You are on page 1of 30

1.

Probleemstelling

Meestal liggen de pennen en papieren op een


bureau nogal slordig.
Hoe kan je daar orde in scheppen?

-
-

We maken tijdens de lessen techniek een bureauset.


Uit wat bestaat zon bureauset allemaal?

kijk maar eens naar het bureau


van je leerkracht.

1. .
2. .

2.Technische tekening
1. Pennenbakje

2. Brievenhouder

3. Materiaal
Onze bureauset is vervaardigd uit metaal, noem enkele andere
materialen waaruit we ons werkstuk kunnen vervaardigen.
a. .
b. .
Vergelijk deze materialen met metaal en geef zelf
enkele voor- en nadelen.

Materiaal a: ..
Voordeel:
Nadeel: .
Materiaal b: ..
Voordeel:
Nadeel: .
www.hout.be
www.plastic.be

Metalen
a. Herkennen van metalen
Op de tafel liggen enkele voorwerpen uit
verschillende materialen, haal de voorwerpen uit
metaal er eens uit.

Op basis van welke kenmerken zie je dat een voorwerp van


metaal is?
1. ..
2. ..
3. ..

In de reeks metalen voorwerpen die we selecteerden kunnen we


nog een onderscheid maken.

Er zijn gebruiksklare voorwerpen, anderen moeten nog een


bijkomende omvorming ondergaan om gebruiksklaar te worden.
Aan deze twee vormen wordt een duidelijke benaming gegeven.
4. Halffabrikaten
Dit zijn grondstoffen die reeds een bewerking hebben
ondergaan, zodat ze geschikt zijn om verder verwerkt te
worden tot werktuigen of gebruiksvoorwerpen.

5. Gebruiksvoorwerpen
Dit zijn voorwerpen of werktuigen klaar voor gebruik.

Som eens enkele metalen op waarvan je denkt


dat ze het meest voorkomen in je omgeving.

- ..
- ..
- ..
b. Algemene eigenschappen van metalen
Om eigenschappen van metalen vast te stellen gaan we enkele
proefjes doen.
Proef 1
We gaan na of metalen de warmte beter geleiden dan andere
materialen.
Opdracht: In een glazen beker, gevuld met heet water plaatsen
we de volgende voorwerpen :
spijker metalen lepel kunststoffen lepel houten latje
- glazen plaatje
Na twee minuten voelen we aan de verschillende
voorwerpen en noteren we onze ervaringen in de tabel.
Waarneming (zet een kruisje)
Voorwerpen
spijker
metalen lepel
houten latje
kunststoffen lepel
glazen plaatje

Geen verandering Voelt warm aan

Welke voorwerpen voelen het warmst aan?

Uit welk materiaal bestaan die?

Vaststelling

Proef 2
We gaan na of metalen elektriciteit beter geleiden dan andere
materialen.
Opdracht: Neem een plaatje ijzer, een plaatje koper, een plaatje
aluminium, een plaatje zink, een plaatje plastic, een
stukje glas, een stukje hout en een stukje textiel.
Gebruik een batterij van 6v, snoertjes met klemmen en
een lampje.
Maak de volgende opstelling:

Waarneming (zet een kruisje)


Materiaal
ijzer
koper
aluminium
zink
plastic
hout
glas
textiel

Lampje brandt

Lampje brandt niet

Bij welke voorwerpen gaat het lampje branden?


.
.
Vaststelling
Welk soort materiaal is geleidend voor een elektrische stroom ?
.
8

Internetoefening
Metalen zijn ook herkenbaar aan hun kleur.
Ken je de kenmerkende kleur van de volgende metalen ?
ijzer: . goud: koper: . messing: .
Zoek op het internet via de zoekmachine een afbeelding van
een voorwerp uit de verschillende materialen en kleef ze op
een A4 blad, voeg daarna toe in je mapje.

c. Hoe worden metalen gewonnen?


Metalen halen we uit ertsen die in de aardbodem worden
teruggevonden.
Het gekke is dat de meeste ertsen er helemaal niet uitzien als een
metaal, in vele gevallen zou je denken dat het maar gewoon een
gesteente is.
Het beste voorbeeld vinden we in Aarschot en de omliggende dorpen
zelf terug.
Opdracht: Welke kleur hebben de meeste kerktorens en
middeleeuwse gebouwen in de omgeving ?
- .

