You are on page 1of 13

“ ” ขัน้ ตอนการปฏิบัติกรรมฐาน

พระครูเกษมธรรมทัต (สุ รศักดิ ์


เขมรํสี)

นมัตถุ รตนัตตยัสสะ ขอถวายความนอบน้อมแด่พระ
รัตนตรัย ขอความผาสุกความเจริญในธรรม จงมีแก่ญาติสัมมา
H_ิบัติธรรมuัง ìaาย
ต่อ¡Hนีจ ะ¡ด้Hรารnธรรมะตามìaักคาสอนขององค
สมเดจพระสัมมาสัมพุuธเจ้าเกียวกับการเจริญวิHั สสนา
กรรม_าน ขัน ตอนการH_ิบัติ อันดับแรกกเจริญสติระaกใน
ส่วนของบัญญัติอารมnก่อน¡ด้ ในr่วงuีสติเพ่งระaกร้ใน
บัญญัติอารมnนีก ยัง¡ม่¡ด้เH นวิHั สสนา ยัง¡ม่เข้าถงHั ญญาuีร้
จริงเพราะว่าวิHั สสนานัน กคอHั ญญาuีร้แจ้งเìนจริง ขnะuีเริม
แรกเพ่งดร้ บัญญัติ บัญญัตินัน เH นสมมุติÌดยสnาวะยัง¡ม่ใr่ของ
จริง uีเพ่งบัญญัติกเพ อจะใì้เกิดสมาธิ คอใì้เกิดจิตตัง มัน ¡ม่
Fัดส่ าย¡Hในเร องราวต่าง ¸ ìรอว่าเพ อสงบระงับกิเaสนิวรn
ต่าง ¸ ใì้ระงับaง แa้วจงจะเr อมÌยงระaกใì้aกFงaง¡Hถง
Hรมัตถธรรม แต่ถ้าìากว่าบุคคaใดมีความเข้าใจต่อHรมัตถ
ธรรมก ¡ม่ต้อง¡Hเริมต้นจากบัญญัติอารมnก¡ด้ เจริญสติตรง
ต่อHรมัตถเaย ถ้าìากว่ ายัง¡ม่เข้าใจในเร องของHรมัตถธรรม
ìรอว่ าจิตยัง¡ม่คุ้นเคยกับการเจริญnาวนา ก มีความจาเH นต้อง
เพ่งบัญญัติอารมn¡Hก่อน รวมความว่ าบัญญัติกดีHรมัตถก ดีก
เH นกรรม_านด้วยกัน uีว่าเH นกรรม_านก ìมายถงเH นuีตัง
ของสติเH นuีตัง ของจิต แต่ว่ามีผaต่างกันเu่านัน บัญญัติเH นuี
ตัง ของสติของจิตใì้เกิดความสงบเกิดสมาธิ ตัง มัน จิตตัง มัน
ส่วนHรมัตถใì้เกิดHั ญญาใì้เกิ ดความร้แจ้งเH นกรรม_านใì้
เกิดความร้แจ้ง Þะนัน ขัน ตอนถ้ายังระaกในส่วนHรมัตถ
ธรรม¡ม่ออกกใì้เพ่งร้บัญญัติ¡Hก่อน แa้วจงน้อมระaก aกFง
aง¡HถงHรมัตถธรรม

ตานีก ารระaกถงHรมัตถธรรมนัน กยังมีความaะเอียดa ก
Fงแตกต่างกันอีก บางu่านอาจจะระa กHรมัตถธรรม¡ด้แต่ว่ายัง
เจาะจงHรมัตถธรรมอย่ เรียกว่าเจาะจงเÞพาะuี ยัง¡ม่¡ด้uัว ¡H
ยังร้HรมัตถธรมเÞพาะuีอย่ ìรอว่ากaุ่ม ส่วนเดียว ìรอว่าสอง
อย่างสามอย่าง ยัง¡ม่uัว ¡Huัง ìมด ก uาในระดั บนี¡ Hก่อน
ระaกร้ HรมัตถÌดยเจาะจง เม อยิงขน¡Hกใì้aกFงaง¡Hอีก คอ
การร้HรมัตถÌดยuัว ¡Hกว้ างขวางขน คอ¡ม่เจาะจงเÞพาะuี ดร้
ระaกร้ในHรมัตถธรรมต่าง¸ uีHราก_uุกส่ วน ¡ม่ว่ าจะเH น
Hรมัตถในส่วนรHต่าง¸ Hรมัตถในส่วนนามต่าง¸ ก ร้uัว ¡H
ในระดับuีร้Hรมัตถuัว ¡Hนีก เรียกว่ามีสติHั ญญารั บร้Hรมัตถ
ต่าง¸ ¡ด้ดี เìนร Hต่าง¸ นามต่าง¸ แต่ว่ากยังวาง
สติสัมHrัญญะ¡ม่เH นกaาง ยังจ้องจับ ยังติดตาม ยังค้นìา ยัง
เพ่งเaง ยังยดอย่ ยดอารมn Þะนัน เม อถงระดับa กFงaง¡H
แa้วกจะต้องร้Hรมัตถuัว ¡H จะต้องมีการHรั บผ่อนด้วย เH น
Hรกติถงขัน uี¡ม่ บังคับอะ¡รเaย ¡Hถงขัน ¡ม่มีการบังคับแม้เพียง
เaกน้อย เข้าถงความìยุด ìยุ ดการแa่น¡H กจะเข้าถงการ
สaายบัญญัติอารมn¡ด้มาก¡ด้ìมดจดขน เรียกว่าบัญญัติ
อารมnน้อยaง น้อยaง ร้ Hรมัตถบริสุuธิข น คอมีแต่ส่วนของ
Hรมัตถ ผaกจะเกิดขน Hั ญญาuีร้เìนสnาวธรรมตามความ
เH นจริงกเกิ ดขน ก จะเH น¡Hเพ อเข้าส่วิมุตติ ความìaุดพ้น¡ด้
ในuีสุด นีค อขัน ตอนระดับของการH_ิบัติวิHั สสนากรรม_าน

