno: laya.” 13 Kon ang mga tawo sulod sa
9:53
“Ayawg adto sa kayutaan sa mga pa- balay angayan ini, magpabilin ang in-
Jn
4:9 gano ni sulod sa bisag unsang lungsod yong kalinaw. Kon dili, ang inyong
Buhat
8:5 nga Samaritano. 6 Adtoa hinuon, ang panalangin mobalik ninyo.
15:24 nangawalang karnero sa katawhang Is- 14
Kon ang pipila ka balay o lungsod Lc
Jer 10:10
50:6 rael. dili modawat ninyo ni mamati sa in- Buhat
7
4:17
Lakaw ug isangyaw ang mensahe: yong pulong, biya anang balaya o 13:51
18:6
Lc Duol na ang gingharian sa langit. 8 Ayo- lungsora ug itaktak ang abog sa inyong
10:9
ha ang masakiton, banhawa ang mga tiil. 15 Akong ikapaniguro ninyo nga 11:24
Is Gen
55:1 patay. Hinloi ang mga sanlahon, ug mas kaluy-an pa sa Diyos ang mga 19
Buhat
8:20
pagawsa ang mga yawa. Inyo ning na- tawo sa Sodoma ug Gomorra sa adlaw Lc
10:12

sa pag-alagad sa katawhan ginamit ang atong MISYON
abilidad. Apan nanginahanglan siyag mag-aani • 5. Niining lain na sab nga wali, gitigom ni
alang sa ani sa Gingharian, ang maghiusa sa Mateo ang pamahayag ni Jesus nga may
midawat sa tawag sa Diyos diha sa Simbahan. kalabotan sa Misyon. Sa unang bahin (5-16) si
“Pag-ampo,” matud ni Jesus, “ug mabati nimo Jesus misulti sa unang mga misyonaryo sa
ang tawag sa Diyos.” Galilea. Human adto, misunod ang gipanulti ni
Wala si Jesus moingon nga mag-ampo ta Jesus sa umaabot niyang mga saksi sa kalibotang
alang sa dugang nga mga pari ug ministro, kay masupakon.
ang matag kristohanong katilingban may kau- Tan-awa ang komentaryo sa Mc 6:7 ug Lc
galingong mga pangulo ug magbalantay. Buot 10:1. Mao ni ang unang misyon. Ang “misyon”
siya nga mag-ampo ta alang sa mga misyonaryo nagkahulogag “pagpadala”. Ang Amahan nag-
ug mga aktibo sa simbahan ilabi na ang moa- padala sa mga misyonaryo sa kalibotan aron
lagad sa mga kabos. paghiusa sa tanang mitoo sa iyang gugma ug sa
Sa sinugdan didto ra manudlo si Jesus sa mga mga saad.
sinagoga sa Cafarnaum. Sa ngadtongadto dag- Gipadala sa Amahan ang mga mensahero sa
han ang nakadungog bahin niya, ug mianam iyang pulong, ug ang iyang Espiritu aron pag-
kadako ang panon sa katawhan nga buot tandog sa mga hunahuna ug kasingkasing sa
maminaw niya. Busa, naghimo siyag pundok sa maminaw nila. Pinaagi sa Espiritu dali rang ma-
“12", ang kaabag nga moandam sa mga tigom sabtan ang mga pulong sa Diyos bisag gikan pa
ug pagtuon. Motabang sila pagsabwag sa mga sa mga mensahero nga maglisod pagpadayag.
pagtulon-an ug pag-atiman sa masakiton ug sa Ang Amahan mipadala sa iyang anak sa kali-
nasudlan sa daotang espiritu. botan, ug ang Anak mipadala sa Apostoles. Ang
Sa samang higayon gitudlo ni Jesus ang mga Amahan mihatag ni Jesus sa tahas pagtuman sa
apostol nga mga pangulo sa iyang Simbahan. iyang plano. Ang Simbahan midawat sa kaa-
Mga saksi sila ni Jesus taliwala sa katawhan. kohan pagpadayon sa maluwasnong buhat nga
Gitudloan silag pamaagi sa pagkinabuhi ug sa gisugdan ni Jesus.
katilingbanong pagpuyo. Gihimo sab ni nga Ayawg adto sa… (b. 5). Gisunod ni Jesus ang
sumbanan sa Simbahan. plano sa kaluwasan nga gilatid sa Amahan su-
Gitawag ang iyang napili (Mc 3:16). Mo- mala sa mabasa sa Biblia. Unahon sa Man-
tawag sab sila sa uban. Sa Simbahan ang tanan luluwas pag-tigom ang nasalaag nga karnero sa
makahimog “apostoladong buhat”, apan dili ni Israel unya, dalhon ang kaluwasan sapaganong
makapahimo nilang apostoles. Ang apostol kanasoran: Is 49:6; 60:1-10; Zac 14:16; Mt
opisyal nga saksi ni Jesus. Kining katungdanana 15:24.
espisyal nga tawag. Basaha ang komentaryo sa Ang modawat ninyo…(b 40). Ang pag-
Mc 3:19. salikway sa mga mensahero pagsalikway pod sa
31 MATEO 10

2P
2:6
sa hukom kay sa katawhan anang kanan nga ilang ipapatay. 22 Ang tanan 24:9,
13
Mag
1:7
lungsora. magdumot ninyo tungod nako. Apan
ang lig-ong mobarog hangtod sa kata-
Lutoson mo posan, maluwas.
(Lc 12:11; Mc 13:9; 8:38)
• 23 Kon lutoson mo nila sa usa ka 16:28
Jn • 16 Tan-awa,
gipadala tamo daw 24:27
10:12 lungsod, layas sa sunod. Makapani- 25:31
Buhat mga karnero sa panon sa mga lobo. 26:64
20:19 guro ko ninyo nga sa dili pa mo maka- Mc
Rom Kinahanglang igmat mo sama sa mga
16:19 sangkad pagsuroy sa tanang lungsod 13:26
bitin ug yano sama sa mga pati. 17 Pag- sa Israel moabot ang Anak sa Tawo.
Mc bantay sa mga tawo. Taralon mo sa 24
Lc
13:9
hukmanan, latoson sa sinagoga ug Ang tinun-an dili molabaw sa 6:40Jn
18
dad-on atubangan sa mga punoan ug magtutudlo ug ang ulipon sa agalon. 13:16
Jn 25 15:20
15:27
hari tungod nako aron pagsaksi alang Malipay ang tinun-an nga mahisama
6:1
nila ug sa mga pagano. sa magtutudlo ug ang ulipon sa agalon. 12:24
Kon ang pangulo sa panimalay gingan-
• 19 Apan
kon dakpon na mo, ayaw lag Beelzebul, unsa pa kaha kangil-ad
kabalakag unsay isulti. Pahibaloon ra ang itawag sa mga sakop? Busa,
Ex
4:10 mo inig-abot sa panahon. 20 Kay dili ayawg kahadlok nila.
Jn
15:26
kamoy mosulti kondili, ang espiritu sa 26
Walay tinabonan nga dili ukban, 4:22 Mc

Buhat inyong Amahan nga naa ninyo. ug walay tinagoan nga dili mahibaloan. 8:17Lc
4:8
27
21
Ang igsoon motugyan sa igsoon Ang akong gisulti sa ngitngit, isulti sa
Mik
7:6 sa kamatayon; ang amahan sa anak. hayag. Ug ang kamo ray nakadungog,
Ang mga anak makigbatok sa gini- isinggit sa mga atop sa kabalayan.
tawag sa Amahan ug pagtalikod sa labing tisya. Busa, nahimo silang saksi sa Maayong
mahinungdanong higayon sa kinabuhi sa tawo. Balita ug milihok alang sa hustisya, kamatoohan
ug kalingkawasan subay sa gisugo sa Ebang-
• 16. …gipadala tamo… (b. 16). Si Jesus helyo. Mao nga gilutos sila ug gibutangbutangan
namulong alang sa tanan niyang tinun-an, (lakip sa mismong sosyedad nga nanalipod sa kauga-
ang sa karon) nga nakasinatig panglutos. Ang lingnan.
pulong “Martir” nagkahulogag “saksi” ug nag- May daghan nila nga aktibo pagpalingkawas
pasabot ni sa mga saksi ni Jesus, kinsa mitahan sa mga kabos ug sinalikway sama sa gibuhat ni
sa ilang kinabuhi ug nagpasakit tungod sa ilang Jesus. Ang uban midumili pagyukbo sa mga
pagtoo. Hinuon, dili tanang kristyanos nga nagharing klase sama gihapon sa gibuhat ni
gilutos tungod ni Cristo ug maunongong Jesus. Kining kalihokana giisip nga pamolitika sa
mipuyo sa Ebanghelyo ang maisip nga martir. politika ray naa sa hunahuna, apan alang sa
Kon gipakita nila sa ilang kamatayon ang nagpuyo sa pagtoo, hugot ang ilang baroganan
susamang pagbati ni Jesus sa Pasyon, tinuod nga buhi pod ning pagpadayag sa pagtoo.
silang saksi. Hinuon dili importanti nga mailhan kinsay ti-
nuod nga martir ug kinsay dili: si Cristo mismo
Sa ubang nasod naay dili klaro ug nakalibog moila nila atubangan sa Amahan kon moabot
nga mga kahimtang. Pananglitan, may awto- na siya nga mahimayaon.
ridad sa kagamhanan nga deboto sa tinoohan,
ang kadagkoan hinimbahon kaayo, apan ang
mga maayong kristyanos didto lakip ang • 19. …ayaw kabalakag…(b. 19). Ang mga
saksi ni Cristo wala maglihok alang sa kau-
kaparian, gipangdakop, giturtyor, gipamatay. galingon. Dihang lutoson sila ug bilanggoon sa
Moingon sila nga “Dili mga martir, apan su- ngalan ni Jesus, ang iyang Espiritu nag-uban
bersibo!” Mao pod ni sa nanglabayng mga siglo kanunay. Ang sobrang kabalaka tungod ba kaha
kanus-a ang mga katoliko sa Inglatera, Francia, sa kasong giatubang, makapugong sa kaga-
Tsina, gilutos, kay midumili pagbiya sa kahiusa wasan sa Espiritu ug mawala ang kalinaw nga
sa Roma. Gisupak nila ang kagamhanan. Alang gipasalig sa gilutos.
sa Simbahang Katoliko, mga saksi sila ni Cristo,
kay mas gipalabi nila ang Diyos kay sa tawo. • 23. …sa dili pa mo makasangkad… (b.
Mao gihapon karon. May mga matoohon nga 23). Kining tudlinga angang ipahimutang sa
dili andam pagbarog batok sa mga madaug- unang bahin sa pamahayag ni Jesus kabahin sa
daogong pamaagi ug mga gambalay sa kagam- misyon sa Galilea. Apan buot ni Mateo nga
hanan. Andam silang magpakamatay tungod ni malakip ini ang umaabot nga mga misyonaryo.
Cristo, apan dili makakita sa hinungdan pag- Busa, nausab ang kahulogan: bisag abogon sila
supak sa ordinaryong kahiwian sa nagyatak sa sa ubang dapit, daghan gihapon ang mga
tawhanong dignidad. Ang uban nakaamgo sa buluhaton hangtod sa ikaduhang pagbalik ni
kabangian tali sa Ebanghelyo ug sa mga inhus- Jesus.
MATEO 10 32

1P • 28 Ayawg kahadlok sa mopatay sa lalaki o babaye labaw kay kanako, dili
3:14
Reb
2:10
lawas ra, apan dili sa kalag. Kahadloki takos nako. 38 Ang dili mopas-an sa 16:24

Jaime hinuon ang makalaglag sa kalag ug sa krus ug mosunod nako, dili angay
4:12
lawas sa impyerno. 29 Sa pipila ka sa- nako. 39 Ang nag-atiman sa iya rang
Lc
lapi, makapalit mog duha ka sayaw. kinabuhi, kawad-an hinuon ini. Apan 17:33
Apan walay usa ini nga mahulog sa ang kawad-an sa kinabuhi tungod Jn
12:25
yuta kon dili motugot ang inyong nako, nakakaplag ini.
Is 18:5
14:45 Amahan. 30 Ug kamo, ang matag lugas 40
Ang modawat ninyo, modawat sab Jn
Buhat
27:34
sa buhok sa inyong ulo giihap. 31 Busa, nako. Ug ang modawat nako, modawat 12:44
Gal

6:26
ayawg kahadlok. Labaw mo kaayog sa nagpadala nako. 41 Ang modawat sa 4:14

12:12 kabililhon sa daghang sayaw. propeta isip propeta, makadawat sa 1H
17:9
Lc • 32 Ang moila nako atubangan sa ganti sa propeta. Ang modawat sa ta- 2H
9:26 4:8
2Tim mga tawo, ilhon pod nako atubangan rong, kay tarong, makadawat sa ganti
2:12
Reb sa akong Amahan sa Langit. 33 Ang sa tarong. 42 Kon may mohatag og bi-
3:5
mosalikway nako atubangan sa kataw- sag usa na lang ka baso sa bugnawng Mc
9:41
han, isalikway pod nako atubangan sa tubig sa usa ining mga gagmay, kay
akong Amahan sa Langit. tinun-an ko siya, sultihan tamo, gan-
tihan.”
Lc
• 34 Ayawg hunahunaa nga mianhi
2:34 Si Jesus ug si Juan
12:51 ko aron pagdalag kalinaw sa kalibotan.
22:36
Dili kalinaw kondili, espada. 35 Mianhi (Lc 7:18; 16:16; 10:12)
Mik ko aron ang anak nga lalaki makigba- • 1
Human pahimangnoi ni Jesus
7:6
tok sa amahan ug ang anak nga 11 ang 12 niya ka tinunan, mipa-
babaye sa inahan; ang mga binalaye sa dayon siya sa unahan aron pagtudlo ug
ugangang babaye. 36 Ang inyong kaa- pagwali sa iyang mensahe sa kalung-
way ang sakop ra pod sa panimalay. soran. 2 Sa pagkadungog ni Juan nga
Dt 37
Ang nahigugma sa amahan ug Magbubunyag sa bilanggoan sa gihimo
33:9
Lc inahan labaw kay kanako dili angay ni Cristo, nagpadala siyag mga tinun-
14:26
nako. Ang nahigugma sa anak nga an 3 aron pagpangutana ni Jesus: “Ikaw
• 28. Ayawg kahadlok…(b. 28). Nasayod si alang nato adlaw adlaw: nga dili ta maulaw sa
Jesus nga talawan ta. Dihang miawhag siya nga pagbuhat ug pagsulti isip katawhang may pag-
dili ta angayng mangitag kasigurohan sa too kon gikinahanglan ang pagpadayag sa kris-
bahandi, miingon siyang daan, “ayawg kaba- tohanong baroganan sa kadaghanan.
laka”. Karon atubangan sa kahadlok sa pang-
lutos midugang siya pag-ingon: “Kon dili mo • 34. Ayawg hunahunaa nga…(b. 34). Ang
makalingkawas sa inyong katalawan, hunahu- kalinaw sa matoohon naggikan sa kasayoran
naag kinsay mas angay ninyong kahadlokan, nga gihigugma siya sa Diyos: kanay gisulti sa
ang Diyos ba o ang tawo?” mga anghel sa Bethlehem: Lc 2:14. Halos bisag
Mao ra ni ang higayon kanus-a naghisgot si asa, ang naandang pagsabot sa kalinaw mao
Jesus og “kahadlok sa Diyos”. Sa daang kasa- ang kahimtang nga walay gubot. Mao nga kon
botan ang “kahadlok sa Diyos” kasagaran dunay mamatay ug ilubong, markahan dayon
nagpasabot og “pagtahod sa Diyos”. Apan ang ang krus og R. I. P. sa ato pa “Pahulay sa kali-
pagtahod dili kahadlok. Ang pagtahod kinaiya naw”. Sa Biblia ang kahulogan sa kalinaw mas
nga angay sa tawong gawasnon. Kon dunay lapad kay sa kawalay gubot. Nagkahulogan nig
bangis nga pangulo nga momando nato sa pag- kapuno sa kinabuhi kay naay kalamboan, pag-
sunod, walay luna ang pagtahod kondili, ang kaon, hustisya, kagawasan, ubp.
kahadlok. Ang Diyos wala maghulga nato sa Niining kalibotana nga gigamhan sa pwersa ug
impyerno. Iya tang gipahinumdoman nga kon kabangis sa bakak ug panglingla, nga nahu-
mawala siya nato, mawala pod ta sa atong kau- gawan sa kahakog ug pag-iyaiya, diin ang ba-
galingon, ug kanay impyerno. handi maoy gipakadios, si Jesus wala moanhi
aron pagdalag kalinaw, kondili pinuti. Busa,
• 32. Ang moila nako… (b. 32). Human naay pagkabahinbahin tali sa batok ug pabor sa
gipaila kanato ni Jesus ang Amahan iya dayong kamatuoran, ug sa dapig ug supak sa Ebanghel-
gipatin-aw nga silang duha walay kalainan sa yo. Ang maong tudling nag-aghat nato paghi-
kinaiya: si Jesus maoy mohukom sa atong kaug- mog desisyon diha sa kagawasan, bisan pa sa
maon. Ang kapasikaran ini mao ang kamau- pagsupak sa mga suod sa kinabuhi. Pananglitan,
nongon nato sa kristohanong pagtoo. Hagit ni ang babaye nga nagsabak mosupak sa ginikanan
33 MATEO 11

bay among gipaabot, o maghulat pa mi nga propeta ni Juan, ang Magbubun-
sa lain?” yag. Apan labaw niya ang kinagamyan
Is 4
Si Jesus mitubag: “Pamauli mo ug sa gingharian sa Langit. 12 Sukad sa
26:19
42:18 suginli si Juan sa inyong nadu-ngog ug panahon ni Juan nga Magbubunyag
nasaksihan: 5 ang mga buta nakakita, hangtod karon, ang gingharian sa
ang bakol nakalakaw, ang sanlahon Langit nag-antos sa mga pwersang Lc
naayo, ang bungol nakadungog, ang bangis, ug ang mga desidido kaayo 16:16
13:57
26:31 patay nabanhaw, ug ang maayong ba- nagsakmit ini.
Jn Mal
6:61 lita nawali sa mga kabos. 6 Bulahan ang 13
Ang panahon sa mga Propeta ug 3:23
wala masakit nako.” sa Balaod nagpadayon hangtod ni 9:11 Mc

7
Sa pagpamauli na sa mga tinun-an Juan. Panahon to sa propesiya. 14 Kon 1:17Lc
ni Juan, si Jesus misugod pagsulti sa motoo mo nako, si Juan si Elias siya, Jn
mga panon sa katawhan mahitungod ang gitagnang moanhi. 15 Ang may da- 1:21
Reb
ni Juan: Unsay inyong gipaabot nga lunggan, pamati. 2:7

16
makita sa pag-adto sa kamingawan? Karon, unsay akong tandian ining
Ang bugang ba nga gipilaypilay sa kaliwata? Sama sila sa kabataan nga
hangin? 8 Unsay inyong giadto aron nanglingkod sa tyanggi. Unya, nana-
14:5 tan-awon? Ang tawo ba nga luhog wag sa ilang barkada ug naninggit:
17
21:26
Dt
bisti? Ang nagsul-ob og tahom nga bis- ‘Among gitugtog ang plawta, apan
18:15 ti tua sa mga palasyo. 9 Unsay inyong wala mo manayaw. Miawit mig himno
Lc
1:76 gipaabot nga makita? Propeta ba? Oo, sa lubong, apan wala mo manghilak!’
sa pagkatinuod, labaw kay sa propeta. 18
Si Juan mianhi sa samang paagi. 9:14
10
Ex
23:20
Siya ang giingon sa kasulatan: Gipa- Nagpuasa siya ug ang mga tawo mi- 1:15Lc
Mal dala ko ang akong sinugo nga mag- ingon: ‘Giyawaan siya.’ 19 Unya, ang 9:11
3:1
Jn una nimo aron pag-andam sa imong Anak sa Tawo mianhi, mikaon ug mii- Lc
1:15 15:1
6:14 dalan. nom. Ug ang mga tawo miingon: Tan- 19:17
11
Sultihan tamo: “wala pay labaw awa kining tawhana! Ulit ug palahubog,
nga buot mopakuha sa bata. Daghang Kristya- Gisayop ni pagsabot sa ubang tawo. Abi nilag
nos ang gilutos, kay nagtudlo sila nga ang balaod maoy tuyo ni Jesus ang pagtudlog katekismo sa
sa Diyos labaw sa awtoridad sa ginikanan. Na- mga kabos. Sa panahon ni Jesus, ang mga Pari-
hitabo ni sa karaang mga Romano, ug karon, sa seo nagtoo nga katungdanan nila ang pagtudlo
Korea ug Tsina. sa mga yano ug dili edukado, apan si Jesus
Ang yawa nagpasiugdag panglutos batok sa nagpadala sa iyang kabos nga apostoles taliwala
matag tawo nga magbag-o sa kinabuhi. Mahimo sa mga kabos aron pagwali nila ug aron ilang
nga higala, mahimo sab nga awtoridad sa tino- madiskobrehan ang presensya ug kalihokan sa
ohan o sa kagamhanan sama sa nahitabo sa Diyos nga Amahan sa ilang kinabuhi. Kini ang
ubang nasod lakip sa ato. nagpaluyong kasinatian nga makapabag-o sa
… dili angay nako (b. 37). Si Jesus nagsulti ini kalibotan ug sa kinabuhi sa matag usa.
sa uban gawas sa mga misyonaryo ug sa dunay b. 6 – Basaha ang laing paagi sa paghubad
espisyal nga misyon. Ang matag usa giawhag ining maong tudling sa Lc 7:23.
pagputol sa tanang relasyon sa pamilya nga dili b. 11 – Literal ang paghubad ni Mateo sa pag-
makatabang sa Kristohanong pagtubo. Ang ingon: wala pay labaw nga propeta ni Juan, ang
nahigugma ni Cristo makakitag daghang Magbubunyag. Ang maong pulong nagkahulo-
kahigayonan paglingkawas sa kaugalingon sa gag usa ka propeta.
pag-usik-usik sa panahon o sa sobrang kabalaka b. 12 – Ang Gingharian sa Diyos pwersang
sa pamilya nga makapugong pagtubag sa mas naglihok nga makapaabanti sa kasaysayan,
hamiling tawag sa Diyos. ginamit ang malinawon ug bisan gani ang
dugoong kausaban sa kinabuhing tawhanon.
ANG EBANGHELYO UG MGA KABOS Ang magtotoo gitawag sa aktibong pagsalmot
• 11.1 Basaha ang komentaryo sa Lc 7:18. ining nagpadayon nga kausaban. Ang kama-
… ang maayong balita nawali… (b. 5). Ang tayon ug Pagkabanhaw aktibong naglihok sa
gisangyaw ni Jesus sa iyang katagilungsod atong taliwala ug sa tibuok kalibotan.
Maayong Balita, kay mensahe ni nga wala
damha nga magdalag paglaom ug dignidad sa • 20. Corozain ug Betsaida: Ining duha
mga kabos ug sa mga yanong tawo. ka syudad nahimutang ang inila ug taas nga
Kining tekstoha angayng basahon uban sa Lc mga tunghaan sa relihiyon, apan wala sila
1:52; 4:18; 6:20; 10:23. modawat sa Ebanghelyo. Ang Tiro ug Sidon:
MATEO 11 34

13:58 3:35
Jn
higala sa kobrador sa buhis ug sa ma- Amahan ug walay nakaila sa Amahan 10:15
15:24 kasasala! Apan ang Kaalam mamatud- gawas sa Anak ug ang pilion sa Anak 13:3
17:2
an sa bunga.” nga makaila niya. 28 Ari mo nako, ka- Flm
2:9
• 20 Unya, mong nga nag-ugmad ug gikapoyan sa
misugod si Jesus og pagdala sa bug-at nga palas-anon, kay
saway sa mga syudad diin gihimo ang papahulayon tamo. 29 Isangon ang
kadaghanan sa iyang milagro. Kay ang akong yugo ug sunda ko. Kay aghop
Jer
6:16
mga tawo ini wala magbag-o sa ilang ug mapaubsanon ko sa kasingkasing, 31:25
Os
Is binuhatan. 21 “Pastilan! Corozain ug ug makapahulay mo. 30 Sayon ang 10:11
23:1 Pan
Ez Betsaida! Kon ang mga milagro nga akong yugo ug gaan ang akong palas- 3:17
26:28
Jl
nahimo diha ninyo didto pa himoa sa anon.”
1Jn
5:3
3:4 Tiro ug Sidon, ang mga tawo ini dugay
Am
1:9 ra untang naghinulsol. Nagsul-ob na Ginoo sa adlaw sa pahulay
Zac
9:2 silag sako ug nagbulibod og abo sa ulo. (Mc 2:23; 3:1; Lc 6:1; 14:1)
22
Es Apan, ipaniguro ko nga sa adlaw sa 1
Usa ana ka Adlaw sa Pahulay
4:1
hukom mas maluoy ang Diyos sa taga 12 milatas si Jesus sa kaumahan sa
Dt
23:25

Tiro ug Sidon kay kaninyo. 23 Ug ikaw, trigo, ug ang iyang mga tinun-an
Is
14:13,
Cafarnaum, ibayaw kaha ka sa langit? gigutom. Busa, nangutlo silag mga
15
Gen
Dili! Itambog hinuon sa impyerno! Kon uhay sa trigo ug nangaon sa lugas. 2 Sa Ex
19 ang mga milagro nga nahimo diha pagkamatngon sa mga Pariseo, mii- 20:10
2P Dt
2:6 nimo didto pa himoa sa Sodoma, nia ngon sila kang Jesus: “Tan-awa ang 5:14
pa unta ni hangtod karon. 24 Apan sul- imong mga tinun-an. Nagbuhat sila sa
tihan tikaw, sa adlaw sa hukom, mas gidili sa Adlaw sa Pahulay!”
maluoy pa ang Diyos sa Sodoma kay 3
Si Jesus mitubag: “Wala ba mo ma- 1S
kanimo.” 21:2
kabasa sa gibuhat ni David dihang
Isangon ang akong yugo gigutom siya ug ang iyang mga tawo?
4
(Lc 10: 21) Miadto siya sa balay sa Diyos ug mi- Lev
24:5
• 25 Niadtong
higayona si Jesus mii- kaon sa pan nga gihalad alang sa
Jn ngon: “Amahan, Ginoo sa Langit ug Diyos, bisag wala silay katungod sa
7:48
1Cor yuta, dalayegon ka, kay gitago mo pagkaon ini, kay alang ra ni sa pari.
5
1:17,
kining mga butanga sa maalamon ug Wala ba mo makabasa sa Balaod nga
26
makinaadmanon, apan gipadayag sa ang mga pari naglapas sa Adlaw sa
yanong katawhan. 26 Oo, Amahan, Pahulay, apan wala sila makasala?
12:41
28;18 nakapahimuot ni nimo. 27 Ang tanang 6
Sultihan tamo nga dinhi may labaw Lc
Wis 11:30
2:13
butang gitugyan kanako sa Amahan. pa sa Templo. 7 Kon nasayod pa mo sa Os
Jn
1:18
Walay nakaila sa Anak gawas sa tinuod nga kahulogan ining mga pu- 6:6

duha ka paganong syudad nga gitunglo sa mga sa Amahan. Isip Diyos makapangayo siya sa
propeta. bisag unsa gikan nato, kay dili man siya gawas
nato, apan ang iyang gahom molagbas sa
• 25. Amahan, Ginoo sa…(b. 25). Ang suod kailadman sa atong kasingkasing. Basaha sa Lc
nga relasyon ni Jesus ug sa Amahan sa daghang 10:21).
higayon, mas napakita sa pag-ampo ni Jesus Ari mo nako…(b. 28). Dili ko pagaanon ang
nga nakadasig sa mga tinun-an. Kining tekstoha inyong palas-anon, apan pinaagi sa pagbutang
mubong pag-ampo, dinasig sa labing lab-as nga sa akong yugo diha ninyo, mahatagan mog
hitabo. Ang mga hitabo ug ang adlaw adlaw nga pamaagi unsaon pagpas-an sa inyong palas-
pagpakabuhi maoy labing maayong tinubdan sa anon.
pag-ampo. Kining pag-ampoa nagtudlo nato og
importanting leksyon: alang sa pagkatinun-ang Si Jesus, ang mapailobon ug mapaubsanong
kristohanon gikinahanglan ang mapaubsanong magtutudlo, nagpahigayon nga masinati nato
kasingkasing ug kabukas sa Diyos. Ang mga ang kaluoy sa Diyos sa atong kinabuhi ug sa
mapahitas-on nga kusog mangatarongan ug atong pag-antos. Iyang gipakita nato ang gugma
sobrang nagsalig sa kaugalingon malagmit dili sa Diyos bisan sa kasugoan sa Balaod. Ang Diyos
daling makasinati sa kamatuoran ni Jesus. lang ang maayo ug ang iyang kamaayo gahom
Anak siya nga nakaila sa amahan ug nailhan nga gigamit ni Cristo.
35 MATEO 12

