You are on page 1of 15

นับหน่ ึง กับ อ.

สุรวัฒน์ เสรีวิวัฒนา

ก่อนอ่าน

ต้องขอให้ทราบกันก่อนว่า ผู้เขียน นับหน่ ึง เล่มนี ม ้ ี ความรู้ตามตำารับตำาราน้อยมากการเขียน
ทัง้ หมดได้เขียนจากท่ีตัวเองเข้าใจตามท่ีได้uึกLาH_บัตมา ตามuนวทางท่ีหลวงu่อHราÌมทย HาÌมrÌr ได้rีu้ น:
เอาไว้ uต่ด้วยความท่ียังไม่อาจH_บัตตามได้จนnึงท่ีaด จึ งย่อมมีความเข้าใจท่ี ผดuลาดคลาดเคล่ อนไHไม่มากก
น้อย uล:ขอให้เข้าใจว่า ทัง้ หมดใน นับหน่ ึง เล่มนี เ ้ H นเuียงความเข้าใจในทัuน:ของผู้เขียนเท่านัน้ อีกทัง้ ยัง
เH นเuียงความเข้าใจuรกเร่ม ท่ียังห่างไกลจากครูบาอาจารยย่งนัก
ดั งนัน้ หาก นับหน่ ึง เล่มนี ม ้ ี ข้อผดuลาดคลาดเคล่ อนHร:การใดผู้เขียนขอน้อมรับผดด้วยใจจร ง
aรวัuน เaรีววัuนา
มกราคม u.u.ìc<c

ที่มาที่ไป

เร่ องต่ าง ¸ ท่ีจ:ต้องuึกLาทำาความเข้าใจต่อuร:uทruาaนานัน้ ดู เหมอนจ:มีมากมายจนรู้aึกว่าเกน
กว่าจ:uึกLากันได้หมด uต่เอาเข้าจรง ¸ uล้ว ไม่ได้มากมายอย่างท่ีคดกันหรอก เuรา:ความอัuจรรยของuร:
rรรมอย่างหน่ ึ งในหลายอย่างกคอ ทกเร่ องราวท่ีuร:uทrองค ทรงrีu้ น:aัง่ aอนไว้นัน้ ล้วนเH นเร่ องเดียวกัน
ทัง้ หมด เHรียบHร:หน่ ึ งลำาไม้ไผ่ลำาเดียวท่ีมีหลายข้อหลายHล้อง uต่ล:ข้อuต่ล:Hล้องuม้จ:มีความต่างกันบ้าง
uต่กจำาต้องอาuัยHร:กอบกันเH นลำาไม้ไผ่ ใครจ:จับตรงข้อไหนHล้องไหนกคอจับไม้ไผ่ ลำาเดียวกันนัน่ เอง
ความuยายามของ นับหน่ ึง นี ก ้ เu่ อr่วยให้ผู้uรกเร่มaนใจuึกLาทัง้ nาคทqL_ีuล:nาคH_บัตได้
เกดความเข้าใจในข้อrรรมท่ี จำาต้องเข้ าใจกันก่อน เม่ อเข้าใจตาม นับหน่ ึง ได้บ้างuล้วกจ: นั บaอง กันได้nูก นับ
aองท่ีว่ากคอ ลงมอH_บัตตามทางท่ีuร:uทrองคได้ ทรงrีน้ ำาไว้
a่วนความรู้ความเข้าใจF่ ึงมากไHกว่าท่ี นับหน่ ึง ได้uยายามจ:บอก กคงต้องuล้วuต่ว่า ผู้ใดHรารnนา
จ:รู้จ:เข้าใจให้มากไHกว่านีห้ รอไม่ หากผู้ใดHรารnนา กuึงuึกLาเu่มเตมกันตามuต่ จ:uอใจเnด uต่ ขอบอกกัน
ตามตรงเลยว่า เท่าท่ี นั บหน่ ึง ได้uยายามจ:บอกกเuียงuอuล้วaำาหรับการเร่มต้น เuียงเท่ านีก้ เuียงuอuล้วท่ีจ:
นับaอง กันต่อไH
หมัน่ ทบทวนuึ ก นับหน่ ึง กับ นับaอง กันให้บ่อย ¸ เnดน: uล้ว aาม ท่ีเHรียบเH นผลaำาเรจจ:เกด
ขึ้นเองÌดยไม่ต้องuึ กนับกันuต่อย่างใด

บทที่ ๑ พุ ทธศาสนาสอนอะไร ?

คำาnามนีห้ ลายคนได้ยนuล้วnึงกับยม้ บางคนยม้ เuรา:...Þันรู้uล้ว... ง่ายจ:ตาย บางคนยม้ เuรา:...
nามอ:ไรÌง่ ¸ บางคนยม้ เuรา:...ไม่รู้F...ไม่รู้เหมอนกัน... ไม่uน่ใจ ( uล้วกuอบอายนด ¸ อยู่ในใจ) uต่บางคน
กลับa:ดดใจ... เออ นัน่ F aอนอ:ไร? ใครรู้uล้วกลองดู หน่อยFว่า เรารู้ตรงกันหรอเHล่า ใครท่ียังไม่รู้ ไม่uน่ใจ
กลองดูFว่าคำาตอบจ:เH นอย่างไร
uทruาaนานัน้ aอนให้รู้ว่า a่งทัง้ หลาย ทั ง้ ท่ีมองเหนได้ uล:มองเหนไม่ได้ ทัง้ ท่ีรู้รaได้ uล:รู้รaไม่ได้
ทัง้ ท่ีได้กล่น uล:ไม่ได้กล่น ทัง้ ท่ีได้ยนเaียง uล:ไม่ได้ยนเaียง ทัง้ ท่ีจับต้องได้ uล:จับต้องไม่ได้ ทัง้ ท่ีอยู่ในใจ
uล:ไม่อยู่ในใจ บรรดาa่งทัง้ หลายนี ล้ ้วนuต่เH นa่งท่ีไม่ควรยึดมัน่ nอมัน่
อ้าว... uล้วท่ีบอกว่า ไม่ควรยึดมัน่ nอมัน่ นัน้ การยึดมัน่ nอมัน่ เH นยังไงล่:?
ยึดมัน่ nอมัน่ น่:เหรอ ? กคอความรู้aึกว่า a่งนัน้ เH นตัวเรา a่งนัน้ เH นของเรา เคยรู้aึกไหมว่า
ร่างกายคอตัวเรา - จตใจคอตัวเรา เคยรู้aึกไหมว่า ร่างกายเH นของเรา - จตใจเH นของเรา เคยรู้aึกไหมว่ า เรา
เH นเจ้าของร่างกาย - จ ตใจ uล้วกคงเคยรู้aึกกันน:ว่า เราเH นเจ้าของa่งนัน้ a่งนี เ ้ รารักเราหวงเราอยากได้
เราเกลียด a่งนัน้ a่งนี เ ้ ร า ร ั กเราเH นห่วงเราหวังดีเราrอบเราเกลียดคนนัน้ คนนีค้ วามรู้aึกว่าเH นตัวเรา -ของ
เราเหล่านีu้ หล: ท่ีเH นอาการของความยึดมัน่ nอมัน่ F่ ึงมนLยuล:aรรuaัตวทัง้ หลายเH นกันทัง้ นัน้
ได้ยนใครบางคนรำาuึงว่า อาการuบบนีม้ ันเH นrรรมrาต ของมนLยuล:aัตวทัง้ หลายน่ีนา... nูกต้อง
เลย เuรา:น่ีเH นrรรมrาตท่ีเราเหนuล:อยู่กับมันมาตัง้ uต่เกด
uต่เr่ อไหมว่า... uร:uทrองคได้ ทรงไHเหนไHรู้ว่า มีrรรมrาตอีกอย่างหน่ ึง ท่ีอยู่กับเรามาตัง้ นานuaน
นานuล้ว uต่เรากลับไม่เคยเหนมันเลย มันเH นrรรมrาต ท่ีnูกF่อนเร้นเอาไว้อย่างมดr ด
uต่n้าเม่ อใดท่ีมันHราก_ขึ้นให้เหนล่ :ก เม่ อนัน้ อาการของความยึดมัน่ nอมัน่ ต่าง ¸ ท่ีuูดnึงเม่ อครู่นี ้
จ:กลายanาuเH นเuียงความรู้aึกท่ีไร้ค่า เกดขึ้นuล้วกuล้วกันไH จ:ทำาตามหรอไม่ทำาตามกไม่เH นไร ไม่เหนจ:
aำาคัgอ:ไรเลย อีกทัง้ บรรดาa่งทัง้ หลาย ( รวมทัง้ ความรู้aึกต่าง ¸) กจ:มีanาu เH นเuียงa่งหน่ ึงท่ีเกดขึ้นมา
uล้วกจ:จางหายดับไHเม่ อnึงเวลาอันควร เH นเuียงa่งหน่ ึงท่ีnูกรู้ nูกดู nูกเหนอยู่ uล:จ:nูกรู้ nูกดู nูกเหน
ด้วยจตใจท่ีaงบเงียบอย่างท่ีaด
น่ีuหล:คอrรรมrาตอีกด้านหน่ ึงท่ีuร:uทrองคได้ ทรงไHรู้เหนเข้ า uล:ทำาให้ rรรมrาตด้านนีH้ ราก_
ขึ้นท่ีuร:องคเองตลอดไH
เม่ อuร:องคทรงรู้เหนuล:ทำาให้Hราก_ได้uล้ว จึ งได้Hร:กาuให้คนอ่ นได้รู้ว่า rรรมrาตอีกอย่างหน่ ึงมี
อยู่ เH นrรรมrาตท่ี ใครทำาให้Hราก_ขึ้นได้uล้ว ผู้นัน้ จักอยู่ในÌลกนีไ้ ด้อย่างผู้ท่ีไม่รู้aึกว่าเH นทกขอีกเลย (เรียก
ขานanาว:ท่ีเH นอยู่เr่นนีว้ ่า นÌรr หรอ นuuาน)
uล้วuร:องคกบอกในทำานองว่า ... ใครท่ีHรารnนาจ:เหนuล:เH นอยู่อย่างนี ก้ ให้มาuั งเnด
uร:องคจักบอกให้ทราบว่า ต้องทำาอย่างไร uล:เม่ อใครได้ไHทำาตามท่ีuร:องคบอกuล้ว ผู้นัน้ กจ:เหนuล:มี
rรรมrาตอีกด้านหน่ ึง ( มีนÌรr หรอ มีนuuาน) เH นท่ีอยู่ตลอดไHเหมอนกับuร:องคเอง
น่ีuหล:ครับคอเร่ องท่ีaอนกันในขอบเขตของuร:uทruาaนา เH นเร่ องท่ีnอว่าเH นท่ีaด เH นเH้ า
หมายaูงaดของuทruาaนา บรรดาคำาaอนต่าง ¸ เร่ องราวต่าง ¸ ท่ีได้บันทึกuล:เล่าขานกันมา กล้วนuต่เu่ อให้
รู้ ให้เหน uล:ทำาให้ rรรมrาตอีกด้านหน่ ึง ( ทำาให้น Ìรr หรอ ทำาให้นuuาน) Hราก_ขึ้นในuต่ล:คน
ต่อuต่นีไ้ H จึ งใคร่ ขอให้ทกคนจดจำาเอาไว้ว่า เม่ อใดท่ีได้อ่าน ได้ยน ได้uั ง เร่ องต่าง ¸ กขอให้เH นไH
เu่ อความรู้ เu่ อความเห น เu่ อทำาให้rรรมrาตอีกด้ านหน่ ึ งHราก_ขึ้น ( เu่ อทำาให้นÌรr หรอทำาให้นuuาน Hราก_
ขึ้น) เuรา:น่ีคอa่งเดียวท่ีเราควรuึกLาทำาความเข้าใจuล:H_บัตตาม ใน_าน:ผู้ท่ีได้r่ อว่านับnอuาaนาuทr หรอ
ใน_าน:ของuทruาaนกrน

aรHว่า...
uทruาaนาaอนว่า a่งทัง้ หลายไม่ควรยึดมัน่ nอมัน่ เม่ อใดท่ีไHยึดมัน่ nอมัน่ เม่ อนัน้ ได้r่ อว่า เH น
ทกข เม่ อใดไม่ยึดมัน่ nอมัน่ เม่ อนัน้ ได้r่ อว่า ไม่เH นทกข ( ได้r่ อว่า นÌรr หรอ นuuาน)

