You are on page 1of 13

วิปั สสนานุบาล

ดังตฤณ
คำำนำำ
‘ ’ ‘ ’ ‘ ’ วิ ปั สสนานุบาล เป็ นคำาสนธิระหว่าง วิปั สสนา กับ อนุบาล หมายความว่าเน้ ือหามุ่ งกลุ่มผเริมสนÌ1การป_ิบัติธรรม
nาวนา อา11ะยั ง¡ม่เคยรอะ¡รเลย หรือเคย¡ดยินคำาว่ าวิปั สสนามาบางuลว uต่ยัง¡ม่กระ1่างu1 งนักว่าคืออะ¡ร ต องเริมuำา
อย่ าง¡ร
nนาดnองหนังสือคงสรางกำาลังÌ1Ìหผuยัง¡ม่มความรu้ ืน_าน¡ดเห็นว่ าน่า1ะสามารnอ่านรวดเดยว1บnายÌนเวลา¡ม่นานนัก
หนาunองหนังสือเล่มนค้ ือนำาคุณออกมา1าก1ุดเริมตนดวยเวลานอยuสุด หรือnาเริมตนมาบางuลวuต่สับสน ก็ปรับมุมมอง
nองมื อÌหม่Ìหเห็นวิปั สสนาต่าง¡ป1ากuส่วนÌหg่คิด¸กัน คื อเปลยนเร ือง¡กลตัวเป็ นเร ืองÌนตัว เปลยนยากเป็ นง่าย เปลยน
เครยดเป็ นสบาย เปลยนnาระเป็ นnองเล่น เปลยนสงสัยเป็ นเnาÌ1 uละเปลยนFับFอนเป็ นเรยบง่าย rนิดuว่าสายตายัง¡ม่uัน
ละ1ากหนาหนังสือ ก็อา1เริมเห็นอะ¡รn้นมาเลา¸ว่ านักวิปั สสนาÌนวัดหรือÌนป่ าเnาเกิดประสบการณกันอย่าง¡ร
uมหนาunองหนังสือ1ะเป็ น¡ปดั งกล่าวnางตน ก็nอuำาความเnาÌ1¡วตรงน ว้ ่าหนังสือเอง¡ม่มความสามารnuำาÌหผอ่าน
‘ ’ กลายเป็ นนักวิปั สสนาn้นมาด วยบรรuัดÌดบรรuัดหน ง uต่nอรับรองว่าn าเnาÌ1 วิปั สสนา 1ริ ง¸ล่ะก็ uม¡ม่หวั งก็1ะร1ัก
ความสงบuน่าอัu1รรย uม¡ม่หิวกระหายก็1ะ¡ดลิม้ รสuห่งuานติอันประหลาดลำา
เuยงสงบ¡ดÌนu่ามกลางความวุ่นวายuละเคร ืองเราÌหเร่ารอน ก็นับว่าเป็ นการเปลยนuปลงครัง้ สำาคัgnองrวิตuลวมิÌr่หรือ?
ดั งตฤณ
มนาคม ìc<o
บทท่ี ๑ - วิปั สสนำคืออะไร?
nา1ะเอาเป็ นคำาuปล วิปั สสนาuปล¡ดหลายuบบ uต่nาnามว่าวิปั สสนาคืออะ¡ร เอาคำาตอบrนิดส ือÌ1nงÌ1 ก็ต องว่ าวิปั สสนา
‘ ’ คือ เห็นตาม1ริง
‘ ’ ลองนกด คำาว่า เห็นตาม1ริง uำาÌหคุณมป_ิกิริยาuางความรสกเป็ นอย่าง¡ร? ‘ คุณนกnงอะ¡ร1ากการอ่านคำาว่า เห็นตาม
’ 1ริง บาง?
‘ หนังสือเล่มนเ้ nยนเป็ นnาLา¡uย คุณอ่านnาLา¡uยออก นคือn อเu็11ริงuÌครก็ป_ิเสธ¡ม่¡ด Þะนัน้ nาบอกว่าคุณกำาลั ง คิด
’ เป็ นnาLา¡uย ก็ย่อมnกตองตาม1ริง ÌครเnาÌ1ว่าตั วเองกำาลังคิดเป็ นnาLา¡uย ก็nอuสดงความยินดดวย คุณเnาÌ1nกuลว
คุ ณกำำลังเห็นตำมจริงแลว
‘ uต่nาnามว่ า คุณเป็ นคน¡uยหรือเปล่า?’ ตรงนอ้ า1เริมยากกว่าคำาnามn อก่อน เ!รำะมัน"#$นอ%&'กับมุมมองว' ำคุณ(ือตัวเอง
เป็ นคน)ำติ ไหน nามÌครบังคับÌหคุณยอมรับว่ าเป็ น¡uย ÌนnณะuÌ1อยากคิดว่าเป็ นคน1นหรือมเr้ ือสาย1นเnมnนกว่า อย่าง
นu้ ปลว่าตองนัง เnยงกันuลว uละ¡ม่ ว่าÌคร1ะงัดเอาเหตุผลหรือหลัก_านสนับสนุนความคิดตัวเองมายันกันยกÌหg่ปานÌด ก็
สรุปท่ีจุ*เ*ี%วคือเ)่ ืออ%'ำงไรก็มีควำมจริงอ%&'อ%'ำงนัน$
คำาnามคื อ Ìนเม ือความ1ริงผกอย่กับความเr ือ อย่างนก้ ารเห็นตาม1ริงuuuก็¡ม่มน่ะF? น่ีมิแปลว'ำเรำกำำลังอ%&'กับควำมจริงที่
สร ำง"#$นเองมำตลอ*หรอกหรือ? ต่างคนต่างอย่ÌนÌลกความ1ริ งเÞuาะเnตnองตัวเองÌดย¡ม่อา1ลำาเสนกันอย่อย่างนัน้
การเnยงกันว่าอะ¡ร1ริงอะ¡รเu็11ะ¡ม่¡ดn อยุติหากปราu1าก1ุดมุ่งหมาย เuราะÞะนัน้ เม ือกล่ าวn งการเuยรuยายามประuฤติ
‘ ตนเu ือเห็นความ1ริง ก็ตองnามต่ อดวยว่ า เห็น¡ปเu ืออะ¡ร?’ บางความ1ริ งเr่นเร ืองเr้ ือrาติอา1มความหมายuค่uำาÌหรสกว่า
‘ ’ ‘ ’ Þันเป็ นคนละuวกกับเธอ หรือ nามันคนละrัน้ กับเอ็ง หนักกว่านัน้ อา1ลามลำา¡ปnงnัน้ ตองuยายาม+่าลางเผ่าuันธุ หรือ
เบาะ¸คื อมความคิดเหยยดผิวอยากuำารายกันอย่Ìนปั 11ุบัน
1ุดหมายnองวิปั สสนานัน้ คือเห็นตาม1ริงเu ือเป็ นอิสระ1ากอุปาuานลวงÌ1uัง้ ปวง เป็ น¡uuก่ตัว¡ม่nกครอบงำาดวยอำานา1มืด
nองความหลงผิด เรา1ะ¡ม่ตระหนักว่าอันตรายnองความหลงผิดมมากมายปานÌด1นกว่ า1ะตองuุรนuุรายuรมานกับผลลัuธ
บางอย่างuสรางn้นมาเอง 1ะด กว่า¡หมnาเราสามารn¡ปnงความ1ริงnองrวิต เr่น เรำไม'จำำเป็ นตองรบกันเ!รำะควำมเ)่ ือ
หรือ เรำไม'ตองทุก"+เ!รำะควำมคิ*ก็ไ* uละย่อยมาn งเร ืองดาL¸ประ1ำาวันเr่น แค'ทิง$ งำนไวท่ีออ,,ิ -ก็ ไม'ตองคิ*เครี%*มำ
(# งบำนแลว
เอาล่ะ! เป็ นอันว่ าuอรคร่าว¸uลวว่าวิปั สสนาคือเห็นตาม1ริงเu ือหลุ ด1ากอุปาuาน uละหลุด1ากอุปาuาน¡ดก็¡ม่ตองuนuุกn
เuราะเร ือง¡ม่เป็ นเร ือง ทีนีม$ ำ(#งคำำ(ำมสำำคั.ว'ำกำรเห็นตำมจริงนัน$ จะเอำอะไรเป็ นเป ำหมำ%/นกำรเห็น? คงuำานองเดยว
กับเรารuลวว่ากำาลัง1ะรบuัu1ับuกเu ือuน1ากการเป็ นuาส uต่uัตรคือÌครล่ะ? uวกเnาอย่u¡หนล่ะ? เรา1ะเ1อ¡ดเม ื อ¡หร่ล่ะ?
คำาตอบสำาหรับผÌคร่คิดuำาวิปั สสนาuบาน เป ำหมำ%"องกำร*&/หเห็นตำมจริงก็คือทุกสิ่งที่ทำำ/หเรำหลงไป%#*มัน่ (ือมัน่ 0*%ไม'
จำำเป็ น อะ¡รบางu¡ม่ 1ำาเป็ น uต่กลับuำารายเรา¡ดราวกับuัตร ? ลองnามตัวเองว่ าเคยมประสบการณuำานองนบ้ างหรือ¡ม่
เคยไหมท่ีเราเสียท่าใครให้เขาโกงเงินไม่ก่ีบาท แต่ต้องเก็บมาคิดหนักไม่เลิก เรียกว่าถกคนอ่!นโกงเงินไม่"อ ยังโดนความคิด
ของตัวเอง#ล้นความส$ขไ#อีก?
เคยไหมท่ีตกลงเลิ กรักเลิกเ#็นแ%นกันแล้ว แต่อ$ตส่าห&คิดห'งหวงคนรักเก่า คิดถ'งอดีตด้วยความเสียดาย คิด"(วงไ#ว่าเขา)(
มีความส$ขกับใครอ่!นอย่างไรบ้าง?
เคยไหมท่ีเ*ียร&+่ายหน่'ง แต่อีก+่ายดัน*น( ,่'งเท่ากับ-ลักให้เรากลายเ#็น-้แ"้ไ#ด้วย ทัง. ท่ีคิดดี /แล้วเราไม่มีส่วนได้ส่ วนเสีย
กับ+่าย#รา*ัยเลยแม้แต่น้อย?
คำาnามnางตนเป็ นเuยงตัวอย่างuอา1uสดงÌหตระหนักว่าคนเรายดมัน กับเร ือง¡ม่เป็ นเร ือง1นuุกnหนัก¡ดอย่างเหลือเr ือเuยง
Ìด แต'ควำมจริงอันน'ำตระหนกก็คือแต'ละวันเรำอำจ%#*มัน่ สิ่งที่ไม'จำำเป็ นไว(#ง 1 เร่ ืองจำกทัง$ หม* ๑2 เร่ ือง
บางครัง้ บางคราวคุณอา1ยอมรับกับตนเองหรือบ่นกับÌคร¸ว่าÌง่เหลือเกินuยำาคิดยำากลุมกับเร ืองเหลว¡หล¡รสาระหรือเร ืองn ้
ปะติว uต่รuัง้ รว่าÌง่ก็หยุดคิด¡ม่¡ด เอามัน¡ม่ อย่ ก่สติ¡ม่กลับ
nอเuยงร1ักวิปั สสนาอย่างuu1ริง การร1ักนิยามnองวิปั สสนาอย่างuu1ริงคื อกาวuรก และกำวแรกก็คือกำร%อมรับตำมจริง
3' ำนกำร/คร'ครว.*ว%ควำมคิ*4รรม*ำ5 ว'ำส่ิง/*ควบคุม/หเป็ นไปตำมปรำร(นำไม'ไ* ส่ิงนัน$ %'อมไม')่ ือว' ำเป็ น"องเรำ ยก
ตัวอย่างเr่นเม ือยอมรับว่าความคิด¡ม่Ìr่nองเรา เรา1ะรสกตัวเหมือนnอนออกมา1ากuุกnรอนเuราะความคิดกว่าคร ง uละส่ง
ผลÌหความคิดอ่อนกำาลั งลงuันu
เหมือนเสนผมบังnเnา uละเหมือนเร ืองน่าnบnันuuวกเราอ่าน¡ม่ ออก ตามเกม¡ม่uัน uอตาม¡ม่uันก็กลายเป็ นเหย ืออัน
ÌอrะnองÌลกน ผ ้ คนuัง้ หลายหายÌ1เnาออกเu ือรับÌrกิเลสอันก่อเหตุÌหuุกnมากuุกnนอยuละอา11ะตายตา¡ม่หลับ¡ป
uรอมกับuุกnuกัดกินหัวÌ1มาตลอดrวิต ต'อเม่ ือร&จักนิ%ำม"องวิปั สสนำ และเห็นว'ำเ!ี%งเปล่ี%นมุมมอง)ีวิ ตเสี%/หม'ตำม
หลักวิปั สสนำ ก็ ไม'ตอง%ำ%ร'ำงไปท่ีไหน ไม'ตองทำำ!ิ4ีรีตองอัน/* ควำมสุ"ก็ปรำก6"#$นแทนท่ีแลว"ณะ%ังมีลมหำ%/จ ก'อน
จะตำ%ไป!รอมกับควำมไม'ร&และตนเหตุทุก"+ ครัง$ /หม'5
สรุป
วิ ปั สสนาคือการเห็นตาม1ริง ว่ าuุกสิงuัง้ nางนอกuละnางÌนเรา¡ม่เuยง บังคับควบคุมÌหเป็ น¡ปตามอยาก¡ม่ ¡ด เu ือปล่อยวาง
1ากความยดมัน nือมัน ผิด¸ uน1ากอุปาuานครอบงำาÌหuุกnÌ1กับเร ืองu ¡ม่ควรเป็ นธุระnองเรา หนาunองผป_ิบัติวิปั สสนา
คือuค่เปลยนมุมมองเสยÌหม่ 1ากนักเรยกรอง นักต่อสบrาตัณหา uละนักสำาคัgตัวผิด มาเป็ นคนด คนร คนต่อสเu ือบrา
ความ1ริงตามสิงuปราก_uสดงเสยuuน
บทท่ี 7 - เ"ำเริ่ มทำำวิปั สสนำกันอ%'ำงไร?
