You are on page 1of 18

Οµογενής σφαίρα µάζας m και σώµα Σ µάζας m’

συγκρατούνται µε δύο αβαρή και µη εκτατά νήµατα που είναι στερεώ
µένα σε σταθερό σηµείο Α, όπως φαίνεται στο σχήµα (1). Εάν το
σύστηµα βρίσκεται σε κατάσταση ισορροπίας, να υπολογίσετε την
γωνία φ που σχηµατίζει µε την κατακόρυφη διεύθυνση η ευθεία που
συνδέει το σηµείο Α µε το κέντρο
! Κ της σφαίρας. Δίνεται η ακτίνα R
της σφαίρας και η επιτάχυνση g της βαρύτητας.
ΛΥΣΗ: Το σύστηµα σώµα Σ-νήµα
που συγκρατεί το σώµα-σφαίρα
ισορροπεί
!
!
w
'
w
υπό την επίδραση
του
βάρους
του
σώµατος,
του
βάρους
της
σφαίρας
και
!
της δύναµης F που δέχεται το νήµα από το υποστήριγµα Α. Επειδή οι τρείς
αυτές δυνάµεις είναι οµοεπίπεδες το αλγεβρικό άθροισµα των ροπών τους περί
το σηµείο Α είναι ίσο µε µηδέν, δηλαδή ισχύει η σχέση:

!" (A) = 0

(

( )

( )

! w' !B - w K! + F" 0 = 0 !

)

( )

m'g R - K! - mg K! = 0

(1)

Σχήµα 1
Όµως από το ορθογώνιο τρίγωνο ΑΚΓ έχουµε την σχέση K! =L"µ# , οπότε η
(1) γράφεται:

(

)

m' R - L!µ" - mL!µ" = 0 !

( m'+m) L!µ" = m'R

!

Δίνεται η επιτάχυνση g της βαρύτητας.$ !µ $ + # ( ) ( ) ( ) ! T F mg = = !µ" !µ# !µ # + " ( ) (1) . 2).M. την τάση T του νήµατος που την συγκρατεί και την δύναµη F επαφής από τον τοίχο της οποίας ο φορέας οφεί λει να διέρχεται από το σηµείο τοµής Α των δύο προηγούµενων δυνάµεων. η οποία µε βάση την (2) δί νει: m'R R m'+m (3) < 1 ! < L m' m'+m L P. T και F ικανοποιούν τις σχέσεις: T F mg = = !µ " . Να βρεθούν: i) η τάση του νήµατος και ! ii) η αντίδραση του τοίχου. fysikos ( ) Oµογενής σφαίρα µάζας m συγκρατείται µε νήµα εφαπτόµενη ενός τοίχου.!µ" = ( m'R m'+m L (2) ) H γωνία φ είναι αποδεκτή εφ’ όσον ισχύει ηµφ<1.# !µ " . Αυτό είναι δυνατό µόνο στην περίπτωση που ο τοίχος δεν είναι λείος. ενώ η ευθεία που συνδέει το κέντρο Κ της σφαίρας µε το σηµείο Α εξάρτησής της από το νήµα είναι κατακόρυφη. όπως φαίνεται στο σχήµα (2). ! ! ΛΥΣΗ: i) H σφαίρα δέχεται!το βάρος της w . Η κλίση του νήµατος ως προς την κατακόρυφη διεύθυνση είναι φ. Σχήµα 2 ! ! ! Λόγω της ισορροπίας της σφαίρας τα µέτρα των τριών δυνάµεων w . όποτε η δύναµη που εξασκεί στην σφαίρα διευθύνεται πλάγια ως προς τον τοίχο (σχ.

που βρίσκεται σε ύψος h από το οριζόντιο έδαφος. όποτε θα είναι 2θ=π/2.gt2 / 2 # (1) όπου t ο κοινός χρόνος κίνησης των δύο σφαιριδίων µέχρις ότου συγκρουσ θούν και v0 το κοινό µέτρο των ταχυτήτων εκτόξευσής τους. η δε κρούση των σφαιριδίων είναι ελαστική και µετωπική. δηλαδή θ=π/4 και οι σχέσεις (1) γράφονται: T 2F mg = = !µ" 2 !µ # /4 + " ( F= mg ( 2!µ " /4 + # ) ! και T = ) mg!µ" !µ # /4 + " ( ) P. της οποίας το µέτρο είναι: (2) v1 = v0 + gt = v0 + gv0 / g = 2v0 ! v1 = 2 ενώ η απόσταση h2 µπορεί να γραφεί: 2 v g!v $ v2 (2) h2 = v0 0 .Όµως από τα δεδοµένα του προβλήµατος το τρίγωνο ΒΑΚ είναι ορθογώνιο και ισοσκελές.M. τέτοιο ώστε η σύγκρουσή τους να συµβεί την στιγµή που το εκ του σηµείου B βαλλόµενο σφαιρίδιο παύει να ανέρχεται. που βρίσκεται στην ίδια κατακόρυφη µε το A. εκτοξεύεται προς τα πάνω ένα άλλο σφαιρίδιο της ίδιας µάζας µε το προηγούµενο. δηλαδή την στιγµή αυτή η ταχύτητά του είναι µηδε νική. Για τις αποστάσεις αυτές ισχύουν οι σχέσεις: h1 = v0t + gt2 / 2 ! (+ ) " ! h1 + h2 = 2v0t ! t = h/2v0 h2 = v0t . Tην ίδια στιγµή από ένα σηµείο B του εδάφους.# 0 & = 0 ! g 2" g% 2g gh = 2 2gh (3) . ΛΥΣΗ: Έστω ότι τα δύο σφαιρίδια συγκρούονται στο σηµείο Σ που απέχει από τα σηµεία εκτόξευσης τους Α και Β αντίστοιχες αποστάσεις h1 και h2. Όµως από τα δε δοµένα του προβλήµατος την χρονική στιγµή t το εκ του Β βαλλόµενο σφαι ρίδιο παύει να ανέρχεται. Δίνεται η επιτάχυνση g της βαρύτητας. fysikos Aπό ένα σηµείο A. εκτοξεύεται προς τα κάτω ένα σφαιρίδιο. οπότε ισχύει: (1) 0 = v0 . να βρεθούν οι ταχύτητες! των σφαιριδίων όταν φθάνουν στο έδαφος.gt ! t = v0 /g ! h/2v0 = v0 /g ! v0 = gh/2 (2) Eξάλλου κατά την στιγµή της σύγκρουσης το εκ του Β βαλλόµενο σφαιρίδιο ! έχει ταχύτητα v1 . Eάν οι αρχικές ταχύτητες των δύο σφαιριδίων έχουν το ίδιο µέτρο.