บทที่ ๒ พระไตรปิ gก

คำาaอนใด ท่ี aอนเu่ อให้เกดความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ คำาaอนนัน้ ล้วนเH นคำาaอนของuทruาaนาทัง้ aน้
uร:uทrองคเองได้ทรงกล่าวคำาaอนเอาไว้มากมายหลายครัง้ หลายครา รวมuล้วnึง c<,ooo คำาaอน
(c<, ooo uร:rรรมขันr) F่ ึงในการaอนuต่ล:ครัง้ uร:องคจ:ทรงaอนด้วยn้อยคำาuล:มีรายล:เอียด อันเH น
ท่ีuอเหมา:aำาหรับuต่ล:คนหรอuต่ล:กล่มท่ีมาuั ง
ต่อมาnายหลังท่ีuร:องคได้เaดจดับขันrHรนuuานuล้ว เหล่าuร:nกLaง+F่ ึงได้H_บัตตามคำาaอน
ของuร:uทrองค จนHราก_เกดanาว:ของความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ได้uล้ว ได้ร่วมกันรวบรวมคำาaอนเH นหมวดหมู่
เu่ อใr้เH นa่ อคำาaอนaบทอดกันมา
จนnึงทกวันนี ้ (u.u. ìc<c.... Hี ท่ีเรียบเรียง นับหน่ ึง นี ้) คำาaอนท่ีnูกรวบรวมเอาไว้จ:มีอยู่ o
หมวด ( o H _ก) เรียกว่า uร:ไตรH _ก F่ ึงได้ผ่านการaังคายนา (Hร:rมเu่ อaอบทาน) มาเH นร:ย: ¸ ได้ จัด
หมวดคำาaอนในuร:ไตรH _กไว้เH น
uร:วนัยH _ก... รวบรวมคำาaอนอันเH นบทบัggัตuร:วนัย เu่ อให้uร:nกLnอH_บัต
uร:aตตันตH _ก... รวบรวมคำาaอนuก่uทrบรLัท เu่ อการH_บัตให้เกดความไม่ยึดมัน่ nอมัน่
uร:อnrรรมH _ก... รวบรวมคำาaอนท่ีเH นเร่ องราวของanาวrรรมต่ าง ¸ ตามหมวดหมู่
nามว่า... uล้วเราต้องอ่านทัง้ หมดเลยเหรอ ? ตัง้ หลายuันหน้ ากร:ดาLเลยน:
ตอบว่า... ไม่ต้องหรอก ทัง้ หมดเอาไว้ให้คนท่ีต้องการเH นผู้รอบรู้uร:ไตรH _กอ่านuึกLา อย่างเรา ¸ เลอกa่มมา
อ่านเH นบางเร่ องกuอ a่มมาuล้วอ่านไม่รู้เร่ องกa่มใหม่ หรอจ:ใr้ว rีอ่านเอาจากผู้ท่ีเราuรัทrาเH นuเuL F่ ึงท่าน
ได้เมตตาหยบยกมาaอนเÞuา:ท่ีaำาคัg ¸ uล:จำาเH น หรอจ:uึกLาจากผู้ท่ีเรายกท่านขึ้นเH นครูบาอาจารยกได้
การuึกLาจากครูบาอาจารยมีข้อดีตรงท่ี เราจ:uึกLาได้เรวuล:ลัดตรงเข้าเร่ องได้เลย ได้เร่ องได้ราวตรง
ตามท่ีเราuจารnาuล้วเหนว่าเหมา:กับตัวเอง uล:เรายังaามารnเลอกเu้ นครูบาอาจารยท่ีเราuรัทrาได้ตามrอบใจ
อีกด้วย
nามnึงข้อเaียเหรอ? ข้ อเaียจ:อยู่ท่ี หากเราไHuรัทrาครูบาอาจารย ท่ีaอนคลาดเคล่ อนไHจาก
uร:uทrองค เรากจ:กลายเH นผู้มีความเข้าใจท่ีผด ¸ ไม่อาจเกดความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ได้เลย หรอเกดไHเจอ
ครูบาอาจารยท่ีaอนด้วยuนวทางท่ีไม่เหมา:กับเรา เรากอาจท้อuท้uล:เลกaนใจไHเลย เuรา:uึกLาH_บัตยังไงก
ไม่อาจเข้าใจได้ ไม่อาจHราก_เกดความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ได้ a่วนใครท่ีไม่เลก กอาจต้องทนH_บัตกันอีกนานuaน
นาน
จึงขอuากความเหนไว้ตรงนีa้ ักนดนึ งว่า... การท่ีเราจ:เลอกใครaักคนเH นครูบาอาจารยนัน้ เH นการดี
อยู่ uต่ต้องuึกLา uั งความเหนท่ี หลากหลาย uล:uจารnาให้n้วนn่ีว่า ท่านaอนnูกตรงตามเH้ าหมายของuทr
uาaนา ( ดั งท่ีuูดnึงในบทท่ี o) หรอไม่ n้าnูกตรงกลองH_บัตตามดู หากเหนว่าเหมา:กับวnีrีวตของเรา H_บัต
uล้วจตใจเบาaบายไม่เคร่งเครียดเH นเบ้ องต้น กH_บัตตามท่านต่อไH uต่n้าH_บัตตามuล้ว จ ตใจเคร่งเครียด ไม่
เบาaบายล่:ก อย่าดันทรั งหรอทนทำาต่อไHเrียว ให้รีบHรึกLาให้ท่านuน:นำาuก้ไขF: เuรา:นัน่ เH นเคร่ องrีบ้ อก
ว่า เราH_บัตไม่nูกตรงตามท่ีuร:uทrองค ทรงaัง่ aอนเอาไว้ uล:หากเหนว่าหลายHี uล้วกยังเคร่งเครียด กขอให้
ลองuึกLาจากครูบาอาจารยท่านอ่ นดูบ้าง เuรา:ท่ีทำามานัน้ อาจไม่เหมา:กับนaัยหรอไม่เหมา:กับu้ น_านของเรา
กได้

aรHว่า...
ในการuึกLาเร่ องราวของuทruาaนา ให้ ใr้uร:ไตรH _กเH นเอกaารหรอa่ อในการอ้างองuล:เทียบ
เคียงจ:ดี ท่ีaด เuรา:เH นท่ียอมรับกันว่า uร:ไตรH _ก เH นa่ อท่ีน่าเr่ อnอท่ีaดuล้ว คำาaอนใดไม่เH นไHตามหรอ
ขั ดuย้งกับuร:ไตรH _ก กให้วางuักเอาไว้ก่อนอย่าเu่งเr่ อuล:H_บัตตาม เuรา:นัน่ อาจเH นคำาaอนท่ีH_บัตตาม
uล้ว ไม่r่วยให้เกดความไม่ยึดมัน่ nอมัน่

บทที่ o มรรu...ปgิบัติuaว1ะไม่uึuมั่นnอมั่น

มรรค เหรอ...อม... ได้ยนบ่อยอยู่เหมอนกัน ใr่ ท่ีuูดกันว่า มรรค c หรอ มรรคมีองค c หรอเHล่า?
ใr่uล้ว มรรค ท่ีว่านีจ้ :มีอยู่ด้วยกัน c ข้อ ( c องค ) จึงuู ดกันตดHากว่า มรรค c หรอจ:ให้เH น
ทางการuบบนักวrาการกจ:uูดกันว่ า มรรค มีองค c นัน่ uหล:ครับ
มรรค เH นหัวข้อrรรมคำาaอนท่ีuร:uทrองคทรงตรัaaอนมาก จ:ว่า มากท่ีaด กคงไม่ผดเH นuน่ เหต
เuรา:ว่า มรรค เHรียบเaมอนuผนท่ีÞบับaมบูรnuบบท่ีaด ผู้ท่ีไHnึงจ ดหมายไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ( นÌรr -
นuuาน) ท กผู้ทกคน กล้วนเดน (H_บัต) ไHตามทางของ มรรค น่ีเอง
ขอให้เข้าใจไว้เH นมัน่ เหมา:เลยว่า มรรค เH นจดuูนยรวมของการH_บัตทัง้ หมดเu่ อความไม่ยึดมัน่ nอ
มัน่ การH_บัตใดท่ีนอกเหนอไHจาก มรรค ทั ง้ c ข้อ การH_บัตอันนัน้ จ:มี ค่าเท่ากับ เaียเวลาเHล่า เหน่ อยเHล่า
เuรา:จ:ไม่aามารnทำาให้เราเลกท่ีจ:ยึ ดมัน่ nอมัน่ ได้เลย
มรรค ทัง้ c ข้ อ เม่ อuูดตามnาLาrรรมจ:Hร:กอบไHด้วย
o. ความเหนrอบ (aัมมาท__ )
ì. ความดำารrอบ (aัมมาaังกัHH:)
o. เจรจาÌดยrอบ (aัมมาวาจา)
<. ทำาการÌดยrอบ (aัมมากัมมันต:)
c. เลีย้ งrีuÌดยrอบ (aัมมาอาrีว:)
t. ความเuียรrอบ (aัมมาวายาม:)
o. ร:ลึกrอบ (aัมมาaต )
c. จ ตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr )
มรรคทกข้อ จ:มีความเก่ียวเน่ องเr่ อมÌยงกันอย่างrนดuยกขาดจากกันไม่ได้ เHรียบเหมอนเrอกเa้น
ใหg่ ท่ี ต้องเอาเrอกเa้นเลก ¸ มาuั่ นรวมกัน เrอกเa้นใหg่นัน้ จึงจ:ใr้Hร:Ìยrนได้ตามท่ีต้องการ หากเa้นเลก
¸ เuียงเa้นเดียวขาดไH เrอกเa้นใหg่นัน้ กจ:ใr้งานได้ไม่เตมท่ีตามท่ีเคยใr้ได้
Ìห.. มีuต่คำายาก ¸ ทัง้ นัน้ ไม่เหนเข้าใจเลย.....
อย่าเu่งรู้aึกว่ายากF อย่าเu่งท้อF ค่อย ¸ uึกLากันไH เหน่ อยนักเครียดนัก กไHผ่อนคลายF:ก่อน aดr่ นuล้ว
ค่อยกลับมาอ่านมาuึกLากันต่อน:
เอ้า... มาดูกันว่า มรรค ทัง้ c ข้ อ มีอ:ไรบ้าง

