You are on page 1of 12

“ ” รู้ ทันมาร

พระครูเกษมธรรมทัต (สุรศั กดิ ์ เขมรํสี)



นมัตถุ รตนัตตยัสสะ ขอถวายความนอบน้อมแด่พระ
รัตนตรัย ขอความผาสุกความเจริญในธรรมจงมีแก่ญาติสัมมา
H_ิบัติธรรมuัง ìaาย

ต่อ¡Hนีจ ะ¡ด้HรารnธรรมะอบรมÌดยเÞพาะu่านuี¡ด้เข้า
มาu กìัดH_ิบัติเจริญวิ Hั สสนากรรม_าน วันนีส ังเกตดกร้ส กว่า
ดีขน ตัง อกตัง ใจHระพqติH_ิบัติกัน¡ด้ดีขน กเH นธรรมดา วัน
แรกกอาจจะขาดตกบกพร่องขัด¸เขิน¸ ร้ส กuาอะ¡รอาจจะ¡ม่
ค่อยสะดวกเพราะว่าเH นวันแรก เม อผ่านมาเราก คงจะHรับตัว
¡ด้ ดีขน ก คa่องตัวขน uาใì้ จิตใจHaอดÌHร่งสบายขน บาง
คนใr้เวaาìaายวันนะH_ิบัติกว่าจะเข้าuีเข้าuาง

Þะนัน ในHระสบการnของการH_ิบัตินัน u่านuัง ìaาย
จะต้องเผrิญกับกิเaสต่าง¸ uีจะมาเH นมารรบกวน เรียกว่า
กิเaสมาร มารคอเคร องเuร้าìมองจิตใจ มันจะเข้ามารบกวนขัด
ขวางใì้การHระพqติH_ิบัตินัน ¡ด้ถอยìaังa้าìaัง ถ้าìากว่ าเรา
ร้¡ม่uันเรากคงจะต้องพ่ายแพ้กับกิเaสมาร¡H บางuีมันกมาrวน
ใì้เราเaิกH_ิบัติ จะH_ิบัติ¡Huา¡ม ด Fิมานัง นอนaาบาก มัน
คอยìaอกเรา อย่บ้านเราสบายกว่า ต้องมานอนaาบาก อาìาร
กuานจากั ด ต้องมาคอยอย่ในการควบคุม เราจะนัง นอนสบาย
ตามใจrอบก ¡ม่¡ด้ นัน มารมันคอยมาìaอกเรา rวนใì้เราคิด
เaิก อยากเaิกH_ิบัติ บางuีกrวนใì้เรานอน ว่ าจะนัง ¡Huา¡ม
HวดìaังHวดขา นอนดีกว่า มันกจะrวนเราเร อย¡H เรากต้อง
ร้uันมาร ด ¡a่มารออก¡H เวaาเราร้uันมันก ¡ม่อย่แa้ว
กิเaสมาร เuวHุตตมาร บางuีมันกมีเuวHุตตมารมาrวนเราใì้
เaิก¡ด้เìมอนกัน สมัยพุuธกาanิกLุnียังสาวอย่ มาบวrยัง
สาวอย่ ก ¡Hนัง กรรม_านบาเพญอย่ในH่ าuีÌคน¡ม้ เuวHุตตมา
รมันกมากระFิ บบอกrวนใì้สกออก¡H เaิก¡H เaิกH_ิบัติ เรา
ยังสาวยังสวยอย่จะมานัง อย่อย่างนี อด¸ อยาก¸ อย่ ¡ม่¡ด้
อะ¡ร ¡Hสนุ กสนานเพaิดเพaิน มันจะใì้เìตุผaดี rวนใì้
ìaงใìa แต่nิกLุnีนัน ก ร้uันว่า นีมันมาร ก ดุมาร¡a่มาร
มารพอถกร้uันก ìาย¡H การH_ิบัติจงต้องมีความเด ดเดียว ใจ
ต้องเดดเดียวในการเอาrนะกิเaสใì้ ¡ด้ เรียกว่าrนะใจตัวเอง
ใจเรามันคอยrวน ถกกิเaสrวนใì้ตกต่า เรากต้องu กต้อง
u น H_ิบัตินีต้องu กต้องu น ข่มใจ บางครัง กต้องข่มมัน¡ว้บ้ าง

