You are on page 1of 7

1.

Introducin

Lingua e literatura galegas de 3 de ESO, Anaya, pxinas 101-103.

O pronome persoal en galego unha palabra que desempea funcins sintcticas


equivalentes s dos nomes e pode clasificarse en das series: tnica e tona (pxinas 101 e
102 do libro de referencia). Os pronomes tonos carecen de acento fontico propio e
necesitan apoiarse no verbo para a sa pronuncia. As formas tnicas ti, vostede, el,
ela, ns, vs, vostedes, eles e elas funcionan como suxeito ou como
complemento, entanto que no caso da primeira persoa do singular existe a forma eu para o
suxeito e min para o complemento. Tamn hai formas tnicas construdas coa preposicin
con e os pronomes de primeira e segunda persoa: comigo, contigo, connosco,
convosco.

Tarefa 1: Identificacin das formas dos pronomes persoais.

As formas tonas clasifcanse segundo funcionen como complemento directo ou indirecto


(pxina 102 do libro de referencia): me, te, o, a, os, as (e as variantes -lo, la, -los, -las, -no, -na, -nos, -nas), nos e vos funcionan como
complemento directo (CD), e me, che, lle, nos, vos, lles como complemento
indirecto (CI).

Tarefa 2: Emprego das formas o/lo/no, os/los/nos, a/la/na, as/las/nas.

En galego existe un uso de catro pronomes tonos que non existe no casteln e que consiste
en implicar o interlocutor nos feitos contados na conversacin. Este uso o que se
denomina pronome de solidariedade porque o falante comparte o narrado coa persoa que
escoita e responde; dse en exemplos como Hoxe Ana vaiche na Corua. Os pronomes
que poden desempear esta funcin son: che e vos para a familiaridade, e lle e lles
para a cortesa (pxina 103 do libro de referencia).

Tarefa 3: Identificacin do pronome de solidariedade e o dativo de interese.

Cando un falante amosa interese na accin expresada polo verbo achamos un uso especial
das formas tonas me, che, lle, nos, vos e lles. Esta utilizacin dse cando a
persoa que fala pode recibir un beneficio ou un prexuzo. Sucede isto en exemplos como:
Este neno moita roupa che me leva gastado, onde a forma me funciona como dativo de
interese (pxina 103 do libro de referencia).
Finalmente, existe a concorrencia ou contraccin das formas tonas, que consiste na
creacin de formas pola suma de dous pronomes como na oracin Non mo trouxo, na cal
a forma mo se orixinou ao xuntar me e o (pxina 103 do libro de referencia).

Tarefa 4: Contraccin das formas pronominais.

Pxina 1 de 7

1.2

Tarefas

1.2.1

Tarefa 1: Identificacin das formas dos pronomes persoais.


Tarefa 2: Emprego das formas o/lo/no, os/los/nos, a/la/na e as/las/nas.
Tarefa 3: Identificacin do pronome de solidariedade e o dativo de interese.
Tarefa 4: Contraccin das formas pronominais.

Tarefa 1. Identificacin das formas dos pronomes persoais


O alumno/a debe coecer as formas dos pronomes persoais, as como recoecelas nos textos
que se lle indiquen. Lembre que os pronomes teen formas tnicas e tonas, que os da
terceira persoa mudan de xnero, e que hai formas en singular e en plural.
Exercicio 1

Lea o seguinte texto de Neira Vilas e responda s cuestins que se lle formulan sobre as
formas dos pronomes persoais:

Estivemos longo tempo sen movernos, agardando: pasaron cando menos tres
horas. Non dei po nin me deixei levar polo sono, pero aquela operacin facaseme
longa. Tamboril debeuse decatar porque me estivo dando azos. Faloume tamn de roubos
de moita sona e de policas arriscados. Que sei eu! Niso vimos vir unha lucia polo
camio do agro. Puxmonos moi atentos. Achegbase cada vez mis. Logo apagouse.
Escoitamos un lixeiro choqueleo. Dous homes apareceron diante da palloza. Ollaron
derredor. Entraron. Un deles acendeu un misto. De seguida saron con cadanseu saco de
cebolas ao lombo. Tamboril brincou diante deles co revlver na man, e cando tentaron
fuxir berroulles: Alto a ou disprovos!
Procure no texto anterior os pronomes persoais e indique se son tnicos ou tonos.
Tnicos: eu, eles.
tonos: me, se, nos, lles, vos.
Solucins