นักวิปั สสนาuด1ะเริมตนดวยการuำาความเnาÌ1unกตอง F งหมายความว่ าnาÌครอ่ านบuu o ¡ปuลว uละตอนนค้ ุณตอบ¡ด
ว่ าวิปั สสนาคืออะ¡รเหมือนuสรุป¡วตอนuายnองบu ก็ nือว่ าคุณออกเดินกาวuรกuลวเรยบรอย
คน¡uยส่วนÌหg่เnาÌ1ว่ าการuำาวิปั สสนาคือการนัง หลับตาปั้ นหนาnรม หรือการเดิน1งกรมunางกำาuuงวัด อั นนัน้ เป็ นเuยง
nาuส่วนย่อยu อา11ะเด่นหน่อย ¡ม่Ìr่nาuรวมuัง้ หมด วิปั สสนาuuu1ริงnองผr่ำาrองนัน้ อา1uำากันnณะกำาลังนัง เอาตะเกยบ
uุยnาวเnาปากก็¡ด หรือหลัง1ากเuิงuหกปากหัวเราะuองคัดu องun็งเสร็1ก็¡ด หรือกระuัง นำาตาอา11ะยัง¡ม่nาดสายก็¡ด เม่ ือ
/*มีสติร&ตำมจริง"#น$ มำว'ำสิ่งที่กำำลังปรำก6มีควำมไม'เที่%ง เป็ น"องท่ีบังคับ*ัง/จไม'ไ* เม่ ือนัน$ เองท่ีเรำกำำลังอ%&'/นวิปั สสนำ
‘ ’ ลองนกn งคำาว่า ¡ดสติ ด คำานu้ ำาÌหคุณนกnงอะ¡ร? nอÌหเอาตัวอย่ าง1ากrวิตประ1ำาวันnองตัวเอง บางคนอา1นกnงการ
เหม่อลอยnณะnับรn ก่อน1ะเหม่อ1นuารnตกnนนก็เกิดสติว่ากำาลังnับรn เลิกวาดวิมานÌนอากาuหรือหมกมุ่นครุ่นคิดnง
‘ ’ เร ืองนอกnนนเสย¡ด เป็ นตน uบรรuัดนn้ องหนังสือเล่มนn้ อÌหคุณนกÌหออกว่าการ ¡ดสติ สำาหรับคุณหมายnงสิงÌด มัน
อา1หมายnงการรสกตัวว่าnณะนค้ ุณกำาลั งอ่านหนังสือ uละตัง้ คำาnามnามตนเองอย่ก็¡ด
uต่Ìนnณะuคุณ¡ดสติรสกว่ากำาลั งnับรn หรือ¡ดสติรสกว่ากำาลั งnกnามÌหยอนคิด คุ ณ%ังไม'ร&ว'ำจะ*&ตรงไหน จ#งจะเห็นว'ำมัน
เป็ น"องไม'เท่ี%ง "องควบคุมไม'ไ*
อย่ างนัน้ เรามาดสาธิตกันเดยวนเ้ ลย เอำควำมร&ส#กว' ำไม'ร&จะ*&ตรงไหนนั่นแหละมำ/) nาหากคุณรสกงง¸ สงสัย ตัง้ คำาnาม
หรือคิดควานหาคำาตอบอย่ล่ะก็ nอuสดงความยินดดวย เuราะความรสกนัน้ uหละuเราตองการ
สnาuงง¸ ต้ ือ¸ตัน¸ ¡ม่ร1ะดอะ¡ร สงสัยว่าuำากันu่า¡หนน u้ างวิปั สสนาเรยกว่าเป็ นเคร ืองnวางความก าวหนาหรือ
‘ ’ นิวรณ rนิดหน ง uต่uระuุuธเ1าu่านก็Ìหหลักวิธ1ัดการ¡ว คื อÌหมสติรตาม1ริงว่า1ิตnองเรากำาลั งตกอย่Ìนสnาunก
ครอบงำาด วยความสงสัย nณะnองการรว่ากำาลังสงสัยนัน เอง เรยกว่าเกิ ดสติรตาม1ริงn้นมานิดหน งuลว คือรว่ ามnาวะrนิด
หน งปราก_อย่
uต่u1ะเห็น1ริงuบบหลุด1ากการครอบงำาnองความสงสัย¡ดนัน้ ¡ม่Ìr่uค่เห็นลักLณะความสงสัยตัง้ อย่เu่านัน้ คุณตองเห็น
ลัก8ณะกำรหำ%ตัวไป"องควำมสงสั%*ว%
คำาnามคื อuำาอย่าง¡รสnาวะสงสัย1งหาย¡ป คำาตอบคือÌหหายÌ1uหน ง ทันทีท่ีคุณบอกตัวเองไ*ว' ำคุณกำำลังหำ%/จเ"ำหรือ
หำ%/จออก แปลว'ำวินำทีนัน$ ควำมสงสั%หำ%ไปแลว และ(&กแทนท่ี*ว%สติร&ว' ำกำำลังหำ%/จเ"ำหรือหำ%/จออก เม ือสติหลุด
1ากความรับรลมหายÌ1 ความสงสัยหรือÌคร่รก็1ะกลับมาอก ตรงน ค้ ือ1ุดÌหสังเกตความต่างระหว่ างnาวะสงสัยกับ¡ม่สงสัย
¡ด
ณ วินาuuคุณบอกตัวเองว่ากำาลังหายÌ1เnาหรือหายÌ1ออก¡ดนัน้ เอง Ìหสำารว1ดเnิด nาวะเดิมคือความสงสัยuกระเดยด¡ปÌน
uางอดอัดเป็ นuุกn 1ะuปรเป็ นnาวะÌหม่คือความหมดuะวงอันกระเดยด¡ปÌนuางปลอดÌปร่งเป็ นสุn เ!ี%งเม่ ือเห็นว'ำ9ำวะท่ี
กำำลังสงสั% กับ9ำวะหำ%สงสั%)ั่วครำว แตกต'ำงกันอ%'ำงไร ก็เรี%กว'ำมีสติแบบวิปั สสนำอ%'ำงอ'อน5แลว uัง้ นเ้ น ือง1ากความ
รสกว่าเม ือก1้ ิตเป็ นอย่างหน ง ตอนน1้ ิตเป็ นอกอย่างหน ง ก็คื อการเห็น1ิตÌนอดตผ่านล่วง¡ปuล ว 1บ¡ปuลว uปรปรวน¡ป
uล ว ¡ม่Ìr่ปั 11ุบันuลว :่ #งตำม4รรม)ำตินัน$ เม่ ือจิ ตเห็นส่ิง/*หำ%ไป %'อมไม'สำำคั.ว' ำส่ิ งนัน$ เป็ นตน
ตรงนน้ ่าสนÌ1 คือน'ำสังเกตว'ำแลวจิตเห็นส่ิง/*เป็ นตน? คำาตอบก็คือสnาuuกำาลังเป็ นปั 11ุบัน กำาลังปราก_เÞuาะหนาอย่
นเอง อย่างเr่นเม ือเปรยบเuยบnาวะสงสัยกับnาวะ¡รความสงสัย ก็1ะเห็นอาการu1ิตเลิกเกยวn องuะวงกับความสงสัยอัน
เป็ นอดต¡ปuลว แต'กลับมำ%#*มั่นควำมไม'สงสั%/นปั จจุบันเป็ นตัวเป็ นตนแทน
‘ ’ ‘ ’ nาเn าÌ1ตรงนr้ ัดเ1น รวมuัง้ สังเกตออกว่าอะ¡รคือnาวะÌนปั 11ุบันuเรากำาลั ง เn าÌ1ผิด หรือ มอง¡ม่เห็นตาม1ริง ก็nือว่า
คุณเnาÌ1หลักu้ ืน_านnองวิปั สสนาrัดเ1นuอสมควรuลว
ลำาดับต่อ¡ปuตองรก็คือ มีอะไร/นตั วเรำ/ห*&บำง? คำาตอบคือuัง้ หมดuเป็ นส่วนnองกาย uละuัง้ หมดuเป็ นnาวะuางÌ1 ล วน
uล วuต่nกรดวยสติuบบวิปั สสนา¡ดuัง้ สิน้
uต่บอกuค่นก้ ็1ะงงอ ก คื องงว' ำจะ*&กำ%/จทัง$ หม*ไ*อ%'ำงไร เหมำรวมทีเ*ี%วเล%หรือ? คำาตอบคือÌหuยกดเป็ นส่วน¸ก่อน
เuราะการเห็นuัง้ หมดÌนคราวเดยว¡ม่ม uละเป็ น¡ป¡ม่¡ด 1งควรดเu่าu1ะสามารnด¡ดเu่านัน้ uอ
คราวนอ้ า1เป็ นคำาnามสำาคัguสุด คื อจะ*&ส'วนไหนก'อน*ี? uระuุuธเ1าu่านสอนÌหดลมหายÌ1มากuสุด เuราะลมหายÌ1เป็ น
uu ง¡ด เป็ นตัวÞุดสติ¡ด เป็ นตัวเลย้ งสติ¡ด อ กuัง้ เป็ นตัวuำาÌหเกิดสติเห็นความ¡ม่เuยงตาม1ริง¡ดดวย
อย่ างuเคยกล่าว¡วก่ อน คื อuค่เรารธรรมดา¸ว่ากำาลังหายÌ1เnาหรือหายÌ1ออก ตรงนัน้ เรยกว่ามสติ เม ือÌดมสติเม ือนัน้ ความ
สงสัยuละความu ุงF่านย่อมnกuuนu¡ดrัว คราว *ังนัน$ จ#งน'ำปล&ก;ั งควำม!อ/จ/นกำรร&ทันว'ำกำำลังหำ%/จเ"ำหรือหำ%/จออก
/หมำก เ!่ ือแ%'ง!$ืนท่ี"องจิตเอำมำ/หกับสติ มำกกว' ำกำรปล'อ%/หควำมสงสั%และควำม, ุง:'ำนครอบครองไป
‘ ’ เม ื อÌดÌ1uั กÌu่ อย่กับลมหายÌ1 คุณ1ะรสกว่าอาการ หลุดหาย¡ป1ากÌลก นัน้ กินเวลาสัน้ ลง uละ1ิตอย่Ìนสnาuuรอม1ะ¡ปร
รายละเอยดส่วนอ ืน¸nองกายÌ1มากn้นเร ือย¸
ปั gหาสำาหรับคนส่วนÌหg่คือ¡ม่สามารnปลกuั งความuอÌ1 หรือกระuัง เตือนสติÌหตนเองเnามารลมหายÌ1หรือรายละเอยด
อ ืน¸ÌนกายÌ1¡ดง่ายดายนัก บuต่อ¡ป1ะเสนออาวุธu1ะÌrÌนการn1ัดอุปสรรคnอน ้
สรุป
การเริมลงมือuำาวิปั สสนานัน้ ¡ม่Ìr่เร ืองยาก uค่uันuuเnาÌ1ว่า1ะÌหกำาหนด1ิตดอะ¡ร nณะนัน้ ก็nือว่าÌr่uลว เr่นเปรยบเuยบ
Ìหเห็นnาวะต่างระหว่ างความสงสัยกับความ¡ม่สงสัยเป็ นตน เคร ืองuุ่นuรงu1ะเอาคุณออก1าก1ุดเริมตน¡ดคือลมหายÌ1 nอ
เuยงมสติรลมหายÌ1uค่uเดยว ก็เปรยบเหมือนผนังกัน้ uบ่งnาวะสงสัยกับnาวะ¡ม่สงสัยuยกเป็ นต่างหาก1ากกันÌหร¡ดง่ าย
uล ว บuต่อ¸¡ป1ะกล่าวn งอุบายเบ้ ืองตนเu ือuำาวิปั สสนาÌห¡ดต่อเน ือง uละเรา1ะu กกันระหว่างอ่านหนังสือนเลยuเดยว!