บางครัง กต้องHaอบใจ จิตเราบางครัง มันเìมอนเด ก จิต
เìมอนเดก เด กเaกมันมีความFน การเaีย งเดกนัน ต้องเH นผ้
uีมีความเข้าใจ เราจะเอาเดกจั บมานัง อย่กับuีนี¡ม่¡ด้ วิสัยของ
เดกจะต้องFุกFน เดียวก จับÌน่น เดิน¡Hเดินมา Hี นH่ าย อย่เÞย
¡ม่¡ด้ aักLnะของเดก เราจะ¡Hจั บเดกใì้เÞยนีมัน¡ม่ ¡ด้ แต่
เรากต้องคอยระวังว่าเดกนัน น่ะมันจะ¡Huาอะ¡รuีเH นอันตราย
ìรอเHa่ า มันเอามอ¡Ha้วงในHaัก ¡uìรอเHa่า ìรอ¡Hจับอะ¡ร
uีจะuิมแuงìรอเHa่า จะตกบ้ านอะ¡ร จะ¡HHี นH่ ายตกมา ก
คอยดคอยตะa่อม¡ว้ แต่¡ม่ต้อง¡Hบังคับเด กอย่ คอยระวังใì้
เขาเดินวิงเa่นนัน แìaะ จิตใจนีก เìมอนกัน มันเH นสnาพuี
ดิน รน¡Hในอารมn Fั ดส่าย¡Hในอารมn เH นธรรมrาติuี
กaับกaอกกวัดแกว่ง¡Hในอารมnต่าง ¸ มันrอบ¡Hในอารมn
แa่น¡Hส่อารมnuีน่าใคร่น่าHรารถนา เดียวมันกแวบ¡Hแวบ
มา การuีสติตามดร้เu่าuันจิตกเìมอนกับเH นคนเaีย งเดก สติ
เìมอนกับเH นคนเaีย งเดก สติควบคุมจิตนัน จะต้อง¡ม่ใr่¡H
บังคับอย่ ¡ม่ใr่ว่าเรา¡Hบังคับจิตว่าอย่ าคิด อย่ าคิด บั งคับเข้า¡ว้
มันกจะเìมอนเดกuีถกบังคับใì้มันอย่ นิง¸ เดกมันกพาa เดียว
มันกพาaพาÌa เดียวกเกเร เดียวมันกร้องใì้ จิตนีก เìมอน
กัน ถ้าเรา¡Hบังคับมัน¡ว้ มันกพาaพาÌa เกิดความคับแค้นใจ
อดอัด มันยิงเกิดความu้ ุงมากยิงขน Þะนัน การกาìนดจิตนัน
ใì้ตามด ร้เu่าuัน อย่ า¡Hบังคับ Ìดยการยอมรั บกั บความเH น
จริงของจิตว่า จิตนีม ีสnาพuี¡ม่เuียง มีสnาพuีจะต้องแHร
เHaียน¡H รั บอารมnìน งเHaียน¡H รับอารมnìน งเHaียน¡H
จะ¡ม่บังคับแต่ใì้ร้uัน เอ้า จิตคิดกร้ จิต¡ìว¡Hรับอารมnกร้
เผaอ¡Hก ร้ คิด¡Hก ร้ u้ ุง¡Hกร้ เอ้า มันìยุดอย่ กร้ มันสงบกร้
จะเH นผ้uีตามดร้uัน¡ม่บังคั บ มันกสงบของมันเอง

เดกuีเaีย งดแaเaีย งเดกนัน ถ้าเกิ ดเดกมันร้องขนมา
เราเH นคนเaีย งเด กเราจะuาอย่าง¡รใì้มันนิง บางครัง เราอาจจะ
HaอบÌยน เด กถ้า¡ด้ รับการHaอบÌยน ใì้ขนม ใì้ของเa่น
HaอบÌยนด้วยคา¡พเราะ เด กมันกเงียบ¡ด้เìมอนกัน เìมอน
จิตเรา ถ้าìากว่าบางครัง มันเร่าร้อนu้ ุงF่าน เรากต้องHaอบÌยน
จิตใจ ตานีเ ดกบางครัง เราHaอบÌยนมันก¡ม่นิง จะเอาอะ¡รใì้
มัน มันก¡ม่ นิง HaอบÌยนก ¡ม่นิง คนเaีย งเดกกอาจใr้วิธีข่ วิธี
ข่ วิธีเคียวเขญ วิธีดุ เดกนัน อาจจะนิง¡ด้ จิตนีก เìมอนกันบาง
ครัง กต้องข่ ต้องเคียวเขญ ควบคุมมันกìยุ ด¡ด้เìมอนกัน สงบ
¡ด้เìมอนกัน ในบางสมัยต้องใr้แบบนัน Ha่อยตามใจrอบuี
เดียว¡ม่ ¡ด้ บางครัง กต้องควบคุม บางuีมันแa่น¡Hในอารมnuี
¡ม่สมควร อารมnเH นเìตุใì้เกิดกามราคะบ้าง อะ¡รต่าง ¸ เรา
กต้องควบคุมต้องขนาบจิตใจ สัง สอน ควบคุม แต่บางครัง เดก
uีแม้จะHaอบÌยนแa้วมันก¡ม่ นิง จะข่จะขนาบแa้วมันก ¡ม่นิง
คนเaีย งเด กจะuาอย่าง¡ร ก ต้องHa่อยใì้มันร้อง มันอยากร้อง
กใì้มันร้อง¡H ด Fิว่ามันจะร้องuัง วันuัง คน¡ด้¡ìม เดกมันคง
ร้องอย่¡ม่¡ด้ ¡ม่ร้องuัง วันuัง คนìรอสามวัน มันอย่ ¡ม่¡ด้ ìรอก
เดก มันร้อง¡Hมาก¸ มันกนิงเอง ¡ม่มีใครมาดุ¡ม่มีใครมา
Haอบ มันกนิงเอง¡ด้

