PELAJARA Keradioaktifan

(a) Pengertian Proses penyusutan nukleus radioatif yang tidak stabil secara spontan dan rawak diikuti dengan pembebasan sinaran radioaktif. (b) Sumber -sumber radioaktif 1. Sumber semulajadi iaitu daripada sinaran kosmik cahaya matahari atau batu batan yang terdapat di dalam tanah. Radioisotop Kuasa Penembusan:

2.

(c) Ciri-ciri Sinaran Radioaktif Sifat semulajadi: Sinar : Nukleus helium
2 4

Sinar : Sinar : Sinar γ :

Paling lemah Sederhana Paling tinggi

Pesongan oleh medan elektrik : He

Sinar tinggi

:
0

Elektron berhalaju e

-1

Sinar γ : Gelombang elektromagnet Halaju : Sinar : Sinar : Sinar γ : 10% halaju cahaya 90% halaju cahaya 100% halaju cahaya : dipesongkan ke arah plat negatif Sinar : dipesongkan ke arah plat positif Sinar γ : tidak dipesongkan Saiz pesongan > saiz pesongan kerana jisim < jisim Sinar

Kuasa Pengionan: Sinar : Sinar : Sinar γ : Paling tinggi Sederhana Paling lemah

(d) Alat-alat Pengesan Sinaran radioaktif 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Filem fotograf Elektroskop kerajang emas bercas Pembilang bunga api Tiub Geiger Muller (G.M) Kebuk Awan Kebuk Pengionan Pembilang Sintilasi

Pesongan oleh medan magnet:

(i)Kebolehan alat-alat Pengesan Alat Pengesan Filem fotograf Elektroskop P.Bunga api Kebuk Awan Kebuk Pengionan P.Sintilasi Kebolehan alat pengesan Alfa Beta Gama Bole Boleh Boleh h Bole Boleh Tidak h Bole Tidak Tidak h Bole Boleh Boleh h Bole Boleh Tidak h Bole Boleh Boleh h

Sinar : dipesongkan Sinar : dipesongkan Sinar γ : tidak dipesongkan Arah pesongan menggunakan Hukum Tangan Kiri Fleming Saiz pesongan > saiz pesongan kerana jisim < jisim

(ii)Filem Fotograf Apabila sumber radioaktif diletakkan di atas filem fotograf didapati kesankesan kehitaman terbentuk pada filem fotogaraf yang telah diproses. Ini disebabkan filem fotograf disalut dengan argentum bromida peka keapada sinaran radioaktif. Darjah kehitaman bergantung kepada kuasa penembusan sinaran. Jenis Sinar Sinar Sinar sinaran Alfa Beta Gama Darjah renda sederha Tinggi kehita h na man Elektroskop Kerajang Emas Bercas

Julat pergerakan di udara: : hanya beberapa cm Sinar : hanya beberapa m Sinar γ : tiada had Sinar

Apabila satu sumber radioaktif dibawa berhampiran ceper logam sebuah elektroskop kerajang emas bercas,capahan kerajang emas akan berkurangan disebabkan pendiscasan berlaku. Sinara radioaktif mengionkan molekulmolekul udara di sekitarnya . Ion-ion positif dan ion-ion negatif terhasil. Ion-ion tersebut akan memdiscaskan cas-cas yang berlawanan tanda dengannya pada elektroskop. Akibatnya kerajang emas akan menguncup. Sekiranya eksperimen dilakukan dalam vakum,pendiscasan tidak berlaku kerana tidak ada molekul udara. Kadar pendiscasan bergantung kepada kuasa pengionan. Jenis Sinar Sinar Sinar sinaran alfa beta gama Kesan tinggi sederh Tidak Pendisca ana mendis san cas (iii)Pembilang Bunga Api

Bunga api terjadi secara rawak dan berterusan. Ini disebabkan sinaran radioaktif mengionkan udara di antara kasa dawai dan dawai halus. Ion-ion positif dan ion-ion negatif terhasil. Ion-ion positif akan tertarik ke kasa dawai manakala ion-ion negatif tertarik ke ke dawai halus dengan halaju yang sangat tinggi. Perlanggaran ion-ion dengan molekul udara yang lain menghasilkan pengionan sekunder dan seterusnya bunga api terjadi. Bilangan bunga api menunjukkan keamatan sinaran yang dipancarkan. Bunga api terjadi secara rawak kerana sinaran radioaktif dipancarkan secara rawak. Bunga api yang terjadi adalah secara berterusan kerana ion-ion yang terhasil mengionkan lagi molekulmolekul udara yang lain.