Verklaring: De torens bestaan uit ijzerzandsteen en de bruine kleur


is eigenlijk de roestkleur van het ijzererts.
9

Enkele uitzonderingen toch: Goud, zilver en koper worden wel eens in


zuivere toestand gevonden, men noemt het dan gedegen.
Zoek op:

Gedegen: ..

1. Winning

Zoals je ziet zijn deze mijnen enorm groot.


Het nadeel is echter dat er soms grote delen vruchtbaar land moeten
verdwijnen. Bossen moeten gekapt worden.
Grondwater wordt weggepompt en dat heeft negatieve gevolgen voor de
watervoorraden.
Mijnen geraken uitgeput, men moet dan op zoek naar nieuwe
vindplaatsen.
Eens zal de voorraad grondstoffen op aarde uitgeput zijn. We moeten
dus zuinig omspringen met grondstoffen.

2. Transport
In veel gevallen wordt het erts niet ter plaatse verwerkt, het wordt
naar een plaats gevoerd waar het een eerste verwerking ondergaat.
Een voorbeeld hiervan is de staalproductie. In Europa wordt er nog
maar weinig ijzererts gevonden. De ertsen komen dan ook uit andere
werelddelen en worden hier verwerkt tot halfproduct en eindproduct.
10

Welke transportmiddelen worden er voor het vervoer van ijzererts zoal


gebruikt ?

Plaats onder elke foto de juiste benaming.

................................

...................................

.....................................

.....................................

11

4. Onderzoek naar de specifieke eigenschappen van metalen


Nu gaan we enkele specifieke eigenschappen van
metaal onderzoeken

1. Hardheid
Proefje: Neem een plaatje ijzer, koper, aluminium, zink en messing.
Achtereenvolgens testen we welk plaatje op een ander plaatje
een kras veroorzaakt.
Als een kras ontstaat, is het metaal dat de kras maakt het
hardst.
Waarneming

Met het metaal uit de eerste kolom krassen we op


het metaal uit de tweede kolom
ijzer

koper

aluminium

zink

messing

Kras
Ja

Neen

- koper
- aluminium
- zink
- messing
- ijzer
- aluminium
- zink
- messing
- ijzer
- koper
- zink
- messing
- ijzer
- koper
- aluminium
- messing
- ijzer
- koper
- aluminium
- zink
12

Vaststelling
Rangschik nu op basis van je vaststellingen de metalen volgens hardheid.
1. .
2. .
3. .
4. .
5. .
Maar bij die metalen was er ook messing, een legering van twee
andere metalen die ook in de proef zaten: koper en zink.
Welke van die drie was nu het hardst: koper, zink of messing ?
.
2. Brosheid
Voor deze eigenschap metalen vergelijken is moeilijk.
Wat brosheid is kunnen we wel aantonen met een voorbeeld.
Proefje: Neem een stukje tegel, een metalen plaatje en een hamer.
Wat gebeurt er als je met de hamer op de tegel en op de
plaat slaat ?
Vaststelling:
..
Een gekend voorbeeld van een bros metaal is gietijzer.
Kleef hieronder enkele afbeeldingen van
voorwerpen uit gietijzer.

Voorbeelden: kachel, oude lantaarnpalen, Amsterdammertjes,

13

3. Treksterkte
We gaan de sterkte van twee metalen vergelijken.
Proef: Neem twee even dunne draden (vb 0,5 mm), n uit ijzer en een
ander uit koper.

Maak de volgende opstelling:

We kleven een bandje millimeterpapier (of een stukje van een kapotte
meetlat) langs de draad en maak hierop een duidelijke aanduiding (dit
kan met een stukje kleefband) die we laten overeenkomen met het
nulpunt op het papier.
Dan hangen we de emmer aan de draad we voegen er telkens 1 kg zand
(of 1 liter water) bij. We noteren iedere verlenging tot de draad
breekt. (je kunt de meting verfijnen door ipv 1 kg 0,5 kg bij te voegen)
Waarneming
massa
in kg

koperdraad
verlenging in mm

ijzerdraad
verlenging in mm

14

Vaststelling
De massa waarbij de draad breekt, is niet voor elke draad hetzelfde.
Welke draad breekt het eerst?
.
Is de verlenging van de draad bij dezelfde massa voor elke draad
hetzelfde?
.
Bij welke is ze het grootst?
.

