You are on page 1of 180

TEHNOLOGIJA GORIVA

Doc. Dr. Novak Damjanović

GORIVA
Pod gorivom se podrazumjevaju gorive materije koje
podvrgnute procesu sagorijevanja pored produkata
sagorijevanja daju određenu količinu toplote koja se može
ekonomično koristiti (kao toplotna ili pretvaranje u
mehaničku ili električnu energiju).
Da bi se neka materija koristila kao gorivo ona mora da
zadovolji niz zahtjeva:
sagorijevanjem u kratkom vremenu mora se proizvesti
znatna količina energije;
mora je biti u prirodi u značajnoj količini;
eksploatacija mora biti ekonomična;
ne smije mijenjati sastav i karakteristike u toku transporta
i skladištenja;
bezbjednost od požara i eksplozija;
ekonomska opravdanost i
uticaj na životnu sredinu i prevencija zagađenja.

načinu korištenja: energetska i tehnološka. . goriva za loženje u domaćinstvima).Podjela goriva (II) Pored opšte podjele goriva se mogu podijeliti: prema postojanosti: toplopostojna i toplonepostojna. goriva za motore sa unutrašnjima sagorijevanjem. zapaljivosti: samozapaljiva i nezapaljiva i primjeni – u zavisnosti od stepena razvoja nauke i tehnike (npr.

 provjere stepena iskorištenja novoprojektovanih i rekonstruisanih postrojenja i  upoređivanje simuliranog i stvarnog procesa sagorijevanja kod modeliranja procesa.  određivanja količine toplote i proizvoda sagorijevanja.Sastav goriva Sastav goriva je potrebno znati radi:  poznavanja i ocjene mogućnosti primjene. .

 toplotne moći goriva.Elementarna analiza goriva Elementarana analiza goriva omogućava izračunavanje:  potrebne količine vazduha za potpuno sagorijevanje.  količine i sastava proizvoda sagorijevanja i  temperature sagorijevanja. . Uobičajeno sastav čvrstih i tečnih goriva se izražava masenim udjelima a gasovitih zapreminskim udjelima pojedinih komponenti goriva. Gorivo se sastoji iz:  gorivih elemenata (ugljenik.  negorivih elemenata (kiseonik i azot) i  nevezanih elemenata (pepeo i voda). vodonik i gorivi sumpor).

Tehnička analiza goriva Zagrijavanjem goriva na povišenim temperaturama bez prisustva vazduha dolazi do njegovog termičkog razlaganja na isparljive i neisparljive sastojke. . Sastav goriva na osnovu tehničke analize:  isparljivi sastojci:  gorivi isparljivi sastojci (volatili) Vol (%): vol (kgvol/kgg)  negorivi isparljivi sastojci (voda) W (%): vol (kgH2O/kgg)  neisparljivi sastojci:  gorivi ugljenik (fiksni ugljenik)  negorive materije (pepeo) Cfix (%): cfix (kg Cfix/kgg) A (%): a (kg CA/kgg) Vol + W + Cfix + A = 100% Tehnička analiza još daje:  gornju topotnu moć goriva (Hg) (J/kg) i  donju topotnu moć goriva (Hd) (J/kg) Toplotna moć goriva predstavlja količinu toplote koja se oslogađa potpunim sagorijevanjem jedinice mase goriva.

Osnovne karakteristike elemenata goriva Gorivo se sastoji iz:  gorivog dijela:  ugljenik (C) – prisutsn u najvećoj mjeri i sagorijevanjam oslobađa najveću količinu topote. Toplotna moć . njegovo prisustvo potpomaže sagorijevanja. može biti u obliku jedinjenja ili slobodan i  azot (N) – nalazi se u neznatnim količinama.  vodonik (H) – u gorivima se nalazi u sva tri agregatna stanja. proizvodi sagorijevanja azota su štetni (kancirogeni i kisele kiše). .142014 (kJ/kg). Toplotna moć – 33829 (kJ/kg).  negorivog dijela:  voda i  pepeo.  kiseonik (O) – nije gorive element.  sumpor (S) – u gorivima može biti gorivi (u obliku organskih jedinjenja) i negorivi (sulfati željeza i kalcijuma).