Jenis sinara n Bunga api

Sinar alfa terjad i

Sinar beta Tidak terjadi

Sinar gama Tidak terjadi

Hidupkan VLT Tambahkan voltan VLT sehingga bunga api terjadi di antara kasa dawai dan dawai halus. Kemudian turunkan semula voltan VLT sehinga bunga api berhenti. Letakkan sumber radioaktif berhampiran kasa dawai. Didapati bunga api terjadi dan dapat didengar.

(iv)Tiub Geiger-Muller (Tiub G.M.)

Apabila VLT dihidupkan dan sinaran radioaktif masuk ke tiub GM ,pembilang akan merekod bacaan . Ini disebabkan sinaran radioaktif mengionkan gas argon. Ion positif akan bergerak ke katod manakala ion negatif akan bergerak ke anod dengan halaju tinggi. Suatu impuls arus elektrik yang kecil terhasil. Impuls arus ini akan diperkuatkan oleh amplifier. Pembilang seterusnya akan merekod bacan dengan unit bilangan sesat @ bilangan seminit. Cara merekod bacaan adalah seperti berikut:Bacaan sebenar = ( bacaan apabila diletak sumber radioaktif ) - ( bacaan latar belakang ) Jenis sinaran Sumber di letak di hadapan tingkap mika Sumber diletak pada dinding logam (v)Kebuk Sinar alfa Tiada bacaa n Sinar beta Ada bacaan Sinar gama Ada bacaan

Gosokkan terlebih dahulu tudung perspeks dengan kain lembut untuk membersihkan kebuk daripada ion-ion yang tidak dikehendakki. Letakkan sumber radioaktif di dalam kebuk. Didapati titisan air berbentuk runut putih terhasil di atas plat logam hitam. Ini disebabkan sinaran radioaktif mengionkan molekul-molekul udara di sepanjang lintasan sinaran . Wap alkohol yang lampau tepu akan terkondensasi di atas ion-ion menghasilkan runut putih. Pepejal CO2 digunakan untuk menyejukkan bahagian atas dasar logam supaya menjadi wap alkohol yang lampau tepu. Span digunakan untuk menekan CO2 supaya bersentuhan dengan palt logam hitam. Baji digunakan supaya kebuk awan dalam keadaan mendatar dan dengan itu perolakan udara tidak berlaku,kerana perolakan udara akan menganggu pembentukan runut. Runut tidak sama panjang kerana setiap sinaran mempunyai julat tenaga yang berlaianan. Bilangan runut mewakili bilangan sinaran. Sekiranya terdapat cabang di hujung runut bermakna sinaran mungkin berlanggar dengan atom- atam gas yang lain.

Tiada bacaa n Awan

Tiada bacaan

Ada bacaan

sinaran Arus dihasilk an

alfa tinggi

beta sederh ana

gama tiada

(vii)Pembilang Sintilasi Apabila sumber radioaktif diletakkan dalam kotak plumbum ,pembilang akan mencatatkan bilangan sintilasi yang berlaku. Ini disebabkan tenaga sinaran radioaktif yang menghentam skrin pendarflour bertukar menjadi cetusan cahaya. Proses perubahan tenaga sinaran menjadi tenaga cahaya dinamakan sintilasi. Sintilasi juga boleh diperhatikan oleh pemerhati melalui kanta. Jenis Sinar Sinar Sinar sinaran alfa beta gama Kadar rendah sederh tinggi Sintilasi ana (e)Bahaya-bahaya Sinaran radioaktif 1 Boleh menyebabkan maut jika terkena dos yang tinggi 2 Menyebabkan kanser atau leukimia 3 Menyebabkan mandul 4 Menyebabkan mutasi gen 5 Menyebabkan kulit terbakar atau buta 6 Menyebabkan kecacatan bayi yang lahir (f)Langkah-langkah keselamatan semasa mengendalikan bahan radioaktif 1 Semasa memindahkan bahan radioaktif gunakan penyepit atau kawalan jarak jauh 2 Memakai jubah makmal , sarung tangan ,cermin mata dan basuh tangan selepas menggunakan bahan radioaktif