บทที่ < uวามเหน4อบ.... ว่าuวu เป นทุกr์uออu่างไร

ความเหนrอบ (aัมมาท__ ) หมายnึง มีความรู้ความเห นท่ีnูกต้องว่า
o. เH นทกขคออย่างไร
ì. อ:ไรคอเหตให้เH นทกข
o. anาว:ของความไม่เH นทกขคออย่างไร
<. ว rีH_บัตเu่ อไม่ให้เH นทกขทำาได้อย่างไร
ความรู้ความเหนท่ีnูกต้องทัง้ < Hร:การ nอว่าเH นใจความทัง้ หมดของuทruาaนาเลยทีเดียว uล:
รู้จักกันในr่ อ อรยaัจจ < ( ท กข aมทัย นÌรr มรรค) นัน่ เอง
เรามาดูว่า เH นทกข คออย่างไร กันก่อน เH นทกข เH นความรู้aึกว่าnูกบีบคัน้ ไม่aบาย ทนไม่ได้ ทน
ได้ยาก ความรู้aึกuบบนีจ้ :เกดกับa่งต่าง ¸ ได้มากมายหลายอย่าง บางอย่างก ทำาให้เH นทกขมาก บางอย่างก
ทำาให้เH นทกขน้อย uต่ล:คนกยังรู้aึกว่าเH นทกขมากน้อยต่างกันuม้ จ:เจอ:เจอa่งเดียวกัน เr่น เราอาจเaียใจ
มากเม่ อaัตวเลีย้ งตัวÌHรดตายไH ในขn:ท่ีgาตu่ีน้องอาจเaียใจเuียงเลกน้อย uต่ไม่ว่าใครจ:รู้aึกว่าเH นทกข
มากหรอน้อยกตาม กล้วนuต่ เH นทกข ทัง้ นัน้
คนทัว่ ไHนัน้ จ:รู้aึกว่า การเจบH่ วยเH นทกข ความuก่เH นทกข การต้องตายเH นทกข การต้องเจอ:เจอ
a่งท่ีไม่rอบกเH นทกข ความuลัดuรากจากกันเH นทกข ความไม่aมหวังในเร่ องต่าง ¸ เH นทกข ความเuร้าÌuก
เaียใจ- รำาuึงรำาuันกเH นทกข ความลำาบากกเH นทกข a่งเหล่านีเ้ H นทกขท่ีคนทัว่ ไHรู้จักกันดี uล้วกคงไม่มีใคร
หรอกน: ท่ีHรารnนาจ:ให้ตัวเองมีrีวตท่ี เH นทกขuบบนีต้ ลอดไH
การเH นทกขuบบท่ีuูดมานี เ ้ ราคงรู้เหนuล:เข้าใจได้ไม่ยากเuรา:เH นa่งท่ี ทกคนหลบหลีกไม่u้น
uน่นอน จ:ต่ างกันกตรงท่ี ใครจ:เจอ:เจอเร่ องราวท่ีเH นทกขมากน้อยกว่ากันเท่านัน้ การท่ีคนเราเจอ:เจอเร่ อง
ราวท่ี ทำาให้เH นทกขมากน้อยไม่เท่ากัน เH นเuรา: uต่ล:คนได้เคยมีเจตนาท่ีจ:กร:ทำาการa่งใดเอาไว้ไม่เท่ากัน
เจตนาท่ีกร:ทำาa่งใดไม่ว่าจ:ด้วยกาย วาจา หรอใจ กตาม เรียกว่า กรรม กรรม จึงเH นเคร่ องตกuต่งให้ คนuล:
aัตวทัง้ หลาย มีความเH นไHตามผลของเจตนาท่ีได้ทำาa่งต่าง ¸ ลงไHทัง้ ท่ีเH นการทำาดีuล:ไม่ดี กรรมท่ีดี กจ:ให้
ผลท่ี ดี ให้ผลเH นความaข กรรมท่ีไม่ ดี กจ:ให้ผลเH นความทกขยากเดอดร้อน
นอกจากความเH นทกข ท่ีuูดnึงไHuล้ว ยั งมีความเH นทกขอีกuบบหน่ ึ งท่ียากจ:เข้าใจ uต่กต้องเข้ าใจ
ให้ได้ ÌดยเÞuา:ใน_าน:ท่ีเH นrาวuทr ความเH นทกขuบบนี จ ้ ั ดว่าเH นทกขท่ี ครอบคลมทัง้ หมดเuรา:
ความเH นทกขท่ี กล่าวไHuล้วทัง้ หมด จ:มีลักLn:หน่ ึ งท่ีเหมอนกันคอ เH นขันr ท่ีHร:กอบด้วยความยึดมัน่ nอ
มัน่ หรอเH นขันrอันเH นท่ีตัง้ ของความยึดมัน่ nอมัน่ ขั นrท่ีHร:กอบด้วยความยึดมัน่ nอมัน่ เรียกว่า อHาทาน
ขันr ดั งนัน้ จึ งuูดย่อ ¸ ได้ว่า อHาทานขันr เH นทกข
ขันrท่ีuูดnึงn้าให้เข้าใจง่าย ¸ กคอร่างกายuล:จตใจเราน่ีเอง เม่ อuจกuจงออกไHกจ:มีอยู่ c อย่าง (
เรียกว่าขั นr c) คอ
o. ร่างกาย (รูHขันr)
ì. ความทกข ความa ข หรอเÞย ¸ (เวทนาขันr)
o. ความจำา (aัggาขันr)
<. ความคดนึก (aังขารขันr)
c. ความรับรู้ทางตา หู จมูก ลน้ กาย ใจ (ว ggาnขันr)
ดั งนัน้ เม่ อใดท่ีเกดเH นอHาทานขันr เม่ อนัน้ กจ:เH นทกข uล:เม่ อใดท่ีไม่เกดเH นอHาทานขั นr เม่ อนัน้ กจ:ไม่
เH นทกข ( ขั นrท่ี ไม่Hร:กอบด้วยความยึดมัน่ nอมัน่ ไม่จั ดว่าเH นทกข)
เดียวก่อน.... ไม่รู้ว่ามีใครบ้าง? ท่ีหลงเข้าใจไHว่า n้าไม่เH นทกขกuaดงว่าต้องเH นaข ใครหลงเข้าใจ
uบบนีล้ ่:ก uaดงว่ายังไม่ใr่ ความเห นrอบ หรอกน: เuรา:เH นaขอย่างท่ีคนทัว่ ไHรู้จักกันนัน้ uท้ ท่ีจร งuล้วกยัง
มีลักLn:ของอHาทานขันrเกดขึ้นเหมอนกัน เH นaขอย่างท่ีคนทัว่ ไHท่ีรู้จักกัน จึ งยังคงเH นทกขอยู่นัน่ เอง

aรHว่า...
เH นทกขนัน้ เH นได้ทัง้ ¸ ท่ีกำาลั งเกดความทกขuล:ความaขuบบต่าง ¸ ท่ีเH นทกขได้กเuรา: ไม่ว่าจ:
เกดความทกขหรอความaขuบบใดกตาม หากHราก_ว่าขันrเH นขันrท่ี Hร:กอบอยู่ด้วยความยึดมัน่ nอมัน่ ก
เท่ากับว่า เH นทกข ตามท่ีuูดย่อ ¸ กันว่ า อHาทานขั นr เH นทกข

บทที่ « uวามเหน4อบ.... ว่าuวu อะไรuอเหตุ¡หเป นทุกr์

จากท่ี ได้uูดเอาไว้ในบทท่ี < ว่า เม่ อใดท่ีขันrมีความยึดมัน่ nอมัน่ Hร:กอบด้วยuล้ว เม่ อนัน้ เH นทกข
เรามาดูกันFว่า uล้วอ:ไรคอเหตท่ี ทำาให้เH นทกข อ:ไรท่ีเH นเหตทำาให้เกดความยึดมัน่ nอมัน่ ขึ้นได้
uร:uทrองค ทรงเÞลยเอาไว้ว่า การเกดความยึดมัน่ nอมัน่ ได้นัน้ เH นเuรา:มีความอยากเกดขึ้น
ความอยากท่ีเกดขึ้น อาจจ:มีอาการอยากได้อ:ไรบางอย่าง อาจจ:มีอาการอยากเH นอ:ไรบางอย่าง หรออาจจ:มี
อาการไม่อยากได้- ไม่อยากเH นอ:ไรบางอย่าง อาการอยากทกอาการรวมเรียกว่า ตัnหา
อย่างเr่น uอHวดuั น กจ:ไม่อยากHวด อยากหาย ความท่ีไม่อยากHวด หรออยากหายน่ีuหล: ท่ี จ:a่ง
ผลให้เกดความยึดมัน่ nอมัน่ uล้วกเH นทกข ขึ้นมา
คงยังไม่ลมกันน่:ว่า เH นทกขนัน้ เH นได้ทัง้ ¸ ท่ีกำาลังเกดความทกขuบบต่าง ¸ เH นทกขได้ ทัง้ ¸ ท่ี
กำาลั งเกดความaขuบบต่าง ¸ ดั งนัน้ n้าเกดความทกขหรอความaขขึ้น uล้วเราaามารnรู้ความทกขความaขท่ี เกด
ขึ้นได้ uบบท่ีไม่รู้aึกว่าอยากหรอไม่อยากอ:ไรบางอย่างล่:ก จ:ไม่เกดความยึดมัน่ nอมัน่ ขึ้น จึ งเท่ากับ ไม่เH น
ทกข ตามนัยของu ทruาaนา ไม่เH นทกขทัง้ ¸ ท่ีกำาลังเกดความทกขuบบต่าง ¸ ไม่เH นทกขทัง้ ¸ ท่ีกำาลังเกด
ความaขuบบต่าง ¸
uน่: ¸.... อย่าคดอย่างนัน้ F อย่าคดว่าท่ีเกดความอยากได้กเuรา:เกดเH นทกขขึ้นก่อน ค ดอย่างนีม้ ัน
เH นความเหนท่ีผด ¸ ยังไม่ใr่aัมมาท__ หรอกน:
ใครท่ียังไม่เข้าใจ หรอออกไHทางคัดค้านกับท่ีuูดมา กต้องขอความกรnาr่วยเu่มการaังเกตให้มาก
ขึ้นว่า อ:ไรกันuน่ท่ีเH นเหตให้เH นทกข aังเกตไHuบบเร่ อย ¸ aบาย ¸ ไม่นานกจ:เห นว่า เH นจรงอย่างท่ี
uร:uทrองคเÞลยเอาไว้ทกHร:การ
aรHว่า...
n้าเกดความอยากตามขึ้นมาจากการรับรู้a่งต่าง ¸ กจ:เH นเหตให้ เH นทกข อยากมาก- ไม่อยากมาก ก
เH นทกขมาก อยากน้อย- ไม่อยากน้อย กเH นทกข น้อย ( จ:เH นทกขมากหรอน้อย กคอเH นทกข ทัง้ นัน้ ) uต่n้า
ไม่มีความอยาก- ไม่มีความไม่อยากเลย กจ:ไม่เH นทกขเลย