Εφαρµόζοντας για τα δύο σφαιρίδια το θεώρηµα διατήρησης της µηχανικής ενέργειας για την κίνησή τους από την θέση κρούσεως Κ µέχρι το έδαφος έχουµε: Για το σφαιρίδιο Α: (4) gh mV12 gh V12 ! V1 = mgh2 + 0 = +0 ! = 2 2 4 2 ! όπου V1 η ταχύτητα αφίξεως του σφαιριδίου Α στο έδαφος.(4) ! gh 2gh V22 + = 4 2 2 ! 5gh 2 ! όπου V2 η ταχύτητα αφίξεως του σφαιριδίου Β στο έδαφος.2 v g!v $ gh 1 h h2 = v0 0 . fysikos Mικρό σώµα µάζας m είναι στερεωµένο στην µια .M.# 0 & = = g 2" g% 2 2g 4 (4) Σχήµα 3 Eπειδή τα σφαιρίδια έχουν την ίδια µάζα και η κρούση τους είναι µετωπική και τελείως ελαστική. (6) P. ανταλλάσουν τις ταχύτητές τους. (5) Για το σφαιρίδιο Β: mgh2 + V22 = mv12 mV22 = +0 2 2 5gh ! V2 = 4 (3). δηλαδή αµέσως µετά την ! κρούση το κατώτερο σφαιρίδιο αποκτά ταχύτητα v1 και το ανώτερο αποκτά µη δενική ταχύτητα.

που σηµαίνει ότι η αρχική του φάση φ είναι µη µηδενική. να βρεθούν: i) η εξίσωση κινήσεως του ταλαντευόµενου θραύσµατος και ii) η ενέργεια που ελευθερώνεται κατά την έκρηξη. ! Δίνεται η επιτάχυνση g της βαρύτητας. ενώ θα ληφθεί ως θετική φο ρά επί της κατακορύφου διευθύνσεως η προς τα πάνω. Έτσι οι εξισώσεις της αποµάκρυνσης και της ταχύτητάς του έχουν την µορφή: ( ) ') t= 0 -x* = x0!µ" ' (1) ( ! ( ! v = x0"$%& "t + # )* v* = x0#$%&" ) x = x0!µ "t + # ( ) . ένω το άλλο διατηρεί την σύνδεσή του µε το ελατήριο και αρχίζει να ταλαντώνεται. Το σώµα ισορροπεί και κάποια στιγµή ενεργοποι είται η εκρηκτική ύλη που υπάρχει στο εσωτερικό του µε αποτέλεσµα να προκύπτουν δύο ισοβαρή θραύσµατα. ΛΥΣΗ: i) To θραύσµα που παραµένει συνδεδεµένο µε το ελάτήριο εκτελεί µε τά την έκρηξη κατακόρυφη αρµονική ταλάντωση. Εάν η µέγιστη προς τα πάνω απόσταση του ταναντευόµενου θραύσµατος από το σηµείο εκρήξεως είναι 3mg/2k. του οποίου η άλλη άκρη έχει προσδεθεί σε οροφή. Το ένα θραύσµα κινείται κατακόρυφα προς τα κάτω.άκρη ιδανικού ελατηρίου σταθεράς k. µε κέντρο ταλάντωσης Ο΄ που βρίσκεται πάνω από την θέση ισορροπίας Ο του αρχικού σώµατος σε από σταση x* για την οποία ισχύει η σχέση: x* = mg mg mg = k 2k 2k (1) Σχήµα 4 Tην χρονική στιγµή t=0 που αρχίζει η ταλάντωση του θραύσµατος η αποµάκ ρυνσή του έχει αλγεβρική τιµή –x* ενώ η αλγεβρική τιµή v* της ταχύτητάς του είναι θετική.