long: Kaluoy ang akong gipangita, dili gugma ug gikahimut-an. Pakonsaron
mga halad, dili unta ninyo paka-sad-on ko kaniya ang akong espiritu ug isang-
ang walay sala. yaw niya ang akong hukom sa tanang
8
Gawas pa, ang Anak sa Tawo Gi- kanasoran.
noo sa Adlaw sa Pahulay.” 19
Dili siya makiglalis ni mosinggit,
9
Unya, si Jesus mibiya sa maong ni madungog ang tingog sa kadalanan.
20
dapit ug miadto sa ilang sinagoga. Ang tigbaw nga nagupok dili niya
10
Lc May tawo didto kansang kamot na- balion. Ni palungon ang nagkaawop
14:3
paralisa. Ug nangutana sila ni Jesus: nga siga. Molahutay siya hangtod nga
“Gitugot ba ang pag-ayo sa masakiton ang hustisya magmadaogon. 21 Ang ta-
sa Adlaw sa Pahulay?” Buot silang mo- nang kanasoran maglaom niya.”
pasakag sumbong batok ni Jesus.
11 Ang sala nga dili mapasaylo
Apan miingon siya: “Unsay buha- (Mc 3:22; Lc 11:15)
ton kon usa ninyo may karnerong ma-
• 22 Unya, may pipila ka tawo nga
hulog sa gahong sa Adlaw sa Pahulay?
6:26 Dili ba ni ninyo kuhaon? 12 Ang tawo nagdalag giyawaang buta ug amang
10:31
Lc labaw kaayo ka bililhon sa karnero! nga giayo ni Jesus. Sa ingon nakasulti
12:7
Num Busa, gitugot ang pagbuhat og maayo na siya ug nakakita. 23 Ang tanang
28:9 sa Adlaw sa Pahulay.” 13 Unya, giing- tawo sa pundok natingala ug nahi-
Lc
13:16 nan ni Jesus ang tawo: “Ituy-od ang bulong: “Siya ba ang Anak ni David?”
Jn 24
5:9 imong bukton.” Gituy-od ni ug naayo Sa pagkadungog sa mga Pariseo mi-
7:23
9:13 sama sa pikas. ingon sila: “Si Beelzebul, ang pangulo
14
Nanglakaw ang mga Pariseo ug sa mga yawa, ang naghatag niyag
naglaraw pagpatay ni Jesus. 15 Apan si gahom sa pag-abog sa mga yawa.”
27:1
Mc Jesus nasayod sa daotan nilang laraw 25
Apan si Jesus nga nasayod sa
11:18
Jn busa, mipahawa siya. Misunod niya ilang hunahuna miingon: “Ang ging-
5:16
ang daghang tawo. Giayo niya ang harian nga magkabahinbahin ug mag-
8:4
9:30
tanang masakiton 16 ug higpit siyang unay, mapukan. Ang lungsod o pani-
Mc mipahimangno sa dili pagpanugilon malay nga magkabahinbahin dili mo-
3:12
5:43 mahitungod niya. lungtad. 26 Kon ang usa ka yawa moa-
7:36 17
Niining paagiha natuman ang bog sa lain, nabahinbahin siya batok sa
Is
panagna ni propeta Isaias: 18 “Ania ang kaugalingon. Unsaon pagba-rog sa
42:1 pinili kong sulugoon, ang akong gihi- iyang gingharian? 27 Kon nag-abog ko
• 12.22 Basaha ang komentaryo sa Mc Busa, klaro ang kahulogan sa pag-ingon ni
3:22. Jesus nga ang magsultig daotan batok sa Espiritu
… sa inyong katawhan… (b. 27). Naghisgot Santo dili mapasaylo karong panahona ni sa
dinhi si Jesus sa mga Judio nga tighingilin og umaabot nga panahon. Sa ato pa, dili mapasaylo
yawa ginamit ang mga pag-ampo ug tulumanon, karon ug sa pag-abot sa panahon nga maghari
sama sa giasoy sa Buhat 19:13. na ang Diyos sa hingpit. Kay unsaon man pagpa-
…ang nagsultig daotan… (b. 31). Nagpa- saylo sa tawo nga dili bukas sa pagpasulod sa
sabot ni nga, bisan ang mga maayong buhat sa mapasayloong grasya sa Diyos?
Espiritu Santo, ingnon nga mga buhat sa yawa, Kon ang kahoy…(b. 33). Adunay lahi nga
sama sa mabasa sa Mc 3:30. Kinsay makaluwas paggamit sa tudling nga mabasa sa 7:16. Sum-
sa tulibagbag og konsensya? bong ni batok sa mga Pariseo: gihimo nilang
…karon o ugma damlag (b. 32). Ang mga daotan ang maayo, kay daotan man ang ilang
Judio naglantaw sa duha ka panahon. Ang kasingkasing. Ang kaugalingong pulong ang
karon mao ang kasaysayan nga atong nasinati: gamiton aron paghukom ninyo… (37). Ang
kasaysayan sa kasakitan, pag-antos, kamata- Diyos maghukom sa matag usa pinasikad sa
yon, sala, pagdaugdaog. Naglaom sila nga ki- konsensya. Kadtong mga hinawayon ug hinum-
ning kasaysayana karon matapos ra ug mobanos bong, isumbong. Ug ang mapasayloon, pasay-
ang “ugma damlag” kanus-a maghari ang hus- loon. Ang Diyos dili mohukom nato gikan sa
tisya, panagdait, kadagayaan sa kinabuhi. Tataw gawas sama sa gibuhat sa mga tawo: apan sa
dinhi nga alang sa mga Judio ang “ugma dam- atong kailadman modan-ag ang kahayag nga
lag” laing ngalan sa paghari o sa Gingharian sa mopakita sa atong mga sala. Tungod ini, layo ra
Diyos. ta kaayo sa Diyos nga Maghuhukom.
MATEO 12 36

sa mga yawa pinaagi ni Beelzebul, Gisaway ni Jesus ang katawhan
kinsay naghatag sa inyong katawhan (Mc 8:11; Lc 11:16)
og gahom sa pag-abog nila? Silay mo- • 38 Unya, pipila sa magtutudlo sa
tubag. Balaod ug Pariseo namulong : “ Magtu-
Buhat
28
Apan kon giabog ko ang mga tudlo, nagkinahanglan mig timaan
10:38
yawa pinaagi sa Espiritu sa Diyos, dan, gikan nimo.” 39 Si Jesus mitubag: “Ang
ang gingharian sa Diyos miabot na daotan ug walay pagtoong katawhan
Is ninyo. 29 Kinsay makalungkab sa balay nangayog timaan. Apan ang timaan
49:25
Jn sa kusgan ug makapangawat sa kabta- nga akong ikahatag mao ang timaan ni
12:31
ngan kon dili gaposon una ang kus- Jonas, ang propeta. 40 Ingon nga didto Jon
gan? Anha pa makuha ang kabtangan. si Jonas sa tiyan sa dakong isda sulod 2:1
30
Ang dili dapig nako, batok nako. sa tulo ka adlaw ug tulo ka gabii, ang
Ang dili mouban nako pagpamundok, Anak pod sa Tawo magpabilin sa
nagpatibulaag. kailadman sa yuta sulod sa tulo ka
31
Busa, sultihan tamo: ang mga adlaw ug tulo ka gabii.
41
tawo mapasaylo sa bisan unsang sala Sa adlaw sa hukom, ang katawhan
ug sa bisan unsang pulong nga daotan. sa Ninive mamangon ug masudyaan
Apan ang magsultig daotan batok sa mo. Kay nagbag-o sila sa kinabuhi sa
Espiritu, dili pasayloon. 32 Ang mag- pagkadungog sa wali ni Jonas. Dinhi
1Tim sultig daotan batok sa Anak sa Tawo niay labaw pa ni Jonas. 42 Sa adlaw sa 1H
1:13 10:1
Lc mapasaylo, apan ang magsultig dao- hukom, ang Rayna sa Habagatan mo-
12:10
tan batok sa Espiritu Santo dili pasay- barog ug motulisok ninyo. Mianhi siya
loon, karon o ugma damlag. gikan sa pikas bahin sa kalibotan aron
33
Kon ang kahoy maayo, maayo pagpamati sa kaalam ni Solomon. Din-
sab ang mga bunga; kon daotan, hi niay labaw pa ni Solomon.
43
daotan pod ang mga bunga. 34 Mga ka- Kon may mogawas nga daotang
3:7
liwat sa bitin! Unsaon ninyo pagsultig espiritu sa usa ka tawo, mopanaw ni sa
23:33
Lc
maayo nga hilabihan man mong dao- mga dapit nga uga ug mangitag
3:7
15:18 tana? Ang baba mosulti gikan sa ka- kapahula-yan. Kon way makaplagan,
44
Mc
7:21 puno sa kasingkasing. 35 Ang maayong moingon ni: “Mobalik ko sa balay
tawo magkuhag kaayohan gikan sa nga akong gibiyaan.” Mobalik ni ug
diyosnong bahandi sa kasingkasing, ug makaplagan ang balay nga walay su-
ang daotan, kadaotan gikan sa yawan- lod, limpyo ug maayong pagkapahi-
ong bahandi. mutang. 45 Unya, mopanaw siyag balik Mc
36 dala ang laing pito ka espiritu nga la- 5:9
Jaime Sultihan tamo: sa adlaw sa hu- Lc
3:1 baw niya ka daotan. Manulod ni ug 8:2
kom, ang mga tawo maghatag og hu- 2P
mamuyo didto. Kadtong tawhana ma- 2:20
say sa way hinungdang pulong. 37 Ang
labaw ka ngil-ad sa kaniadto. Kini ang
kaugalingong pulong ang gami-ton
dangatan ining daotang kaliwatan.”
aron paghukom ninyo, aron pag-ma-
• Jn
tuod kon sad-an ba mo o dili.” 46
Samtang si Jesus nagsulti sa 2:12

• 38. Si Jesus wala mohimog milagro anang ni Jesus. Naminaw sila ni Jesus ug midawat sa
adlawa, kay ang mga batid sa relihiyon buot iyang mensahe. Apan sa dili madugay mobalik
mosukitsukit niya imbis maminaw. Nakahimo na sila sa kanhing pagkabuta. Ang mga tawo sa
si Jesus og daghang milagro, apan wala sila Ninive: tan-awa sa Jon 3:5. Ang Rayna sa
manoo. Habagatan: 1 Hari 10.
Ang daotan ug walay…(b. 39). Kining Ang timaan ni Jonas mao ang pagkabanhaw
pamahayaga sa Biblia nagpasabot sa matoohon ni Jesus (b. 39). Morag pinugos ang pagtandi tali
nga dili maunongon sa Diyos. Wala nila isalikway sa tulo ka adlaw ni Jonas sulod sa tiyan sa dakong
ang pulong sa Diyos, apan nagbaton silag isda, ug ang pagkabanhaw ni Jesus.
kaugalingong mga diosdios.
Ang tudling bahin sa daotang espiritu (b. 44) • 46. Ang imong inahan…(b. 47). Kon
ang yawa, nagpunting sa katawhan sa panahon tinuod pa silang inahan ug igsoon ni Jesus, ang
37 MATEO 13

Buhat
1:14
katawhan miabot ang iyang inahan ug gas miadto sa uma aron pagpamugas.
mga igsoon aron makigsulti niya. Sa pagsabod niya sa binhi, ang uban
Naghulat sila sa gawas. 47 Busa, giing- nahulog sa daplin sa dalan ug gipa-
nan siya: “Ang imong inahan ug mga nuhak sa mga langgam. 5 Ang uban sa
igsoon tua sa gawas, buot makigsulti may mga bato diin dyotay rag yuta.
nimo.” Miturok dayon ang binhi, kay ang yuta
48
Si Jesus mitubag: “Kinsay akong mabaw ra man. 6 Apan sa pagsilang sa
inahan? Ug mga igsoon?” 49 Gitudlo adlaw ang mga tanom nalaya, kay wala
niya sa kamot ang mga tinun-an ug may gamot. 7 Ang uban nahulog sa
miingon: “Tan-awa! Anaa ang akong kasampinitan. Ang mga sampinit
inahan ug mga igsoon. 50 Kay ang nag- milabong ug nalandongan ang binhi.
Lc
2:49 buhat sa kabubut-on sa akong Ama- 8
Ang uban nahulog sa maayong yuta 11:15
13:43
Mc
han sa Langit maoy akong mga igso- ug namungag 100 ka pilo ang uban, 4:23
9
ong lalaki, babaye ug akong inahan.” ang uban 60, ug ang uban 30. Kon 14:35Lc
may dalunggan mo, pamati!” Reb
Ang sambingay sa mamumugas 2:7

(Mc 4:1; Lc 8:4; 10:23; 13:26) • 10 Unya, ang iyang mga tinun-an
• 1
Nianang adlawa mibiya si miduol ug nangutana: “Nganong nag-
Lc
5:1
13 Jesus sa balay ug milingkod sa sulti ka nilag mga sambingay?” 1Cor
4:1
daplin sa lanaw. 2 Sanglit may daghang 11
Si Jesus mitubag: “Gihatag ka- Ef
tawo nga nang-lingkod ug nag-alirong ninyo ang kahibalo sa mga sikreto sa 6:193:3

sa atubangan ug sa libot niya, miluan gingharian sa Langit, dili ining mga 2:2 Col

siya sa sakayan ug milingkod samtang tawhana. 12 Kay ang dunay iyaha du-
4:3
ang tibuok panon sa katawhan nagba- gangan pa ug mahamugaway siya. Mc
rog sa lapyahan. 3 Misulti siyag mga Apan ang walay iyaha kuhaon bisan Lc 4:25

sambingay sa daghang butang. ang naa niya. 13 Tungod ini gisultihan 19:26
8:18
4
Si Jesus miingon: “Ang mamumu- ko silag mga sambingay. Kay nagtan-
Ebanghelyo moingon unta: “ang iyang inahan Jesus nga nakainit sa mga tawo. Nahadlok ba si
ug ang mga anak nga lalaki sa iyang inahan, “kay Jesus nila? Wala! Nabalaka lang siya nga kining
mao ni ang pamaagi sa pagsulti sa mga Judio. mga tawhana nangitag politikanhong solusyon;
wala silay laing nakita gawas sa mga damgo ug
• 13.1 Nagsugod dinhi ang ikatulong wali ni dili sila makadawat sa gasa sa Diyos: naka-
Jesus sa Ebanghelyo ni Mateo. Naglangkob ni sa dungog sila, apan dili makasabot, dili gustong
pito ka sambingay ni Jesus bahin sa Gingharian mag-usab, ni nga ayohon sila.
sa Diyos. Ang matag sambingay lahig paghu- Ang binhi nga gitisok ni Jesus mao ang mga
lagway sa Gingharian. Kon hiusahon ang tanan, pulong sa kamatuoran ug kinabuhi nga kina-
atong masabtan ang lainlaing dagway ining hanglang amumahon ug patuboon sa kasing-
kamatuorana nga sa hilom nagtubo sa atong kasing. Ang liso mitubo hangtod karon. Ug
taliwala latas sa kasaysayan. dungan ini mikaylap ang Gingharian sa tibuok
Niining bahina, si Jesus namulong pinaagig kalibotan. Apan wala magkinahanglag dagkong
mga sambingay, sama sa naandan sa mga mag- kalamposan (kay dili man makagitib sa daghang
uuma ug mamumuo. Kining paagiha maka- naminaw). Apan diin mitubo ni, daghan ang ani!
tabang pag-ayo sa pagtudlog pamatasan. Sa Basaha ang mga komentaryo sa Mc 4:1; 4:14.
maong panahon, kining pagtandi o mga sam-
bingay namapuslanon sa mga magtutudlo sa • 10. Gihatag kaninyo...(b. 11). kaninyo
tinoohan. nga matinud-anon sa pagtubag sa tawag ni
Hinuon dihang gisangyaw ni Jesus nga mia- Cristo ug mihukom sa pagsunod niya. Ug kay
bot na ang Gingharian sa Diyos, ang Dakong kauban man mo sa buluhaton ni Cristo, ipadayag
panon sa katawhan nga naglibot niya interesado kaninyo sa Amahan ang iyang mga sikreto.
kaayong maminaw sa klarong mensahe. Alang Ang Gingharian sa Langit. Sa ginaingon na,
nila ang Gingharian sa Diyos nagdalag politi- ang “Langit” pulong nga gihulip sa mga Judio sa
kanhong kahulogan, sama sa “kalingkawa-san” “Diyos”. Ang Gingharian sa Langit mao ang
karon. Ug natingala ang mga tawo nga-nong Gingharian sa Diyos, ang Amahan sa Langit,
naggamit siyag mga sambingay imbis mo- sama ra sa Diyos nga Amahan. Busa, dili an-
diretsog sulti. gayng masayop pagsabot nga ang Ebanghelyo
Uban sa naminaw ni Jesus mao ang mga nagsangyaw rag Gingharian didto sa langit
espiya ni Herodes o sa mga Romano. Ilang itaho human sa atong kinabuhi karon. Ang tinuod
sa awtoridad ang bisan unsang ipamulong ni mao nga si Jesus nagpasabot nga ang Diyos
MATEO 13 38

Is
6:9 aw sila, apan dili makakita; namati, kasing: Ang binhi nga nahulog sa dap-
Jn
12:40
apan dili makadungog ni makasabot. lin sa dalan.
14 20
Buhat Natuman diha nila ang mga Ang binhi nga nahulog sa kaba-
28:26
pulong ni propeta Isaias: Bisag unsaon tohan mao ang tawo nga nakadungog
ninyog pamati, dili mo makasabot; sa pulong ug midawat dayon ini nga
bisag unsaog tan-aw, dili makakita. malipayon, 21 apan wala ni maka-
15
Kay tig-a silag kasingkasing. Ang gamot. Milungtad lang sa mubong pa-
dalunggan maglisod pagpamati ug nahon. Kon gukdon ug lutoson siya
ang mata halos dili makakita. Kon tungod sa pulong, motalikod siya gila-
makakita sila sa ilang mata, maka- yon.
22
dungog sa ilang dalunggan ug maka- Ang binhi nga nahulog sa mga Lc
12:16
sabot sa ilang kasingkasing, mobalik sampinit mao ang nakadungog sa 1Tim
6:9
sila nako ug ayohon ko sila. pulong, apan wala makabunga. Ang
16
Lc
10:23
Apan bulahan ang inyong mata, kabalaka ining kalibotana ug ang haw-
kay nakakita ug ang dalunggan, kay ang nga mga panaad sa katigayonan
nakadungog. mituok sa pulong.
17 23 Jn
Sultihan tamo nga daghan ang Apan ang binhi nga nahulog sa 15:8
Ef
3:5
propeta ug tawo nga tarong nga buot maayong yuta mao ang nakadungog Gal
5:22
1P motan-aw sa mga butang nga inyong sa pulong ug nakasabot ini. Ug namu-
1:12
nakita, apan wala makakita; mamati sa ngag 100 ka pilo o 60 o 30.
inyong nadunggan, apan wala maka- Ang sambingay sa mga sagbot
dungog. • 24 Misugilon kanila si Jesus
og la-
• 18 Karon
pamati mo sa sambingay ing sambingay: “Ang gingharian sa
sa mamumugas. Langit ikatandi sa nagsabod og ma-
19
Kon may tawong nakadungog sa ayong binhi sa uma. 25 Samtang na-
mensahe sa Gingharian, apan wala ngatulog ang tanan, ang kaaway mi-
magtuman ini, moabot ang yawa ug abot ug misabod og sagbot uban sa
sakmiton ang natanom sa kasing- mais, dayon mibiya.
mianhi aron maghari nga gawasnon sa atong mohatod sa atong padulngan. Ang paglaom
taliwala. mao ang kaisog ug paglahutay.
Gingharian o paghari sa Diyos? Basaha ang Ang sunod mao ang mga binhi nga gituok sa
komentaryo sa Lc 8:10. mga sampinit. Mga matoohon sila, apan ang
mga bunga nga anihon sa tunokon nga agianan,
• 18. Kon ang binhi nagmabungahon sa wala makatagbaw nila. Buot nilang luwason ang
uban dili sa tanan, kana dili tungod sa kalantip sa ilang kinabuhi” pinaagi sa pag-alagad sa Diyos
salabotan sa uban, samtang ang uban bugo; o ug sa bahandi sa samang higayon. Pila kaha ka
ang uban deboto, samtang ang uban dili. Ang batan-on nga produkto sa katolikong tunghaan
binhi motubo diin dunay paglaom, ug dili sa o naumol sa mga parokya nga dili mabungahon
walay paglaom. alang sa katukoran sa Gingharian sa Diyos?
Ang may paglaom nanglimbasog sa tibuok Morag naguyod sila sa ambisyon pag-angkon og
kinabuhi alang sa hamiling mithi; ang maka- dugang pang bahandi, hinungdan nga ang
nunayon nga andam pagtahan sa kaugalingon panglantaw nila alang sa Gingharian natabo-
ug paglihok aron pagkab-ot anang damgo nga nan.
dili pa makita (Heb 11:1). Ang tawo sa paglaom
mao ang tawo sa pagtoo nga makahimo paghi- • 24. Sa sambingay sa mga sagbot, gitubag
gugma sama sa Diyos. ni Jesus ang nahasol pag-ayo sa kadaotan nga
Ang mga binhi nga nahulog sa daplin sa makita bisag asa. Ang mga maayo ug daotan
dahan mao ang dili interesado sa mensahe nga magkasagol hangtod sa kataposan. Ang maayo
ilang nadawat, kay tingale nabutahan sila sa ug daotan naa sa mga tawo ug institusyon.
kaugalingong interes (mga hakog) o lahi ang Ang Diyos nagrespito sa mga tawo. Nasayod
ilang padulngan sa kinabuhi. siya nga ang tintasyon mas gamhanan kay sa
Anaa sab ang dili mangahas pag-atubang sa maayong intensyon ug nga gikinahanglan nila
panagbangi ug dali rang mabugnaw ug ma- ang igong panahon pagkakaplag ug pagpili sa
nalaw: busa, dali rang masunog. Ang paglaom maayo.
nagpasabot nga magpabiling lig-on bisan pa sa Ang Diyos mapailobon. Ang pagpasig-uli sa
kakulian. Kon ang Diyos naghatag natog dalan daghan nga nagkasumpaking grupo, pwersa ug
sa kinabuhi, kining dalana, bisan sa kakulian, kultura nga aktibong naglihok sa kalibotan,
39 MATEO 13

26
Sa pagturok sa mais ug pagsugod sama sa liso sa mustasa nga gikuha sa
og pamuso, mitubo sab ang sagbot. tawo ug gipugas sa iyang uma.
27
Unya, ang mga sulugoon sa tag-iya 32
Mas gamay ni sa ubang liso. Apan 17:20Lc
miabot ug miingon: “Agalon, maayong kon makatubo na, modako labaw sa 17:6
Ez
binhi ang imong gisabod. Diin gikan ubang tanom sa hardin. Sama sa ka- 17:23
ang sagbot?” hoy, ang mga langgam mamatog ug Dn 31:6

28
Mitubag siya: “Buhat ni sa kaa- mamahulay sa mga sanga.” 4:12

way.” Nangutana sila: Buot ka ba nga 33
Misugilon siyag lain pang sam- 1Cor
pangibton namo ang sagbot?” 29 Mitu- bingay: “Ang gingharian sa Langit 5:6
Gal
bag siya: “Ayaw, kay inig-ibot sa sag- sama sa patubo sa pan nga gikuha sa 5:9
Jn
bot, maapil unya ang mais. 30 Pasagdi babaye ug gisagol sa tulo ka takos nga
15:6 nga magdungan nag tubo hangtod sa harina hangtod nga mitubo ang tibuok
ting-ani. Unya, sultihan ko ang mga masa.”
mamumuo: “Unaha pag-ibot ang sag-
• 34 Si Jesus nagtudlo ining tanan sa
bot, bangana ug sunoga. Apan hiposa
ang mais sa akong kamalig.” katawhan pinaagig sambingay. Wala
siyay laing gisulti gawas sa sambingay.
Ang mustasa ug ang patubo 35
Busa, natuman ang giingon sa pro-
(Mc 4:30; Lc 13:18)
peta: Magsulti kog mga sambingay. Slm
• 31
Si Jesus misulti nila og laing Ipadayag ko ang mga misteryo sukad 78:2

sambingay. “Ang gingharian sa Langit sa sinugdan sa kalibotan.
makab-ot lang sa pagkatapos sa panahon. Sa katilingban o sa paghalad sa tibuok kahago alang
kasamtangan, giawhag ta sa dili pagbutang og sa “ilang Simbahan”. Kinahanglan nga magma-
ngalan ni bisag kinsa, nga “kini mga maayo” o puslanon sila ug magmabungahon sa kalibotan
“kana mga daotan”. nga ilang luwason, hiniusa sa tanang katawhan
Si Jesus mismo mokomentaryo ining sam- nga naglihok alang sa tawhanong kalamboan.
bingaya: mabasa sa tudling 36. Angay silang mahimong patubo sa masa, dili
sa linain ug espisyal nga masa. Ang patubo
ANG IGLESYA NI JESUS mobag-o sa tawhanong kasaysayan, dili sa pag-
• 31. Sa sambingay sa liso sa mustasa gipa- kabig sa tanang tawo, apan sa pagpatuhop sa
kita kanato ni Jesus nga ang Gingharian sa Diyos tawhanong kalihokan sa diwa nga naghatag og
kinahanglan nga mahimong timaan nga makita kinabuhi sa katawhan.
sa kalibotan.
Bisag unsang espirituhanong tinguha, kultu- • 34. …nagtudlo...(b. 34). Kon basahon na-
ranhong pagbag-o o rebulosyonaryong lihok to ang Mt 13:12, makaingon ta nga namu-long
manginahanglag konkretong institusyon aron ni si Jesus pinaagig sambingay ug nag-pahipi ang
maklaro ug makita. Sa samang paagi gitukod ni pagtulon-an. Apan ang laing katarongan sa
Jesus ang Simbahan isip magsa-sangyaw sa iyang paggamit og mga sambingay mao nga ang
Gingharian sa Diyos. Sa ato pa, ang Simbahan pamaagi pagtudlo mohaom sa tanang panahon.
“Kahugpongan sa gitawag”. Duha ka kinaiya sa Magsulti kog mga sambingay…(b. 35). Ang
Simbahan ang gipakita dinhi: una ning mga pulong sa Salmo 78 nga gigamit
– Una, nga makita ni ug magmabungahon ni Mateo. Ang buot niyang ipasabot: ang tina-
alang sa kalibotan, sama sa kahoy nga kapasi- goan sa Gingharian sa Diyos nga gipadayag ni
longan sa mga langgam. Jesus makatubag sa dagkong problema sa kali-
– Ikaduha, nga nakasukad ni ug nakagamot botan.
sa tawhanong kahimtang. Sukad pa sa sinugdan sa buhilaman, gikahi-
Ang matoohon dili angayng magpalayo sa dili nagbo na sa tawo ang mga problema ug hagit
matoohon, kay patubo sila sa kalibotan. nga dili niya masulbad sa kinaugalingong paagi.
Si Jesus dili gusto sa “Simbahan nga dili Si Jesus mitanyag og tubag ining panagbangi.
makita” diin ang pagbinatiay ra ug ang espiritu- Ang sensya nakadiskobre og daghang butang
hanong panaghiusa maoy gihatagag pagtagad. nga may kalabotan sa padulngan sa tawo, apan
Buot niya nga ang simbahan mahisama sa wala ni makatukib sa misteryo sa kadaotan.
higanting kahoy (sa laing bahin si Jesus mihisgot Si Jesus, mitubag dili pinaagig mga teyoriya ug
sa syudad nga gitukod ibabaw sa bungtod) nga pangagpas kondili, pinaagig mga istorya ug
mailhan sa tanan; nga ang bunga himsog ug tanghaga nga mapalandongan sa mga tawo, ug
puno sa kinabuhi. Busa, nagkinahanglan tag mahimong dugokan ug mga kamatuoran sa mga
mga organisado nga Kristohanong Katilingban; tawo hangtod sa kataposan sa kasaysayan. Diha
mga katilingban nga magkalambigitay sa usag lang sa pamalandong sa mga sambingay inu-
usa, usa ka herarkiya…Hinuon ang matoohon banan sa pagtan-aw sa dagan sa kasaysayan nga
dili magpahikot sulod sa kapilya o sa gagmayng inanayng masabtan ang kinatibuk-ang mensahe.
MATEO 13 40

15:15 • 36 Unya, gipalakaw niya ang pun- natay ug pagkagot sa ngipon. 43 Unya, Dn
Mc 12:3
4:10 dok sa katawhan ug misulod siya sa ang tarong modan-ag sama sa adlaw
balay. Miduol niya ang iyang mga sa gingharian sa Amahan. Kon may
tinun-an ug miingon: “Hatagi mig dalunggan mo, pamati.
katin-awan bahin sa sambingay sa
Bahandi, mutya ug baling
sagbot sa uma.” 37 Si Jesus mitubag: • 44 Ang gingharian sa
“Ang nagsabod sa maayong binhi mao Langit sama Pan
2:4

ang Anak sa Tawo. 38 Ang uma ang sa bahanding gitagoan sa uma. Naka- 4:7
Jn
8:44
kalibotan. Ang maayong binhi ang lotan nig usa ka tawo, apan gibalik og
1Jn
3:10 katawhan sa Gingharian. Ang sagbot lubong. Nalipay siya pag-ayo. Tungod
ang mga sakop sa daotan. 39 Ang ini milakaw siya, ug gibaligya ang tanang
kaaway nga nagsabod ini ang yawa. katigayonan aron pagpalit sa uma.
45
Ang ting-ani ang kataposan sa pana- Ang gingharian sa Langit sama sab
hon ug ang mga mangangani ang mga sa komersyanti nga nangitag nindot
3:10
7:19 anghel. nga mga mutya. 46 Sa nakaka-plag na
Jn 40
Ingon nga ang sagbot pangibton siyag usa nga may talagsaong ka-
15:6
Reb
ug sunogon sa kalayo, mao sab unya nindot, milakaw siya ug gibaligya ang
14:15
sa kataposan sa panahon. 41 Ang Anak tanang kabtangan ug gipalit ang mutya.
Sof
1:3 sa Tawo magpadala sa iyang mga • 47 Ang gingharian sa langit sama
Dn
3:6 anghel aron pag-ibot sa tanang ngil-ad sab sa dakong baling nga gitaktak sa
Reb
21:8 ug nagbuhat og daotan sa iyang ging- dagat ug nakakuha sa tanang matang
8:12
harian ug 42 pagtambog ini sa nagdi- sa isda. 48 Inigkapuno sa baling, bitaron
22:13 laab nga hudno. Didto dunay pagmi- ni sa baybayon. Unya, ang mga tawo
24:51
25:30
• 36. Ang uma ang kalibotan (b. 38). Apan ang sambingay miingon nga gibalik
Kining sambingaya wala maghisgot sa mahitabo paglubong. Ang tinuod mao nga ang Diyos
sa tagsa tagsa nato o sa Simbahan lang, ang mismo mitago pag-usab sa bahandi, human nga
gihulagway sa baling (13:47). Nagtudlo hinuon iya ning gipakita, kay maatoa gyod ni kon
nga ang Gingharian sa Diyos naa ug nagtubo sa molihok ta alang ini ug molahutay.
kalibotan, sa tanang dimensyon sa tawhanong gibaligya ang tanan… Atong biyaan ang
kinabuhi. Ang balaang kasaysayan dili lang ang kinaiya ug bisyo nga nakahasol sa atong kasing-
karaang kasaysayan sa nasod ni Jesus, apan ang kasing sa walay katagbawan. Ug kon ang pag-
kinatibuk-ang istorya sa tawo diin ang naban- sulay moabot nato nga daw dulom nga gabii,
hawng Cristo mao ang Ginoo. angayng hinumdoman ang mutya nga ato nang
Gisalikway ni Jesus ang tinagoan natong kaba- nakita, hangtod nga makaplagag usab. Si Plato,
ngis nga makasanta pagsabot sa pamaagi sa ang bantogang pilosopo nga pagano, miingon:
Diyos. Ang mga sulugoon wala makaamgo nga “Sa kangitngit, tahom nga toohan ang kaha-
ang mao rang diwa sa kabangis nga ilang gikon- yag.”
denar sa uban naa nila. Mao ray ilang gihuna- Ang mutya, sa usa ka pagsabot, mao si Cristo
huna ang pagpihig sa giisip nga daotan aron ang mismo. Ang nagpari o nagmadre naninguha
maayo modaog. Apan ang Diyos mitugot nga paghimamat niya pag-usab ug pag-angkon niya
maka-baton og kusog ang daotan sa dili pa sila sa tinuoray.
pukanon pinaagi sa misteryo sa krus. Ang Sa ato pa, gibiyaan nato ang bisag unsa nga
hustisya modaog ra sa kataposan. Gitudloan ta makahasol sa pag-angkon ining mas hamili ug
pag-buntog sa daotan pinaagi sa maayo (Rom balaanong kawsa: mga bisyo, kahilayan, ang
12:21). kahayahay, bisan gani ang mga higala ug
pamilya.
• 44. Ang sambingay sa bahandi ug mutya
nag-awhag sa dili pagpalabay sa kahigayonan ANG KADAOTAN DIHA SA SIMBAHAN
kon moabot nato ang Gingharian sa Diyos. • 47. Ang Simbahan makadani og daghang
Anaay naghulat anang pulonga sa daghan katawhan, apan dili tanang katoliko maayo, ni
nang katuigan o tawo o timaan sa paglaom nga ang tanan mahimong anak sa Gingharian. Ang
makahatag og bag-ong kahulogan sa ilang uban sakop sa makita nga pamilya sa mga pinili,
kinabuhi. Usa ana ka adlaw ila ning nakaplagan. apan wala nila ang diwa sa Gingharian sa Diyos.
Usahay pinaagi sa mga yanong butang: sa Ang baling nga gihisgotan nagpahinumdom
pulong sa pasaylo, sa mahigalaong pahiyom ug nato nga ang unang misyon sa Simbahan mao
unang pagtahan sa kaugalingon nga gitanyag ug ang “pagpanagat og katawhan”. Ang uban dali
gidawat. Unya, masabtan nila nga mao ni ang rang moatras, apan ang uban molahutay ug
paagi pagkab-ot sa gipasabot ug mosulod sila sa maaktibo. Naghatag ni og kinabuhi sa Simba-
Gingharian nga malipayon. han.
41 MATEO 13

