You are on page 1of 31

Ημεπίδα «Ανεξέλεγκηη λήτη δομικών ςλικών από ηη θύζη:

αναγκαίο κακό ή βιαζμόρ ηος πεπιβάλλονηορ;


Υπάπσοςν λύζειρ;»
Λάπιζα 30/1/2010, Αίθοςζα ΤΕΕ
Οικολόγοι Ππάζινοι Λάπιζαρ

Επιπτώσεις των αμμο-


χαλικοληψιών στους ποταμούς

Γξ. Γηώξγνο Υαηδεληθνιάνπ


Πεξηβαιινληνιόγνο – πνηακνιόγνο
yorgxatzinik@hotmail.com
Αλάγθεο ζε άκκν θαη ραιίθη
Κπξίσο θαηαζθεπαζηηθέο αλάγθεο γηα:
• νηθνδνκέο,
• δξόκνπο θαη
• άιια έξγα
Σηκή θπζηθώλ πεηξώδσλ πιηθώλ
(πεγή: Δ΢ΤΔ Δηήζην Αξρείν Γείθηε Σηκώλ Τιηθώλ Καηαζθεπήο Νέσλ Κηηξίσλ Καηνηθηώλ)

120%

110%

100%

90% Σηκή

80%

70%

60%
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
Σξόπνη ακκν-ραιηθνιεςίαο
♦ Βπζνθόξνο ηδήκαηνο

www.sablierechevrier.com/eng/e
xtracteur.html

♦ Δθζθαθή ζηελ θνίηε

♦ Δθζθαθή από ηελ όρζε

www.photographersdirect.com/

♦ Ακκν-νξπρία
www.wmplanthire.com/quarrying.html
Ψάρια της Θεσσαλίας – πιθανές
επιπτώσεις από αμμο-
χαλικοληψίες στους ποταμούς

Λεκάνη Απορροήσ Πηνειοφ – από τα πλουςιότερα οικοςυςτήματα


για την ιχθυοπανίδα των γλυκών νερών ςτην Ελλάδα
Από τα 32 είδη του Πηνειοφ τα 28 είναι ιθαγενή
(τζςςερα ειςαχθζντα ή ξενικά ειδή)
Οριςμζνα πολφ ςπάνια, απειλοφμενα ή ενδημικά είδη!
Βελζηθά Δίδε

Δίδε πνπ δνπλ, ηξέθνληαη ή θαη αλαπαξάγνληαη θνληά ζηνλ


ππζκέλα.

Οξηζκέλα βελζηθά είδε ςαξηώλ είλαη ελδεκηθά ηνπ Πελεηνύ – δελ


ππάξρνπλ πνπζελά αιινύ ζηε Γε.

Τέηνην είλαη ν ζεζζαινγσβηόο Knipowitschia thessala


απνθιεηζηηθά ελδεκηθό ηνπ Πελεηνύ (Κηλδπλεύνλ Δίδνο).
Στα βενθικά είδη μαζί με το θεσσαλογωβιό
πεξηιακβάλεται και ο φεροκωβιός (Gobio feraeensis)
είδος που τρέφεται κυρίως στον πυθμένα του
Ζ νκάδα ησλ
βελζηθώλ
ςαξηώλ όπσο νη
βεινλίηζεο (γέλε
Sabanejewia,
Cobitis)
επεξεάδνληαη
από κεηαβνιέο
ζηνλ ππζκέλα
ησλ πνηακώλ
π.ρ. έξγα ακκν-
ραιηθνιεςηώλ
θαη απώιεηα
ελδηαηηεκάησλ
Ρεόθηια είδε

Ενπλ ζε ηκήκαηα ηνπ πνηακνύ κε ηαρεία ξνή θαη απνζέηνπλ ηα


απγά ηνπο ζε ραιίθηα ή βξάρνπο.