Estivemos longo tempo sen movernos, agardando: pasaron cando menos tres horas.
Non dei po nin me deixei levar polo sono, pero aquela operacin facaseme longa.
Tamboril debeuse decatar porque me estivo dando azos. Faloume tamn de roubos de
moita sona e de policas arriscados. Que sei eu! Niso vimos vir unha lucia polo
camio do agro. Puxmonos moi atentos. Achegbase cada vez mis. Logo apagouse.
Escoitamos un lixeiro choqueleo. Dous homes apareceron diante da palloza. Ollaron
derredor. Entraron. Un deles acendeu un misto. De seguida saron con cadanseu saco de
cebolas ao lombo. Tamboril brincou diante deles co revlver na man, e cando tentaron
fuxir berroulles: Alto a ou disprovos!
Exercicio 2

O seguinte enunciado est escrito en primeira persoa de singular:

Non dei po nin me deixei levar polo sono, pero aquela operacin facaseme
longa.
Transfrmeo para a primeira persoa do plural, cambie todas as palabras que cumpra
para manter a concordancia.

Pxina 2 de 7

Solucin

Non demos po nin nos deixamos levar polo sono, pero aquela operacin
facasenos longa.
Exercicio 3

Poa nos espazos baleiros as formas pronominais que correspondan:


Ns

estivemos longo tempo sen movernos, agardando.

Eu

non dei po nin

El

debeuse decatar porque

El

achegbase cada vez mis.

me

deixei levar polo sono.


me

estivo dando azos.

Eles apareceron diante da palloza.


Escriba oracins nas que figuren as seguintes formas dos pronomes persoais e subleas:
Exemplo: forma tona de segunda persoa de singular. Te/che. Non te queixes tanto.
Forma tnica de primeira persoa plural. Ns...
Forma tona de terceira persoa plural. Os,as/los,las/nos,nas. Lles...
Forma tona de segunda persoa plural. Vos...
Forma tnica de segunda persoa singular. Ti...
Forma tona de primeira persoa plural. Nos...
Forma tnica de segunda persoa plural. Vs, vosoutros/-as, convosco...
Forma tnica de terceira persoa singular. El, ela...
Exercicio 4

Sublie os pronomes persoais dos seguintes enunciados e clasifqueos en tnicos e


tonos:
Qurennos subir o prezo da gasolina.
Ns non lles deixamos que foran con vs.
Non me deixes soa que che teo moito medo.
Parece que eles son mis especiais ca min.
Non te podes poer tan enfadado comigo, nin eu contigo.
Vs toleastes?
Eles mandronvos un correo electrnico onte noite.
Dixao quedar!
Espero que non as derramedes todas.
Solucins

Qurennos subir o prezo da gasolina. tono.


Ns non lles deixamos que foran con vs. Tnicos.
Non me deixes soa que che teo moito medo. tonos.
Parece que eles son mis especiais ca min.Tnico/tono.

Pxina 3 de 7

Non te podes poer tan enfadado comigo, nin eu contigo. tono/tnico/tnico.


Vs toleastes? Tnico.
Eles mandronvos un correo electrnico onte noite. Tnico/tono.
Dixao quedar! tono.
Espero que non as derramedes todas.tono.
Exercicio 7

Introduza o pronome de cortesa no lugar do pronome que vai en cursiva:


Ti non tes nada que opinar aqu.
Vs non tedes nada que opinar aqu.
Solucins

Ti non tes nada que opinar aqu. Vostede.


Vs non tedes nada que opinar aqu. Vostedes.
Exercicio 8

Fxese no exemplo e escriba de novo estes enunciados, empregando o tratamento de


cortesa:
Exemplo: Non penses que te vas rir de min. Non pense que se vai rir de min.
Queres que cho conte todo? Quere que llo conte todo?
A ti que che parece o meu coche? A vostede que lle parece o meu coche?
A vs non vos parece que chegarn tarde? A vostedes non lles parece que chegarn
tarde?
Ti o que queres que non vaia ao cine. Vostede o que quere e que non vaia ao cine.
Sempre chas dan a ti. Sempre llas dan a vostede.
Esperade uns das e fgovolo eu. Esperen uns das e fgollelo eu.
Non me digades que fostes vs! Non me digan que foron vostedes!
Xa vos dixen que non volas presto. Xa lles dixen que non llelas presto.
Poa nos espazos baleiros os pronomes tnicos adecuados:
Desexo que

vostedes

vean s festas (dona Xulia e a Sra. Mara).

mellor que veas

ns

mellor que veas

comigo

Fxeno por

elas

(Mara e Susana).

As que

eles/elas

As que

vs

(con eu e mais outros).


(con eu).
non saban nada.

non sabiades nada.

Mandrono para (eu) min.


Substita o que vai remarcado en cursiva polas formas ligadas con preposicin segundo
corresponda:
Ti ven canda min e Mara que vaia canda ti. Comigo/contigo.
Maria non ten sitio con vs. Convosco.

Pxina 4 de 7

Hoxe comezou a ir con ns o amigo de Xos. Connosco.