manglingkod ug manghagpat sa ma- • 53 Humag asoy ni Jesus ining mga
ayo nga ilang isulod sa mga bukag, ug sambingaya, mibiya siya sa maong
isalibay ang way pulos. 49 Kini ang dapit; 54 miadto sa kaugalingong lung- Jn
7:15
mahitabo sa kataposan sa panahon. sod ug nanudlo sa mga tawo sa ilang
Ang mga anghel manganhi aron pag- sinagoga. Natingala sila ug miingon:
Dn
3:6
lain sa maayo ug sa daotan 50nga itam- “Diin niya kuhaa ang kaalam ug ang
Mt bog sa nagdilaab nga hudno. Didto talagsaong gahom? 55 Dili ba, anak Lc
13:42 3:23
maghilak sila ug magkagot sa ngipon.” man siya sa panday? Ug si Maria ang Jn
51 6:42
Nangutana si Jesus: “Nakasabot iyang inahan? Dili ba, si Jaime, Jose,
ba mo ining tanan?” “Oo,” mitubag si- Simon ug Judas ang iyang mga igso-
la. 52 Busa, miingon siya: Makita ninyo on? 56 Dili ba, ang mga igsoon niyang
nga ang tanang magtutudlo sa Balaod babaye nagpuyo man dinhi? Nganong
nga mahimong tinun-an sa Gingharian nakaangkon man siya ining tanan?” Jn
57
sama sa tagbalay nga makakuhag Busa, gikasilagan siya. 4:44

bag-o ug daang butang gikan sa iyang Si Jesus miingon nila: “Ang propeta
tipiganan.” tinahod bisag asa gawas sa kauga-
Gusto tag hingpit nga Simbahan diin ang ni sa Diyos (ang binhi nga gisabod sa mga
tanang sakop maghupot sa mga gawi, kinaiya, sambingay), apan bunga sa atong paningkamot
panglantaw nga dalayegon ug tarong. Apan dili (Mt 1:15). Ang katawhan, ang kasaysayan ug
ni ang gitinguha ni Jesus ug dili sab ni ang matang mga binuhat nagpaabot sa hingpit nga katu-
sa Simbahan nga magluwas sa kalibotan. Kining manan ini sa umaabot nga panahon (mga sam-
sambingaya nagtug-an nga dili ikatingala nga bingay sa trigo ug sagbot, sa baling ug sa isda.
naay mga iskandalo sulod sa Simbahan, apan Anaa sab sa Mc 14:25; Rom 8:18-25).
wala sab iawhag nga pasagdan lang ni. Ang Gingharian sa Diyos mao ang tanan sa
… isalibay ang way pulos (b. 48). Ang hudno tanan, ang dugokan ug uyok sa mensahe ni
nga nagdilaab mao ang hilabihang pagbati sa Jesus, ang katumanan sa hingpit nga kinabuhi,
pag-antos ug kawalay paglaom tungod sa pagka- ang gasa ug bahandi sa Diyos nga kinahanglang
himulag sa misalikway sa Gingharian diin ang angkonon bisag unsay mahitabo. Gawas sa
gugma mao ang Balaod. Kining pagkahimulag Gingharian sa Diyos, ang tanan kawang ug way
mapermanenti, kay anang adlawa ang Gingha- kapuslanan. Apan kining Ginghariana moturok
rian motunhay na. ug motubo sa konkretong kahimtang sa tawo: sa
Sa kataposan si Jesus namulong mahitungod panghitabo ug kasaysayan.
sa magtutudlo sa Balaod, ang mihalad sa kauga- Sa mubong pamahayag ang Gingharian sa
lingon alang sa mas lawom nga pagtugkad sa Diyos mapakita sa upat ka naghinulipayng
mga butang sa Diyos. Pinaagi sa pagpamalan- bahin:
dong ining mga pulonga, makakutlo siyag bag- – Ang Gingharian sa Diyos mao ang kina-
ong panglantaw nga gipahaom sa nagkalain- buhing dayon, diin ang kaugmaon mao ang mga
laing kahimtang. mithi sa katugob.
– Ang Gingharian makita pinaagi sa Simba-
ANG GINGHARIAN SA DIYOS: SUMADA hang Katoliko, ang buhing timaan ni Cristo dinhi
Sa atong pagbasa sa mga sambingay ni Jesus sa kalibotan; ang mga mithi sa Gingharian ma-
kabahin sa Gingharian sa Diyos pinasikad sa pakaylap gawas sa makitang Simbahan nga
tradisyon sa Simbahan, unsay Gingharian sa nagpabiling sukaranan, ang tinubdan sa buhing
Diyos? Unsay lintunganay nga kahulogan sa sakramento sa Gingharian.
Gingharian sa Diyos? – Ang Gingharian sa Diyos nia sa atong
– Alang nato, dili sayon ang pagtukib ini. Dili kasingkasing. Miabot ni sa matag usa nato sa
ta makayanoyano pag-ingon nga “ang Ging- pagbag-o, pagtoo, paglaom, gugma ug grasya.
harian sa Diyos mao ang kaangayan ug pag- Ang Gingharian naglakip sa personal tang
inigsoonay o ang pagpuyo sa grasya sa Diyos”, kasantos ug espiritwalidad. Busa, nagkina-hang-
ubp. Mas komplikado ni busa, gipadayag ni ni lan nig kabalaan subay sa sumbanan nga gilagda
Cristo pinaagi sa daghang parabola ug panig- ug gisugo.
ingnan. – Ang Gingharian sa Diyos dili moabot sa
– Ang Gingharian mao ang Diyos mismo nga tagsa tagsa, apan sa katilingban. Busa, ang kau-
naglihok sa kalibotan pinaagi sa Espiritu ni saban sa kaugalingon naglakip sa kabag-ohan sa
Cristo nga mibag-o sa tanan (Reb. 21:5). tibuok tawo apil ang relasyon niya sa katawhan
– Ang tuboran ug kinatibuk-ang pagpadayag ug sa kalibotan. Ang kabahandianon sa Gingha-
sa Gingharian mao si JesuCristo mismo. Dili rian nagdalag katilingbanong kinaiya: dugang
lang ang nagsugod sa Gingharian sa iyang pag- pag-inigsoonay ug kahiusa, hustisya ug kalinaw,
abot, kondili siya mismo ang hingpit nga katu- kalamboan sa nagkadaiyang kultura ug uban pa.
manan ini.
– Isip pagkatawo sa Diyos, ang Gingharian sa • 53. Itandi sa Lc 4:14. Basaha ang ko-
Diyos misteryo busa, tanghaga alang nato. Gasa mentaryo sa Mc 3:31.
MATEO 13 42

lingong lungsod ug panimalay.” 58 Wala Unang milagro sa mga pan
siya mohimo didto og daghang milagro (Mc 6:32; Jn 6)
tungod sa kakulang sa pagtoo. • 13 Sapagkadungog ni Jesus ini, sa
Gipunggotan sa ulo si Juan
hilom misakay siya sa sakayan padu-
(Mc 6:4; Lc 9:7)
long sa mingaw nga dapit. Apan naka-
• 1
alinggat ang mga tawo ug misunod nga
Niadtong panahona ang balita
16:14
14 mahitungod ni Jesus miabot
nanglakat gikan sa ilang mga lungsod.
14
Sa pag-abot ni Jesus sa baybayon, 9:36
kang Hari Herodes. 2 Miingon siya sa nakita niya ang katawhan nga nag- 15:32
iyang mga sulugoon: “Si Juan siya nga kapundok. Ug naluoy siya. Giayo niya
Magbubunyag nga nabanhaw sa mga ang ilang masakiton.
patay. Tungod ini may gahom siya sa 15
Sa misalop na ang adlaw, miduol
paghimog mga milagro.”
3
niya ang mga tinun-an ug miingon:
Si Herodes ang nagsugo nga dak- “Ania ta sa mingawng dapit ug gabii
pon si Juan, gaposon ug bilanggoon na. Paadtoa kining mga tawhana sa
tungod ni Herodias, ang asawa sa igso- kabalangayan sa unahan aron pagpalit
on, si Felipe. 4 Kay giingnan man siya og pagkaon.”
Lev
18:16 ni Juan: “Dili tarong ang imong pagpa- 16
Apan si Jesus mitubag: “Wala na
ngasawa niya.” 5 Busa, si Herodes buot
kinahanglana. Kamoy pakaon nila.”
mopatay ni Juan. Apan wala siya ma- 17
Mitubag ang mga tinun-an: “Wala tay
ngahas pagbuhat ini, kay nahadlok
pagkaon dinhi gawas sa lima ka pan ug
siya sa mga tawong miila ni Juan nga
duha ka isda.” 18 Si Jesus miingon:
propeta.
6
“Dad-a na diri.”
Sa adlaw ni Herodes, ang anak nga 19 Jn
Unya, gipalingkod sila sa balili.
babaye ni Herodias misayaw atuba- 11:41
Iyang gikuha ang lima ka pan ug duha 17:1
ngan sa mga dinapit. Nakapahimuot
ka isda, miyahat sa langit, mipana-
siya pag-ayo ni Herodes nga 7 misaad
langin ug mipikaspikas sa pan ug mi-
uban sa panumpa sa paghatag bisag
hatag ini sa mga tinun-an aron iapud-
unsay pangayoon sa dalaga. 8 Ang ba-
apod sa katawhan. 20 Nangaon ang ta- 2H
baye nga misunod sa tambag sa iyang 4:43
nan ug nangabusog. Unya, gihipos sa
inahan miingon: “Ambi ang ulo ni Juan
mga tinun-an ang salin nga nakapunog
nga Magbubunyag sa usa ka plato.”
9
12 ka bukag. 21 Mga 5,000 ka lalaki
Ang hari nasubo. Apan tungod sa ang nangaon. Wala ipha ang kababa-
panumpa nga iyang gihimo atubangan yen-an ug kabataan.
sa mga dinapit, misugo siya sa pagha-
tag sa gipangayo. 10 Busa, gipapung- Si Jesus naglakaw sa tubig
gotan niya sa ulo si Juan didto sa (Mc 6:45; Jn 6:16)
bilanggoan. 11 Gidala ang ulo sa usa ka • 22 Gipasakaydayon ni Jesus ang
plato ug gihatag sa babaye nga mida- mga tinun-an sa sakayan ug gipauna
wat ug mihatag ini sa inahan. sa pikas daplin, samtang gipalakaw
12
Unya, nangabot ang mga tinun-an niya ang katawhan.
23
ni Juan nga mikuha ug milubong sa Dihang nanglakaw na sila, mi- Lc
lawas. Ug milakaw sila aron pag-asoy tungas siya sa bungtod aron pag- 6:12
9:28
sa balita kang Jesus. ampo. Sa gabii nag-inusara siya didto.
• 14.1 Alang sa ulohan 14 ug 15 basaha ang …nalisang sila (b. 26). Tungod sa kakulang sa
mga komentaryo sa Mc 6 ug 7. pagtoo nasaypan sa mga tinun-an nga multo si
Jesus. Ug nalisang sila. Ang paglambigit sa mga
• 13. Tan-awa ang komentaryo sa Mc 6:32 multo o sa ubang susama ini ug sa pagtoo, lagmit
ug Juan 6. modala sa pagtootoo. Gikan ni sa kakulang sa
hustong pagsabot sa tinuod nga pagtoo. Ang
• 22. Tan-awa ang komentaryo sa Mc 6:45. binali sa tinuod nga pagtoo mao ang kahadlok,
43 MATEO 15

24
Sa laing bahin, ang sakayan layo Jesus ug giingnan: 2 “Nganong wala 11:38Lc
na kaayo sa lapyahan ug namiligro man magsunod sa balansayon sa mga 1:14 Gal

dihang gilambalamba ni sa balod, kay magulang ang imong mga tinun-an? Col
sungsongon man ang hangin. Dili sila manghinaw sa dili pa manga- 2:8
25
Sa buntag miadto nila si Jesus nga on.”
Lc
24:37
naglakaw sa lanaw. 26 Sa pagkakita nila 3
Si Jesus mitubag: “Ug kamo, nga-
nga naglakaw siya sa lanaw, nalisang nong gilapas man ninyo ang sugo sa
sila. Abi nilag may multo busa, nan- Diyos tungod sa inyong balansayon?
yagit sila. 27 Apan miingon si Jesus: 4
Ang Diyos nagsugo: Tahora ang ama- 20:12Ex
Jn
“ayawg kahadlok, ako ni.” 28 Si Pedro han ug inahan. Patyon sab ang ma- 21:17Ef
21:7 mitubag: “Ginoo, kon ikaw na, paan- nunglo sa amahan o inahan. 5 Apan 6:2
haa ko nga maglakaw sa tubig.” nagtudlo mo nga bisag kinsa maka-
29
Giingnan siya ni Jesus: “Dali.” Mi- ingon sa amahan o inahan: ‘Dili ko
kanaog si Pedro sa sakayan, ug mila- makatabang nimo, kay ang tanang
kat sa tubig padulong ni Jesus. 30 Apan akoa gitagana alang sa Templo.’ 6 Ug
8:25 tungod sa kusog nga hangin, nahadlok sa ingon wala magtahod sa amahan ug
Mc
4:39
siya, ug misugod og unlod. Busa, mi- inahan; may kagawasan siya. Wala
16:16
singgit siya: “Ginoo, luwasa ko!” 31 Mi- ninyo tumana ang sugo sa Diyos
26:63 dali si Jesus sa paggunit niya ug mii- tungod sa balansayon.
27:54 7
Mc ngon: “Dyotayg pagtoo, nganong nag- Mga tigpakaaron-ingnon! Husto
14:61
15:39
duhaduha ka?” gyod ang panagna ni Isaias mahitu-
32
Lc
Dihang nakasakay na sila, ang ha- ngod ninyo sa iyang pag-ingon:
22:70 ngin milurang. 33 Unya, ang diha sa 8
Kining mga tawhana nagpasidungog
Jn
1:49 sakayan miyukbo sa atubangan ni Je- nako sa ngabil, apan layo ang ilang
sus ug miingon: “Anak gyod ka sa kasingkasing. 9 Ang pag-ampo nga 29:13Is
Diyos!” ilang gihalad walay kapuslanan. Kay 78:36
Slm
34
Midunggo sila sa Genesaret 35 ug nagtudlo sila sa mga sugo nga hinimo
didto nailhan si Jesus. Busa, gisang- sa tawo.
yaw nila ang balita sa tibuok kayutaan
Kamot ug kasingkasing
ug gidala nila kang Jesus ang tanang (Mc 7:14; Lc 6:39)
masakiton. 36 Mihangyo sila sa paghi- • 10 Unya, gipaduol ni Jesus ang
kap bisan sa sidsid na lang sa kupo.
katawhan ug giingnan: “Pamati mo ug
Sugo sa Diyos ug tradisyon ayohag sabot: 11 ang mosulod sa baba
(Mc 7:1) dili makahugaw sa tawo kondili, ang
• 1
Unya, pipila sa mga Pariseo ug mogula ini.”
15 magtutudlo sa Balaod nangabot 12
Sa wala madugay ang mga tinun-
gikan sa Jerusalem. Gialirongan nila si an mialirong ni Jesus ug miingon:
sama sa nahitabo sa mga tinun-an ni Jesus. mga tinun-an (sama sa 6:30; 8:26; 16:8; 17:20)
Tungod sa kahadlok dali rang madala ang tawo aron pagpadayag sa umaabot nga tinun-an sama
sa pagtootoo. Hinungdan ni sa pagdaghan sa nato, nga kulang pa ang atong pagtoo.
bangis nga mga relihiyosong pundok sa
kabukiran karon. Daghang sakramental sa • 15.1 Basaha ang komentaryo sa Mc 7:1.
Simbahan gipanggamit nga panagang o anting-
anting. • 10. Basaha ang komentaryo sa Mc 7:14.
…paanhaa ko…(b. 28). Dili interes ni Mateo Nabatasan sa halos tanang sosyedad ang
ang paghatag og gibug-aton sa pagduhaduha ni pagbulag sa maayo ug daotan, apan ila ning
Pedro, kondili sa iyang pagtoo. Si Pedro lang gibuhat sa tawhanong sukdanan. Gisaway ni ni
ang misulay paghimo sa butang nga daw si Jesus Jesus. Alang sa mga Judio ang pagsimba sa
ray makahimo. Sa pagbalik niya sa sakayan, Diyos maoy importanti sa tanan busa, nag-
siyay labing malipayon nilang tanan, bisag matngon sila kinsa o unsay angay nga pagsimba
nahumod siya. ug kinsa o unsay dili angay. Naghimo silag
Dyotayg pagtoo…(b. 31). Ang mga kasaba ni kalainan tali sa linis ug hugaw. Alang ni Jesus ang
Jesus iyang gitumong sa labing maayo niyang matuod nga kaputli naa sa kasingkasing.
MATEO 15 44

“Nasayod ka ba nga naglagot ang mga “Gipadala ko alang ra sa nawalang kar-
Pariseo tungod sa imong gisulti?” 13 Si nero sa Israel.”
25
Jesus mitubag: “Ang tanang tanom Apan ang babaye miluhod sa atu-
nga wala itisok sa langitnon kong bangan ni Jesus ug miingon: “Ginoo,
23:16
Amahan ibton.14 Ayaw silag panumba- tabangi ko!” 26 Si Jesus mitubag: “Dili
Lc
6:39
linga! Mga buta sila nga nag-agak sa makataronganon ang paglabay sa
Rom laing buta. Kon ang buta mag-agak sa pagkaon sa mga anak ngadto sa mga
2:19 Lc
laing buta, ang duha mahulog sa bung- iro.” 27 Ang babaye mitubag: “Tinuod 16:21
aw.” na, Ginoo. Apan bisan ang mga iro
15
Miingon si Pedro: “Sultihi mi sa makakaon sa mumho nga mahulog sa
kahulogan ining mga pulonga.” 16 Si talad sa agalon.” 28 Unya, si Jesus mii- 8:10,
13
Jesus mitubag: “Gago ba gihapon mo? ngon: “Babaye, pagkadako sa imong 9:29
17
Wala ba mo makasabot nga ang pagtoo! Mahimo ang imong gipa-
mosulod sa baba moadto sa tiyan, ug ngayo.” Ug ang anak sa babaye naayo
1Cor unya, mogula sa lawas? 18 Apan ang adtong gutloa.
5:10
6:9 mogula sa baba naggikan sa kasing-
Ef Ikaduhang milagro sa mga pan
5:3
kasing. Kanay makapahugaw sa tawo. (Mc 7:31)
19
Col Naggikan sa kasingkasing ang 29
3:5
1Tim mga daotang tinguha – pagpatay, pa- Gikan didto mipadulong si Jesus 5:1
1:9
napaw, kalaw-ayan, pangawat, pama- sa baybayon sa Lanaw sa Galilea unya,
2Tim
3:2
kak, pagbutangbutang. 20 Kini ang ma- mitungas sa usa ka bungtod diin mi-
Reb
21:8 kapahugaw sa tawo. Apan ang pag- lingkod siya. 30 Giduol siya sa dagkong
22:15
kaon nga dili manghinaw, dili makapa- panon sa katawhan. Gidala nila ang
hugaw sa tawo.” mga amang, buta, piang, bakol ug ang
nagkalainlaig sakit sa tiilan ni Jesus,
Ang pagtoo sa taga Canaan ug giayo niya ang tanan. 31 Natingala
(Mc 7:24) sila sa pagkakita nila sa amang nga
21
Dayon si Jesus mibiya adtong da- nakasulti, sa bakol nga nakalakaw, sa
pita ug miadto sa kayutaan sa Tiro ug lulid nga naayo ug sa buta nga naka-
Sidon. 22 Unya, may babayeng taga kita. Busa, ilang gidayg ang Diyos sa
Canaan nga miabot ug mituwaw: “Gi- Israel.
32
9:27 noo, anak ni David, kaluy-i intawon ko! Gitawag ni Jesus ang iyang mga
20:30 9:36
Mc Gisakmit sa yawa ang anak kong ba- tinun-an ug giingnan: “Naluoy ko ining 14:14
10:47
baye.” 23 Apan walay gisulti si Jesus. mga tawhana. Tulo na ka adlaw karon
Busa, ang iyang mga tinun-an miduol nga nagsunodsunod sila nako. Wala na
ug miingon: “Papahawaa siya! Pagka- silay pagkaon. Dili ko buot nga papa-
alingugngog niya nga nagsunod nato.” ulion sila nga gutom. Basig pangu-
24
Unya, si Jesus miingon sa babaye: yapan sila sa dalan.” 33 Ang iyang mga
Makapamunga ni og maayong gawi ug dalay- • 16.1 Nangayo sila…(b. 1) mga milagro
gong buhat. nga naggikan sa Diyos.
Lahi ang kalibotan nga atong gipuy-an. Ang …walay ihatag…(b. 4). Si Jesus midumili
mga sosyedad karon nagsimba sa salapi ug pagprobar sa iyang awtoridad pinaagig daghang
naglihok nga inaghat sa salapi. Ang mga paha- milagro. Ang katawhan nga mahigugmaon sa
yag ug kasinatian nagtug-an nga ang mga dato kamatuoran ug nangita sa katarong makaila sa
ray giisip nga tawo. Ang kabos gisalikway nga buhing Diyos sa mga buhat ni Jesus ug sa iyang
hugaw sa “desenti” nga mga dapit. Apan kining sumusunod, bisag unsa pang pagbutangbutang
sukdanan sa pagpasikat, wala lang damha nga ang ipahamtang.
nasalo sab sa mga kabos, sa pagpatoo nga sikat Ang timaan ni Jonas mao ang pagkabanhaw
sab sila bisan pa sa kawad-on. Maulaw sila nga ni Jesus (12:40). Ang pagkabanhaw nga labing
magkadusingot ug mobati nga ubos, kay naa sila lintunganay nga timaan masabtan lang sa may
sa mga dapit nga gipuy-an sa mga kabos. Ang pagtoo. Busa, ang mangitag milagro sa dili pa
mensahe kanila ni Jesus buhi gihapon karon: motoo, mapakyas lang.
Unsaon man nila pagdalag kalingkawasan sa Ang paghubad sa mga tilimad-on sa panahon
katawhan kon kini ang ilang panghunahuna? mao ang pagsabot sa mensahe sa Diyos sa
45 MATEO 16

tinun-an miingon: “Asa man ta maka- Si Jesus mibiya nila ug milakaw.
kaplag og igong pagkaon dinhi sa ka- • 5 Sa pagtabok sa mga tinun-an sa
mingawan alang sa tanan?” 34 Si Jesus
lanaw, ilang nakita nga nakalimot sila
nangutana: “May pila mo ka pan?” Mi-
sa pagdalag pan. 6 Ug naatol nga mii-
tubag sila: “Pito ug pipila ka gagmayng
ngon si Jesus: “Pagbantay ug ayawg
isda.”
35 saligi ang patubo sa mga Pariseo ug
Gipalingkod ni Jesus sa yuta ang
Sadduceo.” 7 Ang mga tinun-an nag-
katawhan; 36 gikuha ang pito ka pan ug
ingnanay: “Nagpasabot siya sa pan
gagmayng isda ug mipasalamat sa
nga wala nato madala.”
Diyos. Gipikaspikas ni ug gihatag sa 8
mga tinun-an nga miapud-apod ini sa Si Jesus nasayod ini busa, miingon
katawhan. siya: “Mga dyotayg pagtoo! Nganong
37
Silang tanan nakakaon ug nanga- naghisgot mo sa pan nga wala ninyo
busog. Ang salin nakapunog pito ka madala? 9 Wala ba gihapon mo maka-
bukag. 38 4,000 ka tawo ang nangaon. sabot? Wala ba mo mahinumdom sa
Wala ipha ang mga babaye ug mga lima ka pan alang sa 5,000 ka tawo, ug
bata. 39 Unya, gipalakaw ni Jesus ang pila ka bukag ang nahipos? 10 O ang
katawhan. Misakay siya sa sakayan ug pito ka pan alang sa 4,000, ug pila ka
miadto sa Magdala. bukag ang napuno sa salin?
11
Nganong nasayop mo pagsabot?
Ang mga Pariseo nangayog timaan Wala ko maghisgot og pan sa akong
(Mc 8:11; Lc 11:16; 12:54)
pag-ingon: Pagbantay sa patubo sa
• 1
Nangabot ang mga Pariseo ug mga Pariseo ug Sadduceo.” 12 Unya,
19:3
16 Sadduceo ug ilang gisulayan si nakasabot sila nga wala siya magsulti
Jesus. Nangayo sila og langitnong mahitungod sa patubo sa pan, kondili
timailhan. sa pagtulon-an sa mga Pariseo ug Sad-
2
Si Jesus mitubag: “(Inigsalop sa duceo.
adlaw, moingon mo; ‘Maayo karong
panahona, kay ang langit pula.’ 3 Sa Pagtoo ni Pedro; saad ni Jesus
(Mc. 8:27; Lc 9:18; Jn 6:69)
buntag moingon mo: ‘Mohangin ka-
rong adlawa, kay pula ang silangang • 13 Human ana si Jesus miadto sa
langit.’ Mga tigpakaaron-ingnon! Kon Cesarea Filipo ug nangutana sa mga
maantigo mong mosabot sa panagway tinun-an: “Unsay gisulti sa katawhan
sa langit, nganong dili mo makasabot mahitungod sa Anak sa Tawo? Kinsa
12:38
sa mga timaan sa panahon?) 4 Daotan ko?” 14 Miingon sila: “Alang sa uban, si
Jn
6:30
ug mananapaw kining kaliwatana! Na- Juan ka nga Magbubunyag; sumala
1Cor ngayog timailhan, apan walay iha-tag pod sa uban, si Elias o si Jeremias o
1:22
12:39 gawas sa timailhan ni Jonas.” usa sa mga propeta.”
Lc
11:29
panghitabo sa kasaysayan. Busa, importanti ang Apan ang Simbahan isip buhing timaan ni
paggamit og sentipikong kahimanan sa pagtuki Cristo, naa aron pagpadayon ining misyona.
sa kahimtang sa katilingban, sa nasod ug sa ka- Busa, ang tinuod nga Simbahan ni Jesus mao
libotan. Dayag na lang nga maglakip ni sa pag- ang maunongon kanunay sa misyon.
pakisusi sa pang-ekolohiyang kahimtang, sa Ikaw si Pedro…(b. 18). Ang gitukoran sa
pag-usisa ug pagtuon sa mga sistema sa ekono- Simbahan mao ang pagtoo sa nabanhawng
miya, politika, kultura ug uban pa. Jesus; nga siya ang Cristo, ang Anak sa buhing
Diyos. Si Pedro maoy unang gigasahan ining
• 5. Pagbantay ug… (b. 6). Basaha ang gitukod ni Jesus nga Simbahan. May daghang
komentaryo sa Mc 8:11 teksto nga magpaila nga si Pedro giisip nga
pangulo sa mga apostol, basaha sa Mt 10:2;
• 13. Sa ginaingon na, ang Gingharian sa 14:28; 17:25; Lc 5:8-10; 22:32; Jn 6:68;
Diyos mas lapad ug mas malukpanon kay sa 22:15-19. Busa, sa taas nga kasaysayan sa
Simbahan. Si Jesus mianhi alang sa usa ra ka Simbahang Katoliko, nahimong tradisyon sa
tuyo, ang pagpakaylap sa Gingharian sa Diyos pagtoo, ang pag-angkon nga si Pedro (ang bato)
(Lc 4:43). maoy unang makita nga pangulo sa Simbahan
MATEO 16 46

15 22
Si Jesus nangutana: “Apan alang Gidala siya ni Pedro sa unahan ug
ninyo, kinsa ko? “Si Pedro 16 mitubag: gibadlong: “Dili, Ginoo. Dili ni mahita-
“Si Cristo ka, ang Anak sa Diyos nga bo!” 23 Apan gitutokan siya ni Jesus ug
buhi.” 17 Miingon kaniya si Jesus: “Bu- giingnan: “Pahawa Satanas! Nakabal-
lahan kang pagkatawo, Simon Bar- da ka nako. Ang imong mga hunahuna
jona, kay dili karne o dugo ang nag- gikan sa tawo, dili sa Diyos.”
24
butyag ini nimo kondili, ang Amahan Unya, miingon si Jesus sa Iyang
10:38
ko sa Langit. 18 Ug karon nag-ingon ko: mga tinun-an: “Ang buot mosunod Lc
14:27
Ikaw si Pedro (o Bato) ug niining bato- nako, magpugong sa kaugalingon,
ha tukoron ko ang akong Simbahan. magpas-an sa krus ug mosunod nako.
25
Ang mga gahom sa impyerno dili Kay ang maninguha pagluwas sa Lc
17:33
makabuntog ini. iyang kinabuhi mawad-an ini, apan ang Jn
18:18 19 12:25
Reb
Hatagan tikaw sa mga lyabi sa mawad-an ini tungod nako, makabaton
3:7 gingharian sa Langit; ang imong ga- ini. 26 Unsay maganansya sa tawo kon 4:8
poson dinhi sa yuta gaposon sab sa mabuntog niya ang tibuok kalibotan,
Langit, ug ang imong hubaran dinhi sa apan malaglag ang kaugalingon? Wala
yuta hubaran pod sa Langit.” siyay ikahatag aron iya ning mabawi.
20 27
17:9
Mc
Unya, gisugo niya ang Iyang mga Kay ang Anak sa Tawo moanhi sa 25:31
2Tes
9:9 tinun-an sa dili pagsulti ni bisag kinsa Himaya sa Iyang Amahan uban sa 1:7
Slm
nga siya ang Mesiyas. balaang mga anghel. Gantihan niya 28:4
62:12
Pasidaan sa Iyang kamatayon
ang tanan sumala sa ilang binuhatan. Reb
28
(Mc 8:31; Lc 9:22; 12:9; 14:27) Sa pagkatinuod sultihan tamo, ang 10:23