Σν κπισλάθη Romanogobio elimeius είλαη πιένλ ζπάλην είδνο


ζηε ιεθάλε απνξξνήο ηνπ Πελεηνύ. Δπεξεάδεηαη δπζκελώο από
ηα αησξνύκελα ζσκαηίδηα πνπ παξάγνληαη ζηα ζεκεία εμόξπμεο.
Σα ξεόθηια κεηαλαζηεπηηθά είδε
Ενπλ ζε ηκήκαηα ηνπ πνηακνύ κε ηαρεία ξνή, απνζέηνπλ ηα απγά ηνπο ζε
ραιίθηα ή βξάρνπο θαη δηεμάγνπλ κεγάιεο κεηαθηλήζεηο.
Δπεξεάδνληαη δπζκελώο από ηα αησξνύκελα ζσκαηίδηα πνπ παξάγνληαη ζηηο
ακκν-ραιηθνιεςίεο θαη κεηαθέξνληαη/επηθάζνληαη ζηα αλαπαξαγσγηθά ηνπο
πεδία θαη από εκπόδηα ζηηο κεηαθηλήζεηο ηνπο.
Ζ καθεδνληθή κπξηάλα (Barbus macedonicus) έρεη κεησζεί αηζζεηά ζε αξθεηά
ηκήκαηα ηνπ Πελεηνύ.
Σα κεηαλαζηεπηηθά ή δηάδξνκα είδε

Γηεμάγνπλ καδηθέο κεηαθηλήζεηο από θαη πξνο ηνπο ηόπνπο αλαπαξαγσγήο.

Σα ρσκάηηλα θξάγκαηα ή άιια εκπόδηα δπζρεξαίλνπλ ηηο κεηαλαζηεύζεηο


ηνπο.

Ζ ζαξδεινκάλα Alosa fallax αλαπαξάγεηαη ζηνλ Πελεηό θαη ελειηθηώλεηαη


ζηελ ζάιαζζα! Δίλαη ζπάλην είδνο ζηελ Διιάδα.
Πνηακνθέθαινο καθεδνλίαο
Squalius vardarensis

Μαπξνηζηξόλη
Pachychilon macedonicum
Σα ηππηθά ςάξηα ηνπ πνηακνύ
Οξηζκέλα είλαη πνιύ θνηλά, όπσο ν πνηακνθέθαινο, άιια είδε όκσο όπσο ην
καπξνηζηξόλη, ζπλαληώληαη ηνπηθά ζε νξηζκέλνπο κόλν πνηακνύο.
Καηά ηε δξάζε ησλ εμνξύμεσλ, ην θπζηθό ηνπο ελδηαίηεκα ππνβαζκίδεηαη θαη
είλαη πηζαλόλ λα πάςνπλ λα αλαπαξάγνληαη ζηελ πεξηνρή ηεο ακκν-
ραιηθνιεςίαο.
Τν Μαπξνηζηξόλη (Pachychilon macedonicum) θαη άιια
είδε απαηηνύλ ππθλή ειώδε βιάζηεζε.
Αξπαθηηθά ςάξηα
΢ε ζεκεία ηνπ πνηακνύ κε κεγάινπο θνξκνύο δέληξσλ, νγθόιηζνπο ή άιια
ζεκεία κε θξπςώλεο θαηνηθεί ν γνπιηαλόο Silurus glanis – έλα από ηα
κεγαιύηεξα ςάξηα γιπθνύ λεξνύ ηεο Δπξώπεο.
Οη ραιηθνιεςίεο κπνξνύλ λα δηαηαξάμνπλ ηα ελδηαηηήκαηα απηνύ ηνπ γίγαληα,
θαη ε απώιεηα ησλ ελδηαηηεκάησλ ηνπ επηδεηλώλεηαη από ηηο απνιήςεηο πδάησλ
θαη ηελ θαηαζηξνθή ηνπ παξόρζηνπ δάζνπο.
Απεηινύκελα ή εμαθαληζζέληα είδε
Οξηζκέλα αξπαθηηθά ςάξηα, όπσο ε ηνύξλα Esox lucius - έλα από ηα
ζπαληόηεξα ζηε πεξηνρή ηεο Θεζζαιίαο – Μαθεδνλίαο, δνπλ ζε βαζεηά
θαη ήξεκα λεξά ησλ πνηακώλ.
Κηλδπλεύεη από απνιήςεηο πδάησλ, απώιεηα βηνηόπσλ, ξύπαλζε θαη
έξγα πνπ εκπνδίδνπλ ηελ κεηαθίλεζή ηνπ.
Τα μύδια του γλυκού νερού
(Unionidae) καταστρέφονται από
έργα αμμο-χαλικοληψίας και τα
παραγόμενα φερτά υλικά που
αποτίθενται στον πυθμένα.