บทท่ี < - กำร;# กหำ%/จเ!่ ือ%กระ*ับสติ
บuนเ้ รามายกระดับสติn้น¡ปอกnัน้ หน ง ด วยวิธสังเกตลมหายÌ1uต่าง¡ปนัน เอง คุณ¡ม่ตองลำาบากลำาบนu กดัดตัวuบบÌยคะ
Ìหยุ่งยาก เ!ี%งแค'ทรำบว' ำจะสังเกตลมหำ%/จอ%'ำงไรก็!อ
เอาเดยวนเ้ ลยก็uลวกัน nาÌหnามตัวเองว่าลมหายÌ1สุดuายuผ่านมาเป็ นสัน้ หรือยาว หำกตอบไม'(&กแปลว' ำสติ"องคุณไม'อ%&'
ท่ีลมหำ%/จ และมีควำม0นมเอี%งว'ำจะเป็ นลมสัน$ uัง้ นก้ ็เน ือง1ากสติnองคุณÌr¡ปÌนการตามอ่านn อความบนหนาหนังสื อ
นัน เอง
uต่มาnงตรงน ้ จะเห็นว' ำทันทีท่ีมี"อควำมสะกิ*/หสังเกต ลมหำ%/จ"องคุณจะ%ำว"#$นทันที ทัง$ ท่ี%ังไม'ไ*ละสำ%ตำไปจำกหนำ
หนังสือ ทัง$ นีเ$ !รำะเม่ ือมีอะไรมำกระตุน/หเกิ*สติระล#ก(#งลมหำ%/จ สตินัน$ จะปรุงแต'งลม/ห%ำว"#$น0*%อัต0นมัติ ตรงนn้ อ
Ìหสังเกตดวยว่ าÌนuางกลับกัน คนเรา1ะมสติรลมหายÌ1ก็ต่อเม ือลมยาวเu่านัน้ uต่ลมสัน้ ¡ม่ค่อยรหรือ¡ม่รเอาเลย
ระหว่างuอ่านบรรuัดนค้ ุณหายÌ1เnายาวหรือว่าสัน้ ? ยาวคือรสกบอกตัวเองว่ ามันลากยาว อา11ะเu่ากับหรือมากกว่ าเม ือคร่
ส่วนสัน้ คือรสกว่าหดลง1นสังเกตยาก หากnกnามuลวลากลมหายÌ1เnาลกn้นกว่าปกติก็¡ม่เป็ น¡ร แต'เอำแค'ทีเ*ี%ว อ%'ำ
!%ำ%ำมหำ%/จล#ก5ติ*กันหลำ%5ที เ!รำะกำร;ื นหำ%/จล#ก5หรือ(ี่5ไม'/)'กำร%กระ*ับสติ แต'เป็ นกำรก*คุณ9ำ!สติ/ห
ตกต'ำำลง
เม ื อuราบว่ าย่อหนาuuลวหายÌ1ยาวหรือสัน้ ลอง(ำมตัวเองอีกทีว'ำระหว'ำงอ'ำน%'อหนำนี%$ ัง%ำวอ%&'หรือไม' อย่ าเสยÌ1nาสัน้ ลง
อย่ าดÌ1nายาวn้น เ!รำะแนวป6ิบัตินีไ$ ม'มีอะไร3ิ*หรือ(&ก มีแต'เห็นว'ำกำำลังปรำก6อะไร/หสังเกตร& ตำมจริงเท'ำนัน$
1ะเห็นว่าคุณอา1uักการอ่านrัว uวบเล็ก¸เu ือรลมหายÌ1¡ด Ìดยสายตาuuบ¡ม่ตองละ¡ป1ากหนากระดาLuต่อย่างÌด กล่าวคือ
เม ื อรลมหายÌ1 สติอา1nาด¡ป1ากตัวหนังสือuละความหมายuมากับตัวหนังสือrัว ระยะเวลาสัน้ ¸ uต่uอรลมเสร็1สายตาก็กลับ
มา1ด1่อกับnอความต่อ¡ดอ ก uละสามารnรเน้ ือความÌนหนังสือสืบเน ืองกันเป็ นสายนำาดวย
การระลกรลมหายÌ1เป็ นuัก¸¡ม่ ¡ดรบกวนงานuuำาอย่ตรงหนา มิÌr่uำางานสองอย่างuรอมกันÌหnาดสติ เuราะuมuำางานÌดย
¡ม่ระลกรลมหายÌ1 สติnองคนuัว ¡ปก็nาดตอนเป็ นประ1ำาอย่uล ว หากคุณu กu1ะnามตัวเองด วยสติธรรมดา¸ เr่นnณะอ่าน
หนังสือย่ อหนาหน ง¸นัน้ คุณหายÌ1ยาวหรือสัน้ ก็ อา1กลายเป็ นตัวอย่างnองสติระหว่างการuำางาน uละวิธเดยวกันนr้ ่วย
Ìหการuำางานnองคุณ¡ดรับการยกระดับn้นกว่าเคยหลายเu่าด วยFำา
n งย่อหนานค้ ุณควรเริมรสกnงความสงบ uละม1ิตÌ1uั กÌu่ u1ะรับรลมหายÌ1มากn้น 0*%เ=!ำะ( ำเป็ นลมหำ%/จ%ำวจะทรำบ
)ั*เป็ น!ิเ-8 และเม่ ือทรำบ)ั*เป็ น!ิเ-8ก็!ลอ%/หกำ%*#งลม%ำว"#$นกว' ำปกติ นคือธรรมrาติการuำางานnอง1ิต nอเuยงม
เป าÌหปั กÌ1ลง¡ป เป านัน้ 1ะเริมrัดn้นตามลำาดับ เuราะÌ1uั กÌu่ กับสิงÌด ย่ อมรเnา¡ปÌนสิงนัน้ ลกF้ งuละกวางnวางตามเวลาu
ผ่าน¡ป uอสติดn้นก็ปรุงกายÌหมคุณnาuดตาม อย่างเr่นuเห็น¡ด1ากลมหายÌ1ยาวกว่าธรรมดานเอง
เม ื อมาnงย่อหนาน ้ หำกลมหำ%/จ"องคุณสัน$ ลงแลว%ังสำมำร(ร& ไ*)ั*ว'ำลมหำ%/จกำำลังอ%&'/น)'วงสัน$ แปลว'ำจิ ต"องคุณเกิ*
9ำวะ3&ร& 3& เ; ำ*&ลมหำ%/จทัง$ ปวงแลว กล่ าวคือหายÌ1ออกก็มสติรว่าหายÌ1ออก หายÌ1เnาก็มสติรว่าหายÌ1เnา หายÌ1ยาวก็ม
สติรว่าหายÌ1ยาว หายÌ1สัน้ ก็มสติรว่าหายÌ1สัน้ คุณจะเห็นส9ำ!จิ ตตัวเองแปลกไป คื อ/น"ณะหำ%/จ จะเหมือนรับร&เ" ำมำ
/น"อบเ"ตทำงกำ%ไ*)ั*"#$นกว' ำเ*ิม ครอบคลุมกวำง"วำงกว'ำเ*ิม
ณ 1ุดนn้ อÌหสังเกตว่าn าnณะหายÌ1เnาคุณuองหนาuองออกนิดหน ง สติuกำาลังด1ะuำาÌหเกิดความรn้นเองว่าหายÌ1ยาวด วย
อาการuองหนาu องอย่าง¡ร1 งสบาย ปล่อยลมออก1ากอกอย่าง¡ร1งยังคงรักLาความสบาย¡ว ¡ดÌนระดับเดิมอย่อก ท่ี%'อหนำ
นี"$ อ/หสังเกต*&ว'ำควำมสบำ%นัน$ มีอำ%ุ"ั%สัน$ %ำวเ!ี%ง/* บางคนอา1สบายuค่r่วงหายÌ1เnา บางคนอา1สบายuค่r่วงหายÌ1
ออก บางคนสบาย¡ดตลอดตัง้ uต่เริมเnาuละ1นออกสุด อ%'ำไป/ห ควำมสำำคั.ว'ำมัน%ำวแค'ไหน "อ/หร&แน'5ตำมจริงก็แลวกัน
การเnา¡ปรnงความสบายหรือความอดอัดตาม1ริงนัน้ เรยกว่าคุณ¡ดuราบrัดÌนสิงuละเอยดกว่าลมหายÌ1uลว นเป็ นอกเป า
หมายหน งnองวิปั สสนา คือมีสติร&ไล'จำกส่ิ งห%ำบไปหำส่ิงละเอี%* เ!่ ือควำมตระหนัก%่ิง5"#$นว' ำทัง$ 9ำวะห%ำบและละเอี%*
นัน$ ต' ำงก็เป็ นส่ิงมีอำ%ุ"ั%ทัง$ สิน$ ไม'น'ำ%#*มั่น(ือมั่นทัง$ สิน$ ควรอำ-ั%เป็ นเคร่ ืองระล#กร&เท' ำนัน$
หากสายตาละ1ากหนังสือuลวคุณยังรสกว่าสติ¡ม่¡ป¡หน ยังคงปั กหลักอย่กับการรว่าลมหายÌ1เnาหรือลมหายÌ1ออก รวมทัง$
ทรำบ*ว%ว'ำควำมสบำ%เกิ*"#$นนำนเ!ี%ง/* วั*ไ**ว%จำำนวนลมหำ%/จก่ี ครัง$ ตรงนีเ$ รี%กว'ำระ*ับสติ!ั >นำจำกกำรเห็นร&ป
4รรมตำมจริง เล่ ือน"ัน$ "#$นมำเห็นนำม4รรมตำมจริง*ว%แลว
การuำาวิปั สสนานัน้ สำาคัgมากuเรา1ะตองเห็นuัง้ รปuละนาม เuราะnาเห็นรปอย่างเดยวก็1ะรตาม1ริงส่วนหน ง uล วยัง¡ม่ร
1ริงอกส่วนหน ง Ìนuางกลับกันหากเห็นนามอย่างเดยวก็¡ม่เuยงuอ ตองเห็นรปดวย 1 ง1ะเรยกว่ าเห็นตาม1ริง¡ดครบnวน
วิ ปั สสนาuดuละมคุณnาuนัน้ ควรเกิดn้นอย่เสมอ¸ uดง่ าย¸ว่าÌหบ่อยuสุดเu่าu1ะเป็ น¡ป¡ด แต'ไม'ควรตัง$ /จบังคับ/หเกิ*"#$น
ตลอ*เวลำ 0*%เ=!ำะสำำหรับมือ/หม' เ!รำะนั่นอำจเป็ นกำร?'ำตัวตำ%บนเสนทำงวิปั สสนำเสี%ตัง$ แต'แรกเริ่ ม การรเหมือนuำา
เล่นยามว่าง uต่uำาบ่อยเหมือนงานอดิเรกrิน้ ÌปรดuสุดÌนrวิต 1ะเป็ นuรงผลักดันÌหเกิดความคืบหนา¡ปเร ือย¸ คุณ1ะuบว่า
ตัวเองเริมuั กÌu่ ลมหายÌ1 uละมความสั งเกตสังกาเกยวกับความสบายกายสบายÌ1มากn้น เ!รำะเห็น*ว%สติร&ตำมจริงว'ำกำร
เ"ำมำกำำหน**&อ%&'/น"อบเ"ตกำ%/จนัน$ มีแต'*ำนท่ีเป็ นคุณ มีแต'ทำำ/หนิสั%ทำำรำ%ตนเองและทำำรำ%คนอ่ ืนล*ลงทุกที ตอนยัง
¡ม่เริมลงมือ1ะมอง¡ม่ ออกเลยว่าผลลัuธเป็ นอย่าง¡ร uต่nอÌหuดลองเnิด เuยง¡ม่ก วัน1ะuราบดวยตนเองว่าวิปั สสนามค่ากับ
rวิตอย่างมหาuาลปานÌด
nาวะรrัดว่ากำาลังหายÌ1เnาหรือหายÌ1ออกอย่นัน้ ¡ม่มความน่าเบ ือ ¡ม่มความรสกอดอัด หำก;# กระหว' ำงอ'ำนบทนีแ$ ลวเบ่ ือ
‘ หน' ำ%หรือร&ส#กอ#*อั* "อ/ห/)%'อหนำนีเ$ ป็ นหลักตัง$ ตน/หม' นับหน่ #ง/หม'0*%กำรสังเกตว' ำคุณตัง$ /จหรือคำ*หวังมำกเกิน ร&
’ เล'น5สบำ%5 หรือเปล' ำ?