5. Realisatie
1. Materiaal
Om ons pennenbakje en brievenhouder te maken moeten we een
aantal bewerkingen uitvoeren met een aantal gereedschappen.
Maar eerst maken we een keuze van het te gebruiken materiaal.
Metalen platen zijn verkrijgbaar in verschillende diktes
(van 0,5 tot 10 mm), welke dikte zou jij kiezen ?
- Dunne plaat (vb 0,5 of 1 mm):

O ja
O neen
Waarom :

- Dikkere plaat (2 of 3 mm):

O ja
O neen
Waarom :

2. Werkgang
Vervolledig de werkgang en maak een keuze uit de onderstaande
bewerkingen en gereedschappen.
Bewerkingen: tekenen knippen vijlen plooien
Gereedschappen: vijl hamer krasnaald meetlat plaatschaar
handplooibank hoekmeter
15

Pennenbakje

Werkvolgorde

Bewerking

Gereedschap

Maten overbrengen op
de plaat
Werkstuk knippen
Hoeken afronden
Ontbramen
Hoeken plooien
Steun en voetplaat
verbinden
Brievenhouder

Werkvolgorde

Bewerking

Gereedschap

Maten overbrengen op
de plaat
Werkstuk knippen
Hoeken afschuinen
Ontbramen
Hoeken plooien
Steun en voetplaat
verbinden

16

3. Gereedschappen
Om ons werkstuk te kunnen vervaardigen maken we gebruik van
gereedschappen en machines.
Wat is het verschil tussen een gereedschap en
een machine?

gereedschap : ....
Machine : ..

Benoem de onderstaande gereedschappen

1. .

2. .
3. .

..

..

..

Kies uit: krasnaald kraspasser puntslag vijl meetlat - hamer

17

Hier zie je een afbeelding van de door ons gebruikte grote


gereedschappen, plaats er telkens de juiste benaming onder.
Kies uit : plaatschaar plooibank hefboom plaatschaar

..
..

Wat merk je als je de hendel zo ver mogelijk van het draaipunt


vastneemt? (doorstreep wat niet past)
De bewerking gaat: gemakkelijker / moeilijker
Als we een heel lange hendel zouden gebruiken moeten we zelfs
helemaal geen moeite meer doen, welke kracht doet dan het werk
voor ons?

We gebruiken ook nog de puntlasmachine, die maakt de verbinding


tussen de twee metalen delen van onze werkstukjes.
De verbinding komt tot stand omdat de puntlasmachine de twee
plaatjes zo hard verhit tot ze samensmelten.
Wat is de smelttemperatuur
van ijzer?

18

6. Veiligheid
Bij het puntlassen moeten we wel aan onze veiligheid denken en
persoonlijke beschermingsmiddelen gebruiken.
Welke?

1
1. risico: .
2. risico: .
www.hsg.be/workwear

7. Brandwonden
Aan metaal kan je moeilijk zien dat het nog zeer warm
is, opgepast dus voor brandwonden.

Opdracht
Welke soorten brandwonden ken je?
Geef ook een kenmerk.
a. kenmerk:
.
b. . kenmerk:

c. . kenmerk:
.
Bij brandwonden: EERST WATER DE REST KOMT LATER

www.redcross.be
19

8. Bescherming van metalen


Als we metaal niet behandelen, wat gebeurd er dan ?
Tip: Denk eens aan een fiets die altijd buiten staat.
..
1. Roesten
Het heel vervelend, het is niet mooi en het kan gevaarlijk zijn.

Wat is roest nu eigenlijk?


Hiervoor moeten we eerst een nieuw woord verklaren: CORROSIE
a. Corrosie is de verwering, de aantasting van het metaal door
bijvoorbeeld zuurstof in de lucht (voor ijzer gebruiken we dan het
woord roesten, de algemene benaming is echter corrosie) en
vochtigheid.
Een scheepswrak in metaal zal dus langzaam wegroesten door het
water met zout en de zuurstof in het water.
Een schip dat heel diep op de zeebodem ligt zal dus langzamer
roesten omdat het water daar minder zuurstof bevat dan in
ondiep water.

20

Op welke diepte ligt het wrak van


de Titanic ?