za isparavanje 1 kg vode troši se 2450 kJ/kg.  povećava otpor dima i  smanjuje koeficijent prenosa toplote. kristalna voda.  sekundarne – dospjele u gorivo u toku njegovog nastanka i  tercijarne – dospjele u gorivo u toku njegove eksploatacije.  povećava transportne troškove.  higroskopna vlaga – dospijeva u gorivo kapilarnim silama i  konstituciona vlaga – hemijski vezana tzv. skladištenja ili transporta.  dovodi do habanja radnih elemenata mlinova – priprema goriva. Pepeo u većim količinama je nepoželjan u gorivima jer:  pogoršava prenos toplote na grejne površine. U čvrstom gorivu voda je prisutna kao:  gruba vlaga . . Vlaga u gorivu smanjuje njegovu topotnu moć.Negorive materije u gorivima Negorive – mineralne materije u gorivima su prisutne kao:  primarne – iz pramaterije iz koje je gorivo nastalo.dospjela u gorivo u toku eksploatacije. Pepeo u gorivu predstavlja smjesu oksida mineralnih materija koja ostaje nakon završetka sagorijevanja.

a azot da ne podliježe sagorijevanju. pod uslovom da:  ugljenik i sumpor iz goriva budu u proizvodima u obliku svojih dioksida u gasnoj fazi. Ukoliko se voda u proizvodima sagorjevanja nalazi u parnoj fazi jedan dio količine toplote dobijen sagorjevanjem jedinice količine goriva utrošen na njeno zagrijavanje od 293 K do 373 K i prevođenje u gasnu/parnu fazu. Razlika u vrijednosti gornje i donje toplotne moći goriva predstavlja proističe iz toga u kakvoj fazi/agregatnom stanju se nalazi voda u proizvodima sagorijevanja goriva. Voda u proizvodima sagorjevanja goriva potiče iz vlage prisutne u gorivu ili nastaje kao proizvod sagorjevanja vodonika u gorivu.  prozvodi sagorijevanja budu svedeni na temperaturu koju je gorivo imalo prije sagorjevanja (293 K) i  voda u proizvodima sagorjevanja bude u tečnoj fazi (gornja toplotna moć goriva Hg goriva) ili da voda bude u obliku pare (donja toplotna moć goriva Hd).Toplotna moć goriva Pod toplotnom moći goriva (H) podrazumjeva se količina toplote dobijena/oslobođena potpunim sagorijevanjem jedinice količine goriva. Toplota potrebna za zagrijavanje i isparavanje prisutne i nastale vode u proizvoda sagorjevanja je 44 kJ/mol = 2444 kJ/kg). .

.

Čvrsta goriva .

 za individualna grijanja:  ugljevi.  drvo i  briketi. .Čvrsta goriva Čvrsta goriva koriste se:  u kotlovskim postrojenjima:  ugljevi.  biomasa i  škriljci.

Prema materiji od koje su nastali ugljevi se dijele:  humusne – pramaterija biljna.Podjela ugljeva prema starosti i nastanku U prirodi formiranje ugljeva se odvija u dva stepena:  prvi – transformacija biljne mase u treset .  mrki – kreda.djelovanjem pritiska i temperature na biljnu masu i životinjske ostatke u kombinaciji sa dejstvom anaerobnih bakterija (teorija Gumbel-a) i  drugi – transformacija treseta u ugalj. Prema starosti ugljevi se dijele:  kameni – devon.  mrki (lignit) – prije nekoliko miliona godina i  treset – prije oko milion godina. . prije 450x106 godina.  sapropelne – pramaterija ostaci živih organizama i  lipotobilni – pramaterija voskovi i smole. prije 1-60x106 godina.