• 21 Gikan uban ninyo dili mamatay hangtod nga
17:12 adtong adlawa si Jesu- makita nila ang Anak sa tawo nga mo- 10:23
20:17
Lc Cristo nagsugod pagpatin-aw sa iyang anhi isip hari.”
2:38
13:33
mga tinun-an nga gikinahanglang mo-
adto siya sa Jerusalem; ug nga paanto- Nausab ang dagway ni Jesus
son sa kagamhanang Judio, sa mga (Mc 9:2; Lc 9)

pangulong pari ug sa mga magtutudlo • 1
Human sa unom ka adlaw, gi-
sa Balaod unya, patyon ug banhawon 17 dala ni Jesus si Pedro ug si Jaime
4:8
28:16

sa ikatulo ka adlaw. ug ang igsoong si Juan. Nanungas sila
ug ang iyang sumusunod mao ang mga Santo bahan dili ni supak sa ubang tudling nga nag-
Papa. ingon nga ang sukaranan mao ang 12 ka
Ang laing pamalandong ining tudlinga gibasi Apostol (Ep 2:20 ug Reb 21:4). Nakadawat sab
sa pangutana: unsay mensahe ini alang sa atong sila sa gahom sa pagtugot ug pagdili (Jn 20:21),
mga Kristohanong Katilingban karon? Ang apan kining tudlinga (b. 19) naghisgot sa pagpa-
pagtoo ni Pedro hagit alang nato. Sa atong mga saylo sa mga sala nga may kalabotan sa pagpa-
Kristohanong Katilingban nagkinahanglan tag tunhay sa kahiusa sa tanang magtotoo.
mga tawo nga may pagtoong buhi sama ni Aduna pay ubang pulong ni Jesus nga
Pedro, pagtoo nga makanunayon, nga bisan sa gitumong kang Pedro: Lc 22:31; Jn 21:15.
tawhanong kahuyang, andam motahan tungod Si Jesus mao ang Bato ug pundasyon: Mc
ug alang sa ebanghelyo. Hinuon ang pagtoo 10:12; 1 Cor 3:11; 1 P 2:6.
gasa. Busa, mag-ampo ta nga makabatog
daghang “Pedro” ang atong mga Kristohanong • 21. Basaha ang komentaryo sa Mc 8:31
Katilingban aron pagpadayon sa atong misyon Kinsay makadawat nga si Jesus mamatay sa
ug aron ang mga Kristohanon tang Katilingban krus? Apan ang iyang kamatayon kadaogan.
lig-ong makabarog ibabaw sa bato. Walay laing paagi pagpukan sa gahom nga
Ang mga gahom sa impyerno…(b. 18) Kini yawan-on gawas sa paghalad sa kaugalingong
ang mga kaaway sa Gingharian sa Diyos, mga kinabuhi.
yawan-ong pwersa nga naninguha aron ang ka- Pahawa Satanas! Namulong si Jesus kang
libotan magpabilin ubos sa gahom sa pagda- Pedro, diha nga iyang gibabagan si Jesus
ugdaog, sa pag-antos, sa sala, sa kamatayon. pagtahan sa kaugalingon sa krus. Gitawag ni
Apan dili ni makabuntog sa Simbahan nga magpa- Jesus si Pedro og Satanas, sa ato pa, manunulay.
dayon sa iyang misyon pagluwas sa kalibotan Mao sab ni ang gibungat ni Jesus sa nanulay niya
bisag unsa pa ang pamaagi sa mga kaaway sa sa kamignawan. Mas maayo pa nga si Pedro
paglumpag ini. Mabasa sab ni sa Reb 12:17. magpalayo ni Jesus kay sa mosunod niya isip
Bisag si Pedro mao ang patukoran sa Sim- tinun-an.
47 MATEO 17

28:3
sa habog nga bukid, 2 ug didto ang pa- may miduol ni Jesus, miluhod sa atu-
nagway ni Jesus nausab sa ilang atu- bangan ug miingon: 15 “Talahoron,
bangan. Ang nawong misilaw sama sa kaluy-i ang akong anak nga patulon.
adlaw ug ang sapot misanag sa kaputi Lisod siyag kahimtang. Kadaghan na
sama sa kahayag. 3 Unya, si Moises ug siya mahulog sa kalayo ug sa tubig.
16
si Elias mipakita ug nakigsulti ni Jesus. Gidala ko siya sa imong mga tinun-
4
Si Pedro miingon kang Jesus: an, apan wala siya maayo.” 17 Si Jesus
“Magtutudlo, maayo nga nia ta. Kon mitubag: “Mga walay pagtoo ug dao-
buot ka, maghimo kog tulo ka tolda: tan! Hangtod kanus-a gikinahanglan
usa alang nimo, usa ni Moises ug usa ni nga makig-uban ko ninyo? Hangtod
24:30 Elias.” 5 Samtang nagsulti pa si Pedro kanus-a nga magpailob ko ninyo?
Ex
40:35 may sanag nga panganod nga mipa- Dad-a diri ang bata.” 18 Gimandoan ni
21:18
Dt tungod ug milandong nila. Unya, mii- Jesus ang yawa sa paggula sa bata nga
18:15
Is
ngon ang tingog gikan sa panganod: naayo dihadiha.
19
42:1 “Ang ako ning Anak, akong Hi-nigug- Unya, ang mga tinun-an mialirong
Mc
1:11 ma, akong Pinili. Pamatia siya.” ni Jesus ug nangutana: “Nganong dili
6
Sa pagkadungog nila sa tingog, mi makapagula sa yawa?” 20 Si Jesus Lc
ang mga tinun-an nanghapa sa yuta, mitubag: “Kay dyotay ra mog pagtoo. 17:6
1Cor
puno sa kahadlok. 7 Apan miduol si Sultihan tamo, kon duna moy pagtoo 13:2

Jesus, mihikap nila ug miingon: “Tin- nga samag gidak-on sa liso sa mus-
dog. Ayawg kahadlok.” 8 Sa pagyahat tasa, makasugo mo anang bungtora sa
nila, wala silay laing nakita gawas ni pagbalhin, ug motahod ni. Walay dili
Jesus. 9 Sa pagpanglugsong giman- ninyo mahimo. 21 Apan ang pag-ampo
doan sila ni Jesus sa dili pagsulti kang ug pagpuasa lang ang makapagula
bisag kinsa sa ilang nakita, hangtod ining matanga sa yawa.”
nga ang Anak sa Tawo mabanhaw sa • 22 Samtang si Jesus didto sa Ga- Mc
mga patay. lilea uban sa 12, miingon siya: “Ang 9:30
10
16:14
Mal
Unya, ang mga tinun-an nangu- Anak sa Tawo hapit na itugyan sa ka-
3:23 tana: “Nganong nag-ingon man ang mot sa katawhan. 23 Patyon siya, apan 16:21
Sir 17:21
48:10 mga magtutudlo sa Balaod nga si Elias mabanhaw sa ikatulo ka adlaw.” Busa, 20:17
ang mounag anhi?” 11 Si Jesus mitu- nasubo sila pag-ayo.
bag: “Si Elias una gyong moanhi.
Ang buhis sa Templo
Andamon niya ang tanan. 12 Apan sul-
• 24 Sa ilang pagbalik
sa Cafarnaum, Ex
tihan tamo, mianhi na si Elias, ug walay
16:21 nanumbaling niya; hinunoa, ilang ang kobrador sa buhis sa Templo mi- 30:13
17:22 gibuhat kaniya ang nagustohan nila. Ila duol ni Pedro ug nangutana: Nagbuhis
sab nga paantoson ang Anak sa Tawo. ba ang imong agalon? 25 Mitubag siya:
13
Unya, ang mga tinun-an naka- “Oo.”
11:14
Lc sabot nga si Jesus naghisgot ni Juan Unya, si Pedro misulod sa balay,
1:17
nga Magbubunyag. apan gipangutana siya ni Jesus: “Un-
say hunahuna nimo, Simon? Kinsay
Giayo ang batang patulon nagbayad sa mga buhis o bayranan
(Mc 9:14; Lc 9:37) alang sa mga hari ining kalibotana?
• 14 Sa pagbalik nila sa katawhan, Ang ila bang mga anak o ang mga
• 17.1 Basaha ang komentaryo sa Mc 9:2; potanan sa hugot niyang tinguha pagpatuman
Lc 9:28. sa kabubut-on sa Diyos dinhi sa kalibotan. Mao
ni ang iyang misyon.
• 14. Sa pipila ka higayon, gipahibalo ni
Jesus ang iyang kamatayon. • 24. Tungod ini, nalantaw na niyang daan
unsay mahitabo niya, sama nga nasayod sab tag
• 22. Ang iyang kamatayon subo nga sang- unsay dangatan kon tinuod ang atong pagsunod
MATEO 17 48

langyaw?” 26 Si Pedro mitubag: “Ang 8
Kon ang kamot mo o tiil maka- Buhat
12:15
mga langyaw.” Si Jesus miingon: “Ang angin nimo sa sala, putla ni ug ilabay. Heb
1:14
mga Anak diay dili mobuhis. 27 Apan Mas maayo nga mosulod ka sa kina-
aron dili masilo kining mga tawhana, buhi nga walay kamot o tiil kay sa
lakaw sa dagat, pamasol ug hilnga ang itambog sa walay kataposang kalayo
baba sa isda nga una mong makuha. nga sangkap sa kamot ug tiil. 9 Kon ang
Makita nimo ang usa ka salapi, kuhaa mata makaangin nimo sa pagpaka-
ni ug bayri ang imo ug ang akong sala, lugita ni ug ilabay. Mas maayo
buluhisan.” nga mosulod ka sa kinabuhi nga usa
ray mata kay sa itambog sa kalayo sa
Ang labing dako; mga iskandalo
impyerno nga sangkap sa duha ka
• 1 Niadtong panahona ang mga mata.
Lc
22:24 18 tinun-an miduol ni Jesus ug na- 10
Pagmatngon sa dili pagtamay sa
ngutana: “Kinsay labing dako sa ging- bisag usa ining mga gagmay. Sultihan
harian sa Langit?” tamo, ang ilang mga anghel sa Langit
2
19:14 Mitawag si Jesus og gamayng bata nagtan-aw kanunay sa nawong sa
nga gibutang taliwala sa mga tinun-an langitnong Amahan.
3
Mc ug miingon: “Akong ikapaniguro nin- 11
10:15 (Ang Anak sa Tawo mianhi aron
Lc yo nga gawas kon magbag-o mo ug
pagluwas sa nawala).
18:17
Jn
mahisamag kabataan dili mo maka-
3:5 sulod sa gingharian sa langit. 4 Ang nag- • 12 Unsay inyong hunahuna bahin Ex
34:1
20:26 himo sa kaugalingon nga sama ining ini? Kon ang tawo may 100 ka karnero Lc
15:3
10:40 bata maoy labing dako sa gingharian ug ang usa nahisalaag, dili ba niya
Lc
10:16
sa Langit. 5 Ang nagdawat anang bataa biyaan ang 99 sa kabukiran aron pag-
Jn sa akong ngalan, nagdawat nako. pangita sa nasalaag? 13 Sultihan tamo;
13:20 6
Ang makaangin sa pagpakasala sa kon makaplagan na ni, mas malipay
usa ining mga gagmay nga nagtoo siya tungod ini kay sa 99 nga wala
nako, maayo pa nga itambog siya sa masalaag. 14 Ang langitnong Amahan
kinailadman sa dagat, hiniktan og dili buot nga dunay mawala bisag usa
dakong galingan ang liog. sa mga gagmay.
Lc 7
17:1 Pagkaalaot sa kalibotan tungod sa
daghang iskandalo! Moabot ning mga Maghiusa pagpuyo sa simbahan
(Lc 17:3)
butanga, apan alaot ang makadaldal sa
• 15 Kon Lc
uban sa pagpakasala. ang igsoon nakasala batok 17:3

niya. Mao nga ang iyang kamatayon may kahu- Tungod ini nadaot ang ilang tinguha pagpuyo og
logan ug nagdalag kadaogan, kay gibugti man linis nga kinabuhi atubangan sa Diyos.
niya ang kinabuhi aron ang kalibotan mabuhi. …maayo pa…(b. 6). Gihatagan dinhig gibug-
aton ni Jesus ang ka bililhon sa kinabuhing
ANG MGA GAGMAY dayon o Gingharian sa Diyos. Maangkon lang ni
• 18.1 Alang sa komentaryo sa unang para- ining kinabuhia. Walay laing dapit tali sa Ging-
po ining ulohana tan-awa ang Mc 9:33. harian sa Diyos ug sa kataposang kapildihan.
Gikan sa paghisgot ni Jesus og “gagmayng May mga higayon nga aron maangkon nato ang
bata”, gibalhin ni niya sa mga gagmay (b. 6) nga Gingharian, isakripisyo bisan ang atong tra-
nagpasabot sa yanong mga tawo. Mga gagmay baho, ang atong kasigurohan ug ang kinabuhi.
sila, kay dili man inila sa katilingban ug, kay mas • 12. Ang sambingay sa 100 ka karnero
matinud-anon ang ilang pagtoo kay sa mga mabasa sab sa Lc 15:1. Nagtudlo ni sa kinaiya
tawong haruhay og kahimtang. nga angayng ipakita sa matag Kristohanong
Naghisgot sab si Jesus (b. 7) sa kadaot nga Katilingban. Niining katilingbana ang matag
mahimo sa mga pwersa sa sosyedad. Kasagaran kauban importanti ug bililhon, walay bisag usa
ang mga kabos buot manginabuhi nga mali- ini nga mawala ug pasagdan lang. Daghan ang
nawon. Buot silang magpuyo sa katarong ug hinungdan nga magkabulag ang mga kauban,
mataastaas ang kahimtang sa ilang pagpuyo. apan ang matuod nga katilingban mapaila lang
Apan ang mga gambalay ug sistema sa sosyedad kon mahisama ni sa mahigugmaong Diyos nga
dili makatugot ini, nagbanlod hinuon nila pag- sa kanunay naglantaw nga walay usa sa panon
awat sa pamaagi sa mga hakog ug maiyaiyahon. nga mapasagdan.
49 MATEO 18

nimo, adtoa ug pakigsulti niya nga siya Ang sulugoong dili makapasaylo
ra. Kon mamati siya, nakabig nimo ang • 23 May hari nga nakighusay sa 25:19
igsoon. 16 Kon dili, pagdalag duha o utang sa iyang mga sulugoon. 24 Ang
tulo ka tawo aron ang kaso kahukman una nakautang og 10,000 ka salapi.
pinasikad sa gimatuod sa duha o tulo 25
Sanglit ang tawo wala may ikabayad,
ka saksi. 17 Kon dili siya mamati, pahi- ang hari nagsugo sa pagbaligya niya
baloa ang nagkatapok nga simbahan. isip ulipon uban sa asawa, mga anak
Kon dili siya mopatalinghog sa simba- ug tanang kabtangan. Ibayad ang ha-
han, isipa siyang pagano o kobrador sa lin.
buhis. 26
Ang sulugoon miluhod sa tiilan sa
18
Ingnon tamo, ang inyong gaposon hari ug miingon: “Kon hatagan ko
dinhi sa yuta, gaposon sab sa Langit, nimog igong panahon, bayran tikaw sa
ug ang inyong hubaran dinhi sa yuta, tanan.” 27 Naluoy ang hari. Dili lang kay 7:42Lc
hubaran sab sa Langit. gilugwayan siya, kondili gipasaylo ang
19
Sa samang paagi, kon dinhi sa utang.
28
yuta ang duha magkahiusa sa pagpa- Unya, ang maong tawo mibiya sa
ngayo sa bisag unsa, ihatag ni sa atubangan sa hari. Nahibalag niya ang
langitnon kong Amahan. 20 Kay kon kauban nga nakautang niyag mga 100
may duha o tulo nga magkapundok sa ka salapi. Iyang gigunitan ang liog ini
akong Ngalan, naa ko taliwala nila.” ug gisinggitan: “Bayri ko sa imong
utang!” 29 Ang kauban miluhod sa tiilan
Lc • 21 Unya, si Pedro nangutana: “Gi-
17:3 ug mihangyo: “Kon hatagan ko nimog
noo, kapila ko ba pasayloa ang naka- higayon, bayran tikaw sa tanan.”
sala kong igsoon? Kapito ba?” 22 Si 30
Apan wala siya mosugot. Gipabi-
Jesus mitubag: “Dili lang kapito, kon- langgo ang nakautang hangtod nga
dili kapito pilupiloa ang 70.” mabayran ang tanan.
SIMBAHAN: SAKRAMENTO SA DIYOS nato ang Diyos ug pinaagi ining kamatuorana
• 15. Kon ang igsoon nakasala…(b. 15). makaingon ta nga ang Simbahan “Sakramento
Namulong si Jesus kang Pedro nga ang imong sa Diyos”.
gaposon dinhi sa yuta, gaposon sab sa langit Anaay mga “Sakramento” sab ang Simbahan
(16:19). Karon, iya ning gisubli og pahayag sama sa Bunyag, Eyukaristiya, ubp. Kasaulogan
alang sa tibuok Simbahan. Sa ato pa, ang gahom ni sa Kristohanong Katilingban nga nalambigit
pagpasaylo o dili naa sab sa Kristohanong Kati- sa kasaulogan sa kristohanon tang kinabuhi.
lingban. Pinaagi ini mas molawom pa ang atong panaad
…duha o tulo…(b. 16). Apas ni, sumpay sa isip sumusunod ni Cristo. Pinaagi sab ini maka-
pasaylo sulod sa Kristohanong Katilingban. Hi- sinati ta sa buhi niyang presensya. Busa, ang
nuon ang pagkanaa ni Jesus naglakip sa bisag Diyos wala mosulod sa mga butang, apan nag-
unsang tigom nga naghisgot sa pagpatunhay sa padayag sa iyang kaugalingon pinaagi sa
mga mithi ni Jesus sama sa: kinabuhi, panagdait, katilingban sa mga magtutudlo. Buot niya nga
hustisya, kagawasan ug uban pa. Mga tigom nga pangitaon ta siya ining dapita. Ang atong pag-
naghisgot sa dugang kahiusa sa Kristohanong pakiglambigit sa Kristohanong Katilingban,
Katilingban. bisan pag duna tay pagsupak, timailhan nga naa
Naandan sa mga tawo ang pagpangita sa Diyos ta sa grasya sa Diyos.
atubangan sa mga altar o sa pagpamalandong sa
kinaiyahan o sa kahilom. Apan nagtinguha ang • 21. … kapito pilopiloa ang 70. Itandi sa
Diyos nga pangitaon nato ang iyang presensya Gen 4:24. Ang pagpasaylo angayng ipuli sa
sa Kristohanong Katilingban. Anaa siya kon panimalos. Ang mga pulong ni Jesus nagpa-
maghiusa ta sa pag-ampo “sa ngalan ni Jesus”. sabot sa walay kinutobang pagpasaylo.
Anaa siya sa katilingban nga nagtubo diha sa
kalisdanan, problema, ug pakigbisog. Anaa ang ANG PASAYLO
Diyos sa dagan sa kasaysayan sa Simbahan. • 23. Ang atong kasaypanan sa uban bale
Sa hiniusa tang paningkamot pagpakaylap sa wala kon itandi sa atong kasaypanan sa Diyos.
kalihokan sa atong pagkasumusunod ni Jesus, Ang Diyos nagpasaylo sa tanan, apan maglisod
mosagubang tag mga problema ug panagbangi. tag hatag og higayon pagpaminaw sa nakasala
Dinhi ta motubo isip anak sa Diyos. Ining kasi- nato. Ang Diyos wala mangayo sa iyang
natiana makaila tag dugang sa Diyos sa atong katungod gikan nato, apan nangayo ta sa tanang
katilingban. Busa, ang Simbahan o katawhan sa husay sa nakasala nato. Nagpakita tag gawi
Diyos mao ang balaang dapit diin ikahibalag sama adtong daotan nga sulugoon.
MATEO 18 50

31
Nakakita ang uban sa nahitabo. mobiya ang lalaki sa amahan ug ina-
Nangasuko sila ug misumbong sa aga- han ug motipon sa asawa aron mahi-
lon. 32 Gipatawag sa agalon ang sulu- mo silang usa ka karne. 6 Busa, dili na
goon ug giingnan: “Pagkabanyaga sila duha ka lawas, kondili usa. Walay
nimo, gipasaylo tikaw sa tanan mong makabulag sa gihiusa sa Diyos.”
utang, kay nagpakiluoy ka. 33 Dili ka ba 7
Nangutana sila: “Unya, nganong Dt
24:1
maluoy sa imong kauban, ingon nga nagsugo man si Moises sa pagsulat og
5:25
Lc
naluoy ko nimo?” 34 Ang agalon nasu- kalig-onan sa pakigbulag alang sa
12:58 ko. Busa, gitaral niya ang sulugoon sa diborsyo?” 8 Si Jesus mitubag: “Si
hukmanan hangtod nga mabayran ang Moises nasayod sa katig-a sa inyong
tanan.” kasingkasing. Hinunoa, gitugtan mo sa
6:15 35
Ef Midugang pa si Jesus: “Kini ang pagbulag sa asawa. Apan dili ni mao sa
4:32
Col
buhaton kaninyo sa Amahan kong sinugdan. 9 Busa, sultihan tamo: Ang 5:32
3:13 langitnon gawas kon mapasaylo ninyo makigbulag sa asawa gawas kon tu- 1Cor
7:10
sa kinasingkasing ang mga igsoon.” ngod sa pagluib, ug makigminyo sa
lain, nakapanapaw.”
Mahitungod sa pakigbulag
10
(Mc 10:2; Mt 5:31; Lc 16:19) Ang mga tinun-an miingon: “Kon
Lc • 1
mao nay kahimtang sa minyo, mas
Human manudlo si Jesus, mi-
9:51
19 biya siya sa Galilea ug miadto sa
maayo pang dili magminyo.” 11 Giing- 1Cor
nan sila ni Jesus: “Dili ang tanan maka- 7:1,
probinsiya sa Juda, gawas sa Suba dawat sa maong mga pulong kondili,
7

Jordan. 2 May dakong pundok sa ka- ang nakadawat lang sa gasa. 12 Ang
tawhan nga misunod niya. Didto iyang uban natawo nga dili makaminyo. Ang
giayo ang ilang masakiton. uban naingon ana tungod sa laing
16:1 3
Lc
Unya, miduol ang pipila ka Pariseo. tawo. Apan dunay uban nga dili mag-
11:54
Jn
Buot nilang bikton si Jesus busa, na- minyo tungod sa Gingharian sa Langit.
8:6 ngutana sila: “Gitugot ba sa balaod ang Ang makadawat ini, padawata.”
pagbulag sa asawa sa bisan unsang
katarongan?” Si Jesus ug ang kabataan
Gen 4 (Mc 10:13; Lc 18:15)
1:27 Si Jesus mitubag: “Wala ba mo
makabasa nga sa sinugdan ang Mag- 13
Unya, gidala ang gagmayng bata
bubuhat mibuhat nila nga lalaki ug kang Jesus aron tapin-an sa iyang
Gen babaye? 5 Ug miingon: Tungod ini kamot ug iampo. Apan gikasab-an sa
2:24
1Cor
6:16 Kining sambingaya molatas sa mga prob- • 19.1 Basaha ang komentaryo sa Mc 10:2;
Ef lemang personal. Sa atong pagpakigbisog sa Mt 5:31.
5:31 pagkab-ot og sosyedad nga maangayon, sama Alang sa kristyanos, ang kamaunongon wala
sa Diyos, paharion nato ang diwa sa pasaylo, magpasabot og pagpaulipon, kay mianhi si
imbis pagdumot ug panimalos. Jesus aron paghatag nato og diwa sa kagawa-
Nagtabang ni nato sa dugang pagsabot sa san (Gal 5:1). Magpasayon ni pagtuman sa
tudling sa Biblia nga nag-ingon: Akoa ang pani- balaod.
malos nag-ingon ang Ginoo, ang matag usa
makadawat gikan nako og husay sa iyang Bisag si Jesus nagpabiling ulitawo, iyang gi-
nabuhat. Ang Diyos dili maningil og husay padayag sa iyang kinabuhi ang balaod nga
kabahin sa kaugalingong katungod (ang atong angayng puy-an sa managtiayon. Kining balaora
utang niya), apan maningil siya kabahin sa mga mao ang kamaunongon, kamasinugtanon,
katungod sa mga gagmay. Kay dili sila maka- gugma ug sakripisyo sa usag usa (Ef 5:22). Kon
bayad. Maningil pod siya alang sa mga nagbasol wala kining diwaa, ang balaod sa Diyos mahi-
ug nagbag-o, apan wala pasayloa sa uban. mong kadena nga mogapos sa managtiayon.
Ang ikaupat nga wali sa Ebanghelyo ni Mateo …mas maayo pang…(b. 10). Wala si Jesus
gitapos ining sambingaya sa pasaylo. Sa moignon nga angay ning buhaton sa tanan.
kanunay, ang Simbahan wala magpakita sa Hinuon misugyot siyag paagi nga dili sayong
kahingpit nga angay ining puy-an. Apan dili sabton. Gidayg niya ang nakahukom sa pagpa-
ikalimod nga sa kanunay, nagsangyaw ni sa biling ulitawo o dalaga, tungod ug alang sa
gugma ug kaluoy sa Diyos ug ang mga tawo Gingharian. Apan iya sab ning gidawat isip
nakakat-on sa pagpasaylo. espesyal nga bokasyon ug grasya.
51 MATEO 20

Lc
9:47
mga tinun-an ang nagdala. 14 Miingon mga tinun-an: “Sa pagkatinuod sulti-
1P si Jesus: “Pasagdi sila! Ayawg pugngi han tamo. Lisod kaayo alang sa dato
2:1
ang mga bata sa paganhi nako kay ang ang pagsulod sa gingharian sa langit.
24
gingharian sa langit ila sa sama nila.” Oo, toohi ko. Mas sayon pa sa ka-
15
Busa, gitapin-an sila ni Jesus sa melyo ang paglusot sa lungag sa da-
iyang kamot, ug mipadayon siya pag- gom kay sa dato ang pagsulod sa ging-
panaw. harian sa langit.”
25
Sa pagkadungog ini sa mga tinun- 13:23Lc
Ang dato nga batan-on
(Mc 10:17; Lc 18:18; 1:33; 22:29)
an natingala sila ug miingon: “Kinsa
• 16 Nianang
diay ang maluwas?” 26 Si Jesus mitutok Gen
19:29
Lc
gutloa, may batan-ong nila ug mitubag: “Dili ni mahimo sa 18:14 Job
10:25 lalaki nga miduol niya ug nangutana: tawo. Apan mahimo sa Diyos ang ta- 42:2Lc
“Maayong magtutudlo, unsay angay nan.” 1:37
kong buhaton aron pag-angkon sa 27
Unya, miingon si Pedro: “Imong
Lev
19:13
kinabuhing dayon?” 17 Si Jesus mitu- nakita nga ang tanan among gibiyaan 20:21
Dt bag: “Nganong gitawag ko nimog ma- aron pagsunod nimo, unsay among da- 7:9 Dn
24:14
ayo? Usa ray Maayo. Kon buot kang 28
ngatan?” Si Jesus mitubag: “Ka- Wis
mosulod sa kinabuhing tunhay, tumana mong nagsunod nako, paminaw sa Lc
3:8

ang mga sugo.” 18 Ang batan-on mi- akong mga pulong: sa Adlaw sa Pag- 1Cor 22:28

ingon: “Unsang sugoa?” si Jesus mitu- bag-o, iniglingkod na sa Anak sa Tawo Reb 6:2
bag: “Ayaw pagpatay, ayawg pana- sa mahimayaong trono, manglingkod 3:21
paw, ayawg pangawat, ayaw pagsak- pod mo sa 12 ka trono aron pagmando
sig bakak batok sa imong isigkatawo. sa 12 ka tribu sa Israel. 29 Ang tanang
19
Tahora ang amahan ug inahan, ug mibiya sa balay, mga igsoong lalaki ug
higugmaa ang imong isig-katawo babaye, amahan, inahan, mga anak o
sama sa kaugalingon.” butang tungod sa akong Ngalan, ma-
20
Ang batan-on miingon: “Gituman kadawat og 100 ka pilo, ug makasulod
ko kining tanan. Unsa pay akong sa kinabuhing dayon. 30 Daghan nga 20:16
6:20 buhaton?” 21 Si Jesus mitubag: “Kon karon nahauna, maulahi, ug nga karon
Slm
62:11 buot kang mahingpit, lakaw ug ibaligya naulahi, mahauna.”
Mc
14:5
ang tanan mong katigayonan. Ihatag
Lc ang halin sa kabos ug maimo ang ba- Ang mga mamumuo sa parasan
12:33
Jn handi sa langit. Unya, balik ug sunod • 1 May tawong yutaan nga misa- 21:28
12:5
Buhat nako. 20 yog lakaw aron pagpangitag ka-
2:45 22
4:34
Sa pagkadungog ining tubaga mi- suholan alang sa iyang parasan. 2 Ang
lakaw ang batan-on nga masub-anon, mga mamumuo miuyon sa suhol nga
kay dato man siya kaayo. usa ka salapi ang adlaw. Busa, gipa-
23
Unya, miingon si Jesus sa iyang adto sila sa parasan.
• 16. Basaha ang komentaryo sa Mc 10:17. uban ug itahan ta ang atong kinabuhi aron
Usa ray maayo (b. 17). Gibadlong ni Jesus ang pagpatuman sa plano sa Amahan, sama sa
batan-on tungod sa sobra niyang pagtamod ni gibuhat ni Jesus.
Jesus himulag sa Diyos. Busa, miingon si Jesus
nga ang Diyos ray maayo. May mga higayon sa ANG MGA AGALON
kristohanon tang pagtoo nga si Jesus ray atong
gitutokan, morag walay labot ang Diyos. Kon • 20.1 Daghan ang matingala ining sam-
nahigugma ta sa Amahan nagpasabot na nga bingaya sa parasan. Para sa uban dili maa-
naglihok ta sa katumanan sa iyang pagbuot: ang ngayon ang paghatag og parehong suhol sa mga
pagdala sa Gingharian taliwala sa katawhan. mamumuo nga wala magdungag trabaho. Apan
Tingalig sa atong pagbuhat ini gipuy-an nato ang si Jesus wala maghisgot dinhi sa tinagsa ka
matuod nga kinabuhi sa kayano ug kakabos. Sa mamumuo kondili, sa lainlaing grupo sa mamu-
ato pa, dili igo sa kristyanong patoo, ang pag- muo. Ang matag grupo nagrepresentar sa usa ka
tutok sa lulot nga mata ni Jesus sa mga estampa nasod o hut-ong sa mga tawo. Samtang naay
ug mga debulto. Dili ta maghulat nga sabton ta uban nga dugay rang midawat sa pulong sa
ni Jesus, hinuon tinguhaon ta ang pagsabot sa Diyos, ang uban bag-o pa lang nanoo.
MATEO 20 52

