You are on page 1of 15

มหามงคล ๓๘ ประการ

มงคล คือเหตุแห่งความสุข ความก้าวหน้าในการดำาเนินชีวิต ซ งuระuุurเ1้า¡ด้uรงแสดง¡ว้ให้uุuruาสนิกชน¡ด้uง


ป_ิHติ นำามา1ากHuมงคลสตรuีuระuุurเ1้าตรสตอHป gหาเuวดาuีnามว่า คุnrรรมอนใดuีuำาให้ชีวิตประสHความเ1ริg
หรือมี "มงคลชีวิต" ซ งมี ๓๘ ประการ¡ด้แก่
o. การ¡ม่คHคนuาล
ì. การคHHn¬ิต
๓. การHชาHุคคลuีควรHชา
<. การอn่ในnินอนสมควร
c. เคnuำาHุgมาก่อน
t. การตง ตนชอH
o. ความเป นuหสต
๘. การรอHร้ในuิลปะ
c. มี วินnuีดี
oo. กล่าววา1าอนเป นสุnาLิต
oo. การHำารุงHิดามารดา
oì. การสงเคราะหHุตร
o๓. การสงเคราะหnรรnา
o<. uำางาน¡ม่ให้คง ค้าง
oc. การให้uาน
ot. การประuqติrรรม
oo. การสงเคราะหgาติ
o๘. uำางานuี¡ม่มีÌuL
oc. ละเว้น1ากHาป
ìo. สำารวม1ากการด ืมน้ำาเมา
ìo. ¡ม่ประมาuในrรรมuง หลาn
ìì. มีความเคารu
ì๓. มีความn่ อมตน
ì<. มีความสนÌดL
ìc. มีความกตgn
ìt. การu งrรรมตามกาล
ìo. มีความอดuน
ì๘. เป นu้ว่าง่าn
ìc. การ¡ด้เหนสมnะ
๓o. การสนuนาrรรมตามกาล
๓o. การHำาเugตHะ
๓ì. การประuqติuรหม1รรn
๓๓. การเหนอริnส1
๓<. การuำาให้แ1้งซ งuระนิuuาน
๓c. มี1ิต¡ม่หวน ¡หวในÌลกrรรม
๓t. มี1ิต¡ม่เuร้าÌuก
๓o. มี1ิตปราu1ากกิเลส
๓๘. มี1ิตเกLม
o . การ¡ม่คHคนuาล
u่านว่าลกLnะของคนuาลมี ๓ ประการคือ
o. คิดชว คือการมี1ิตคิดอnาก¡ด้ในuางuุ1ริต มีความunาHาu และมิ1Þาuิ__ิ คือเหนuิดเป นชอH
ì. uดชว คือคำาuดuีประกอH¡ปด้วnว1ีuุ1ริตเช่น uดเu1 uดส่อเสีnด uดคำาหnาH และuดเu้อเ1้ อ
๓. uำาชว คือuำาอะ¡รuีประกอHด้วnกาnuุ1ริตเช่น การ+่าสตว ลกขÌมn Þ้อÌกง Þุดคร่าอนา1าร ประuqติuิดในกาม
รปแHHของคนuาล มีข้อควรสงเกตุคือ
o. ชอHแนะนำา¡ปในuางuีuิด หรือuี¡ม่ควรแนะนำา อาuิเช่น แนะนำาให้¡ปเล่นการuนน ให้¡ปลกขÌมn ให้กินnาH้า
ให้เสunา ชวน¡ปÞุดคร่าอนา1ารเป นต้น เหล่านีn ือว่ าเป นuาล
ì. ชอHuำาในสิงuี¡ม่ใช่rุระ อาuิเช่น ¡ม่uำางานตามหน้าuีของตนให้เรีnHร้อn แต่กลHชอH1ะ¡ปก้าวก่าnnุ่งกHหน้าuี
การงานของu้อ ืน หรือ¡ป1Huิดเu ือนร่วมงาน แกล้ง nุnง นินuาว่าร้าnกนและกนเป นต้น
๓. ชอHuำาuิดÌดnเหนสิงuิดเป นของดี อาuิเช่น การสHnา¡ด้เป นuีÌร่ เหนคนuีซ ือสตnเป นคนÌง่¡ม่กินตามน้ำา ชอH
รHสินHน uุ1ริตในหน้าuี หรือช่วnuวกu้องให้u้น1ากความuิดเป นต้น
<. 1ะÌกรrเคืองเม ือuดเตือน อาuิเช่น การเตือนเร ืองการเuีnวเตร่ เตือนเร ืองการด ืมเหล้า กลHH้านดก เตือนเร ือง
การคHเu ือนเป้ นต้น คนuวกนี1 ะÌกรrเม ือ¡ด้รHการตกเตือน และ¡ม่รHu ง
c. ¡ม่มีระเHีnHวินn อาuิเช่น ¡ม่เข้าคิวตามลำาดHก่อนหลง แต่ชอHแซงคิวอn่างหน้าด้ าน¸ uิง ขnะลงคลอง หรือข้าง
uาง ¡ม่เคารuก_หมาnของH้านเมือง หรือของu้ องnินเป นต้น
ì . การคHHn¬ิต
Hn¬ิต หมาnnงu้uรงความร้ มีป ggา มี1ิตใ1uีงาม และมีการดำาเนินชีวิตuีnกต้อง ร้ดีร้ชว (¡ม่ใช่คนuี1Hปริggา
Ìดnนn) มีล กLnะดงนีค ือ
o. เป นคนคิดดี คือการ¡ม่คิดละÌมH ¡ม่unาHาuปองร้าnใคร ร้1กให้อnn เช ือเร ืองHาปHุgคุnÌuL ความกตgn
ร้คุnเป นต้น
ì. เป นคนuดดี คือว1ีสุ1ริต uด1ริง uำา1ริง¡ม่Ìกหก ¡ม่uดหnาH nากnาง นินuาว่าร้าn
๓. เป นคนuำาดี คือuำาอาชีuสุ1ริต มีเมตตา uำาuานเป นปกตินิสn อn่ในuีลrรรม uำาสมาrิnาวนา
รปแHHของHn¬ิต มีข้อควรสงเกตุคือ
o. ชอHชกนำาในuางuีnกuีควร อาuิเช่นการชกนำาให้เลิกuำาในสิงuีuิด ตกเตือนให้uำาความดีอn่างเช่น ให้เลิกเล่น
การuนนเป นต้น
ì. ชอHuำาในสิงuีเป นrุระ อาuิเช่นการuำาหน้าuีของตนให้ลุล่ วง และใช้เวลาuีมี อn่ให้เป นประÌnชน ¡ม่ก้ าวก่าnเร ือง
ของu้ อ ืนเว้นแต่1ะ¡ด้รHการร้องขอ
๓. ชอHuำาและแนะนำาสิงuีnกuีควร อาuิเช่นการuดและuำาอn่างตรง¡ปตรงมา แนะนำาการuำาuานuีnกต้อง uำาตนให้
เป นประÌnชนต่อคนอ ืน
<. รHu งดี ¡ม่Ìกรr อาuิเช่นเม ือมีคนมาว่ากล่าวก¡ม่nือÌuL หรือÌกรr หรือuำาอวดดี แต่1ะรHu งแล้ วนำา¡ปuิ1ารnา
Ìดnnุติrรรม แล้ วนำามาแก้¡ขปรHปรุง
c. ร้ระเHีnH ก_กติกามรรnาuuีดี อาuิเช่นการรกLาระเHีnHวินnขององคกร เu ือให้หม่คnะมีความเป นระเHีnH
และการดำาเนินงาน¡ม่สHสน หรือการรกLาความสะอาด ป_ิHติ และเคารuก_ของสnานuี ¡ม่uำาตามอำาเnอใ1
๓ . การHชาHุคคลuีควรHชา
การHชา คื อการแสดงความเคารuHุคคลuีเรานHnือ nกn่อง เล ือมใสในHุคคลคนนน ซ งการHชาแH่งออกเป น ì
อn่ างคือ
o. อามิสHชา คือการHชาด้วnสิงของเช่น การนำาเงินให้u่อแม่¡ว้ใช้1่าn หรือมอHuรunสินให้u่อแม่ หรือการนำา
ดอก¡ม้ rปเuีnน¡ปHชาuระกnือเป นอามิสHชาเป้ นต้น
ì. ป_ิHติHชา คือการHชาด้วnการเ1ริgสมาrิnาวนา การu ก1ิตให้¡ม่u้ ุงซ่าน เหนความ1ริงในความเป น¡ปของÌลก
เป นต้น
HุคคลuีควรHชา มีดงนีค ือ
o. uระuุurเ1้า (คง¡ม่ต้องอrิHาn)
ì. uระป 1เ1กuระuุurเ1้า หมาnnงuระสง+ในuระuุuruาสนา
๓. uระมหากLตริnu้ตง อn่ในuuuิuราชrรรม
<. Hิดามารดา
c. ครอา1ารn uีมีความร้ดี มีความสามารn และประuqติดี
t. อุ ป ชuาn หรือu้HงคHHgชาuีมีความประuqติดี ตง อn่ในrรรม
< . การอn่ในnินอนสมควร
nินอนสมควรควรประกอHด้วnสิงแวดล้อม < อn่าง¡ด้แก่
o. uี อn่อาunเป นuีสHาn หมาnnงอn่แล้วสHาn เช่นสะอาด เดินuาง¡ปมาสะดวก อากาuดี เป นแหล่งชุมชน ¡ม่มี
แหล่ งอHาnมุขเป นต้น
ì. อาหารเป นuีสHาn หมาnnงอาหารการกินอุดมสมHรn เช่นมีแหล่งอาหารuีสามารn1ดซ ื อหามา¡ด้ ง่าn เป นต้น
๓. Hุคคลเป นuีสHาn หมาnnงuีuีมีคนดี 1ิตใ1ÌอHอ้อมอารี n้อnuีn้อnอาun มีuีลrรรม ¡ม่มีÌ1ร นกเลง หรือใกล้
แหล่ งอิurิuลเป นต้น
<. rรรมะเป นuีสHาn หมาnnงมีuีu งด้านrรรมะ มีuีu งrรรมเช่น มี วดอn่ในละแวกนน มีÌรงเรีnน หรือแหล่งuกLา