Tip: Zoek op het internet en kleef een foto van het


schip op de zeebodem op een A4 blad en voeg in
je mapje toe.
www.clubid.nl/clubs.php?clubid=3592

b. Atmosferische corrosie door zuurstof heeft nog een speciale


naam namelijk : oxideren.
Hiervan kunnen we zeggen dat het een langzame verbranding is.
Proefje: We gaan deze verbranding nu eens spectaculair versnellen
en wel met ijzer.
Benodigdheden: schoteltje uit onbrandbaar materiaal, een propje
fijne staalwol, vuurtje (lucifer of aansteker)

Waarneming:

Vaststelling:
.
21

c. We komen ook nog een andere soort corrosie tegen, twee


verschillende metalen in een geleidende vloeistof zorgen ervoor
dat er een soort batterij ontstaat.
Proefje: Om aan te tonen wat hiervan het gevolg is hebben we wat
meer tijd nodig. We maken vandaag de opstelling en
bekijken volgende week het resultaat.
Benodigdheden: twee zuiver gemaakte spijkers, een stukje zink,
twee bekers met water
We plooien het stukje zink
rond n spijker en doen
die in de eerste beker.
In de andere beker doen we
de tweede spijker.
Vaststelling:
Wat stel je vast na een week?

2. Bescherming van metalen


Aan de hand van waarnemingen in onze omgeving en op basis van
de proeven hebben we kunnen vaststellen dat het beschermen van
metalen tegen corrosie een noodzaak is.

a. beschermen met een verflaag


De eenvoudigste techniek is het metaal te beschermen met een
laag verf.
Autos en fietsen worden gelakt. De lakverf wordt na het
aanbrengen verwarmd, de laag wordt dan harder.
22

Geef het verschil tussen lakken en verven?

Vul de onderstaande tabel verder aan met een aantal toepassingen


die je kent. (lakken of verven)
Toepassing
ijfeltoren

Bescherming

Reden

metalen brug
auto

b. bescherming met een ander metaal


Een techniek is het bedekken met een laagje gesmolten metaal.
Proefje
Neem een zuiver geschuurd plaatje uit koper, messing of ijzer,
een soldeerbout en tinsoldeer.
Verwarm het plaatje met de soldeerbout en breng soldeer aan.
Als het soldeer openvloeit, veeg je het overtollig soldeer weg
met een doekje.
Vaststelling

23

Dit procd wordt industrieel op grote schaal toegepast.


Weliswaar niet met tin, maar met zink. Metalen voorwerpen
worden in gesmolten zink gedompeld of met zeer heet
zinkpoeder bespoten.
De naam van dit procd is galvaniseren.
Noem enkele gegalvaniseerde voorwerpen uit je omgeving.
-
-
-

9. Spuiten
We kennen nu verschillende manieren om onze werkstukjes te
beschermen tegen roest.
Welke methode zouden we zelf kunnen toepassen in de klas ?
.
Verf aanbrengen kunnen wij op twee manieren :
1. met een verfborstel
2. met een spuitbus
Wij gaan onze stukjes spuiten, dat geeft een goed en egaal resultaat.
Benoem de onderdelen van onderstaande
spuitbus.

2 .

4
2
3

3 .
4 .
5
24

Vraagje: Waarvoor dienen de knikkers in de spuitbus?


..
..
Hoe ga je tewerk?
Stel zelf een spuitmethode samen door de richtlijnen op de spuitbus
te lezen.
1.
2.
3.
4.
5.
OPGEPAST: Koop liefst geen spuitbussen met CFKs in de drijfgassen,
dit is zeer schadelijk voor het milieu.
Bij het spuiten vernevelen we de verf dus op het werkstuk, een nadeel
daarbij is dat een gedeelte van de verf in de omgevingslucht rondvliegt.
Welke maatregelen moeten we dus in acht nemen?

..

..

25

10. Bespreking
Bekijk en controleer je bureauset eens goed, ben je tevreden? .
Wat zou je eventueel volgende keer anders aanpakken?

Welke verbeteringen zou je nog kunnen aanbrengen?

11. Beroepen & studierichtingen


Geef enkele beroepen die te maken hebben met het bewerken en/of
behandelen van metaal. (groepswerk)
1.
2.
3.
4.
Kleef op een A4 blad enkele prentjes van beroepen die
met het bewerken of behandelen van metaal te maken
hebben.

Welke studierichtingen moet je op school volgen om


bovenstaande beroepen te kunnen uitoefenen?
..
..
..
..