(vi)Kebuk Pengionan

Hidupkan bekalan a.t supaya terdapat beza keupayaan antara rod logam dan dinding logam. Taburkan radioaktif. Didapati miliammeter merekod bacaan. Ini disebabkan apabila sinaran radioaktif memasukki kebuk ,pengionan udara berlaku. Arus yang kecil terhasil antara dinding logam dan rod logam. Arus yang kecil dikuatkan oleh amplifier dan penunjuk miliammeter terpesong. Arus yang dihasilkan berubah secara langsung dengan keamatan sinaran radioaktif. Jenis Sinar Sinar Sinar

3 4 5

Bila tidak digunakan simpan dalam kotak plumbum. Sisa-sia radioaktif disimpan atau ditanam di tempat yang telah dikhaskan. Menggunakan pelbagai jenis alat pengesan untuk mengesan jika menerima dos sinaran yang melebihi had keselamatan.

Perubatan: 1 2 Radioterapi : Sinar gama daripada kobalt-60 digunakan untuk membunuh sel-sel kanser Pensterilan: Sinar gama daripada kobalt-60 diguna untuk membunuh bakteria atau virus pada peralatan pembedahan

(g)Radioisotop dan kegunaankegunaannya. Radioisotop ialah isotop radioaktif yang tak stabil. Radioisotop bagi suatu unsur ialah atom-atom mempunyai nombor atom yang sama tetapi nombor jisim berlainan.Radioisotop buatan dapat dibuat dengan membedil nukleus dengan zarah alfa,proton atau neutron pada halaju tinggi. Radioisotop digunakan dalam bidang perindustrian, perubatan, pertanian dan penyelidikan. Perindustrian: 1 Mengesan kebocoran paip dalam tanah. Radioisotop yang mempunyai separuh hayat pendek dimasukkan ke dalam paip bersama-sama air,gas atau minyak.Tiub G.M. digerakkan sepanjang permukaan tanah di sepanjang paip.Kawasan yang bocor akan memberi bacaan yang tinggi. Mengesan ketebalan bahan yang dikeluarkan daripada kilang.Sumber radioaktif mengeluarkan sinar beta diletak di sebelah atas bahan dan tiub G.M. diletak di bahagian bawah.Di tempat bacaan yang tinggi merupakan kawasan yang mempunyai ketebalan yang berkurangan.

Pertanian: 1 Mengawal serangga perosak. Sinar gama dipancarkan kepada serangga perosak yang jantan supaya mandul untuk mengawal populasi. 2 Mengawet makanan: Sinar gama digunakan membunuh bakteria, virus dan kulat pada hasil tanaman dan makanan.

Penyelidikan: 1 Menganggarkan umur objek kaji purba. Sisa aktiviti radioisotop C-14 yang tinggal pada objek kaji purba diukur.Dengan itu anggaran umur objek tersebut dapat ditentukan.

2

2

tinggi

B Gelombang Elektron Nukleus Elektromagnet bertenaga 4 He tinggi
2

C Nukleus Elektron 4 He bertenaga

Gelombang elektromagnet

TUTORIAL
1 Keradioaktifan merupakan suatu proses A B C D Pembebasan gelombang radio secara aktif Pengeluaran sinaran secara spontan oleh nukleus atom yang tidak stabil Pemecahan nuklues berat menjadi nukleus lebih kecil Pengeluaran sinaran oleh elektron-elektron atom tak stabil apabila dikenakan suhu yang tinggi

2

tinggi D Elektron Gelombang bertenaga elektromagnet tinggi Nukleus
4

He

2

2

Di antara berikut adalah merupakan sinar radioaktif kecuali A C Sinar-X Sinarβ B D Sinar α Sinar γ

4

Kuasa pengionan bagi zarah alfa,zarah beta dan sinar gama disusun mengikut tertib menaik adalah zarah alfa,zarah beta,sinar sinar gama,zarah beta,zarah sinar gama,zarah alfa,zarah zarah beta,zarah alfa,sinar

3

Antara berikut yang manakah benar mengenai sinar alfa,sinar beta dan sinar gama? Sinar beta Elektron bertenaga

Sinar alfa Sinar gama A Nukleus Gelombang 4 He elektromagnet

A gama B alfa C beta D gama 5

Manakah antara susunan berikut bagi laju sinaran radioaktif adalah benar?