uีนีย ้อนมาuาความเข้าใจในเบ องต้นuีบอกว่า เม อยัง¡ม่
สามารถระaกร้ใì้ตรงต่อHรมัตถ กเพ่งบัญญัติ¡Hก่อน เพราะว่า
ง่ายต่อการจะuั ง ในการuีจะH_ิ บัติตาม เพราะเร องบัญญัติเร อง
สมมุตินัน เH นเร องuีสัตวÌaกuัง ìaายคุ้นเคยดีอย่แa้ว สัตว
Ìaกuัง ìaายติดอย่ใr้อย่ กับบัญญัติกับสมมุติอย่แa้ว จะใì้¡Hร้
HรมัตถยังเH นเร องuีแHaกอย่ ¡ม่สามารถuาความเข้าใจ¡ด้ ถ้า
¡ม่เข้าใจH_ิบัติ¡ม่ถกกจะเHa่าHระÌยrน¡H เพราะÞะนัน กต้อง
เก อกaต่อผ้uียัง¡ม่สามารถร้Hรมัตถ¡ด้ใì้¡ด้uากรรม_าน¡ด้ ก
คอต้องสอนการเพ่งบัญญัติอารมn F งเH น¡Hใì้เกิดสมาธิ
บุคคauีuาจิตใì้เข้าถงสมาธิ¡ด้ กจะ¡ด้รับความสุขสงบความเยน
อกเยนใจ uาใì้เกิ ดกาaังใจ เกิ ดเìนคุnค่าของธรรมะของ
พระพุuธuาสนา uาใì้มีuรัuธามีความเพียรมากขน สนใจuีจะ
HระพqติH_ิบัติ อย่ างมีìaายคนuีเคยHระพqติตัว¡ม่ ดี บางคน
กินเìa้าเมายาอย่ เa่นการพนัน กินเìa้าอย่uุ กวัน ¡ด้เกิ ดมี
Ìอกาส¡Hเข้ากรรม_าน H_ิ บัติ F งการH_ิ บัตินัน กเพ่งบัญญัตินี
แìaะ ดในระยะเจดวัน เกิ ดความสุขใจuี¡ม่เคยพบมาก่อน ìaัง
จากนัน กเaิกìมดเaย เHaียน¡HเH นคนaะคน เaิกด มเìa้า
แa้วกสนใจแต่วัด ว่างก จะ¡Hวั ด¡Huั งธรรม¡HH_ิบัติ อย่ บ้านมี
เวaากจะนัง กรรม_าน นีมีตัวอย่างuี¡ม่ต้อง¡Hบังคับใì้เaิกเìa้า
¡ม่ต้อง¡Hบังคับใì้เaิกการพนัน แต่เขาเaิกเองÌดยเดดขาด
เพราะว่ าอาuัยการเข้าH_ิ บัติกรรม_าน ¡Hสัมผัสความสงบ เìน
คุnค่าของการH_ิ บัติธรรม เìนคุnค่าของพระพุuธuาสนา
เHaียนจากคนuีสามะเaเuเมาเH นคนเรียบร้อยกuาใì้เงินuอง
เìaอเu อ สมัยก่อนเH นìนีเ H นสิน เงินเดอน¡ด้มาก¡ม่พอ
อย่างคนนีเ H นuìารด้วย เH นìนีเ H นสินเพราะว่ากินเìa้า เFน
ตเr อ¡ว้ พะรุงพะรัง แต่พอìaังจากกaับตัว¡ด้เงินเดอนกเìaอ
ครอบครัวกมีความสุขขน aกnรรยากมีความสุข เพราะคนเรา
ถ้าìาก¡ม่¡Hติดอบายมุขเสียอย่าง ¡ม่เa่นการพนัน ¡ม่ด มสุรา
เมรัย ¡ม่เuียวFุกFน ถงเวaากaับบ้าน ¡ม่เมากaั บมาก คุยกันร้
เร อง กaายเH นr่วยเìaอกัน เH นuีอบอุ่นใจในครอบครัว
เงินuองกเìaอใr้เพราะ¡ม่ต้องสญเสีย¡Hในเร องสุรายาเมา ¡ม่
ต้อง¡Hสญเสียในเร องการพนันอะ¡รต่าง ¸ Þะนัน การH_ิบัติ
กรรม_านนีก ¡ด้HระÌยrน มีผaพaอย¡ด้ ขนาดว่ายัง¡ม่เข้าถง
วิHั สสนาเพียงแค่ใì้เกิดความสงบ

uีกa่าวแa้วว่ าอันดับแรกเพ่งบัญญัติอารมn เรากมา
uาความเข้าใจว่ าบัญญัติอารมnนัน มันมีอะ¡รบ้าง บัญญัติก
แบ่งออกเH นสองอย่าง ìน ง สัuuบัญญัติ ¡ด้แก่r อต่าง ¸ nาLา
สองอัตถบั ญญัติ ก¡ด้แก่ รHร่างสัn_านกับความìมาย นีเรา
ก จาìaั ก¡ว้ ถ้าìากอารมnอันใดuีมันHราก_เH นรHร่าง
สัn_านขน กต้องตัดสิน¡ด้ว่า นัน คอบัญญัติอารมn อารมn
อันใดมันแสดงความìมายขน อารมnอันนัน กจะเH นบัญญัติ
อารมnอันใดuีเH นr อเH นnาLานัน กเH นบัญญัติ นีก จาง่าย ¸