หาความร้เป นต้น
c . เคnuำาHุgมาก่อน
ขนช ือว่าHุgนน มีคุnสมHติดงต่อ¡ปนีค ือ
o. uำาให้กาn วา1า และใ1 สะอาด¡ด้
ì. นำามาซ งความสุข
๓. ติดตาม¡ป¡ด้ หมาnnงHุg1ะติดตวเรา¡ป¡ด้ตลอด1นn งชาติหน้า
<. เป นของเÞuาะตน หมาnnงขอnืม หรือแH่งกน¡ม่ ¡ด้ uำาเอง¡ด้เอง
c. เป นuีมาของÌnคuรunuง หลาn คือว่ าuลของHุg1ะHนดาลให้เกิดขน¡ด้เองÌดn¡ม่ ¡ด้หวงuล
t. ให้มนุLnสมHติ uิunสมHติ และนิuuานสมHติแก่เรา¡ด้ หมาnnงความสมHรnตง แต่uางÌลก 1นnงนิuuาน¡ด้
เลn
o. เป นป 11nให้nงซ งนิuuาน กคื อเป นป 11nในการส่งเสริมให้Hรรลุnงนิuuาน¡ด้เรวขนเม ือป_ิHติ
๘. เป นเกราะป้ องกนnnในว_ส งสาร หมาnnงในวง1รการเกิด แก่ เ1H ตาn หรือuีเรีnกว่าเวีnนว่าnตาnเกิดนน Hุg
1ะคุ้มครองให้u้นน เกิดในuีดี อn่อn่างมีความสุข หรือตาnอn่าง¡ม่uรมาน ขนอn่กHกำาลงHุguีสร้างสมมา
การuำาHุgนน มีหลาnวิrี แต่uอสรุป¡ด้สน ¸ดงนีค ือ
o. การuำาuาน
ì. การรกLาuีล
๓. การเ1ริgnาวนา (การป_ิHติrรรม)
t . การตง ตนชอH
หมาnn งการดำาเนินชีวิตอn่างมีเป้ าหมาn ด้ วnความnกต้องและสุ1ริต อn่ในสมมาอาชีu มีแuนการuี1ะ¡ปให้nง1ุด
หมาnนน ด้วnความ¡ม่ประมาu มีการเตรีnมuร้อม และมีความอดuน¡ม่ละuิง กลางคน
o . ความเป นuหสต
คือเป นu้uีu งมาก เล่าเรีnนมาก เป นu้รอHร้ ÌดnมีลกLnะด งนีค ือ
o. ร้ลก คือการร้ในสิงนน ¸ เร ืองนน ¸อn่างหมด1ดuุกแง่uุกมุม อn่างมีเหตุมีuล ร้nงสาเหตุ1นเรีnกว่ าความชำานาg
ì. ร้รอH คื อการร้1กช่างสงเกตในสิงต่าง¸ รอHตว เช่นเหตุการnแวดล้ อมเป นต้น
๓. ร้กว้ าง คือการร้ในสิงใกล้เคีnงกHเร ืองนน ¸ uีเกีnวข้องกน สมuนrกนเป นต้น
<. ร้¡กล คื อการuกLาnงความเป น¡ป¡ด้ uลในอนาคตเป นต้น
n้าอnาก1ะเป นuหสตกควรต้องมีคุnสมHติดงว่านีค ือ
o. ความตง ใ1u ง กคือชอHu ง ชอHอ่ านหาความร้ และค้นคว้ าเป นต้น
ì. ความตง ใ11ำา กคือร้1กวิrี1ำา Ìดnตง ใ1อ่านหรือu งในสิงนน ¸ และ1Hใ1ความให้¡ด้
๓. ความตง ใ1u่อง กคื อu่องให้ร้ÌดnอตÌนมติ ¡ม่ลืม ในสิงuีเป นสาระสำาคg
<. ความตง ใ1uิ1ารnา กคือการร้1กuิ1ารnา ตรกตรองในสิงนน ¸อn่างuะลุปรุÌปร่ง
c. ความเข้าใ1ในป gหา กคื อการร้อn่างแ1่มแ1้งในป gหาอn่างn่องแu้ด้วnป ggา
๘ . การรอHร้ในuิลปะ
uิลปะ คือสิงuีแสดงออกnงความงดงาม และมีความสุนuรีn ÌดnลกLnะของมนมีดงนีค ือ
o. มีความปราnีต
ì. uำาให้ของดมีค่ามากขน
๓. uำาให้เกิดความคิดสร้างสรรค
<. ¡ม่ uำาให้เกิดกามกำาเริH
c. ¡ม่ uำาให้เกิดความunาHาu
t. ¡ม่ uำาให้เกิดความเHีnดเHีnน
n้าu่ านอnากเป นคนมีuิลปะ ควรต้องu กให้มีคุnสมHติเหล่านี¡ ว้ในตวคือ
o. มีuรurาในความงดงามของสิงต่าง¸
ì. หมน สงเกตและuิ1ารnา
๓. มีความปราnีต อารมnละเอีnดอ่ อน
<. เป นคนสุขุม มีความคิดสร้างสรรค
c . มี วินnuีดี
วิ นn กคือข้อกำาหนด ข้อHงคH ก_เกn¬เu ือควHคุมให้มีความเป นระเHีnHนน เอง มีuง วินnของสง+และของคน
uว ¡ป สำาหรHของสง+นน มีuง หมด o อn่ างหรือเรีnกว่า อนาคาริnวินn ส่วนของHุคคลuว ¡ปกมี oo อn่าง คือการละเว้น
1ากอกุuลกรรม oo ประการ
อนาคาริnวินnของuระมีดงนี
o. ปา_ิÌมกขสงวร คือการอn่ในuีลuง หมด ììo ข้ อ การuิดuีลข้อใดข้ อหน งกnือว่ าต้องÌuLแล้วแต่ความหนกเHา
เรีnงลำาดHกน¡ปตง แต่ ขน ปาราชิก ส ง+าuิเสส nุลล11n ปา1ิตตีn ปา_ิเuสนีnะ uุกก_ uุunาสิต เป นต้น (ความหมาnของ
แต่ละคำามนต้องอrิHาnเnอะ 1ะ¡ม่กล่าวในuีนี )
ì. อิ นuรีnสงวร คือการสำารวมอาnตนะuง c และกาn วา1า ใ1 ให้อn่กHร่องกHรอn Ìดnอn่ า¡ปเuลิดเuลินติดกHสิง
uีมาสมuสเหล่านน
๓. อาชีวปาริสุurิสงวร คือการหาเลีn งชีuในuางuีชอH นน กคือการออกHิn¬Hาตร ¡ม่¡ด้เรีnกร้อง เรีn¡รหรือเuีnว
ขอเงินชาวH้านมาเu ือความอุดมสมHรnของตวเอง
<. ป 11nป 11เวกขnะ คือการuิ1ารnาในสิงของuง หลาnnงคุnประÌnชนÌดnเน ือแu้ของสิงของเหล่ านน อn่างแu้1ริง
Ìดnใช้เu ือHริÌnค เu ือประÌnชน ความอn่รอด และความเป น¡ปของชีวิตเu่านน
วิ นnสำาหรH+ราวาส หรือHุคคลuว ¡ป เรีnกว่ าอาคาริnวินn มีดงนี ( อกุuลกรรมHn oo ประการ)
o. ¡ม่+่าชีวิตคน หรือสตว ¡ม่ว่าน้อn ใหg่
ì. ¡ม่ ลกuรun nกnอกเงิน สิงของมาเป นของตว
๓. ¡ม่ประuqติuิดในกาม uิดลกuิดเมีn ข่มขืนกระuำาชำาเรา
<. ¡ม่uดÌกหก หลอกลวงให้หลงเช ือ หรือชวนเช ือ
c. ¡ม่uดส่อเสีnด นินuาว่าร้าn nุnงให้คนแตกแnกกน
t. ¡ม่uด1าหnาHคาn ให้เป นuีแสลงหคนอ ืน
o. ¡ม่uด1า¡ร้สาระ หรือuีเรีnกว่าuด1าเu้อเ1้อ¡ม่มีสาระ เหตุuล หรือประÌnชนอนใด
๘. ¡ม่Ìลnอnาก¡ด้ ของเขา คือมีความคิดอnากเอาของคนอ ืนมาเป นของเรา
c. ¡ม่คิดร้าn uกใ1เ1H แค้น ปองร้าnคนอ ืน
oo. ¡ม่เหนuิดเป นชอH เช่น เหนว่าu่อแม่¡ม่มีความสำาคg Hุgหรือกรรม¡ม่มี1ริงเป น
oo . กล่าววา1าอนเป นสุnาLิต
คำาว่าวา1าอนเป นสุnาLิตในuีนีม ิ¡ด้หมาnnงเuีnงว่าต้องเป นคำาร้อnกรอง ร้อnแก้ว เป นคำาคมHาดใ1มีความหมาnลก
ซ งเu่านน แต่รวมnงคำาuดuีดี มีประÌnชนต่อu้u ง ซ งสรุปว่าประกอHด้วnลกLnะดงนี
o. ต้องเป นคำา1ริง คือข้ อมลuีnกต้อง มีหลก_านอ้างอิง¡ด้ ¡ม่¡ด้ป นแต่งขนมาuด
ì. ต้องเป นคำาสุnาu คือuดด้วnnาLาuีสุnาu มีความ¡uเราะในn้อnคำา ¡ม่มีคำาหnาHÌลน หรือคำาด่ า
๓. uดแล้วมีประÌnชน คื อมีประÌnชนต่อu้u งn้าหากนำาแนวuาง¡ปคิด หรือป_ิHติในuางสร้างสรรค
<. uดด้วn1ิตuีมีเมตตา คือuดด้ วn1ิตใ1uีมีความปรารnนาดีต่อu้u ง มีความ1ริงใ1ต่อu้u ง
c. uด¡ด้nกกาลเuuะ คื อuดในสnานuีเหมาะสม และในเวลาuีเหมาะสม Ìดnความเหมาะสม1ะมีมากน้อnเช่น¡รก
ขนอn่กHเร ืองuีuด
oo . การHำารุงHิดามารดา