A B C D 6

Alfa > Beta > Gama Beta > Alfa > Gama Gama > Beta > Alfa Gama > Alfa > Beta

10 Di antara rajah-rajah berikut yang manakah adalah benar mengenai lintasan zarah alfa,zarah beta dan sinar gama apabila melalui medan magnet?

Di antara berikut yang manakah mempunyai kuasa penembusan tertinggi? A C Sinar-X Sinarβ B D Sinar α Sinar γ

7

Manakah antara berikut daripada sifat zarah α yang berikut menunjukkan zarahα adalah bercas. Mengionkan udara Menghitamkan plat fotografi Dihentikan oleh sekeping Boleh dipesongkan oleh magnet

A B C kertas D medan

11 Saiz pesongan zarah beta didapati lebih besar daripada saiz pesongan zarah alfa dalam suatu medan elektrik.Ini disebabkan A B C D Jisim zarah alfa lebih besar daripada jisim zarah beta Kuasa pengionan zarah alfa lebih tinggi dari zarah beta Kuasa penembusan zarah alfa lebih tinggi dari zarah beta Zarah alfa bercas positif manakala zarah beta bercas negatif

8 Manakah antara pernyataan berikut adalah benar mengenai sinar gama? A Kuasa penembusan yang rendah B Merupakan gelombang elektromagnet C Halajunya 10 % daripada halaju cahaya D Boleh dipesongkan oleh medan elektrik 9 Manakah antara berikut sifat sepunya zarah alfa dan zarah beta? Membawa cas elektrik Mempunyai jisim yang sama Bergerak dengan halaju Mempunyai kuasa pengionan yang rendah

A B C cahaya D

12 Di antara ciri-ciri berikut yang manakah benar mengenai zarah alfa dan sinar gama? Zarah alfa Sinar gama A Bercas positif Neutral dan dan berjisim tidak berjisim B Bercas Neutral dan negatif dan berjisim berjisim C Bercas positif Bercas dan berjisim negatif dan berjisim D Bercas Bercas positif negatif dan dan tidak berjisim berjisim

13 Perlindungan yang maksimum diperlukan bagi bahan radioaktif memancarkan sinar gama.Ini disebabkan sinar gama mempunyai A B C D cas negatif jisim yang besar kuasa pengionan yang lemah kuasa penembusan yang tinggi

C D

Menghasilkan kesan pengionan Mempunyai cas elektrik

16 Alat-alat berikut boleh mengesan radioaktif kecuali A B C D Pembilang bunga api Tiub Palang Maltese Tiub Geiger Muller Kebuk awan

14 Dalam eksperimen di atas bacaan pembilang diambil untuk beberapa jenis penyerap berlainan dan keputusannya adalah seperti berikut:Penyerap Bilangan perminit 500 220 50 48

17 Manakah antara alat-alat pengesan berikut paling sesuai untuk mengesan zarah alfa,zarah beta dan sinar gama? A B C D Pembilang bunga api Elektroskop bercas Tiub Geiger Muller Kebuk awan

Tiada Kertas nipis Aluminium Bongkah plumbum Kesimpulannya bahawa sumber radioaktif mengandungi A B C D zarah zarah zarah zarah α sahaja α dan zarah β sahaja α dan sinar γ α , zarah β dan sinar γ

18 Alat-alat berikut dapat mengesan ketiga-tiga jenis sinaran radioaktif kecuali A B C D Kebuk awan Filem fotograf Pembilang sintilasi Elektroskop bercas

19 Manakah antara alat pengesan berikut yang prinsip operasinya tidak bergantung kepada pengionan ? A B C D 20 Elektroskop Kebuk awan Pembilang sintilasi Pembilang bunga api