( k 6' $ m (5) ii) Kατά τον πολύ µικρό χρόνο Δt (Δt→0) της έκρηξης δεν µεταβάλλεται η ορµή του συστήµατος των δύο δηµιουργούµενων θραυσµάτων. ίση µε 2k/m . η οποία προφανώς είναι αντίθετη της ταχύτητας v* . fysikos .+ = k ' 6* 2k 3 m 2 και η (7) γράφεται: 2 m ! mg$ ! 2k$ ! 3$ 3m2g2 W= # & # &# & = 2 " k % " m % " 4% 4k P.' -mg/2k = x0!µ" ( #$%" = v* / x0& > 0 ) (2) όπου x0 το πλάτος της ταλάντωσης και ω η γωνιακή της συχνότητα. Εξάλλου η ενέργεια W που ελευθερώνεται κατά την έκρηξη εµφανίζεται ως κινητική ενέργεια των δηµιουργούµενων θραυσµάτων.M. δηλαδή έχουµε: m 2 m 2 (6) mv2* W= v + v ! W= 4 0 4 * 2 (7) ! Όµως για το µέτρο της v* ισχύει: & % ) mg v* = x0!"#$( . Όµως από τα δεδοµένα του προβλήµατος έχουµε την σχέση: x* + x0 = 3mg (1) ! 2k mg 3mg mg ! x0 = + x0 = 2k 2k k (3) οπότε οι σχέσεις (2) γράφονται: -mg/2k = mg!µ" /k & !µ" = -1/2 & " ' ! ' ! ! =6 #$%" > 0 #$%" > 0 ( ( (4) Mε βάση τις σχέσεις (3) και (4) η εξίσωση κίνησης του ταλαντευόµενου θραύσ µατος έχει την µορφή: x= # 2k " & mg !µ % t. δηλαδή µπορού µε να γράψουµε την σχέση: 0= m mg v* v ! v* = v0 2 2 0 (6) ! όπου v0 η ταχύτητα του προς τα κάτω κινούµενου θραύσµατος αµέσως µετά ! την έκρηξη.

ΛΥΣΗ: i) Aς δεχθούµε ότι η κουβαρίστρα κυλίεται πάνω στις οριζόντιες ! ! σανίδες. Εφαρµόζοντας εξάλλου για την περιστροφική κίνηση της κουβαρίστρας τον θεµελιώδη νόµο της στροφικής κίνησης έχουµε: . τo ελεύθερο άκρο A του οποίου έλκεται ! ! µε κατακόρυφη δύναµη F =mg/2 . i) Eάν R είναι η ακτίνα των δύο κυκλικών βάσεων της κουβαρίστρας. Η κύλιση της κουβαρίστρας είναι µια επίπεδη κίνηση που θεωρείται επαλ ληλία µιας µεταφορικής κίνησης. ποια θα είναι η ταχύτητα του άξονα της κουβαρίστρας. όπου m η µάζα της κουβαρίστρας και ! g η επιτά χυνση της βαρύτητας (σχ. 5). λόγω της οποίας ο άξονάς της µετατοπίζεται οριζόντια και µιας περιστροφικής κίνησης περί τον άξονα αυτόν. Ο κυλινδρικός κορµός της κουβαρίστρας περιβάλλεται στην κεντρική του περιοχή µε αβαρές και µη εκτατό νήµα. η τάση του νήµατος που περιβάλλει τον κυλινδρικό της κορµό ίση µε την κατακόρυφη ! ! δύναµη F =mg/2 που έλκει το νήµα και τέλος οι δυνάµεις επαφής από τις δύο ! σανίδες που αναλύονται στις στατικές τριβές T και στις κάθετες αντιδράσεις Σχήµα 5 ! N. να βρείτε για ποιές τιµές του συντελεστή οριακής τριβής µεταξύ κουβαρίστρας και σανί δων είναι δυνατή η κύλιση της.Oι κυκλικές βάσεις µιας κουβαρίστρας εφάπτονται δύο σταθερών οριζόντιων σανίδων που βρίσκονται στο ίδιο ύψος από το οριζόντιο έδαφος και µεταξύ τους υπάρχει κενό. Οι εξασκούµενες σ’ αυτήν δυνάµεις είναι το βάρος της w =mg . Εφαρµόζον τας για την µεταφορική κίνηση τον δεύτερο νόµο κίνησης του Νευτώνα παίρ νουµε την σχέση: 2T = maC (1) ! όπου aC η επιτάχυνση του άξονα. R/2 η ακτίνα του κυλινδρικού κορµού και I η ροπή αδράνειας της κουβαρίστρας ως προς τον γεωµετρικό της άξονα. ii) Eάν η κατακόρυφη µετατοπιση του άκρου Α του νήµατος είναι h.