ตานีว ่าเราจะเพ่งบัญญัติส่วน¡ìนดี uีจริงกคงมีมาก
ìaายอย่าง แต่พระพุuธเจ้ ากแสดง¡ว้ใì้จะ¡ด้ ¡ม่ต้อง¡Hคิดìากัน
มา ก แสดง¡ว้ใì้แa้ว อารมnของสมถะÌดยตรงแสดง¡ว้สีสิบ
อย่าง แa้วกยังมีอ น¸ อีก uีแสดง¡ว้ในสติHั __านในข้อของกา
ยานุ Hั สสนาสติHั __านข้อuีìน งกยังมีส่วนของบัญญัติอารมn
Þะนัน ในสติHั __านนีก ยังเH นสมถะอย่บางส่วน เรากaองมา
พิจารnาด เราตัดสินด้วยตนเองว่ามันเH นสมถะ¡ด้อย่าง¡ร
เรากตัดสินตรงuีอารมn อารมnนัน เH นบัญญัติ¡ìม ถ้า
อารมnนัน เH นบัญญัติมันกจะต้องเH น¡Hเพ อความสงบ เกิด
ความสงบนัน กคอสมถะ ในสติHั __านสีข้อuีìน งคอกายานุ
Hั สสนาสติHั __าน u่านแสดงว่ าใì้เจริญสติ สติตามดร้uันใน
กายในกายอย่เน อง¸ คอเรียกว่าต้องuากันอย่เร อย ตามดร้ กัน
อย่เร อยอย่เนอง ¸ ใr้สตินี สติระaกร้ กายในกายอย่เนอง ¸
กายในกายกกายuัง ìaาย มันมีกายอะ¡รบ้าง u่านกแสดง¡H
อีกว่ า มีกายuีเH นaมìายใจ กายuีเH นอิริยาบถ กายuีเH นธาตุ
ดินน้าaม¡u กายuีเH นอิริยาบถต่าง ¸ นอกจากอิริยาบถใìญ่
แa้วกมีอิริยาบถย่อย กายuีเH นอาการสามสิบสอง ผม ขน เaบ
uั น ìนัง เH นต้น แa้วกกายuีเH นFากuพ น้อมมาเHรียบ
เuียบในกายของตนเอง กายในกายF งu่านกแสดง¡ว้ìaาย
อย่างกน้อมมาพิจารnา เอากายอย่ างใดอย่างìน งมาพิจารnา
มาระaกร้ในกาย เr่น aมìายใจ กายคอaมìายใจ ก ตัง สติ
ระaกถงaมìายใจ บุ คคauียังมีrีวิตอย่กจะมีaมìายใจ aม
ìายใจมันผ่านÌพรงจมก ¡Hดันuรวงอก ¡Hดันถงìน้าu้อง uี
จริงaมมันก ¡H¡ม่ถงu้องìรอก แต่ว่ามันก¡Hเบ่ง¡ด้เìมอนกัน
ใì้u้องเคa อน¡ìว ก ตัง สติ¡ว้ สติระaกร้ใì้ จิต¡Hดaมìายใจ¡ว้
¡Hร้¡Hด ด ด้วยใจ ด aมìายใจ uีจริงaมìายใจนีเH นHรมัตถ
ธรรม เH นรH Hระกอบ¡Hด้วยรHต่าง ¸ มีuัง รHดิน ร Hน้า ร H
¡u รHaมuีìายใจเข้า¡H แต่aมกอาจจะมาก มีส่วนผสมของaม
มากกว่า แต่ว่ายัง¡ม่มีHั ญญาพอuีจะ¡Hระa กถงHรมัตถกใì้ ด
บัญญัติ¡H ระaกร้ บัญญัติ¡Hก่อน คอเม อìายใจเอาaมìายใจ
เข้า¡Hกใì้ร้ ร้ว่าaมìายใจเข้า¡H เม อaมìายใจออกกใì้ ร้ว่าaม
ìายใจออกมา อย่ างนีม ันกง่าย uั งเข้าใจแa้วกนา¡HH_ิบัติ¡ด้
ìาuีนัง uีสงบแa้วกนัง ค้บัaaังกตัง กายตรงแa้วกดารงสติ ตัง สติ
กาìนดaมìายใจ ìายใจเข้ากใì้ร้ว่า เอ้า นีìายใจเข้าขnะนี
ìายใจออก ขnะนีì ายใจเข้า ขnะนีì ายใจออก ร้ ¡Hอย่างนี
ìรอว่ าìายใจมันยาว เข้ายาว ออกยาว บางขnะมันเข้าสัน ออก
สัน เพ อเH นข้อสังเกตเพ อเH นการผ กจิตใì้มันอย่กั บaม
ìายใจ ถ้า¡ม่สังเกตอะ¡รเaยจิตมันกคอยเตaิด¡H uีuาอย่ างนี
กเพ อuีจะใì้ จิตมันสงบ คอใì้มันมาอย่uีaมìายใจuีเดียว มันก
¡ม่Fั ดส่าย¡Hเร องนัน เร องนี ถ้ามันมารวมอย่ uีเดียวมันกเกิด
สมาธิคอความสงบ พอเกิดสงบกเกิ ดความสุขใจสบายใจ

ในกรnีuีร้aมìายใจเข้าออก ìรอว่ าเข้ายาวออกยาว เข้า
สัน ออกสัน ถามว่าการร้อย่ างนีเ H นบัญญัติìรอHรมัตถ ผ้
H_ิบัติกต้องตัดสิน¡ด้Ìดยเอาìaักวิrามาจับด เรากน กถงว่า
บัญญัติมันมีอะ¡รบ้าง มันมีr อ มันมีความìมาย มันมีรHร่าง
การใì้ร้ ว่าaมเข้าaมออกเH นความìมาย¡ìม มันกเH นความ
ìมาย ความìมายว่ าเข้า¡H ความìมายออกมา นีคอความ
ìมาย นีกแสดงว่าจิตจะต้องนกถงบัญญัติอารมn ความ
ìมายนัน ขยายออก¡Hอีกว่า เข้านีเข้ายาว ออกนีออกยาว เข้านี
เข้าสัน นีกเH นความìมายuีขยายออก¡H Þะนัน บัญญัติ
อารมnนีจ งเH นกรรม_านใì้เกิดสงบ ด aมìายใจเข้าออก เข้า
ออก ¸ เข้ายาว กจะเกิ ดสมาธิ¡ด้