u่านว่าu่อแม่นน เปรีnH¡ด้เป นuง ครของลก เuวดาของลก uรหมของลก และอรหนตของลก ความหมาnÌดn
ละเอีnดมีดงต่อ¡ปนีค ือ
- uีว่าเป นครของลก เuราะว่าu่ าน¡ด้คอnอHรมสง สอนลก เป นคนแรกก่อนคนอ ืนใดในÌลก
- uีว่าเป นเuวดาของลก เuราะว่าu่ าน1ะคอnปกป้ อง คุ้มครอง เลีn งด ประคHประหงมมาตง แต่อ้อนแต่ออก Hำารุงให้
เติHใหg่เป นอn่างดี ¡ม่ให้เกิดอนตราnต่อลกในuุกด้าน
- uีว่าเป นuรหมของลก เuราะว่าu่านมีuรหมวิหาร < นน กคือ มีเมตตา หมาnn งความเอนด ความปรารnนาดีต่อลก
ในuุก¸ด้าน ¡ม่มีuีสิน สุด มีกรุnา หมาnnงให้ความกรุnาต่อล ก ล กอnาก¡ด้อะ¡รกหามาให้ลก ให้การuกLาเล่าเรีnน ส่งเสีn
เu่าuีมีความสามารn1ะให้¡ด้ มีมุuิตา หมาnnงความรกuีnอมสละ¡ด้แม้ชีวิตของตวเองเu ือลก nอมเสีnสละ¡ด้uุกอn่าง และมี
อุ เHกขา หมาnn งการวางเÞn ¡ม่nื อÌกรrเม ือล กประมาu ซน uำาuิดuลาดเuราะความ¡ร้เดีnงสา หรือเuราะความ¡ม่ร้
- uีว่าเป นอรหนตของลก เuราะว่าu่านมีคุnrรรม < ประการอน¡ด้แก่
o เป นu้มีอุปการะคุnต่อลก คืออุปการะเลีn งดมาด้วnความเหน ือnnาก กว่า1ะเติHÌตเป นu้ใหg่
o เป นu้มีuระเดชuระคุnต่อลก คือให้ความอHอุ่นเลีn งด ปกป้ อง1ากnnนตราnต่าง¸ นานา
o เป นเน ือนาHุgของลก คือลกเป นส่วนหน งของกรรมดีuีu่อแม่¡ด้uำา¡ว้ และเป นu้รHuลHุguีu่อแม่¡ด้
สร้าง¡ว้แล้วuางตรง
o เป นอาหุ¡นnHุคคล คือเป นเหมือนuระuีควรแก่การเคารuนHnือและรHของHชา เu ือเuอดuน¡ว้เป นแHH
อn่ าง
การuดแuนuระคุnHิดามารดาu่านสามารnuำา¡ด้ดงนี
ระหว่างเม ือu่านnงมีชีวิตอn่ กเลีn งดu่านเป นการตอHแuน ช่วnเหลือเป นrุระเร ืองการงานให้u่าน ดำารงวงuตระกล
ให้สืH¡ป¡ม่uำาเร ืองเส ือมเสีn รวมuง ประuqติตนให้ควรแก่การเป นสืHuอดมรดก1ากu่าน ครน เม ือu่านล่ วงลH¡ปแล้ว ก
uำาHุgอุuิuกุuลให้u่าน ส่วนการเป นลกกตgnต่อu่อแม่ในคำาสอนของuระuุurเ1้าu่านกล่าวว่า¡ว้ดงนี
o. n้าu่ านnง¡ม่มีuรurา ให้u่านnงuร้อมด้วnuรurา คือunาnามให้u่านมีความuรurาในuระuุuruาสนา เช ือใน
เร ืองการuำาดี
ì. n้าu่ านnง¡ม่มีuีล ให้u่านnงuร้อมด้ วnuีล คือunาnามให้u่านเป นu้รกLาuีล c ให้¡ด้
๓. n้าu่ านเป นคนตระหนี ให้u่านnงuร้อมด้วnการให้uาน คือunาnามให้u่านร้1กการให้ด้วnเมตตาÌดn¡ม่หว งuล
ตอHแuน
<. n้าu่ านnง¡ม่uำาสมาrิnาวนา ให้u่านnงuร้อมด้ วnป ggา คือunาnามให้u่านหดนง uำาสมาrิnาวนาให้¡ด้
oì . การสงเคราะหHุตร
คำาว่าHุตรนน มี อn่ ๓ ประเnu¡ด้แก่
o. อnิชาติHุตร คือHุตรuีมีความดี คุnrรรม และความสามารnเหนือกว่าHิดา มารดา
ì. อนุชาตHุตร คือHุตรuีมีความดี คุnrรรม และความสามารnเสมอHิดา มารดา
๓. อวชาตHุตร คือHุตรuีมีความดี คุnrรรม และความสามารnต่ำากว่าHิดา มารดา
การuีเราเป นu่อ เป นแม่ของHุตรนน มีหน้าuีuีต้องให้กHลกของเราคือ
o. ห้าม¡ม่ให้uำาความชว
ì. ปลกu ง สนHสนุนให้uำาความดี
๓. ให้การuกLาหาความร้
<. ให้¡ด้ค่ครองuีดี ( ใช้ประสuการnของเราให้คำาปรกLาแก่ลก ช่วnดให้)
c. มอHuรunให้ในÌอกาสอนควร ( การuำาuินnกรรม กnือว่าเป นสิงnกต้อง)
o๓ . การสงเคราะหnรรnา
เม ื อว่าด้ วnเร ืองคนuี1ะมาเป นค่ครองของชาn หรือuีเรีnกว่า1ะมาเป นnรรnานน ในÌลกนีu ่านแH่งลกLnะของnรรnา
ออกเป น o ประเnu¡ด้แก่
o. วrกาnริnา หมาnn งnรรnาเสมอด้ วnเuชร+าต เป นuวกuีมี1ิตใ1คิด¡ม่ดี ชอHuำาร้าn ชอHด่าuอสาปแช่ง คิด+่า
สามี หรือมีช้กHชาnอ ืน
ì. Ì1รีnริnา หมาnn งnรรnาเสมอด้ วnÌ1ร เป นคนล้างuลาg สร้างหนีส ิน หา¡ด้เu่า¡รก¡ม่uอ หรือเอาเร ืองในH้าน¡ป
Ìuuนาให้คนข้างนอกรHร้uำาให้เส ือมเสีnช ือเสีnง
๓. อ nnาnริnา หมาnn งnรรnาเสมอด้ วnนาn เป นคนชอHข่มสามีให้อn่ในอำานา1 ¡ม่ให้เกีnรติสามีเม ืออn่ต่อหน้าu้
อ ืน ชอHสง การหรือเอาแต่ใ1ตวเอง เหนสามีเป นคน¡ร้ความสามารn แต่ตวเองเป นu้นำา
<. มาตาnริnา หมาnnงnรรnาเสมอด้วnแม่ คือu้uีมีความรกต่อสามี อn่างสุดซ ง ¡ม่เคnuอดuิง แม้nามuุกขnาก ป่ วn
¡ข้ ¡ม่uำาให้มีเร ืองสะเuือนใ1
c. nคินีnริnา หมาnnงnรรnาเสมอด้วnน้องสาว คือu้uีมีความเคารuต่อสามีใน_านะu่อH้าน แต่ขดใ1กนH้างตาม
ประสาคนใกล้ชิดกนแล้วกให้อnnกน Ìดn¡ม่คิดunาHาu เดินตามแนวuางของสามี ต้องu งuาสามี
t. สขีnริnา หมาnnงnรรnาเสมอด้วnเu ือน ต่างคนต่างกมี อะ¡รuีเหมือนกน ความสามารnuอกน ¡ม่ 1ำาเป นต้อง
u งuากน ¡ม่ค่อnnอมกน เป นตวของตวเอง แต่กรกกนและช่วnเหลื อกนÌดnต่างคนต่างuำาหน้าuีของตวเอง
o. uาสีnริnา หมาnnงnรรnาเสมอด้วnคนรHใช้ คือnรรnาuีอn่nาnใต้คำาสง สามีÌดn¡ม่มีข้อÌต้แn้ง สามีเป นu้เลีn งด
สง อะ¡รกuำาอn่ างนน แม้1ะ¡ม่เหนด้วnก¡ม่ออกความเหน อดuนuำางานตามหน้าuีตามแต่สามี1ะสง การ แม้nกดุด่ า เ+ีnนตีก
n งuนอn่¡ด้Ìดn¡ม่Ìต้ตอH
u่านว่าคนuี1ะมาเป นสามี nรรnา¡ด้ดีหรือค่สร้างค่สมนน ควรต้องมีคุnสมHติดงนี
o. สมสurา คื อมีuรurาเสมอกน
ì. สมสีลา คือมีuีลเสมอกน
๓. สม1าคะ คือมีการเสีnสละเหมือนกน
<. สมป ggา คือมีป ggาเสมอกน
เม ื อ¡ด้แต่งงานกนแล้ ว แต่ละu่ าnกมีหน้าuีuีต้องuำาด งนี
สามีมีหน้าuีต่อnรรnาคือ
o. nกn่องนHnือว่าเป นnรรnา คือการแนะนำาเปิ ดเunว่าเป นnรรnา ¡ม่ปิ ดHงกHu้อ ืน และให้เกีnรติnรรnาในการ
ตดสินใ1เร ืองต่าง¸ด้วn
ì. ¡ม่ ดหมิน คือ¡ม่ ดnกnรรnาเม ือuำา¡ม่เป น uำา¡ม่nก หรือเร ืองชาติตระกล การuกLาว่าต่ำาต้อnกว่าตน แต่ต้องสอน
ให้
๓. ¡มประuqตินอกใ1nรรnา คื อการ¡ปมีเมีnน้อnนอกH้าน เลีn งต้อn หรือเuีnวเตร่หาความสำาราgกHหgิงHริการ
<. มอHความเป นใหg่ให้ในH้าน คื อการมอHrุระuางH้านให้กHnรรnา1ดการ รHu งและuำาตามความเหนของnรรnา