Συνδυάζοντας την (2) µε την (1) παίρνουµε: Fr . της οποίας το µέτρο είναι λόγω της κύλισής της ίσο µε aC/R.2TR = & ! 2 mR% 2 R m " ! mg R I $ mgR = 2T# R + & ! 2T = 2 2 mR% " 4 R + I/mR ( (3) ) ‘Oµως η κουβαρίστρα κατά την κατακόρυφη διεύθυνση ισορροπεί. δηλαδή µπορούµε να γράψουµε την σχέση: mv2C I! 2 mv2C Iv2C v2C ! mR2 + ! ! WF = W = + = + 2 2 2 2 #" R2 2R2 ! F Fh = I$ & % ! 2FR2h mgR2h v2C ! mR2 + I$ 2 ! ! v = = C 2 #" R2 &% mR2 + I mR2 + I vC = R mgh mR2 + I (6) ! όπου vC η ζητούµενη ταχύτητα του άξονα της κουβαρίστρας. Συνδυά ζοντας τις σχέσεις (1) και (3) παίρνουµε: . όποτε θα ισχύει: mg + F = 2N ! mg + mg / 2 = 2N ! 2N = 3mg/2 (4) ! Επειδή οι δύο τριβές T είναι στατικές θα ισχύει: (3).2TR = C (2) R 2 R ! όπου r η ακτίνα του κυλινδρικού κορµού ίση µε R/2 και " ! η γωνιακή επιτάχ υνση της κουβαρίστρας.(4) 2T ! 2Nn ! mgR 3mg ! ! n 2 4 R + I/mR ( ) R ! 6n ! R + I/mR mR2 mR2 ! ! 6n n ! mR2 + I 6 mR2 + I ( (5) ) ii) Σον χρόνο ! t που το άκρο Α του νήµατος µετατοπίζεται κατακόρυφα κατά h η δύναµη F παραγει έργο WF! που µετασχηµατίζεται σε κινητική ενέργεια της κουβαρίστρας.2TR = I" ! ! Fr . Παρατήρηση: Mπορουµε να φθάσουµε στην σχέση (6) και µε άλλο τρόπο ως εξής.IaC R Ia ! F .2TR = F ! R I $ R I 2T ! F = 2T# R + .

του προσδίδει την στιγµή που η ράβδος εγκαταλείπει ! το τραπέζι (δηλαδή στο τέλος του χρόνου Δt) κατακόρυφη ταχύτητα v!0 µε φορά έστω προς τα πάνω (σχ. αυτή θ΄ αποκτήσει στην διάρκεια του χρόνου Δt περιστροφική κίνηση περί οριζόντιο άξονα που διέρχεται από το C. Δίνεται η ροπή αδράνειας ΙC=mL2/12 ως προς άξονα κάθετο στην ράβδο και διερχόµενο από το κέντρο µάζας της C και η επιτάχυν ση ! g της βαρύτητας. πέφτει ελεύ θερα σε οριζόντια θέση από ύψος h=πL πάνω από την επιφάνεια ενός τραπεζιού µε τέτοιο τρόπο. ώστε η άκρη Α της ράβδου µόλις και χτυπά την άκρη του τραπεζιού. Επειδή η µόνη δύναµη που δέχεται η ράβδος . 6). Αν η κρούση θεωρείται ακαρι αία και πλήρως ελαστική. Eξάλλου οι δύο αυτές δυνάµεις είναι κατακόρυφες µε αποτέλεσµα το κέντρο µάζας να έχει κατακόρυφη επιτάχυνση.mgR maC = 4 R + I/mR ( ) gR mgR2 ! aC = = 4 R + I/mR 4 mR2 + I ( ) ( ) (7) ! από την οποία προκύπτει ότι η επιτάχυνση aC του άξονα της κουβαρίστρας είναι σταθερή. θα ισχύει λόγω της κυλίσεώς της η σχέση: xC = R! = Rh/r = 2h οπότε η (8) γράφεται: vC = R mgh mR2 + I P. Επειδή η δύναµη F παρουσιάζει ροπή ως προς το κέντρο µάζας C της ράβδου. η οποία συνδυαζόµενη µε την επίσης κατακόρυφη ! αρχική του ταχύτητα v0. fysikos Μια λεπτή οµογενής ράβδος µήκους L και µάζας m.M. Εάν εποµένως xC είναι η µετατόπιση του άξονα σε χρόνο t το ! µέτρο της ταχύτητας vC θα είναι: (7) vC = 2aCxC ! vC = 2mgR2xC ( 2 ) 4 mR + I =R ( mgxC ) 2 mR2 + I (8) Eξάλλου αν φ είναι η γωνία στροφής της κουβαρίστρας σε χρόνο t. να βρεθούν: i) µετά πόσο χρόνο από την κρούση η ράβδος θα εκτελέσει µια πλή ρη περιστροφή και ii) η αντίστοιχη θέση του κέντρου µάζας της ράβδου. ΛΥΣΗ: i) Κατά τον πολύ µικρό χρονο Δt (Δt→ 0) που διαρκεί η κρούση της ! ράβδου µε της w και την κρουστι κή ! το τραπέζι η ράβδος δέχεται το βάρος ! δύναµη F από το τραπέζι.

! είναι το βάρος της w .v"0 = 6 12 ( ) ! v0 . που αποτελείται από µια οµαλή περιστροφική κίνηση περί το Σχήµα 6 κέντρο µάζας της και από µια κατακόρυφη οµαλά µεταβαλόµενη κίνηση µε επι ! τάχυνση g . δηλαδή ισχύει η σχέ ση: 1 1 1 mv02 = mv!0 2 + IC" 2 ! m v02 . η ! κίνηση του κέντρου µάζας της είναι οµαλά µεταβαλό µενη µε επιτάχυνση g η δε τροχιά του µετά την κρούση θα είναι η ίδια κατακόρυφη ευθεία που ακολουθούσε κατά την πτώση της.v!0 = Προσθέτοντας κατά µέλη τις σχέσεις (2) και (3) παίρνουµε: "L 2 (3) . Τα παραπάνω εγγυώνται ότι η ράβδος αµέσως µέτα την κρούση της µε το τραπεζι θα εκτελεί σύνθετη κίνηση. κατά τον χρόνο Δt. Όµως η κρούση της ράβδου µε το τραπέζι είναι τελείως ελαστική. που σηµαίνει ότι η κινητική της ενέργεια δεν µεταβάλλεται στον χρόνο Δt. Εφαρµόζοντας κατά τον χρόνο Δt για την ράβδο τον γενικευµένο νόµο της στροφικής κίνησης παίρνουµε την σχέση: !L (A ) !t = " F! + " w! ! !L (A ) !t = 0 + mgL/2 ! !L (A ) = mgL!t/2 " 0 (1) ! όπου !L (A ) η µεταβολή της στροφορµής της ράβδου περί το άκρο της Α.v!0 2 = mL2" 2 /12 ! 2 2 2 ( ) ( ( v +v! )( v -v! ) = L12" 2 0 0 0 0 2 (2) ! ) !L L2! 2 v0 . H σχέση (1) εγγυάται ότι µπορούµε µε καλή προσέγγιση να γρά ψουµε την σχέση: !"#$ %&"' (µ)*+. µ)-( ! L (A) = L (A) mv0L/ 2 = -mv!0L/ 2 + IC" ! L" mL mL2" ! v0 + v!0 = (2) v0 + v!0 = 6 2 12 ! όπου ! η γωνιακή ταχύτητα της ράβδου αµέσως µετά την κρούση.