ตานีบ างคนนัน ดaมเข้าaมออก เข้าออก กยัง¡ม่ค่อยจะ
อย่ จิต¡ม่ค่อยจะอย่คอยจะ¡Hคิดเร องอ นaมaมìายใจ ครบา
อาจารยuีu่านมีHระสบการnH_ิบัติในรุ่นìaัง ¸ ในเมอง¡uยเรา
นี u่านมี HระสบการnของการH_ิบัติ u่านเìนว่ามัน¡ด้ผaดี
คอใì้จิตมันอย่กั บaมìายใจ¡ด้ ดีขน u่านกเaยมาแนะนาเพิมเติม
คอบริ กรรมพุuÌธ บริกรรมìายใจเข้าพุu ìายใจออกÌธ ìรอ
บางuีก บริกรรมเพิมเH นธัมÌม สังÌ+ สaับกัน เพราะว่าคา
พุuÌธร้สกมันจะพ้องกับaมìายใจ¡ด้ดี มันเH นสองพยางค
ìายใจเข้าพุu ìายใจออกÌธ แa้วคาว่าÌธมันก¡ม่ขัดเH นจังìวะ
uีระบายaมออก กเìมาะสม เพราะÞะนัน นอกจากจะดaมเข้า
aมออกแa้วกเรียกพุuÌธ¡Hด้วย บริกรรมในใจพุuÌธ ถามว่า
พุuÌธนีเ H นบัญญัติ เH นอารมnuีเH นบัญญัติ¡ìม เรากเอา
เร องบัญญัติมาจั บด ìaั กการìaักวิrาบัญญัติมีสองอย่าง สัu
uบัญญัติ อัตถบั ญญัติ สัuuะคอr อต่าง ¸ คาว่ าพุuÌธเH นr อ
¡ìม เอ้า เH นr อ แสดงว่าเอาบัญญัติมาใr้สองอย่าง ใr้uัง สัu
uบัญญัติคอเรียกr อ¡Hด้ วย ใr้uัง อัตถบั ญญัติคอความìมาย¡H
ด้วย ความìมายว่าเข้าว่าออก ใr้สองอย่างกจะr่วยใì้มันอย่¡ด้
มากขน จิตมันอย่¡ด้มากขน

ตานีด ความìมายแa้วบางuีกยัง¡ม่พอต้องดรHร่าง¡H
ด้วย ìรอว่า¡ม่ดบางuีมันกเกิดขนใì้ด เr่น เม อuา¡Hมากขน
¸ มันกเìนเH นสายaมเìมอนกับเH นสาย สายเข้า สายออก
บางuีกเH นเìมอนสายรุ้ง เìมอนกับHุยนุ่น เìมอนกับควัน
เìมอนaะออง อะ¡รอย่างนี ผaุ บเข้า¡Hผaุบออกมา นีคอ
บัญญัติอารมnเกิ ดขนอีกในส่วนของรHร่าง อย่างนีเ ขาเรียกว่า
เH นนิมิตเกิ ดขนจากการuากรรม_าน จิตมันสร้ างนิมิตขนมาใì้
เìน ìรอว่ าตอนuีมันยัง¡ม่เกิ ดนิมิต มันกมีอย่นะรHร่ าง
บางuีมันกเìนเH นÌพรงจมก เìนจม ก เìนaาคอ ìน้าอก ìน้า
u้อง อะ¡รอย่ างนี มันจะสaับกัน มันจะมี บัญญัติF งเH นรHร่ าง
เข้ามา

........เพ อใì้เกิ ดความสังเกตมากขนในขnะuีกาìนดuี
ìน้าu้อง เวaาìายใจเข้าบริกรรมพอง ส่วนu้องกพอง ìายใจ
ออกu้องยุบกยุ บìนอ ในขnะนัน น่ะจิตจะต้องเìนบัญญัติ จะ
ต้อง¡Hรับร้ บัญญัติอารมn คอบัญญัติuัง สามอย่าง เรียกr อ
¡Hด้วย คาว่าพองìนอยุบìนอเH นr อ เH นสัuuบั ญญัติ ร้
ความìมาย ความìมายว่ามันพอง ความìมายมันยุบกเH นอัตถ
บัญญัติ ìรอว่าเìนเH นมÌนnาพu้องมันÌH่ งออกมา u้องมัน
แuบ มันกเH นรHร่ างสัn_าน เH นบัญญัติ Þะนัน ด¡Hดมาเพ่ง
¡Hเพ่งมากเกิดสมาธิ¡ด้ เกิ ดความสงบ

ตานีH รมัตถมันอย่uี¡ìน uีจริงìายใจเข้ามันกมีHรมัตถ
อย่ ถ้ามันกระuบ ถ้าเพ่งuีÌพรงจมกมันจะต้องร้ส กกระuบ
ร้สกเยนร้ส กร้อน นัน คอตัวHรมัตถ เวaาìายใจเข้า¡Hมันจะ
กระuบ uีมันร้ส กกระuบเพราะว่ามันมีธาตุดินเข้า¡Hด้วย ìายใจ
เอาธาตุดินเข้า¡H มันจงกระแuกร้ส กแขง แต่ว่ามันแขงนิดเดียว
มันกร้ส กกระuบกระแuกนิดìน่อย แขงน้อย อ่อน แa้วกมัน
ìายใจเอาธาตุ¡uเข้า¡Hด้วย เพราะÞะนัน เวaาìายใจเข้า¡Hมันก
เยน ¡uน้อยมันกเยน พอìายใจเข้า¡Hแa้ว aมมันก¡H
FักuอกÌaìิตเผาผaาญ ถกเผาผaาญกกaายเH น
คาร บอน¡ดออก¡Fดออกมากจะร้อน คอ¡uมันเพิมมากขน
เพราะถกเผาผaาญ Þะนัน เวaาìายใจออกมันกจะมีธาตุ¡uมาก
มันกจะแสดงกระuบร้อนuีÌพรงจม ก Þะนัน ถ้าìากว่าเข้า¡H
สังเกตการกระuบแaะสังเกตความร้สกuีมันร้อนมันเยน อันนี
คอตัวHรมัตถธรรม ถ้ากาìนดอย่างนีม ันจะกาìนดHรมัตถ
มันกจะเH นวิ Hั สสนา