3
Mibalik siya sa mga alas nwebe sa budlay ug kainit!’ 13 Ang tag-iya mii-
buntag. Ug nakita niya sa kadalanan ngon sa usa nila: ‘Higala, wala tikaw
ang mga tawo nga walay buhat. 4 Mi- lupigi. Dili ba, nagkasabot man ta sa
ingon siya: “Lakaw pod mo sa akong usa ka dinaryo ang adlaw? 14 Busa,
parasan ug suholan tamo sa husto.” Ug dawata ang imoha ug lakaw. Buot kong
miadto sila. mohatag sa naulahi og sama sa akong
5
Ang tag-iya misuroy pag-usab sa gihatag ninyo. 15 Wala ba koy katungod
pagkaudto ug sa alas tres sa hapon. sa pagbuhat sa akong gusto sa akong
Nangita siyag dugang pang mamu- salapi? Nganong nasina ka sa akong
muo. 6 Sa kataposan migawas siya sa kaayo?’
16
kinaulahiang takna sa pamuo ug nakita Sa ingon, ang ulahi mauna, ang 19:30
niya nga may ubang nagtindugtindog una maulahi.”
lang. Busa, giingnan sila: “Nganong Ikatulong panagna sa pasyon
wala moy gibuhat sa tibuok adlaw?” (Mc 10:32; Lc 18:31)
7
Mitubag sila: “Walay mipatrabaho 17
Sa pagpadulong ni Jesus sa Jeru-
namo.” Ang agalon mitubag: “Lakaw
salem, gidala niya ang 12 ka tinun-an.
ug trabaho sa akong parasan.”
8
Sa diha pa sa dalan gisultihan sila:
Sa gabii ang tag-iya miingon sa 18
“Tan-awa, nagpadulong ta sa Jeru- 16:21
tigdumala: ‘Tawga ang mga mamumuo salem. Didto ang Anak sa Tawo itugyan 17:12
ug suholi sugod sa naulahi ngadto sa sa mga pangulong pari ug magtutudlo
nauna.’ 9 Ang nagtrabaho sa kata- sa Balaod nga mohukom niya sa ka-
posang takna nangabot, ug gihatagag matayon. 19 Itugyan siya sa mga lang- Lc
tagsa ka dinaryo (usa ka salapi) ang yaw nga moyagayaga, molatos ug mo- 9:22
matag usa. 10 Naghunahuna ang unang 24:7
lansang niya sa krus. Apan maban- 1Cor
gipatrabaho nga makadawat silag la- 15:4
haw siya sa ikatulong adlaw.
baw. 11 Apan nakadawat sab silag tagsa
ka dinaryo, ug nagbagulbol. Ang unang mga dapit
12 (Mc 10:35)
Miingon sila: ‘Ang naulahi wala
gani makatrabaho bisag usa ka oras. • 20 Unya,
ang inahan ni Jaime ug Lc
Apan imo silang gisuholan og sama sa Juan uban sa mga anak miduol ni 22:30
nadawat namo nga nag-antos sa ka- Jesus ug miluhod aron pagpangayog
Sa tibuok kasaysayan, ang Diyos nagtawag sa Hangtod karon may daghang katoliko nga
lainlaing katawhan sa pagtrabaho sa iyang para- pamilya nga nag-isip nga sila ra ang dunay
san. Unya, iyang gitawag si Abraham ug dayon, katungod sa Simbahan. Anaa poy mga hut-ong
ang iyang mga kaliwat. Gihimo silang tinug- sa mga gamhanan mga mosinta kon ang Sim-
yanan sa iyang buluhaton sa kalibotan. Apan bahan manaway sa ilang mga prebilihiyo o kon
wala ni maghimo sa mga kaliwat ni Abraham nga dili na sila makalingkod sa nag-unang lingkora-
tag-iya sa Gingharian sa Diyos. Ang Diyos maoy nan sa templo. Dali ra silang moreklamo nga
tag-iya sa parasan ug sila ang mamumuo. gibudhian sila sa Simbahan, kay gitoohan man
Unya, sa panahon ni Moises, ang lainlaing nila nga ang Simbahan ilaha ra.
kaliwat sa katawhan ug ang kaliwat ni Abraham Niining sambingaya si Jesus namulong nga
nahimong nasod sa Israel. Nagtoo sila nga ang daang sakop sa Simbahan angayng moha-
piniling katawhan sila sa Diyos ug ilang giangkon tag og patas nga katungod sa bag-o pa lang nga
nga mas pinalabi sila sa Diyos kay sa ubang miapil (ang tanan nakadawat og parehas nga
nasod busa, angay nga ubos nila ang uban. Apan suhol). Busa, malipayon silang maghiusa sa pag-
bisan pa ini, ang parasan wala ipiyal sa Diyos trabaho uban ni Cristo. Nagpasabot nga ang
kanila ra. nakapatukod og kapilya dili mag-isip nga labaw
Unya, sa pag-abot ni Cristo, ang Ebanghelyo siyag katungod sa Kristohanong Katilingban;
gipakaylap sa ubang pagano nga kanasoran. sama nga sayop ang pari kon dili siya mohatag
Nagpasakop sila sa Simbahan ug nahimong og katungod sa mga lego pagpangilabot sa mga
kabahin sa pag-umol sa pagtoo. Ilang giangkon desisyon nga may kalabotan sa pagpalambo sa
nga sila ray tag-iya sa Gingharian sa Diyos ug sa Simbahan.
Simbahan. Sa ilang paghimog kolonya sa ubang
nasod, dunay dili makasabot nganong susamag • 20. Tan-awa ang pahayag sa Marcos
mga katungod sa Simbahan ang bag-ong 10:35. Itandi ang Mateo 20:23 sa Marcos
nakristyanos nga nasod. 10:40.
53 MATEO 21

pabor. 21 Miingon niya si Jesus: “Unsay tawo. Apan mikusog silag singgit:
imong gusto?” Mitubag siya: “Ania ang “Ginoo, Anak ni David, kaluy-i mi!”
32
duha ko ka anak nga lalaki. Palingkora Mihunong si Jesus ug gitawag sila ug
sila sa wala ug tuo nimo sa imong ging- gipangutana: “Unsay ato?” 33 Mitubag
harian. sila: “Ginoo, pabukha ang among ma-
22
26:39
Jn
Si Jesus miingon sa managsoon: ta.” 34 Naluoy nila si Jesus. Gihikap ni-
18:11 “Wala mo masayod sa inyong gipa- ya ang ilang mata ug dihadiha mibalik
ngayo. Makainom ba mo sa kupa nga ang panan-aw, ug misunod sila ni
akong imnan? Mitubag sila: “Maka- Jesus.
inom.” 23 Si Jesus mitubag: “Makainom
Si Jesus misulod sa Jerusalem
tuod mo. Apan dili ko makabuot pag- (Mc 11:1; Jn 12:12; Lc 19:12)
palingkod ninyo sa akong tuo ug wala. • 1
Alang na sa giandaman sa akong
Amahan.”
21 saSapag-abot
duol na sila sa Jerusalem ug
nila sa Betfage, sa
24
Ang kauban nga 10 nakadungog bungtod sa mga olibo, gipauna ni
ining tanan ug nasuko sa duha. 25 Busa, Jesus ang duha ka tinun-an 2 ug gi-
gitawag sila ni Jesus ug giingnan: ingnan: “Lakaw sa pikas nga balangay.
“Nasayod mo nga ang mga pangulo sa May asno didto nga gihigot uban sa
kanasoran nagharihari nila. Gidaug- nati. Badbari ni ug dad-a nganhi. 3 Kon
23:11
daog sila sa may gahom. 26 Dili ni may mobuyag, ingna siya: “Ang Ginoo
Mc
9:35
mahitabo ninyo. Ang buot molabaw sa nagkinahang-lan ini, apan iya dayong
inyong pundok, mag-alagad sa uban. iuli.”
4
27
Ang buot molabaw sa tanan, mag- Nahitabo ni aron matuman ang gi-
paulipon sa tanan. 28 Pakigsama mo sa ingon sa manalagna: 5 Ingna ang mga 11:29
Slm
26:28
Rom
Anak sa Tawo nga mianhi dili aron anak sa Sion: tan-awa ang inyong hari 118:
5:6
Flm alagaran kondili, aron paghatag sa nga mianhi ninyo sa tumang kayano. 25
2:7
1Tim kinabuhi alang sa kaluwasan sa dag- Nagsakay siya sa asno, ang mananap
2:6
han.” alang sa trabaho, uban sa nati.
6
Mc 29
Sa pagbiya nila sa Jerico, may Nanglakaw ang mga tinun-an su-
10:46
Lc dakong panon sa katawhan nga misu- mala sa gitugon ni Jesus. 7 Gidala nila
18:35
nod nila sa dalan. 30 Ug may duha ka ang asno ug ang nati. Unya, gihapinan
9:27
15:22 buta nga nanglingkod sa daplin nga nila ang bukobuko sa asno sa ilang
nakadungog nga milabay si Jesus mga kupo ug mikabayo si Jesus.
8
busa, naninggit sila: “Anak ni David, Daghan pod ang mga tawo nga na-
kaluy-i mi!” 31 Ug gipahilom sila sa mga mukhad sa ilang kupo sa dalan, sam-
• 21.1 Basaha ang komentaryo sa Mc 11. Si prosesyon padulong sa busay sa Siloe samtang
Mateo, Marcos ug Lucas nagpahimutang sa nanganta sila sa Salmo 118: “Bulahan siya nga
hitabo pagpanghinlo ni Jesus sa Templo sa mianhi sa ngalan sa Ginoo” ug nagsinggit og
pagsulod niya sa Jerusalem. Samtang si Juan “Hosana!” (sa ato pa, Luwasa mi!).
nagpahimutang ini sa pagsugod sa misyon ni – ang paghisgot sa Bukid sa mga Olibo, diin
Jesus. Lisod ang pag-ila kinsay husto. Ang ang mga payagpayag sa mga sanga ug dahon
matag ebanghelista nagdugtong sa mga hitabo gipahimutang alang sa pangilin.
sumala sa kaugalingong plano, ug dili sumala sa Niining bahina basaha ang Zac 14:16 nga
panahon sa pagkahitabo. naghisgot sa maong pangilin ug nanagna sa
Gawas pa, naay pipila ka detalye sa mada- pagpanghinlo sa Templo.
ogong pagsulod ni Jesus, nga mas magpa- – Dakog purohan nga ang tagsulat sa Ebang-
hinumdom nato sa Pangilin sa Tabernakulo (nga helyo nagpahimutang sa pagsulod ni Jesus sa
gisaulog sa bulan sa Septyembre) kay sa mga Jerusalem sa dayon na ang pangilin sa Paskuwa
adlaw sa wala pa ang Paskuwa sa mga Judio, sa mga Judio, kay nagsaysay man silag usa ra ka
pananglit: panaw ni Jesus sa Jerusalem.
– ang malipayong pag-abiba sa katawhan …pag-abot nila sa Betfage…(b. 1). Ang ga-
mas mohaom sa maong Pangilin sa Taberna- may nga balangay sa Betfage agianan paingon
kulo. Ang nabantog ni nga pinakadakong pa- sa distrito sa Jerusalem ngadto sa silangan.
ngilin sa mga Judio. Sumala sa ilang Balaod ang Pangilin sa Paskuwa
– ang mga sanga ug palwa nga gigamit sa sa mga Judio saulogon sa Jerusalem, apan ang
MATEO 21 54

tang ang uban namutol og mga sa- Wala ba mo makabasa sa Kasulatan?...
ngang dahonan nga gikatag sa dalan. giawit ug gidayg ang imong himaya
9
Ang mga tawo nga nag-una ni Jesus sa mga masuso ug kabataan?”
ug ang nagsunod naninggit: “Hosana 17
Busa, mibiya siya, migawas sa
sa Anak ni David! Bulahan ang mianhi dakbayan ug miadto sa Betania diin
sa Ngalan sa Ginoo! Hosana, himaya sa mipalabay siya sa kagabhion.
kahitas-an!
10 Gitunglo ni Jesus ang igera
Sa pagsulod ni Jesus sa Jerusa-
(Mc 11:12; Lc 1:6)
lem, naukay ang tibuok syudad. Busa, • 18 Sayo nga mibalik si Jesus sa
nangutana ang katawhan: “Kinsa
siya?” 11 Ug ang pundok mitubag: “Si dakbayan, ug gigutom siya. 19 May 13:6Lc
Jesus, ang propeta nga taga Nazaret sa igera sa daplin sa dalan nga iyang gi-
Galilea.” duol, apan wala siyay nakita gawas sa
mga dahon. Unya, iyang gitunglo ang
Giabog ang mga komersyanti kahoy: “Dili ka na mamunga!” Ug diha-
(Mc 11:11; Lc 13:35; Jn 2:14)
diha ang igera nalaya.
• 12 Misulod si Jesus sa templo ug 20
Sa pagkakita ini sa mga tinun-an,
nangabog sa tanang namalit ug ma- nahibulong sila ug miingon: “Giunsa
maligya sa hawanan. Gitikwang niya man pagkalawos gilayon sa igera!”
ang mga lamesa sa nangilis og kwarta 21
Si Jesus miingon: “Sa tinuoray sul-
ug ang mga lingkoranan sa nama- tihan tamo: Kon duna moy pagtoo ug 17:20
Is
56:7
ligyag pati. 13 Miingon siya: “Ang dili magduhaduha, dili lang kay maka- 17:6Lc
Jer akong balay tawgog Balay alampo- himo mo sa akong gibuhat sa igera. 1Cor
7:11 13:2
anan. Apan inyo ning gihimo nga tago- Makasugo pa mo anang bungtora: Jaime
anan sa mga kawatan .” Lihok ug ambak sa dagat! Ug mahimo
1:6
14
2S
5:8
Ang mga buta ug bakol nanuol 22
ni. Bisag unsay inyong pangayoon sa 7:7
pod niya sa templo ug giayo sila ni pag-ampo nga puno sa pagtoo, mada- 18:19Jn
Jesus. wat ninyo. 14:13
Jn 15
12:19 Ang mga pangulong pari ug mag-
tutudlo sa Balaod nakakita sa mga Ang tubag ni Jesus sa mga punoan
katingalahan nga nahimo ni Jesus. Na- (Mc 11:27; Lc 20:1)
23
dungog sab nila ang singgit sa kaba- Sa pagsulod ni Jesus sa Templo, Jn
taan sulod sa templo: “Hosana sa Anak ang mga pangulong pari, magtutudlo 2:18

ni David!” 16 Nangasuko sila ug mi- sa Balaod ug awtoridad nga Judio
ingon ni Jesus: “Nakadungog ka ba sa miduol niya ug nangutana: “Unsay
Slm
8:3 ilang giingon?” Si Jesus mitubag: “Oo. imong katungod sa pagbuhat ining
syudad dili kaayo dako sa pagdawat sa sobra sa hatag ni Juan ining hitaboa sa Jn 2:21, diin
150,000 ka magduduaw sa balaang dapit alang naghisgot siya sa bag-ong Templo, si Cristo
sa maong pangilin. Busa, gikinahanglan nga mismo.
ilang palapdan ang Jerusalem nga maglakip sa ...gidayeg ang imong himaya…(b. 16). Ki-
gagmayng mga balangay sama sa Betfage. ning mga pulonga sa Salmo 8:1 nagpunting sa
Niadtong panahona nabatasan na ni Jesus ang Diyos, apan gigamit ni Jesus, sama sa ubang
pagpahulay sa Betania (21:17). hitabo, sa iyang kaugalingon.

• 12. Pagpanghinlo ni Jesus sa Templo. Ba- • 18. Gitunglo ni Jesus ang igera. Magta-
saha ang komentaryo sa Mc. 11:15. bang ni nato pagsabot sa talagsaong tahas nga
gipakita ni Jesus sa pagpangitag mga bunga sa
Gilimpyohan ni Jesus ang Templo, sumala sa panahon nga dili tingbunga! Unya, gitunglo niya
gipanagna sa Zac 14:21. Si Malaquias naghisgot ang igera nga daw responsabli ini. Aduna ni
sab ining hitaboa: Ang Ginoo moanhi aron kahulogan: buot ni Jesus nga ang mga apostol
paglimpyo sa iyang katawhan ug sa Templo. makaamgo paghatag og maayong panig-ing-
(Mal 3) Si Jesus miabot isip propeta aron pag- nan. Kining estiloha sa panudlo gihimo sab sa
hatag og pagtahod sa Diyos. Isip Diyos, iya pong mga propeta. Ang igera naghulagway sa mga
gisugdan ang bag-ong panahon sa tinoohan sa Judio nga wala mamunga ingon sa gihandom sa
espiritu ug kamatuoran. Kahulogan ni nga gi- Diyos alang nila.
55 MATEO 21

tanan? Kinsay naghatag nimo sa ma- si Juan mianhi aron pagtultol ninyo sa
ong gahom?” dalan sa kaayohan, apan wala mo
24
Si Jesus mitubag: “Mangutana manoo. Hinunoa, ang mga kobrador ug
kog usa lang ka butang. Kon ma- puta mitoo. Saksi mo ini, apan wala mo
katubag mo, nan motug-an pod ko sa maghinulsol ni motoo.
akong katungod sa pagbuhat ini. Diin Ang sambingay sa mga saop
gikan ang katungod ni Juan pagpa- (Mc 12:1; Lc 20)
munyag: sa Diyos o sa tawo ba lang?” 33
Jn 25
Nangatarongan sila sa ilang ka- Paminawa ang laing sanglitanan:
1:6
3:27 ugalingon: “Kon motubag ta nga ang May tawong yutaan nga naghimog
bunyag ni Juan gikan sa Diyos, moi- parasan. Iya ning gikural. Naglungag
ngon siya: Nganong wala mo manoo? siyag gahong alang sa pigsanan sa
21:32 26
Ug kon moingon ta: Ang bunyag ni ubas, gitukoran og bantayan ug gipa-
Juan gikan lang sa tawo, makigbatok saopan. Unya, miadto siya sa layong
nato ang katawhan sanglit ang tanan dapit. 34 Sa ting-ani, gipadala niya ang
nag-isip ni Juan nga propeta. 27 Hinu- mga sulugoon ngadto sa mga saop
Lc
3:12
noa, mitubag sila: “Wala mi masayod.” aron pagdawat sa bahin. 35 Apan gi-
7:30
19:1
Busa, giingnan sila ni Jesus: “Dili dakop sa mga saop ang mga sinugo.
pod ko motug-an sa akong katungod Gibunalan ang usa, gipatay ang lain ug
sa pagbuhat ini.” ang uban gibato.
36
Mipadalag usab ang tag-iya sa
Ang duha ka anak nga lalaki laing mga sulugoon nga ila gihapong
22:6 • 28 Si Jesus mipadayon sa pag- gidagmalan.
ingon: “Unsay inyong hunahuna bahin 37
Sa kataposan, gipadala ang anak 3:16Jn
ini? May tawo nga dunay duha ka anak sa hunahuna nga tahoron ni. 38 Apan sa
Gal
nga lalaki. Giduol niya ang magulang pagkakita sa mga saop, nakahuna- 3:16
4:7
ug giingnan: ‘Anak, trabaho karong huna sila: “Ang manununod ni. Pat-yon Heb
adlawa sa akong parasan.’ 29 Ug ang ta siya aron maato ang katiga-yonan. 1:2
anak mitubag: ‘Dili ko moadto.’ Apan 39
Busa, gidakop siya, gidala sa gawas 13:12
Heb

pagkataudtaod nakahunahuna siyag sa parasan ug gipatay.’
maayo ug miadto. 30 Unya, giduol sa 40
Karon, unsaon man sa tag-iya ang
amahan ang manghod ug gisugo pod mga saop inig-abot na niya?” 41 Mii-
sa pagtrabaho sa parasan. Mitubag ni: ngon sila: “Dili siya maluoy sa mga
‘Moadto ko, Tay!’ Apan wala moadto.” daotan, ug pamatyon sila. Pasap-an
31
22:6 Nangutana si Jesus: “Kinsa sa niya ang parasan sa lain nga maka-
duha ang nakatuman sa sugo sa ama- hatag niyag bahin sa tukmang pana-
Is
han?” Mitubag sila: “Ang una.” Ug si hon.” 28:16
Jesus miingon: “Sa pagkatinuod sul- 42
Ug si Jesus mitubag: “Wala ba mo 118:
Slm

tihan tamo: Ang mga kobrador sa buhis makabasa sa giingon sa Kasulatan? 22
Buhat
ug mga puta mag-una ninyo sa dalan Ang batong gisalikway sa magtutukod 4:11
1P
paingon sa gingharian sa langit. 32 Kay nahimong batong sukaranan. Mao ni 2:4-7
• 28. Gipasabot sa maong sambingay ang imbitasyon ni Juan; wala sila magtinguha pag-
pagdumili sa mga labawng pari sa pag-ila ni Juan usab sa ilang kaugalingon.
nga Magbubunyag isip sinugo sa Diyos. Ang kamatuoran sa sambingay, dili alang ra sa
mga Judio, apan sa katawhan sa Diyos sa tanang
Dunay ubay-ubay nga makasasala nga panahon. Bisan sa atong Simbahan naay
nakabig ug nangompisal sa ilang sala tungod sa kadagkoan ug mga lubasan sa tinoohan nga
wali ni Juan. Sila hinuon ang andam sa pagdawat nagpakita sa ilang karelihiyoso, apan sa tinuyo
sa mensahe ni Jesus. Tungod ini, gibuksan alang ba kaha o sa dili, nakababag sila sa pagpakaylap
nila ang Gingharian sa Diyos ug napadayag sa Gingharian. Samtang daghan ang sinalikway
kanila ang tinuod nga hulagway sa Diyos nga sa katilingban nga sa ilang pagmata sa kamatu-
Amahan. Mao nga nauna pa sila sa kaparian, oran mao ra hinuon ang andam mohalad sa
kay ang kadagkoan wala man manumbaling sa kaugalingon tungod ug alang sa Gingharian.
MATEO 21 56

ang binuhatan sa Ginoo ug natingala wala sila magtagad ug nanglakaw, ang
ta.” uban sa uma; ang uban sa trabaho.
43 6
Buhat Busa, sultihan tamo: “Ang gingha- Samtang gidakop sa uban ang mga
13:5
Rom rian sa langit kuhaon kaninyo ug ihatag sulugoon sa hari, gipakaulawan ug
11:11
sa mga tawo aron mamunga pag-ayo. gipatay.
44
(Ang mahulog ining batoha ma- 7
Nasuko ang hari. Iyang gipaadto
dugmok, ug mapulpog ang mahulo- ang mga sundalo aron paglaglag sa
gan.)” mamumuno ug pagsunog sa ilang
45
Sa pagkadungog sa mga pangu- syudad. 8 Unya, giingnan niya ang mga Reb
19:17
14:5 long pari ug Pariseo ining sambingaya, sulugoon: “Ang hikay sa kasal andam
21:26
16:14
namatngonan nila nga silay gipasabot 9
na. Apan dili takos ang dinapit. Lakaw
21:11 ni Jesus. 46 Dakpon unta siya, apan sa kasuokan sa kadalanan ug dapita sa
Lc
7:16 nahadlok sila sa panon sa katawhan kombira ang tanan nga inyong ma-
Jn
4:19 nga nag-isip niya nga propeta. kita.”
10
Ang kombira sa kasal Ang mga sulugoon nangadto da- 13:47
(Lc 14:15) yon sa kadalanan ug gidala ang tanang
• 1
Si Jesus mipadayon pagsultig nakita, ang maayo ug daotan. Ug ang
22 mga sambingay. balay napuno sa mga dinapit.
2 11
“May hari nga nagsaulog sa kasal Ang hari miduol aron pagtan-aw
21:34 sa iyang anak nga lalaki. 3 Nagpadala sa nanambong sa kan-anan, apan na-
siyag mga sulugoon aron pagtawag sa kakita siyag tawo nga walay sinina sa
mga dinapit. Apan mibalibad sila. Dili kasal. 12 Busa, iya ning giingnan: “Hi- 19:8
Reb

makatambong. gala, giunsa mog sulod nga wala ka
4
Nagpadala siyag laing mga sulu- may sapot sa kasal?” Apan ang tawo
goon aron pagpahibalo: ‘Andam na nagpakahilom. 13 Busa, misugo ang 25:30 8:12

ang kombira, giihaw na ang pinatam- hari sa iyang ginsakpan: “Gaposa ang Lc
bok nga mga baka ug ang uban pang kamot ug tiil ug ilabay siya sa ka-ngit- 13:28
hayop. Karon andam na ang tanan. ngit diin dunay bakho ug kagot sa ngi-
Dali mo sa bangketi sa kasal.’ 5 Apan pon.’
ANG KOMBIRA sambingaya mao ra ang Eyukaristiya sa Santos
• 22.1 Kining sambingaya dunay duha ka nga Misa. Apan sa atong pag-apil ining balaang
bahin. Ang una mao ang pagdapit kanato sa pag-inambitay dili angayng kalimtan ang kahu-
Diyos alang sa kombira. Kahimtang ni diin ang logan nga ginaingon sa unahan. Ang atong
matag usa nato dunay luna ining kalibotana. pagtambong sa Misa magpahinumdom nga ang
Gipadala niya ang iyang mga propeta sa tanang Diyos nagdapit nato pag-apil ug pag-ambit sa
panahon sa atong kasaysayan aron pagsangyaw kombira diin ang matag tawo mahatagag luna
sa hustisya, sa kaluoy ug pagsalig sa Diyos. Ang aron mabuhi nga desenti ug malipayon ining
Judiong nasod wala maminaw sa mga propeta, kalibotana. Busa, kitang tanan gidapit aron
ingon man ni Jesus. Apan ang plano sa Diyos dili pagtabang sa paghiusa ug pagpasig-uli sa tanang
mapakyas. Iyang gipadala ang apostoles aron katawhan.
pagsangyaw sa Maayong Balita sa ubang Unsay mahitabo kon kita isip Simbahan dili
kanasoran (b. 9) aron ang dili Judio masakop ug mosanong sa pagdapit? Sa hinayhinay, ang
makaambit sa kombira sa Gingharian. Hinuon Simbahan mopahilayo sa dagan sa kasaysayan
sa daghang Judio nga gitawag, pipila ray misa- ug ang Diyos modapit sa laing katawhan aron
nong – ang pinili nga nahimong unang sakop sa pagpadayon sa iyang buluhaton.
Simbahan. Ang ikaduhang bahin ining sambingaya nag-
Gisaulog sa hari ang kombira sa kasal sa iyang sukna sa tagsa tagsa nato: kamong kristyanos,
anak nga si Cristo. Siya ang “pamanhonon” sa nagsul-ob ba mo sa bisti sa kasal, sa ato pa,
katawhan (Mc 2:19) kay nahiusa man nila ang nagpuyo ba ta sa kinabuhi sa hustisya, sa kalig-
iyang lawas (Rom 12:5). Sulod sa taas nga dong ug kamatuoran?
kasaysayan, ang nabanhawng Jesus nagtinguha Angayng likayan ang hunahuna nga kadtong
paghiusa sa nabahinbahin nga katawhan. Ang bisita nga walay bisti sa kasal, kabos. Dili. Naba-
Espiritu sa Diyos mobag-o ug mobanhaw nila sa tasan adtong panahona nga ang tanang dinapit
mga patay aron molingkod sila sa kombira uban hatagag bisti nga gamiton sa kombira. Duna
sa mga buhi, sumala sa sambingay. unta siyay bisti, apan wala niya isul-ob busa, wala
Kasagaran ang nahibaw-an nato bahin ining siyay ikatubag.
57 MATEO 22
• 14 Hibaloi nga daghan ang gitawag, tudlo, si Moises nag-ingon: Kon may Dt
25:5
apan dyotay ra ang napili.” mamatay nga walay anak, ang igsoon
niyang lalaki mangasawa sa byuda.
Pagbuhis kang Cesar
(Mc 12:13; Lc 20:20)
Ang ilang anak isipong anak sa nama-
15
tay. 25 Karon, may pito ka magsoong
Ang mga Pariseo namahawa ug lalaki. Ang una nangasawa unya, na-
nagsabot og unsaon pagbitik si Jesus matay. Sanglit wala man siyay anak,
pinasikad sa kaugalingong mga pu- gibilin niya sa igsoon ang asawa.
long. 16 Busa, gipaadto nila ang ilang 26
Mao gihapon ang nahitabo sa ika-
mga tinun-an uban sa mga sakop ni duha ug sa ikatulo hangtod sa ikapito
Herodes alang sa maong katuyoan. ka igsoon. 27 Ug namatay pod ang ba-
17
Miingon sila kang Jesus: “Magtu- baye. 28 Inigkabanhaw na sa mga pa-
tudlo, nasayod mi nga tarong kang tay, kang kinsa siyang asawa, nga ang
pagkatawo. Matinud-anon kang nag- pito nakapangasawa man niya?”
tudlo sa kabubut-on sa Diyos. Wala ka 29
Si Jesus mitubag: “Sayop kaayo
magpadala sa uban ug wala kay gika- mo. Wala ninyo hisabti ang Kasulatan
hadlokan. Busa, tug-ani mig unsay
ni ang gahom sa Diyos. 30 Una sa ta-
imong hunahuna: Supak ba sa Balaod
nan, sa pagkabanhaw sa mga patay,
ang pagbuhis kang Cesar? Magbuhis
dili na magminyo ang mga lalaki ug
ba ta o dili?”
18
babaye. Hinunoa, mahisama sila sa
Apan nasayod si Jesus sa daotan mga anghel sa Langit. 31 Kabahin sa
nilang tuyo. Busa, miingon siya: “Mga pagkabanhaw... wala ba mo kapama-
tigpakaaron-ingnon! Nganong inyo landong sa giingon sa Diyos: 32 Diyos 3:6Ex
kong gisulayan? 19 Pakit-a ko sa salapi ko ni Abraham, ni Isaac ug ni Jacob!
nga inyong ibuhis.” Diyos siya sa mga buhi, dili sa mga
Gipakita nila ang usa ka dinaryo. patay.”
20
Si Jesus miingon: “Kang kinsa ning 33
Ang nakadungog niya natingala 13:54
7:28
Rom larawan ug kinsa siya? 21 Mitubag sila:
13:7 sa iyang gipanudlo.
“Kang Cesar.” Unya, miingon si Jesus: 34
“Kon mao na, ihatag kang Cesar ang Nakita sa mga Pariseo giunsa ni
iya ni Cesar ug sa Diyos ang iya sa Jesus pagpahilom ang mga Sadduceo.
Diyos.” Busa, nagkauyon sila sa pagtigom libot
22
Nahibulong sila pag-ayo sa iyang niya. 35 Ang usa nila nga magtutudlo sa
tubag. Busa, namiya sila ug nagpalayo. Balaod misulay pagbitik niya ining pa-
ngutanaha: 36 “Magtutudlo, unsay la-
Ang pagkabanhaw sa mga patay bing bililhon nga sugo sa Balaod?”
(Mc 12:18; Lc 20:27) 37
Mitubag si Jesus: “Higugmaa ang
23
Nianang adlawa, pipila sa mga Ginoo nga imong Diyos sa tibuok
Sadduceo miduol ni Jesus. Sanglit kasingkasing, sa tibuok kalag, ug sa
ilang gipamatuod nga walay pagka- tibuok salabotan. 38 Kini ang una ug
Gen
38:8
banhaw, nangutana sila: 24 “Magtu- ang labing importanti nga sugo.
• 14. …daghan ang gitawag…(b. 14). Dag- sa giingon sa sambingay nga usa ra ka bisita ang
han ang nahasol sa pagkabasa ining tudlinga. gipalagpot sa gawas.
Nagpasabot ba ni nga dyotay ray maluwas? Mas maayo pa nga kining tudlinga dili ilambigit
Kon idugtong nato kining tudlinga sa unang pag-ayo sa sambingay sa kombira, kay nasulat
bahin sa sambingay nagpasabot lang nga sa sab ni sa ubang bahin sa Ebanghelyo. Sa mabasa
daghang dinapit dyotay ra ang miadto sa sa 7:13, si Jesus nagpahinumdom nga pipila ra
kombira. Ang mga Judio ni. Dyotay ra ang nag- ang makadiskobre sa matuod nga kagawasan ug
pasakop sa Simbahan ni Jesus. Kon hubaron ni bag-ong kinabuhi sa Ebanghelyo. Nan, maluwas
isip dugtong sa ikaduhang bahin sa sambingay, ba ang uban? Oo ug dili, kay ang kaluwasan
nagpasabot nga pipila ra ang naa sa Simbahan alang ni Jesus mao ang pagkab-ot sa katugob sa
nga angayan ug may katakos busa, ang kadag- kinabuhi dinhi ug karon, dili ang pag-iskapo sa
hanan pahamtangan sa hukom. Apan supak ni kastigo sa impyerno.
MATEO 22 58