เกีnวกHH้าน
c. ให้เคร ืองแต่งตว คือให้ความสุขกHnรรnาเร ืองการแต่งตวให้uอดี เuราะสตรีเป นu้รกสวnรกงามÌดnrรรมชาติ
u่ าnnรรnากมีหน้าuีต้องตอHแuนสามีคือ
o. 1ดการงานดี คืองานH้านการเรือนต้อง¡ม่Hกuร่อง ดแลด้ านความสะอาด uำานุHำารุงรกLา ด้านÌnชนาการให้
เรีnHร้อnดี
ì. สงเคราะหgาติสามีดี คื อให้ความเอ ือเu ื อgาติu่ าnสามี เu่ าuีตนมีกำาล งuอuำา¡ด้ ¡ม่¡ด้หมาnnงเร ืองuรunสินเงิน
uองอn่ างเดีnว
๓. ¡ม่ประuqตินอกใ1สามี คือ¡ม่คHช้ หรือป นใ1ให้ชาnอ ืน ซ ือสตnต่อสามีคนเดีnว
<. รกLาuรunให้อn่างดี คือร้1กรกLาuรunสิน¡ว้¡ม่ให้หมด¡ปด้วnความสิน เปลือง แต่ก¡ม่nงกHตระหนี
c. ขnนuำางาน คื อ¡ม่เกีn1คร้านเอาแต่ออกงาน นอน กิน หรือเuีnวแต่อn่างเดีnว ต้ องuำางานH้านด้วn
o< . uำางาน¡ม่ให้คง ค้าง
ว่ าด้วnสาเหตุuีuำาให้งานคง ค้างนน สรุปสาเหตุ¡ด้เuราะว่า
o. uำางาน¡ม่nกกาล
ì. uำางาน¡ม่nกวิrี
๓. ¡ม่nอมuำางาน
หลกการuำางานให้เสร1ลุล่ วงมีด งนี
o. Þนuะ คื อมีความuอใ1ในงานuีuำา
ì. วิ ริnะ คือมีความตง ใ1 uากเuีnรในงานuีuำา
๓. 1ิตตะ คื อมีความเอาใ1ใส่ในงานuีuำา
<. วิ มงสา คือมีการคิดuิ1ารnาuHuวนงานนน ¸
oc . การให้uาน
การให้uาน คือการให้uี¡ม่หวงuลตอHแuนÌดnหมาnให้u้¡ด้รH¡ด้u้น1ากuุกข แH่งออกเป น ๓ อn่าง¡ด้แก่
o. อามิสuาน คื อการให้วตnุ สิงของ หรือเงินเป นuาน
ì. rรรมuาน คือการสอนให้rรรมะเป นความร้เป นuาน
๓. อnnuาน คื อการให้อnnในสิงuีคนอ ืนuำา¡ม่ดีกHเรา ¡ม่1องเวร หรือunาHาuกน
การให้uานuีnือว่ าเป นความดี และ¡ด้Hุgมากนน 1ะประกอHด้วnป 11n ๓ ประการอน¡ด้แก่
o. ว ตnุHริสุurิ ค ื อเป นของuี¡ด้มาÌดnสุ1ริต¡ม่¡ด้ ¡ปnกnอกมาÌกงมาหรือ¡ด้มาด้วnวิrีแnHnล
ì. เ1ตนาHริสุurิ ค ื อ ม ี 1ิตnินดีu่องใสเHิกHาน¡ม่ร้สกเสีnดาnสิงuีให้ตง แต่ก่อนให้ขnะให้และหลงให้
๓. HุคคลHริสุurิ ค ื อให้กHu้รHuีมีuีลrรรมตวu้ให้เองกต้องมีuีลuีHริสุurิ
การให้uานuีnือว่ า¡ม่ดี และnงอา1เป นHาปกรรมnงเราuางอ้อมอีกด้วn¡ด้แก่
o. ให้สุรา nาเสunติด เป นต้น ( n้าเขาเมาแล้ วขHรnชนตาn เรากมีส่วนHาปด้วn)
ì. ให้อาวุr ( n้าอาวุrนน nกเอา¡ปใช้ประหตประหาร Hาปกมาnงเราด้วn)
๓. ให้มหรสu คือการHนเuิงuุกรปแHH
<. ให้สตวเuuตรงข้ามเu ือuสมuนrุ อนนีร วมnงการ1ดหาสาว¸ ¡ปHำาเรอu้มีอำานา1หรือu้น้อnด้วnเป นต้น
c. ให้nาuลามก หรือสิงuิมuลามก เuราะuำาให้เกิดความกำาหนด เกิดกามกำาเริH ( เม ื อดแล้วเกิด¡ปÞุดคร่า ข่มขืนใคร
Hาปกตกuอดมาnงเราด้ วn)
ot . การประuqติrรรม
การประuqติrรรม กคือการป_ิHติให้เป น¡ป แH่งออก¡ด้เป น ì อ น¡ด้แก่
กาnสุ1ริต ๓ อn่าง คื อ
o. การ¡ม่+่าสตว หมาnรวมหมดตง แต่สตวเลกสตวใหg่ และมนุLn
ì. การ¡ม่ลกuรun หมาnรวมnงการคอรปชน ¡ปหลอกลวง ปล้น1ีช าวH้านด้วn
๓. การ¡ม่ประuqติuิดในกาม หมาnรวมnงการคHช้ นอกใ1nรรnา และการข่มขืนด้ วn
ว1ีสุ1ริต < อn่าง คือ
o. การ¡ม่uดเu1 คือการuดแต่ความ1ริง ¡ม่หลอกลวง
ì. การ¡ม่uดคำาหnาH คือคำาuีu งแล้ว¡ม่ร ืนห เกิดความร้สก¡ม่สHาnใ1รวมหมด
๓. การ¡ม่uด1าส่อเสีnด การนินuาว่าร้าn
<. การ¡ม่uดเu้อเ1้ อเหลว¡หล คือการuดuี¡ม่เป นสาระ หาประÌnชนอนใดมิ¡ด้
มÌนสุ1ริต ๓ อn่าง คือ
o. การ¡ม่Ìลnอnาก¡ด้ ของu้อ ืน คื อการนกอnาก¡ด้ของเขามาเป นของเรา
ì. การ¡ม่คิดunาHาuปองร้าnu้อ ืน คือการนกอnากให้คนอ ืนประสuเคราะหกรรม คิด1ะuำาร้าnu้อ ืน
๓. การเหนชอH คือมีความเช ือความเข้ าใ1ในความเป น1ริง ความnกต้องตามหลกคำาสอนตามแนวuางuระuุur
uาสนา
oo . การสงเคราะหgาติ
ล กLnะของgาติuีควรให้การสงเคราะห เม ืออn่ใน_านะดงนีค ือ
o. เม ื อnาก1นหาuีu งมิ¡ด้
ì. เม ื อขาดuุนuรunในการค้าขาn
๓. เม ื อขาดnานuาหนะ
<. เม ื อขาดอุปกรnuำามาหากิน
c. เม ื อเ1H¡ข้ ¡ด้ป่ วn
t. เม ื อคราวมีrุระการงาน
o. เม ื อคราวnกใส่ความหรือมีคดี
การสงเคราะหgาติ uำา¡ด้uง uางrรรมและuางÌลก¡ด้แก่
ในuางrรรม กช่วnแนะนำาให้uำาHุgกุuล ให้รกLาuีล และuำาสมาrิnาวนา
ในuางÌลก ก ¡ด้แก่
o. ให้uาน คือการสงเคราะหเป นuรunสิน หรือเงินuองเu ือให้เขาu้น1ากuุกขหรือความลำาHากตามแต่กำาลง
ì. ใช้ปิ nวา1า คือการuดเ1ร1าด้วnn้อnคำาuีอ่ อนÌnน สุnาu และประกอH¡ปด้วnความปรารnนาดี
๓. มี อตn1ริnา คือการประuqติตนให้เป นประÌnชนกHเขา อา1ช่วnเหลื อด้วnแรงกาn กำาล งใ1 หรือด้ วnความ
สามารnuีมี
<. ร้1กสมานตตตา คือการวางตวให้เหมาะสม อn่างเสมอต้นเสมอปลาn ร่วมuุกขร่วมสุข ¡ม่nือตว
o๘ . uำางานuี¡ม่มีÌuL
งานuี¡ม่มีÌuL ประกอHด้วnลกLnะด งต่อ¡ปนี
o. ¡ม่uิดก_หมาn คือuำาให้nกต้องตามก_หมาnของH้านเมือง
ì. ¡ม่uิดประเunี คือแHHแuนuีป_ิHติกนมาแต่เดิม ควรดำาเนินตาม
๓. ¡ม่uิดuีล คือข้อห้ามuีHggติ¡ว้ในuีล c
<. ¡ม่uิดrรรม คือหลกrรรมuง หลาnอาuิเช่น การuนน การหลอกลวง
ส่วนอาชีuต้องห้ามสำาหรHuุuruาสนิกชน¡ด้แก่
o. การค้าอาวุr
ì. การค้ามนุLn
๓. การค้าnาuิL
<. การค้าnาเสunติด
c. การค้าสตวเu ือนำา¡ป+่า
oc . ละเว้น1ากHาป
Hาปคือสิงuี¡ม่ดี เสีn ความชว uีติดตว ซ ง¡ม่ควรuำา u่านว่าสิงuีuำาแล้ วnือว่ าเป นHาป¡ด้แก่ อกุuลกรรมHn oo คือ
o. +่าสตว
ì. ล กuรun
๓. ประuqติuิดในกาม
<. uดเu1
c. uดส่อเสีnด
t. uดคำาหnาH
o. uดเu้อเ1้อ
๘. Ìลnอnาก¡ด้ของเขา
c. คิดunาHาuปองร้าnคนอ ืน
oo. เหนuิดเป นชอH
ìo . สำารวม1ากการด ืมน้ำาเมา
ว่ าด้วnเร ืองของน้ำาเมานน อา1uำามา1ากแป้ ง ข้ าวสุก การปรุงÌดnuสมเช ื อ หรืออะ¡รกแล้วแต่uีด ืมแล้วuำาให้มนเมา
เช่นเHีnร ¡วน ¡ม่ใช่แค่เหล้าเu่านน ล้ วนมีÌuLอน¡ด้แก่