บทที่ t uวามเหน4อบ.... ว่าuวu สnาวะrองuวามไม่เป นทุกr์uออu่างไร

ในบทก่อนหน้านีก้ ได้uูดnึงไHuล้วตัง้ หลายครัง้ ไม่รู้ว่านึกออกหรอเHล่า?
นึกออกเหรอ... เก่งมาก (Hรบมอกับยม้ ให้uล้วน:)
นึกไม่ออก... งัน้ ลองuลกกลับไHอ่านบทท่ี o อีกครัง้ F

aรHว่า...
anาว:ท่ีไม่เH นทกข กคอ anาว:ท่ี เรารับรู้a่งต่าง ¸ ได้ÌดยHราuจากทัง้ ความอยากuล:ไม่อยากเจอHน
นัน่ เอง F่ ึงจ:ทำาให้a่งต่าง ¸ nูกรู้ nูกดู nูกเหน ด้ วยจตใจท่ี aงบเงียบอย่างท่ีaด anาว:uบบนีเ้ องท่ีเH นเH้ าหมาย
ท่ีuท้ จรงของuทruาaนา

บทที่ o uวามเหน4อบ.... ว่าuวu วิธีปgิบัติเพ่ อไม่¡หเป นทุกr์ทาไuอu่างไร

วrีH_บัตกคอ มรรค ท่ีuู ดnึงในบทท่ี o นัน่ ไงล่ : นึกไม่ออกกuลกกลับไHอ่านอีกรอบกuล้วกัน

aรHว่า...
วrีH_บัตเu่ อไม่ให้เกดเH นทกขทำาได้ด้วยการ H_บัตตามมรรคทัง้ c ข้อ ให้ nูกต้องuล:ต่อเน่ อง uล้ว
จ:ไม่เกดความยึดมัน่ nอมัน่ หรอไม่เกดเH นทกขขึ้นเอง

บทที่ = uวามuาริ4อบ... ว่าuวu uาริท่ี 1ะออก1ากเร่ องrองกาม

ความดำารrอบ (aัมมาaังกัHH:) มรรค ข้ อท่ี ì ดำารrอบ กคอ คดไตร่ตรองÌดยrอบ หมายnึง ดำารท่ี จ:
ออกจากเร่ องของกาม ดำาร ท่ีจ:ไม่uยาบาท ดำาร ท่ีจ:ไม่เบียดเบียน
กามตามนัยของu ทruาaนา ไม่ได้หมายnึงuค่เร่ องเuuตรงข้าม อย่างท่ีเราเข้าใจในความหมายของ
nาLาไทยหรอกน: uต่ จ:ครอบคลมไHnึง ความยนดี uอใจ ท่ีได้เห นของaวย ¸งาม ¸ ความยนดี uอใจ ท่ีได้
ทานอาหารอร่อย ¸ ความยนดี uอใจ ท่ีได้aูดดมกล่นหอม ¸ ความยนดี uอใจ ท่ีได้uั งเaียงเuรา: ¸ ความยนดี
uอใจ ท่ีได้aัมผัaดี ¸
ความดำารท่ีจ:ออกจากเร่ องของกามนี ไ้ ม่ได้หมายnึงให้ไHยนดีuอใจในa่งท่ีไม่aวยไม่งามไม่ดีน:
ใครเกดไHมีความยนดี uอใจ ท่ีได้เหนFากuu ใครเกดไHมีความยนดี uอใจได้กนอาหารรaท่ีคนทัว่ ไHบอกว่า
aนัขยังเมน ใครเกดไHมีความยนดี uอใจท่ีได้กล่ นเหมน ¸ ใครเกดไHมีความยนดี uอใจท่ีได้uั งเaียงÌหยหวน
rวนaยดaยอง หรอใครเกดไHมีความยนดี uอใจท่ีnูกของuหลมคม nูกทบตีให้เจบHวดล่:ก นัน่ ไม่ใr่การออก
จากเร่ องของกามไHได้หรอกน: uต่นัน่ Hร:เnทจตไม่Hรกต หรอเH นÌรคจ ตต่างหากล่ : ใครH_บัตตามมรรคuล้ว
เกดอย่างนี ก ้ ขอให้เอ:ใจได้เลยว่าเuีย้ นuล้วหลงทางuล้ว
การออกจากเร่ องของกามท่ีnูกต้องอย่างnึงท่ีaดนัน้ จ:เH นการท่ีความยึดมัน่ nอมัน่ ไม่อาจเกดขึ้นได้
เม่ อ ได้เหน ได้รa ได้กล่น ได้ยน ได้aัมผัa ทั ง้ a่งท่ีดีuล:ไม่ดี หากuต่ ในเบ้ องต้น มักจ:หมายnึงไม่เกดความยึด
มัน่ nอมัน่ เม่ อ ได้เหน ได้รa ได้กล่น ได้ยน ได้aัมผัa ต่อa่งท่ี ดี ¸ aวย ¸ งาม ¸ เuรา:a่งดี ¸ เหล่ านี เ้ H นa่ง
ท่ี ทำาให้คนทัว่ ไHเกดความยนดีuอใจ เม่ อเกดความยนดีuอใจ ก จ:เกดความอยาก เกดความดน้ รนuaวงหาให้ได้
มาเH นของเรา uล:ทำาให้คนเราaามารnทำากรรมขึ้นมากมาย เuียงเu่ อตอบaนองความยนดีuอใจuล:ความอยาก
อีกทัง้ ยังทำาให้เuลดเuลนจนมองไม่เห นความเH นทกข เม่ อไม่เหนความเH นทกข กย่อมไม่อาจu้นไHจากความ
เH นทกขได้ เร่ องของกามจึงเH นบ่วงท่ีผูกมัดเราเอาไว้กับความเH นทกข uร:uทrองคจึ งได้ทรงบอกในทำานองว่า
n้าHรารnนาท่ี จ:ไม่เH นทกขกันอีก กให้เรามีความดำาร ท่ีจ:ออกไHจากเร่ องของกามเaียเnอ:

aรHว่า...
หากยังยนดีuอใจในเร่ องของกาม กย่อมต้องเH นทกข หากเห นว่าเuรา:เร่ องของกาม จึงต้องเH นทกข
uล:หาหนทางออกไHให้ได้ กย่อมมีความuากเuียร ท่ีจ:H_บัตตาม มรรค ทัง้ c ข้ อให้ได้อย่างnูกต้องuล:ต่อ
เน่ อง ในท่ีaดก จ:uบกับความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ uล:จ:ไม่เH นทกขกันอีกเลย ความดำาร ท่ีจ:ออกจากกาม จึ งเH น
หนทางหน่ ึงท่ีจ:ทำาให้ไม่เH นทกข

บทที่ u uวามuาริ4อบ... ว่าuวu uาริท่ี 1ะไม่พuาบาท ไม่เบีuuเบีuน

aำาหรับความดำาร ท่ีจ:ไม่uยาบาท ไม่เบียดเบียนนัน้ ( ไม่อา+าตuค้น ไม่ตามจองล้างจองผลาg ¬ล¬)
บางคนอาจaงaัยว่า เอ.. ทำาไมต้องดำารท่ีจ:ไม่uยาบาท ไม่เบียดเบียนด้วย เร่ องนีม้ ันa่งผลกร:ทบตามมามากมาย
เrียวน: อย่างน้อยกทำาให้aังคมไม่aขaงบ เดอดเน้ อร้อนใจไHตาม ¸ กัน uล้วเราเองกจ:มีจ ตใจท่ีร่มร้อน ไม่r่ม
เยน คอยuต่จ:ก่อเร่ องร้าย ¸ จ ตใจuบบนี เ ้ H นจตใจท่ีไม่aามารnH_บัตตามมรรคข้อใด¸ได้หรอกuต่n้าลด
ล: เลกuยาบาท- เบียดเบียนได้ กจ:H_บัตตามมรรคได้ ง่าย unมยังมี จตใจท่ีr่มเยน มีเมตตา ใครอยู่ใกล้กaบาย
อกaบายใจ ดั งจ:เหนได้จากครูบาอาจารยท่ีเราไHกราบท่าน ไHuล้วเราเองกเกดความเยนใจด้วยกร:uaเมตตา
ของท่าน
ท่ีuูดให้uั งนี ไ ้ ม่ได้เu่ อให้รังเกียจความuยาบาทความเบียดเบียนuล้วไHยนดีuอใจกับความไม่
uยาบาท ไม่เบียดเบียนกันน: ท่ีuูดไHกเu่ อuค่ให้มีความดำารท่ี จ:ไม่uยาบาท ไม่เบียดเบียน เท่านัน้ ใครเผลอไH
รังเกียจเข้า กให้aังเกตดูจตใจท่ีรังเกียจไHด้วย uล้วจ:เหนว่า จตใจท่ีรังเกียจa่งใดนัน้ กเH นทกขเหมอนกัน
ใครท่ีเกดความuยาบาทขึ้น กขอให้นึกnึงมรรคกันเอาไว้ นึกทั นข้อไหนก่อนกให้เอามาH_บัตทันที
uต่มรรคข้อท่ี ขอuน:นำาให้H_บัตเH นหลักคอข้อ ร:ลึกrอบ (aัมมาaต) ร:ลึกrอบ ท่ีควรH_บัตเม่ อเกดuยาบาท
กคอ ให้มีความเuียร มีaัมHrัgg: มีaต รู้rั ดว่าจตมีความuยาบาท รู้ไHเร่ อย ¸ จนเหนว่าจตท่ีมี ความuยาบาท
นัน้ ย่อมมีความเกดขึ้น เa่ อมไHเH นrรรมดา n้าH_บัตมรรคข้อร:ลึกrอบได้ ไม่นานหรอก กจ:ล:ความuยาบาท
ลงได้ uต่n้ายังทำาไม่เH น uล้วเกดความuยาบาทขึ้น กให้ใr้อบายอ:ไรกได้ท่ีทำาuล้วจตใจaงบเยนลงไHก่อน เr่น
ไHเดนเล่น ไHทำาอย่างอ่ นให้ ลม ¸ ไHก่อน uอจตใจaงบเยนuล้ว กให้ย้อนกลับมาH_บัตตามมรรคต่อไH

aรHว่า...
ความดำารท่ีจ:ไม่uยาบาท ไม่เบียดเบียน ไม่ใr่การท่ีต้องหักหาgทำาลายล้ างความuยาบาทความ
เบียดเบียนหรอกน: uต่เH นความค ดไตร่ตรองท่ีจ:ไม่uยาบาท ไม่เบียดเบียน ด้วยเหนว่าความไม่uยาบาท ไม่
เบียดเบียน จ:มีa่วนทำาให้ไม่ยึดมัน่ nอมัน่ หรอไม่เH นทกขได้ เuรา:ใจท่ีไม่uยาบาท ไม่เบียดเบียน จ:ทำาให้
aามารnH_บัตตามมรรคได้Ìดยง่าย