5:43 39 Apan may lain nga sama ini: Higug- silag bug-at nga palas-anon nga lisod
7:12
Lev maa ang isigkatawo sama sa kauga- kaayong dad-on, ug gipapas-an sa
19:18
Rom lingon. 40 Ang tibuok Balaod ug mga mga tawo. Apan dili sila moisa bisag
13:10
Gal
Propeta nagsukad ining duha ka sugo.” usa ka tudlo aron pag-irog ini. 5 Ilang 6:1
Num
5:14 buhaton ang tanan aron makita sa mga 15:38
Ang Mesiyas, Anak ni David
(Mc 12:35; Lc 20:41)
tawo. Busa, nagtaklay silag dagkong 14:7Lc
41
sudlanan sa mga sinulat nga Balaod.
Dihang nagkatigom na ang mga Nagsul-ob silag mga sapot nga tag-as
Pariseo, 42 si Jesus nangutana nila: og sidsid. 6 Buot silang manglingkod sa
“Unsay inyong hunahuna bahin ni unang mga dapit sa kombira ug sa lina-
Cristo? Kinsa siyang anak?” Mitubag ing lingkoranan sa sinagoga. 7 Malipay
sila: “Ni David.” silang yukboan ug tahoron sa tiyang-
43
2S
7:1
Unya, nangutana si Jesus: “Nga- gihan ug tawgog ‘Magtutudlo’ sa mga
nong si David, linamdagan sa Diyos, tawo.
nagtawag man ni Cristo og Ginoo? Kay 8
Apan ayaw mog patawag og Aga-
nag-ingon siya sa usa ka salmo: 44 Ang lon, kay usa ra ang inyong Agalon. Ma-
Diyos nag-ingon sa akong Ginoo: Ling- nagsoon mong tanan. 9 Ayawg pata-
kod sa akong tuo hangtod nga ibutang wag og Amahan dinhi sa yuta, kay usa 20:26
ko ang imong kaaway ubos sa imong ra ang inyong Amahan nga tua sa la- 1:52Lc
tiil. 45 Kon si David nagtawag niyag Gi- ngit. 10 Ayawg patawag og Magtutudlo, 14:11
22:26
noo, unsaon man niya pagka-anak ni kay si Cristo ray inyong Magtutudlo. Job
David?” 11
Himoa nga ang inyong labaw moa- 22:29 Pan
46
Walay usa nga mitubag, bisag usa lagad sa tanan. 12 Kay ang magpataas, 29:23Lc
na lang ka pulong. Sukad adtong adla- ipaubos, ug ang magpaubos, ipataas. 14:11
wa wala nay nakaako sa pagpangutana
niya. Ang pagkaalaot sa mga Pariseo
(Lc 11:39)
Magtutudlo sa Balaod • 13
(Lc 20:45; Mc 12:38)
Busa, pagkaalot ninyo, mga
Slm •1
magtutudlo sa Balaod ug Pariseo, tig-
Unya, si Jesus miingon sa ka-
110:1
Buhat 23 tawhan ug sa iyang mga tinun-
pakaaron-ingnon! Gitakpan ninyo ang
2:34 ganghaan ug gibabagan ang katawhan
1Cor an; sa pagsulod sa gingharian sa Langit.
15:25
Heb • 2 “Ang mga magtutudlo sa Balaod Kamo mismo dili mosulod ug gibaba-
1:13
Rom ug Pariseo mipuli ni Moises. 3 Pamatia gan ninyo ang buot mosulod.
2:17 14
ug buhata ang tanan nilang gisulti, Pagkaalaot ninyo, mga magtutud-
11:30 apan ayaw silag sunda. 4 Kay wala nila lo sa Balaod ug Pariseo, tigpakaaron-
Lc
11:46 buhata ang ilang gitudlo. Nag-andam ingnon! 15 Mopanaw mo sa kadagatan
• 23.1 Ang ikalimang Wali sa Ebanghelyo ni ANG KADAGKOAN SA TINOOHAN
Mateo magsugod dinhi. Pipila na lang ka adlaw
ang nahibilin sa kinabuhi ni Jesus. Naglantaw na • 2. Si Jesus wala maggikan sa tribu ni Levi,
siya sa kaugmaon sa Simbahan diha sa kasay- diin ang mga pari ug mga responsabli sa mga
sayan. Duha ka dagkong hitabo ang gihatagan relihiyosong kalihokan nasakop. Wala sab siya
niyag pagtagad. magpasakop sa bisag unsang kapunongan sa
Ang una, dili na madugay ang Simbahan nga Simbahan, sama sa mga Pariseo. Diha siya uban
bag-o pang nahimugso moatubang og kus- sa yanong katawhan, diin gisaway niya ang
ganong pakigbangi sa kadagkoang Judio, labi na napanid-ang mga gawi sa kadagkoan ug sa mga
sa mga Pariseo. Busa, mobiya siya sa katilingban edukado sa katilingban.
sa mga Judio ug mosubay og bag-ong dalan. Walay lipudlipod ang pagsaway ni Jesus sa
Kini ang unod sa ulohan 23. mga Pariseo (Mc 8:11). Sa pagbutyag niya sa
Ang ikaduhang hitabo mao ang pag-abot sa ilang kahiwian, gipasidan-an niya ang mga haligi
kataposan sa kasaysayan “Ang hukom sa sa tinoohan ug ang tanang pundok nga nag-
Diyos.” Mabasa ni sa ulohan 25. patoo nga sila ray labing maayo o labing ma-
Ang ulohan 24 maghisgot ining duha ka hibalo ug labing hapsay nga mopadagan sa
hitabo. Simbahan. Mao ni ang gitinguha sa mga Pari-
59 MATEO 23

ug kayutaan aron pagkabig sa mga nagpuyo sa Templo. 22 Ang nanumpa 5:33
pagano ngadto sa Diyos, apan ang na- sa langit nakapanumpa sa trono sa
kabig gihimong mga anak sa impyer- Diyos ug sa naglingkod ini.
no, labaw kadaotan kay kaninyo. 23
Pagkaalaot ninyo, mga magtu- 27:30Lev

15:14 16
Pagkaalaot ninyo, mga giyang tudlo sa Balaod ug Pariseo, tigpaka- Am
Rom
2:19 buta! Nag-ingon mo: Ang panumpa sa aron-ingnon! Wala mo malimot sa mga 5:21Mik
Templo dili kinahanglang tumanon, lamas sama sa herbabwena, sa anis ug 6:8
apan ang panumpa sa bahandi nga sa kaningag dihang nagbayad mo sa
gihalad sa Templo kinahanglang tuma- ika-10 nga bahin. Apan wala ninyo
non. 17 Mga buta nga buangbuang! tumana ang labing importanti sa Ba-
Hain may mas bililhon: ang bulawan laod sama sa hustisya, kaluoy, ug
nga naa sa Templo o ang Templo ba pagtoo. Kinahanglan ning buhaton, sa
nga nakapabalaan sa bulawan? Nag- walay pagsalikway sa uban. 24 Mga
ingon mo: 18 Kon may manumpa sa giya nga buta! Salaon ninyo ang la-
altar, dili siya kinahanglang motuman mok, apan lamyon ang kamelyo.
25
ini. Apan kon manumpa siya sa mga Pagkaalaot ninyo, mga magtu- Mc
7:4
halad sa altar, pagatumanon ni niya. tudlo sa Balaod ug Pariseo, tigpaka-
19
Mga buta! Hain may labawg bili: ang aron-ingnon! Gipuno ninyo ang plato
mga halad sa alampoanan o ang ug baso sa pangawat ug kabangis.
alampo-anan nga nagbalaan sa halad? Unya, inyo ning gipanalanginan. 26 Bu-
Ex 20
Ang nanumpa sa alampoanan naka- ta nga mga Pariseo! Putlia pag-una ang
29:37
panum-pa sa alampoanan ug sa ta- sulod, mahinlo pod unya ang gawas.
nang naa ini. 21 Ang nanumpa sa Tem- 27
Pagkaalaot ninyo, mga magtutud- Buhat
23:3
plo naka-panumpa ini ug sa Diyos nga lo sa Balaod ug Pariseo, tigpakaaron-
seo. Alang nila silay labing hanas sa mga Judiong ug pag-agak sa mga karnero. Kon gimandoan
matoohon. man ni Jesus ang mga Judio sa pagpaminaw sa
Ang mga magtutudlo…(b. 2). Makapasubo mga sumusunod ni Moises, nan, kita sab karon
nga kining tudlinga nagpasabot nga ang ilang maminaw sa mga sumusunod sa apostoles. Kini
awtoridad naggikan sa Diyos mismo. Apan ang kay wala nila isalikway ang ilang awtoridad ubos
tinuod mao nga sa hilom daan na silang nag- sa pagpatootoo nga sila mapaubsanong nag-
ambisyon ug naninguha paglingkod ining ka- alagad aron mahimong tigpatuman sa kabubut-
tungdanana. Sa pagsulat ini, buot ni Mateo nga on sa kadaghanan. Hinuon, ang ilang pagpa-
ang lintunganayng panag-angay sa Simbahan ngalagad pagsilbi ug pagmando.
maampingan. Dili kalimtan nga ang katilingban Gikinahanglan nga magpabilin ang Simbahan
lang ang gigasahan sa Espiritu Santo. Ang mga isip katilingban sa gawasnong katawhan nga
pangulo ug mga doktor sa Simbahan walay andam pagpahayag sa tinuoray sa ilang pang-
awtoridad gawas kon nakagamot sila pag-ayo sa hunahuna ug paggamit sa katungod pagsaway
kinabuhi sa katilingban. bisan sa pinakataas nga awtoridad.
… buhata ang ilang…(b. 3). Ang mga dao- Kinahanglan nga dili lubogon sa mga awto-
tang panig-ingnan sa kadagkoan dili makapa- ridad sa Simbahan ang pagpaminaw sa “Ama
menos sa pulong sa Diyos. Dili sab makapakun- han”. Sa samang paagi nalakip dinhi ang tim-os
hod sa batakang sumbanan sa awtoridad. Ang nga pagpaminaw sa atong kaigsoonan aron
makapamenos lang mao ang pagpakaaron- maalinggatan nato ang pagpadayag sa Espiritu
ingnon nga labaw sila sa uban. Santo nga naggiya sa Simbahan. Makasala ang
Ilang buhaton ang tanan...(b. 5). Ang Simbahan kon tagdon ini ang kaobispohan ug
magtutudlo sa tinoohan, tawo sab ug makasasala mga apostol pinasubay sa kabantog sa ilang
busa, sayon rang makalapas sa mga pulong sa personalidad. Batasan ni nga gitamod sa mga
Diyos nga nag-awhag niya sa matuod nga tawhanong katilingban sa pag-ila sa ilang mga
pagbag-o sa kaugalingon. Busa, ang mga butang pangulo.
ra nga angay niyang ikapasigarbo ang iyang
buhaton, ug sayon ni niyang mahimo, kay • 13. Ayaw mog patawag og agalon o
hayahay man ang iyang kinabuhi, sama sa amahan. Ang titulo sa pagtahod dili ang labing
daghang ministro sa tinoohan karon. Ingon ini importanti, kay mahimo man nga may
ang mga Pariseo. Mahigugmaon sila sa kwarta, nagpatawag sa iyang kaugalingon og “Brad” o
apan giinitan nila ang mga kabos nga walay “Sis”, apan ang iyaha ra ang masunod.
kabangkaagan ug walay panahon pagsimba. Gisirhan ninyo atubangan sa mga tawo ang
Ang kadagkoan sa Simbahan nag-alagad lang ganghaan sa Gingharian sa Diyos. Angayng
sa ngalan ni Jesus. Aduna silay awtoridad su- hinumdoman dinhi nga ang Gingharian sa
sama sa apostoles sa pagpanalipod sa tinoohan Langit ug Gingharian sa Diyos pareho rag kahu-
MATEO 23 60

ingnon! Sama mo sa mga pantyon nga posa karon ang nasugdan sa inyong
gipaputi. Nindot tan-awon, apan sa katigulangan!
sulod naa ang patayng kabukogan ug 33
Mga bitin, kaliwat sa mga bitin! Lc
Lc kahugawan. 28 Sa ingon, nagpakita mo Unsaon ninyo paglikay sa silot sa im-
3:7
16:15
18:9 isip makidiyos atubangan sa mga 34
pyerno? Gikan karon, padad-an ta- 10:23
1Tes
tawo. Apan puno mo sa pagpakaaron- mog mga propeta, mga maalamon, ug 2:15
ingnon ug kadaotan. mga magtutudlo. Apan inyo silang
• 29 Pagkaalaot ninyo, mga magtu- punggotan sa ulo ug ilansang. Latoson
tudlo sa Balaod ug mga Pariseo, tig- ang uban sa mga sinagoga o hinginlan
pakaaron-ingnon! Nagpatukod mog sa usa ka dakbayan ngadto sa lain.
35
mga lubnganan alang sa mga propeta Tungod ini, kamoy manubag sa 27:25
Gen
ug gidayandayanan ninyo ang mga giulang dugo sa way sala sa kalibotan. 4:10
Heb
bantayog sa mga balaan. 30 Nag-ingon Gikan sa dugo ni Abel, ang tarong, 11:4
mo: kon nagpuyo pa mi sa panahon sa ngadto sa dugo ni Zacarias, anak ni 16:6 Reb

atong katigulangan, dili unta mi mo- Barequias, nga inyong gipatay sa
uyon nga ang mga propeta patyon. halaran sa Templo. 36 Sa pagkatinuod Lc
31 13:34
Apan gisugid ninyo nga mga kaliwat sultihan tamo: Ang kaliwatan karon
Buhat mo sa nagpatay sa mga propeta. 32 Ta- magbayad ining tanan.
7:52

logan. Niining tudlinga si Jesus naghisgot sa mga nahimo ning pundok nga elitista o pundok sa
magtutudlo sa tinoohan nga wala magtudlo sa mga pinili, pundok nga nag-isip sa kauga-lingon
katawhan sa kamatuoran – kinsa gyod ang Diyos nga mas maayo sa uban, ang pundok sa
ug unsay buot niyang ipatuman dinhi sa yuta. “tigpanalipod sa tinoohan”.
Busa, gisirhan nila ang agianan nga modala sa Ang misteryo sa Diyos lawom ug dili matukib
katawhan sa matuod nga kagawasan sa mga busa, walay makaangkon nga siya ray naghupot
anak sa Diyos. Angayng matngonan nga bisan sa kamatuoran sa Diyos. Kon moabot ang pana-
sa atong Simbahan naay mga magtutudlo nga hon nga mag-alagad ta niya, nan, ato ning
mao ray gipanudlo ang mahitungod sa mo- buhaton uban sa pagpaubos. Bisan sa pag-
ralidad ug pamatasan o ang paagi aron mabu- alagad ug pagsakripisyo nato, dili ta makalikay sa
otan nga lungsoranon, imbis pukawon nila ang kasaypanan nga lagmit makadaot sa mga butang
kristyanos aron pagtubag sa mga hagit sa pag- sa Diyos. Ang mga Pariseo nagbansay, nanudlo
too; pagtoo nga gipasukad sa kinabuhi; pagtoo ug nakadani og mga magtotoo, apan tungod sa
sa bugtong Diyos nga nakigdait sa tagsa tagsa garbo ug kahingwarta, wala nila damha nga
aron makauban niya pagpanday og Bag-ong kawang ang ilang gisangyaw. Wala sila mag-
Kalibotan. Apan ang nahitabo mao nga nag- hupot sa kabos nga espiritu. Wala sila motugot
umol tag kristyanos nga matootoohon. Pila kaha nga mosolud ang Diyos sa ilang kasingkasing.
ka milyon ka kristyanos kansang pagtoo Ang mga tawo nga mipahilayo sa mga ma-
gipasukad sa kahadlok sa silot, sa kahadlok nga kasasala ug sa mga kabos, mipahilayo sab sa
magabaan sa Diyos, sa kahadlok sa Diyos nga gugma sa Diyos ug sa Diyos mismo.
Maghuhukom? Pila kaha ka milyon ka kristyanos
kansang pagtoo ug kabalaan diha ra kutob sa ANG MGA PROPETA
mga ritwal ug debosyon? • 29. Anaa ang mga Propeta, naa sab ang
…Ang panumpa sa Templo…(b. 16). Nag- mipatay sa mga propeta; ilang gipatay ang mga
hisgot si Jesus sa nabatasan sa iyang panahon. propeta aron mapanalipdan ang mga
May mga magtutudlo nga abtik mangitag lu- institusyon sa tinoohan!
tsanan sa ilang gipanumpaan. Mao nga mahi- Nagkinahanglan tag mga institusyon sama sa
mong manumpa sila uban sa dakong kaligdong, mga parokya, mga eskwelahan ug uban pa, aron
aron paglansis sa ilang kaatbang, bisag nasayod makagiya nato. Apan daghan ang higayon nga
sila nga dili ni nila matuman. imbis makatabang ni nato pagpuyo sa pagtoo,
napasangil na hinuon aron dili ta maningkamot.
ANG MANLALABAN SA PAGTOO Busa, sayon ra tang gisuyop pagpuyo sa “naan-
Nganong gitawag man sila ni Jesus og tigpaka- dan”; hayahayng matang sa pagkakristyanos.
aron-ingnon, nga unta mga hanas man sila sa Anaay daghan unta nato nga bukas og kasing-
Biblia? kasing sa tawag sa Diyos. Andam sila sa pag-
Sa pinulongan ni Jesus, ang pulong “pagpa- tahan sa kaugalingon aron magmatinud-anon sa
kaaron-ingnon” wala lang magpasabot sa nag- kabubut-on sa Diyos, apan naay mga pundok sa
patootoo, labaw pa ini ang kahulogan. Nagpa- mga institusyon ug parokya nga dili andam ini,
sabot ni sa nagyagayaga sa mga butang sa Diyos, dili andam paglatas gikan sa kahaya-hay ngadto
mao nga nawad-an nag respito ini. Dili ang tanan sa lisod nga mga sangpotanan ini.
sa mga Pariseo tigpakaaron-ingnon. Apan Inigsugod nato sa bag-ong pamaagi, morag
giataki ni Jesus ang ilang institusyon: sama ni sa hasolon dayon ang atong konsensya, kay naga-
daotan nga kahoy (Mt 15:13). Ngano man? Kay pos man ta sa naandan. Naanad ta sa taphawng
61 MATEO 24
• 37 Jerusalem, Jerusalem! Gipatay Pagkagun-ob ug kataposan
mo ang mga propeta ug gibato ang (Mc 13; Lc 21; 17:23 12:36)
gipadala kanimo sa Diyos! Pagkadag- • 1
Mibiya si Jesus sa Templo.
1H
9:7
Jer
hang higayon nga buot kong mogakos 24 Samtang naglakaw siya, miduol
7:14 sa tanan mong anak, apan nagdumili ang iyang mga tinun-an ug mitudlo sa
Ez
11:23 ka! 38 Karon, mabiniyaan ka ug ang halangdong Templo. 2 Apan miingon 19:44Lc
Tb
14:4 imong balay. 39 Sultihan tamo nga dili siya: “Nakakita ba mo ini? Sa pagkati- 13:39
Slm
118:
na mo makakita nako hangtod nga nuod sultihan tamo: walay bato nga
25 moingon mo: “Bulahan siya nga mian- magpabilin dinhi. Lumpagon ang ta-
Mc
11:9 hi sa ngalan sa Ginoo!” nan.”
kinabuhi ug abi nato nga kini ang insakto. Busa, Mianhi si Jesus aron pagtigom sa nagkatibu-
duha ray atong kapaingnan, maminaw ta ug laag nga anak sa Israel, apan wala sila maka-
mag-usab o mosupak sa kausaban. Ingon ini ang matikod sa pagduaw kanila sa Diyos. Ang
nahitabo sa mga institusyon sa Simbahan. presensya sa Diyos mopalayo nila aron pagpuyo
Gisupak nila ang mga propeta, ang naminaw sa uban sa nakabig nga mga pagano, sama sa nahi-
tawag sa Diyos. Apan human molabay ang 50 tabo sa miaging panahon (Ez 8).
ngadto sa 100 ka tuig, ang ilang gisalikway
kaniadto gipasidunggan sa tanan. • 24.1 Mahitungod ining wali ni Jesus sa
Ang mga Judio kaniadto nga napiit sa lang- pagkatapos sa kalibotan basaha ang komen-
yawng mga nasod napugos paghatag og gibug- taryo sa Mc 13.
aton sa Templo, sa relihiyosong mga tulumanon Alang sa mga Judio sa panahon ni Jesus ang
ug sa kapunongan sa mga Pariseo; naaghat sa pagpahibalo sa pagkalumpag sa Templo suber-
kahadlok ang mga Judio sama sa ubang pundok sibo nga pamahayag labi na, kay ang Templo
nga nag-atubang og hulga, nahimo nga konser- ining panahona bag-o pang giayo. Nindot ug
batibong panatiko, sa ato pa, lunod-patay ang luhong tan-awon. Alang sa maong nasod, ang
ilang pagsupak sa kausaban. Gihimo nilang Templo maoy hinungdan sa ilang pagpakabuhi.
kasigurohan ug taming ang mga institusyon nga Busa, miduol ang suod niyang mga higala ug sa
para nila naggikan sa Diyos. (Ingon sab ini ang tago, gipangutana si Jesus (b. 3).
nahitabo karon, sa gitawag og mga relihiyosong Duna silay duha ka pangutana: Kanus-a ni
pundamentalista). mahitabo? Kanus-a matapos ang kasaysayan?
Mao ni ang nahitabo sa kadagkoan ug sa Morag nalibog ang Apostoles sa mga pangu-
tigpanalipod sa pagtoo. Dili sila andam pagpa- tana, apan giklaro ni Jesus ang kalainan:
minaw. Alang nila motoo sila sa Balaang Ka- Sa mga tudling 4-28, si Jesus naghisgot sa
sulatan ug sa mga propeta kaniadto, apan dili sila mga adlaw sa kalisdanan (21 ug 29) nga matapos
andam sa pagdawat sa pagsaway kanila sa Diyos sa pagkalumpag sa Jerusalem. Masaksihan ni sa
pinaagi sa anak sa panday nga si Jesus, kay wala daghang tawo nga naminaw ni Jesus. Niining
masulat sa mga basahon ang iyang gipamulong. panahona makahiklin sila sa dili pa mahitabo
Busa, gipalabay ang pagduaw kanila sa Diyos ang maong katalagman (15-20).
ug gisubay ang dalan nga nagbanlod nila sa
kalaglagan. Sukad karon dili na nila makaplagan Mao ni ang panahon sa pagsangyaw sa
ang Diyos sa ilang mga libro, ni sa Templo sa Ebanghelyo, ang panahon sa panglutos ug pag-
Jerusalem. Biniyaan sama sa mga ilo (Ez 8), wala saksi sa kristyanos atubangan sa mga Judio ug sa
nay Diyos nga mopabangon ug mohiusa sa paga-nong kalibotan (9-14). Ang mga Judio nga
Judiong nasod hangtod nga makaila sila ni wala moila ni Jesus nga ilang Manluluwas, na-
Cristo. ngitag lain nga Mesiyas nga makigbatok sa mga
Ang panig-ingnan sa nasod sa mga Judio lig- Romano.
ong pasidaan alang nato. Mopadulong sab ta sa Sa mga tudling 26-28, gipakita ni Jesus nga
kapildihan, kon magpabilin tang magpahikot kining kalibog bahin sa matuod nga Manluluwas,
pag-ayo sa atong kagahapon; kon modumili ta layo ra kaayo sa mahitabo unya kon mobalik na
pagpabarog og mas kabos nga Simbahan, nga siya sa kataposan sa panahon.
mas mahagiton, ug walay sobrang kahingawa sa Sa mga tudling 29-31 si Jesus naghisgot sa
kaugalingong kasigurohan gawas sa kaluwasan mahimayaon niyang pagbalik. Duha ka butang
sa kalibotan. ang giklaro ni Jesus: ang mga hitabo ug tilimad-
on sa pagkagun-ob sa Jerusalem matuman ining
• 37. Jerusalem, Jerusalem!...(b. 37). Isog kaliwatana (32-35). Apan ang adlaw sa pagbalik
nga pamahayag ni Jesus. Ang Jerusalem na- ni Jesus (36 ug 42) ulahi pa kaayo.
lumpag sa tuig 587 BC. Kon basahon nato ang Ang pagtandi sa duha ka tawo nga nagtrabaho
mga sinulat sa mga propeta, makita nga ang silot nagpasabot lang nga sa pagbalik na ni Jesus ma-
tungod sa kalapasan maoy hinungdan sa pagka- hitabo ang hukom ug dunay pagkabahin sa mao
lumpag ini. Karon, gipahibalo na sab ni Jesus rang pundok, sa pamilya ba o katilingban, ang
ang laing pagkagun-ob sa Jerusalem. Agi nig uban maadto sa Ginoo, samtang ang uban huk-
silot sa dugo nga mibanaw; ang dugo sa mga man (37-41).
propeta, ang dugo ni Cristo mismo, ang dugo sa Nganong gilambigit man ni Jesus ang pag-
unang kristyanos nga gipamatay sa mga Judio kagun-ob sa Jerusalem ug ang kataposan sa
nga diha sa gahom. panahon? Kay ang duha panghitabo man nga
MATEO 24 62

3
Jn Samtang si Jesus naglingkod sa ayawg kanaog aron pagkuhag bisag
5:43
bungtod sa mga olibo, ang mga tinun- unsa nga imong dad-on. 18 Kon tua ka
an miduol niya ug nangutana: “Tug-ani sa uma, ayawg balik aron pagkuha sa
mig kanus-a ni mahitabo. Unsang ti- imong kupo. 19 Pagkalisod unya sa
mailhana ang ipakita kanamo sa da- mga babayeng nagsabak ug sa mga
yon na nimong anhi ug sa kataposan sa inahan nga may masuso! 20 Pag-ampo
kasaysayan?” nga dili maatol sa tingtugnaw o sa
4
Mitubag si Jesus: “Pagbantay ug adlaw sa pahulay ang inyong pagka-
ayawg palimbong ni bisag kinsa. 5 May giw.
daghang manganhi nga moingon: ‘Ako 21
Kay panahon ni sa dagkong pag- Jl
2:2
ang Mesiyas,’ ug malimbongan nila sulay nga wala pa mahibaloi sukad sa Dn
ang daghang katawhan. 6 Makabati sinugdan sa kalibotan hangtod karon 12:1
Reb
mog mga balita sa gubat ug mga hulga ug dili na igdungog pag-usab. 22 Kon 7:14

sa gubat. Apan ayawg kabalaka, kay dili ni mub-an, walay mahibiling buhi.
dili pa ni ang kataposan. 7 Ang mga na- Apan gipamub-an ni sa Diyos tungod
Jn sod makig-away sa laing mga nasod, sa Iyang mga pinili. 23 Unya, kon may
16:21
Rom ang gingharian batok sa gingharian. moingon: ‘Tan-awa! Ania ang Mesiyas!
8:22
1Tes
May gutom ug linog sa daghang dapit. Tua siya didto!’ Ayawg too. 24 Kay ang
8 Dt
5:3
Reb
Apan kining tanan sama sa unang mga Cristong bakak ug mga mining 13:2
12:2 pagbati sa magalanak. propeta manungha. Maghimo silag 2Tes
2:9
9
10:17 Unya, dakpon mo, paantoson ug mga milagro ug katingalahan nga 1Jn
Jn 2:18
16:2 patyon. Ang tanang nasod masilag sarang makalimbong bisan sa mga 4:1
Reb
ninyo, kay nagdala mo sa akong nga- pinili sa Diyos, kon mahimo pa. 25 Tan- 13
lan. 10 Nianang mga adlawa daghan awa, gitug-anan tamo sa tanan sa wala
ang masukamod ug mapukan sa ilang pa ang panahon.
pagtoo; magbudhiay sila ug mahimong 26
Busa, kon may moingon ‘Tua siya
Lc mga kaaway. 11 Dugang pa, manungha sa kamingawan, ayawg adto.’ Kon mo-
18:8
2Tes ang mga propetang mini nga mag- ingon sila: ‘Naa siya sa awaawng da-
2:3
pasalaag sa daghang katawhan. pit,’ ayawg too. 27 Kay ang pag-abot sa
12
Tungod sa hilabihang kadaot, ang Anak sa Tawo mahisama sa kilat nga
gugma sa katawhan mabugnaw. motadlas gikan sa silangan hang-tod
13
28:19 Apan ang molahutay hangtod sa ka- sa kasadpan. 28 Nasayod mo sa pa-
Rom
10:18 taposan, maluwas. 14 Ang Maayong nultihon: ‘Hain gani ang patayng lawas,
Balita sa Gingharian isangyaw sa tibu- adto magpundok ang mga agila.’
ok kalibotan alang sa kasayoran sa ta-
nan. Unya, moabot ang kataposan. Ang pag-abot sa Anak sa Tawo
Is
1Mac
15
Kon makita ninyo ang ngilngig (Mc 13:28; Lc 17:29) 13:10
1:54 Ez
6:7 nga kalaglagan sa balaang dapit nga 29
Human sa kasamok adtong pana- 32:8
Dn Jl
9:27
gitagna ni propeta Daniel, (ang maka- hona, ang adlaw mongitngit, ang bu- 3:4
basa makasabot ra unta!), 16 nan, ang lan dili mohatag sa kahayag, ang ka- Am
8:9
naa sa Juda palayasa sa kabukiran. bitoonan mangahulog ug ang tibuok
17
Lc
17:31
Kon naa ka sa atop sa balay kalibotan matay-og. 30 Unya, ang tima- Reb
6:12

nagdalag dagkong katalagman ug nagtapos sa ra ang midawat ug mitoo, ug ang nasod na-
usa ka panid sa kasaysayan. pukan.
Ang una mao ang panahon sa Daang Kasa- Dayon gidala ang mensahe ni Jesus sa ubang
botan diin ang Diyos nag-agak sa katawhan sa nasod. Dinhi nagsugod ang Bag-ong Kasa-bo-
Israel aron nga pinaagi sa ilang kasaysayan tan. Ang Simbahan nahimong tigdala sa mensa-
mopadulong sila sa giplano sa Diyos kanila ug sa he sa tanang katawhan. Taliwala sa kalis-danan
tibuok nga kalibotan. Ang ilang kapakyasan nga giatubang, ang pasaylo ug pag-inigsoonay
mihatod nila sa nasodnong krisis busa, miabot si nagpabiling lab-as ug buhi. Panahon ni nga
Jesus aron magiyahan sila sa matuod nga dalan. mohatod sa katumanan sa Bag-ong kasabotan
Gisangyaw ni Jesus ang Maayong Balita. Pipila ug sa kasaysayan dungan sa pagbalik ni Jesus.
63 MATEO 25