o. uำาให้เสีnuรun เuราะต้องนำาเงิน¡ปซ ื อหาuง ¸uีเงิน1ำานวนเดีnวกนนีส ามารnนำาเอา¡ปใช้ในสิงuีเป นประÌnชน
อn่ างอ ืน¡ด้มากกว่า
ì. uำาให้เกิดการuะเลาะวิวาu ซ งนำา¡ปส่ความวุ่นวาn เ1Hตว หรือnงแก่ชีวิต และคดีความ เuราะน้ำาเมาuำาให้ขาดการ
nHnง ชง ใ1
๓. uำาให้เกิดÌรค Ìรคuีเกิดเน ืองมา1ากการด ืมสุราล้วนแล้วแต่Hน uอนสุขnาuกาn1นnงตาn¡ด้เช่น ÌรคตHแขง Ìรค
หวใ1 Ìรคความดน
<. uำาให้เสีnช ือเสีnง เม ือคนเมา¡ปuำาเร ือง¡ม่ดีเข้าเช่น¡ปลวนลามสตรี ปล่อnตวปล่ อnใ1 กuำาให้วงuตระกล และ
หน้าuีการงานเสีอมเสีn
c. uำาให้ลืมตว¡ม่ร้1กอาn คนเมาuำาสิงuี¡ม่ควรuำา uำาสิงuีคนมีสติ1ะ¡ม่uำา เช่นแก้u้าเดิน หรือนอนในuีสาrารnะ
เป นต้น
t. uอนกำาลงป ggา uานแล้วuำาให้เซลลสมองเริมเส ือมลง ก1ะuำาให้สุขnาuและป ggาเส ือมnอn ความสามารn
Ìดnรวมกด้ อnลง
ìo . ¡ม่ประมาuในrรรมuง หลาn
rรรมในuีนีก คือหลกป_ิHติuีuำาแล้วมีuลในuางดีและเป น1ริงuีuระสมมาสมuุurเ1้า¡ด้uรงÌปรดแนะuาง¡ว้
คนuีประมาuในrรรมนน มีลกLnะuีสรุป¡ด้ดงนีค ือ
o. ¡ม่ uำาเหตุดี แต่1ะเอาuลดี
ì. uำาตวเลว แต่1ะเอาuลดี
๓. uำาn่ อหn่อน แต่1ะเอาuลมาก
สิงuี ¡ม่ควรประมาu¡ด้แก่
o. การประมาuในเวลา คือการปล่อnให้เวลาล่วงเลn¡ปÌดn¡ม่uำาอะ¡รให้เกิดประÌnชน หรือuลดวนประกนuรุ่ง
เป นต้น
ì. การประมาuในวn คือคิดว่าอาnุnงน้อn ¡ม่ต้องuำาความเuีnรก¡ด้เuราะnงต้ องมีชีวิตอn่อีกนานเป นต้น
๓. การประมาuในความ¡ม่มีÌรค คือคิดว่ าตวเองแขงแรง¡ม่ตาnง่ าn¸ กปล่อnปละละเลnเป นต้น
<. การประมาuในชีวิต คือการ¡ม่กำาหนดวางแuนnงอนาคต คิดอn่แต่ว่าnงมีชีวิตอn่ อีกนานเป นต้น
c. การประมาuในการงาน คื อ¡ม่ขnนตง ใ1uำาให้สำาเร1 ปล่อnตามเร ืองตามราว หรือปล่อnให้ดินuอกหางหมเป นต้น
t. การประมาuในการuกLา คือการ¡ม่คิดuกLาเล่าเรีnนในวnuีควรเรีnน หรือขาดความเอาใ1ใส่uีเuีnงuอ
o. การประมาuในการป_ิHติrรรม คือการ¡ม่ป_ิHติสมาrิnาวนาหรือuกLาหลกrรรมให้n่องแu้ เuราะคิดว่าเป น
เร ือง¡กลตวเป นต้น
ìì . มีความเคารu
u่าน¡ด้ กล่าวว่าสิงuีควรเคารuมีอn่ดงนี
o. uระuุurเ1้า
ì. uระrรรม
๓. uระสง+
<. การuกLา
c. ความ¡ม่ประมาu คือการดำาเนินตามหลกrรรมคำาสอนuระuุuruาสนาอ ืน¸ ด้ วnความเคารu
t. การสนuนาปราuรn คือการต้อนรHอาคนตุกะu้มาเnือนด้วnความเคารu
ì๓ . มีความn่ อมตน
ความอ่ อนน้อมn่อมตน คือ การ¡ม่แสดงออกn งความสามารnuีตวเองมีอn่ให้u้อ ืนuราHเu ือข่มu้ อ ืน หรือเu ือÌอ้อวด
การ¡ม่อวดดี เn่อหnิ ง1องหอง แต่แสดงตนอn่างสงHเสงีnม
u่านว่า¡ว้ ว่าÌuLของการอวดดีนน มีอn่ดงนีค ือ
o. uำาให้เสีnคน คือ¡ม่สามารnกลHมาอn่ในร่องในรอn¡ด้เหมื อนเดิม เสีnอนาคต
ì. uำาให้เสีnมิตร คือ¡ม่มีใครคHหาเป นเu ือนด้วn nง1ะมีก ¡ม่ใช่เu ือนแu้
๓. uำาให้เสีnหม่คnะ คือn้าต่างคนต่างnือดี กuำาให้¡ม่สามารnตกลงกน¡ด้ ในuีสุดก¡ม่nง1ุดหมาn หรือuำาให้เป นuี
เH ือหน่าnของคนอ ืน
การuำาตวให้เป นคนอ่ อนน้อมn่อมตนนน มีหลกด งนีค ือ
o. ต้องคHกลnาnมิตร คื อเu ือนuีดีมีuีลมีrรรม คอnตกเตือนหรือชกนำา¡ปในuางuีดีuีnกuีควร
ì. ต้องร้1กคิด¡ตร่ตรอง คือการร้1กคิดหาเหตุuลอn่ตลอดn งความเป น¡ปในrรรมชาติของมนุLn ต่างคนn่อมต่าง1ิด
ต่างใ1 และรวมuง หลกrรรมอ ืน¸
๓. ต้องมีความสามคคี คือการมีความสามคคีในหม่คnะ อลุ่ มอล่ วnในหลกการ ตกเตือน รHu งและเคารuความคิด
เหนของu้อ ืนอn่างมีเหตุuล
u่านว่าลกLnะของคนn่อมตนนน มีดงนี
o. มีกิริnาuีนอHน้อม
ì. มี วา1าuีอ่ อนหวาน
๓. มี1ิตใ1uีอ่อนÌnน
* สรุปแล้ วกคือ สมHรnuร้อมด้ วnกาn วา1า และใ1นน เอง
ì< . มีความสนÌดL
คำาว่าสนÌดL¡ม่¡ด้หมาnnงการอn่ลำาuงคนเดีnวอn่างเดีnวกหา¡ม่ แต่หมาnnงการuอใ1ในสิงuีตนมีอn่ ในของของตว
ซ งu่าน¡ด้ให้นิnามuีเป นลกLnะของความสนÌดLเป นดงนี ค ือ
o. nnาลาnสนÌดL หมาnnงความnินดีตามมีตามเกิด คือมีแค่¡หนกuอใ1เu่านน เป นอn่อn่าง¡รกควร1ะuอใ1 ¡ม่คิด
น้อnเน ือต่ำาใ1ในสิงuีตวเองเป นอn่
ì. nnาuลสนÌดL หมาnn งความnินดีตามกำาล ง เรามีกำาล งแค่¡หนกuอใ1เu่านน ตง แต่กำาล งกาn กำาลงuรun กำาลง
Hารมี หรือกำาลงความสามารnเป นต้น
๓. nnาสารปสนÌดL หมาnnงความnินดีตามควร ซ งÌnงใn¡ปnงความuอเหมาะuอควรในหลาn¸เร ือง เช่นรปลกLn
ของตนเอง และรวมuง _านะuีเราเป นอn่
ìc . มีความกตgn
คือการร้คุn และตอHแuนu่านu้นน Hุgคุnuีว่านีม ิใช่ว่ าตอHแuนกนแล้วกหาnกน แต่หมาnnงการรำาลกnงuระคุn
uีเคnให้ความอุปการะแก่เราด้วnความเคารunิง u่านว่าสิ งของหรือu้uีควรกตgnนน มีดงนี
o. กตgnต่อHุคคล HุคคลuีควรกตgnกคือใครกตามuีมีHุgคุnควรระลกnงและตอHแuนuระคุn เช่น Hิดา
มารดา อา1ารnเป นต้น
ì. กตgnต่อสตว ¡ด้แก่สตวuีมีคุnต่อเราช่วnuำางานให้เรา เรากควรเลีn งดให้ดีเช่นช้าง ม้า ว ว ควาn หรือสุนขuีช่วn
เu้ าH้านเป นต้น
๓. กตgnต่อสิงของ ¡ด้แก่สิงของuุกอn่างuีมีคุnต่อเราเช่น หนงสือuีให้ความร้แก่เรา อุ ปกรnuำามาหากินต่าง¸ เรา
¡ม่ควรuิง คว้าง หรือuำาลาnÌดn¡ม่เหนคุnค่า
ìt . การu งrรรมตามกาล
เม ื อมีÌอกาส เวลา หรือตามวนสำาคgต่าง¸ กควรต้อง¡ปu งrรรมH้างเu ือสดHตรHu งสิงuีเป นประÌnชนในหลกrรรม
นน ¸ และนำามาใช้กHชีวิตเราเu ือปรHปรุงให้ดีขน u่ านว่าเวลาuีควร¡ปu งrรรมนน มีดงนีค ือ
o. ว นrรรมสวนะ กคื อวนuระ หรือวนuีสำาคguางuาสนา
ì. เม ื อมีu้มาแสดงrรรม กอn่างเช่น การu งrรรมตามวิunุ การuีมีuระมาแสดงrรรมตามสnานuีต่าง¸ หรือการอ่าน
1ากส ือต่าง¸
๓. เม ื อมีÌอกาสอนสมควร อาuิเช่นในวนอาuิตnเม ือมีเวลาว่าง หรือในงานมงคล งานHวช งานก_ิน งานวดเป นต้น