15 Ciri sepunya bagi zarah alfa,zarah beta dan sinar gama adalah A B Boleh dipesong oleh medan magnet dan medan elektrik Boleh dihentikan oleh kepingan aluminium

A titisan

cahaya yang terpantul oleh

Satu sumber radioaktif yang mengandungi zarah alfa didekatkan berhampiran cakera logam elektroskop bercas positif.Apakah yang akan berlaku kepada kerajang emas? A B C pegun berkurang capahan bertambah capahan

alkohol B kondensasi wap alkohol ke atas ion-ion C kuasa penembusan sinaran radioaktif D pelakuran pepejal karbon dioksida 25 Pernyataan berikut adalah benar mengenai keradioaktifan kecuali A Berlaku secara secara spontan dan rawak B Menghasilkan sinaran radioaktif C Mengalami pertambahan jisim nukleus D Menyebabkan penstabilan nukleus atom 26 Manakah antara berikut benar mengenai zarah alfa? A Boleh menembusi sekeping kertas B Merupakan elektron bertenaga tinggi C Boleh dipesongkan oleh medan magnet D Mempunyai kuasa penembusan yang tinggi 27 Manakah antara berikut merupakan ciri sinar γ A Kuasa pengionan yang tinggi B Boleh dikesan oleh pembilang bunga api C Kuasa penembusan yang rendah D Bergerak dengan halaju cahaya

21 Suatu sumber radioaktif yang memancarkan zarah- α dibawa mendekati sebuah cakera logam elektroskop yang bercas negatif yang berada dalam vakum.Kerajang emas itu akan A menguncup B bertambah capahannya C pegun 22 Manakah antara sinar-sinar berikut boleh dikesan oleh pembilang bunga api? A B C D Zarah alfa Sinar gama Zarah alfa,zarah beta Sinar gama,zarah beta

23 Sinar gama boleh dikesan oleh alat-alat berikut kecuali A B C D kebuk awan filem fotograf pembilang sintilasi elektroskop bercas

24 Runut -runut yang terhasil dalam sebuah kebuk kabus disebabkan

Kaji jadual di atas dengan teliti dan kemudian jawab soalan-soalan berikut:28 Berdasarkan rajah di atas,susunan tertib yang betul secara menaik bagi zarah alfa,zarah beta dan sinar gama adalah, A B C Saiz pesongan medan magnet Kuasa penembusan Kuasa pengionan (a) Yang manakah antara pancaran X,Y dan Z yang mempunyai kuasa penembusan paling kuat? ....................................................... ................... (b) Nyatakan ciri semula jadi bagi sinaran (i) Y .............................................. (ii) Z............................................. (c) Terangkan mengapa sinaran Z tidak dapat dikesan oleh tiub GM? ....................................................... ................... ....................................................... ................... (d) Terangkan mengapa sinaran Z sahaja yang menghasilkan bungapi pada pembilang bungapi? ....................................................... ................... (e) Terangkan kesan sinaransinaran X,Y dan Z apabila mereka melalui suatu medan magnet? ....................................................... ................... ....................................................... ................... ....................................................... ...................

29 Pernyataan yang manakah berikut adalah benar mengenai langkahlangkah keselamatan semasa menggunakan bahan radioaktif? A Disimpan di tempat yang gelap B Disimpan dalam kotak plumbum atau konkrit C Menggunakan penyepit untuk memindahkannya D Membuang sisa radioaktif di tempat pembuangan sampah 30 Tiga jenis sinaran yang berlainan X,Y danZ dikeluarkan daripada bahanbahan radioaktif Jadual di bawah memberi ringkasan mengenai setengah daripada sifat-sifat mereka.

....................................................... ...................

(b) Eksperimen diulangi dengan menggunakan zarah - α tetapi menggunakan elektroskop bercas negatif dan dilakukan dalam makmal vakum. (i) Apakah yang terjadi? ................................................. ................... (ii) Berikan sebabnya.