Treseti
Treset (rastresita masa sive do crne boje) predstavlja prvu fazu
transformacije biljne mase u procesu koji prethodi nastajanju uglja.
Prema stepenu transformacije trest se dijeli na:
 vlaknasti – još neraspadnuti ostaci biomase;
 zemljasti – osnovni dio se već transformisao u treset i
 smolasti – homogena tresetna masa bez ostataka biomase.
Razlikuje se površinski i dubinski. Lako se pali i gori dugim
plamenom, sklon je samozapaljenju. Ima malu čvrstoću i toplotnu moć
pa je poželjno njegovo briketiranje.
Sastav treseta:
 ugljenik – 53-60%;
 vodonik – 4,5-6,5%;
 kiseonik – 30-40%;
 azot – 1,5-3,0%
 sumpor – do 0,3%
 pepeo – 3-12%.
Toplotna moć – 11,75-12,58 MJ/kg.

Mrki ugljevi
Mrki ugljevi prema stepenu ugljenisanja nalaze se između treseta i kamenih
ugljeva.
U zavisnosti od strukture, stepena ugljenisanja i karakteristika dijele se na:
 lignite – pretrpjeli su najmanje promjene u odnosu na pramateriju;
 smolaste – proizvod duboke transformacije pramaterije i
 zemljasti – po karakteristikama zmeđu lignita i smolastih mrkih ugljeva.
Toplotno su nepostojani, male tvrdoće i čvrstoće, skloni oksidaciji i
samozapaljenju. Koriste se u velikim termoenergetskim postrojenjima i za
dalju preradu (briketi i polukoks) ili za gasovita goriva.
Sastav treseta:
 ugljenik – 65-75%;
 vodonik – 5-6%;
 kiseonik i azot– 17-28%;
 sumpor – do 5%
 pepeo – 7-45% .
Donja toplotna moć – ≤29.3 MJ/kg.

Kameni ugljevi
Kameni
ugljevi
predstavljaju
transformacije početne materije.

proizvod

skoro

potpune

Kameni ugljevi su manje higroskopni, veće tvrdoće i čvrstoće,
hemijski stabilniji.

Sastav kamenih ugljeva:
 ugljenik – 75-90%;
 vodonik – 4-6%;
 kiseonik – 2-28%;
 sumpor – do 5%;
 vlaga – 3-15%;
 pepeo – 20,9-29,3.
Donja toplotna moć – ≤29.3 MJ/kg.

Donja toplotna moć – 21.Antaciti Antraciti predstavljaju ugljeve kod kojih je proces ugljenisanja – transformacije pramaterije skoro završen. . hemijski stabilniji.2 MJ/kg. U odnosu na kamene ugljeve još manje su higroskopni.1-27. veće tvrdoće i čvrstoće.  vlaga – oko 6%.  pepeo – 8-20%. Sastav antracita:  ugljenik – 97-98%.

.Uljni škriljci Uljni škriljci nastali su od organskog mulja nastalog raspadanjem biljnih i životinjskih organizama – planktona stajaćih voda.

Biogoriva .

Primjenom biogoriva dolazi do značajnog smanjenja zagađenja životne sredine.Biomasa kao gorivo Biomasa – ostaci biljnih kultura i materija nastalih biološkim procesima. Biogoriva – biomasa koja sagorijevanjem može proizvesti određenu količinu energije koja se može racionalno iskoristiti. Nedostaci:  sakupljanje.  transport i  ekonomski razlozi. .