ถ้ากาìนดตรงต่อHรมัตถกจะต้องaบบัญญัติอารมnออก
¡H คอจะต้อง¡ม่มีr อบริกรรม ¡ม่มีร Hร่าง ¡ม่มีความìมายว่าเข้า
ว่าออก มีแต่ความร้ส ก ใì้ร้อย่ความร้ส กa้วน ¸ ¡ด้ ¡ìม มันก
คงจะuายัง¡ม่¡ด้ในเบ องต้น uี¡ม่ ¡ด้นัน เพราะอะ¡ร เพราะว่ ามัน
ยัง¡Hเน้นเจาะจงuีเดียว ตานีถ ้าìากว่ากาìนดบัญญัติแa้วก
เr อมเข้าส่Hรมัตถ แต่ยังเH นHรมัตถuีเจาะจง ¡Hรับร้Hรมัตถ
เจาะจง ¡Hรับร้ความเยนร้อนกระuบuีÌพรงจมก เพราะÞะนัน
การร้Hรมัตถเจาะจงนีมันจะ¡ม่บริสุuธิ คอมันจะ¡ม่¡ด้ Hรมัตถ
บริสุuธิ จะมี บัญญัติสaับกัน¡Hสaับกันมา ìรออย่างในกรnีuี
บางu่านกาìนดuีìน้าu้อง พองìนอ ยุ บìนอ ตัวHรมัตถจริง
¸ นัน กคอความตงความìย่อน ความ¡ìว uีร้ส กมัน¡ìว มัน
ตง มันìย่อน นัน คอHรมัตถ Hรมัตถธรรม Þะนัน กาìนดเพ่ง
¡H
uีìน้าu้อง ถ้า¡Hสังเกตความตง ความìย่อน ความ¡ìว นัน คอ
¡HรับHรมัตถ กาìนดอย่ กับHรมัตถ¡ม่ใì้เìนรHร่ าง¡ด้¡ìม
¡ม่ใì้เìนว่าu้องมันพองมันยุบ ¡ม่ใì้ ร้ความìมายว่ ามันพองมัน
ยุบ แa้วก ¡ม่มีการบริ กรรมr อว่าพองว่ายุ บ ใì้ร้แค่ความร้สกuี
มัน¡ìว มันตง มันìย่อน มัน¡ìว มันกคงจะเH น¡H¡ด้ยากอีก
มันจะมีการร้Hรมัตถบ้างร้ บัญญัติบ้าง เพราะอะ¡ร เพราะมันมี
การ¡Hเจาะจง ¡HเจาะจงเÞพาะuี การ¡Hเน้นอารมnHรมัตถ
เÞพาะuีมันกจะอดขยาย¡Hส่บัญญัติ¡ม่¡ด้ คอส่รHร่างส่ความ
ìมาย¡ม่¡ด้ แต่บางครัง บางคนบางขnะมันaบบัญญัติออก¡H¡ด้
บ้าง ¡ด้ บุคคaผ้นัน กจะร้สกว่ า เอะ บริ กรรมพองยุบอย่ ¡ม่เìน
มันมีเสียแa้ว ¡ม่มีพอง ¡ม่มียุบ มันมีแต่ความร้ส กอย่ก¡ด้
ìรอบางคน¡ม่สังเกตความร้สก ìนักเข้า¸ มันเaยìาย¡H¡ม่มี
อะ¡ร ว่าง กaายเH นความว่ างเข้ามาแuนuีเH นบัญญัติอีกrนิด
ìน ง ìรอว่ าดaมìายใจ¡Hกเìมอนกัน ตอนแรกดความìมาย
ว่าเข้าว่าออก เข้ายาว ออกยาว ìนักเข้า ¸ aมมันaะเอียด
aะเอียด จั บ¡ม่¡ด้ พอจับ¡ม่¡ด้ มันก¡พa่¡Hรับความว่าง เH น
บัญญัติอีกเìมอนกัน ว่างเHa่า¡ม่มีอะ¡รเaย เพราะความว่ างก
คอความìมายrนิดìน ง เH นความìมายuี¡ม่มีอะ¡ร กต้องร้ว่า
ว่างแบบนีย ัง¡ม่ใr่สัจธรรม ยัง¡ม่ใr่Hรมัตถธรรม

Þะนัน ในสติHั __านนี u่านกแสดงกาìนดกายานุ Hั สสนา
ในข้อuีìน ง กาìนดaมìายใจเข้าออก¡H ìรอว่าดaมìายใจจะ
ดÌพรงจมกจะดìน้าu้องìรอuรวงอกก¡ม่ถนัด u่านกมีข้อใì้
เaอกคอกาìนดอิริยาบถ อิริยาบถใìญ่uัง สี ยน เดิน นัง
นอน การกาìนดอิริ ยาบถu่านกสอน¡ว้ว่า นัง กใì้ร้rัดว่ านัง
ขnะuีนัง ìรอยนกใì้ร้rัดว่ ายน เดินกใì้ร้rัดว่ าเราเดิน นอน
กร้rั ดว่าเรานอน ในนัน u่านกบอก¡ว้อย่างนี นีกแสดงว่ายัง
เH นบัญญัติอย่ ยังมีคาว่าเราด้ วยF้า ìรอ¡ม่มี คาว่าเราแต่มันก
ยังเH นความìมายอย่ ความìมายว่ านัง ความìมายว่ายน ความ
ìมายว่าเดิน ยนเดินนัง นอนมันต่างกัน uีมันต่างกันกคอ
ความìมาย ¡ม่ใr่Hรมัตถธรรม Hรมัตถธรรมนัน จะต้องHaอด
จากความìมาย ตานีย นเดินนัง นอนนีมันมา¡ด้อย่าง¡ร
อย่าง¡รจงบอกว่ายน อย่ าง¡รจงบอกว่านัง มันกต้องมาจาก
สัn_าน มาจากรHร่ างคอขา ถ้าขาพับงอ aาตัวตัง Þาก uีรLะอย่
เบ องบน ถ้าเH นaักLnะอย่างนีค อสัn_านอย่ างนีì รอu่าuาง
อย่างนีก จะตีความìมายว่ าเH นการนัง ใส่ความìมายว่านัง แต่
ถ้าสัn_าน¡Hอีกอย่ างìน ง คอตัง Þากแขนขาaาตัวตรงตัง Þาก
กับพ น กบอกความìมายว่ าเH นการยน ยนต่างจากนัง แต่ถ้า
สัn_านของกายมันพังพาบ¡Hกับพ น นาบ¡Hกั บพ น สัn_าน
อย่างนัน รHร่างอย่างนัน กมีความìมายว่านอน แต่ถ้าìากว่า
สัn_านของกายมันมี การก้าว¡H ก้าว¡H ก ใì้ความìมายว่า
เH นการเดิน Þะนัน สัn_านร Hร่างìรอความìมายว่ายนเดิน
นัง นอนนัน จงเH นความจริงÌดยสมมุติ เH นจริงเìมอนกันแต่
มันจริงÌดยuีสมมุติ¡ว้ เม อสิงเìa่ านัน เH นบัญญัติมันกเH นuี
ตัง ใì้เกิ ดความสงบ¡ด้ เอามาเH นกรรม_าน¡ด้ เม อนัง กใì้ร้
เพ่งร้ในกายในรHร่ างของกายìรอว่าในความìมายว่านัง อย่
การร้ว่านัง กต้องมีการสัมผัสในu่าuางของกายF งกอย่ในเร อง
ของสัn_านของกาย F งมันจะเH นบัญญัติอารมnเข้ามา
เพราะÞะนัน กเกิ ดสมาธิ¡ด้ เกิ ดความสงบ