31 Rajah menunjukkan suatu sumber radioaktif yang mengandungi zarah α diletakkan berhampiran dengan cakera logam sebuah elektroskop bercas positif. (a) (i) Apakah yang terjadi kepada kerajang emas. ................................................. ................... (ii) Jelaskan jawapan anda bagi (a)(i) di atas? ................................................. ................... ....................................................... ................... ....................................................... ................... (iii) Apakah yang terjadi sumber radioaktif yang mengandugi zarah-β mengantikan zarah- α dan berikan sebabnya. ................................................. ................... ................................................. ................... ................................................. ...................

................................................. ................... ................................................. ................... ................................................. ................... ................................................. ................... (c) Nyatakan dua perbezaan antara zarah- α dan zarah- β ....................................................... ................... ....................................................... ................... ....................................................... ................... ....................................................... ...................

32 Susunan radas di atas digunakan untuk mengesan ketebalan sekeping plat logam yang tebalnya lebih kurang 1 cm.Kepingan plat logam itu digerakkan dari kiri ke kanan pada laju seragam oleh penggolekpenggolek.Alat pengesan sinaran ,P disambungkan ke jangka kadar untuk mencatatkan kadar bilangan sinaran.Kadar bilangan pada beberapa kedudukan plat logam dicatatkan dalam jadual di bawah: Keduduk A B C D E F an Kadar 20 25 18 20 19 20 bilangan 0 0 0 2 7 1 / minit (a) Namakan alat pengesan sinaran P yang sesuai digunakan. ....................................................... ................... (b) Mengapakah sinar gamma dan bukan sinar alfa atau sinar beta digunakan? ....................................................... ................... ....................................................... ................... (c) Sumber gama diletakkan dalam sebuah kotak plumbum.Apakah fungsi kotak plumbum itu? ....................................................... ................... ....................................................... ................... (d) Pada kedudukan manakah plat logam itu paling nipis?Terangkan jawapan anda. ....................................................... ...................

....................................................... ................... (e) Mengapakah kadar bilangan pada kedudukan yang dianggap mempunyai ketebalan yang seragam itu tidak sama? ....................................................... ................... (f) Sekiranya pada bahagian tertentu plat logam mempunyai kemagnetan padanya ,apakah kesan ke atas kadar bilangan yang tercatat oleh jangka kadar? ....................................................... ................... (g) Jika sumber gamma dialihkan,bacaan kadar bilangan pada jangka kadar tidak menjadi sifar.Mengapa? ....................................................... ...................

33 Rajah menunjukkan sebuah kebuk awan. Dengan pertolongan baji-baji di dasarnya, ia diletakkan secara mengufuk. Cahaya kemudian dipancar ke alam ruang kebuk awan itu seperti ditunjukkan dalam rajah. Gelang felt di sekeliling bahagian atas kebuk itu kemudian dibasahkan dengan alkohol.Bahan X ditekan ke dasar logam kebuk itu

dengan span.Bahagian atas perspeks kebuk itu kemudiannya digosok dengan sekeping kain. (a) (i) Apakah tujuan membasahkan gelang dengan alkohol? felt itu

................................................. ................... ................................................. ................... ................................................. ................... (ii) Apakah bahan X itu? ................................................. ................... (iii) Apakah tujuan meletakkan bahan X di bawah dasar logam kebuk itu? ................................................. ................... ................................................. ................... ................................................. ................... (iv) Mengapakah bahagian atas perspeks kebuk itu mesti digosok dengan kain? ................................................. ................... ................................................. ...................

(b) Rajah menunjukkan runutrunut alfa yang terbentuk dalam kebuk awan. (i) Terangkan bagaimana runut terbentuk. ................................................. ................... ................................................. ................... (ii) Mengapakah runut tidak sama panjang? ................................................. ................... (iii) Apakah yang akan terjadi kepada julat runut-runut alfa jika tekanan udara di dalam kebuk itu dikurangkan? ................................................. ................... ................................................. ...................

34 (a) Apakah yang dimaksudkan dengan keradioaktifan (b) Huraikan struktur dan prinsip operasi sebuah pembilang bungapi

(c) Nyatakan tiga ciri sinar gama 35 (a) Huraikan struktur dan prinsip operasi sebuah tiub Geiger Muller. (b) Nyatakan langkah-langkah keselamatan semasa mengendalikan bahan radioaktif (c) Nyatakan bahaya-bahaya daripada sinaran radioaktif.