คุnสมHติของu้u งrรรมuีดีควรต้องมีด งนีค ือ
o. ¡ม่ ดแคลนในหวข้อrรรมว่าง่าnเกิน¡ป
ì. ¡ม่ ดแคลนในความร้ความสามารnของu้แสดงrรรม
๓. ¡ม่ ดแคลนในตวเองว่าÌง่ ¡ม่สามารnเข้าใ1¡ด้
<. มีความตง ใ1ในการu งrรรม และนำา¡ปuิ1ารnา
c. นำาเอาrรรมนน ¸¡ปป_ิHติให้เกิดuล
ìo . มีความอดuน
u่านว่าลกLnะของความอดuนนน สามารn1ำาแนกออก¡ด้เป นดงต่อ¡ปนีค ือ
o. ความอดuนต่อความลำาHาก คือความลำาHากuีต้องประสuตามrรรมชาติ ซ งอา1มา1ากสnาuแวดล้ อมเป นต้น
ì. ความอดuนต่อuุกขเวuนา คือuุกขuีเกิด1ากสงขารของเราเอง เช่นความ¡ม่สHาnกาnเป นต้น
๓. ความอดuนต่อความเ1Hใ1 คื อการuีคนอ ืนuำาให้เราต้องuิดหวง หรือuด1าให้เ1Hช้ำาใ1 ¡ม่เป นอn่างuีหวงเป นต้น
<. ความอดuนต่ออำานา1กิเลส คื อสิงnว nวนuง หลาnnือเป นกิเลสuง uางใ1และuางกาnอาuิเช่น ความนกÌลnอnาก
¡ด้ของเขา หรือการu่าnแu้ต่ออำานา1เงินเป นต้น
วิ rีuำาให้มีความอดuนคือ มีหิริÌอตปปะ
o. หิริ ¡ด้แก่การมีความละอาnต่อHาป การuีร้ว่าเป นHาปแล้วn งuำาอีกกnื อว่า¡ม่มีความละอาnเลn
ì. Ìอตปปะ ¡ด้แก่การมีความเกรงกลวในuลของHาปนน ¸
ì๘ . เป นu้ว่าง่าn
u่านว่าu้ว่าง่าnนน มีลกLnะuีสงเกต¡ด้ดงนีค ือ
o. ¡ม่uดกลHเกล ือนเม ือ¡ด้รHการว่ากล่ าวตกเตือน คื อการรHu งด้วnดี ¡ม่ใช่แก้ตวแล้วปิ ดประตความคิด¡ม่รHu ง
ì. ¡ม่นิ งเÞnเม ือ¡ด้รHการเตือน คื อการนำาคำาตกเตือนนน มาuิ1ารnาและแก้¡ขข้อHกuร่องนน ¸
๓. ¡ม่1Huิดu้ว่ากล่าวสง สอน คือการuีu้สอนอา11ะมีความuิดuลาด เน ือง1ากความประมาu เราควรให้อnnต่อu้
สอน เuราะการ1Huิดuำาให้u้สอนต้องอHอาnขาnหน้า¡ด้ ซ งเป นสิงuี ¡ม่ดีงาม
<. เคารuต่อคำาสอนและu้สอน คือการร้1กสมมาคารวะต่อu้uำาให้คำาสอน และเคารuในสิงuีu้สอน¡ด้นำามาแนะนำา
c. มีความอ่ อนน้อมn่อมตน คือ¡ม่แสดงความnะÌส nื อตวว่าอn่เหนือu้อ ืนเuราะสิงuีตวเองเป นตวเองมี
t. มีความnินดีต่อคำาสอนนน คือnอมรHในคำาสอนนน ¸ ด้วnความnินดีเช่นการ¡ม่แสดงความเH ือหน่าnเuราะเคnu ง
มาแล้ ว เป นต้น
o. ¡ม่ด ื อรน คือการ¡ม่อวดดี คิดว่าของตวเองนน uิดแต่กnงดนuุรงuำาต่อ¡ปเuราะกลวเสีnช ือ เสีnuอรม
๘. ¡ม่ ข้ดแn้ง เuราะว่าการว่ากล่าวตกเตือนหรือสง สอนนน กคือ สิงuีตรงข้ามกHuีเราuำาอn่แล้ว เราควรต้องเปิ ดใ1ให้
กว้าง¡ม่ขดแn้งต่อคำาสอน คำาวิ1ารnนน ¸
c. nินดีให้ตกเตือน¡ด้uุกเวลา คือการnินดีให้มีการแสดงความคิดเหนตกเตือน¡ด้Ìดn¡ม่มีข้ อnกเว้นเร ืองเวลา
oo. มีความอดuนต่อการเป นu้nกสง สอน คื อการ¡ม่เอาความขดแn้งในความเหนเป นอารมn แต่ให้เข้าใ1เ1ตนา
uีแu้1ริงของu้สอนนน
การuำาให้เป นคนว่าง่าnนน uำา¡ด้ด งนี
o. ลดมานะของตว คือการ¡ม่nือดี ¡ม่nือตว ความ¡ม่สำาคgตวเองว่ าเป นอn่างÌน้นอn่างนี อ าuิเช่นnือตวว่าการuกLา
ดีกว่าเป นต้น
ì. ละอุปาuาน คื อการ¡ม่nดnือในสิงuีเรามี เราเป น หรือnื อมน ในอำานา1กิเลสต่าง¸
๓. มีสมมาuิ__ิ คื อมีป ggาuีเหนชอH การเหนnกเหนควรตามหลกอริnส1 < เช ือเร ืองความ¡ม่เuีnง เช ือในเร ือง
Hุgเร ืองHาปเป นต้น
ìc . การ¡ด้เหนสมnะ
คำาว่าสมnะแปลตรงตว¡ด้ ว่า u้สงH (หมาnn งu้อn่ในสมnเuu) u่านว่าคุnสมHติของสมnะต้องประกอH¡ปด้วn ๓
อn่ างคือ
o. ต้องสงHกาn คือมีความสำารวมในการกระuำาuุกอn่าง รวมnงกิริnา มรรnาu ตามหลกuีลrรรม
ì. ต้องสงHวา1า คื อการuด1าให้อn่ในกรอHของความuอดี มีความสุnาuสงHเสงีnมในคำาuดและnาLาuีใช้ เป น¡ป
ตามข้ อป_ิHติ ประเunี
๓. ต้องสงHใ1 คือการuำาใ1ให้สงHปราu1ากกิเลสครอHงำา ¡ม่ ว่า1ะเป น Ìลn Ìกรr หลง หรือความunาHาuใด¸ ตง
มน อn่ในสมาrิnาวนา
การ¡ด้เหนสมnะมีอn่ดงนีค ือ
o. เหนด้วnตา ความหมาnกตรงตวคือการเหน1ากการสมuสด้วnสาnตาของตนเอง แล้วมีความประuHใ1ในความ
สำารวมในกาn
ì. เหนด้วnใ1 เน ือง1ากความสำารวมกาn วา1า ใ1ของสมnะ1ะช่วnÌนมน้าว1ิตใ1ของเราให้Ìอนอ่ อนu่อนตาม และรH
u งหล กคำาสอนด้วnใ1uีnินดี ซ งนน กหมาnnงการเปิ ดใ1เราให้สมnะ¡ด้ชีน ำานน เอง
๓. เหนด้วnป ggา หมาnความn งการร้Ìดnการใช้ป ggาใคร่ครวg uิ1ารnาในการสมuสและเข้าn งและรHร้nงคำา
สอนของสมnะu้นน และร้ว่าu่านเป นu้ตง มน อn่ในuีลrรรมอn่างแu้1ริง
เม ื อเหนแล้วกต้องuำาอn่างนีค ือ
o. ต้องเข้า¡ปหา คือเข้า¡ปขอคำาแนะนำา ชีแ นะ1ากu่าน หรือให้ความเคารuu่าน
ì. ต้องเข้า¡ปHำารุงช่วnเหลือ คือการช่วnเหลือu่ านในÌอกาสอนควร เu ือแH่งเHาnาระของu่ าน
๓. ต้องเข้า¡ปu ง คือการรHu งคุnrรรม หลกคำาสอนของu่านมา¡ว้เป นแนวuางในการแก้¡ขป gหาชีวิต
<. หมน ระลกnงu่าน คือการระลกn งความดีuีu่านมีแล้วนำามาเป นตวอn่างกHตวเราเอง
c. รHu งรHป_ิHติ คือการรHคำาแนะนำาของu่านมาป_ิHติuำาตามเu ือให้เกิดuล ครน เม ือติดขดกใคร่แก้¡ขเu ือให้ร้1ริง
เหน1ริงตามนน
๓o . การสนuนาrรรมตามกาล
การ¡ด้สนuนากนเร ืองrรรม uำาให้ขnาnขอHเขตการเรีnนร้ แลกเปลีnนความร้ และ¡ด้ร้ในสิงใหม่¸ uีเราอา1นก¡ม่nง
หรือเป นการเu ือแu่ความร้uีเรามีให้แก่u้ อ ืน¡ด้uราHด้วn
ก่ อนuีเรา1ะสนuนาrรรม ควรต้องuิ1ารnาและคำานงnงสิ งต่อ¡ปนีค ือ
o. ต้องร้เร ืองuี1ะuดดี
ì. ต้องuดเร ือง1ริง มีประÌnชน
๓. ต้องเป นคำาuดuี¡uเราะ
<. ต้องuดด้วnความเมตตา
c. ต้องuด1าÌอ้อวด nกตนข่มu่าน
ข้ อป_ิHติเม ือมีการสนuนาrรรม
o. มีuีลrรรม คือการเป นu้uีรกLาuีล c หรือuีล ๘ เป นนิ1uีลอn่แล้ว การเป นu้ป_ิHติnือเป นหน้าuีขน ต้นในการ
เป นuุuruาสนิกชนuีดี
ì. มีสมาrิดี คือการมี1ิตใ11ด1่ออn่กHเร ืองuีสนuนา ¡ม่ว่ อกแวก uร้อมuง เป นu้uีหมน เ1ริgสมาrิnาวนาด้ วn
๓. แต่งกาnสุnาu คือการแต่งตวให้เหมาะสมกHnุคสมn อn่ในกรอHประเunีของสงคมแวดล้อม n uีนน ¸ nก