ตานีต รง¡ìนuีเH นHรมัตถ ส่วนuีจะเH นHรมัตถมันกจะ
ต้องHaอดจากรHร่ างสัn_าน จะต้องHaอดจากความìมาย จะ
ต้องเH นธรรมrาติuีมีอย่จริง ¸ uีสติ¡Hสัมผัส¡ด้ จริง ¸ uีมีuี
เH นอย่จริง ¸ เม อบุคคaดบัญญัติ ยนเดินนัง นอน ร Hร่าง
สัn_านอย่ระยะìน งเกิ ดสมาธิในระยะuีสองuีจะเr อมเข้า¡Hส่
Hรมัตถกจะต้องเข้า¡Hรั บร้ในความร้สก ความร้สกนัน ¡ม่ใr่รH
ร่างสัn_าน ¡ม่ใr่ความìมายว่ ายนเดินนัง นอน ความร้สกนัน
ร้สกอะ¡ร กต้องร้สกในสิงuีมากระuบ สิงuีHราก_uีกายuีมา
กระuบ uีกายก จะมีสิงกระuบอย่คอÌผ__ัพพารมn ¡ด้แก่ธาตุ
ดิน ¡u aม ดิ นกจะแสดงaักLnะแค่นแขง ¡uกเยนร้อน aมก
ตงìรอว่า¡ìวìรอìย่อน จะกระuบผิวกายกตาม จะกระuบ
nายในกายกตาม มันกกระuบ¡ด้เพราะว่าในกายมันกมีธาตุดิน
ธาตุ¡u ธาตุaม เìมอนกัน Þะนัน เม อเจริญสติตรงต่อHรมัตถก
จะ¡Hสัมผัสความแค่นแขง ความตงความìย่อนความ¡ìว ความ
เยนความร้อน ความร้สกถ้า¡Hร้ส กกับÌผ__ัพพารมnพอดี¸ ก
จะเH นสุขเวuนา เH นความร้สกในส่ วนสบาย ถ้าร้ส กในÌผ__ัพ
พารมnuีแรงเกิน¡Hกร้ส ก¡ม่สบาย ¡ม่สบายกายuีเรียกว่าHวด
เม อย rา คันìรอìิวกตาม ร้อนเกิน¡H ìนาวเกิน¡H Hวดเจบ¡ม่
สบายกายขนมา นัน กเพราะว่ าÌผ__ัพพารมnมันกระuบแรง
เกิน¡H ร้อนเกิน¡H แขงเกิน¡H ตงเกิน¡Hกuาใì้เจบHวด ร้สก
ขนมา แต่เม อยังร้สกÌผ__ัพพารมn นัน เวuนากเข้า¡Hเสวยรส
ของÌผ__ัพพารมn ¡Hเสวยความแขงความตงมันกเกิดอาการ
ใì้ร้ส ก¡ม่สบายกาย นีคอส่วนHรมัตถธรรม