pšenica. uljana repica. soja. rast cijena fosilnih goriva na svjetskom tržištu i preporuke svjetskih organizacija dovele su do rasta upotrebe alternativnih i obnovljivih izvora energije.  druge – proizvodnja biogoriva druge generacije zasniva se na preradi različitih nejestivih sirovina koje uključuje i otpadnu biomasu (stabljike pšenice i kukuruza. drvo. komercijalnog. Biogoriva za pogon motora sa unutrašnjim sagorijevanjem su tečna ili gasovita goriva proizvedena iz biomase i mogu biti proizvedena neposredno iz biljaka ili posredno iz industrijskog. suncokret. šećerna repa. i procesa proizvodnje mogu podijeliti na biogoriva:  prve – za proizvodnju biogoriva prve generacije koriste se kukuruz. . biogoriva predstavljau najadekvatniju alternativu fosilnim gorivima. ulja korištena za pripremu hrane) i  treće generacije – biogoriva treće generacije dobijaju se procesima prevođenja biomase u izvore energije pomoću mikroalgi. krumpir. Postoje više vrste biogoriva koje zavisno od ulazne sirovine. koja se koristi za proizvodnju. S obzirom na konstrukciju motora i činjenicu da njihova primjena ne zahtijeva značajnije modifikacije motora i sistema za skladištenje i ubrizgavanje goriva. sirak. palma i dr. šećerna trska.Biogoriva za motore sa unutrašnjim sagorijevanjem Globalno zagrijavanje. emisija gasova staklene bašte. kućnog i poljoprivrednog otpada.

alkoholi i biogas. bilo da se koriste kao čista ili u kombinaciji (smjesi) sa konvencionalnim fosilniom gorivima su: čista biljna ulja. .Najznačajnija biogoriva prve generacije koja se koriste za pogon motora sa unutrašnjim sagorijevanjem. biodizel.

dimetilformamid (DMF). .Pored biodizela i alkohola koji se mogu proizvoditi iz nejestivih i otpadnih sirovina. najžnačajnija biogoriva druge generacije koja se mogu koristiti za pogon motora sa unutrašnjim sagorijevanjem su: biohidrogen. HydroThermal Upgrading (HTU) dizel. Fischer-Tropsch dizel i mješavine alkohola. biodimetileter (bio-DME).

hemijski. ovi procesi se mogu biti: biokemijski. procesi direktnog sagorijevanja i termohemijski. .Biogoriva treće generacije dobijaju se procesima prevođenja biomase u izvore energije pomoću mikroalgi.

Direktno sagorijevanje ulja bez obrade (SVO
– Straight Vegetable Oil)
Čista biljna ulja mogu se koristiti kao dizel gorivo bez
obrade, mada su mnogo viskoznija od konvencionalnih
dizel goriva. Čista biljna ulja ne sagorijevaju kao fosilno
dizel gorivo i mnoge studije pokazuju da njihovim
korištenjem kao pogonskog goriva dolazi do formiranju
taloga na unutrašnjim površinama motora, habanja
pumpe za gorivo, znatnog povećanje troškova
održavanja i smanjenja životnog vijeka motora.
Ovi problemi se donekle mogu ublažiti instalacijom
sistema sa dva rezervoara gdje se u jednom rezervoaru
biljno ulje predgrijava, a dizel motor startuje i zaustavlja
na fosilno dizel gorivo

Razrjeđenje biljnog ulja fosilnim dizel
gorivom ili kerozinom
Biljno ulje se može koristiti razrijeđeno fosilnim dizel
gorivom ili kerozinom. Primjena ovakvog goriva može
prouzrokovati probleme koji se ogledaju u: otežanom
paljenju, začepljenju injektora za gorivo, taloženju u
rezervoarima,
povećanoj
potrošnji
ulja
za
podmazivanje, formiranju taloga na unutrašnjim
površinama motora i smanjenju
životnog vijeka
motora.