จิตนีก เìมอนกันบางครัง มันเอาเร อง เราจะHระคั บ
HระคองHaอบÌยนจะเคียวเขญขนาบมันกยังจะu้ ุงF่าน ìงุ ดìงิด
u้ ุงมาก uาอย่าง¡รกตัง สติควบคุม¡ม่อย่ กต้องHa่อยมันบ้าง
Ha่อย อยากจะu้ ุงกu้ ุง¡H ด Fิจะu้ ุงถงขนาด¡ìน u้ ุงใì้เตมuี
เaย เราบอก¡Hอย่างนัน ถ้าเราuาจิตใจ เราHa่อยใì้มันu้ ุง
เดียวมันสงบของมันเอง ÌดยเÞพาะว่าการHa่อยวางมันกaับ
สงบ อันนีก เน องจากว่ า จิตuีu้ ุงนัน เกิดจากการบี บบังคับ จิต
บางครัง เราขนาบมัน มันสงบ¡ด้ เคียวเขญ¡H ควบคุม¡ว้มัน
กaับu้ ุง มัน¡ม่อย่มันกเaยu้ ุง ถ้าเH นเr่นนัน เราจะใr้วิธีอย่าง
นัน ¡ม่¡ด้ ต้องHa่อย นัน กìมายถงว่าจิตนี ถ้าìากว่าบางครัง ถก
บีบรัด มันกยิงเร่ าร้อนมากยิงขน กต้องHa่อยมัน Ha่อยในuีนีก
ยังดแaนัน แìaะ คอเรากตามร้อย่ ดแa เวaาเดกมันร้อง¡ì้เรา
กต้องระวังเìมอนกัน มันจะ¡Huาอะ¡รเกินเaยìรอเHa่า มัน
ร้องกใì้มันร้องอย่ในบ้านìรออย่ในì้อง จิตนีก เìมอนกัน มัน
จะu้ ุงกu้ ุง¡H เรากHa่อยนัน แìaะ แต่ว่าคอยด¡Hตามด¡Hมันก
สงบของมันเอง¡ด้ เรียกว่ าuาใจว่ามันจะสงบìรอ¡ม่สงบกr่าง
จิตนีมันจะu้ ุงมันจะสงบกr่าง ใจuีมันมีความr่ างคอr่างเถอะ
แa้วแต่ มันเH นการaดการบี บบังคับ เม อaดการบี บบังคับมัน
สงบ เพราะจิตuีu้ ุงบางครัง มันเกิ ดจากการ¡Hบีบบังคับ uาใจ
Ha่อยวาง Ha่อยวาง ¡ม่เอา u้ ุงก ¡ม่เอา อะ¡รก¡ม่เอา uาใจ¡ม่
เอาอะ¡รสักอย่ าง บางครัง เราจิตใจความHรารถนามันมาก¡H
มันแa่นนาìน้า อยากจะใì้ ¡ด้สงบ อยากจะใì้ ¡ด้อย่างนัน อย่าง
นี ในการH_ิบัตินีความHรารถนามันแรงกa้า มันa้าìน้า มันก
เaย¡Huาใì้จิตใจมีแต่ความu้ ุงF่าน เพราะว่าความHรารถนามัน
แรง เม อแรงแa้วมัน¡ม่uันใจ เม อ¡ม่uันใจมันก ยิง¡ม่พอใจมาก
ขน มัน¡ม่¡ด้ÌกรธใครมันกÌกรธใจตัวเองนัน แìaะ Ìกรธว่ า
uา¡มใจ¡ม่สงบ uา¡ม¡ม่สงบ uาอย่าง¡รก¡ม่สงบ มันÌกรธ ¡ม่ใr่
ÌกรธใครกÌกรธใจตัวเอง มันกยิงu้ ุงกันใìญ่ เพราะอะ¡ร
เพราะความÌกรธมันกเกิ ดร่วมกับความu้ ุงนัน แìaะ ความu้ ุง
มันกเกิ ดร่วมกั บความÌกรธ อย่างนีเ ราต้องHa่อยวางเaย
Ha่อยวาง uาใจใì้¡ม่ ìวังอะ¡ร uาจิตเÞย¸ นิง¸ มันจะสงบของ
มันเอง¡ด้

Hั ญìาของผ้H_ิบัตินัน จะìนี ¡ม่พ้นเร องความu้ ุงF่าน
เH นสิงuีเราจะต้องยอมรับว่า จะต้องเกิ ดขนในจิตใจของเราuุก
คน ¡ม่มีใครเaยuีจะ¡ม่u้ ุงF่าน ต้องผ่านu้ ุงมาแa้วuัง นัน
Þะนัน เรากอย่า¡H... เH นaักLnะuีน้อยเน อต่าใจว่ าเราเองคง
¡ม่มีบุญ ¡ม่มีวาสนากระมัง มันกเกิดความu้อถอย¡ม่มี กาaังใจ
ถ้าเราร้ว่ า เออ uุกคนมันกเH นอย่างนีแ ìaะ ¡ม่มีใครuีH_ิบัติ
แa้วจะจิตใจสงบระงับเข้าuีเข้าuาง¡ด้uันuีเสมอ¡H ราบเรียบuุก
อย่าง มัน¡ม่เH นอย่างนัน มันจะต้องa้มaุกคaุ กคaาน ต่อส้
rนะบ้าง แพ้บ้ าง สงบ¡ม่สงบ แต่เรา¡ม่ยอม ถงคราวuีมัน
พaาดเรากถอยตัง ìaัก มันกต้องต่อส้ต่อ¡H มันเH นเร องuีมัน
¡ม่มีuางเaอก ถ้าเราเอาrนะข้าuกอันนี¡ ม่ ¡ด้ มันก¡ม่มีuางอ น
uีจะรอด¡ด้ เรากต้องย่อยยับอย่างแน่นอน ก ต้องuุกขuรมาน
อย่อย่างนี ต้องเอาrนะ ถงตอนนีม ันจะถกกิเaสเa่นงานบ้ าง
แต่เรากถอยมาสะสมกาaังเพ อเอาrนะมันต่อ¡Hใì้ ¡ด้