26

12. Extra oefening : notaklem


Onderdelen: 1. Voetgewichtje
2. Metaalkabel
3. Klem

Werkgang
Werkvolgorde

Bewerking

Gereedschap

Middelpunt voetplaatje aftekenen

Aftekenen

Krasnaald en meetlat

Middelpunt afpunten

Punten

Puntslag

Gaatje boren

Boren

Kolomboormachine

Ontbramen

Vijlen

Zoete vijl

Staalkabel op maat (80 mm)


knippen

Knippen

Kniptang

Klem aanbrengen

Knijpen

Universele tang

Staalkabel monteren

Lijmen

Lijm

Voetgewicht spuiten

Spuiten

Spuitbus

27

13. Woordzoeker
In dit projectje hebben we een aantal nieuwe woorden leren kennen, zoek ze
eens op in onderstaande woordzoeker.
u
d
f
x
s
x
x
k
o
p
e
r
j
v
b
v
k
e
s
t

o
i
y
t
r
j
s
x
m
z
g
h
c
z
h
p
i
r
t
v

x
e
j
j
j
z
e
q
t
w
i
u
j
j
s
v
k
s
f
p

i
x
l
z
y
o
n
m
f
p
u
n
t
s
l
a
g
h
u
y

d
x
j
p
e
n
w
i
r
p
k
g
k
j
p
o
k
z
t
r

e
c
p
j
f
r
v
r
p
l
a
s
t
i
c
q
l
v
p
e

r
o
u
h
a
l
f
f
a
b
r
i
k
a
a
t
e
e
b
e

e
i
n
a
l
u
m
i
n
i
u
m
i
b
f
f
h
g
y
a

n
p
t
m
x
b
k
v
o
p
e
d
h
c
l
b
d
v
o
r

c
e
l
k
p
v
y
g
i
e
t
i
j
z
e
r
s
f
o
l

r
t
a
r
k
n
c
e
m
k
e
x
h
d
l
b
q
l
j
g

l
u
s
a
p
o
o
d
k
h
x
g
y
r
w
f
d
t
q
y

n
r
z
s
l
r
r
e
w
a
d
m
w
c
o
b
e
u
v
s

t
o
r
n
p
b
r
g
x
j
c
k
k
d
l
e
z
c
r
s

w
m
r
a
r
n
o
e
j
n
y
j
r
g
x
r
s
f
h
b

q
u
f
a
g
l
s
n
e
p
d
q
v
w
l
c
m
t
d
s

j
t
w
l
f
e
i
q
b
d
n
c
b
j
p
j
c
c
h
z

s
b
h
d
s
t
e
o
m
x
a
a
o
t
e
o
b
s
n
p

q
q
w
n
m
b
s
y
k
c
d
x
j
a
k
v
b
a
d
e

f
c
v
z
x
y
e
y
f
d
t
w
l
y
y
a
q
k
x
h

Zoek de volgende woorden horizontaal, verticaal en


diagonaal.

halffabrikaat, ijzer, zink, koper, plastic, gedegen,


aluminium, gietijzer, krasnaald, puntslag, puntlas,
roest, corrosie, oxideren

28

14. Evaluatie
Hieronder vind je een evaluatiefiche, geef jezelf een beoordeling en zet een
kruisje onder een gezichtje.
Ik ken er alles van en kan zo de leerkracht zijn plaats
innemen.
Ik weet er veel van, mits een beetje oefenen gaat het
zeker nog beter.
Ik weet voldoende om me uit de slag te kunnen trekken,
veel oefenen is de boodschap.
Het kan veel beter, ik deed mijn best niet of moet
eens met de leerkracht praten over een extra oefening.

Ik kan een eenvoudige technische


tekening lezen.
Ik kan metaal herkennen.
Ik kan de eigenschappen van
metaal met eenvoudige proefjes
onderzoeken.
Ik kan zelfstandig een eenvoudige
werkgang volgen.
Ik kan
metaalbewerkingsgereedschappen
op een veilige manier gebruiken.
Ik kan enkele beroepen die met
metaal te maken hebben opnoemen.

Opmerkingen leerkracht:
29

15. Moeilijke woorden


Moeilijke woordjes die je niet begrijpt schrijf je in de
eerste kolom. Daarna zoek je met de ganse groep in een
woordenboek of op het internet naar een verklaring, je
bevindingen schrijf je in een groene kleur in de
verklaringskolom. Woordjes die dan nog niet gevonden
zijn leggen we voor aan de ganse klas en verduidelijken
we in een zwarte kleur.

Moeilijk woordje

Woordverklaring

30