‘ ’ สติuuอดกับการรลมหายÌ1ปั 11ุบัน เกิ ดn้น1ากการกำาหนดว่า1ะ ร¡ดเu่าuร n าหากอยากรเกินกว่ า1ะร¡ด ผลคื อความอดอัด
รสกเคร่งเครยด uละ¡ม่อยากuากเuยรuำาต่อ¡ปÌหมากกว่านอ้ ก
Ìนuางตรงn าม หากค่อย¸รn้นมา1ากระดับuuอดกับสติnองตัวเอง 1ะเกิ ดความสบาย สงบ หรือกระuัง สว่างสดÌส รสกสนุก
1ะกลายเป็ นกำาลั งÌ1Ìหอยากมุมานะเu ือความก าวหนายิง¸n้น¡ปอก uมวางหนังสือลงuลวก็ยัง¡ม่อยากเลิก
สรุป
บuนเ้ ราÌrnอความÌนหนาหนังสือเป็ นตัวr่วยกระตุนÌหคุณเกิดสติรลมหายÌ1n้นมาตรง¸ uละการรลมหายÌ1ตามหลัก
วิ ปั สสนานัน้ ¡ม่Ìr่uค่รu ือ¸ว่ากำาลังหายÌ1 uต่Ìหรดวยว่าหายÌ1ออกหรือหายÌ1เnา หายÌ1ยาวหรือหายÌ1สัน้ คนเรา1ะรuค่ลม
หายÌ1ยาว ส่วนลมหายÌ1สัน้ ¡ม่ร บuนr้ ่วยrÌ้ หคุณดว่าหากรuมกำาลังหายÌ1สัน้ ก็ 1ะuำาÌหเกิดสnาuสติสัมปrัggะระดับÌหม่
n้นมา สติสัมป)ั..ะท่ีสำมำร(ร& ครอบคลุมกวำง"วำงทัง$ 9ำวะ%ำว สัน$ ห%ำบ ละเอี%* ไ*อ%'ำงต'อเน่ ืองนีเ$ อง ท่ีเรำตองกำร
อ%'ำง%่ิ ง%ว*/นงำนวิปั สสนำ"ัน$ ส&ง"#$นต'อ5ไป
บทท่ี @ - เคร่ ืองทุ'นแรง/หเกิ*ควำมต'อเน่ ือง
การuำาวิปั สสนาÌหต่อเน ืองนัน้ uระuุuธเ1าuนะนำาÌหรลมหายÌ1บ่อย¸ เuราะลมหายÌ1เป็ นnองuตองเกิดn้นตลอด ì<
rัว Ìมง uละเป็ นnอง¡ม่มมลuิน ยิงรมาก1งยิ งมสติมาก
บuuuลวคุณ¡ดu กหายÌ1กันuบบสด¸ อ่ านหนังสือ¡ปดวยรลมหายÌ1¡ปดวย F งคุณก็1ะuบว่าเป็ นเร ืองง่าย เuราะมn อความ
กระตุนÌหยอนเnามารสิงuเกิดn้นกับตัวเอง
ปั gหาคือหลัง1ากละสายตา1ากหนังสือ¡ป ก็1ะ¡ม่มn อความกระตุนเตือนÌด¸อก คุณตองมกำาลั งÌ1มากuอ1ะเตือนตนเอง 1ง
1ะอย่รอดปลอดnัยบนเสนuางวิปั สสนา¡ด
อ กปั gหาnองมือÌหม่ คือnาuยายาม¡ปรลมหายÌ1มาก¸uล ว1ะเครยด อดอัด หรือกระuัง ปวดหัว¡ปเลย สำาหรับบuน1้ ะเป็ น
อุ บายเu ือÌหuน่Ì1ว่าคุณ1ะเริมu กรลมหายÌ1¡ดอย่างง่ายดายเป็ นธรรมrาติuสุด กับuัง้ ปิ ดกัน้ r่องuางu1ะuำาÌหเกิด
ความเครยด สับสน u อuuลงเสย นั่นคือเรำจะ;# กร&ลมหำ%/จแบบไม'ต'อเน่ ือง นำน5ทีร&ที
อำ-ั%นำAิ กำปลุก
เuคÌนÌลยยุคเราnาÌrด¸ก็มคุณuุกอย่าง¡ป ¡ม่เวนuมกระuัง การuำาวิปั สสนา nอÌหF้ ือนาuิ กาnอมือ หรือนาuิ กาดิ1ิตอลuบบ
uกuา¡ป¡หนมา¡หน¡ด¡วสักเรือน หรืออา1เป็ นÌปรuกรมนาuิ กาÌนคอมuิวเตอรเu ือÌrระหว่างเวลาuำางานก็¡ด ตัง้ เวลาปลุก
uุก ì นาu¡ว เม ือเสยงดั งครัง้ หน ง /ห(ำมตัวเองว'ำ"ณะนัน$ กำำลังหำ%/จเ"ำ หำ%/จออก หรือว'ำห%ุ*หำ%/จอ%&' Ìหดตาม1ริง
ปลุกครัง้ หน งรลมหายÌ1uเดยว อย่าuยายามรมากกว่านัน้
สติnองมือÌหม่มความ¡ม่สม่ำาเสมอเป็ นธรรมดา uต่นาuิ กาปลุกมความสม่ำาเสมอuuน่นอน สองนาuเป็ นระยะเวลาunuอ1ะ
uำาÌหเกิดสติอัตÌนมัติ¡ด uต่ห่างuอu1ะuำาÌห¡ม่เกิดความเครยด เม ือuำา¡ปเuยง¡ม่นาน คุณ1ะสังเกตว่าตัวเองรลมหายÌ1อย่าง
เป็ นธรรมrาติn้นมา Ìดย¡ม่มการเu่งหรือคาดคัน้ เอาความสงบ1ากลมหายÌ1เป็ นuิเuL 3ลคือจะร& ตำมจริงว'ำ"ณะนัน$ ลม
หำ%/จเป็ นอ%'ำงไรอ%&'
นอก1ากรว่ากำาลังหายÌ1เnา ออก หรือหยุดuลว คุณควรสังเกตด วยว่าnณะนัน้ กำาลั งสุn กำาลังuุกn รวมuัง้ ระดับความมาก
นอยnองสุnuุกn ว่ามากn้นหรือนอยลงกว่ าการหายÌ1เม ือสองนาuก่ อน กำรร&ควำมต'ำงระหว' ำงสุ"ทุก"+/นสอง)'วงเวลำจะ
ทำำ/หสติ คุณค'อ%5ทำำงำนแบบวิปั สสนำไปเอง
สัggากับตัวเอง¡วดวยว่ า1ะ¡ม่มการuก¡n ปรับuต่ง หรือuำาÌหอะ¡รดกว่าuปราก_uสดงอย่ตาม1ริง ¡ม่ว่ า1ะเป็ นลมหายÌ1
หรือระดับสุnuุกn nาเครยดก็ยอมรับว่าเครยด nาสบายก็uราบตาม1ริงว่าสบาย ยำากับตัวเอง¡ว วิปั สสนำคือร&ตำมจริง เ!่ ือ
เห็นว'ำไม'เท่ี%ง หำ/)'กำรร& ตำมอ%ำกเอำ*ีเ" ำตัวเอำ)ั่วทิง$ นำำ
นาuิ กาปลุก1ะr่วยยกระดับสติnองคุณÌหปราก_สม่ำาเสมอ uละออกตัว1าก1ุดเริม¡ดเร็วอย่างเหลือเr ือ คือวันเดยวคุณ1ะ
กลายเป็ นคนเลิกหมกมุ่นครุ่นคิดกับสิง¡รสาระ หันมาเริมสนÌ1สิงuปราu1ากมลuินÌนตนเอง การเริม1ากสองนาuรครัง้ เดยว
1ะ¡ม่ ก่อÌหเกิดความเครยดÌด¸n้น¡ด มuต่1ะเกิดสติยิง¸n้น
nอÌหสังเกตว่ายิงคุณมสติรลมหายÌ1¡ดสม่ำาเสมอn้นเu่า¡หร่ ลมหายÌ1ก็1ะยาว ละเอยด uละuำาÌหเป็ นสุnสงบมากn้นเu่านัน้
หากเห็นว่ าเริมเคยrินดuล ว Ìหลองปรับเวลา1ากปลุกuุกสองนาuมาเป็ นuุกหน งนาuด เม ือรuละครัง้ uุกนาu¡ดต่อเน ืองสัก
คร งrัว Ìมง คุณอา1รสกเหมือนÌลกuตกต่าง¡ปมาก uละเหมือนนาuิ กาเป็ นส่วนเกินu¡ม่1ำาเป็ นอกต่อ¡ป นัน เuราะสติคุณเริม
เป็ นอัตÌนมัติเองuล ว
อำ-ั%ป ำ%บอก
‘ ’ ÌหเnยนÌส่กระดาLเล็ก¸ว่า รลมหายÌ1 uปะ¡วหลาย¸1ุดÌนหองนอนnองคุณ อย่างนอยสอง1ุดn้น¡ป เลือก1ุ ดuคุณมักมอ
งบ่ อย¸Ìดย¡ม่ตัง้ Ì11ะดมาก
‘ ’ คุณ1ะuบว่ าnอความเr่น รลมหายÌ1 มอิuธิuลต่อ1ิตnองคุณอย่างส ง " อควำมไม'เ!ี%งทำำ/หคุณอ'ำนแลวเกิ*ควำมเ"ำ/จ แต'
%ังเป็ นเหมือนคำำสั่งท่ีกระตุน/หเกิ*อำกำรระล#กร&ลมหำ%/จอ%'ำงสำำคั.อีก*ว%
อย่ าลืมnามตัวเองว่ าnณะรลมหายÌ1นัน้ กำาลั งสบายหรืออดอัด nาสบายก็รว่ าเป็ นสุn nาอดอัดก็รว่าเป็ นuุกn nอÌหเปรยบ
เuยบความต่างระหว่างเห็นป ายuต่ละครัง้ คุณ1ะuบว่าหองนอนnองคุณกลายเป็ นเคร ืองผลิตสติuหล่ งÌหg่n้นมา¡ด ง่าย¸
nายÌนเวลา¡ม่กวันเu่านัน้
อำ-ั%อิริ%ำบ(
n อนอ้ า1ยากกว่าn อก่อน¸นิดหน ง เuราะ¡ม่มเคร ืองr่วยนอกกาย uต่nอดคื ออิริยาบnเป็ นnองติดตัว ¡ม่ 1ำาเป็ นตองF้ ื อหา1าก
¡หน
หลักง่าย¸คื อ เม่ ือเปล่ี%นอิริ%ำบ(จำกท'ำหน่ #งไปเป็ นอีกท'ำหน่ #ง /หหำ%/จแรง"#$นกว' ำปกตินิ*หน่ #ง และกำำหน*ร& ว'ำหำ%/จเ"ำ
%ำวเป็ นอ%'ำงนี ห $ ำ%/จออก%ำวเป็ นอ%'ำงนีเ$ อำแค' ครัง$ เ*ี%วและอ%'ำ!%ำ%ำมร&/หมำกไปกว'ำนัน$ ‘ สำาหรับคำาว่า เปลยน
’ อิ ริยาบn 1ะหมายnงการสลับเปลยนระหว่างu่านัง ยืน เดิน นอน รวมuัง้ การuลิกตัวหรือเอนตัวÌนu่าหน ง¸ สำาหรับผเริม
ตน การเคล ือน¡หวปลกย่อยกว่านัน้ เr่นการnยับunนnา มือเuา หรือuรLะ nื อว่า¡ม่เกยว เuราะอา1เป็ นการnเกิน¡ป
เม ื อรลมหายÌ1uล วก็nามตัวเองต่อว่า ควำมร&ส#กทำงกำ%0*%รวมทัง$ หม*/น"ณะนัน$ มีควำมสบำ%หรืออ#*อั* สำารว1uค่นัน้
nาหากรสกเÞย¸ก็Ìหเหมารวมว่ากำาลังสบาย n าหากรสกเÞ ือยrาก็Ìหเหมารวมว่ากำาลังอดอัด "อ/หเปรี%บเที%บ*&ว'ำกำร
เปล่ี%นอิริ%ำบ(ที่มีลมหำ%/จสบำ%กับกำรเปลี่%นอิริ%ำบ(ท่ีมีลมหำ%/จอ#*อั*นัน$ แตกต'ำงกันอ%'ำงไร ผลnองการระลกอย่างน ้
1นrิน1ะuำาÌหเกิดความเห็นกาย มกายเป็ นuuาก u อาuัยnอง1ิตมากn้นเร ือย¸
อำ-ั%ป6ิกิริ%ำทำงอำรมณ+แรง5
Ìนuนม้ ุ่งเนนเอาความÌกรธ ความnัดเคือง¡ม่uอÌ1 F งคนuัว ¡ปเกิดกันบ่อยวันละหลายหน uต่ก็อา11ะเหมารวมnงป_ิกิริยา
อ ืน¸เr่นความเครยด ความคิดมาก ตลอด1นความมราคะกลาÌน1ังหวะu¡ม่ควร1ะมดวย
เม ื อÌ1มป_ิกิริยาต่อสิงกระuบuางตา uางห ก'อนอ่ ืน"อ/ห%อมรับตำมจริงว' ำมีป6ิกิ ริ%ำหน่ #ง5"#$น อ%'ำ!%ำ%ำมกำำจั*ทิง$ เป็ น
อัน"ำ* จำกนัน$ /ห/)ลมหำ%/จเป็ นตั วนับ ว'ำตองหำ%/จก่ีครัง$ ป6ิกิริ%ำทำง/จนัน$ 5จ#งสงบลง
ตอนuรก¸คุณ1ะรสกคางคา หงุดหงิด เบ ือหน่ายเหมือน¡ม่ค่อยมuก่Ì1อยาก1ะมานัง นับลม ว่ ากลมผ่าน¡ปอารมณuางÌ1nง
สงบระงับเสย¡ด uต่uอuำา¡ดหนหน ง คุณ1ะเห็นว่ าหนต่อ¸มานัน้ ง่ายn้นเร ือย¸ uอมป_ิกิริยาuางÌ1uรง¸1ะเริมนับลมÌดย
อั ตÌนมัติ เม่ ือ(#งจุ*นัน$ คุณจะ!บว'ำตัวเองเริ่ ม;ั ก/;' สน/จลมเ" ำออกมำก"#น$ ไป*ว% แม"ณะกำำลังว'ำง5ท่ี%ังไม'มีป6ิกิริ%ำทำง