Mikroemulgovanje
Mikroemulzije su stabilne koloidne disperzije optički
izotropnih fluida, koje nastaju miješanjem dvije
nemješljive tešnosti i jedne ili više površinski aktivnih
materija. Mikroemulzije biljnih ulja i alkohola nisu
pogodne za dugotrajno korišćenje u dizel motorima
zbog: nepotpunog sagorjevanja, nastajanja ugljeničnih
taloga, povećanja viskoznosti ulja za podmazivanje,
toplotna moć i cetanski broj mikroemulzija su manji i
karakteristike mikroemulzija na niskim temperaturama
su lošije u odnosu na fosilno dizel gorivo.

alkena. visokog sadržaja pepela. ili u struji azota. Pored toga. temperature procesa i prisustva katalizatora i kiseonika. ostataka ugljenika i loših karakteristika na niskim temperaturama pirolizovana biljna ulja ne ispunjavaju zahtjeve standarda za kvalitet goriva (Schwab i sar. aromatskih jedinjenja i karboksilnih kiselina. Procesom pirolize povećava se cetanski broj i smanjuje viskoznost ulja.Piroliza Pod pirolizom se podrazumijeva termička razgradnja (krekovanje) jedinjenja bez prisustvu vazduha. u toku pirolize smanjuje se sadržaj kiseonika. čime se gubi najveća ekološka prednost biogoriva. Zastupljenost pojedinih vrsta jedinjenja u nastalom proizvodu prvenstveno zavisi od vrste biljnog ulja. .. Zbog visoke viskoznosti. alkandiena. 1988). Termičkom razgradnjom triglicerida nastaje smjesa alkana. sa ili bez prisustva katalizatora.

Transesterifikacija Najčešći i po rezultatima najbolji vid modifikacije biljnih ulja je transesterifikacija. pri čemu se proizvod dobijen ovim postupkom naziva biodizel. Po hemijskom sastavu biodizel je monoalkilni ester nižih alkohola i dugolančanih masnih kiselina porijeklom iz ulja ili masti biljnog ili životinjskog porijekla. 2003). H 2C-OCOR I HC-OCOR + 3 ROH I H 2C-OCOR triglicerid alkohol katalizator ROCOR + ROCOR + ROCOR smjesa alkil estra + H 2C-OH I HC-OH I H 2C-OH glicerol . dok evropski standard EN 14214 (European norme EN 14214. Ovo je šira. definicija koju navodi američki standard ASTM D 6751 (ASTM Standards. 2003) govori o biodizelu kao metilnom esteru masnih kiselina.

primjena biodizela ima niz prednosti. vrste i tipa motora. .Aspekti primjene biodizela Korištenje biljnih ulja i samog biodizela kao pogonskog goriva za dizel motore može izazvati određene probleme.  ekonomskog i  ekološkog. Generalno. kao i od uslova rada. a oni u mnogome zavise od toga da li se biodizel koristi kao čist ili u mješavini sa fosilnim dizel gorivom. Istovremeno. Prednosti i nedostatake upotrebe biodizela potrebno je sagledati u znatno širem aspektu. problematika primjene biodizela. se može posmatrati sa tri aspekta:  tehno-energetskog.

čije se prednosti primjene u odnosu na fosilno dizel gorivo ogledaju u:  mazive karakteristike biodizela produžavaju vijek trajanja dizel motora.  biodizel ima viši cetanski broj od fosilnog dizel goriva. .  odsustvo sumpora u biodizelu značajno produžava vijek trajanja katalizatora za naknadnu obradu izduvnih gasova.  skladištenje biodizela i njegovih mješavina s fosilnim dizel gorivom sigurnije je od skladištenja čistog fosilnog dizel goriva. a da se pri tome bitno ne mijenja sadašnja tehnologija proizvodnje motora.Tehno-energetski aspekti primjene biodizela Sa tehno-energetskog aspekta primjene. tačka paljenja biodizela je iznad 150 °C i  njegovom primjenom nije potrebno mijenjati postojeće transportne i skladišne sisteme. biodizel predstavlja visokokvalitetno gorivo za dizel motore sa unutrašnjim sagorijevanjem.  biodizel se može koristiti u postojećim motorima sa unutrašnjim sagorijevanjem.