การH_ิบัตินีจง¡ม่ใr่¡Huาuีอ น เร องคนอ นกเH นเร อง
ของคนอ น เราจะuาแต่เร องของเราÌดยเÞพาะเร องในจิตใจของ
เรานี ìน้าuีของเราอย่uีนี เราจงจาเH นต้องสนใจใส่ใจเÞพาะ
เร องของเรา การเข้าH_ิบัติจง¡ม่เuียว¡Hมองของคนอ น คนอ น
เขาจะuาอะ¡รเขาจะH_ิ บัติอย่าง¡ร เรา¡ม่ต้อง¡Hสนใจใส่ใจ ¡H
เพ่งÌuLเพ่งมองอะ¡รเขา เราสนใจแต่เร องของเราอย่างเดียว
สนใจแต่เร องในจิตใจของเราเu่านัน ìรอแม้แต่ต้องระวังจิตใจ
ของเรา เดียวกคอยจะคิด¡Hr่วยคนนัน ¡Hr่วยคนนี uาอย่ าง
นัน uาอย่างนี อันนีก ¡ม่ถกเìมอนกัน ตอนนีม ันเH นเร องuี
เราต้องuาตัวเราเอง uาเìมอนกับคนใจดา คนuีH_ิบัติด้วยกัน
กเข้าใจ คอมัน¡ม่ใr่เH นเร องของความใจดา แต่มันเH นเร อง
ของการuีเราจะต้องuาตัวเราเอง u กìัดตัวเราเอง ถ้าเราuาตัว
เราเอง¡ม่¡ด้แa้ว เราจะ¡Huาเม อ¡ร เราจะ¡Hr่วยใคร¡ด้
เìมอนเราว่ายน้า¡ม่เH น แa้วเราจะกระÌดด¡Hr่วยคนอ น มันก
จมตายìมด ตัวเรายังว่าย¡ม่เH น คอมันจะเสียกรรม_าน
อารมnของเราìมด เรากHa่อยใì้เH นìน้าuีของผ้ดแauีเขา
มีìน้าuี เรากต้องวางจิตเH นอุเบกขา ìน้าuีของผ้uีเขาดแa
อันนัน เขามี ìน้าuี เขากจาเH น เขาต้องดแaต้องr่วยเìaอ เขา
มีìน้าuีuีจะต้องกระuา แต่สาìรับนั กH_ิบัติด้วยกัน ใน_านะuี
เรามีเวaาจากัดเรากต้องเอาจริงเอาจังu กตัวเราเอง u กจิตu กใจ
ของเราเu่านัน เร องการr่วยเìaอคนอ นนัน เรากยังมีÌอกาส จะ
uาHระÌยrนอย่าง¡รก¡ด้ เH นr่วงอ น

อันนีก เH นHั ญìาìน ง คอความu้ ุงF่าน ต้องร้ด้ วยนะ
เวaาu้ ุงเกิดขนก กาìนดความu้ ุง เวaาเผaอกใì้ กาìนดร้ว่า
เผaอ อย่ าHa่อยเaย¡HเÞย ¸ เr่น ด aมìายใจเH นìaักนี
แìaะ ดaมเข้าaมออกอย่ มันเผaอคิดอะ¡รต่ออะ¡ร¡H พอร้สก
ขนมากใì้ ร้aักLnะความเผaอ ใì้ร้ ว่า อ้อ นีเผaอ อ้อ นีมีสติ
คอใì้เìนaั กLnะของความมีสติ เìนaั กLnะของความเผaอ
ต่างกัน มันจะr่วยใì้เรานีa ดความเผaอaง พอเผaอ¡Hมันกจะ
¡ด้มีสติขน¡ด้ ¡ว เพราะเรากาìนดความเผaอเH น ร้จั กความ
เผaอมันกร้สกตัวขนมา¡ด้¡ว เวaาu้ ุงกกาìนดร้ความu้ ุง

การHระพqติH_ิบัตินัน กมีพ น_านuีแตกต่างกัน บางคน
กมีร HแบบในการH_ิ บัติของตัวเองมาก่อนแa้ว ก¡ม่เH น¡ร
อะ¡รuีเราuาจนเคยrินมันถนัด เราก ดพิจารnาอันนัน แìaะ
แต่ว่ากต้องพัuนาใì้มันก้าวìน้าขน¡H อย่ าใì้มันอย่แค่นัน
การH_ิบัติในขัน ต้นในขัน ดาเนินมีความแตกต่างกัน¡H¡ด้ ìaาย
อย่างìaายรHแบบ บางคนกอาจจะเพ่งaมìายใจ บางคนก
บริ กรรม¡Hด้วย พุuÌธ บางคนก¡ม่¡ด้ดaมìายใจ บริกรรม
พุuÌธแต่ด uีใจ เพ่งพุuÌธอย่uีใจ บางคนกอาจจะเพ่งuีìน้า
u้อง มันกเH นเร องuีuา¡ด้uัง นัน ถ้าเราเข้าใจแa้วมันก ¡ม่ขัด
แย้ง เH นเพียงแต่ว่าเม อเราจะก้าวขนมาส่วิ Hั สสนาuีแu้จริงนัน
จะต้องuาอย่าง¡ร เราจะเอาสิงuีเราuาอย่นัน น่ะมาเH นบัน¡ดต่อ
ขนมานีเราจะuาอย่าง¡ร ดังนัน ในการuีอาตมาสอบอารมn
แต่aะคนนัน จง¡ม่¡ด้บังคับว่ าจะต้องuาเìมอนกันuัง ìมดในขัน
ต้น ถ้าร้ ว่าuาอย่าง¡รอย่กจะแนะนาต่อ¡H เr อมต่อกัน¡H
ยกเว้นแต่uีมันผิดพaาดเกินเaย¡H อันนัน กต้องHรับกันมา
อย่างเr่นว่า ถ้าìากเรากาìนดอะ¡รอย่กตาม เราร้จุดของ
วิHั สสนาอย่แa้วว่า วิHั สสนานัน จุดยนของวิHั สสนากคอต้อง
เìนรHนามเกิดดั บเH นอนิจจังuุกขังอนัตตา เราจะต้องดาเนิน
¡Hส่ จุดนัน ¡Hส่จุ ดของการเìนรHนามเกิดดั บเH นอนิจจังuุกขัง
อนัตตา F งเH นHรมัตถธรรม เH นของจริง ¸ uีนีบ างu่าน
กาìนดอย่ F งเH นสมมุติบัญญัติอย่ ก¡ม่เH น¡ร เพราะว่ า
สมมุติบัญญัตินัน กuาใì้เกิดสมาธิ¡ด้ เH นการHaกสร้างสมาธิ
ใì้เกิ ดขน แต่เม อจะก้ าวขนส่วิHั สสนากต้องใì้มีความaกFง
Ìดยการใì้วางจากสมมุติอารมnเìa่านัน ใì้จดสnาวHรมัตถร H
นาม