Βαβούκι Rhodeus
meridionalis.
Ενδημικό ψάρι των ποταμών
της Μακεδονίας-Θεσσαλίας
που γεννά τα αυγά του
αποκλειστικά μέσα σε
ζωντανά μύδια.
Οξηζκέλα μεληθά είδε αληέρνπλ ζε ζνιεξά θαη πνιύ ππνβαζκηζκέλα
ηκήκαηα ησλ πνηακώλ θαη πξνθαινύλ «βηνινγηθή ξύπαλζε».

Ζιηόςαξν Lepomis gibbosus, ακεξηθάληθν εηζβάινλ είδνο πνπ βξέζεθε


ζηνλ Πελεηό ην 2009.
Σππηθόο πνηακόο

Εώλε Εώλε Εώλε


εθνδηαζκνύ κεηαθνξάο ελαπόζεζεο
ηδήκαηνο ηδήκαηνο ηδήκαηνο

Φνλδξόθνθθν Λεπηόθνθθν
Μέγεζνο πιηθνύ ππνζηξώκαηνο
Οηθνινγηθή Πνηόηεηα

Ζ εθηίκεζε ηεο πνηόηεηαο ησλ πδάησλ


κέρξη ζήκεξα ζηνπο πνηακνύο

Ζ νηθνινγηθή πνηόηεηα ησλ πνηακώλ

Ζ Οδεγία 2000/60/ΔΚ
Εκηίμηζη ηηρ οικολογικήρ ποιόηηηαρ:
Βιολογικά ζηοισεία
Φσηοπλαγκηό – Φσηοβένθος– Μακρόθσηα -Βενθικά μακροαζπόνδσλα – Ψάρια

Υδπομοπθολογικά
Φςζικοσημικά ζηοισεία
ζηοισεία

Υτηλή
Καλή
Ταξινόμηζη όλυν ηυν ημημάηυν
ηυν ποηαμών ζύμθυνα με ηην Μέηπια
Οικολογική ηοςρ καηάζηαζη Ελλιπήρ
Κακή
Βενθικά μακποαζπόνδςλα
Σα βελζηθά καθξναζπόλδπια είλαη
πνιππιεζή θαη απαληώληαη ζρεδόλ
παληνύ.

Γελ είλαη θηλεηηθνί νξγαληζκνί θαη


θαηαγξάθνπλ ηηο ηνπηθέο θπζηθνρεκηθέο
ζπλζήθεο.