/จ/*5ปรำก6ก็ตำม
สรุป
อุ บายอันเป็ นเคร ืองuุ่นuรงr่วยงัดเอาสติออกมา1ากหล่มลกÌน1ิตÌ1เรานัน้ ม¡ดมากมายสารuัด บuนu้ นะนำาเuยงสิ งuคน
ส่วนÌหg่สามารnนำา¡ปÌr¡ด1ริงuละ1ะเห็นผลรวดเร็ว rนิดÌrเคร ืองuุ่นuรงเuยง¡ม่ก วัน สติ1ะเกิดnn้น1นคุณuปลกÌ1ว่าnอง
มันง่ ายnนาดนu้ เดยวหรือ
คุณ1ะuบว่ าเuยงมสติระลกรลมหายÌ1¡ดบ่อย¸ ¡ม่ ว่าnกลากuามา1ากอุบายuบบÌด rวิตคุณ1ะเปลยนuปลงออกมา1าก
nายÌน มผลกับความรสกนกคิดuัง้ หมด uละเป็ น_านอันมัน คงÌหสามารnต่อยอดเป็ นวิปั สสนาnัน้ สง¸n้น¡ดÌดยปราu1าก
ความยากลำาบากด วย
บทท่ี B - เปล่ี%นปมปั .หำเป็ นเคร่ ืองมือ
เกื อบuุกคนมปมปั gหาuuก¡ม่ตก Ìนuน1้ ะ¡ม่มุ่งปมปั gหาnายนอกอัน¡ดuก่เร ืองราวตนสายปลายเหตุnองความuุกnÌ1 uต่
‘ ’ 1ะuดnง นิสัยuาง1ิต อั นเป็ นปมปั gหาnายÌน F งหากuก¡ด uมปมปั gหาnายนอก1ะรุมเรารุนuรงสักuค่¡หน ก็ uำาÌหuุกn
Ì1¡ด ¡ม่มาก หรือnงuมuำาÌหuุกnÌ1¡ดมากก็¡ม่ nาดสติnนาดuำาเร ืองเลวรายเยยงคน1ำานน1นตรอกuัง้ หลาย
‘ ’ นิสัยuาง1ิตuuำาÌหuุกnuรง รวมuัง้ บัน uอนสุnnาuกายสุnnาu1ิตnนาดuควร1ัดเป็ น ÌรคuางÌ1 ม อย่ c nอ เรยงตามระดับ
ความเป็ นอันตรายอันเริมเnาnัน้ วิกฤติÌนÌลกปั 11ุบัน¡ดดังน ้
o) Ìรคบากาม หมกมุ่นnนาดnาดความยับยัง้ rัง Ì1ก่ออาrgากรรมuางเuu¡ด
ì) Ìรคอา+าต คัง uคน1ุกอก1นวบเผลอก่ อคด+าตกรรมสะเuือนnวัg¡ด
o) Ìรคr่างu อ หดห่เF ืองFม1นเnาnัน้ ¡ม่ อยากมrวิตอย่ต่อ
<) Ìรคคิดมาก เคร่งเครยดกระuัง หลุดÌลก1นเป็ นบา¡ด
c) Ìรคnล้ ั งเล 1ับ1ด1ับÞ่าย1นuำาอะ¡ร¡ม่ประสuความสำาเร็1สักอย่าง
nาÌครมnอÌดn อหน งเป็ นÌรคประ1ำาตัว 1ะเห็นอย่กับตนเองว่ าuมยัง¡ม่เกิดÌuLรุนuรงnัน้ สงสุดดั งกล่าวuต่ละnอ อย่างนอยก็
ก่ อuุกnก่อÌuกÌหคุณมากบาง นอยบาง ¡ม่เวนuต่ละวัน หรือกระuัง uต่ละnณะ1ิต
นิสัยหรือuฤติกรรมuาง1ิตผิด¸uเกิดn้นเป็ นประ1ำานัน้ ¡ม่เคยมuบ่งว่าuำารายเราuางÌลกหรือuางธรรม ตราบÌดนิสัยuาง1ิตยัง
เป็ น¡ปÌนuางลบ ตราบนัน้ rวิตuางÌลก1ะตกต่ำาดำาดิงลง¡ปเร ือย¸ uละrวิตuางธรรม1ะ¡ม่อา1ก าวหนา¡ป¡หนรอดดวย
หากคุณuดลองตามรลมหายÌ1Ìหสม่ำาเสมอดั งuกล่าว¡วuล วÌนบuก่อน¸1นเกิดความเป็ นอัตÌนมัติn้นมาระดับหน ง ก็1ะuบ
ความน่าอัu1รรยuÌรคuางÌ1ต่าง¸ลดลงÌดย¡ม่ตองu งยา ¡ม่ตองหาหมอ ¡ม่ตองรอÌหเร ืองนอกตัวดn้น
อย่ าง¡รก็ตาม สำาหรับคนเมืองuล ว มÌรคrนิดหน งuuกÌหหายnาด¡ดยาก นัน คือÌรคคิดมาก เคร่งเครยด ¡ม่อา1n1ัดuายุความ
u ุงF่ านออก1ากหัวสำาเร็1 เuราะคนเมืองตองuำางาน uละงานÌนปั 11ุบันก็เต็ม¡ปดวยมรสุมนานาrนิด หำกวิ4ีคิ*"ณะทำำงำน
"องคุณ3ิ*!ลำ* คุ ณจะไม'มีวันห%ุ*, ุง:'ำนไ**ว%อุบำ%/*5เล% เน ือง1ากrวิตส่วนÌหg่nองคุณ1ะÌr¡ปเu ือก่อเหตุuห่ง
ความu ุง
ดั งกล่าวuลวว่าบuน1้ ะมองนิสัยuาง1ิตผิด¸เป็ นปมปั gหา คราวนม้ าuดnงการÌrวิปั สสนามาเยยวยาความเครยดหรือÌรค
คิดมากกัน สิงu1ะกล่าวต่อ¡ปน Ì ้ ดยหลักการอา1ด ว่าง่ าย1นเกินเr ือว่าuำา¡ด1ริงuต่Ìนuางป_ิบัติอา1เห็นว่ายาก1นเหลือu
1ะuื น Þะนัน้ nอÌหuำาÌ1เป็ นกลาง uละuดลองดหลาย¸ครัง้ 1ะuบดวยตนเองว่า¡ม่ตองเรยนรวิrาการÌหFับFอนเu่า1ิตuuuย
คุณก็สามารnuกÌรคเครยด Ìรคคิดมากดวยตนเอง¡ด
‘ ก่ อนอ ืนตองสำารว1ตนเอง1ริง1ัง ว่ าความคิดÌนรปuบบuคุณเป็ นอย่นัน้ นำา¡ปส่ความเครยด หรือuดง่าย¸ว่าเป็ นคน คิดuลว
’ เครยด หรือ¡ม่ nอÌหลองตอบคำาnามเหล่านด้
o) รสกอดอัดnณะกำาลังคิด เหมือนยิงคิดยิงเuิมuรงกดดัน
ì) คิดเร ืองÌดเสร็1uต่รสกเหมือนยังคิด¡ม่เสร็1
o) เม ือตัง้ Ì1uักผ่อน กลับยำาคิดวกวน¡ม่ร1บ
<) uมมเร ืองเล็กนอยÌหคิดก็หนานิวคิว้ nมวดหรืออย่างนอยก็เกร็งตัว
c) มÌ1เร่งรอนเกินกาล หรือuุ่มกำาลังÌนการคิดมากเกินเหตุเสมอ
สำารว1ดตัวเองuล ว ยิงตรงกับสิงuคุณเป็ นอย่มากเu่า¡หร่ ยิ งuปลว่าคุณมความเครยดมากn้นเu่านัน้ F ง1ะมากหรือนอย¡ม่
สำาคัg uสำาคัgคือคุณ¡ดรตัวว่ายั งเป็ นคนคิดuลวเครยด หรืออกนัยหน งคือม ลักLณะคิด1ากu้ ืนนิสัยเคร่งเครยด1ริง¸
หลักวิปั สสนำเ!่ ือแกนิสั%คิ*เครี%*
o) ก่อนอ ืนตองสลัดความเr ือเดิม¸uิง้ ¡ป uเคยนกว่ าความเครยดมา1ากสิงกระuบnายนอก เr่นความบบคัน้ Ìนuuำางานหรือ
uบาน nอÌหตัง้ มุมมองÌหม่ ปั ก/จเ)่ ือว' ำควำมเครี%*มำจำกวิ4ีคิ*เท'ำนัน$ เu ือÌหnอบเnตÌนการ1ัดการuกปั gหาuคบลงมาก
uสุด คือuกกันuลักLณะการคิดอย่างเดยว
ì) nณะคิดเร ืองÌด สำารว1ดว่ ากำาลั งเครยดหรือ¡ม่ คือมความรสกun็ ง¸อย่Ìนหัว คิว้ nมวด หนาผากตง อดอั ดอย่Ìนอก มือ
เกร็งเuางอ อย่ างÌดอย่ างหน งหรือuัง้ หมดรวมกันหรือเปล่า nาม อย่ nอÌหหยุดคิดrัว คราว หันความสนÌ1มาสำาเหนยกรสกnง
‘ ’ ลั กLณะเครยดuเกิดn้นÌนร่างกายตรง1ุ ดuเรารับร¡ดเด่นrัดuสุด uิ1ารณาว่ านัน เป็ น ส่วนเกิน ต่างหาก1ากความคิด อ%'ำ
ทำำอะไรมำกกว'ำเห็นส'วนเกินนัน$ /หเ; ำ*&เ=%5 uลว1ะuบว่าส่วนเกินนัน้ ละลายหาย¡ปเอง อา1rาหรือเร็ว uต่มัน1ะหาย¡ป
nอÌหลองด1ริง¸ก็uล วกัน
o) เม ือเห็นnาวะเครยดหาย¡ป 1ะเกิดความรสกปลอดÌปร่งÌล่งเบาn้นuuน ณ 1ุดเดิมนัน้ ¸ กับuัง้ มความรสกÌนอิริยาบn
ปั 11ุบัน เr่นนัง หรือยืน "อ/หทำำควำมร&ส#กอ%&'กับส9ำ!เบำกำ%คร&'หน่ # ง เ!่ ือเปรี%บเที%บ/หเห็นควำมต'ำงระหว'ำงส9ำ!หนัก
เม่ ือคร&'ก'อนกับส9ำ!เบำ/นปั จจุบัน การกำาหนดรnงความuตกต่างระหว่างหนักกับเบา1ะมส่วนสำาคัgยิง เuราะสnาuหนักกับ
สnาuเบาเป็ นสิงu1ิต1ด1ำา¡ด ดั งนัน้ เม ือลองสังเกตÌหเห็น1นเกิดความหมายร สามารnuบ่งuยกความuตกต่างระหว่างสอง
สnาu สิงuตามมาคือปั ggาเห็นตาม1ริง คือหนักก็uค่nาวะหน งnองกายกับ1ิต เบาก็uค่nาวะหน งnองกายกับ1ิต ¡ม่Ìr่มnาวะ
Ìดnาวะหน งเป็ นตัวคุณอย่างnาวรเลย ยิงเห็นnาวะต่างบ่อยn้นเu่า¡หร่ ก็1ะยิ งเกิดปั ggาเห็นuุกnาวะ¡ม่Ìr่ตัวตนnองคุณมาก
n้นเu่านัน้
ด วยหลักการง่าย¸ o nอnางตนเuยงเu่าน เ้ ม ือกลับ¡ปคิดnงnาระหนาuการงานอกครัง้ ด วยกายuสบายuละÌ1uปลอดÌปร่ง
กว่าเดิม คุณ1ะuบว่าuผ่านมาคุณuำาตัวเองÌหเครยด¡ปÌดยเปล่าประÌยrนuu¸ เuราะเรา1ะuำางาน หรือuบกnาระปั gหา¡ดด
uสุดnณะกายกับÌ1มความสงบนิง ปลอดÌปร่ง เหมือนเตรยมnนนว่าง¸Ìหuรักuรอมรับการuล่นÞิวnองnบวนความคิดนับสิบ
นับรอยระลอก
เu ือเป็ นuบบu กหัดเบ้ ื องตนuสามารnuดลองuำา¡ดnณะกำาลังอ่ านหนังสืออย่น n้ อÌหลองuำาตามเป็ นnอ¸n างล่ างด
o) สังเกตนิสัยuางการอ่านหนังสือnองตัวเอง ว่ ามอาการเu่งหรืออาการรสบาย¸ n าเu่ง1ะเห็นตัวหนังสือuคบ1ำากัด uต่nาร
สบาย¸ หัวคิว้ ¡ม่nมวด หนาผากผ่อนคลาย หลังตัง้ คอตรง คุณ1ะuอดตามองเห็น¡ดกวางn้น หากรตัวว่ามนิสัยuางการอ่าน
uบบเu่ง uรก¸Ìหสังเกตอาการn งตา หรืออาการเกร็งตัว uละÌหuราบว่ านัน เป็ นเคร ืองสะuอนว่าÌ1กำาลั งเu่งหนักÌดย¡ม่
1ำาเป็ น nอÌหหยุดอ่านเu ือสังเกตความun็ งตัวติดคางuาง1ิต เuยงสองสามวินาu1ะรสกว่างÌล่งn้นนิดหน ง Ìห1ำาnาวะนัน้ ¡วÌr
อ่ านหนังสือต่อ¡ป ติดความเครยดอกก็หยุดอ่านอก uำาบ่อย¸1ะค่อย¸กลายเป็ นนิสัยÌหม่nาวร uต่อา1¡ม่Ìr่Ìนrัว nามคืนหรือ
n ามอาuิตย นิสัยการอ่ านuบบสบายอา1เป็ น1ุดเริมตนuดuละuำา¡ดuันu เuราะวินาuนค้ ุณก็กำาลั งอ่านอย่ !