M.(6) ! hT = gh 1 2!L g 1 2!L + ! 2 3 g 29 g 1 g!L 2!L !L !L !L 4!L + ! hT = + = 3 2 g 9 3 9 9 P. fysikos Κοίλο ηµισφαίριο ακτίνας R είναι στερεωµένο. ως προς την οριζόντια διεύθυνση. δηλαδή ισχύει η σχέση: . Να βρεθεί η γωνία κλίσεως της ταχύτητας του σφαιριδίου στο ! σηµείο Β.2v0 = 3v0 3 2gh !L !L 2!L ! ! = = + = L L 6 2 3 (4) Αφαιρώντας κατά µέλη τις (1) και (2) έχουµε: 2v!0 = "L "L -2"L -"L (4) ! ! v!0 = = 6 2 6 6 v!0 = - 3 2gh L gh =L 6 2 (5) To αρνητικό πρόσηµο στην παραπάνω σχέση δηλώνει ότι αµέσως µετά την κρούση η ταχύτητα του κέντρου µάζας C της ράβδου έχει φορά αντίθετη αυτής που έχει σχεδιαστεί. της οποίας ο φορέας είναι κάθετος επί την επιφάνεια και ως εκ τούτου διέρ χεται από το κέντρο του Ο. Ένα µικρό σφαιρίδιο εκτοξευεται από σηµείο Α της περιφέρειας της βάσεως µε οριζόντια ! ταχύτητα v0. Επειδή οι ροπές των δύο αυτών δυνάµεων περί τον άξονα συµµετρίας Οz του ηµισφαιρίου είναι µηδενικές. της οποίας ο φορέας είναι εφαπτόµενος της περιφέρειας και κινούµενο επί της κοίλης επιφάνειας του ηµισφαιρίου φθάνει σε σηµείο Β αυτής που απέχει απόσταση h από την κυκλική βάση. η στροφορµή του περί τον άξονα αυτόν δεν µεταβάλλεται κατά την κίνησή του από το σηµείο Α προς το Β. Εξάλλου ο χρόνος Τ µιας πλήρους περιστροφής της ράβδου είναι: T= 2! " (4) ! T= 2!L 3 2gh = 2!L 3 2g!L = 2!L 3 2g!L = 1 2!L 3 g (6) ii) Εάν hT είναι η κατακότυφη µετατότοπιση του κέντρου C της ράβδου σε χρόνο Τ θα ισχύει: hT = | v!0 | T + gT2 / 2 hT = (5). Δίνεται η επιτάχυνση g της βαρύτη τας και ότι το σφαιρίδιο δέχεται ασήµαντη τριβή από το ηµισφαίριο. ΛΥΣΗ: Το σφαιρίδιο κινείται επί της κοίλης επιφάνειας του! ηµισφαιρίου υπό ! την επίδραση του βάρους του mg και της δύναµης επαφής N από το ηµισφαί ριο. ώστε η κυκλική του βάση να είναι οριζόντια. δηλαδή προς τα κάτω.

h )( v 2 2 2 0 ) + 2gh P. r η απόστασή του ! ΒΒ’ από τον άξονα συµµετρίας και φ η γωνία που σχηµατίζει ο φορέας της v µε την ορι ζόντια διευθυνση Βx.L A = LB ! mv0R = mvr!"#$ ! !"#$ = v0R / vr (1) Σχήµα 7 ! όπου v η ταχύτητα του σφαιριδίου στο σηµείο Β. είναι συγκολληµένες στο σηµείο O και σχηµατίζουν µεταξύ τους γωνία π/2. . Όµως από το ορθογώνιο τρίγωνο ΟΒΒ’ παίρνουµε την σχέση: ( R2 = OB! ) + ( OB! ) 2 2 = h 2 + r2 ! r = R2 .M. Tο σύστηµα των δύο ράβδων µπορεί να στρέφεται περί σταθερό οριζόντιο άξονα που διέρχεται από το κοινό τους άκρο O. ώστε οι ράβδοι να βρίσκονται συνεχώς στο ίδιο κατακόρυφο επίπεδο.mg OB! 2 2 ( K(A) + U(A) = K(B) + U(B) ! ( v20 = v2 . fysikos Δύο λεπτές ράβδοι OA και OB του ίδιου µήκους L.2g OB! ) ! v= ( ) v20 + 2g OB! = ) v20 + 2gh ! (3) Συνδυάζοντας τις (2) και (3) έχουµε: !"#$ = v0R 2 0 2 v + 2gh R .h2 οπότε η (1) γράφεται: !"#$ = v0R (2) v R2 .h 2 = v0R ( R .h2 Eφαρµόζοντας εξάλλου για το σφαιρίδιο το θεώρηµα διατήρησης της µηχανικής ενέργειας για την κίνησή του από Α προς Β παίρνουµε την σχέση: mv20 mv2 +0 = .

