You are on page 1of 10

IZDANAK

nerazgranato stablo sa listovima i pupoljcima


stablo (caulis) := osovina izdanka
nodus vor: mesto sa koga polaze listovi
internodija mesto izmeu dva nodusa
dugi izdanci: duge internodije, razmaknuti nodusi
kratki izdanci: kratke internodije, blizu susedni nodusi
rozeta:= listovi koji polaze sa kratkih izdanaka, pri podlozi, blizu jedan drugom
lisni oiljak := mesto na stablu gde je bio privren list
lisni tragovi := takice na oiljku na mestu prekinutih provodnih snopia
izgled oiljaka i tragova je taksonomski karakter
pupoljak (gemma) := nerazvijen deo izdanka, vegetaciona kupa izdanka
terminalni i boni
vegetativni (daju list, bone grane, stablo) i reproduktivni (daju cvet)
raspored: serijalnan jedan iznad drugog
kolateralan jedan pored drugog
prstenovi pupoljaka: tragovi zatitnih listia na stablu
zimski pupoljci: imaju zatitu u vidu koastih listia, dlaka i smole
goli pupoljci: nemaju zatitne pupoljke, razvijaju se u toplo vreme
uspavani pupoljci: nastaju za vreme nepovoljnih uslova sue,...
advetnivni pupoljci: na stablu ili na listu, kad otpadnu slue za vegetativno razmnoavanje
kauliflorija: pojava da se cvet razvija direktno na stablu, tamo gde oekujemo uspavane pupoljke
grananje: poveanje povrine, nametanje listova prema suncu
dihotomo: temena veg kupa se podeli na dve koje daju dve grane iste jaine

nie biljke: alge, rinije


monopodijalno: glavna osovina koja daje bone grane 20, 30, ..., n-tog reda
veina biljaka
simpodijalno: osovina raste jedno vreme, onda se savija i preuzima boni pupoljak raste grana drugog
reda, onda se i ona savije, pa 30 i tako dalje
lano dihotomo: Y struktura, ali ne deli se veg kupa ve glavna osovina prestaje sa rastom i dve bone
grane podjednake jaine preuzimaju
evolucija: dihotomija, izo dihotomija, anizo dihopodijalno monopodijalno simpodijalno
forme i tipovi stabla:
zeljasto: primarno, fotosintetski aktivno, nezadebljalo
monocikline 1godinje (prolene i jesenje forme)
dicikline - 2godinje (jedne godine vegetativni organi i rezervne mat, druge cvetanje)
policikline viegodinje
monokarpne jednom plodonose agava
polikarpne vie puta cvetaju i plodonose perene jagorevina, orhideje
rizomi i sl. za preivljavanje nepovoljnih uslova
drvenasto: masivno, odrvenelo stablo, moe i ne mora imati sekundarnu grau
tip palmi: nema grananja ni sekundarnog debljanja, na vrhu kruna listova
tip liara i etinara: razgranate, polikarpne, sekundarno debljanje
tip bunova: sekundarna graa, grananje kree od zemlje
tip polubunova: stablo zadebljalo samo u donjem delu, gore zeljasto
kantarion, majina duica, bour
tip lijana: tanko, dugako stablo, malo meh elemenata
tropske ume, kod nas clematis, humulus, hedera
epifite: ive na drugim biljkama, obino na stablu
haustorije do provodnog sistema domaina, crpe vodu, neke i organske mat
tropske biljke

FASCIJACIJA STABLA := razrastanje stabla, genetski uslovljeno, ono deblja i spljoti se


Brassicaceae
Najvea stabla: eukaliptus 155 m, sekvoja 142 m, kod nas jela 75 m, smra 60m, hrast 40 m
lijane: 300 1500 m
debljina: baobab 2r = 10 m, sekvoja
najmanje: wolffia 2 mm, bulbophylum nekoliko mm
Duina ivota: efemere par dana: afran, veronica, pustinjske
najdue: Dracena droso: 6000, baobab 5000, zmajevac 6000, meksiki empres 4000
tisa 3 000, maslina, topola 500, bukva 300 god
ANATOMSKA GRAA STABLA
PRIMARNA: nastaje od vegetacione kupe izdanka
Mahovine Bryophyta: nemaju pravo stablo, ve kauloid
epidermis
kora
leptoide, hidroide slabo provode, zato su mahovine vezane za vlana stanita
Preice Lycopodiophyta: adaptacije na kopnenu sredinu promene u provodnom sistemu
epidermis
kora
endodermis
ksilem i floem => plektostela (floem utisnut u ksilem)
Sellaginela: protostela ksilem, floem i trabekule, slino hadrocentrinom
Paprati Polypodiophyta: nemaju pravo stablo
hadrocentrini snopii
Rastavii Equisetophyta: valekularne upljine u kori
karinalne upljine u svakom snopiu