Međutim, sa tehno-energetskog aspekta primjena biodizela
može da izazove i određene probleme od kojih su
najznačajniji:
 biodizel ima lošije niskotemperaturne karkteristike od
fosilnog dizel goriva;
 biodizel može izazvati probleme na konstrukcionim
materijalima sistema za ubrizgavanje i skladištenje goriva,
posebno na vozilima proizvedenim prije 1994. god.;
 biodizel sakuplja nečistoće iz motora koje se akumuliraju
u filteru goriva što dalje može prouzrokovati začepljenje
filtera goriva;
 toplotna moć biodizela je za oko 10 % niža od fosilnog
dizel goriva;
 za razliku od konvencionalnog fosilnog dizel goriva
biodizel nema dovoljno razvijenu mrežu distribucije, ali se
ova infrastruktura unapređuje i
 zbog više viskoznosti biodizel ima lošije ubrizgavanje i
raspršivanje od fosilnog dizel goriva.

Ekonomski aspekti primjene biodizela
Pozitivni ekonomski aspekti primjene biodizela ogledaju se
kroz:
 korištenjem biodizela smanjuje se ekonomska zavisnost
od konvencionalnih neobnovljivih fosilnih goriva;
 povećanje deviznih rezervi;
 otvaranje novih radnih mjesta,;
 povećanje industrijske proizvodnje,
 dodatno prilivanje sredstava ka poljoprivredi i
 doprinos ekonomskom razvoju ruralnih sredina.

Negativni ekonomski aspekti primjene biodizela u odnosu na
fosilno dizel gorivo ogledaju se u njegovoj cijeni. Cijena
biodizela u najvišoj mjeri zavisi od izbora sirovina i
kapaciteta proizvodnog pogona i u sadašnjim uslovima
proizvodnje teško se može govoriti o konkurentnoj cijeni
biodizela u odnosu na fosilno dizel gorivo.
Imajući u vidu činjenicu da u ukupnoj proizvodnji biodizela
uljna sirovina učestvuje sa više od 80 %, jedan od načina
smanjenje cijene biodizela je proizvodnja iz alternativnih
jeftinih sirovina kao što su otpadna (korištena) i nejestiva
ulja ili sirovina sa višim sadržajem ulja.
Drugi, možda značajniji način smanjenja cijene biodizela,
jeste ukidanje akciza na biodizel i uvođenje subvencija, kako
u proizvodnji uljarica tako i u samoj proizvodnji biodizela.

Posmatrano sa stanovišta očuvanja životne sredine. . sumpor-dioksid). a istovremeno se smanjuje i cijena biodizela i  biodizel smanjuje emisiju policikličnih i nitriranih policikličnih aromatskih jedinjenja koji su potencijalni uzročnici kancera. čime se rješava problem njihovog odlaganja.Ekološki aspekti primene biodizela Najvažniji aspekt primjene biodizela je ekološki. ugljen-monoksid. nezasićeni ugljovodonici.  za proizvodnju biodizela mogu se koristiti i otpadna ulja.  biodizel je neotrovan i biološki razgradljiv. odnosno činjenica da njegovom upotrebom dolazi do znatnog smanjenja zagađenja životne sredine.  osnovna sirovina za dobijanje biodizela je obnovljiva. primjena biodizela ima niz prednosti koje se ogledaju kroz:  u toku sagorijevanja biodizela u motorima sa unutrašnjim sagorijevanjem znatno se smanjuje emisija štetnih izduvnih gasova (čvrste čestice. a posebno je smanjena emisija gasova sa "efektom staklene bašte".

20 Promjena u emisiji. (%) 10 0 -10 -20 -30 -40 -50 -60 -70 -80 0 20 40 60 Udio biodizela. (%) 80 100 .

Tečna goriva .

 mali gubici pri sagorijevanju i  univerzalnost u primjeni. Prema načinu nastanka dijele se na :  prirodna i  prerađena. .  nastajanje statičkog elektriciteta i  otrovnost.Tečna goriva Prednosti tečnih goriva:  visoka toplotna moć.  mali sadržaj balasta. Nedostaci:  opasnost od požara – lakozapaljivi.