που σηµαίνει ότι το σύστηµα δεν µπορεί να ισορ ροπήσει. µε µέτρο τ1-τ2. ! Δίνεται η επιτάχυνση g της βαρύτητας και η ροπή αδράνειας I=mL2/3 µιάς ράβδου µήκους L και µάζας m. όπου οι δύο ράβδοι έχουν! την ίδια την κατακόρυφη διεύ ! κλίση φ ως προς ! ! θυνση.! 2 ! ! = L 2(w1 . τα δε µέτρα τους είναι: ! 1 = w1x = w1L!µ"/2 = w1L 2/4 $" # ! 2 = w2x = w2L!µ"/2 = w2L 2/4 $% (1) Σχήµα 8 Eπειδή w1>w2 θα ισχύει τ1>τ2. εκ των οποίων η ! 1 είναι αριστερόστροφη ενώ ! η ! 2 είναι δεξιόστροφη. Aν όµως εξασκηθεί µια δεξιόστροφη εξωτερική ροπή !. να βρείτε την εξωτερική ροπή που πρέπει να ενεργεί στο σύσ τηµα. 9). τότε η συνισταµένη ροπή επί του συστήµατος περί τον άξονα περιστροφής του θα είναι µηδενική και το σύστηµα θα ισορροπεί. παίρνουµε την σχέση: K!"# . θα δέχεται τις ροπές ! 1 και ! 2 των βαρών w1 και w2 αντιστοίχως ως ! προς τον άξονα περιστροφής του. ώστε αυτό να ισορροπεί µε τις ράβδους υπό την ίδια κλίση ως προς την κατακόρυφη διεύθυνση. ώστε όταν καταργηθεί η εξωτερική ροπή η µεν ράβδος OA να γίνει στιγ µιαία κατακόρυφη και η OB οριζόντια. περί άξονα που διέρχεται από το ένα άκρο της και είναι κάθετος σ' αυτήν. όταν αφεθεί ελεύθερο! στην θεωρούµενη θέση. w2 είναι τα βάρη των ράβδων OA και OB αντιστοίχως µε w1>w2.w2 ) / 2 (2) ! ii) Όταν καταργήσουµε την εξωτερική ροπή ! το σύστηµα αρχίζει να περιστρέ φεται αριστερόστροφα και θέλουµε στιγµιαία η µεν ράβδος OA να γίνει κατα κόρυφη η δε OB οριζόντια (σχ. w2 .0 = Ww! 1 + Ww! 2 (3) . Eφαρµόζοντας για το σύστηµα το θεώρηµα κινητικής ενέργειας-έργου κατά την περιστροφή αυτή. Ποιός είναι ο ρυθµός µεταβο λής της γωνιακής ταχύτητας του συστήµατος στην θέση αυτή.K$%& = Ww! 1 + Ww! 2 ! 0 . Έτσι θα έχουµε: (1) ! = ! 1 . ! ! ii) Nα βρείτε την σχέση µεταξύ των µέτρων των βαρών w1 .! ! i) Eάν w1 . ΛYΣH: i) Όταν το σύστηµα των ράβδων OA και OB αφεθεί ελεύθερο στην θέ ση.

w 2L 2 /4 ! w1 (1 .! ! Όµως για τα έργα Ww! 1 . την στιγµή που αναστρέφεται η περιστροφή του.2 /2)/2 .2) = w 2 2 ! w1 2 = = w2 2 . έχει µέτρο που ικανοποιεί την σχέση: w2 L !# w1L2 w 2L2 $& ! (") = I#$ !' ! =# + !' ! 2 3g &% " 3g w2 L(w1 + w2 )!' w2 L !# w1L2 w 2L2 $& ! = =# + !' ! & 2 3g 2 3g % " 3g !'= (3 ) 3gw 2 3g = ! 2L(w1 + w 2 ) 2L(w1 /w2 + 1) !'= 3g 3g(2 . ενώ η ροπή του βάρους w2 τείνει να στρέψει το σύστηµα προς την αρχική του θέση. ! ! διότι η µεν ροπή του βάρους w1 είναι µηδενική.2 / 2)/2 = w 2 2 / 4 ! w1 (2 .2) = 4L 2L( 2 + 2) ! Eίναι προφανές ότι. . Ww! 2 των βαρών w1 και w2 ισχύουν οι σχέσεις: Ww! 1 = w1 (K'1 M) = w1 (L/2 . δεν είναι θέση ισορροπίας. η γωνιακή επιτάχυνση !' του συστήµατος αποτελεί το ζητούµενο ρυθµό µεταβολής της γωνιακής του ταχύτητας.L!"#$/2) = w1 L(1 .w2 (K 2N) = -w2 L!"#$/2 = -w2L 2 /4 #$ (4) Σχήµα 9 Συνδυάζοντας τις σχέσεις (3) και (4) παίρνουµε: 0 = w1L(1 .2 / 2)/2 !# " Ww! 2 = . Σύµφωνα µε το θεµε ! λιώδη νόµο της στροφικής κίνησης η γωνιακή επιτάχυνση !' του συστήµατος.2 2(2 + 2) = 2 +1 2 (5) H θέση στην οποία θα φθάσει στιγµιαία το σύστηµα.