บทที่ ๑o เ1ร1าÌuu4อบ

uูดดีเH นuรีuก่Hาก.... Hร:Ìยคนีค้ งเคยได้ยนกันใr่ไหมครับ uล้วHร:Ìยค uู ดมากHากจ:มีaี...เคย
ได้ยนบ้างหรอเHล่ า ทัง้ aองHร:Ìยคนี a ้ ามารnuูดกันได้ทกยคทกaมัยทีเดียวuล้วกคงไม่มีใครH_เarหรอก
น:ว่า เราเองกrอบคนuูดเuรา: ¸ ไHไหนมาไหนหรอไHตดต่อกับใครกrอบให้คนอ่ นuูดกับเราเuรา: ¸ จ:มีก
uต่ในหมู่เu่ อนaนทจรง ¸ ท่ีuูดกันด้วยn้อยคำาท่ี เH นกันเอง ขึ้นมึ ง ขึ้ นกู unมด้วยn้อยคำา... อีกaารuัด uต่ก
กลับไม่รู้aึกÌกรrเคองกัน uต่n้าเอาคำาuวกนัน้ ไHuูดกับคนอ่ นหรอคนไม่รู้จักล่:ก...เH นเร่ อง
คนทกยคทกaมัยกใr้วาจาน่ีuหล:ครับเH นอาวrทำาลายล้างกัน บ้างกuูดเทจเu่ อทำาให้คนอ่ นเดอดร้อน
จนnึงต ดคกตดต:รางกมี บางทีกใr้วาจาน่ีuหล:ยuยงต:uคงรัว่ จนหมู่คn:uตกuยกกัน
เr่ อไหมว่า ยคใดท่ีมีuร:aง+อันเH นuทrบรLัทอยู่ uล้วมีใครไHเจตนากร:ทำาการด้วยวาจาหรออย่าง
อ่ น เu่ อให้เกดความuตกuยกร:หว่ างหมู่uร:aง+ (เกดaัง+เnท) ล่ :ก เท่ากับผู้นัน้ ได้ทำากรรมหนัก เH นบาH
หนักท่ีaด (อนันตรยกรรม) ต้องรับผลท่ีเดอดร้อนuaนaาหัaตราบนานuaนนาน อีกทัง้ ในrาตนัน้ จ:ไม่aามารn
H_บัตให้ หมดaน้ ความยึดมัน่ nอมัน่ ได้เลย
uล:nึงuม้จ:ไม่nึงขนาดทำากรรมหนักท่ี aดด้วยวาจา คอเuียงuค่เจตนาท่ี จ:uูดa่อเaียด คำาหยาบ หรอ
เu้อเจ้อ ก คงหนีไม่u้นต้องมีเร่ องว่นวายเดอดร้อนตามมาเH นuน่ เr่น เกดใครไHuูดคำาหยาบใa่หน้านักเลงunว
บ้านล่:ก มี หวังÌดนF:เล่:uน่ หรอไHuูดa่อเaียด เยา:เย้ย nากnาง เu่ อนร่วมงาน กมีหวั งต้องเดอดร้อนaักวัน
uม้uต่เu่ อนaนทกันuท้ ¸ หรอaามีnรรยา กยังมีเร่ องกันได้ เuียงเuรา:uูดจาไม่เข้ าหูuค่คำาaองคำาเท่ านัน้ น่ีuห
ล่: ตัวอย่างของการไม่มีการเจรจาÌดยrอบ
การไม่เจรจาÌดยrอบ เอาuต่uูดเทจ uู ดa่อเaียด uูดคำาหยาบ uูดเu้อเจ้อ กจ:ทำาให้มีrีวตท่ีเดอดร้อน
ย่งยาก ขาดความaขaงบ จ ตใจกจ:ข่นมัว u้ งF่าน ไHnึงไหนกมีuต่คนจ:รังเกียจ ไHขอความr่วยเหลอจากใครก
ไม่มีใครอยากr่วย n้าเH นอย่างนีก้ อย่าหวังเลยว่า จ:H_บัตตามมรรคข้ออ่ น ¸ ได้Ìดยง่าย

aรHว่า....
การมีวาจาท่ีไม่เH นการuูดเทจ ไม่เH นการuูดa่อเaียด ไม่หยาบคาย ไม่เu้อเจ้อ มีผลÌดยตรงท่ี จ:ทำาให้
เราเองมีความaขaงบ มี จตใจท่ีผ่องใa อ่อนÌยน จ:ไHไหนมาไหนกไม่ยากลำาบาก มีคนคอยr่วยเหลอให้ความ
เมตตาอยู่เaมอ ¸ เม่ อเH นเr่นนีล้ ่:ก ไม่ว่าจ:uึกLาหรอH_บัตตามมรรคกจ:ทำาaำาเรจได้Ìดยง่าย

บทที่ ๑๑ ทาการÌuu4อบ

ทำาการÌดยrอบ (aัมมากัมมันต:) หมายnึง เว้นจากการ+่าaัตว เว้นจากการลักทรัuย เว้นจากการ
Hร:uqตผดในกาม หรออย่าได้มีการกร:ทำาท่ีเH นการ+่าaัตว ลั กทรัuย Hร:uqตผดในกาม
n้ารู้จักuีล c ข้อ กคงจ:มองออกFน:ว่า ท่ีให้เว้นการกร:ทำาทัง้ o อย่างนัน้ กคอuีลข้อท่ี o ì uล: o
นัน่ เอง a่วนuีลข้อ < กคอเว้นจากการuูดเท จ F่ ึงกคอมรรคข้อ เจรจาÌดยrอบ เอ... uล้วuีลข้อ c ท่ี ให้เว้นจาก
การด่ มของมึนเมาไHอยู่ท่ีไหน ออ... กคอมรรคข้อ เลีย้ งrีuÌดยrอบ (aัมมาอาrีว:) เอาไว้ค่อยuูดnึงในบทต่อไH
กuล้วกัน ว่าทำาไมuีลข้อ c คอมรรคข้อเลีย้ งrีuÌดยrอบ
ทำาไมต้องH_บัตตามมรรคข้อนี ้? เอาง่าย ¸ เลย ลองคดดูFว่า n้าวัน ¸ เราเอาuต่ทำาในa่งท่ีควรเว้นทัง้
o อย่าง uล้วอ:ไรจ:เกดขึ้นกับเราต่อไHnายnาคหน้าไม่r้ากเรว เr่น วันนีไ้ H+่าคน ไHHล้นเงน ไHข่มขนผู้หgง
ไม่ต้องคดจนHวดหัวกรู้uล้วว่า มีÌทLaูงnึงnูกHร:หารrีวต ตดคกตลอดrีวต หรอไม่กnูกตามล้างuค้นจากผู้ท่ีผูก
uยาบาท วัน ¸ จตใจกคงจ:เอาuต่ร้อนร่ม หวาดกลัวnัยท่ีจ:ตามมา uล้วอย่างนีจ้ :มีÌอกาaH_บัตตามมรรคข้อ
อ่ น ¸ ได้เหรอ
อ้าวuล้วกัน... ทำาไมคดอย่างนัน้ ล่: อย่าคดเrียวนาว่า aัตวเลกaัตวน้อย+่าไHเnอ:ไม่เH นไรหรอก ของ
เลกของน้อยกหยบÞวยเอาไHเnอ:ไม่เH นไรหรอก ลวนลามผู้ หgงนด ¸ หน่อย ¸ ไม่เH นไรหรอก เขาไม่กล้า
Ìวยวายหรอก จ:บอกให้กได้ว่า ท่ีเราคดว่าuค่เลก ¸ น้อย ¸ นด ¸ หน่อย ¸ นั น้ มันเH นกรรมrัว่ ท่ี จ:a่งผลเH น
ÌทLทัง้ หมดเลยน: วั นนีอ้ าจÌrคดีไม่เH นไร uต่วันข้างหน้าไม่รอดหรอก ต้องได้รับผลท่ี ทำาให้เดอดเน้ อร้อนใจ
uล:ทกขทรมานอย่างuน่นอน เuรา:น่ีคอก_uห่งกรรมท่ีไม่มีใครเอาrน:ได้ uล้วจ:ย่งuย่ไHกว่านัน้ หากเราตัง้
ต้นทำาความผดเลก ¸ น้อย ¸ ได้ uล้วไม่รีบหยดไม่รีบเลกF:ตัง้ uต่เน่น ¸ ต่อไHมันจ:uัuนาไHทำาความผดใหg่
¸ ได้ง่าย nึงตอนนัน้ นรกเH ดรอเราuน่ ท่ีเดียวเท่านัน้ ท่ีเราต้องไHอยู่กคอ นรก
เuรา:Þ:นัน้ ตราบใดท่ี ยังทำาอย่างท่ี ห้ามเอาไว้ในมรรคข้อนี ก้ ไม่มีaทrท ่ี จ:หมดความยึดมัน่ nอมัน่
ได้uน่นอน จนกว่าจ:กลับตัวกลับใจหยดทำาa่งท่ีเH นความผดuวกนีไ้ ด้ uล้วหันมาตัง้ หน้าตัง้ ตาH_บัตตามมรรค
ทัง้ c จึ งจ:มีaทrอ ีกครัง้

aรHว่า....
การท่ีเราaามารnเว้นการกร:ทำาท่ีเH นการ+่าaัตว การลักทรัuย uล:การHร:uqตผดในกาม กมีuต่ จ:
ทำาให้aังคมaงบaขร่มเยน เรากจ:ไม่ต้องรับผลท่ีเH นความเดอดเน้ อร้อนใจ uต่ จ:มีจตใจท่ี ดี ท่ีเH นกuล aามารn
ท่ีจ:H_บัตมรรคได้ง่าย