Ο θύθινο δσήο ηνπο πνηθίιεη από


κεξηθέο εβδνκάδεο σο θαη πεξηζζόηεξν
από ρξόλν.
Πνηόηεηα πνηακώλ
Δπηπηώζεηο ακκν-ραιηθνιεςησλ
ζηνπο πνηακνύο
• Απνζηαζεξνπνίεζε
πνηάκηαο δώλεο Πρώηο ζηάδιο:
• Δμαθάληζε παξόρζηνπ Αδιαμόπθωηο
δάζνπο Δεύηερο ζηάδιο:
Διεςθεηημένο
• Δμαθάληζε
Τρίηο ζηάδιο:
αλαπαξαγσγηθώλ πεδίσλ Υποβάθμιζη
γηα ηα ςάξηα Τέηαρηο ζηάδιο:
• Απώιεηα εηδηθώλ Υποβάθμιζη και πλάηςνζη
ελδηαηηεκάησλ Πέμπηο ζηάδιο:
Σςζζώπεςζη και πλάηςνζη
• Καηαπόλεζε πδξόβησλ
Έκηο ζηάδιο:
νξγαληζκώλ εμαηηίαο ηεο Ημι-ιζοπποπία
ηιύνο πνπ παξάγεηαη θαη
κεηαθέξεηαη ζην θαηάληε Νεπό
Διαβπωμένο ςλικό Άξοναρ ηηρ κίνηζηρ ηηρ κοίηηρ ή
• Γηάβξσζε αθηώλ από ηελ ηηρ όσθηρ
Υλικό απόθεζηρ
αλαηξνπή ηζνδπγίνπ
ζηεξενκεηαθνξάο
• Μεηαθνξά πδξόθνβσλ
ξύπσλ ζηελ παξαγόκελε
ηιύ
Δπηπηώζεηο ζηνπο πνηακνύο
• Απνζηαζεξνπνίεζε
πνηάκηαο δώλεο
• Δμαθάληζε παξόρζηνπ
δάζνπο
• Δμαθάληζε
αλαπαξαγσγηθώλ πεδίσλ
γηα ηα ςάξηα
• Απώιεηα εηδηθώλ
ελδηαηηεκάησλ
• Καηαπόλεζε πδξόβησλ
νξγαληζκώλ εμαηηίαο ηεο
ηιύνο πνπ παξάγεηαη θαη
κεηαθέξεηαη ζην θαηάληε
• Γηάβξσζε αθηώλ από ηελ
αλαηξνπή ηζνδπγίνπ
ζηεξενκεηαθνξάο
• Μεηαθνξά πδξόθνβσλ
ξύπσλ ζηελ παξαγόκελε
ηιύ
Δπηπηώζεηο ζηνπο πνηακνύο
• Απνζηαζεξνπνίεζε
πνηάκηαο δώλεο
• Δμαθάληζε παξόρζηνπ
δάζνπο
• Δμαθάληζε
αλαπαξαγσγηθώλ πεδίσλ
γηα ηα ςάξηα
• Απώιεηα εηδηθώλ
ελδηαηηεκάησλ
• Καηαπόλεζε πδξόβησλ
νξγαληζκώλ εμαηηίαο ηεο
ηιύνο πνπ παξάγεηαη θαη
κεηαθέξεηαη ζην θαηάληε
• Γηάβξσζε αθηώλ από ηελ
αλαηξνπή ηζνδπγίνπ
ζηεξενκεηαθνξάο
• Μεηαθνξά πδξόθνβσλ
ξύπσλ ζηελ παξαγόκελε
ηιύ
Δπηπηώζεηο
• Απνζηαζεξνπνίεζε
πνηάκηαο δώλεο
• Δμαθάληζε παξόρζηνπ
δάζνπο
• Δμαθάληζε
αλαπαξαγσγηθώλ πεδίσλ
γηα ηα ςάξηα
• Απώιεηα εηδηθώλ
ελδηαηηεκάησλ
• Καηαπόλεζε πδξόβησλ
νξγαληζκώλ εμαηηίαο ηεο
ηιύνο πνπ παξάγεηαη θαη
κεηαθέξεηαη ζην θαηάληε
http://www.facebook.com/photo.php?pid=101821&o=all&op=1&view=all&subj=256606104000&aid=-
• Γηάβξσζε αθηώλ από ηελ 1&id=100000327279594&oid=256606104000#/photo.php?pid=101815&o=all&op=1&view=all&subj=2566
06104000&aid=-1&id=100000327279594&oid=256606104000&fbid=104257059595203
αλαηξνπή ηζνδπγίνπ
ζηεξενκεηαθνξάο
• Μεηαθνξά πδξόθνβσλ
ξύπσλ ζηελ παξαγόκελε
ηιύ
Δπηπηώζεηο ζηνπο πνηακνύο
• Απνζηαζεξνπνίεζε
πνηάκηαο δώλεο
• Δμαθάληζε παξόρζηνπ
δάζνπο
• Δμαθάληζε
αλαπαξαγσγηθώλ πεδίσλ
γηα ηα ςάξηα
• Απώιεηα εηδηθώλ
ελδηαηηεκάησλ
• Καηαπόλεζε πδξόβησλ
νξγαληζκώλ εμαηηίαο ηεο
ηιύνο πνπ παξάγεηαη θαη
κεηαθέξεηαη ζην θαηάληε
• Γηάβξσζε αθηώλ από ηελ
αλαηξνπή ηζνδπγίνπ
ζηεξενκεηαθνξάο
• Μεηαθνξά πδξόθνβσλ
ξύπσλ ζηελ παξαγόκελε
ηιύ
Υσξνζέηεζε δξαζηεξηνηήησλ
• Ακκν-ραιηθνιεςίεο δελ ζα πξέπεη λα γίλνληαη ζε ηκήκαηα πνηακώλ
άξηζηεο πνηόηεηαο (δελ έρνπκε πνιιά ηέηνηα).