1Tes an sa Anak sa Tawo mopakita sa langit, unsang adlawa moabot ang Ginoo.
3:13 43
2Tes samtang ang kanasoran manampok sa Hunahunaa ni: kon ang tag-iya sa 2:28
2:1
2P
dughan. Makita nila ang pag-abot sa balay nasayod nga ang kawatan 25:13
3:4
Zac
Anak sa Tawo nga sinap-wang sa moabot sa kagabhion sa takna nga gi- 1Tes
5:2
12:10 panganod uban sa langitnong gahom tagal, magtukaw siya aron dili maka- 3:4 2P
Dn
7:13 ug puno sa Himaya. 31 Ipadala niya ang sulod ang kawatan. 44 Hinunoa, pag-
Reb mga anghel aron pagpalanog sa trom- bantay, kay ang Anak sa Tawo moabot
1:7
Is peta ug pagtigom sa mga pinili gikan sa takna nga wala ninyo damha.
27:13 45
1Cor
sa tanang dapit, gikan sa usa ka tumoy Hunahunaa ang maunongon ug 1Jn
2:28
15:52
1Tes
sa kalibotan hangtod sa pikas. maalamong sulugoon nga gipiyalan sa
32
Kuhaig pagtulon-an ang igera. agalon sa pag-atiman sa panimalay
Kon manalingsing ang mga sanga ug aron pag-andam sa pagkaon sa hus-
manggitib ang mga dahon, sayod mo tong panahon. 46 Bulahan ang sulugo-
nga hapit na ang ting-init. 33 Ingon on nga nag-atiman sa buluhaton inig-
man, kon makita na ang timaan nga abot sa agalon. 47 Sa pagkatinuod sul- Lc
12:43
akong gisugilon ninyo, hibaloi nga ha- tihan tamo: piyalan siya sa agalon sa
pit na ang takna; naa na sa pultahan. tanan niyang gihuptan.
34 48
4:16 Sa pagkatinuod sultihan tamo: ki- Dili sama sa daotang sulugoon
10:23 ning kaliwatana dili molabay hangtod nga naghunahuna: Nalangan ang
nga matuman ang tanan. 35 Ang langit akong agalon. 49 Unya, daugdaogon
ug yuta mahanaw, apan ang akong niya ang isigkatawo samtang nakigsalo
pulong dili makawang. ug nakig-inom siya uban sa mga pala-
36
16:28 Walay nasayod kanus-a moabot hubog. 50 Apan moabot ang iyang aga- 19:28
Buhat kanang adlawa ug orasa. Bisan ang lon sa adlaw ug takna nga wala damha. 25:21
1:7
1Tes
mga anghel sa Diyos o ang Anak. Ang Ug papahawaon ang maong sulugoon.
51
Amahan ray nasayod. Mosangko siya sa gida-ngatan sa
37
Ang pag-abot sa Anak sa Tawo tigpakaaron-ingnon. Didto tua ang
5:2 sama sa panahon ni Noe. 38 Sa wala pa bakho ug kagot sa ngipon.
ang lunop, ang mga tawo nangaon ug
Ang 10 ka dalagang-abay
nanginom. Nagminyoay sila hangtod (Mc 13:35; Lc 13:25)
sa adlaw nga si Noe misakay sa Arka.
39 • 1
Magpakita kining istoryaha sa 8:12
Apan wala sila mahibalo unsay ma-
Gen
7
hitabo hangtod nga miabot ang lunop
25 mahitabo sa gingharian sa la- 13:42
Jaime
ug gibanlas sila. Mao pod unya inig- ngit. Ang 10 ka dalagang-abay miga-
5:7
2P abot sa Anak sa Tawo. 40 Sa duha ka was nga nagdalag suga aron pagsugat
tawo sa uma, ang usa kuhaon ug ang sa pamanhonon. 2 Lima nila danghag,
usa ibilin. 41 Sa duha ka babaye nga apan ang laing lima maalamon.
3
maggaling og trigo, ang usa kuhaon ug Ang mga danghag nagdala sa suga
ang usa ibilin. nga walay lana nga reserba. 4 Apan ang
maalamon nagdalag reserba. 5 Sanglit
Pagbantay mo nalangan ang pamanhonon, nagduka
42
3:4 Busa, pagtukaw, kay wala hibaloi sila ug nakatulog sa paghinulat.
1Jn

ANG KAMAUNONGON Ang mga dalaga andam na sa kasal, apan
nalangan pag-abot si Jesus, ug milabay ang
• 25.1 Ang mosunod nga tulo ka sambingay panahon. Ang mga dalaga wala molantaw sa
nagpakitag tulo ka talan-awon sa hukom sa umaabot busa, kompyansa lang sila sa kinabuhi.
Diyos. Ang una gitumong sa mga sakop sa Kontento sila sa karon. Hangtod nga “naka-
Simbahan. tulog” sila, sa ato pa, nakatulog sa pagtan-aw sa
Ang Gingharian sa Diyos gitandi sa kasal, diin kamatuoran sa kinabuhi. Ingon sab ini ang
may 10 ka dalaga nga gipili sa pagsugat sa nahitabo sa daghan tang kaigsoonan labi na sa
pamanhonon. Kita sab gipili sa Diyos pag- mga batan-on. Tungod sa nagkalainlaing haylo
andam sa kasal ni Jesus uban sa katawhan. sa kalibotan sama sa bahandi, ambisyon, sa
MATEO 25 64

6 16
Sa tungang gabii, may singgit nga Ang nakadawat sa lima mipa-
milanog: ‘Ania na ang pamanhonon, tigayon ini ug nakaganansiyag laing
gula na mo ug sugata siya!’ 7 Nang- lima. 17 Ang nakadawat sa duha, nag-
mata dayon ang tanang dalaga ug negosyo sab ug nakaganansiyag laing
gidagkotan ang ilang suga. 8 Unya, ang duha. 18 Apan ang nakadawat sa usa, Mc
13:34
mga danghag miingon sa maalamon: naglungag ug gilubong ang salapi sa
‘Hatagi mig lana, kay ang among suga agalon.
19
hapit na mapalong.’ 9 Apan ang maa- Human sa taas nga panahon, ang
lamon mitubag: ‘Dili paigo ang lana agalon sa mga sulugoon mipauli ug
alang ninyo ug namo. Maayo pa nga nangayog husay. 20 Ang gihatagag
mangadto mo sa tindahan ug mamalit lima, miduol nga nagdalag laing lima,
sa gikinahanglan.” ug miingon: ‘Ginoo, imo kong gipi-
Lc 10
Sa nakapanglakaw na sila aron yalan og lima ka salapi, tan-awa, niay
12:35
pagpamalit og lana, naabot ang pa- laing lima nga akong ganansiya.’
21
manhonon. Ang tanang nakapangan- Ang agalon mitubag: ‘Maayo kaayo, 18:23
2Cor
dam minunot niya sa kombira sa kasal. buotan ug matinud-anon nga sulugo- 5:10
19:28
Unya, gisirhan ang mga pultahan. on. Sanglit nagbinuotan ka sa dyo- 24:47
Reb 11
Taudtaod miabot ang ubang da- tayng butang, piyalan tikaw sa dagko. 16:10Lc
19:7
laga nga nanawag: “Ginoo, Ginoo, ab- Dali ug ambit sa kalipay sa imong
lihi mi! 12 Ug mitubag siya: ‘Sa tinuoray, agalon.
22
wala ko makaila ninyo.’ Unya, ang nakadawat og duha
13
Busa, pagtukaw, kay wala mo miduol ug miingon: “Ginoo, gipiyalan
Lc
13:25 mahibalo sa adlaw o sa takna.” ko nimog duha ka salapi. May duha
nga nadugang nga akong naganansya.
Ang sambingay sa mga salapi 23
Ang agalon miingon: “Maayo, buotan
(Lc 19:12; Mc 4:25 13:34)
ug matinud-anong sulugoon, sanglit
• 14 “Hunahunaa ang tawo nga sa
Mc nagbinuotan ka sa dyotayng butang,
13:35
wala pa mopanaw sa laing nasod, mi- piyalan tikaw sa dagko. Dali ug ambit
tawag sa mga sulugoon aron piyalan sa sa kalipay sa imong agalon.’
katigayonan. 15 Mihatag siyag lima ka 24
Sa kataposan, ang nakadawat og
salapi sa nauna unya, duha sa su-nod, usa miduol ug miingon: ‘Agalon, na- Jn
15:10
ug usa sa ikatulo sumala sa tagsa tagsa sayod ko nga higpit kang pagka-tawo.
nila kaabilidad. Unya, mipanaw siya. Nag-ani ka sa wala mo ipugas ug nag-
mini ug taphaw nga kalipay, nalimot sila sa ilang hiyas ug abilidad nga gihatag sa Diyos sa tagsa
kaakohan sa Ginoo ug sa katilingban. Nalimot tagsa nato. Nasabtan na ni sa mga tawo sa iyang
sila nga ang tanan gitawag sa Diyos sa pagtubag panahon.
sa mas hamili pang misyon sa kinabuhi. Ang pagpaabot sa Gingharian paglihok aron
Ang mga danghag wala magdalag sobra nga matuman ni ug makab-ot. Ang sulugoon nga
lana. Sa ato pa, wala nila andama ang ilang nagtago sa salapi taspokan ug way pagpa-kaba-
kinabuhi, ug kulang sila sa pagtugyan sa kauga- na. Giisip niya ang pagtoo nga kabilin sa ginika-
lingon aron makalahutay sa mas lawom nga nan. Talawan sab siya nga dili mangako pagtu-
hagit sa ilang pagtoo. Tungod ini ang ilang bag sa panginahanglan sa uban. Ang Diyos
pagtoo, paglaom ug gugma miawop ug dili na nagpaabot kanunay sa atong koope-rasyon ug
makahatag og siga. pagbulig.
…wala ko makaila ninyo (b. 11). Ang bunyag Milambo ta tungod sa atong pagtoo, trabaho
ug ang mga mainitong debosyon mawad-ag bili ug kapasidad sa pagsabot sa uban. Apan ang
kon human ini, makontento na ta sa balikbalik gihimo nato ining kalibotana dili magpadayon
nga pagbansay sa mga relihiyosong tulumanon. hangtod sa hangtod, mao nga ang Diyos mii-
Gipangayo sa Ginoo nga ang iyang pinili magpa- ngon: “piyalan tikaw sa dagko” Ang hustisya sa
biling maunongon ug malahutayon: Paagi nga Gingharian lahi sa dignidad sa tawo, ug lahi sab
ang kalibotan nga nangita sa kamatuoran kon itandi sa mga bahandi nga iapod-apod.
makakab-ot sa kaluwasan. Bisag dyotay ra ang atong mahimo, ang Diyos
mopahigayon aron makahimo tag daghan.
• 14. Sa panahon ni Jesus ang salapi mga 30 Nasayod ka nga nag-ani... (b. 26). Daw
ka kilo sa mahalon nga metal. Apan sa sam- gipakita ining tudlinga nga ang Diyos istriktong
bingay ang salapi nga gihisgotan ni Jesus mga agalon nga nanglupig sa sulugoon. Apan kon
65 MATEO 25

hipos sa wala hagoi. 25 Nahadlok ko. karnero sa tuo ug ang mga kanding sa
Busa, gitagoan nako ang imong salapi wala.
34
ilalom sa yuta. Ania dawata ang imo- Ang Hari moingon sa naa sa tuo: Lc
12:32
ha.’ 26 Apan ang agalon mitubag: “Dao- ‘Umari mo nga gipanalanginan sa
tan ug walay hinungdan nga sulugoon! akong Amahan! Panag-iyaha ang 22:30Lc
Nasayod ka nga nag-ani ko sa wala ko gingharian nga giandam alang ninyo Rom
ipugas ug naghipos sa wala gioka. sukad sa sinugdan sa kalibotan. 35 Kay 8:17
27 Ef
Gideposito mo unta ang akong salapi gigutom ko ug inyong gipakaon, giu- 1:4
36
aron imong ikauli nga may tubo. haw ug gihatagag mainom. Dumu-
28
Kuhaa niya ang salapi ug ihatag sa duong ug giabiabi sa inyong balay.
may 10. 29 Kay ang mabungahon hata- Hubo ug gisininaan. Nasakit ug giduaw.
gag dugang aron mahamugaway siya. Nabilanggo ug nakigkita mo nako.
37
Apan ang dili mabungahon kuhaan sa Unya, ang tarong mangutana:
naa niya. 30 Ug ang walay hinungdang ‘Ginoo, kanus-a ka namo makita nga
sulugoon ipagawas sa kangitngit diin gigutom ug among gipakaon; giuhaw
may bakho ug kagot sa ngipon.” ug among gipainom, 38 o dumuduong
ug gidawat namo, o hubo ug among
Ang kataposang hukom gibistihan? 39 Kanus-a ka namo makita
(Lc 9:26)
nga nasakit o nabilanggo ug among
• 31 Inig-anhi sa Anak sa Tawo nga giduaw?’ 40 Ang Hari mitubag: ‘Sa pag- Is
mahimayaon kuyog sa tanan niyang katinuod sultihan tamo. Sa matag hi- 58:7
Jn
4:37
anghel, molingkod siya sa trono sa gayon nga inyo ning gibuhat sa labing Pan
Zac
Himaya. 32 Ang tanang kanasoran dad- ubos sa akong mga igsoon, inyo ning 19:17Mc
14:5 on sa Iyang atubangan. Isip magba- gibuhat nako.’ 9:41
Reb Lc
lantay sa mga karnero, lainon niya ang 41
Unya, moingon siya sa naa sa 10:16
Buhat
3:2 mga karnero sa mga kanding. 33 Kini wala: ‘Mga tinunglo, palayo mo nako, 9:5
20:11
ang iyang buhaton: Ibutang ang mga adto sa walay kataposang kalayo nga 7:23
Ez Mc
34:17
mangayo nato ang Diyos, nagpasabot ba ni nga pinaagi sa pagpalanog og mensahe nga sukwahi
may nakulang niya o nga buot siyang palabwan sa naandang gitoohan. Busa, sa hapit na ang
pa nato ang atong nahuptan? Dili pasagdan sa kataposang bahin sa Ebanghelyo, gipahimutang
Diyos nga ang mga tawo magpaalang-alang. Dili niya ang Sambingay sa Kataposang hukom.
siya agalon nga modaugdaog sa mga tawo, sama Gipakita niya si Jesus isip Hari, dili lang sa mga
sa gipatoo sa uban, apan moaghat siya sa kataw- kristyano kondili, sa tanang katawhan ug kana-
han sa paglihok. soran. Sa kataposan sa panahon, si Jesus ma-
Ang pagsalig sa Diyos pagsalig sab sa kau- ngayog husay sa tagsa tagsa. Ug ang sukdanan
galingon. Ang Diyos naghatag nato og daghang nga iyang basihan, dili kon Judio ka o dili; dili
hiyas ug abilidad alang sa kaayohan sa uban. gani siya mangutana sa imong relihiyon. Usa ra
Dihang modawat ta ining mga responsabilidad ang iyang ipangutana:
nga dili mahadlok sa mga pagsaway ug kapak- Unsay imong gibuhat sa mga kabos?
yas, nan, dugang pa siyang mopiyal nato, kay Dako ning pangutanaha sa tagsa tagsa nato.
daghan ang wala mogamit sa ilang abilidad. Pangutana sab ni sa mga nasod nga nagpuyo sa
Malagmit nga sa umaabot tugyanan sa kaakohan tumang kaluho taliwala sa kanasoran nga nag-
ang mga tawo nga walay katakos. Kay ang may antos sa tumang kawad-on; pangutana ni sa
katakos milikay man, kuhaon kaniya ang salapi abundang mga nasod nga nabuhi gumikan sa
ug ihatag sa uban. pagpahimulos sa kabos nga mga nasod; pangu-
tana ni sa gamhanang mga nasod nga dili mo-
ANG HUKOM SA DILI KRISTYANOS tugot nga ang gagmay ug kabos nga mga nasod
magpuyong gawasnon ug magkinaugalingon sa
• 31. Hinumdoman nato kanunay nga ang pagpanday sa kaugmaon.
Ebanghelyo ni Mateo alang sa Kristohanong Ang Ebanghelyo ni Mateo kanunayng mau-
Katilingban diin ang kadaghanan mga Judio. nongon sa mensahe ni Jesus nga nagdalag
Nasayran na nato ang panghunahuna sa mga Maayong Balita sa mga kabos (11:5). Ang suk-
Judio. Alang nila labaw gihapon sila sa dili Judio. danan sa tanan nga buot mahimong tinun-an
Subay sa naandang kultura naa sa ilang huna- mao ang pagpakabana sa mas nanginahanglang
huna nga ang tinoohan nga ilang giapilan mao kaigsoonan. Ang atong way pagpakabana nila
ray tinuod: ang magdala sa katawhan ngadto sa igo nang mohatod sa kapildihan, samtang ang
kaluwasan. Buot si Mateo nga mabungkag ki- pagpakitag kinasingkasing nga kahingawa igo
ning hunahunaa. Buot siyang mopukaw nila nang magdala nato uban sa Ginoo.
MATEO 25 66

giandam alang sa yawa ug sa iyang untag mahal ug ang halin ikahatag sa
mga anghel. 42 Kay gigutom ko ug wala mga kabos.”
10
ninyo pakan-a. Giuhaw, ug wala paim- Apan si Jesus nasayod ini. Busa,
na. 43 Dumuduong, ug wala abiabiha sa miingon siya: “Nganong gisamok nin-
inyong balay. Hubo ug wala bistihi; yo ang babaye? Maayo siyag gihimo
nasakit ug nabilanggo, apan wala alang nako. 11 Ang mga kabos kanu-
Lc
duawa.’ nayng uban ninyo, apan ako, dili. 7:36
12
44
Sila pod mangutana: ‘Ginoo, Ang akong lawas iyang gihilogan,
kanus-a ka namo makita nga gigutom, kabahin ni sa seremonyas sa akong
giuhaw, hubo o dumuduong, nasakit o lubong. 13 Sa pagkatinuod sultihan
nabilanggo, ug wala mi motabang tamo: Bisag asa isangyaw ang Maa-
nimo?’ 45 Ang Hari motubag: ‘Sa pag- yong Balita sa tibuok kalibotan, day-
katinuod sultihan tamo: Bisag unsa nga gon siya tungod sa iyang gihimo nako.”
14
wala ninyo buhata sa labing gamay Usa sa 12, ang ginganlag Judas
Dt
kong mga igsoon, wala ninyo buhata Iscariote, miadto sa mga pangulong 15:11
15
nako.’ pari nga nag-ingon: “Pilay inyong
Jn
9:48 46
Kini sila moadto sa walay kata- ihatag sa pagtugyan ko niya?” Misaad 11:57
Reb
20:10 posang silot. Apan ang mga tarong, sa sila og 30 ka salapi. 16 Sukad adtong 27:3
Dn kinabuhing dayon.” panahona nangita siya sa kinama- Gen
1
ayohang paagi sa pagtugyan kanila ni
Human mosulti si Jesus sa buot
26 niyang isulti, giingnan niya ang
Jesus.
Ang kataposang panihapon
12:2 iyang mga tinun-an. 2 “Nasayod mo
Jn (Mc 14:12; Lc 22:7; Jn 13:1)
5:29 nga human sa duha ka adlaw mao na
17
ang Pangilin sa Pagsaylo. Ang Anak sa Sa unang adlaw sa Pangilin sa Pan 37:28
Zac
Tawo itugyan aron ilansang sa krus.” nga Way Patubo, ang mga tinun-an 11:12
3
Ang mga pangulong pari ug ka- miadto ni Jesus. Miingon sila: “Asa
Ex
12:1 dagkoan sa mga Judio nagkatigom sa namo hikaya ang pagkaon alang sa
palasyo sa Labawng Pari, si Caifas. Paskuwa?” 18 Si Jesus mitubag: “Lakaw
Jn Ex
4
Nagkauyon sila sa paglingla ni Jesus sa dakbayan, sa balay sa usa ka tawo. 12:14
ug pagpatay niya. 5 Apan miingon sila Sultihi siya: ‘Ang Magtutudlo nag-ingon:
sa ilang kaugalingon: “Dili ni nato iatol Ang akong takna miabot na. Saulogon
sa pangilin, kay magubot unya ang ko sa imong balay ang Paskuwa uban sa
mga tawo.” akong mga tinun-an.”
19
Gibuhat sa mga tinun-an ang
Ang pagdihog sa Betania gisugo ni Jesus. Giandam nila ang pag-
(Jn 12; Mc 14:9)
kaon alang sa Paskuwa.
6
Didto si Jesus sa Betania sa balay 20
Sa gabii, si Jesus mikaon uban sa
11:47 ni Simon nga sanlahon. 7 Unya, may 12. 21 Samtang nangaon, miingon si
Buhat
4:25 babaye nga miduol niya dala ang tibud Jesus: “Sa pagkatinuod sultihan tamo:
puno sa mahalong agwa nga gibubo sa budhian ko sa usa ninyo.” 22 Nasubo
ulo ni Jesus. 8 Sa pagkakita ini sa mga sila pag-ayo ug nangutana: “Ako bay
tinun-an nangasuko sila ug mireklamo: gipasabot mo, Ginoo?”
“Pagkaanugon! 9 Ang agwa ikabaligya 23
Mitubag siya: “Ang nagtuslob sa Jn
Walay tungatunga. Ang kalayo nagkahulogag Sa matag higayon nga… (b. 40). Sa lainlaing
pag-antos adtong nagsira sa ilang pagkatawo paagi, si Jesus naa sa matag tawo bisag unsa pa
alang sa uban. Gibanlod nila ang kaugalingon sa ang iyang kahimtang, apan labaw sa tanan, ang
kalayo sa kasakitan sa pagpatig-a sa ilang ka- talagsaong presensya ni Jesus naa sa mga
singkasing aron dili mobatig gugma. Sa buhi pa sinalikway, sa nag-antos ug dinaugdaog. Buhi
sila wala sila manumbaling sa tuaw ug inagulo sa silang larawan ni Jesus. Ang paghigugma nila,
kaigsoonan, ug karon ang gugma ug kaluoy sa paghigugma ni Jesus, ug ang pagsalikway nila
Diyos mitulisok sa ilang kailadman. pagsalikway ni Jesus.
67 MATEO 26

2:4 pan sa panaksan dungan nako maoy mga tinun-an: “Lingkod mo dinhi sam-
Slm traydor. 24 Ang Anak sa Tawo patyon tang moadto ko sa unahan aron pag-
41:10
Jn sumala sa giingon sa Kasulatan. Apan ampo.” 37 Gidala niya si Pedro ug ang 11:1
13:18
Is
alaot ang traydor. Mas maayo pa nga duha ka anak ni Zebedeo. Naguol siya Jn
53:9 wala siya ihimugso.’ 25 Si Judas, ang pag-ayo ug nahingawa, ug 38 mii-ngon: 11:16
Job
3:3 nagbudhi, nangutana pod: “Ako ba, “Ang akong kalag puno sa makapa-
Slm
Magtutudlo?” Si Jesus mitubag: “Gii- tayng kaguol. Unongi ko ug pagtukaw
ngon mo.” mo.”
26 39
22 Samtang nangaon sila, si Jesus Miadto siya sa unahan, ug mihapa 17:1
Jn Mc
17:12 mikuhag pan; mipanalangin, mipikas, nga sangko ang nawong sa yuta. Nag- 5:37
mihatag ini sa mga tinun-an ug mii- ampo siya: “Amahan ko, kon mahimo, Heb
ngon: “Dawata ug kan-a: kini ang ipalayo una kining kupa. Apan dili ang 5:7Jn
23:35 akong lawas.” 27 Unya, mikuha siyag akong pagbuot kondili, ang imoy 4:34
Buhat 6:38
5:28 kupa, mipasalamat ug mitunol ini nila matuman.” 40 Mibalik siya sa iyang Rom
ug miingon: “Inom ini, kamong tanan. mga tinun-an ug nakita niya nga na-
1 Cor
10:16
28
Kay ang ako ning dugo, ang dugo sa ngatulog sila. Giingnan niya si Pedro:
Ex Kasabotan nga giula alang sa daghan, “Dili ba mo makatukaw uban nako bi-
24:8
Jer
aron mapasaylo ang mga sala. 29 Oo, sag usa lang ka oras? 41 Pagtukaw mo 5:19
Flm
31:31 sultihan tamo: Dili ko mokaon sa bu- ug pag-ampo, aron dili mo madalin-as.
Zac
9:11 nga sa ubas gikan karon hangtod nga Ang espiritu madasigon tuod, apan
Heb
9:20 moinom ko sa bag-ong bino uban nin- luya ang tawhanong kinaiya.”
42
yo sa gingharian sa akong Amahan.” Mibalik siyag ampo: “Amahan ko,
Jn
30
Human nilag awit sa mga salmo sa kon dili mapahilayo ang kupa, ako ning
pagdayeg, miadto sila sa Bungtod sa imnon aron pagtuman sa Imong
12:23 mga Olibo. 31 Unya, si Jesus miingon: kabubut-on.” 43 Sa pagbalik niya sa 2:8
13:1
17:1 “Ang inyong pagsalig nako mapakyas mga tinun-an, iyang nakaplagan nga
karong gabhiona. Mapukan ang tanan. nangatulog gihapon sila. Bug-at kaayo
Kay ang Kasulatan nag-ingon: “Akong ang ilang mata. 44 Mibiya siya ug 6:13
patyon ang magbalantay. Unya, ang miadto aron pag-ampo sa ikatulong 20:22
mga karnero magkatibulaag. 32 Human higayon ginamit ang mao gihapong
sa akong pagkabanhaw mag-una ko mga pulong.
45
ninyo sa Galilea.” Unya, miadto siya pag-usab sa
33
Si Pedro mitubag: “Bisan pag mag- mga tinun-an ug miingon: “Pangatulog
duhaduha ang tanan ug mosalikway na mo! Ang oras miabot na. Ang Anak
nimo, dili gyod ko.” 34 Si Jesus mitubag: sa Tawo itugyan sa gahom sa maka-
“Sa pagkatinuod, sultihan tika: “Niining sasala. 46 Bangon, manglakaw na ta.
2Cor
gabhiona sa dili pa motuktugaok ang Tan-awa, nia na ang mabudhion.” 12:8

sunoy, ilimod ko nimo sa makatulo.” Si Jesus gidakop
35
Miingon si Pedro: “Bahalag mamatay, • 47 Samtang nagsulti
Jn pa si Jesus,
dili tikaw ilimod.” Ug ang tanang tinun- miabot si Judas, usa sa 12. Gikuyogan
an nanumpa sab sa ingon. siya sa dakong panon sa mga tawo nga
Getsemane nagdalag mga espada ug puspos si-
(Mc 14:26; Lc 22:39) nugo sa mga pangulong pari ug kadag-
36
Si Jesus miuban nila sa dapit nga koan sa mga Judio. 48 Ang mabudhion
ginganlag Getsemane ug miingon sa naghatag nilag ilhanan: “Dakpa ang
• 26.47 Ang pagdakop ni Jesus. Basaha ...miibot sa espada…(b. 51). Si Pedro, sama
ang komentaryo sa Mc 14:43. sa ubang apostol nagdaladalag pinuti, kay kau-
Ang halok ni Judas. Mao ni ang naandang ban man sila sa kalihokan nga armadong nakig-
paagi paghimamat sa tinun-an sa iyang magtu- bisog batok sa Romanong pagdaugdaog (Lc
tudlo. 23:38).
MATEO 26 68

akong hagkan.” 49 Ug miduol siya ni antaw sa nataran; dayon misulod ni ug
Jesus: “Maayong gabii, Magtutudlo.” milingkod uban sa mga gwardya; nag-
Unya, gihagkan niya si Jesus 50 nga paabot sa sangpotan sa panghitabo.
Jn
miingon: “Higala, nganong nia ka?.” 59
Ang mga pangulong pari ug ang
Gilibotan dayon nila ug gidakop si Jesus. tibuok Taas nga Konseho nagkina-
51
Usa sa kauban ni Jesus miibot sa hanglag ikabutangbutang batok ni
espada ug giwitkan ang ulipon sa La- Jesus aron mapatay siya. 60 Apan wala
bawng Pari; naputol ang dalunggan. silay nakit-an. May testigos nga mini
52
14:30 Apan giingnan siya ni Jesus: “Isakob nga mipakita, apan wala silay napili.
26:23 na, kay ang maggamit sa espada, sa 61
Sa kataposan, may duha ka lalaki
Gen espada sab mamatay. 53 Wala ka ba nga mipakita ug misumbong: “Kining 18:15
Jn

9:6 masayod nga makatawag ko sa akong tawhana miingon: ‘Magun-ob ko ang 27:40
Reb
13:10 Amahan sa pagpadala dayon og 12 ka Templo sa Diyos, ug matukod pag- 7:13 Dn
lihiyon sa mga anghel. 54 Apan unya, usab sulod sa tulo ka adlaw.”
unsaon man pagkatuman sa Balaang 62
Ang Labawng Pari mibarog ug
Kasulatan? Kini gyod ang mahitabo.” nangutana ni Jesus: “May ikatubag ka
55
Nianang puntoha si Jesus miingon ba? Unsay imong ikasulti sa sumbong
Jn
18:36 sa katawhan: “Nganong mianhi mo batok nimo?” Apan si Jesus wala moti-
Lc
aron pagdakop nako nga daw tulisan, ngog.
19:47 dala ang mga pinuti ug bunal. Adlawng 63
tanan naglingkod ko uban ninyo sa Busa, ang Labawng Pari miingon: 110:
Slm

templo, apan wala ko ninyo dakpa. “Sa ngalan sa Buhing Diyos, sultihi mi 1
21:37 56
Hinunoa, kining tanan nahitabo kon ikaw ba si Cristo, ang Anak sa
Jn
alang sa katumanan sa gisulti sa mga Diyos! 64 Si Jesus mitubag: “Maingon
18:20 Is
propeta.” Unya, ang iyang mga tinun- sa imong gisulti, ug nia pa: Gikan karon 53:7
Zac
makita ninyo ang Anak sa Tawo nga 24:30
an mibiya ug nanalagan.
maglingkod sa tuong kamot sa Labing 7:13 Dn

Si Jesus atubangan sa Sanhedrin Makagagahom nga Diyos. Moabot siya
(Mc 14:53; Lc 28:54) diha sa mga panganod sa langit.” Slm
110:
• 57Ang nagdakop ni Jesus midala 65
Unya, gigisi sa Labawng Pari ang 1
niya sa balay ni Caifas, ang Labawng iyang sinina nga nag-ingon: “Nagpasi- Num
Pari. Didto nagkatapok ang mga mag- pala siya. Unsa pang testigosa ang 14:6 Esd
tutudlo sa Balaod ug ang kadagkoan sa atong gikinahanglan? Nadungog ninyo 9:3
mga Judio. ang iyang mga pulong nga mapana- Jer
58
13:7 Misunod niya si Pedro nga nagpa- mastamason. 66 Unsay inyong hu- 36:24
Jn
16:32
…kay ang maggamit sa espada…(b. 52). dong mga butang, gipanalipdan nila ang kauga-
Wala ni magbadlong sa lehitimong mga tinug- lingong interes.
yanan nga may armas. Buot lang ipaklaro ni Alang sa ikaduhang sumbong nga labing im-
Jesus nga ang gahom sa armas wala magdalag portanti basaha ang komentaryo sa Mc 14:53.
kinabuhi kondili, kamatayon. Kini unta ang ilang
gidangatan kon misukol pa sila sa naglibot nga Nagpakahilom si Jesus. Dili kay nawad-an
kaaway. siyag pagtahod sa kadagkoan sa tinoohan,
kondili nakita niya nga walay kapuslanan ang
• 57. Adunay duha ka sumbong batok ni pagpakiglantogi. Nagpakahilom siya ug gisalig
Jesus. Ang una: Makahimo ko pagguba sa Tem- ang tanan sa Diyos.
plo (61). Si Jesus naghisgot nga pulihan niya ang Maingon sa…(b. 64). Gipamulong mo, kon
Templo sa Jerusalem pinaagi sa bag-ong reli- hubaron sa atong pinulongan ang gitubag ni
hiyon nga nagsentro sa iya mismong pagkatawo Jesus. Sa ato pa, “Ikay nagsulti ana” nagpasabot
(Jn 2:10). Para sa kadagkoan, subersibo ning nga wala mouyon si Jesus sa mga pulong nga
pamahayaga, kay giisip man sa mga Judio nga gigamit ni Caifas. Ang pahayag “Anak sa Diyos”
ang Templo sagrado kaayo. Sa samang higayon ila sa mga hari ug sa mga Manluluwas sa Israel.
ang pag-ataki ni Jesus sa Templo naghulga sa Ang pagka-Anak sa Diyos ni Jesus lahi kaayo sa
katungdanan sa mga paring nagamhanan, kay naandang pagsabot. Sa Daniel 7:13, si Jesus
sila ray makahimo sa ritwal sa paghalad sulod sa Manluluwas, ang Anak sa Tawo nga naggikan sa
Templo. Busa, sa pagpanalipod nila sa sagra- Diyos mismo.
69 MATEO 27

Buhat kom?” Mitubag sila: “Kinahanglang Ang kamatayon ni Judas
14:14
Lev mamatay siya!” 67 Unya, gilud-an nila • 3
Sa pagkamatngon ni Judas, ang 26:34
si Jesus 68 ug miingon: “Cristo, sultihi traydor, nga gipahamtangan si Jesus 12:14
mig kinsay naghampak nimo.” sa silot sa kamatayon, napuno siya sa
Si Pedro milimod ni Jesus kaguol. Giuli niya ang 30 ka salapi sa
(Mc 14:66; Lc 22:56) mga pangulong pari ug kadagkoan 4 ug
• 69 Sa laing bahin, samtang nag- miingon: “Nakasala ko. Gibudhian ko
ang tawong walay sala aron patyon.”
lingkod si Pedro sa nataran may batan- Mitubag sila: “Unsay labot namo ana?
ong babaye, usa sa mga sulugoon sa
Imo nang problema.” 5 Busa, gilabay
balay, nga miduol niya: “Dili ba, kau-
niya ang salapi sa templo; milakaw
ban ka man ni Jesus, ang Galileo?”
70 siya ug naghikog.
24:16 Apan iya ning gilimod atubangan sa
6
Jn
tanan sa pag-ingon: “Wala ko maka- Gipunit sa mga pari ang salapi ug
Buhat
sabot sa imong gisulti.” miingon: “Ang maong salapi dili ika-
71 butang sa panudlanan sa templo, kay
Sa mogawas na unta si Pedro sa
bili ni sa dugo.” 7 Nagkauyon sila sa
pultahan, may laing babaye nga sulu-
paggamit ini aron pagpalit sa Uma sa
goon nga nakakita niya ug miingon sa
mga Tighimog Kulon nga himoon ni-
nanagbarog: “Kauban kining tawhana
lang sementeryo sa mga langyaw. 8 Gi-
ni Jesus, ang Nazareno.”
72
tawag ang maong dapit nga Uma sa
Sa ikaduhang higayon, milimod si Dugo hangtod karon.
Pedro nga nanumpa: “Wala ko makaila 9
anang tawhana.” Ang gisulti ni Propeta Jeremias na- 1:18
73
tuman: Ilang gikuha ang 30 ka salapi,
Human sa pipila ka gutlo ang nag- ang bili nga gitakda alang niya sa mga
barog didto miduol ni Pedro ug mi- anak sa Israel. 10 Gihatag ni alang sa
ingon: “Galileo gyod ka! Ang imong Uma sa mga Tighimog Kulon, sumala
sinultihan nagpadayag og kinsa ka.” sa gisugo kanako sa Ginoo.
74
Si Pedro nangatarongan ug namali-
bad. Nanunglo siya ug nanumpa nga Si Jesus atubangan ni Pilato
wala siya makaila sa tawo. Dihadiha (Mc 15:1; Lc 23:2; Jn 18:29)
mituktugaok ang sunoy. 11
Mibarog si Jesus atubangan sa go-
75
Nahinumdom si Pedro sa pulong bernador nga nangutana: “Hari ka ba
ni Jesus: “Sa dili pa motuktugaok ang sa mga Judio?” Mitubag si Jesus: “Ikay
sunoy ilimod ko nimo sa makatulo.” Ug namulong.”
milakaw siya nga naghilak sa tumang 12
Ang mga pangulong pari ug ka-
kapait. dagkoan mipasakag sumbong batok
1
19:7 Sayo sa buntag ang tanang pa- niya. Apan wala siya motubag. 13 Si 27:24
27 ngulong pari ug kadagkoan sa Pilato miingon: “Nakadungog ka ba sa Zac
mga Judio nagkatigom aron pagpangi- tanang sumbong batok nimo?” 14 Apan
tag mga paagi sa pagpatay ni Jesus. wala motubag si Jesus sa bisag usa ka
2
Gipagapos siya ug gidala aron itug- pangutana. Busa, natingala ang gober-
yan kang Pilato, ang gobernador. nador.