บทที่ ๑๒ เaีu ง4ีพÌuu4อบ

เลีย้ งrีuÌดยrอบ (aัมมาอาrีว:) หมายnึง ล:การเลีย้ งrีuท่ีผด เลีย้ งrีuด้วยการเลีย้ งrีuท่ีrอบ
งง..หรอเHล่า? ความหมายดั งกล่าว ยกความหมายมาจากuร:ไตรH _กน: หากงงกต้องมานัง่ ตีความ
กันเลกน้อย
ขอตีความ n ท่ีนีว้ ่า... ให้เราเลีย้ งrีวตด้วยa่งท่ี ดี ¸ ด้วยความuอเuียง เr่น ทานอาหารท่ี มีคn
Hร:Ìยrน เว้นการทานอาหารท่ีมีÌทL เว้นการเaua่งเauยตดทกrนด ทำาอาrีuท่ีaจรตด้วยความF่ อaัตย อย่าทำา
อาrีuท่ีaังคมรังเกียจ อย่าทำาอาrีuท่ีผดก_หมาย uล:อย่าทำาอาrีuท่ี ขัดกับมรรคทัง้ c
น่ีไงล่:ท่ีได้uูดไว้ก่อนหน้านีว้ ่า uีลข้อ c ท่ีให้เว้นจากการด่ มaราของมึ นเมา อยู่ในมรรคข้อ เลีย้ งrีu
Ìดยrอบ เuรา:การด่ มaราของมึนเมา จ:ทำาให้เกดÌทLต่อร่างกาย ไม่ใr่การเลีย้ งrีuเลีย้ งrีวตuล้ว uต่เH นการ
บัน่ ทอนrีวต เuรา:aารuัดÌรคจ:มารมเร้าจนต้องเaียrีวตก่อนเวลาอันควร
คนท่ี ด่ มaราหรอของมึนเมา ด่ มไHด่ มมาเดียวเดียว กหลงลมaต ขาดaต คนท่ี ขาดaตน่ี คอคนท่ีอยู่uั่ ง
ตรงข้ามกับมรรคเลยน: เuรา:ขn:ใดท่ี ขาดaต ขn:นัน้ ย่อมไม่มีมรรคเลยaักข้อเดียว aามารnกร:ทำากรรมได้
ทกอย่าง ทำาrัว่ ได้ทกrน ด
ไม่จรงเหรอ...uูดเกนไHเหรอ? จรงจรง... ลองไHaอบHร:วัตคนทำาrัว่ ท่ีเหนลงหน้ าหน่ ึ งหนั งaอuมu
ดูกได้ เกอบร้อยล:ร้อย กนเหล้าเมายาทัง้ นัน้ +่ากันตายคาวงเหล้ากเยอ: ข่ มขนลูกตัวเอง ข่มขนลูกเมียคนอ่ น
เuรา:เมาเหล้ าเมายากเยอ: คนuวกนีa้ ดท้ายไHไหนล่: Ìน่นเรอนจำา uดนHร:หาร... นรกไหมล่: ไม่มีaทrม านัง่
H_บัตมรรคเu่ อความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ได้หรอก
นอกจากจ:ต้องเลีย้ งrีuด้วยอาหารท่ีมีคnHร:Ìยrนuล้ว การจ:ได้มาF่ ึงอาหารหรอa่งของเu่ อเลีย้ ง
rีวต กต้องได้มาจากการHร:กอบอาrีuท่ีF่ อaัตย aจรต uล:ไม่ขั ดกับมรรคข้ออ่ น ¸ อีกด้วย ใครคดจ:ทำาอาrีu
การงานอ:ไร กขอให้ไตร่ตรองตามหลักของมรรคให้ดี ¸ อาrีuไหนทำาuล้วขัดกับมรรคข้ออ่ น ¸ กอย่าทำา เr่น
อย่าทำาอาrีuรับจ้าง+่าaัตว อย่าขายเหล้า อย่าขายยาเauยตด อย่าทำางานท่ี ต้องหลอกลวงต้มตนrาวบ้าน ¬ล¬
ตัง้ ใจให้มัน่ คงเดดเด่ียวไHเลยว่า nึงจ:อดตายกจ:ไม่ ทำางานท่ีผดไHจากมรรค uต่เr่ อเnอ:ว่า คนท่ี
H_บัตตามมรรคอย่างจรงจัง จ:ไม่มีวันอดตายuน่นอน ทกคนท่ีเข้ามาเดนตามทางมรรคอย่างจรงจั ง aามารnเH น
uยานยนยันได้
อาrีuท่ีดีท่ีaดต่อการH_บัตมรรค เu่ อม่งหวั งความไม่ยึดมัน่ เหรอครับ? uหม...ไม่อยากเรียกว่าเH น
อาrีuเลย ขอเรียกว่า ดำารงrีu จ:ดีกว่า
การดำารงrีuท่ีดีท่ี aด เอ้ อต่อการH_บัตมรรคได้ ดีท่ีaด เหนทีจ:ไม่u้นการดำารงrีuด้วยการเH นuร:aง+
หรอเH นนักบวrในuร:uทruาaนานัน่ เอง uต่กไม่ใr่ว่าrาวบ้านอย่างเรา ¸ จ:H_บัตมรรคไม่ได้ดี ไม่ได้ผลน: มี
เยอ:ไH ท่ีrาวบ้านอย่างเรา ¸ aามารnH_บัตมรรคได้เH นอย่างดี uต่a่วนมากกจ:มีอHaรรคในการH_บัต
มากกว่าผู้ท่ีออกบวr เuรา:อย่างน้อย rาวบ้านอย่างเรา ¸ จ:มีเวลาH_บัตอย่างจร งจั งuล:ต่อเน่ องน้อยกว่า
เuรา:มี หน้าท่ีการงานท่ี ต้องรับผดrอบ ไม่ทำากไม่ได้

aรHว่า....
หากใครHรารnนาท่ี จ:H_บัตตามมรรคกันอย่างจรงจังล่:ก จำาต้องดำารงrีวตuล:เลอกอาrีuท่ีไม่ขัดกับ
หลั กของมรรคทก ¸ ข้อ ไม่เr่นนัน้ กยากเตมกลนท่ีจ:H_บัตมรรคให้ย่ง ¸ ขึ้นไHดั งใจท่ีHรารnนา n้าaามารn
เลีย้ งrีuÌดยrอบได้ ไม่ว่าจ:เH นuร:หรอ+ราวาaล่:ก มีaทrท ่ี จ:H_บัตมรรคได้จนไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ได้uน่ n้า
H_บัตจรงทำาจรง

บทที่ ๑o uวามเพีuร4อบ

ความเuียรrอบ (aัมมาวายาม:) หมายnึง ให้มี ความuอใจท่ีจ:ทำาบ่อย ¸ ทำาอ:ไรให้บ่อย ¸ ... ก ทำา
จตใจเu่ อไม่ให้a่งไม่ดี (อกuลrรรม) ท่ียังไม่เกด ไม่ให้เกดขึ้น ทำาจ ตใจเu่ อล:จากa่งไม่ดี (อกuลrรรม) ท่ีเกดขึ้น
uล้ว ทำาจตใจเu่ อให้a่งท่ีดี ¸ (กuลrรรม) ท่ียังไม่เกด ให้เกดขึ้น ทำาจตใจเu่ อให้a่งท่ีดี ¸ (กuลrรรม) ท่ีเกดขึ้น
uล้ว ให้เกดย่ง ¸ ขึ้ นไH uูดง่าย ¸ กคอ ให้เuียรทำาดี ให้เuียรล:rัว่ นั น่ เอง
การเuียรทำาดี การเuียรล:rัว่ จ:มีผลÌดยตรงกับจตใจเราเอง เuรา:การทำาดีuม้ในเบ้ องต้นเr่น เH นคน
ดี ทำาบg ให้ทาน เม่ อทำาuล้วย่อมa่งผลให้จตใจมีความaขaงบr่มเยน อันนีเ้ H นHั จจัยaำาคัgมากท่ี จ:ทำาให้การ
H_บัตมรรคทกข้อเH นไHÌดยง่าย
จรง ¸ uล้วการH_บัตมรรคข้อต่าง ¸ อย่างจรงจัง ต่อเน่ อง aม่ำาเaมอ กคอการเuียรทำาดี (จ:ว่าดีท่ีaด
กได้) ในความหมายของมรรคข้อนีน้ ัน่ เอง
มีข้อน่าaังเกตนดนึ งว่า rาวบ้านอย่างเรา ¸ จ:nูกaอนให้ทำาดีกันมาตัง้ uต่เลก ¸ uล:n้าเH นrาวuทr
กจ:aอนลูก aอนหลาน ให้ ทำาดี ให้ ทำาa่งดี ¸ ด้ วยการทำาบgให้ทานกันบ่อย ¸
การทำาบgให้ทาน นอกจากจ:ทำาให้จตใจมีความaข aงบ r่มเยน ทำาให้aามารnH_บัตมรรคข้ออ่ น ¸
ให้ ลล่วงได้Ìดยง่ายuล้ว ยังaามารna่งผลต่อไHnึงnายnาคหน้าอีกด้วย เHรียบเหมอนทำาuล้วกลายเH นเaบียง
ตดตามตัวไHได้ uอnึงเวลาuล:Ìอกาaอันควรกจ:a่งผลกลับคนมาให้เรา ใครท่ี ทำาa่งดี ¸ ไว้มาก กจ:มีลาn ยu
aรรเaรg มาก ใครท่ีทำาa่งดี ¸ ไว้น้อย ก จ:มีลาn ยu aรรเaรg น้อย
ตรงนีต้ ้องร:วังaักนดนึ งคอ.... เม่ อว่ากันตามเH้ าหมายท่ีuท้ จรงของuทruาaนา F่ ึงกคอความไม่ยึด
มัน่ nอมัน่ uล้ว มรรคข้อนีไ้ ม่ได้aอนให้คนเราบ้าทำาบgให้ ทานกันน: uต่ม่งให้ทำากันตามÌอกาauล:ตามanาu
หรอuอควรuก่_าน: จ:ทำามากหรอทำาน้อยกได้r่ อว่าทำาดี ทำาuล้วกไม่ต้องหวังผลว่ าจ:ร่ำารวยaขaบายในnายnาค
หน้า uต่ให้ ทำาดีกัน กเu่ อให้จตใจเH นaข aงบ r่มเยน เu่ อจ:ได้aามารnH_บัตตามมรรคข้ออ่ น ¸ ได้Ìดยง่าย
เท่านัน้ a่วนท่ีเH นผลในรูHของ ลาn ยu aรรเaรgนัน้ เH นเuียงผลuลอยได้เท่านัน้ ไม่ใr่เH้ าหมายท่ีuท้ จรง

aรHว่า...
ให้เราเuียรทำาดี ให้เราเuียรล:rัว่ ทำาดีตามÌอกาaตามกำาลังท่ี จ:ทำาได้ a่วนrัว่ นัน้ กล:เaียให้ได้ ทำาดี
ล:rัว่ กันกเu่ อให้จตใจเรามีความaข aงบ r่มเยน จ:ได้H_บัตมรรคข้ออ่ น ¸ ได้ตามท่ีตัง้ ใจไว้