........เH นสมมุติบัญญัติ uาบริ กรรมว่า พองìนอ ยุ บ
ìนอ ก เH นสมมุติบัญญัติ ¡ม่ใr่สnาวะของจริง ¡ม่ใr่ Hรมัตถ
ธรรม เรากาìนดอย่ างนัน ¡ด้ในขัน ดาเนินขัน ต้นใì้จิต¡ด้ตัง
มัน เH นสมาธิ ¡ม่ใì้ จิตFัดส่าย¡Hนอกตัวเอง เม อจะขนมาเพ อ
Hั ญญาเกิดขน กาìนดใì้a กFงaง¡Hถงความร้สก ความตง
ความìย่อน ความ¡ìว นัน เH นตัวHรมัตถ อย่ างuีìน้าu้องนี
ìายใจเข้าu้องตง ìายใจออกu้องìย่อน uีจริงนัน ความจริง ¸
มันคอความตง ความìย่อน ความ¡ìว นัน แìaะเH นHรมัตถ
ธรรม แต่จิตมันจา¡ว้อาuัยHรมัตถuีร้สกตัว แa้วเรากสร้ าง
มÌนnาพว่าu้องพองขน ในขnะìายใจออกความร้ส กuีมัน
ìย่อน เราจา¡ด้ว่าความร้สกอย่ างนีค อu้องมันแuบaง เราก
สร้างมÌนnาพว่าu้องมันแuบaง แa้วเรากจา¡ด้ว่า ถ้าu้องแuบ
ต้องใì้ใr้คาพดในใจว่า ยุ บìนอ ถ้าu้องพองกใì้ใr้คาในใจว่า
พองìนอ F งเH นr อnาLาเH นสมมุติบัญญัติuีเรียกว่านาม
บัญญัติìรอสัuuบั ญญัติ ส่วนuีเìนเH นพอง ยุบ นัน เH นอัตถ
บัญญัติ บั ญญัติแì่งความìมาย บัญญัติแì่งความเH นรHร่ าง
เìนเH นมÌนnาพว่าu้องมันÌH่ งออกมาอย่างนี u้องมันแuบนี
มันเH นมÌนnาพ ความìมายว่ าพองว่ายุ บ กเH นความìมายรH
ร่าง กเH นบัญญัติ อัตถบัญญัติ บั ญญัติแì่งความìมาย คา
บริ กรรมกเH นบัญญัติìน ง อย่ างr อเH นนามบัญญัติ รวมความ
ว่าเราใr้ บัญญัติในการกาìนดในการเพ่งด ย่อมจะuาใì้เกิด
สมาธิ เH นอารมnกรรม_านใì้เกิ ดสมาธิ ¡ม่ใr่เH นเร องจิต
เH นเร องuีuา¡ด้ แa้วกจะuา¡ด้ดี สาìรั บบางu่าน เพราะ
อารมnuีìน้าu้องนัน มีความìยาบขน ความเคa อน¡ìวมัน
มาก แรง จงกาìนด¡ด้ง่าย กาìนดความสะเuอนเคa อน¡ìว
ง่าย เพราะÞะนัน ถ้าคนถนัดอย่างนีก ด¡Hอย่ างนี แต่ กาìนด
¡H กาìนด¡H มันจะต้องมีความaะเอียดaกFง¡Hถงความร้สก
จับความร้ส กuีมันตงมัน¡ìวมันตงมันìย่อน r่วงนัน มันจะuิง
มÌนnาพ uิง รHร่างว่ ามันพองมันยุบ ìรอuิง คาบริ กรรมว่ าพอง
ว่ายุ บ มันจะ¡ม่¡ด้ใr้บริ กรรมแa้ว บริ กรรม¡ม่uันìรอก
มÌนnาพìาย¡H¡ม่ร้ว่าพองว่ายุบ เรากเข้าใจว่ามันต้องเH นอย่าง
นีแ ìaะ มันìาย¡Hกดีแa้วuิง บัญญัติ เรากสังเกตุแค่ความร้สก
uีมันตงมันìย่อนมัน¡ìว มันกเìนความเกิ ดดับ มันตงแa้วก
ดับ¡H ตงแa้วกดับ¡H ìย่อนแa้วกดั บ เพราะว่ าHรมัตถธรรม
มันมีความเกิ ดดับ ตัวมันเองเกิดดับอย่ มันกสามารถจะเìน
อนิจจังuุกขังอนัตตา¡ด้

นอกจากนีม ันก จะต้องร้uัง ส่วนจิตใจด้วย ขnะuี
กาìนดพองยุบ ความร้สกนอกจากรHแa้ว มันกยังมีนาม คอมี
จิตuีเข้า¡Hรับร้ ก สังเกตuัง ส่วนuีกาย ส่วนuีตงuี¡ìว ส่วนuี
เข้า¡Hรับร้ พิจารnาuัง สองอย่างuัง สองด้าน uัง ส่วนรHuัง ส่วน
นาม เพราะถ้าเรา¡ม่พิจารnานาม¡Hด้วย มันกมักจะ¡Hตัน
บางuีก กาìนด¡H กาìนด¡H มันกเÞย¡H เÞย¡H ¡ม่มีอะ¡ร
¡ม่ร้ส กมันตงมันìย่อนมัน¡ìว มันเÞย เราก ¡ม่ร้จะuาอย่าง¡ร
ต่อ Þะนัน ถ้าเราพิจารnานามอย่ เราก จะพบความ
เHaียนแHaงความเกิดดับของมัน¡ด้มากขน ¡ม่พaาดจาก
อารมnuีเH นHรมัตถ แม้กายจะaะเอียด ความร้สกตง¡ìว¡ม่มี
แต่ใจคอความร้สกคอตัวรั บร้มันกยังHราก_ สติมันกจะ¡ด้มี
อารมnกรรม_านuีเH นHรมัตถอย่เสมอ¡ด้ นีกจะเìนว่า แม้จะ
กาìนดaั กLnะอย่างนี มันก¡H¡ด้ กเH นวิ Hั สสนา¡ด้ แต่ถ้า
ÌยนิÌสมนสิการ¡ม่ถกต้อง มันกจะเH นแค่สมถะ เH นสมาธิ คน
กาìนดพอง¡H พองìนอ ยุบìนอ ยุ บìนอ¡H มันกเข้า¡Hนิง
เงียบสงบ บางคนกดั บความร้สก¡Hเaย ¡ม่รับร้อะ¡ร บางuี
คนน่ะตัวแขง อันนัน มันกเH นเร องของสมถกรรม_าน ¡ด้รั บ
ความสงบ แต่จะ¡ม่เกิดHั ญญา