centralna upljina
upljine su rezervoari vazduha, poto ive u vlanim stanitima
prava graa stabla: primarna graa sa meh elementima sklerenhim u rebrima
izdvojen centralni cilindar, ucek sadri provodne snopie
Dikotile Magnoliopsida:
epidermis
primarna kora: subepidermalno kolenhim, parenhim, skrobna sara
centralni cilindar: isprekidan prsten sklerenhima, parenhim, snopi
floem, ksilem, fascikularni i interfascikularni kambijum, 10 srni zrak, sr
za 20 debljanje neophodan je kontinuiran kambijalni prsten
fascikularni kambijum (od prokambijuma, 10) se spaja sa interfascikularnim
interfascikularni kambijum nastaje dediferencijacijom parenhima srnih zraka
tip stabla bez provodnih snopia:
provodno tkivo u krug krug ksilema, krug kambijuma, krug floema
tip stabla sa provodnim snopiima
dikotile mogu i ne moraju imati kambijum, u zavisnosti da li sekundarno debljaju
Monokotile Liliopsida: kolateralni zatvoreni snopii
primarna graa ceo ivot nema sekundarnog debljanja
nisu jasno razgranieni primarna kora i centralni cilindar nema skrobne sare
parenhim i snopii difuzno raznacani
sklerenhim subepidermalno
SEKUNDARNA: zahvata sve osim vrhova stabla, kod onih koji sekundarno debljaju
(dikotile i etinari)
potrebno je da nastane kontinuiran kambijalni prsten
ostaju 10 elementi: ( periderm ( 10 kora ( 20 kora ( kambijum ( 20 drvo ( 10 drvo ( sr

sr je parenhim od primarne grae u centru


Tipovi nastanka kambijalnog prstena:
Osnovni tipovi:
Aristolochia tip kod stabala u kojima postoje diferencirani provodni snopii
spaja se fascikularni i interfascikularni kambijum
Tilia tip kod stabala bez provodnih snopia
ve imaju prsten kambijuna koji samo nastavlja debljanje
Prelazni tipovi:
Ricinus tip kambijum nastaje po Aristolochia tipu a nastavlja rad po Tilia tipu
Helianthus tip kambijum nastaje po Aristolochia tipu, radom interfascikularnog kambijuma nastaju manji
snopii, sekundarni izmeu postojeih krupnijih, primarnih
U stablu felogen nastaje EGZOGENO, subepidermalno
20 kora: likina vlakna, floem, parenhim, primarni srni zraci
20 drvo: primarni i sekundarni srni zraci (jedine ive elije u sekundarnom drvetu, + magacioniranje)
libriform vlakna, drveni parenhim, godovi
god = proleno + jesenje drvo: gde postoji smena godinjih doba u prolee je 20 drvo svetlija zona,
krupne traheje, a u jesen je manje aktivan kambijum: tamnija zona, manje traheje
dikotile: raspored traheja u drvetu je taksonomski karakter (pojedinani, grupe, radijalni nizovi)
difuzno-porozni: difuzno rasporeene
prstenasto-porozni: u prstenovima traheje
parenhim:
paratrahejalni uz traheje, vie vezan za provodnu f-ju
vazicentrini ravnomerno sa svih strana
aliformni kao oko
konfluentni trakast
apotrahejalni
terminalni na vrhu goda

difuzni bez reda


trakasti esto za magacioniranje rezervnih materija
srni zraci:
f-je: transport vode od ksilema do floema kroz jamice ksilema, organskih materija suprotno
tipovi: uniserijatni u jednom nizu
multiserijalni u vie nizova
primarni: dui, od primarne kore do primarnog drveta
sekundarni: krai, samo kroz sekundarna tkiva
homogeni: iste parenhimske elije
heterogeni: razliite parenhimske elije
srni zraci idu od centra ka periferiji, pod pravim uglom na traheje
ETINARI (PINOPSIDA)
sekundarna kora: sitaste elije + likin parenhim + likina vlakna
sekundarno drvo: traheide + drveni parenhim, nema drvenih vlakana
heterogeni drveni zraci
smolni kanali u stablu
neaktivni ksilen u stablu duramen
aktivni ksilem u stablu godovi albumum
ATIPSKO DEBLJANJE STABLA
vie cilindara ili prstenova kambijuma
Bigonia sp: 4 trake, kambijum zaostaje na mestima gde kora ulazi u drvo
SEKUNDARNO DEBLJANJE MONOKOTILA
retko, po pravilu nema
pr. Dracena
( primarna kora ( kambijum ( sekundarni snopii ( primarni snopii

od parenhima spoljanjeg dela stabla nasajr kambijum


kambijum daje snopie unutra, a tanak parenhim spolja
STABLA VODENIH BILJAKA
tanak epidermis, upija vodu jer nije razvijen koren
primarna kora sa lakunama aerenhim
ksilem i floem slabo razvijeni, jer je dovoljno vode u stanitu