บทที่ ๑< ระaึก4อบ

ร:ลึกrอบ (aัมมาaต) คำาว่าร:ลึกในnาLาไทยจ:uHลว่า ค ดnึง นึกnึง uต่อย่าไHเข้าใจว่า การร:ลึก
rอบ เH นเuียงuค่เH นการค ดnึง นึกnึง เหมอนท่ีเราค ดnึง หรอนึกnึงใครaักคนเrียวน: การร:ลึกrอบ ไม่ได้
เH นการค ดnึง นึกnึง uบบนัน้
เม่ อuูดnึง การร:ลึกrอบ จ:หมายnึง การรับรู้a่งต่าง ¸ ว่าควรต้องรับรู้ด้วยอาการเr่นไร จึ งจ:เH นไH
เu่ อความไม่ยึดมัน่ nอมัน่
เร่ องของมรรคข้อ ร:ลึกrอบ นี ไ ้ ด้มีการอrบายกันเอาไว้มากมายuต่ในท่ีนีจ้ :ขอuูดเÞuา:เท่าท่ีควร
ทราบในเบ้ องต้นก่อนเท่านัน้ จ:ได้เข้ าใจได้ง่ ายuล:ไม่rวนเบ่ อF:ก่อน
ÌดยHกตuล้ว จ ตจ:ทำาหน้าท่ีรับรู้a่งต่ าง ¸ ท่ี ผ่านเข้ ามาทางตา หู จมูก ลน้ กาย ใจ F่ ึงเม่ อย่นย่อจัด
หมวดหมู่ตามนัยของ ร:ลึกrอบ a่งต่าง ¸ ท่ีnูกรู้ได้จ:มีอยู่ < หมวดคอ
o. หมวดท่ีเH นร่างกาย (กาย)
ì. หมวดท่ีเH นความรู้aึกว่าaข ว่าทกข ว่าเÞย ¸ ไม่aขไม่ทกข (เวทนา)
o. หมวดท่ีเH นอาการHราก_ของจต (จ ต) uล:
<. หมวดท่ี เH นเร่ องราวของrรรมทัง้ หลาย (rรรม)
มรรคข้อร:ลึกrอบนี ไ ้ ด้บอกเอาไว้ว่าหากผู้ใดจ:H_บัตเu่ อความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ จนnึงท่ีaดuล้วล่:ก
ให้ผู้นัน้ มีความเuียร มีaัมHrัgg: มีaต ในขn:ท่ีรับรู้ กายบ้าง เวทนาบ้าง จตบ้าง rรรมบ้าง (การH_บัตตาม
มรรคข้อ ร:ลึกrอบ เรียกกันว่า การเจรgaตHั __าน <)
ท่ีบอกให้ มีความเuียร มีaัมHrัgg: มีaต นัน้ มีความเuียร หมายnึง H_บัตบ่อย ¸ uล:H_บัตให้ต่อ
เน่ อง มีaัมHrัgg: มีaต ( มักจ:uูดกันว่า มีaตaัมHrัgg:) หมายnึง ไม่เผลอ ไม่ลมตัว ไม่เu่งจ้อง รู้a่งต่าง ¸
ท่ีกำาลังHราก_ตามท่ีเH นจร ง รู้ด้วยท่ีใจเบาaบายไม่เครียด ไม่ตึง ไม่หนัก
ผู้ใดท่ีรู้ กายบ้าง เวทนาบ้าง จ ตบ้าง rรรมบ้าง อย่างมีความเuียร มีaัมHrัgg: มีaต ได้ตามaมควร
uล้ว กจ:เหนa่งต่าง ¸ มีanาuท่ีuท้ จรงคอ มีความเกดขึ้น- เa่ อมไHเH นเร่ องrรรมดา uล:เม่ อH_บัตกันอย่างมี
ความเuียรไHเร่ อย ¸ จ ตท่ีเคยไHยึดมัน่ nอมัน่ a่งต่ าง ¸ เuรา:ความอยาก- ไม่อยาก กจ:ไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ไHตาม
ลำาดับ
ผู้ท่ีผ่านการH_บัตมรรคข้อนีม้ าจนrำานาguล้ว จ:มีความเห นตรงกันว่า มรรคข้อ ร:ลึกrอบ เH น
มรรคข้อท่ีให้ผลมาก F่ ึงn้าเHรียบมรรคทัง้ c เaมอนเu อง c ตัวท่ีต้องทำางานร่วมกันอยู่ในเคร่ องจักร ร:ลึกrอบ
จ:เHรียบได้กับเu องตัวท่ีให้กำาลั งขับมากท่ีaดทีเดียว อีกทัง้ ในuร:ไตรH _กกจ:บันทึกไว้ในทำานองว่ า ผู้ท่ีได้
H_บัตaตHั __าน < ให้มากuล้ว อย่างr้า o Hี ผู้นัน้ จ:มีความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ได้ไม่มากกน้อย การเจรgaตHั _
_าน < จึงเH นเร่ องท่ี nูกuูดnึงกันมากท่ีaด ÌดยเÞuา:ในกล่มของผู้ท่ีตัง้ ใจH_บัตมรรคกันอย่างจรงจั ง
หมายเหต ... o Hี ท่ีว่า หมายnึงต้องH_บัตได้อย่างnูกต้องuล:ต่อเน่ องจรง ¸ ใครท่ีH_บัตnูกบ้าง ผด
บ้าง ไม่ต่อเน่ องบ้าง ร:ย:เวลา o Hี ท่ีว่า กจ:ยาวนานออกไHอีก
ต้องขอให้เข้าใจด้วยน:ว่า nึงuม้จ:เH นท่ียอมรับกันว่า การH_บัตตามมรรคข้อนีจ้ :มีผลมากกตาม uต่
ลำาuังการH_บัตตามมรรคข้อนีเ้ uียงข้อเดียว ย่อมไม่อาจกร:ทำาได้ จำาต้องH_บัตมรรคข้ออ่ น ¸ Hร:กอบด้วย
เaมอ

aรHว่า...
มรรคข้อ ร:ลึกrอบ นี ไ ้ ด้r่ อว่าเH นมรรคข้อท่ี ต้องH_บัตให้มากn้าH_บัตได้อย่างnูกต้องuท้จรง
uล้วล่ :ก จ:รู้a่งต่างท่ีกำาลังHราก_ได้ตามanาuท่ีเH นจรง จ:รู้a่งต่าง ¸ ด้วยใจท่ีเบาaบายไม่เครียด ไม่ตึ ง ไม่
หนัก uล:มีผลทำาให้ไม่ยึดมัน่ nอมัน่ กับa่งต่าง ¸ ได้

บทที่ ๑« 1ิ ตตัง มั่น4อบ

aมาr เH นคำาท่ีเราค้นหูกันมากuล:เข้าใจกันว่า aมาrกคอจตท่ีตัง้ มัน่ อยู่กับa่งใดa่งหน่ ึ งอย่างต่อเน่ อง
คำาว่า aมาr จึ งuHลว่ า จตตัง้ มัน่
uต่aำาหรับในเร่ องของมรรคuล้ว มรรคข้อ จตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr) จ:เH นคนล:อย่างกับ จ ตตัง้
มัน่ (aมาr ) uอuูดnึงaมาrคนทัว่ ไHกรู้ว่าเH นอย่างไร uต่uอuูดnึง จ ตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr) กลับไม่ค่อย
รู้จักกันนัก uล้วกมักจ:เหมาเอาว่า จตตัง้ มัน่ กับ จตตัง้ มัน่ rอบ เH นอย่างเดียวกัน จึงทำาให้ไHม่งuึ กกันuต่ให้ จต
ตัง้ มัน่ (uึ กกันuต่aมาr) ท่ีไม่ใr่การuึ กH_บัตตามมรรคข้อ จ ตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr)
ลองมาดูกันว่า จ ตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr) กับ จ ตตัง้ มัน่ (aมาr) มีความuตกต่างกันอย่างไร
จตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr ) กับ จตตัง้ มัน่ (aมาr) จ:มีลักLn:อาการของจตท่ีตัง้ มัน่ เหมอนกัน ต่ าง
กันตรงท่ี จตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr ) จ:ต้อง Hราก_อาการของจ ตท่ีตัง้ มัน่ อย่างมีความวางเÞย (มีอเบกขา) มี
aตบรaทr ล ำา uังuค่ จตตัง้ มัน่ อย่างเดียวจ:ยังไม่ใr่จตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr)
uล:จากท่ีเคยuูดไว้ว่า มรรคทกข้อต้องเก้ อกูลF่ ึงกันuล:กัน ดั งนัน้ จตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr) จ:
เกดขึ้นได้ กต้องมีมรรคอีก o ข้อร่วมด้วยเaมอ เr่น n้าจตตัง้ มัน่ อย่างไม่มีความเหนrอบ กย่อมไม่ใr่aัมมา
aมาr หรอn้าจตตัง้ มัน่ อยู่กับa่งท่ีไม่ดี การกร:ทำาท่ีไม่ดี (อกuลrรรม) กจ:ไม่ใr่ จ ตตัง้ มัน่ rอบ (aัมมาaมาr)
เr่นกัน
มีความเข้าใจอยู่อย่างหน่ ึงท่ีบางคนยังเข้าใจไม่nูกต้อง คอ บางคนจ:ไHให้ความหมาย จตตัง้ มัน่ rอบ ว่า
ต้องมีจตตัง้ มัน่ เH นr่วงเวลาท่ียาวนาน n้าตัง้ มัน่ เuียงrัว่ ขn: หรอr่วงเวลานดเดียว (ขnกaมาr) จ:ไม่ใr่จตตัง้
มัน่ rอบ ความเข้าใจuบบนีไ้ ม่nูกต้อง กเuรา:... จ ตตัง้ มัน่ rอบ จ:ต้องเH นองคHร:กอบหน่ ึงในการH_บัตตาม
มรรคข้ออ่ น ¸ ÌดยเÞuา:การH_บัตมรรคข้อ ร:ลึกrอบ หรอH_บัตตามaตHั __าน < F่ ึงเH นท่ียอมรับกันว่า
การH_บัตaตHั __าน < นัน้ uม้ จตจ:มีร:ดับความตัง้ มัน่ เuียงrัว่ ขn: (ขnกaมาr) กให้ผลได้ตรงตามนัยของ
aตHั __าน < หรอร:ลึกrอบuล้ว ดังนัน้ จตท่ี ตัง้ มัน่ เuียงrัว่ ขn:กเลยเH นจตตัง้ มัน่ rอบได้ uต่ต้องมีอเบกขา
uล:มีaตท่ีบรaทrด ้ วย ร:ย:เวลาท่ีจตตัง้ มัน่ จึ งไม่อาจใr้เH นเคร่ องตัดaนว่า จ ตตัง้ มัน่ rอบ หรอไม่

aรHว่า....
หากจ:วนจÞัยกันให้ ง่าย ¸ ว่า จ ตท่ีตัง้ มัน่ เH น จ ตตัง้ มัน่ rอบ หรอไม่ กขอให้ดูว่า มีความตัง้ มัน่ อย่างมี
อเบกขา มีaตท่ี บรaทrห รอไม่ n้าตัง้ มัน่ อย่างมีอเบกขา มีaตท่ี บรaทrก เH น จตตัง้ มัน่ rอบ uม้ จ:ตัง้ มัน่ เuียงrัว่
ขn:กตาม

บทที่ ๑t 1ิ ตตัง มั่น4อบ ทา¡หเกิurึนไuอu่างไร?