ส่วนคนuีดอย่ างอ นกเìมอนกัน มันก¡Hส่รHนามส่Hรมั
ตถธรรม¡ด้เìมอนกัน บางคนnาวนาพุuÌธ เราก¡ม่ว่ าอะ¡ร
นะ ¡ม่¡ด้ รังเกียจ ¡ม่¡ด้ว่าอะ¡ร แต่บางแì่งนีเขา¡ม่¡ด้ìรอก
นะ เขาถอว่าผิด ผิ ด¡Hìมด เìนว่ าnาวนาพุuÌธกเH นสมถะ
บางuีเขาก¡ม่สอนด้ วย บางแì่งเขา¡ม่สอนเaยนะ ถ้า¡ม่H_ิบัติ
อย่างuีเขาสอนอย่ เขาจะ¡ม่เอาเaย แต่ความเH นจริงแa้วมัน
สามารถuีจะเข้าถงF งวิHั สสนา¡ด้เìมอนกัน กาìนดaมìายใจ
บางคนnาวนาìายใจเข้าพุu ìายใจออกÌธ คาบริ กรรมนัน กเH น
บัญญัติอีกแa้ว เH นr อnาLาuีสมมุติขนมา ìายใจเข้า ìายใจ
ออก กเH นความìมาย ร้ ว่าเข้าร้ว่าออกนีมันมีความเHรียบ
เuียบ Hรมัตถจริง ¸ มัน¡ม่มีเข้า¡ม่มีออกอะ¡ร มัน¡ม่ความ
ìมาย นีต้องเข้าใจว่ามีเข้ามีออก มียาวมีสัน มี ìยาบมีaะเอียด
ถอว่าเH นความìมาย Hรมัตถจริง ¸ มันมีอย่ กจริง แต่จิตเรานี¡H
รับความìมายของมันอีกuีìน ง ¡Hนก¡Hตรกส่ความìมาย ตัว
Hรมัตถจริง ¸ กคอaมuีกระuบ ìายใจเข้ากระuบ มันจะร้สก
เยน ìายใจออกกระuบร้ส กร้อนอุ่นขนมา นัน นะคอHรมัตถ
ความร้สกเยนร้อนน่ะHรมัตถ ìายใจเข้าìน้ าอกìน้ าu้องมันตง
ความตงน่ะเH นHรมัตถ ìายใจออกร้ส กìย่อนคaายนัน กเH น
Hรมัตถ ส่วนuีเH นร Hร่างÌพรงจมก ร Hร่างจม ก รHร่าง
uรวงอก รHร่างìน้าu้อง รHร่างเH นสายaมเข้าเH นสายaมออก
นัน เH นมÌนnาพเH นบัญญัติ เราจะuาใì้มันเกิด เราจะเพ่ง
บัญญัติอย่างนีก ¡ด้ในระดับของสมาธิ ในขัน ของการuาสมาธิเรา
เพ่ง¡Hมันกเกิดสมาธิ Þะนัน ในสติHั __านจงมีข้ออานาHาน
สติ การกาìนดaมìายใจเข้าออก ìายใจเข้ายาว ìายใจออก
ยาว นัน u่านสอนในเบ องแรกใì้เH นสมาธิก่อน ถ้าเราถนัด
ในการuีจะดaมìายใจ เรากดaมìายใจ จะดaมยาวaมสัน aม...
บางuีอาจจะดตามaม¡Hด้วย ตามaมเข้าตามaมออก ìรอว่าว่ าด
เพียงส่วนกระuบเพียงจุดเดียวสองจุด ก ¡ด้uัง นัน แìaะ ตอนนี
มัน¡ม่มีอะ¡รผิ ดในระดับของสมาธิ

แต่เม อเราจะuาใì้เข้าถงF งHั ญญาเข้าถงF งวิHั สสนานัน
เรากต้องaะวาง ìรอว่าถ้ามันa กFงaง¡HถงHรมัตถ ความร้สก
ดังuีกa่าวแa้ว ความร้สกกระuบเยน ìายใจเข้าร้สก ìายใจ
ออกกระuบร้อน ความสะเuอนเคa อน¡ìว แa้วกสัมพันธ¡Hส่
จิตใจ ในขnะuีìายใจเข้าออกมันกมีตัวuี¡Hร้aมìายใจเข้าออก
คอจิต จิตนีเH นตัวuี¡Hร้aมìายใจ aมìายใจนัน เH นร Hธรรม
จิตคอสnาพร้aมìายใจในขnะนัน เH นนามธรรม มันมีuัง ตัว
ย นใì้ร้ กับเH นตัวuีเข้า¡Hร้ aมìายใจย นใì้ร้ จิตเH นตัวเข้า¡Hร้
ถ้าเราเน้นแค่aมìายใจอย่ างเดียวมันกจะตันอย่ ด aม¡Hดaมมา
aมaะเอียด aมเบา aมสงบนิง ก¡ม่ ร้จะดอะ¡ร มันเÞย¡Hìมด
แต่ความจริงมีจิตอย่ มีตัวร้อย่ แต่เม ออาuัยuี¡ม่เคยu กดจิตใจ
พอถงความaะเอียดถงสมาธิก ยิง¡ม่ร้ใìญ่เaย เพราะÞะนัน
การH_ิบัติต้องìั ดu กการกาìนดพิจารnาจิตอย่เสมอ ¡ม่ว่าเรา
จะกาìนดอะ¡รกตามต้องสัมผัสจิตใจ¡ว้เร อย ¸ ใì้คุ้นเคยใì้ร้จั ก
จิตใจ