กาลเuuะ
<. มีกิริnาสุnาu คือมีความสุnาuในu่วงu่ า¡ม่ว่ า1ะเดิน นง nืน หรือการกระuำาใด¸ การuีมีกิริnางดงาม สุnาun่อม
Ìน้มน้าว1ิดใ1u้uHเหนให้เกิดความประuHใ1uีดี
c. ใช้วา1าสุnาu คือการใช้n้อnคำาuีสุnาuในการสนuนา ¡ม่ใช้คำาหnาHคาn หรือก้าวร้าว
t. ¡ม่ กล่าวค้ านuระuุuru1น คือการ¡ม่นำาเอาคำาสง สอนของuระuุurเ1้ามาเป นข้อสงสn หรือกล่ าวค้าน เuราะสิงuี
กล่าว¡ว้ในuระuุuru1นn่อมเป นความ1ริ งตลอดกาล
o. ¡ม่ ออกนอกประเดนuีตง ¡ว้ คือการuดให้อn่ในหวข้อuีตง ¡ว้ ¡ม่uดแHHน้ำาu่วมuุ่งuกHุ้งÌหรงเหรง
๘. ¡ม่uดนาน1นน่าเH ือ คื อการเลือกเวลาuีเหมาะสมตามสnานการn เน ือง1ากเร ืองHางเร ืองอา1¡ม่1ำาเป นต้องขnาn
ความมากเกิน¡ป
๓o . การHำาเugตHะ
ตHะ Ìดnความหมาnแปลว่า uำาให้ร้อน ¡ม่ว่ าด้วnวิrีใด การHำาเugตHะหมาnความn งการuำาให้กิเลส ความรุ่มร้อน
ต่าง¸ หมด¡ป หรือเHาHางลง ลกLnะการHำาเugตHะมีด งนี
o. การมีใ1สำารวมในอินuรีnuง t ( อาnตนะnาnใน t อn่าง) ¡ด้แก่ ตา ห 1มก ลิน กาn และใ1 ¡ม่ให้หลงติดอn่กH
สมuสnาnนอกมากเกิน¡ป ¡ม่ให้กิเลสครอHงำาใ1เวลาuีรHร้อารมnu่านอินuรีnuง t (อินuรีnสงวร)
ì. การประuqติรกLาuรหม1รรn เว้น1ากการร่วมประเวnี หรือกามกิ1uง ปวง
๓. การป_ิHติrรรม คือการร้และเข้าใ1ในหลกrรรมเช่นอริnส1 เป นต้น ป_ิHติตนให้อn่ในuีล และnงuร้อมด้วn
สมาrิ และป ggา Ìดnมี1ุดหมาnสงสุดuีuระนิuuาน กำา1ดกิเลส ละวางuุกสิง¡ด้หมดสิน ด้วnป ggา
๓ì . การประuqติuรหม1รรn
คำาว่าuรหม1รรnหมาnความnง การHวชซ งละเว้นเมnุน การครองชีวิตuีปราu1ากเมnุน การประuqติrรรมอน
ประเสริ_ u่านว่ าลกLnะของrรรมuีnือว่าเป นการประuqติuรหม1รรnนน (¡ม่ใช่ว่าต้ องHวชเป นuระ) มี อn่ดงนีค ือ
o. ให้uาน Hริ1าคuาน¡ม่ว่ า1ะเป นuรun สิงของ เงินuอง หรือป ggา
ì. ช่วnเหลือu้ อ ืนในกิ1การงานuีชอH uีnกuีควร(เวnnาว11มn)
๓. รกLาuีล c คื อ¡ม่+่าสตว ¡ม่ลกขÌมn ¡ม่uำาuิดในกาม ¡ม่uดปด ¡ม่ ด ืมน้ำาเมา (เHg1uีล)
<. มีเมตตา กรุnา มุuิตา อุเHกขากHคนuีเราต้องuHปะด้วnuุกคน (อ ปปมggา)
c. งดเว้น1ากการเสuกาม (เมnุนวิรติ)
t. nินดีในค่ของตน คือการมีสามีหรือnรรnาคนเดีnว(สuารสนÌดL)
o. เuีnรunาnามuี1ะละความชว ¡ม่u้อnอnในความHากHน (วิ ริnะ)
๘. รกLาซ งuีล ๘ คือ ¡ม่+่าสตว ¡ม่ลกขÌมn ¡ม่ร่วมประเวnี ¡ม่uดปด ¡ม่ ด ืมน้ำาเมา ¡ม่HริÌnคอาหารตง แต่เuีnงวน
เป นต้น¡ป ¡ม่u้ อนรำา ขHร้อง Hรรเลงดนตรี ดการละเล่น ใช้ของหอมหรือเคร ืองประดH ¡ม่นอนHนuีสงใหg่ หรหรา
(อุ ÌHสn)
c. ใช้ป ggาเหนแ1้งใน uุกข สมุun นิÌรr มรรค (อริnrรรม)
oo. uกLาป_ิHติในuีล สมาrิ ป ggา ให้ร้แ1้งเหน1ริง (สิกขา)
* ขออrิHาnเuิมเติมว่าข้อ c uีHอกว่ าให้งดเว้นการเสuกาม แต่ข้อ t ให้nินดีในค่ของตนนน เuราะว่าการประuqติ
uรหม1รรnในuีนีห มาnnง Hุคคลuว ¡ปuีอา1มีครอHครวแล้ ว กประuqติuรหม1รรn¡ด้Ìดnการงดเว้นการร่วมประเวnี เช่นใน
ว นสำาคg¸เป นต้น
๓๓ . การเหนอริnส1
อริnส1 หมาnnงความ1ริงอนประเสริ_ หลกแห่งอริnส1มีอn่ < ประการตามuีu่าน¡ด้สง สอน¡ว้มีด งนี
o. uุกข คือความ¡ม่สHาnกาn¡ม่สHาnใ1 ความเป น1ริงของสตวÌลกuุกu้uุกนามต้องมีuุกข ๓ ประการคือ การเกิด
ความแก่ ความตาn นอก1ากนีก มีความuุกขuีเป นอาการ หรือเกิด1ากสnาuแวดล้อมสรุป¡ด้ดงนีค ือ
- ความÌuกเuร้า (Ìสกะ)
- ความรำาuนด้วnความเสีnใ1 (ปริเuวะ)
- ความเ1H¡ข้¡ด้ป่ วn (uุกขะ)
- ความเสีnใ1 (Ìuมนสสะ)
- ความu้ อแu้ สิน หวง คHแค้นใ1 (อุ ปาnาสะ)
- การตรอมใ1 uิดหว ง1ากสิงuี¡ม่รก ( อปปิ เnหิ สมปÌnคะ)
- การuลดuราก1ากสิงuีรก ( ปิ เnหิ วิ ปปÌnคะ)
- ความหม่นหมองเม ือปรารnนาแล้ว¡ม่¡ด้สิงนน ( nมปิ 1Þง นลnติ)
ì. สมุun คือเหตุuีuำาให้เกิดuุกข นอก1ากเหตุแห่งuุกขด งuีกล่าวมาแล้วข้างต้น ต้นตอของuุกขก อn่uีใ1ของเราด้ วn
นน กคือความอnาก u่านว่ าเป นตnหา ๓ อn่าง ซ งแH่งออก¡ด้เป นดงนีค ือ
- ความอnาก¡ด้ หมาnรวมnงอnากuุกอn่างuีนำามาสนองสมuสuง c และกามารมn (กามตnหา)
- ความอnากเป น คือความอnากเป นÌน่นเป นนี (nวตnหา)
- ความ¡ม่ อnากเป น คือความ¡ม่uอใ1ในสิงuีตวเองเป นอn่ (วิnวตnหา)
๓. นิÌรr คือความดHuุกข nาวะuีตnหาดHสิน ¡ป ความหลุดu้น หรือหมาnnงnาวะของuระนิuuานนน เอง
<. มรรค คือข้อป_ิHติ หรือหนuางuีนำา¡ปส่การดHuุกข การเดินuางสาnกลางเu ือ¡ปให้nงการดHuุกข คื อ มรรคมี
๘ ประการ คื อ
- ความเหนชอH เช่นความuรurาในเH ืองต้นต่อหลกrรรม คำาสอน เช่นการเช ือว่ากรรมดีกรรมชว มี1ริง
เป นต้น (สมมาuิ__ิ)
- ความดำาริชอH หรือความคิดชอH มีความคิดuีnกต้องตามหลกrรรม เช่นการใช้ป ggาuิ1ารnาความ¡ม่เuีnง
ของส งขาร หรือการ¡ม่คิดอnาก¡ด้ ของเขามาเป นของเราเป นต้น (สมมาสงกปปะ)
- เ1ร1าชอH คือการป_ิHติตามหลกrรรม ¡ม่uดÌกหก ¡ม่uดส่อเสีnด ¡ม่uดคำาหnาH ¡ม่uดเu้อเ1้ อเป นต้น (
สมมาวา1า)
- uำาการชอH หรือการมีการกระuำาuี¡ม่uิดหลกuีลrรรม เช่น¡ม่+่าสตว ¡ม่ลกuรunเป นต้น (สมมากมมนตะ)
- เลีn งชีuชอH คือการuำามาหากินในuางuีnก ¡ม่เHีnดเHีnนหรือuำาความเดื อดร้อนให้กHสตวหรือu้อ ืน อn่ใน
หลกrรรมuีกำาหนด เช่น ¡ม่มีอาชีuค้ามนุLn หรืออาชีuค้าอาวุrเป นต้น (สมมาอาชีวะ)- ความเuีnรชอH คือการหมน uำานุ
Hำารุงในสิงuีnกต้อง อาuิเช่นการunาnามละกิเลสออก1ากใ1 หรือการunาnามสำารวม กาn วา1า ใ1ให้ดำาเนินตามหลกrรรม
ของu่านเป นต้น (สมมาวาnามะ)
- ความระลกชอH คือมีสติตง มน ในสิงuีnกต้องตามหลกrรรม เช่นการuงระลกnงความตาnuีต้องเกิดกHuุก
คนเป นต้น (สมมาสติ)