ถ้าว่าaะเอียดaง¡Hมันกจะมีuัง จิตมีuัง เวuนามีuัง สิงuีมา
กระuบ ถ้าเราพดnาLาH_ิบัติกใì้¡Hสังเกตความร้สกนัน
แìaะ กร้ส กเยนร้อน อ่อนแขง ìย่อนตง F งจะต้องเH นส่วน
ย่อยaง¡H เพราะว่าHรมัตถนัน มัน¡ม่ใr่เH นก้อนใìญ่ แต่aะ
Hรมัตถธรรม เยนร้อน ตง¡ìว มันจะเH นเพียงจุ ดเaก ¸ นิด
เดียวเu่านัน แต่เม อร้Hรมัตถต่าง¸ แa้วจิตมันHระมวaออกมา
กaายเH นสัn_านเH นก้อนเH นu่อนคอแขนขาìน้าตาขนมา
อันนัน กจะเH นบัญญัติ บั ญญัติเข้ามาเสวย คอส่วนของรHร่ าง
สัn_าน เH นความìมาย ใส่ความìมาย ยน เดิน นัง นอน เข้า
มา Þะนัน ถ้าìากว่าสติเข้า¡Hร้ตรงต่อHรมัตถอย่ Hรมัตถ¡ด้
ส่วน รับร้Hรมัตถบริสุuธิ ¡ม่¡Hบัญญัติ ¡ม่ขยาย¡Hบัญญัติกจะ
aบร Hร่างสัn_านออก¡Hìมด จะ¡ม่มีใì้เìนว่าแขนขาìน้าตา
รHร่างอย่าง¡ร เม อ¡ม่มีร Hร่างสัn_านมันกจะaบความìมาย
ความìมายว่ ายนเดินนัง นอนนีจะaบ¡H เพราะมันจะบอก¡ม่¡ด้
แa้ว เพราะความìมายยนเดินนัง นอนมันมาจากสัn_านร Hร่าง
ของกาย มันกร้อย่ กับความร้สกต่าง ¸ แต่การuีเข้า¡Hร้เจาะจง
เÞพาะuี ร้HรมัตถเÞพาะuีมันกยากuีจะร้HรมัตถÌดยบริสุuธิ
อย่างเดียว เÞพาะHรมัตถเu่านัน มันกอดขยาย¡Hบัญญัติ¡ม่
¡ด้ เน องจากการ¡Hเน้นHรมัตถเÞพาะuีมันอดจะขยาย¡H
บัญญัติ¡ม่¡ด้ ก พิสจน¡ด้ อย่ างเr่นเราuดaองด เรากามอ
แบมอ การuีเอาจิต¡Hเพ่งuีมอแa้วใì้รับร้แค่Hรมัตถ¡ด้¡ìม ร้
แค่ความร้ส กuีมันตง มัน¡ìว มันตง มันìย่อน มัน¡ìว อย่ าใì้
เìนเH นรHมอ อย่ าใì้เìนเH นรHนิว รHมอ เพราะการเìนเH น
รHมอร Hนิว ขนมานัน คอบัญญัติ Hรมัตถจริง ¸ จะต้องเH น
เÞพาะความร้สก เราuดaองด¡ด้ aองขยับนิว แa้วกจิต¡Hเพ่ง
¡Hรับร้แค่ความร้สก คอจะร้แค่ Hรมัตถ ความร้สกมันตงมัน
¡ìว แต่ถ้ามันÞายออก¡HเH นมอ ÞายเH นรHร่างนิว เH นมอ
นัน บัญญัติแa้ว พอบัญญัติรHร่างเดียวมันกร้ความìมายนีคอ
มอนีคอนิว ใì้รั บร้แค่ความร้สก uีมันรับร้แค่ความร้สก¡ม่ค่อย
จะ¡ด้ บริสุuธิ เÞพาะHรมัตถเพราะว่ามันมี การ¡Hเพ่งมีการ¡Hจ้อง
¡HดเÞพาะuี มันกอด¡Hบัญญัติ¡ม่¡ด้

Þะนัน ขัน ตอนในการH_ิบัติในตอนu้าย ¸ aง¡Hจงต้อง
¡ม่มีการ¡Hจ้องด ¡Hจดจ้อง ¡Hเพ่งเaง ต้องเคaียร รั บร้Hรมัตถ
อย่างuัว ถงแaะHa่อยวาง ¡ม่จ้อง¡Hในอารมn ถ้าจ้อง¡Hใน
อารมnแa้วกจะขยาย¡Hบัญญัติ การรั บร้Hรมัตถในส่วนuวาร
อ นกเìมอนกัน ¡ม่ว่าจะเH นuางตา uางì uางจมก ถ้ามี การ¡H
จ้องแa้วมันก¡Hบัญญัติ Þะนัน บุคคaจงระaกร้ เวaาเìนจะ
ระaกร้เÞพาะการเìน ก ¡ม่¡ด้เÞพาะHรมัตถเaย¡HเH น
บัญญัติ เพราะอะ¡ร เพราะมันมี การ¡Hจ้อง มันยัง¡ม่มีการ
ระaกร้อย่ างHรกติ ถ้าระaกร้อย่ างHรกติ คอจะต้องร้Hรมัตถอ น
¸ ด้วย แa้วก ¡ม่เพ่ง¡H¡ม่จ้อง¡H อย่ างกรnีuีเราuดสอบตอน
แรกเราดuีมอ สติเพ่งดuีมอuีกาuีแบอย่ uี กาuีแบอย่ ถ้าเรา
จ้องกจะเìนว่ามันมี รHร่ าง แต่aองu ก¡ม่จ้องด คอเอาสติรับร้
จิตด้วย รั บร้uีจิตใจuีอย่uีìuัยวัตถุ แa้วก ร้uางมÌนuวารuาง
จิต แa้วก ร้ความร้สกuีมอ ร้อารมnuีมาสaั บFับF้อนอย่ ถ้า¡ม่
จ้อง¡Hอารมnใดอารมnìน งมันจะสามารถaบรHร่างออก¡H¡ด้
มากขน ร Hร่างสัn_านความìมายจะaบออก¡H จะเìaออย่ กับ
ความร้สก¡ด้ อันนีก เH นสิงuีพิสจน ¡ด้ว่าส่ วน¡ìนเH นของจริง
เH นสิงuีจริงuีเH นHรมัตถ

Þะนัน เม อH_ิบัติเริมuีแรกเพ่งบัญญัติ จะเพ่งดaมìายใจ
จะเพ่งอิริยาบถ ìรอว่ า.. u่านกมีใì้เaอกอีก ¡Hเพ่งพิจารnา
อาการสามสิ บสองuีเรียกว่าH_ิกaHั พพะ ผม ขน เaบ uั น ìนัง
เน อ เอน กระดก ก¡ด้ อันนัน กคอบัญญัติอารมn เìนเH น
เส้นผมเส้นขน เìนเH นìนัง มันกเH นรHร่ างสัn_าน แa้วมี
ความìมายว่ ามัน¡ม่สะอาด ìรอว่าสัn_านออกมาใì้เìนrัดว่ า
มันสกHรก คอมันมีสัn_านต่าง ¸ ก มีความìมายว่ ามัน¡ม่
สะอาด มันกเH น¡Hเพ อความสงบ คอจิตใจจะaะคaายจากความ
uะเยอuะยาน ยินดีuีจะติดยดในความสวยงามในสิงuีเH น
กามคุnอารมnต่าง ¸ มันกสงบ เม อสงบแa้วกเr อมต่อ¡Hส่
Hรมัตถ นัน กคอจะต้องuิง จากร Hร่างความìมายออก¡H