. asfaltena i naftne smole. azota.Nafta – sastav i nastanak Nafta je smjesa velikog broja različitih ugljovodonika (90%). ostatak su jedinjenja sumpora. Osnovne grupe ugljovodonika u sirovoj nafti su:  aciklični ugljovodonici – alkani (parafini).  aliciklični ugljovodonici – nafteni sa jednim ili više prstenova u molekulu.  mono i višeciklični aromatski ugljovododnici i  višeciklični naftensko-aromatski ugljovododnici. kiseonika i metala.

) preračunat na elementarni sumpor kreće se u granicama do 6%. hinolin.. O. kao naftenske i masne kiseline.. karbazol. jedinjenja azota – sadržaj azotnih jedinjenja (piridin. Teško su isparljivi i pri destilaciji najviše se koncentrišu u ostacima destilacije. složene su hemijske strukture u čiji sastav ulaze C.) je do 1%. indin. jedinjenja kiseonika – nalaze se u naftnim smolama. S. sulfidi. korozivni su. sagorijevanjem nastaje SO2. vodonik disulfid . . sulfati) i u obliku sapuna (soli viših masnih i naftenskih kiselina) i asfalteni i naftne smole – nalaze se u obliku koloidnodispergovanih čestica. H. u obliku fenola.. jedinjenja metala – nalaze se u obliku mineralnih soli (hloridi. sagorijevanjem nastaju oksidi azota. Sumporna jedinjenja su otrovi za katalizatore. polisulfidi.. pirol. smanjuju aktivnost katalizatora. N i matali.Od neugljovodoničnih sastojaka nafte najznačajniji su: jedinjenja sumpora – sadržaj sumpornih jedinjenja (merkaptani.

a brži razvoj je uslijedio u dvadesetom vijeku – razvoj automobilske industrije i peterohemije. Postupak eksploatacija nalazišta nafte i njen transport naftovodima i tankerima mnogo je jeftiniji od eksploatacije i transporta uglja.Istraživanja i eksploatacija nalazišta nafte započeti su u drugoj polovini XIX vijeka. a kasnije kako se pritisak snižava nafta se crpi pumpama i otprema u rezervoare. pri visokim temperaturama i pritiscima na velikim dubinama u prisustvu željeza i nikla. Eksploatacija nafte započinje bušenjem slojeva zemlje ili morskog dna iznad ležišta. prevashodno morski organizmi i  abiogenog porijekla – nastanak nafte pripisuje se neorganskim karbonatnim stjenama. . Dvije najznačajnije teorije o nastanku nafte su da je nafta:  biogenog porijekla – nafta vodi porijeklo od organskog i životinjskog istaloženog materijala. Kroz nastalu bušotinu nafta pod dejstvom pritiska spontano izbija na površinu.

piroliza i drugi). motorni benzin. Postupci prerade nafte mogu se svrstati u dvije grupe:  primarni – atmosferska i vakuum destilacija i  sekundarni – katalitički i termički postupci (krekovanje.Prerada nafte Sirova nafta se prerađuje u rafinerijama. koksovanje. reformiranje. . Preradom nafte dobije se veći broj proizvoda:  goriva – rafinerijski gas.  maziva – maziva ulja i masti i  sirovine za hemijsku industriju. rafinacija. dizel goriva i ulja za loženje.