- 1ิตตง มน ชอH คือมี1ิตuีมีสมาrิ ¡ม่ ว่อกแวกหรือคิดu้ ุงซ่าน และการuำาสมาrิnาวนาตามหลกการuีu่าน¡ด้
Hggติแนะนำาเอา¡ว้ (สมมาสมาrิ)
๓< . การuำาให้แ1้งซ งuระนิuuาน
นิuuาน คือ nาวะของ1ิตuีดHกิเลส¡ด้หมดสิน หลุด1ากอำานา1กรรม และ¡ม่ต้ องวนเวีnนอn่ในสงสารว_อีก ซ งกคือ
u้น1ากuุกขนน เอง
u่านว่าลกLnะของนิuuานมีอn่ ì ระดHดงนีค ือ
o. การดHกิเลสขnะuีnงมีเHg1ขนrเหลืออn่ หรือการเข้าn งนิuuานขnะuีnงมีชีวิตอn่ - สอุปาuิเสสนิuuาน
ì. การดHกิเลสuี¡ม่มีเHg1ขนrเหลืออn่เลn คือการuีร่างกาnเราแตกดHแล้ว¡ปเสวnสุขอนเป นอมตะในuระ
นิuuาน(ตรงนี¡ ม่สามารnอrิHาnให้กระ1่างมาก¡ปกว่ านี¡ ด้) - อนุปาuิเสสนิuuาน
การuี1ะเข้าnงuระนิuuาน¡ด้ ก ต้องป_ิHติrรรมและเ1ริgสมาrิnาวนา1นn งขน สงสุด
๓c . มี1ิต¡ม่หวน ¡หวในÌลกrรรม
คำาว่าÌลกrรรม มีความหมาnnงเร ืองราวuีเกิดขนอn่เป นประ1ำาHนÌลกนี ซ งเรา¡ม่ควรมี1ิดหวน ¡หวต่อสิงต่าง¸เหล่า
นี u ่ านว่าลกLnะของÌลกrรรมมี<ประการคือ
o. การ¡ด้ลาn เม ือมี ลาnuลกn่อมมีความเส ือมเป นrรรมดา มีแล้ วกn่อมหมด¡ป¡ด้ เป นแค่ความสุขชว คราวเu่านน
ì. การ¡ด้nu nu_านHรรดาuกดิล ้ วนเป นสิงสมมุติขนมาuง นน เป นสิงuีคนnอมรHกนว่าเป นอn่างÌน้นอn่างนี u อ
หมดnuกหมดHารมี
๓. การ¡ด้รHการสรรเสริg uีใดมีคนนิnมชมชอH uีนน กn่อมต้องมีคนเกลีnดชงเป นเร ืองrรรมดา การnกนินuา1 ง
¡ม่ใช่เร ืองuิดปกติ
<. การ¡ด้รHความสุข uีใดมีสุขuีนน ก1ะมีuุกขด้วn มีความสุขแล้วก อn่าหลงระเริง¡ป1นลืมนกnงความuุกขuีแuงมา
ด้ วn
การuำาให้1ิต¡ม่หวน ¡หวในÌลกrรรม มีวิrีด งนีค ือ
o. ใช้ป ggาuิ1ารnา Ìดnตง อn่ในหลกrรรมของuระuุuruาสนา uิ1ารnาอn่เนือง¸ nงหลกrรรมต่าง¸
ì. เ1ริgสมาrิnาวนา ใช้กรรม_านuิ1ารnาnงความเป น¡ปในความ¡ม่เuีnงในสรรuสิงuง หลาnในÌลก และส งขาร
๓t . มี1ิต¡ม่เuร้าÌuก
u่านว่ามีเหตุอn่ ì ประการuีuำาให้1ิตเราต้องÌuกเuร้าคือ
o. ความÌuกเuร้าuีเกิดเน ืองมา1ากความรก รวมn งรกสิงของ uรunสินเงินuองด้ วn
ì. ความÌuกเuร้าuีเกิด1ากความใคร่
การuำาให้1ิตใ1¡ม่Ìuกเuร้านน มีข้ อแนะนำาดงนี
o. ใช้ป ggาuิ1ารnาอn่เนือง¸ n งความ¡ม่เuีnงในสิงของuง หลาn และร่างกาnของเรา
ì. ¡ม่nดมน ในตวตน หรือความ1ีร งnง nืน ในคนหรือสิ งของว่าเป นของเรา
๓. uุกอn่างในÌลกล้วนเปลีnนแปลงอn่uุกขnะ แม้ร่างกาnเรากใช้เป นuีอาunชว คราวเu่านน
<. คิดว่าuุกสิงuุกอn่ างล้ วน¡ม่เuีnงด้วnกนuง นน
๓o . มี1ิตปราu1ากกิเลส
กิเลส กคือสิ งuีuำาให้เกิดความเuร้าหมอง ซ ง¡ด้แก่ ความÌลn ความÌกรr ความหลง u่าน¡ด้แH่งประเnuของกิเลส
ออกเป นดงนี ค ื อ
o. ราคะ สามารnแH่งn่ อnออก¡ด้เป น
- ความÌลnอn่างแรง1นแสดงออกมา เช่นการลกขÌมn ปล้น 1ี ข ่ มขืนกระuำาชำาเราเป นต้น (อnิชuาวิสมÌลn
ะ)
- ความเu่งเล ง1ะเอาของคนอ ืนมาเป นของตว มีใ1อnาก¡ด้ ของคนอ ืนแต่nง¡ม่n งกHแสดงออก (อnิชuา)
- ความอnาก¡ด้ในuาง¡ม่ชอH เช่นการnอมรHสินHน การuุ1ริตเu ือแลกกHการมีuรunเป นต้น (ปาปิ 1Þา)
- ความมกมากเหนแก่¡ด้ ด้ วnการเอามาเป นของตน1นเกินuอดี เอาประÌnชนใส่ตวÌดn¡ม่คำานงnงคนอ ืน (
มหิ1Þา)
- ความnินดีในกาม กคือnง¡ม่สามารnละกิ1กรรมuางเuu¡ด้ n งมีความร้สก มีแรงกระตุ้น มีความuอใ1ใน
เร ืองเuu (กามระคะ)
- ความnินดีในรปrรรมอนปราnีต ก คือติดอn่ในอารมnของรปuาn ปรารnนาในรปของnuเม ือuำาสมาrิขน
สงขน¡ป (รปราคะ)
- ความnินดีในอรปuาn กคือติดอn่ในอารมnของอรปuาnเม ือuำาสมาrิnงnuของอรปuรหม (อรปราคะ)
ì. Ìuสะ สามารnแH่งn่อnออก¡ด้เป น
- unาHาu คือการuกใ1อา+าต มีใ1uี¡ม่หว งดี การ1องเวร
- Ìuสะ คือการคิดประuุLร้าn เน ืองด้ วnมีใ1unาHาuแล้วกมีใ1คิดหมาnuำาร้าn
- Ìกrะ คือความÌกรr ความเดื อดร้อนใ1 ซ งล้ วนเป นเหมือน¡uuีเuาตวเอง
- ป_ิ+ะ คือความขดใ1 ความ¡ม่uอใ1อนuำาให้อารมnหงุดหงิด
๓. Ìมหะ สามารnแH่งn่อnออก¡ด้เป น
- ความเหนuิดเป นชอH เช่นการ¡ม่เช ือในเร ืองHาป เร ืองHุgเป นต้น (มิ1Þาuิ_ิ )
- ความหลงuิด ¡ม่ร้ตามความเป น1ริง (Ìมหะ)
- การเหนว่ามีตวตน เช่นการเช ือในสิงuีมองเหนด้วnตาเปล่าเu่านน (สงกาnuิ__ิ )
- ความสงสn คือสงสnในuระrรรม คำาสง สอนในเร ืองการป_ิHติเu ือความu้นuุกข (วิ 1ิกิ1Þา)
- การnดnืออn่างงมงาn เช่นการ¡ปกราH¡หว้สมuเวสีuีอn่ตามต้น¡ม้ ขอลาnเป นต้น (สีลuuตปรามาส)
- ความnื อตว คื อการสำาคgตวเองuิดว่ าเป นอn่างÌน้นเป นอn่างนี (มานะ)
- ความu้ ุงซ่ าน คื อการuี1ิตใ1ว่ อกแวก คิด¡ม่เป นสาระ ¡ม่อn่กHร่องกHรอn ¡ม่มีสมาrิ หรือการuำาสมาrิ¡ม่นิง
(อุ ur11ะ)
- ความ¡ม่ร้1ริง คือการuีร้แค่uิวเuิน หรือการuกuกเอาเอง ¡ม่ป_ิHติตามหลกuระrรรม n ง¡ม่เกิดป ggา
(อวิชชา)
ÌuLของการมีกิเลสด งกล่าวข้างต้นuอสรุป¡ด้สน ¸ ด งนีค ือ
o. ราคะ มีÌuLน้อn แต่คลาnช้า
ì. Ìuสะ มีÌuLมาก แต่คลาnเรว
๓. Ìมหะ มีÌuLมาก แต่คลาnช้า
๓๘ . มี1ิตเกLม
เกLม หมาnnงมีความสุข สHาn หรือสnาuuีมี1ิตใ1uีเป นสุข มี1ิดเกLมกคือว่ ามี1ิตuีเป นสุขในuีนีห มาnnงการละ
แล้ วซ งกิเลส uีu่านว่ า¡ว้ ว่าเป นเคร ืองuกอn่ < ประการคือ
o. การละกามÌnคะ คือการละความnินดีในวตnุ สิงมีชีวิตuง หลาnเรีnกว่ ากามคุnซ งประกอHด้วn รป รส กลิน เสีnง
และสมuส
ì. การละnวÌnคะ คือการละความnินดีในnu Ìดnให้เหนว่าสิ งใด¸ในÌลกล้วน¡ม่เuีnงแu้ หรือคงอn่ตลอด¡ป
๓. การละuิ__ิÌnคะ คือการละความnินดีในความเหนuิดเป นชอH Ìดnให้ดำาเนินตามหลกคำาสอนของuระuุurเ1้าuี
กล่าวมาแล้ ว
<. การละอวิชชาÌnคะ คือการละความnินดีในอวิชชาuง หลาn ความ¡ม่ร้uง หลาn Ìดnให้มุ่งป_ิHติเu ือป ggาuีร้แ1้ง
เหน1ริง