จิตกคอสnาพร้ รั บร้อารมnต่าง ¸ กาìนดดจิต เม อ
กาìนดaมìายใจ¡Hถงระดับìน ง ในขัน มีสมาธิมันต้องน้อมมา
ดuีจิตแa้ว ดจิตuีเกิดสมาธิ จิตuีมีอาการเH นความสุข มีอาการ
เH นHี ติอิมเอิบใจ ìรอมีอุเบกขาวางเÞยอย่ น้อมมาด uีจิตใจ
อาการในจิต ìรอaั กLnะของจิตÌดยตรง ก คอธรรมrาติuี¡ìว
¡Hส่อารมn รับอารมn nาLาH_ิบัติกคอตัวuีมันแวบ¡H แวบ
¡Hแวบมานัน แìaะ aักLnะของการร้อารมnคอaักLnะของ
จิต สังเกตอย่างนัน uีมัน¡ìว¡Hรับอารมnแa้วกìมด รั บ
อารมnใìม่ รั บอารมnใìม่ พร้อมกั บการสังเกตความร้สกใน
จิต มันสบาย มันสงบ มันเÞย ¸ ใì้เìนความแHรเHaียน aม
ìายใจHราก_ก ร้aมìายใจ ร้อย่อย่างนีu ัง กายuัง จิต ถ้าสังเกต
ตรงสnาวะมันกเìนความเกิดดั บ เพราะHรมัตถธรรมมันเกิดดับ
อย่แa้ว จิตมันเกิดดั บอย่แa้ว แว้บมันกดับ แว้บมันกดับ รั บ
อารมnมันก ìมด¡H รับอารมnกìมด¡H ถ้าเรากาìนดใì้ตรง
สnาวะจิต เรากเìนว่ ามันìมดมันเกิดแa้วมันìมด มันเกิดแa้ว
มันดับ¡H ความร้สกในจิตจะเH นสงบ¡ม่สงบ ความสุขความเอิบ
อิม มันกแHรสnาพเHaียนแHaง¡H ตัวuีเข้า¡Hร้ก
เHaียนแHaง บางuีดแค่จิต จิตuีHราก_นัน น่ะก มีการuีจะย้อน
มาด ย้อนมาดเสมอ ¸ เพราะว่าสnาพร้ สnาพuีรับร้อารมn มัน
รับร้แa้วมันกìมด¡H ตัวสติuีเข้า¡Hร้เข้า¡Hร้จิตนัน น่ะมันก
ìมดaงด้วยกัน ดั บaงด้วยกัน ถ้าเราจะมีความaะเอียดในการ
กาìนด เราจะต้องย้อนร้ถงสnาพuีเรามีความร้สกว่ าเH นผ้ร้
ตัวผ้ร้นัน น่ะ ตอนแรกเราเìนแa้วเราพบแa้วว่ามันมี จิต คอ
ธรรมrาติuี¡ìว¡Hรั บอารมnนัน รับอารมnนี ¡อ้ตัวuี¡Hร้เìa่ า
นัน คอตัวสติuีมันเข้า¡Hระaก ก ใì้มันมีการระaกร้ตัวสติ ตัวผ้ร้
ขนบ้าง เìมอนกับว่าผ้ร้ กาìนดตัวผ้ร้ เอาผ้ร้กาìนดตัวผ้ร้ ร้
กาìนดร้ ร้กาìนดร้อย่อย่างนัน แìaะ มันกเìนความìมด
ìมด ìมด¡Hสิน ¡Hในกระแสจิต

ถ้า¡ม่กาìนดมันอย่างนีม ันก¡ม่มีอะ¡รเHaียนแHaง เìน
uุกอย่างมันเÞยนิง¡Hìมด เพราะว่ าการกาìนดนัน ¡ม่¡ด้ตรง
สnาวะจริง สัมผัสHรมัตถแa้วกเข้า¡Hส่ บัญญัติ¡Hส่ ความว่ าง¡H
ส่ความìมาย มันก¡ม่เìนความìมด ìมด¡H สิน ¡Hอย่เสมอ
ถ้าสติระaก¡ด้ตรงอย่ตรงสnาวะอย่มันจะเìนความìมดสิน ¡H
ìมดสิน ¡Hอย่ ก ¡ม่มีอะ¡รเH นตัวตน สติเคยร้สกว่ าเH นตัวเรา
กมีสnาพuีìมด¡Hในขnะนัน มันจะเอาเราuี¡ìน สิงuีถกร้ ก
ìมด¡Hสิน ¡H ¡ม่ใr่เรา บั งคับ¡ม่¡ด้ สิงuีเข้า¡Hร้กìมด¡Hสิน
¡H ก ¡ม่มีเราอีก มันจะมีตรง¡ìนเH นเรา¡ด้ เพราะว่าสnาวธรรม
ในrีวิตนีม ัน¡ม่มีอะ¡ร มีแค่รHกั บนาม มี กายกั บจิต มีกายกับใจ
อย่นัน แìaะ ดuัว ถง¡Hแa้ว กายกับใจมันกมีความเกิดสaาย
เHaียนแHaง มีแa้วก ìาย¡H จะเอาเH นตัวตนเH นเuียงแu้ เH น
rัดเจน เH นrิน เH นอันใì้มันตัง อย่มัน¡ม่ ¡ด้ ìรออย่ างว่าบาง
u่านนัน กาìนดจิตìา¡ม่เจออาจจะเH นเพราะว่าความเคยrินต่อ
สมมุติ เวaากาìนดสมมุตินีร้สกว่ ามันเH นrิน เH นอันเH นตัว
เH นตนเìนrัด เรากจะ¡Hกาìนดจิตใì้มันเH น¡Hอย่างนัน บ้าง
มันจงìา¡ม่เจอ มันเaย เaยความเH นจริง Þะนัน เราพิจารnา
แค่สิงuีHราก_rัว ขnะนิดเดียวผ่าน¡H สnาพร้น่ะ จิตเH น
สnาพร้อารมn นีมัน¡ม่มีตัวตนรHร่ างสัn_านสีสันวรรnะอะ¡ร
เH นสnาพความร้เกิ ดขนในจิตใจ มันมีแa้วก ìาย¡H มีแa้วìาย
¡H ก ร้เu่านัน แìaะ มีแa้วก ìาย¡H มีแa้วìาย¡H อย่ างนีก
เH นเร องuีuาใì้เข้ามาส่uางเดินของวิHั สสนา