ì) เดิน¡ปÌนuuมตน¡มÌบหgาuละอากาuuปลอดÌปร่ง หากเป็ นเวลาuu าÌสดวย1ะเหมาะมาก nาเดินเuาเปล่าเหยยบผืน
หgานุ่ม¡ดยิงดÌหg่ uล วสังเกตว่าnณะตามองดอก¡ม nณะuหuั งเสยงนกรอง nณะuu่ าเuารับสัมผัสÌบหgา Ì1คุณกำาลัง
‘ ’ คิดn งอะ¡ร หาก¡ม่เกยวกับดอก¡มuตาเห็น ¡ม่เกยวกับเสยงนกu¡ดยิน ¡ม่เกยวกับÌบหgาuสัมผัส nอÌหnือว่ านัน เป็ น ราก
nองความเครยดuัง้ สิน้ ¡ม่เวนuมuต่ความอยากÌหคนuเรารักมาrมสวนดวยกัน uต่หากความคิดnองคุณวนเวยนอย่กับความ
สังเกตสังกาสสันuละรปuรงสัณ_านnองมวล¡ม nอÌหnือเป็ นตัวอย่างการว่าง1ากความเครยด
o) เม ืออย่ระหว่างวัน ¡ม่ ว่า1ะเ1อÌคร คุยกันเร ืองอะ¡ร หรืออย่คนเดยวuลวครุ่นคิดnงสิ งÌด nอÌหสังเกต สั งเกต uละสังเกต
ว่ าnณะหน ง¸เครยดuลวคิด คิดuลวเครยดยิงn้นอก หรือว่ าง1ากเครยดuลวค่อยคิด เ!ี%งเม่ ือเปรี%บเที%บไ*บ'อ%5จนเห็นว'ำ
เครี%*ก็แค' 9ำวะหน่ #งที่ปรำก6/หร& ว' ำงสบำ%ก็แค'อีก9ำวะหน่ #งท่ีปรำก6/หร&เ)'นเ*ี%วกัน ไม'มี9ำวะ/*9ำวะหน่ # งเป็ นตัวคุณ
คุ ณไม'ตองจมปลักอ%&'กับ9ำวะนัน$ 5ตลอ*ไป เท'ำนีก$ ็เรี%กว' ำเป็ นวิปั สสนำ"ัน$ ตนไ*แลว
‘ ’ หลั ง1ากu ก¡ปสักสองสามวัน nอÌหลองประเมินผลดวยการสำารว1ตนเองด หากสิงเหล่ านป้ ราก_ บ่อยn้นเร ือย¸ หรือ
‘ ’ กระuัง เป็ นประ1ำาuุกครัง้ uปลว่าคุณว่ าง1ากความเครยดก่อนคิดuลว
o) รสกผ่อนคลายnณะกำาลังคิด เหมือนยิงคิดยิ งมสติรrัด
ì) คิดเร ืองÌดเสร็1uต่รสกว่าÌล่งอก งาน1บ¡ม่ตกคาง
o) เม ือตัง้ Ì1uักผ่อน รสกปลอดÌปร่งสบายยิง
<) uมมเร ืองหนักหนาÌหคิดก็มสหนาผ่อนคลายสบายuัง้ ตั ว
c) Ì1เย็นรอผลสมเหตุตามควรuก่เวลา uละÌrกำาลั งÌนการคิดนิดเดยวuต่¡ดเหตุ¡ดผลสมบรณuบบ
หากประเมินดuลวuบว่ าคุณมคุณสมบัติครบuัง้ c n อ nอÌหสังเกตความเครยดหรือความเกร็งuเกิดn้นuมเuยงเล็กนอยnณะ
เผลอตัว กับทัง$ กำำหน*!ิจำรณำว' ำริว$ รอ%ควำมเครี%*ท่ีแทรกตัวเ"ำมำท' ำมกลำงควำมสบำ%กำ%/จนัน$ มีควำมไม'เท่ี%ง เม่ ือ
(&กร&แลวตองคลำ%ลงเป็ น4รรม*ำ แต'คลำ%แลวก็ควบคุม/หหำ%ไปตลอ*กำลไม'ไ* เ!รำะควำมเครี%*ไม'/)'ตัวคุณ และตัว
คุ ณไม'/)'ควำมเครี%*
สรุป
บuนu้ ดnงปั gหาÌหg่หลวงnองคนยุคปั 11ุบัน คือÌรคเครยด uความ1ริงuลวuก ¡ดง่ายนิดเดยว ¡ม่ 1ำาเป็ นตอง¡ปเnาคอรส
อบรมหรือnอยา1าก¡หนเลย uค่คิดÌหเป็ น คิด1ากอาการสบายÌหคล่องเu่านัน้ ¡ม่กวันก อนun็ง¸uเลวรายÌนÌuรงกะÌหลก
uละÌนÌuรงอกก็1ะละลาย¡ป1นหมด สำาคัgคือคน¡ม่รวิธคิด1ากความสบายกันเอง เลยFำาเติมความเครยดเnา¡ป¡ม่หยุด
หย่อน วันหน งก็ระเบิดÌuละออกมา F งนับว่ าเป็ นเร ืองน่าเสยดาย เuราะเมื อง¡uยเป็ นเมืองuุuธuมวิปั สสนา uละหลัก
วิ ปั สสนาก็r่วยÌหuน1ากความเครยด¡ด ง่ายuสนง่ ายดวย
บทท่ี C - ป6ิกิริ%ำทำง/จ
อย่Ìนเมือง คนมอาruหาเงินuองเลย้ งปากเลย้ งuองครองrวิตปกติธรรมดานัน้ u1ะ¡ม่เกิดเร ืองกระuบÌ1เลย เป็ นอันว่าหมด
หวั ง
uต่การu1ำาเป็ นตองมเร ืองกระuบÌ1นัน้ เอง uำาÌหเราหวังÌหม่¡ด ว่า1ะÌrมันเป็ นส่วนหน งnองเคร ืองมือวิปั สสนา เ!รำะหลัก
กำรหน่ #ง"องวิปั สสนำนัน$ คือ/ห*&ว'ำป6ิกิริ%ำทำง/จเป็ น"องเกิ*"#น$ )ัว่ ครำว เกิ*แลวตอง*ับลงเป็ น4รรม*ำ บังคับบั.)ำ/ห
อ%&'หรือไปทัน/จไม'ไ* เ!รำะมันไม'/)'สมบัติ"องเรำ ต่าง1ากหลอด¡uuกดป่ ุมก็สว่างn้นหรือมืดลงตามปรารnนา
nา¡ม่มเร ืองกระuบÌ1Ìหเกิดป_ิกิริยาuางÌ1 ก็uปลว่าnาดเคร ืองมื อเ1ริgวิปั สสนาÌนส่วนน¡้ ป Þะนัน้ uuนu1ะหนาหม่นuนรับ
เร ืองกระuบ ก็nอÌหดÌ1Ìนความเป็ นrาวบานธรรมดาคนหน งu¡ดเคร ืองมื อuบบนม้ า
ตามหลักวิปั สสนา คุณตองทรำบว'ำป6ิกิริ%ำทำง/จไม'/)'"องเกิ*"#น$ ลอ%5 เ!รำะมันไม'มีตัวตนอ%&'ก'อน แต'เป็ น3ลท่ีเกิ*จำก
‘ ’ กำรกระทบกันระหว'ำง/จกับ อะไรอ%'ำงหน่ # ง ท่ี เป็ นต'ำงหำกจำก/จ อย่างเr่นอักLรบรรuัดปั 11ุบันน 1้ ัดเป็ นเคร ืองกระuบ
Ì1rนิดหน ง ตราบÌดuสายตาคุณยังกวาด¡ปเร ือย uละรเห็นว่าหนังสือuดอะ¡รกับคุณ
‘ ’ คุณ1ะเnาÌ1คำาว่ า อะ¡รอย่างหน ง uเป็ นต่างหาก1ากÌ1นัน้ ¡ดrัดn้น n าuราบว่ า แมแต'ระลอกควำมคิ*หน่ # ง5ก็(ือเป็ นส่ิง
กระทบ/จ นคือความ1ริง ความคิดเป็ นต่างหาก1ากÌ1 nกÌ1ร¡ดว่ าเม ือÌดสงบ1ากความคิด เม ือÌดคล ืนความคิดกระเu ือมn้นมา
Þะนัน้ nงuมว่าปลกตัวออกมา1ากuuำางาน ห่างหนา1ากค่รักค่uคนuัง้ หลายมาห่างÌnuลว ก็ อย่าเuิงนกว่า1ะ¡ม่มเคร ืองกระuบ
Ì1Ìหเกิดป_ิกิริยา ควำมคิ*ท่ีติ*ตำมคุณไปทุกหนทุกแห'งนั่นแหละ เ"ำกระทบ/นทำง*ีรำ%กับ/จ"องคุณมำกท่ีสุ* เ!รำะ
=ะนัน$ (ำ*ักสังเกตกันท่ีป6ิกิริ%ำอันเกิ*จำกควำมคิ*กระทบ/จไ* ก็เท'ำกับคุณไ*ทำำวิปั สสนำบ'อ%ท่ีสุ*
บuน1้ ะnอÌหคุณสังเกต เ=!ำะป6ิกิริ%ำทำง/จเ*'น5 อันเกิด1ากการuตาnกรปuรงสสันเnากระuบ หnกส่ำาเสยงสำาเนยงÌด
เn ากระuบ 1มกnกกลินอายเn ากระuบ ลิน้ nกรสrาติอาหารเคร ืองด ืมเnากระuบ กายnกnองกระดางnองอ่อนนุ่มเnากระuบ
uละÌ1nกความคิดหนักเบาเnากระuบ
‘ ’ คำาว่า ป_ิกิริยาuางÌ1เด่น¸ นัน้ ‘ ’ ‘ ’ %'น%'อลงแลวก็เหลือ/หระล#กเ" ำ/จง'ำ%5คือ )อบ กับ )ั ง uค่นัน้ เอง nอÌหสังเกตเnิดว่า
เรารสกกับสิงÌดสิงหน งเป็ นuิเuL uปลความหมายuางÌ1ออกมาเป็ นคำาuดก็¡ดเuยงrอบกับrังเu่านu้ หละ
หากสั งเกตละเอยดลง¡ป ก็ อา1เห็นลกF้งลง¡ป ว่าrอบกับrังเu่ าน อ ้ า11ำาuนกเป็ นกิเลส¡ดuิสดารuันลกกล่ าวคือความ
rอบÌ1นัน้ 1ะมกระuสดงดดอยาก¡ดมาเป็ นnองเรา กระuสÌ1นเ้ ป็ นu่ ายเดยวกับราคะหรือความÌลnอยาก¡ด ส่วนความมÌ1rัง
นัน้ 1ะก่อกระuสผลัก¡สอยากnับ¡ล่Ìหuนหนาเรา¡ป กระuสÌ1นเ้ ป็ นu่ ายเดยวกับÌuสะหรือการคิดuำาลาย
uัง้ rอบuัง้ rังนัน้ เหมำรวมไ*เป็ นกอนเ*ี%วกันคือควำมหลง Ì1คนเราnกห่อหุมด วยความหลงกันมาuต่เกิดÌดย¡ม่รตัว ก็
เuราะnกความrอบกับความrังนu้ หละรุมเราอย่uุกเม ื อเr ือวัน =ะนัน$ หำกเ; ำจ*จ'อรอ*&ควำม)อบและควำม)ัง*ับไปตำม