µπορεί να στρέφεται περί σταθερό οριζόντιο άξονα που διέρχεται από το ένα της άκρο Ο και είναι κάθετος στην ράβδο. την στιγµή δε που γίνεται κατακόρυφη κτυπά σφαίρα µάζας m που είναι ακίνητη σε µη λείο οριζόντιο έδαφος.M. να βρεθεί η θερµότητα που ελευθερώνεται κατά την κίνηση της σφαίρας. διότι ο φορέας της κρουστικής . Εάν η κρούση ράβδου-σφαίρας είναι τελείως ελαστική. η ροπή αδράνειας IΣ=2mR2/5 της σφαίρας ως προς άξονα διερχόµενο από το κέντρο της ! και η επιτάχυνση g της βαρύτητας. Πρέπει να παρατηρήσουµε ότι η σφαίρα κατά τον χρόνο Δt δεν απο κτά περιστροφική κίνηση περί το κέντρο της. H ράβδος κρατείται σε οριζόντια θέση και κάποια στιγµή αφήνεται ελεύθερη. ! 2 οι γωνιακές ταχύτητες της ράβδου λίγο πριν και αµέσως µετά την ! κρούση αντιστοιχως και V η ταχύτητα του κέντρου της σφαίρας αµέσως µετά την κρούση. ΛΥΣΗ: Κατά τον πολύ µικρό χρόνο Δt (Δt→0) που διαρκεί η κρούση της ράβ δου µε την σφαίρα η στροφορµή του συστήµατος περί το άκρο Ο της ράβδου δεν µεταβάλλεται. Δίνεται η ροπή αδράνειας ΙΡ=mL2/3 της ράβδου ως προς άξονα διερ χόµενο από το άκρο της Ο και κάθετο στην ράβδο. µ)-( ! IO! 1 + 0 = mVL + IO! 2 ! L (O) = L (O) mL2! 1/3 = mVL + mL2! 2/3 ! ! 2 = ! 1 . fysikos Oµογενής ράβδος µάζας m και µήκους L. λόγω του µικρού χρόνου δρά σεώς της. µετά δε την κρούση τελικώς κυλίεται ισοτα χώς επί του εδάφους µε ταχύτητα µέτρου gL/2 .P.3V/L (1) Σχήµα 10 ! ! όπου ! 1. Κατά την κρούση η σφαίρα εφάπτεται της ράβδου στο άκρο της Α. Μπορούµε λοιπόν να γράψουµε την σχέση: !"#$ %&"' (µ)*+. η ροπή του βάρους της σφαίρας περί το Ο εξουδετε ρώνεται από την αντίστοιχη ροπή της κάθετης αντίδρασης του εδάφους και τέλος η αντίστοιχη ροπή της τριβής ολισθήσεως που δέχεται η σφαίρα από το έδαφος ελάχιστα µεταβάλλει την στροφορµή της. διότι οι αντίστοιχες ροπές των εξωτερικών δυνάµεων επί της ράβδου είναι µηδενικές.

δηλαδή ισχύει η σχέση: mL2 ! 12 mL2 ! 22 mV2 +0 = + 3 2 3 2 2 3V2 (2) ! =! + 2 ! L 2 1 ! 3g 3V2 = ! 22 + 2 L L 2 2 3g 3g 9V2 3g 3V 3V2 = + 2 -2 + 2 L L L L L L 3g 2V ! V= = L L L2! 12 L2! 22 = + V2 ! 3 3 (3) ! ! 2 3g ! 3g 3V$ 3V2 =# + L " L L &% L2 3g 6V 12V2 = L L L2 ! ! 3gL 2 (4) H κίνηση της σφαίρας επί του οριζόντιου εδάφους είναι µια επίπεδη κίνηση κατά την εξελιξη της οποίας η σφαίρα σε πρώτο σταδιο περιστρέφεται και ταυ τόχρονα ολισθαίνει σε δευτερο δε στάδιο κυλίεται ισοταχώς χωρίς να ολισθαί νει. οπότε η κινητική ενέργεια του συστήµατος δεν µεταβάλλεται. διατη ρείται σε οριζόντια θέση στηριζόµενη στα σηµεία της Μ και Ν που ισαπέχουν από το κέντρο µάζας της C κατά α. Eφαρµόζοντας εξάλλου για την ράβδο το θεώρηµα διατήρησης της µηχανικής ενέργειας για την κίνησή της από την οριζόντια στην κατακόρυφη θέση λίγο πρίν την κρούση. οπότε η θέρµότητα Q που ελευθερώνεται στο πρώτο στάδιο λόγω της τρι βής ολίσθησης. fysikos Μια οµογενής λεπτή ράβδος ΑΒ µήκους L. δηλαδή ισχύει η σχέση: Q= Q= mV2 mv2* 2mR2 v2* mV2 mv2* I! " 2* ! Q= ! 2 2 10 R2 2 2 2 mV2 7mv2* 2 10 (4) ! Q= 3mgL 7mgL mgL = 8 40 5 P.M. είναι ίση µε την αντίστοιχη ελάττωση της κινητικής της ενέρ γειας. παίρνουµε την σχέση: mgL + 0 = mgL mL2 ! 12 + 2 3 2 ! g L ! 12 = 2 3 2 ! !1 = 3g L (2) Συνδυάζοντας τις (1) και (2) έχουµε: !2 = 3g 3V L L (3) Εξάλλουη κρούση της ράβδου µε την σφαίρα είναι τελείως ελαστική. Eκτρέπουµε την ράβδο .δύναµης από την ράβδο διέρχεται από το κέντρο της.