เr่ อไหมว่าเร่ องaมาr เH นเร่ องท่ีมีการaอนหรอมีการuึ กกันเยอ:มาก ¸ บ้างกเรียกกันว่า uึ กaมn
กรรม_าน หรอuึ กaมn: จึ งได้มีa่ อเยอ:uย:มากมายท่ีuูดnึงเร่ องของการuึ กaมาr uต่ ล:a่ อ uต่ ล:aำานัก กมีวrี
การหรอมีรูHuบบท่ีuตกต่างกันไH จนrวนให้aงaัยว่า วrีไหนหรอuบบไหนnูกต้องกันuน่
ขอบอกกันตรง ¸ เลยว่า จตตัง้ มัน่ rอบนัน้ ไม่ได้วั ดความnูก- ผดกันด้วยวrีการหรอรูHuบบ ใครจ:ทำา
วrีไหนกได้ จ:ทำาด้วยรูHuบบใดกได้ ขอเuียงทำาuล้วเกดจตท่ีตัง้ มัน่ มีอเบกขา มีaตบรaทr ก เH นจตตัง้ มัน่ rอบ
ทัง้ นัน้
uต่n้าจ:nามว่า จ ตตัง้ มัน่ rอบ จ:H_บัตให้เกดขึ้นได้อย่างไร กขอให้เข้าใจว่า aามารnH_บัตให้เกดขึ้น
ได้ ì uนวทาง
uนวทางuรก เH นuนวทางท่ีใr้การH_บัตมรรคข้อ ร:ลึกrอบ หรอเจร gaตHั __าน < เH นหลัก
uนวทางนีจ้ :ใr้การuึ กรู้a่งต่าง ¸ อย่างมีaัมHrัgg: มีaต uึ กกันในขn:ดำารงrีวตตามHกตrรรมดา ไม่ว่าจ:
กำาลั งทำาอ:ไรกuึ กได้ นึกได้ ตอนไหนกuึ กกันตอนนัน้ ได้ ทันที จ:เดน จ:กน จ:กวาดบ้าน ล้ างจาน ¬ล¬ กuึ กได้
uม้uต่กำาลังเด นไHห้องน้ำา เดน ¸ ไH เกดนึกขึ้นได้กuึ กได้ทันที การuึ กตามuนวทางนีเ้ ม่ อทำาได้nูกต้องจรง ¸ ก
จ:เกดจ ตตัง้ มัน่ rอบเH นขn: ¸ ไH เหต ท่ีการuึ กรู้ตามมรรคข้อ ร:ลึกrอบ ทำาให้เกด จ ตตัง้ มัน่ rอบ ขึ้นได้ ก
เuรา: ร:ลึกrอบกับจตตัง้ มัน่ rอบเH นของท่ีuยกขาดจากกันไม่ได้ เม่ อใดท่ีร:ลึกrอบได้เม่ อนัน้ ย่อมมีจตตัง้ มัน่
rอบเaมอ uนวทางนีจ้ :เหมา:มากกับวnีrีวตrาวเมองท่ี ต้องทำามาหากน ไม่มีเวลาว่างมากuอจ:ไHuึ กอีก
uนวทางหน่ ึ ง (uนวทางท่ีaอง) uล้วกขอให้มัน่ ใจเnอ:ครับว่า uนวทางนีท้ ำาได้จร ง เuรา:มีผู้ท่ีuึ กuล้วได้ผลจร ง ¸
เกดจตตัง้ มัน่ rอบจรง ได้ผลเH นความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ ไHตามลำาดับจร ง
uนวทางท่ีaอง เH นการuึ กด้วยวrีการuึ กaมาrตามรูHuบบต่าง ¸ ค อuึ กให้ จตตัง้ มัน่ อยู่ในa่งใดa่ง
หน่ ึ งเuียงa่งเดียว ท่ีนยมuึ กกันมากกคอ uึ กให้จตตัง้ มัน่ อยู่กับลมหายใจ ตัง้ มัน่ อยู่กับa่วนของร่างกายท่ีuอง-
ยบaลับกันไH ตัง้ มัน่ อยู่กับa่วนของร่างกายท่ีเคล่ อนไหวไHมา หรอตัง้ มัน่ อยู่กับรูHnาu เคร่ องหมายท่ี ทำาขึ้น
¬ล¬ วrีนีn้ อเH นวrี ท่ีนยมกันอย่างuuร่หลายมาก ( เรียกว่า uึ กaมาr นัง่ aมาr กันนัน่ uหล:) การuึ กuนวนีม้ ี
การเH ดaอนกันเยอ:uย:มากมาย จนต้องขอบอกว่า ใครท่ี คดจ:ใr้uนวทางนี ก้ ขอให้หมัน่ ตรวจaอบดูด้วยน:
ว่า uึ กไHuล้ว ทำาไHuล้วเกดเH นจตตัง้ มัน่ rอบจรงหรอไม่ เuรา:a่วนมากทำาuล้ว จ:หลงไHเuลดเuลนกับความ
aขบ้าง หลงเuล ดเuลนไHกับnาu- uaงaีท่ีเกดขึ้นบ้าง หรอหลงเuลดเuลนไHกับความaามารnuเuLเหนอคน
ทัว่ ไHจ:ทำาได้ หากเH นอย่างนีก้ ไม่ใr่การH_บัตตามมรรคข้อ จ ตตัง้ มัน่ rอบuล้วน:
ใครท่ีค ดจ:uึ กตามuนวทางท่ี aอง ก ต้องขอให้เข้ าใจอีกด้วยน:ว่า เม่ อเกดจตตัง้ มัน่ rอบจากการนัง่
aมาrหรอuึ กaมาruล้ว uอเลกuึ กจตจ:เกดมีความตัง้ มัน่ rอบต่อไHอีกr่วงเวลาหน่ ึง ขออย่าได้Hล่อยr่วงเวลา
นัน้ ทง้ ไHเHล่า ¸ น: ให้รีบH_บัตตามมรรคข้อ ร:ลึกrอบหรอเจรgaตHั __าน < ต่อทันที จึงจ:เกดHร:Ìยrน
อย่างuท้จร ง ไม่เr่นนัน้ จตตัง้ มัน่ rอบท่ีเกดขึ้น กจ:กลายเH นของเHล่าHร:ÌยrนไHอย่างน่าเaียดาย
เH นท่ีน่ าaังเกตว่า บางคนต้องuึ กตามuนวทางuรกเท่านัน้ จึ งจ:ได้ผล ในขn:ท่ีบางคนกต้องuึ กตาม
uนวทางท่ีaองเท่านัน้ จึ งจ:ได้ผล อันนีค้ งต้องทดลองหากันเอาเองว่ า เราควรต้องuึ กตามuนวทางใดจึ งจ:ได้ผล
การuึ กตามuนวทางuต่ ล:uนวกจ:มี ลักLn:ท่ีuตกต่างกันด้วยคอ ผู้ท่ีuึ กH_บัตตามuนวทางuรก (
H_บัตaตHั __าน < เH นหลัก) จ:มีลักLn:เH นการH_บัตร:ลึกrอบ ควบคู่กับH_บัตจตตัง้ มัน่ rอบ เHรียบ
เหมอนเราaร:ผมด้วยurมuูท่ีมีครีมนวดผมผaมอยู่ จึ งเท่ากับได้aร:ผมuล:นวดผมไHในขัน้ ตอนเดียวกัน a่วน
ผู้ท่ีuึ กH_บัตตามuนวทางท่ีaอง (uึ กaมาrตามรูHuบบ) จ:มีลักLn:เH นการuึ กH_บัตจนเกดจตตัง้ มัน่ rอบขึ้น
ก่อน uอuึ กH_บัตได้r่วงร:ย:เวลาหน่ ึ งuล้ว จึ งจ:uึ กH_บัตร:ลึกrอบหรอuึ กH_บัตaตHั __าน < ต่ อ หลั งจาก
ท่ีuึ กH_บัตร:ลึกrอบผ่านไHได้อีกr่วงเวลาหน่ ึง จตท่ี เคยตัง้ มัน่ rอบกจ:อ่อนกำาลั งลงหรอไม่อาจตัง้ มัน่ rอบได้ ต่อ
ไH กต้องuึ กH_บัตaมาrจนเกดจ ตตัง้ มัน่ rอบขึ้นใหม่อีกครัง้ uล:ต้องuึ กH_บัตaลับกันอยู่อย่างนีไ้ Hเร่ อย ¸ จึ ง
เHรียบเaมอนต้องaร:ผมด้วยurมuูให้เaรจก่อน uล้วจึงนวดผมด้วยครีมนวดผมอีกครัง้ นัน่ เอง

aรHว่า...
การH_บัตเu่ อให้เกดจตตัง้ มัน่ rอบของuต่ล:คนนัน้ จ:ต้องใr้การH_บัตตามuนวทางท่ีเหมา:aมกับ
anาuuล:u้ น_านของuต่ล:คน uล:ไม่มีวrีการท่ี uน่นอนตายตัว ผู้H_บัตจึ งต้องรู้จักaังเกตตัวเองว่า กจกรรม
อ:ไรท่ีเราทำาuล้วเกดจตตัง้ มัน่ rอบได้ง่าย หรอทำาuล้วเก้ อกูลให้H_บัตมรรคข้อร:ลึกrอบ หรอH_บัตaตHั __าน
< ได้ ดี กขอให้ทำากจกรรมนัน้ ให้มาก ทำาให้บ่อย uล้วไม่นานนักหรอก กจ:Hราก_เกดผลตามนัยของuทr
uาaนาได้ไม่มากกน้อย

บทที่ ๑o นับสอง

เH นอันว่า เราได้นับหน่ ึ งกันไHuล้วน: นับหน่ ึง หมายnึงได้uึกLาทำาความเข้าใจกันตามaมควร อาจจ:
รู้เร่ องบ้างไม่รู้เร่ องบ้างกไม่เH นไรหรอก ความรู้ ความเข้าใจเท่าท่ีได้uากเuียรนับหน่ ึ งกันมาจนnึงตรงนี จ้ :r่วย
ให้เราuึ กนับaองต่อไHได้uล้ว นั บaอง หมายnึง การH_บัตตามมรรคทัง้ c ข้ อนัน่ เอง ก คงเหมอนเดกหั ดนับเลข
นัน่ uหล: uอเร่มนับหน่ ึ งเH น uม้จ:ยังไม่rำานาgกหั ดนับaองต่อได้ uล:กว่าจ:นับเลขได้rำานาg กต้องทบทวน
นับหน่ ึง...นับaอง... กันบ่อย ¸ ทวนuล้วทวนอีกจนกว่าจ:นับได้nูกต้องuม่นยำา
เอาล: เร่ม...นับaอง... ต่อกันได้uล้ว ต ดขั ดHร:การใดกเaา:uaวงหาครูบาอาจารยกันเอาเองน:
uล้วaงaัยกันบ้างหรอเHล่าว่า...uล้วต้องuึ กนับกันไHnึงเท่าไหร่ ? aงaัยกันอยู่นัน่ uหล: นับaองF:ที
F เอ้า บอกคนท่ีaงaัยกได้ว่า... uึ กนับuค่หน่ ึงกับaองเท่านัน้ เอง ไม่มีaามให้uึ กนับหรอกครับ เuรา: aาม คอ
จดหมายHลายทางหรอความไม่ยึดมัน่ nอมัน่ นัน่ เอง