4รรม)ำติ /จก็จะคลำ%จำกอำกำรลุ'มหลงมัวเมำต' ำง5จนหำ%"ำ*/นท่ีสุ*
ยกตัวอย่างเr่น บางคนสะดุงต ืนn้นกลางดกเuราะเสยงหมาเห่า หากมuต่ความrังÌนเสยงกระuบห ก็1ะนอนเครยด¡ม่หลับลง
¡ดเป็ นrัว Ìมงเuราะuคนuน่น1ุกอก uต่หากเอาเสยงหมาเห่าเป็ นเคร ืองเ1ริgสติ ตัง้ มุมมอง¡ว ว่าสักuต่เป็ นเสยงกระuบuกวห
uต่¡ม่กระuบตัวเรา ลองสังเกตดÌ11ะuบว่ าป_ิกิริยาÌตตอบเป็ นrิงrังนัน้ ลดลง ยิงเวลาผ่าน¡ปÌ11ะยิงเÞยมากn้นเร ือย¸ uม
เสยงหมาเห่า1ะยั งดังเu่าเดิมก็ตาม เม ือสติเกิดเต็มuuลว 1ะเห็นว่าความเÞยเกิดn้นเป็ นปกติ uมÌนคืนต่อ¸มา1ะมเสยงหมา
เห่า สติuอบรม¡วuลวก็1ะuำาÌหÌ1¡ม่สะดุงต ืนn้นเuราะเสยงหมา อา11ะรสกตัวn้นเuยงนิดเดยวก็1ะม อาการวางเÞยÌนเสยง
ปราก_uuนความรำาคาg uละความวางเÞยนัน้ 1ะuำาÌหกลับหลับลงต่อ¡ดอย่างด นคือผลดuเห็น¡ดrัดnองการสังเกตป_ิกิริยา
uางÌ11นวางเÞยเสย¡ด
เบ้ ืองตนÌนrัน้ อนุบาลu กหัด nอÌหลองเป็ นนักรอายุnัยnองป_ิกิริยาuางÌ1 เล็งไว เล%ว'ำป6ิกิริ%ำทำง/จทุก)นิ*มีอำ%ุ"องตัว
เอง อำ-ั%จำำนวนลมหำ%/จเ"ำออกเป็ นตั วนับ กล่ าวคือuอrอบหรือrังอะ¡รn้นมา ก็เริมนับ¡ปเลยว่ าป_ิกิริยาuางÌ1นัน้ เกิดกับ
ลมหายÌ1uหน ง ด¡ป¸ว่ามัน1ะหมดอายุ หมดสnาuuสดงตัวตรงลมหายÌ1uเu่า¡หร่
เม ื อu กuรก¸คุณอา1uบว่าuอรลมหายÌ1ปั บ ความrอบความrังก็ดับ¡ปuันu uปรเป็ นความอดอัดเuราะบังคับÌ1Ìหรลมเnา
ออกuuน uต่เม ือuำาเหมือนเร ือย¸เล่น¸หลายครัง้ เnา ก็1ะเริมrิน uละuบว่าความrอบความrังนัน้ เป็ นอาการuางÌ1 เป็ นnอง
nายÌน ตองเห็น1ากÌ1เu่านัน้ ส่วนการรลมหายÌ1เป็ นnองnายนอก รผ่านผัสสะuางกาย
uอสติสัมปrัggะnองคุณรuบบuยกrัน้ ก็1ะ¡ม่รบกวนกัน ป_ิกิริยาuางÌ1เกิดn้นÌนnายÌนก็uสดงตัวอย่nางÌน ลมหายÌ1
เกิดn้นunายนอกก็uสดงตัวอย่nายนอก n งตรงนค้ ุณ1ะรÌดย¡ม่อดอัด และท่ี สำำคั.คุณจะไม'3ลี 3ลำม!&*หรือทำำอะไรตำม
ควำม)อบ)ังบัน*ำล/น"ณะนัน$
คนธรรมดาuัว ¡ป¡ม่สามารnเห็นความrอบความrังÌนÌ1 เuราะrอบหรือrังuลวก็กลายเป็ นป_ิกิริยาลกÌF่ สืบเน ืองÌหเกิดคำา
uดหรือการกระuำาตามอยากuันu ต่อเม ือหัดÌrลมหายÌ1r่วยเป็ นตัววัดว่ าอายุnัยมากน อยเuยงÌด คุณก็1ะเริมดความrอบ
ความrังเป็ น uละเม ือดเป็ น1นrำานาg คราวนค้ ุณ¡ม่ตองอาuัยลมหายÌ1เnามาr่วยuล ว uต่สามารnดความเกิดดับnองความ
rอบความrัง¡ดตรง¸uเดยว
สรุป
n งตรงน1้ ะเห็นว่าเม ือเnาÌ1วิปั สสนาอย่างuu1ริงล่ะก็ คุณอา1ป_ิบัติ¡ดตลอดเวลา uมnณะuคนอ ืนเnานกว่ าคุณกำาลังนัง เล่น
uอดหุ่ยดลมrมดาว หรือuมกระuัง nณะuคุณกำาลังuดคุยเuuาอย่กับเnา ¡ม่Ìr่1ะตอง¡ปป_ิบัติวิปั สสนากันuวัดหรือÌนหอง
uระuบานเu่านัน้
บทท่ี D - เกณE+วั*ว'ำคุณเป็ นนักวิปั สสนำหรือ%ัง
หนังสือวิปั สสนานุบาลเล่มน r ้ Ì้ หเห็นว่าวิปั สสนาuดนัน้ เริมตนตองสรางu้ ืน_านอันมัน คงÌหกับสติเสยก่อนคือเอาสติ¡ป
ผกอย่กับลมหายÌ1uเกิดn้นอย่ตลอดเวลา uต่เรากลับหลง¡ม่รอย่rัว นาตาป นเอง
1ากนัน้ rÌ้ หเห็นว่าวิปั สสนาu¡ดผล uละuำาÌหเกิดกำาลั งÌ1เป็ นอันดนัน้ ควรuกปั gหาÌหคุณ¡ด เr่นnาเป็ นÌรคเครยด คิดมาก
u ุงF่ าน¡ม่หยุด ก็1ะสบายn้น คิดน อยลง ยุติความu ุงF่าน¡ดตามปรารnนา ¡ม่เห็นเหตุผลÌด¸ว่า1ะตองหวงความคิด¡ว หรือ
กักnังÌหความคิดคงคางอย่Ìนหัวอย่างเปล่าประÌยrนuำา¡ม
uล วลงเอยคือrÌ้ หเห็นว่าnาสามารnเห็นป_ิกิริยาuางÌ1uัง้ ปวงÌดยความเป็ นสnาวะเกิดn้น ตัง้ อย่ uลวต องดับลงเป็ นธรรมดา
¡ม่ม อะ¡รเป็ นตัวเป็ นตนน่ายดมัน nือมัน สักอย่าง ความ1ริงอย่างuสุดคือความว่างอย่างuสุด เกิดuลวหาย เกิดuล วหาย เกิ ด
uล วหาย uัง้ หมดuัง้ สิน้ เห็น¡ด อย่างนน้ ับว่าคุณเริมuำาวิปั สสนาเต็มnัน้ uล ว
บางคนอา1คิดว่าหนังสื อเล่มนม้ ¡วÌหนักเรยนอนุบาลuางวิปั สสนา เuราะÞะนัน้ ¡ม่มuางuำาวิปั สสนาเต็มnัน้ ¡ด uต่nอบอกว่า
uu1ริงคุณ1ะเป็ นนักเรยนอนุบาลวิปั สสนา หรือเป็ นนักวิปั สสนาเต็มnัน้ นัน้ ¡ม่¡ดn้นอย่กับว่าคุณอ่ านหนังสื อเล่มนก้ รอบ
หรือ1ะตอง¡nว่ควาหาอ่านหนังสือเล่มอ ืนสักกเล่ม เกณE+ตั*สินอ%&'ท่ีจิต"องคุณเอง ว' ำเห็นกำ%/จนีต$ ำมจริงหรื อไม' หำกเห็น
เป็ น"ณะ5อ%'ำงต'อเน่ ืองว' ำทุกส่ิง/นกำ%/จนี เ $ กิ*"#$นแลวตอง*ับลงเป็ น4รรม*ำทัง$ สิน$ คุณไม'%#*มั่น(ือมั่นส'วน/*ส'วนหน่ #ง
ทัง$ ;' ำ%ร&ปและ;' ำ%นำมว'ำเป็ นตั วตน อุปำทำนนอ%ลงเร่ ือ%5ว'ำนัน่ "องคุณ น่ี"องคุณ นั่นแหละตัว)ี)$ ั*ว'ำคุณเป็ นนัก
วิปั สสนำเต็มตัวแลว
อย่ าง¡รก็ตาม ก่อนn ง1ุดนัน้ ก็1ะnอÌหหลักเป็ นnอ¸¡วสำารว1ตนเอง ว่าuฤติกรรมnองคุณ1ะuา¡ปส่ความเป็ นนักวิปั สสนา
หรือ¡ม่ เu ือความสะดวก uละ¡ม่ตองเป็ นuสงสัยว่าuำามาnกหรือผิดuาง ก็nอÌหÌrnอเu็11ริงเหล่านเ้ ป็ นเกณ¬ประกันความ
‘ ’ มัน Ì1 ยิง Ìr่ มากnอเu่ า¡หร่ ก็เป็ นอันว่าÌกลเคยงn้นเu่านัน้
o) เม ืออย่ ว่าง¸ เr่นตองรอÌครนานเป็ นrัว Ìมง คุณ¡ม่ปล่อยÌ1¡ปกับวิมานÌนอากาu ¡ม่ยอนนกnงเร ืองuผ่าน¡ปuลว ¡ม่
คำาน งนกล่วงหนาnงเร ืองuยั งรออก¡กล uต่นกnงลมหายÌ1 คุณuั กÌu่ กับลมหายÌ1เuราะมันuำาÌหคุณมความสุnอย่กับ
ปั 11ุบัน ¡ม่Ìr่เuราะบังคับตัวเองÌหuื นuำาเu ือ1ะ¡ดเป็ นนักวิปั สสนา
ì) เม ือมÌครuำาÌหคุณÌกรธ คุณรตาม1ริงว่ ากำาลั งÌกรธ uต่uuนการมองหนาเnาดวยตาnุ่น กลับมองความÌกรธÌนÌ1ตัวเอง
ด วยความเป็ นกลาง คือ¡ม่คิดเร ืองnกผิดnองเnาหรือnองเรา คิดnงuต่ว่าÌ1เรามความÌกรธ เu ือเห็นตาม1ริงว่าnาวะÌกรธ
เหมือน¡uuลุกวาบn้นuสดงความuปรปรวนÌหดเล่นอกครัง้ เu่านัน้ เอง
o) เม ือเวลาผ่าน¡ป คุณเริมuบว่าตัวเองเu าตามรuุกการเคล ือน¡หว uุกnาวะอารมณ เu ือเห็นว่าสิงเหล่านัน้ ¡ม่เuยง บังคับ
บัgrาหรือสัง คุมÌหเป็ น¡ปตามปรารnนา¡ม่¡ด uมกระuัง nณะnับn่ายปั สสาวะ!