• Ακκν-ραιηθνιεςίεο δελ ζα πξέπεη λα γίλνληαη ζε ηκήκαηα πνηακώλ όπνπ


γίλνληαη έξγα απνθαηάζηαζεο, δειαδή ζε κέηξηαο, ειιηπνύο θαη θαθήο
πνηόηεηαο (αληηθξνπόκελνη ζηόρνη).

• Βξαρππξόζεζκα, εμαίξεζε κπνξεί λα απνηειέζνπλ ηα ειιηπνύο θαη θαθήο


πνηόηεηαο ηκήκαηα πνπ ζα θαζνξηζηνύλ εθηόο ζηόρνπ 2015 από ηελ ΚΤΤ
(αλ θαζνξηζηνύλ).

• Ακκν-ραιηθνιεςίεο κπνξνύλ λα δηεμάγνληαη ζε ηκήκαηα πνηακώλ θαιήο


πνηόηεηαο, ππό ηνλ όξν ε δξάζε ηνπο λα κελ έρεη ζαλ επίπησζε ηελ
ππνβάζκηζε ηεο πνηόηεηαο.

• Σε θάζε πεξίπησζε επηβάιιεηαη:


– Σπλερήο κέηξεζε παξνρώλ ηνπ πνηακνύ θαη δπλακηθνύ ζηεξενκεηαθνξάο.
– Γηαξθήο παξαθνινύζεζε ηεο νηθνινγηθήο πνηόηεηαο ηνπ λεξνύ
(Πεξηθέξεηα).
– Δηήζηα κειέηε ηεο δπλαηόηεηαο θάξπσζεο ακκνράιηθνπ.
– Γεκηνπξγία εγθαηαζηάζεσλ αλαθύθισζεο δνκηθώλ πιηθώλ.
– Πξνζηαζία πεξηνρώλ από ακκν-ραιηθνιεςίεο.
Πξόβιεκα ρσξνζέηεζεο
Πξόηαζε πξνζσξηλήο ρσξνζέηεζεο ακκν-ραιηθνιεςηώλ

•Γηαρεηξηζηηθά Σρέδηα
Λεθάλεο Απνξξνήο
από ηελ ΚΥΥ (ΥΠΔΚΑ);
•Μειέηε έξγσλ ακκν-
ραιηθνιεςηώλ;
Ημεπίδα «Ανεξέλεγκηη λήτη δομικών ςλικών από ηη θύζη:
αναγκαίο κακό ή βιαζμόρ ηος πεπιβάλλονηορ;
Υπάπσοςν λύζειρ;»
Λάπιζα 30/1/2010, Αίθοςζα ΤΕΕ
Οικολόγοι Ππάζινοι Λάπιζαρ

Επιπτώσεις των αμμο-


χαλικοληψιών στους ποταμούς

Γξ. Γηώξγνο Υαηδεληθνιάνπ


Πεξηβαληνιόγνο – πνηακνιόγνο
yorgxatzinik@hotmail.com