แต่บางคนกนัง ¡HเÞย¸ นัง ¡Hบอกว่ าใจสบายดี ¡ม่คิด
อะ¡ร เÞย ¸ uาใจเÞย ¸ สบาย บางคนกอาจจะuา¡ด้ ¡ม่¡ด้ด
ìรอก ¡ม่¡ด้ดaมìายใจ ¡ม่¡ด้ ดกายเaย uาจิตสบายอย่ นัง แa้ว
สบายใจ เอาแต่สบายใจ แต่¡ม่ ¡ด้เìนความเHaียนแHaงเกิ ด
ดับ เพราะÞะนัน กต้องกาìนดพิจารnาด้วย จิตมันสบายมัน
คงuี¡ìม สnาพร้ สnาพuีHรุงแต่ง แa้วก ควรจะ¡ด้มีกายเH น
เคร องรองรับการร้¡ว้ ด้วย มิÞะนัน มันกจะเผอเรอ สติuีจะด
จิตใจกาaังอ่อนมันก จะจับ¡ม่ ¡ด้ก จะเผaอ กาaังอ่อนกสัมพันธ
uีกาย ก รับร้ ความร้ส กuีกาย¡ด้ง่าย ร้ถงระดับระìว่างด กายดจิต
นี เราก¡ม่ต้อง¡Hเน้นใì้เìนกายเH นรHร่ างสัn_าน มี กระแส
ความร้สก¡Hรับร้ ความ¡ìว ความสะเuอน ความร้สกuีกายก
เพียงพอ เพราะว่ ามันจะ¡ด้ ¡ม่uิง จุดยนของสติของจิต ใì้เรา
ยนอย่เH นìaั กอย่ว่า เอาสติวางจิตอย่เH นìaัก ถ้าเราเอาจิต
¡H... เอาสติเพ่ง¡Hจดจ้องuีใดuีìน ง มันจะìaุ ด ìaุ ดìaัก ìaุด
จากìaั ก เน้นaง¡Hในจุดนัน มันจะพุ่งจิตพุ่งตัวaง¡H อย่ างนี
แa้วพอสิงเìa่านัน ìาย¡H มันกจะเคว้งคว้าง ìรอว่ามันจะตามด
ร้จิต¡ม่ต่อเน อง¡ม่uันกัน เราจะต้องรักLาสติอย่กaาง ¸ รักLา
จิตอย่ มี กระแส¡Hรั บร้กาย มันกจะตรงตัวในการuีจะร้ส กอย่
เสมอ จิตจะ¡ìว¡Hกร้ จิตจะคิดจิตจะร้สกอย่าง¡ร ความร้สกuี
กายกรั บร้¡Hด้วยกัน เรียกว่ าร้รHร้นาม เìนความเกิ ดดับของ
รHนาม¡Hด้วยกัน อย่ างนีแ a้วกเH นเร องuีการH_ิบัติมันก¡ม่
ขัดแย้ง เราจะเดินมาในรHแบบ¡ìนกสามารถuีจะuา¡Hส่จุ ดของ
วิHั สสนา¡ด้

วันนีก ใr้เวaามาพอสมควร ก ขอใì้u่านuัง ìaาย¡ด้ตัง
อกตัง ใจ uาความเพียรHระพqติH_ิบัติ อย่ า¡ด้ย่อu้อ สaะ
เìมอนเราสaะแa้ว ตัดnาระกังวauุกสิงuุกอย่าง เìมอนเรา
คนเดียว ต้องมีความเดดเดียวในตัวเอง พากเพียรพยายาม แต่
¡ม่ใr่¡Hคร่าเคร่ง ¡ม่ใr่¡Hกดข่ม ¡ม่ใr่¡Hบังคับ อันนีข ้อสาคัญ
มีความเพียรuาใì้ต่อเน องแต่¡ม่บังคับ uาอย่าง¡รuีมีความ
เพียรHระพqติH_ิบัติแต่¡ม่บังคับ เH นผ้มีกายยนเดินนัง นอน
อย่างสบาย จิตใจกวางเH นHรกติ ¡ม่เข้า¡Hกดข่ม เพราะการuา
ติดต่อกันนีจิตมันจะ¡Hมีอานาจในการกดข่มร่างกายอย่แa้ว uา
นาน ¸ ¡Hแa้วจิตมันจะ¡Hสะกดร่างกาย¡ว้ เรากจะเกิดความ
ตงเครียด เกิ ดแน่น เกิ ดอดอัด เH นuุกข¡ม่สบาย จิตมันคอยจะ
¡Hบังคับอย่แa้ว เพราะÞะนัน จงต้องรีบร้อน¡ม่¡ด้ ต้องค่อย¸
uา¡Hเร อย¸ เร อย ¸ อย่ าใì้จิต¡Hบังคับร่างกาย จะเH นส่วนaม
ìายใจก ดี ใì้เขาเH น¡Hตามธรรมrาติของเขา เรียกว่ าดาเนิน
เข้า¡Hส่ความเH นHรกติ

ตามuี¡ด้บรรยายมากเìนว่าพอสมควรแก่เวaา ขอยุติ¡ว้แต่เพียง
เu่านี ขอความสุขความเจริญในธรรมจงมีแก่uุกu่าน เuอญ