n อสังเกตตัวเองหลัก¸เหล่านu้ อบอก¡ดว่าคุณเริมuำาวิปั สสนาบางuล ว ต่อ¡ปนค้ ือรายละเอยดuลกลง¡ป F งคุณอา1uบว่าเกิด
n้นเองหลั ง1ากuำาวิปั สสนา¡ป¡ดuักหน ง
o) เม ือเงยหนามองเม+หรือมองดาว uuนu1ะเกิด1ินตนาการเuอuั นอ่อนหวาน คุณกลับเห็นuค่ความเบานิงสม่ำาเสมอnอง
Ì1 Ìดยปราu1ากความติดÌ1¡ยดรสสุnอันเกิดuต่ความเบานิงสม่ำาเสมอนัน้
ì) เม ือเกิดอัตตามานะnือเnาnือเรา เuยบuักดิเ uยบrัน้ uรง¸ uลวคุณรสกรังเกย1สิงuเกิดn้นÌนÌ1ตัวเอง เu่ากับuคนตาด
เห็นเห็บหมัดสุนัnมากลุมรุมเกาะร่างnองตนยุ่บยับ
o) เม ือคุณเห็นnอเสยnองตัวเองเกิดn้น1ากการคิด การuด หรือการกระuำาÌด¸ uลวuราบrัดว่า1ิตมลักLณะเป็ นอกุuล เr่น
nุ่นเคือง รสกหม่นมืด Ìนหัวu ุงuรง อกÌ1เร่ารอน ¬ล¬ uล วเกิดสติสำานกผิดuบบÌหม่ คือ¡ม่เuราÌuกเสยÌ1หรือÌuLตัวเอง
uต่เห็นว่าบาปอกุuลเป็ นuค่เงาดำาเงาหน งuปราก_uาบ1ิต เuยงรrัดว่าเงาดำานัน้ ¡ม่Ìr่ตัวคุณ เกิดuล วตองสลายตัวเป็ นธรรมดา
คุณก็เกิดความรสกว่ างn้นuuนu
<) เม ือเป็ นนักวิปั สสนา¡ปเร ือย¸ นับวันความว่างก็ nยายnอบเnตออกกวาง¡กลn้นuุกu คือเห็นอาการÌดÌนÌ1ดับลง Ì1ก็
เหมือนมu้ ืนuว่างมากn้นเร ือย¸ uละuลอยมความสุnuuปลกประหลาดมากn้นเร ือย¸
c) เม ือเลิกนิสัยคิดว่าตัวเองรด รว่าคนอ ืนเป็ นอย่าง¡ร หันมาเห็นว่าตนเอง¡ม่¡ดรอะ¡รเกยวกับตัวเองตาม1ริงสักเu่า¡หร่ 1น
ÌนuสุดนิสัยÌหม่ค่อย¸nกเuาะn้น คื อสำารว1ตนเองมากกว่าสอดส่ องออก¡ปหาเร ืองnองคนอ ืนnางนอก
t) ‘ ’ เม ือเกิดความกลัว คุณเห็นว่าความกลัวเป็ นเuยงอารมณอกrนิดหน งu ล่อÌหนกว่า มคุณ uกำาลั ง1ะเป็ นผเคราะหราย
ต่อเม ือส่องอย่างÌกลrิดด วยวิปั สสนาuลว กลับเห็นว่าเหลือuต่ความกลัว หา¡ดมผเคราะหรายuตรง¡หน¡ม่
o) เม ือตระหนักว่ ายอดสุดuห่งn อเสยคือความเหม่อลอย¡รสติ
c) เม ือรสกว่าอดตuผ่านมาเป็ นuค่ความuรง1ำา uลวก็รสกดวยว่ าความuรง1ำาเปรยบเสมือนuสงเuยนuค่อย¸หรลงส่ความดับ
เn า¡ปเร ือย¸ดวย
c) เม ือuบว่านิสัยบางอย่างเปลยน¡ป เr่น1ากuเคยr่างคุยกับตัวเอง หรือกระuัง รบกับเสยงÌนหัวnองตัวเองอย่างหนัก มาuัก
อย่ กับความสงัดเงยบnายÌนÌ1uuน
oo) เม ื อมคนบอกว่าคุณผ่องÌส uล วคุณรสกว่ าเnาuดnงnาวะผ่องÌส ¡ม่¡ดuดn งตัวคุณ
oo) เม ื อรตาม1ริงว่าคุณuตกต่าง1ากคนรอบnางu¡ม่¡ดnาวนา uต่¡ม่เห็นตัวเองuปลกคน เuราะuุกคนเสมอกันด วยความ
เป็ นสิงuปราก_uลวตองเส ือมสลายลงuัง้ สิน้
oì) เม ื อมÌครuนะนำาÌหคนอ ืนร1ักว่าคุณเป็ น "นักวิปั สสนาคนหน ง" Ì1คุณนกป_ิเสธ ¡ม่รสกnาคnมิÌ1 ¡ม่นกว่าเป็ น
เกยรติยu uละเห็นว่าuมการ "เป็ นนักวิปั สสนา" ก็¡ม่Ìr่คุณเอาเลย
สรุป
ธรรมะuดuสุดคือสิ งuกำาลั งปราก_เด่นต่อสติอย่เดยวน ้
สิงÌดuสดงÌหเห็นว่าเกิดn้นuล วตองดับลงเป็ นธรรมดา
เห็นuลวกระuำา1ิตÌหคลาย1ากความยดมัน เสย¡ด
สิงนัน้ น่าสนÌ1ดยิงกว่าสิ งมหัu1รรยuัง้ หมดÌนÌลกรวมกัน

คำำนำำ ‘วิปัสสนานุบาล’ เป็ นคำาสนธิระหว่าง ‘วิปัสสนา’ กับ ‘อนุบาล’ หมายความว่าเน้ือหามุงกลุ่มผู้เร่ิมสนใจการปฏิบัติธรรม ่ ภาวนา อาจจะยังไม่เคยรู้อะไรเลย หรือเคยได้ยินคำาว่าวิปัสสนามาบ้างแล้ว แต่ยังไม่กระจ่างแจ้งนักว่าคืออะไร ต้องเร่ิมทำา อย่างไร ขนาดของหนังสือคงสร้างกำาลังใจให้ผู้ท่ียังไม่มีความรู้พ้ืนฐานได้เห็นว่าน่าจะสามารถอ่านรวดเดียวจบภายในเวลาไม่นานนัก หน้าท่ีของหนังสือเล่มนีคือนำาคุณออกมาจากจุดเร่ิมต้นด้วยเวลาน้อยท่ีสุด หรือถ้าเร่ิมต้นมาบ้างแล้วแต่สับสน ก็ปรับมุมมอง ้ ของมือใหม่ให้เห็นวิปัสสนาต่างไปจากท่ีส่วนใหญ่คิดๆกัน คือเปล่ียนเร่ ืองไกลตัวเป็ นเร่ ืองในตัว เปล่ียนยากเป็ นง่าย เปล่ียน เครียดเป็ นสบาย เปล่ียนภาระเป็ นของเล่น เปล่ียนสงสัยเป็ นเข้าใจ และเปล่ียนซับซ้อนเป็ นเรียบง่าย ชนิดท่ีว่าสายตายังไม่ทัน ละจากหน้าหนังสือ ก็อาจเร่ิมเห็นอะไรขึ้นมาเลาๆว่านักวิปัสสนาในวัดหรือในป่ าเขาเกิดประสบการณ์กันอย่างไร แม้หน้าท่ีของหนังสือจะเป็ นไปดังกล่าวข้างต้น ก็ขอทำาความเข้าใจไว้ตรงนี ว่าหนังสือเองไม่มีความสามารถทำาให้ผู้อ่าน ้ กลายเป็ นนักวิปัสสนาขึ้นมาด้วยบรรทัดใดบรรทัดหน่ ึง แต่ขอรับรองว่าถ้าเข้าใจ ‘วิปัสสนา’ จริงๆล่ะก็ แม้ไม่หวังก็จะรู้จัก ความสงบท่ีน่าอัศจรรย์ แม้ไม่หิวกระหายก็จะได้ลิมรสแห่งศานติอันประหลาดล้ำา ้ เพียงสงบได้ในท่ามกลางความวุ่นวายและเคร่ ืองเร้าให้เร่าร้อน ก็นับว่าเป็ นการเปล่ียนแปลงครังสำาคัญของชีวิตแล้วมิใช่หรือ? ้ ดังตฤณ มีนาคม ๒๕๔๗ บทท่ี ๑ .วิปัสสนำคืออะไร? ถ้าจะเอาเป็ นคำาแปล วิปัสสนาแปลได้หลายแบบ แต่ถ้าถามว่าวิปัสสนาคืออะไร เอาคำาตอบชนิดส่ ือใจถึงใจ ก็ตองว่าวิปัสสนา ้ คือ ‘เห็นตามจริง’ ลองนึกดู คำาว่า ‘เห็นตามจริง’ ทำาให้คุณมีปฏิกิริยาทางความรู้สึกเป็ นอย่างไร? คุณนึกถึงอะไรจากการอ่านคำาว่า ‘เห็นตาม จริง’ บ้าง? หนังสือเล่มนีเขียนเป็ นภาษาไทย คุณอ่านภาษาไทยออก น่ีคือข้อเท็จจริงท่ีใครก็ปฏิเสธไม่ได้ ฉะนันถ้าบอกว่าคุณกำาลัง ‘คิด ้ ้ เป็ นภาษาไทย’ ก็ย่อมถูกต้องตามจริง ใครเข้าใจว่าตัวเองกำาลังคิดเป็ นภาษาไทย ก็ขอแสดงความยินดีด้วย คุณเข้าใจถูกแล้ว คุณกำำลังเห็นตำมจริงแล้ว แต่ถ้าถามว่า ‘คุณเป็ นคนไทยหรือเปล่า?’ ตรงนีอาจเร่ิมยากกว่าคำาถามข้อก่อน เพรำะมันขึ้นอยู่กับมุมมองว่ำคุณถือตัวเอง ้ เป็ นคนชำติไหน ถ้ามีใครบังคับให้คุณยอมรับว่าเป็ นไทย ในขณะท่ีใจอยากคิดว่าเป็ นคนจีนหรือมีเช้ือสายจีนเข้มข้นกว่า อย่าง นีแปลว่าต้องนังเถียงกันแล้ว และไม่ว่าใครจะงัดเอาเหตุผลหรือหลักฐานสนับสนุนความคิดตัวเองมายันกันยกใหญ่ปานใด ก็ ้ ่ สรุปท่ีจุดเดียวคือเช่ ืออย่ำงไรก็มีควำมจริงอยู่อย่ำงนัน ้ คำาถามคือ ในเม่ ือความจริงผูกอยู่กับความเช่ ือ อย่างนีการเห็นตามจริงท่ีแท้ก็ไม่มีน่ะซี? น่ีมิแปลว่ำเรำกำำลังอยู่กับควำมจริงที่ ้ สร้ำงขึ้นเองมำตลอดหรอกหรือ? ต่างคนต่างอยู่ในโลกความจริงเฉพาะเขตของตัวเองโดยไม่อาจล้ำาเส้นกันอยู่อย่างนัน ้ การเถียงกันว่าอะไรจริงอะไรเท็จจะไม่ได้ขอยุติหากปราศจากจุดมุ่งหมาย เพราะฉะนันเม่ ือกล่าวถึงการเพียรพยายามประพฤติ ้ ้ ตนเพ่ ือเห็นความจริง ก็ต้องถามต่อด้วยว่า ‘เห็นไปเพ่ ืออะไร?’ บางความจริงเช่นเร่ ืองเช้ือชาติอาจมีความหมายแค่ทำาให้รู้สึกว่า ‘ฉันเป็ นคนละพวกกับเธอ’ หรือ ‘ข้ามันคนละชันกับเอ็ง’ หนักกว่านันอาจลามล้ำาไปถึงขันต้องพยายามฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ หรือ ้ ้ ้ เบาะๆคือมีความคิดเหยียดผิวอยากทำาร้ายกันอยู่ในปั จจุบัน จุดหมายของวิปัสสนานัน คือเห็นตามจริงเพ่ ือเป็ นอิสระจากอุปาทานลวงใจทังปวง เป็ นไทแก่ตัวไม่ถูกครอบงำาด้วยอำานาจมืด ้ ้ ของความหลงผิด เราจะไม่ตระหนักว่าอันตรายของความหลงผิดมีมากมายปานใดจนกว่าจะต้องทุรนทุรายทรมานกับผลลัพธ์ บางอย่างท่ีสร้างขึ้นมาเอง จะดีกว่าไหมถ้าเราสามารถไปถึงความจริงของชีวิต เช่น เรำไม่จำำเป็ นต้องรบกันเพรำะควำมเช่ ือ .