v2 οι αντίστοιχες ταχύτητες του κέντρου µάζας της C. οπότε η (1) γράφεται: mL2 mL2 2 ! 1 . Επειδή η ροπή της κρουστικής δύναµης περί το Μ είναι µηδενική η αντίστοιχη στροφορµή της ράβδου δεν µεταβάλλεται κατά τον χρόνο Δt.m! 1" = ! 2 + m! 2" 2 ! 12 12 ( ! 1 L -12" 2 2 ) = ! ( L +12" ) 2 2 2 ! !2 = ( ! 1 L2 . Δίνεται η ροπή άδράνειας ΙC=mL2/12 της ράβδου περί άξονα κάθετο σ’ αυτήν και διερχόµενο από το κέντρο µάζας της C και ότι η ράβδος δεν ολισθαίνει επί των υποστηριγάτων της ούτε αναπηδά από αυτά. ! 2 οι γωνιακές ταχύτητες της ράβδου λίγο πριν και αµέσως µετά την ! ! κρούση της µε το υποστήριγµα Μ και v1 . µπορούµε να ισχυριστούµε ότι κυριαρχεί επί της ράβδου η κρουστική δύναµη που δέχεται από το υποστήριγµα αυτό που σηµαίνει ότι το βάρος της ράβδου και η δύναµη από το υποστήριγµα Ν αποτελούν αµελητέες δυνάµεις. ii) Eάν α=L/4 ποια θα είναι η µέγιστη γωνιακή εκτροπή φ2 της ράβ δου από την οριζόντια θέση µετά την κρούση της στο υποστήριγµα Μ. να δείξετε ότι το άκρο της Β θα ανασηκωθεί περιστρεφόµενη περί το υποστήριγµα Ν.mv1" = IC! 2 + mv2" L (M) = L (M) (1) Σχήµα 11 ! ! όπου ! 1. δηλαδή ισχύει: !"#$ µ%&' ! IC! 1 . ώστε να διατηρήσει την επαφή της µε το υποστήριγµα Ν και την αφήνουµε ελεύθερη.12" 2 2 L + 12" ) 2 Για να ανασηκωθεί το άκρο Β αµέσως µετά την κρούση πρέπει ω2>0 και µε (2) . ΛΥΣΗ: i) Kατά το πολύ µικρο χρονικό διάστηµα Δt (Δt→0) που η ράβδος συγκρούεται µε το υποστήριγµα Μ. Όµως έχουµε ακόµη τις σχέσεις v1=ω1α και v2=ω2α. i) Εάν ισχύει α<L/2 3 . ευρισκόµενη σε οριζόντια θέση.κατα γωνία φ1 από την οριζόντια θέση.

fysikos .12! 2 > 0 ! 12! 2 < L2 ! ! < L/ 2 3 (3) ii) Eάν α=L/4 τότε το άκρο Β θα ανασηκωθεί και η ράβδος στρεφόµενη περί το υποστήριγµα Ν θα υποστεί µια µέγιστη εκτροπή φ2 από την οριζόντια θέση. η οποία θα υπολογιστεί αν εφαρµόσουµε για την ράβδο δύο φορές το θεώρηµα διατήρησης της µηχανικής ενέργειας και συγκεκριµένα για την κινησή της από την αρχική θέση εκτροπής της φ1 µέχρι την θέση λίγο πριν την κρούση της µε το υποστήριγµα Μ και για την κίνησή της αµέσως µετά την κρούση µέχρι την θέση µέγιστης εκτροπής φ2.βάση την (2) πρέπει: L2 . Έτσι θα έχουµε: ( ) mg!"µ# 1 + 0 = IM$ 12 / 2 + 0 ! mg!"µ# 1 = IC + m! 2 $ 12 / 2 ! ( ) ( ) mg!"µ# 1 = mL2/12 + m! 2 $ 12 / 2 ! 24g!"µ# 1 = L2 + 12! 2 $ 12 ! ! 12 = και 24g"#µ$ 1 24g"#µ$ 1 6g#µ$ 1 = = 2 2 2 2 7" L + 12" 16" + 12" IN! 22 / 2 + 0 = mg"#µ$ 2 + 0 ! ( mL /12 + m! ) " 2 ! 22 = 2 2 2 (I C (4) ) + m! 2 " 22 / 2 = mg!#µ$ 2 ! ( ) / 2 = mg!#µ$ 2 ! L2 + 12! 2 " 22 = 24g!#µ$ 2 ! 24g"#µ$ 2 24g"#µ$ 2 6g#µ$ 2 = = 2 2 2 2 7" L + 12" 16" + 12" (5) Η (2) λόγω των (4) και (5) γράφεται: ( ( ) ) 2 2 6g!µ" 2 6g!µ" 1 L .M.12# = 7# 7# L2 + 12# 2 !µ" 2 = !µ" 1 16# 4 ( 28) 2 #4 = !µ" 1 49 2 2 ! (6) P.