METAMORFOZE IZDANKA

organi sa izmenjenom anatomijom i morfologijom zbog novih f-ja


podzemni: za razliku od korena imaju listove (redukovane ljuspaste), noduse i internodije!!!
nadzemni
METAMORFOZE STABLA:
RIZOM (RHYZOMA):
podzemni
neogranien rast
povezuje vie biljaka koje su genetski identine, tako da je to sve ustvari jedna biljka
monopodijalni: stalno raste vrhom i sa svakog nodusa daje nadole adventivne korenove a gore nadzemni
fotofilni izdanak
korovi vegetativno razmnoavanje
vezivanje tla spreava eroziju
simpodijalni: raste i u jednom trenutku se vrh savija i daje nadzemni fotofilni izdanak, a dole rastu
adventivni korenovi, kad nadzemni deo uvene rizom ostaje i daje novi boni pupoljak koji preuzima rast i
izbija na zemlju (again and again)
jagorevina, paprat
f-je: vegetativno razmnoavanje
magacioniranje hranljivih materija u parenhimu

anatomija: epidermis
primarna kora: hipodermis, parenhim, endodermis
centralni cilindar: parenhim, sklerenhim, kolateralni zatvoreni snopi
kod paprati snopi je hadrocentrian
kod preica plektostela ksilem ispresecan floemom
acorus calamus raste u mulju aerenhim u rizomu
STOLON (STOLO):
podzemni (plitko) i nadzemni
dugake internodije i redukovani ljuspasti listovi
pr. jagoda, bela detelina
vegetativno razmnoavanje
koriste se za vezivanje tla spreavanje erozije
KRTOLA (TUBER):
podzemna (pr. krompir) i nadzemna (pr. keleraba)
kod kelerabe od epikotila, neki od hipokotila ili drugih delova stabla
ogranien rast
skraene internodije
okca su nodusi sa redukovanim ljuspastim listiima (donje lie)
lokalna zadebljanja stolona
f-je: rezervisanje hranljivih materija
vegetativno razmnoavanje
LUKOVICA (BULBUS):
ogranien rast
klija iz vrnog dela u sredini pupoljak sa vegetacionom kupom
rezervne s-ce u listovima ili osnovama listova

tunikatne (crni luk) imaju omota, crepaste nemaju


proste (crni luk), sloene (beli luk) u pazuhu listova pupoljci daju pojedinane lukovice enove
skraeno stablo sa adventivnim korenovima
soni listovi se nadovezuju u nadzemne (mladi luk)
suni listovi (tamni) su tunica
krtolaste lukovice rezervne materije u proirenom podzemnom delu stabla
ljuspasti listii tunica na povrini
ukrasno cvee lale, afran, gladiole
f-je: rezervnisanje hranljivih materija
vegetativno razmnoavanje
nadzemne lukovice bulbili rasplodni pupoljci
metamorfozirani asimilacioni ili floralni pupoljci
crne take na ljiljanu, luk, trave
vegetativno razmnoavanje
SUKULENTE: biljke koje magacioniraju vodu
imaju metamorfozirane izdanke: listove ili stablo
razvijen hidrenhim
stablove sukulente: kaktus, mleika
trnovi od lista polaze sa tuberkula i zavravaju se areolama
lisne sukulente: agava, aloja, sanseverija, halofite - Salicornia
TRN (SPINA):
zatita, smanjenje transpiracione povrine
u normalnim uslovima nastaje normalan izdanak sa listovima
KLADODIJE:
zeleni trnovi sa f-jom fotosinteze

spljotena forma
neogranien rast
RALJIKA (CIRRHUS):
vinova loza, krastavac
privrivanje kod biljaka sa tankim stablom, bez puno meh elemenata
granate ili negranate
mogu imati pijavke, koje lue lepljive materije
osetljive na dodir uvijaju se pri nadraaju
FILOKLADIJA (PHYLLOCLADIUM):
listoliki boni izdanak
anatomski slian listu i vri fotosintezu
imaju ljuspaste listie i u pazuhu se razvijaju cvetni pupoljci
vri i grublji zatita i manja transpiracija
STABLO KAO ORGAN FOTOSINTEZE:
aphylla biljke bez listova
pr. kaktusi