เม อเข้ามาส่Hรมัตถแต่ยังเH นHรมัตถuีเจาะจง กจะต้อง
ขยายการรับร้Hรมัตถใì้กว้ างขวาง คอ¡ม่เจาะจงเÞพาะuี ร้
ความร้สกuีกายกร้uัว ¡H จะเH นuีขาuีแขนuีaาตัวuีuีรLะ
กตาม มีuัง นัน มีความร้สกuัง นัน มีความ¡ìวความตง แa้ว
กยัง¡ม่พอ กจะต้องร้uัว ถง¡Hถงuางจิตใจอีก ร้ถงอาการuีHราก_
ในจิตแaะaักLnะของจิตÌดยตรงF งเH นHรมัตถธรรม ตอนร้
เข้ามาuีจิตใจมันกอาจจะยากขนอีก แต่กมีความจาเH นจะต้อง
uกLาเรียนร้ใì้¡ด้ ถ้าการH_ิบัติร้จิต¡ม่เH น มันกจะ¡ม่
ก้าวìน้า การH_ิบัติมันกจะร้แค่uางกาย ร้uางกายมันกอด¡ม่
¡ด้ uีจะขยาย¡Hส่บัญญัติ ÌดยเÞพาะว่าจิตuีจะตรกน ก¡Hส่เร อง
ราวต่าง ¸ แaะบางครัง มัน¡ม่ต้องผ่านuางตา ì จม ก aิน กาย
จิตมันกสามารถจะ¡Hรั บบัญญัติอารมnคอเร องราวต่าง¸ ¡ด้
มันจะHรุงแต่ง¡Huางใจเอง¡ด้ คอมันน กมันคิด¡Hในเร องนัน
เร องนี ขnะuีมันคิด¡Hมันกสร้างรHร่างสัn_านสร้างความ
ìมาย ใr่¡ìมa่ะ บางuีเรานก¡Hถงบ้ านนก¡Hถงคนนัน คนนี
มันกเìนร Hร่างของคนนัน เìนร Hร่างของบ้าน แa้วกมีความ
ìมาย จะเH นการงานเH นสถานuีอะ¡ร มันจะต้องมีมÌนnาพ
คอมีรHร่างเข้ามา มีความìมายในสิงเìa่ านัน เข้ามา แa้วกมี r อ
เรียกเข้ามา นัน คอบัญญัติอารมn แต่ตัวuีมันนก¡Hìาสิง
เìa่านัน คอHรมัตถ Þะนัน ผ้H_ิบัติจะต้องระaกใì้ตรง¡ด้ สติ
จะต้องระaกตรงต่อHรมัตถ ตรงuีมันกาaังนกuีมันกาaังคิ ด
ìรอมันกาaังรับร้อารมnนัน ตัวuีมันร้ตัวuีมันนกตัวuีมัน¡ìว
¡Hร้นัน คอHรมัตถธรรม คอจิต สติน้อมร้สิงเìa่านีใ ì้ตรง F ง
มันกร้ ¡ด้เพียงนิดเดียว นิดเดียว เพราะว่ามันดับ มันดับ¡Hìมด
มัน¡ม่¡ด้ตัง อย่ แต่uีจริงมันดั บก่อนìน้ าuีจะร้ด้วยF้า ถ้าว่า
Ìดยaะเอียด เพราะว่ าสติเกิ ดขนมาuีจะร้จิตมันจะF้อนuีเดียว
สองอัน¡ม่¡ด้ จิตF้อนกัน¡ม่¡ด้ เพราะÞะนัน มันจะร้ในสิงuีมัน
ดับ¡Hแa้ว แต่ว่ามันดับìยก ¸ นัน แìaะ uีกระrัน มันกยัง
เìมอนกับมันรับร้ ¡ด้นิดìน งจงสaาย มันจงuาใì้ร้ ¡ด้ยาก คน
จง.. เอ จิตเH นอย่าง¡ร จิตอย่ตรง¡ìน เพราะว่ามันaะเอียด มัน
¡ว มันดับìมดด้วย มันกสัมผัสนิดเดียว ร้สnาพร้ สnาพคิดน ก
นิดเดียว ¡Hจ้องมากก¡ม่.... ถ้าจ้องมากมันก¡Hบัญญัติอีก
เดียวมันกสร้างความìมายขนมา มันต้องพอดี การเข้า¡Hรับร้
จิตจะต้องวางสติเข้า¡Hร้อย่างพอดี ¡ม่เพ่งเaง แต่ก ¡ม่เผอเรอก
สัมผัสร้¡ด้

ถ้าร้aักLnะของจิตuีรับร้อารมnยัง¡ม่ออกกu กการร้
อาการในจิต กคอเจตสิกต่าง ¸ uีมันแสดง อาการในจิตต่าง ¸
จะเH นความรั ก ความrัง ความrอบ¡ม่rอบ ความสงบ¡ม่สงบ ก
แa้วแต่ ก ดว่าจิตเวaานีม ันขุ่นมัว มันผ่องใส มันสงบ มัน¡ม่
สงบ กร้ใì้ออก เม อuายิงขน¡Hแa้วกร้uัว ถงกันìมดuัง ความ
ร้สกuีกาย uัง ความร้สกuีจิตใจ ¡ม่ต้องวุ่นวาย¡Hติดตาม¡Hเพ่ง
เaง¡Hจ้องจับ ก กaับเข้าส่ความเH นกaาง มีจุดยนตัง มัน เH น
Hรกติ ก จะ¡ม่¡Hบัญญัติ¡ด้มากขน เราจะเìนความ
เHaียนแHaง เìนสnาวธรรมเìนHรมัตถธรรมแสดงความจริง
ใì้ ด กคอมันเกิ ดดับใì้ด แสดงอนิจจัง uุกขัง อนัตตาใì้ ด ก
เH นวิHั สสนาขนมา

กใr้เวaาวันนีม าพอสมควร ขอยุติ¡ว้แต่เพียงเu่านี uีสุดนีข อ
ความสุขความเจริญในธรรมจงมีแก่uุกu่านเuอญ