• 69. Ang paglimod ni Pedro makapati- Apan kining tanan igo na nga nakapatarantar ni
ngala, kay ang iyang higala nga si Juan mas ilado Pedro.
sa Templo ug sa Labawng Pari. Si Juan pa gani
ang nagpaila ni Pedro isip higala (Jn 18:16). Ang • 3. Ang kamatayon ni Judas. Human budhii
babayeng batan-on nakaila pag-ayo kinsa si ni Judas si Jesus nawala siya sa talan-awon ug
Juan. Wala nila hulgaa si Pedro, ila hinuong namatay. Wala gani ta mahibalo unsay nahitabo
giyagayagaan tungod sa tonada sa sinultihan nga sa 30 ka salapi nga sensiyo: Basaha sa Mga
gikan sa probinsya sa Galilea sama ni Jesus. Buhat 1:18.
MATEO 27 70

11:12 • 15 Sa pangilin sa Pagsaylo naandan • 24 Nakamatngon si Pilato nga wala
Jn
sa gobernador ang pagbuhi sa binilang- siyay mahimo ug magkagubot na hinu-
go nga pangayoon sa katawhan. 16 Ka- on. Busa, nangayo siyag tubig, nang-
ron, may banggiitang binilanggo nga hugas sa kamot atubangan sa kataw-
ginganlag Barabas. 17 Sa tigom sa ka- han ug miingon: “Dili ko manubag sa
tawhan nangutana si Pilato: “Kinsay iyang dugo. Inyo ning binuhatan.” 25 Ug Buhat
3:14
pabuhian ninyo: si Barabas ba, o si Je- mitubag ang tibuok katawhan: “Kami Buhat
13:28
sus, ang gitawag og Cristo?” 18 Naka- ug ang among mga anak ang manubag Dn
matngon siya nga gitugyan si Jesus sa iyang dugo.”
tungod sa kasina. 26
Gibuhian ni Pilato si Barabas; si 13:46
19 Buhat
Kay diha man si Pilato sa hukma- Jesus gipalatos ug gitugyan aron ilan- 18:6
nan, ang asawa nagpadalag mensahe: sang sa krus. 20:26
“Ayawg panghilabot ining tawong ba-
laan. Kagabii makalilisang ang damgo Ang dalan sa krus
(Mc 15:16; Lc 23:11)
ko bahin niya.”
20
Apan giaghat sa mga pangulong • 27 Gipasulodsi Jesus sa mga sun-
pari ug kadagkoan ang katawhan sa dalong Romano sa palasyo sa gober-
pagpangayo sa kagawasan ni Barabas nador, ug ang tibuok tropa mialirong
ug sa kamatayon ni Jesus. 21 Diha nga niya. 28 Gihuboan siya sa sapot ug gisi-
ang gobernador nangutanag usab: ninaag morado sa usa ka sundalo.
“Kinsay pabuhian ninyo?” Mitubag sila: 29
Naghimo silag korona sa mga tunok 23:35
Buhat
“Si Barabas.” 22 Miingon si Pilato: “Un- nga gipahaom sa ulo ug gipakupot og
say buhaton ko ni Jesus nga gitawag bagakay sa tuong kamot. Nangluhod
og Cristo?” Mitubag ang tanan: “Ilan- sila atubangan ni Jesus ug gibugal-
19:9 sang siya sa krus!” 23 Si Pilato mipa- bugalan siya sa pag-ingon: “Mabuhi
dayon: “Unsay nahimo niyang dao- ang hari sa mga Judio!” 30 Gilud-an 5:28
tan?” Apan misamot ang ilang singgit: siya; gikuha ang bagakay sa kamot ug 27:11
“Ilansang siya sa krus.” gihapak sa ulo.
• 15. …Barabas (b. 16). Sumala sa karaan na ngatan nag-andam niya nga mahimong Hari ug
kaayong sinulat sa Ebanghelyo ni Mateo, ang Manluluwas sa katawhan, sama sa giasoy sa
ngalan sa binilanggo Jesus, apan gitawag siyag istorya ni Jose (Gen 37:44) o sa mas klarong
Barabas: Gipapili ni Pilato ang mga tawo tali ni paghulagway ni Propeta Isaias (52:13).
Jesus nga gitawag og Barabas, ug ni Jesus nga Si Jesus Manluluwas, kay biktima siya. Gipu-
gitawag og Cristo. kan niya ang tanang matang sa kabangis sa
paagi nga wala siya magbinangis, bisan pag naa-
• 24. …nangayo siyag tubig…(b. 24). goman niya ang tanang matang sa kabangis. Sa
Nasabtan pag-ayo sa mga Judio ang gipakita ni iyang pagpaubos, gipadayag ni Jesus ang hima-
Pilato. Klaro ning timaan sa iyang pagdumili ya ug gahom sa Diyos. Naagoman niya ang
paghukom ni Jesus (Basaha sab sa Dt 21:6; Slm tanang pakaulaw ug pagtamay nga naangkon sa
26:6). mga sinalikway, sa way gahom ug pinasagdan.
Mga biktima sila sa mga tawo ug pangulo sa
• 27. Sa hawanan sulod nga gitawag og nasod kansang hunahuna mao ra ang kabangis.
Pretorio, ang mga Romanong militar mibiaybiay Gipas-an ni Jesus ang sala sa kalibotan sumala ni
ni Jesus atubangan ni Pilato ug sa tanang imple- Isaias. Sa umaabot, ang tanan nga masinati niya,
yado sa Palasyo. makasinati sab sa kaugalingong kadaotan ug
Gikoronahan siyag mga sangang tunokon. magbangotan sila alang niya nga ilang biktima
Malagmit ang mga sanga giporma sama sa kalo (Zac 12:10). Ang Diyos ni nga gikasilagan ug
ug gilikosag tag-as nga tunok. gipatay. Lahi sa Diyos nga gisimba sa kahitas-an.
Kaniadto ang mga sundalo malingaw sa dula Ang Diyos siya nga tuboran sa pasaylo ug sa
mahitungod sa napukan nga hari. Kultura nila kaputli (Zac 13:1).
kaniadto ang pag-isip sa hari nga dunay gahom gihatagan siyag…(b. 34). Sumala sa Marcos,
gikan sa Diyos, apan naay higayon nga isipon gitunolan siyag bino aron pagkunhod sa kasakit.
nila ang hari nga tinubdan sa kadaotan. Busa, Apan si Mateo naghisgot og bino nga sinago-
kining dula sa hari naila sa daghang dapit. lag apdo aron matagamtam nato ang kapait
Si Jesus nabiktima ining dulaa. Ang iyang sa gidangatan ni Jesus. Hinumdoman sab ang
madaogong pagsulod sa Jerusalem mihatod Slm 69:22.
niya sa prisohan. Ang makauulaw niyang gida- Gilansang pod...(b. 38). Malagmit nga sama
71 MATEO 27

31
Humag bugalbugal, gihuboan siya siya, kay siya mismo nag-ingon: “Anak Klm
2:17
sa moradong sinina ug gisul-oban sa ko sa Diyos.” Slm
kaugalingong sapot unya, gidala aron 44
Bisan ang duha nga gilansang 22:9
ilansang sa krus. uban niya nangapil pagpanginsulto.
45
32
Sa dalan nakakita silag tawo gikan Sukad sa udtong tutok, mitabon Jn
5:18
sa Cyrene, si Simon, nga gipugos pag- ang kangitngit sa tibuok yuta hangtod 10:36
pas-an sa krus ni Jesus. 33 Sa pag-abot sa kahaponon. 46 Sa mga alas tres ang 19:7
Mc

nila sa dapit nga gitawag og Golgota (o takna, si Jesus misyagit sa kusog nga
Calbaryo), sa ato pa, ang kalabera, tingog: “Eloi, Eloi, lamma sabbact-
34
gihatagan siyag bino sinagolag apdo hani?” Sa ato pa: “Diyos ko, Diyos ko,
Is
50:6 nga gitilawan ni Jesus, apan wala nganong gibiyaan ko nimo?” 47 Sa pag-
imna. kadungog nila ini, pipila sa mga nag-
35 barog didto miingon: “Nagtawag siya ni
Dayon gilansang siya sa krus ug
Slm Elias.” 48 Usa nila miduol dayon, nag-
69:22 gibahinbahin ang iyang sinina; giripa-
kuhag espongha nga gituslob sa suka
han ang makakuha sa kada bahin.
36 unya, gibutang sa bagakay ug gihatag
Unya, nanglingkod sila aron pagban-
tay niya. 37 Ang hukom sa iyang sala aron imnon ni Jesus. 49 Ang uban mi-
gibutang ibabaw sa ulo: 38 “Si Jesus ingon: “Tan-awon nato karon kon taba-
Slm
ang hari sa mga Judio.” Gilan-sang ngan ba siya ni Elias.”
22:9 50
pod ang duha ka kawatan uban niya, Unya, si Jesus misinggit pag-usab
usa sa tuo ug usa sa wala. sa kusog nga tingog ug mitugyan sa
39
iyang espiritu.
Ang mga tawo nga nangagi nang-
Lc
lingulingo ug miinsulto niya 40 sa pag- Human sa kamatayon ni Jesus
22:37 ingon: “Aha! Ikaw nga molumpag sa • 51 Sa kalit lang ang kurtina sa sant- 15:34
Reb templo ug motukod pagbalik ini sulod waryo sa templo nagisi ug nabahin sa 22:2
Slm
2:15
sa tulo ka adlaw, luwasa ang imong duha gikan sa ibabaw ngadto sa ubos. Ex
kaugalingon. Kanaog sa krus, kon Nauyog ang yuta ug nangabuak ang
Anak ka sa Diyos.” mga bato. Naabli ang mga 52 lubnga-
41
Sa samang paagi ang mga pa- nan ug ang daghang santos nga nanga-
ngulong pari, ang kadagkoan, ug matay, nabanhaw. 53 Migawas sila sa 26:33 Reb
magtutudlo sa Balaod mibiaybiay niya. lungon human mabanhaw si Jesus, 21:2
42
Miingon sila: “Ang nagluwas sa uban, misulod sa balaang syudad ug nagpa-
dili makaluwas sa kaugalingon. Paka- kita sa daghang tawo.
naoga sa krus ang hari sa Israel aron 54
Ang kapitan ug ang mga sundalo
1P
26:61
Jn
motoo mi niya. 43 Misalig siya sa Diyos. nga nagbantay ni Jesus nalisang pag- 3:19
2:19 Kon gihigugma siya sa Diyos, maluwas ayo sa nasaksihan nilang linog ug sa
sila ni Barabas. Mga makinasodnong mga re- masaligon sila sa mga saad sa Diyos ug sa ging-
belde nga armadong nakigbisog batok sa Roma- harian sa hustisya. Busa, si Jesus ilang Hari.
nong dominasyon. Mga kauban tingale sila ni Sa Latin ang mga titik nga I.N.R.I. nga mabasa
Barabas, ug ang paglansang nila bugti sa pag- sa ulohan sa mga krusipiho mga letra nga nagka-
buhi ni Barabas. hulogag: Jesus nga taga Nazaret, Hari sa mga
Si Jesus ang hari sa mga Judio (b. 38). Alang Judio.
ni Pilato ug sa katawhan, kining ulohana maoy
ilang tawag sa makinasodnong mga pangulo nga • 51. Sa pagkabanhaw ni Jesus sa mga pa-
naglihok alang sa kalingkawasan sa Romanong tay, dunay mga pagpakita sa mga patay nga
gahom. gihubad isip timaan sa katumanan sa mga pa-
nagna sa Daniel 12:2 nga naghisgot sa Adlaw sa
Ang mga Judio katawhan sa Diyos. Buot din- Kaluwasan. Nagpasabot ni nga si Jesus, sa wala
hing ipakita sa talagsaong paagi, nga nakaambit pa mabanhaw, mikunsad sa mga patay. Nahi-
sab sila sa kaluwasan nga gidala ni Cristo. Gani, mamat niya ang mga kalag sa ligdong nga mga
nagsagubang sab silag daghang pagsulay ug tawo nga unang nangamatay nga naghulat sa
panglutos. May daghang Judio nga nag-antos iyang kasugoan aron pagsulod sa Gingharian sa
sama ni Jesus bisag wala sila motoo niya, apan Diyos.
MATEO 27 72

64
tanang hitabo. Miingon sila: “Sa pagka- Busa, pabantayi pag-ayo ang lub-
tinuod Anak siya sa Diyos.” nganan hangtod sa ikatulo ka adlaw.
55
May nanan-aw pod sa unahag Kay basig moanha ang mga tinun-an
dyotay nga mga babaye nga nagsunod aron pagkuha sa lawas. Unya moingon
ni Jesus gikan sa Galilea ug nag-ati- sila sa mga tawo: Nabanhaw siya sa
man sa iyang panginahanglan. 56 Uban mga patay. Mas dako pa unya ning
Reb
11:13 nila si Maria Magdalena, si Maria, ang bakaka kay sa una.” 65 Mitubag si Pi-
Lc inahan ni Jose, ug ang inahan sa mga lato: “Naa ang mga sundalo. Dad-a sila
anak ni Zebedeo. ug buhata ang gikinahanglang pana-
gana.” 66 Busa, nangadto sila sa lub-
Ang lubong
nganan ug ila ning gibantayan. Giayo
(Mc 15:42; Lc 23:50; Jn 19:38)
nilag pahimutang ang bato ug gipag-
57
Gabii na. Unya, miabot si Jose, ang wardyahan.
dato gikan sa Arimatea, nga tinun-an ni
Si Jesus mipakita sa mga babaye
8:2 Jesus. 58 Miadto siya ni Pilato ug na-
13:55 (Mc 16:1; Lc 24:1; Jn 20:1)
20:20 ngayo sa lawas ni Jesus. Misugo ang • 1
gobernador sa paghatag kaniya sa la- Human sa adlaw sa pahulay, sa
was. 59 Busa, gikuha ni Jose ang lawas
28 pagpakita sa unang bitoon, ang
ni Jesus ug giputos og limpyong panap- primerong adlaw sa semana, si Maria
tong lino. 60 Dayon gipahimutang sa ka- Magdalena ug ang laing Maria namisita
Dt
21:23 ugalingong lubnganan, sinapsap sa da- sa lubnganan. 2 Kalit lang nga dihay
kong bato. Nagkuha siyag laing bato kusog kaayong linog. Ug may anghel
nga gipaligid ug gitabon sa lubnganan. sa Ginoo nga nanaog gikan sa langit ug
Unya mipauli siya. 61 Si Maria Magda- miadto sa lubnganan. 3 Giwahing niya 19:25
Buhat
13:29 lena ug ang laing Maria nagpabiling ang dakong bato ug gilingkoran. Sama 12:40
naglingkod atubangan sa lubnganan. sa kilat ang iyang nawong ug ang bisti 16:21
sama kaputi sa ays. 4 Nangurog ang
Ang mga gwardya sa lubnganan mga gwardya sa kahadlok. Mora silag
62
Sa sunod adlaw (ang adlaw sa pa- patay sa pagkakita sa anghel.
5
ngandam alang sa Pasko sa Pagsaylo), Ang anghel miingon sa mga ba-
ang mga pangulong pari, ug mga baye: “Ayawg kahadlok. Paminawa
Pariseo miadto ni Pilato 63 ug miingon: ang akong mensahe. Nasayod ko nga
Jn
“Nyor, among nahinum-doman nga sa nangita mo ni Jesus nga gilansang sa
buhi pa tong bakakon, miingon siya: krus. 6 Wala siya dinhi. Nabanhaw siya
Mabanhaw ko human sa tulo ka adlaw. sumala sa iyang gisulti. Dali, tan-awa
ANG NABANHAWNG SIMBAHAN …pag-adto sa Galilea…(b. 10). Nganong
• 28.1 Si Mateo naghisgot sa mga ngalan ni naghatag man si Jesus og petsa kon magpakita
siya sa samang adlaw didto sa Jerusalem? (Lc
Maria Magdalena ug sa laing Maria nga inahan 24:13-42) Dili ni klaro. Tingale ang mga ebang-
ni Jaime ug paryenti ni Maria nga inahan ni helista naglangkod sa pipila ka aparisyon aron
Jesus. Sa wala pa sila moabot sa lubnganan
mikunsad ang anghel sa Ginoo. Sa Biblia paagi masayon ang paghulagway ini. Bisan pa ining
ni sa pag-ingon nga may talagsaon kaayong tanan, igong panahon lang ang gikina-hanglan
hitabo. Apan dayag na lang nga walay nakakita aron masabtan ug matoohan sa Apostoles ang
ni Jesus sa paggula ini sa lubnganan, bisan gani pagkabanhaw ni Jesus. Human sa ikaduhang
ang mga gwardya. Ang nabanhawng Cristo dili aparisyon nga nahitabo sa Jerusalem, diin
makita, gawas kon magpakita siya. gipamatuod ni Jesus nga dili siya kalag o espiritu,
Ang mga babaye nga nangita ni Jesus, naka- gidasig siya unya, gipapauli sa ilang probinsya
kaplag niya: apan ang mga sundalo ug kadag- layo sa Jerusalem. Iya ning gihimo aron ang mga
koan nga wala mangita, dili makasabot. tinun-an makagahig panahon sa paghinuktok
Unya, si Jesus nakigtagbo nila…(b. 9). Dinhi bahin ining talagsaong kasinatian.
si Mateo naghiusa sa duha ka lahing hitabo: ang Sa Galilea, si Jesus nagpadayag nila. Apan lahi
una, ang pagdiskobre sa way sulod nga lubnga- ang ilang nasinati, kay dinhi nasabtan man nila
nan, ug ang ikaduha nga ulahi na, ang pagpakita nga naa na siya sa iyang himaya, nga ang iyang
ni Jesus kang Maria Magdalena sumala sa giasoy kinabuhi dili na kalibotanon.
sa Juan 20:11-18. Si Maria Magdalena nagpaambit ining impor-
73 MATEO 28

17:2 ang dapit diin gipahigda siya. 7 Karon, kigtagbo sila sa kadagkoan sa mga
Buhat
1:10 lakaw dayon. Sultihi ang mga tinun-an Judio nga nakahukom sa paghatag sa
nga nabanhaw na siya sa mga patay. mga sundalo og dakong kantidad sa
Mag-una siya sa Galilea diin inyo si- salapi. 13 Gipinahan sila: “Ingna ninyo
yang makita. ” nga sa gabii, samtang nangatulog mo,
8
Dihadiha namiya sila sa lubnganan nangabot ang iyang mga tinun-an ug
sa balaang kahadlok ug sa dakong gikawat ang lawas ni Jesus. 14 Kon
kalipay. Nanalagan sila aron balitaan masayod ini si Pilato, kami ang mahi-
ang mga tinun-an. balo niya. Ipahilayo mo namo sa kagu-
9
Unya, si Jesus nakigtagbo nila sa bot.” 15 Ang mga sundalo midawat sa
dalan ug miingon: “Kalinaw.” Giduol kwarta ug misunod sa gisulti kanila.
siya sa mga babaye, gigakos ang tiil Ang maong bakak nasabwag sa mga
ug gisimba. 10 Ug miingon si Jesus: Judio hangtod karon.
“Ayawg kahadlok. Lakaw, sultihi ang
Gipadala ang mga apostol
akong mga igsoon sa pag-adto sa
Galilea, diin makigkita ko nila.” • 16 Nangadto ang 11 ka tinun-an sa
11
Samtang nanglakaw ang mga ba- Galilea, sa bukid nga gii ngon ni Jesus.
17
baye, namalik ang mga gwardya sa Sa pagkakita nila ni Jesus miyukbo
syudad. Pipila nila mitaho sa mga pa- sila, apan may pipila nga nagduda. 26:32
18
ngulong pari sa tanang hitabo. 12 Na- Giduol sila ni Jesus ug giingnan: Mc
14:28

tanting mensahe, aron pagpaila nga sa Simba- paduda sa katinuod ini mao ang kanunayng
han dili tanan maggikan sa mga awtoridad. Ang pagpanagang ug pag-insister sa pagkahusto ug
Diyos mopadayag kang bisag kinsa nga gusto pagkatinuod ini!
niya. Mohatag siyag mensahe sa yanong mga Ingon sab ini ang talan-awon sa mga Gag-
tawo, mababaye siya o lalaki. mayng Kristohanon nga Katilingban. Ang ilang
Ang pagkabanhaw ni Jesus kinauyokang ba- kasinatian sa pagkabanhaw naa sandig kanunay
hin sa Ebanghelyo, apan mubo ra ang saysay ni sa kamatinud-anon kang Cristo ug sa iyang mga
Mateo bahin ini. Ngano man? Kay dihang gisulat baroganan: ang makanunayong pagsaulog ug
ni Mateo kining Ebanghelyoha, ang Pagkaban- pamalandong sa pagtoo; ang makanunayong
haw talagsaong hitabo ug kasinatian, nga lisod pagtuon sa kahimtang; ang panaghugpong ug
kaayong hubiton pinaagi lang sa sulat. Kina- malahutayong paglihok alang sa tawhanong
hanglan nga isangyaw ni ug sination pinaagi sa kausaban. Nasayod ta nga gumikan ini naay
Espiritu nga naglihok sa mga kristohanong daghang kakulian: mga pagbiaybiay, pagduda,
Katilingban. hulga, panglutos ug bisan pa gani pagpamatay,
apan kon taliwala ining tanan, ang pakigbisog
Lahi na ba ang kahimtang sa Simbahan nagpadayon tungod ug alang sa kamatuoran nga
karon? Ang nabanhaw rang Simbahan ang may gidala ni Cristo, nan, makasinati silag unsay
gahom pagsangyaw sa Nabanhawng Cristo. pagkabanhaw.
Walay luna alang ini ang Simbahan nga gam-
hanan ug bahandianon; sama nga walay luna ANG PAGSANGYAW SA EBANGHELYO –
paghisgot og pagkabanhaw ang Simbahan nga ANG TRINIDAD
nagsunod sa mga bili ug baroganan sa mga hari
ug namunoan ining kalibotana. Makasinati ang • 16. Si Jesus nagpadala sa iyang apostoles
Simbahan og pagkabanhaw kon mabanhaw aron pagsangyaw sa ebanghelyo sa tibuok
Siya sa kinaiyang hakog, ngadto sa pagpaambit kalibotan. Hinuon, dunay uban nga nagduha-
ug kamanggihatagon; makasinati siyag pagka- duha. Mao nga gisumada ni Mateo ang kata-
banhaw kon mabanhaw siya sa pagdominar ug posang pagpakita ni Jesus. Dili tanan sa mga
pagkontrolar ngadto sa pag-alagad ug pagtahan tinun-an mitoo dayon sa Pagkabanhaw ni
sa kaugalingon alang sa uban; makasinati ang Jesus.
Simabahan og pagkabanhaw kon mabanhaw …panudlo sa tanang kanasoran (b. 19).
siya sa kagarboso ngadto sa kamapaubsanon ug Gisunod ni Jesus ang pamaagi sa magtutudlong
sa makanunayong pagsusi sa kakulangan isip Judio sa iyang panahon: naay pundok sa mga
“Kahayag sa Kanasoran.” Ang Simbahan nga tinun-an nga mipuyo uban niya. Busa, ang mag-
nabanhaw mao ang nagpuyo kanunay sa mga tutudlo nakaila sa iyang mga tinun-an ug ang
mithi sa Ebanghelyo. Ang nabanhawng Simba- mga tinun-an sab nakaila pag-ayo sa magtutudlo
han mao kadtong walay kahingawa pagluwas ra tungod sa adlaw adlaw nilang pag-inambitay sa
sa kaugalingon kondili, sa kalibotan. Ang Sim- kinabuhi. Kini pod ang angayng mahitabo ka-
bahan nga nabanhaw mao kadtong matinud- ron: ang pagsangyaw sa ebanghelyo magka-
anon sa pagdalag kinabuhi bisan pa sa pagsupak hulogan og lawom nga pag-ambitanay sa ki-
sa mga kaaway sa kinabuhi. Mao sab ni ang nabuhi sa usag usa. Ang tawo matabangan sa
timaan sa matuod nga Simbahan. Ang maka- dugang nga pag-ila kinsa si Cristo sa iyang
MATEO 28 74

Jn “Gihatagan tamo sa tanang gahom sa ug sa Espiritu Santo; 20 ug tudloi sa Buhat
21 1:8
13:39 langit ug sa yuta. 19 Busa, lakaw ug pagtuman sa akong gisugo. Mag-uban Ef
24:3 1:20
11:27 panudlo sa tanang kanasoran. Bunyagi ko ninyo kanunay hangtod sa kata-
Jn
3:35
sila sa ngalan sa Amahan ug sa Anak posan sa kalibotan.” Ex
3:12
17:2 Jos
1:5
Jn
14:23

kinabuhi kon mahatagan siyag higayon sa nagpalambo ug nagpatunhay sa kinabuhi alang
pagpamalandong sa nangagi niyang kasinatian. sa kahiusa.
Kini ang gibuhat ni Jesus sa iyang apostoles. Mag-uban ko ninyo…(b. 20). Subli-pama-
Gipakita sila nga ang tibuok Biblia ug ang hayag ni bahin ni Jesus isip Diyos nga kauban sa
nangaging kasinatian sa katawhan nagtug-an sa tawhanong kasaysayan (1:23). Ang unang
iyang kamatayon ug pagkabanhaw (Lc 24:27; kristyanos naghunahuna nga mobalik na gyod si
44). Cristo sa labing madali nga panahon, apan sa
Mao ni ang hinungdan nga ang Simbahan pagsulat ining Ebanghelyoha naamgohan na nila
nangilabot ug nagpaamgo sa katawhan bahin sa nga layo pa ang kataposan sa kasaysayan. Busa,
panghitabo ug sa dagan sa kalibotan karon, aron ang tudling pasalig nga si Jesus mag-uban gyod
nga pinaagi ini, mailhan natog dugang kinsa si sa iyang katawhan, sama sa pag-uban sa Diyos
Cristo sa kasaysayan ug unsay iyang tawag alang sa katawhan sa Israel, sukad sa sinugdan.
nato ining mahagiton nga panahon. Ang Simbahang Katoliko lahi sa ubang
Ang motoo, bunyagan sa ngalan sa Amahan kristohanong pundok, kay gisugdan man ni sa
ug sa Anak ug sa Espiritu Santo. Dayag na lang mga tinun-an ni Jesus. Mao nga obligado siya
nga gitagsa tagsa sila paghingalan, kay ang nga magpabiling usa taliwala sa mga sumusunod
Amahan dili man ang Anak, ug ang Anak dili ang sa apostoles nga mao ang kaobispohan. Lisod
Espiritu Santo bisag kining tulo bugtong nga ang pagpadayon ining kahiusa ug katunhayan
Diyos. Ang Diyos diay, katilingban. Sa bunyag labi na sa mga higayon nga dunay matukod nga
nahimo tang mga bag-ong kauban sa Kristo- kuno bag-ong dagway sa kristohanong kati-
hanong Katilingban. Maoy gipaabot nga pinaagi lingban. Apan pinaagi sa pagsunod sa kabubut-
ini, atong mapuy-an ang mithi sa pagkakati- on sa Diyos Amahan ang atong pagtoo maputli
lingban sa Diyos. Nahimo sab ta nga bag-ong ug malig-on. Si Jesus magpabiling “Ginoo”
mga sakop sa Simbahan, ang kahayag sa kali- hangtod nga maangkon sa Simbahan ang iyang
botan ug simbolo sa kahiusa sa tanang kataw- kapalaran.
han. Si Cristo, Diyos ug Ginoo, kanunayng mag-
Mahitungod sa pagbunyag sa ngalan ni Jesus, uban sa Simbahan sa kalisdanan ug sa mabu-
basaha ang komentaryo sa Mga Buhat 19:6. ngahong kasinatian nga iyang agian. Isip Sim-
Si Jesus naghisgot og kasugoan diha sa Sim- bahan nga naglawig, mopadayon ni sa misyon sa
bahan, apan wala siyay laing kasugoan gawas sa kaluwasan hangtod sa kahangtoran.