1.2.2

Tarefa 2. Emprego das formas o/lo/no, os/los/nos, a/la/na e


as/las/nas
Con esta tarefa pretndese que se saiban diferenciar as distintas variantes deste pronome
tono de terceira persoa e que se saiban utilizar de xeito correcto.
Coloque nos seguintes enunciados as formas o/lo/no (ou os seus correspondentes
femininos e plurais) segundo convea (non esqueza pr os tiles cando cumpra):
A Mara levei______ao meu piso. Leveina.
Os chcharos comeu_____sen deixar nada. Comeunos.
As mias tas trouxeron______para que o coecese. Trouxrono.
O coche lavamos___________con auga quente. Lavmolo.
A carta escribimos_________pola noite. Escribmola.
Os pasteis fan____________nun forno elctrico. Fanos.
O paquete fun__________buscar eu mesmo. Funo.
Eu iso non_________creo. Non o.
Iso dixronnos______uns amigos nosos. Dixronnolo.
Isto digo___________porque verdade. Dgoo.
Responda s seguintes cuestins segundo o exemplo dado (ollo cos tiles!).
Exemplo: Martio colleu os xoguetes? Colleunos
Dronvos as notas? Dronnolas.
Truxolles o caderno? Truxollelo.
Lembraba o conto ben? Lembrbao.
Xacobe pelou as patacas? Pelounas.
U-lo agasallo? Ulo.
Tomaches o xarope? Tomeino.
Vas contar os cartos? Vou contalos.

1.2.3

Tarefa 3: Identificacin do pronome de solidariedade e o dativo de


interese
Deberase recoecer e saber usar estas formas pronominais tan frecuentes na nosa lingua,
que intentan buscar a implicacin do interlocutor (pronome de solidariedade) ou manifestar
o interese da persoa na accin que expresa o verbo (dativo de interese). Tanto un coma o
outro son prescindibles, e os enunciados seguen a ter sentido se os suprimimos.
Indique os pronomes de solidariedade e o dativo de interese nos seguintes enunciados:
Non che mo dixo. Che (solidariedade).
Qurolle dicir unha cousa, seor Antn. Lle (solidariedade).
A nena saculleme boas notas. Lle (solidariedade), me (interese).
Fronmevos polo tabaco. Me (interese), vos (solidariedade).

Pxina 5 de 7

O seu can non che lle para de ladrar ao vecio. Che (solidariedade), lle (interese).
Empregue en cada enunciado o pronome de solidariedade que cumpra:
Non lle deu a gana de facelo (1 persoa/ti). Non che lle deu a gana de facelo.
Estes rapaces son moi traballadores (varias persoas/vostede). Estes rapaces sonlles
moi traballadores.
Comeron canto quixeron (1 persoa/ti). Comronche canto quixeron.
Era unha boa muller (1 persoa/vostede). ralle unha boa muller.

1.2.4

Tarefa 4. Contraccin das formas pronominais


Esta tarefa pretende que se coezan as formas contractas do pronome, tanto as do pronome
tnico, que contrae coas preposicins de e en, como a concorrencia das formas tonas
de complemento indirecto coas de complemento directo.
Complete o seguinte cadro facendo as contraccins dos pronomes tnicos coas
preposicins:
EN

DE

Nel

Del

ELA

Nela

Dela

ELES

Neles

Deles

ELAS

Nelas

Delas

Constra unha oracin con cada unha das seguintes contraccins: nel, neles, dela e
delas (actividade presencial).
Complete o seguinte cadro facendo a contraccin dos pronomes tonos (lembre que me,
che, lle, nos, vos e lles son formas de CI, e o, a, os e as son formas de
CD):

OS

AS

Mo

Ma

Mos

Mas

Cho

Cha

Chos

Chas

Llo

Lla

Llos

Llas

ME

CHE

Pxina 6 de 7

LLE
Nolo

Nola

Nolos

Nolas

Volo

Vola

Volos

Volas

Llelo

Llela

Llelos

Llelas

NOS

VOS

LLES

Faga as contraccins dos pronomes segundo o exemplo:


Exemplo: Ao prestamista devolveu todos antes do prazo (lles, os). Ao prestamista
devolvullelos todos antes de prazo.
Eu sentir contar aos teus parentes (lles, a). Eu sentnllela contar
Antes la pola noite (che, a). Antes lacha.
O reloxo nunca quixo dar por medo a que estragase (lle, o). O reloxo nunca llo
Tan axia como conceda, podes tirar cara (che, o) (lle, o). Tan axia como cha
conceda, podes tirarlla cara.
O mecnico non recambiou no da (nos, o). O mecnico non nolo cambiou.
Os libros cando enve por correo, farei saber axia (lles, os) (che, o). Os libros cando
llelos enve por correo, fareicho saber axia.

Pxina 7 de 7