Tečna goriva dobijena preradom čvrstih goriva Tečna goriva se mogu dobiti preradom čvrstih goriva: mrkog uglja. Proizvodi suve destilacije kamenog uglja su: polukoks. Pored tečnih goriva (lako motorno ulje i teški benzin) dobijena preradom mrkog uglja – postupkom suve destilacije (primarna 4505000C. Ter kamenog uglja prerađuje se u tečna goriva:  destilacijom – dobijaju se laka pogonska ulja. ulje za loženje i smola kao ostatak i  hidriranjem pod visokim prititskom – dobije se gorivo za kotlove i benzin. destilacijom i . ulje za loženje. suva 600-8000C i visokotemperaturna 900-13000C) dobiju se i gasoviti proizvodi i čvrsti ostatak (koks). krekovanjem dobiju se benzin. kamenog uglja i uljnih škriljaca. Preradom gorivih škriljaca ekstrakcijom. primarni ter i gasovi primarne destilacije (mogu se prevesti u tečno gorivo).

motorni benzin. ulje za loženje (lož ulje) i mazut. gorivo za mlazne motore (kerozin). Svi navedeni proizvodi se dobijaju iz frakcija nafte dobijenih atmosferskom destilacijom i vakuum destilacijom i njihovom daljom preradom sekundarnim postupcima.Tečna goriva dobijena preradom nafte Najkomercijalnija goriva koja se dobiju preradom nafte su: tečni naftni gas (TNG). .

Karakteristike goriva .

skladištenja i transporta goriva. Viskoznost biodizela može biti dosta visoka i iz ovog razloga je vrijednost viskoznosti potrebno držati u okviru prihvatljivih vrijednosti kako bi se izbjegao njen negativan uticaj na rad sistema za ubrizgavanja goriva. mjerena na definisanoj temperaturi i pritisku. Kinematska viskoznost (m2/s) je odnos dinamičke viskoznosti i gustine fluida i predstavlja mjeru otpora tečnosti prema tečenju pod dejstvom sopstvene mase.Gustina (kg/m3) je masa tečnosti po jedinici zapremine. Viskoznost je mjera unutrašnjeg otpora tečnosti prema kretanju i jedan je od ključnih faktora u postavljnju zahtjeva u pogledu temperature pumpatibilnosti. Tačka paljenja (0C) definiše se kao najniža temperatura na kojoj dolazi do paljenja para koje se razvijaju iznad goriva njegovim zagrijavanjem pri tačno definisanim uslovima. . ubrizgavanja.

u određenom vremenu. Koksni ostatak (%) je ostatak koji ostaje nakon isparavanja i termičke degradacije uzorka po tačno definisanim uslovima. kada se uzorak hladi po tačno definisanim uslovima. Cetanski broj je mjera kašnjenja paljenja. Cetanski broj je pokazatelj kvaliteta sagorijevanja fosilnog dizel goriva. Sulfatni pepeo predstavlja ostatak koji ostaje nakon što se uzorak ugljeniše. Ova vrijednost je definisana lokalnim klimatskim karakteristikama. Cetanski indeks određuje se računski na osnovu destilacionih karakteristika i gustine. Granica filtrabilnosti . Goriva sa višom vrijednosti cetanskog broja imaju kraće vrijeme odgođenog paljenja. obezbjeđuju više vremena za potpuno sagorijevanje. odnosno vremena između početka ubrizgavanja i početka sagorijevanja goriva.Tačka zamućenja (0C) je važna za predviđanje (obezbjeđenje) dobrih karakteristika goriva na niskim temperaturama. tretira sumpornom kiselinom i grije do konstantne mase. .CFFP (0C) je najniža temperatura na kojoj određena zapremina uzorka goriva prođe kroz standardnu jedinicu za filtraciju.

Destilacione karakteristike benzinski goriva: .destilacione karakteristike .napon para po Riedu .

.Sadržaj olova (%) je Sadržaj sumpora (%) je Korozija na bakarnoj traci je Indeks isparljivosti je Sadržaj aromata (%) Sadržaj olefina (%) Cetanski broj je mjera kašnjenja paljenja. odnosno vremena između početka ubrizgavanja i početka sagorijevanja goriva.

Iz ekoloških razloga ograničava se ili potpuno ukida upotreba tetraetil olova i tendencija je proizvodnje bezolovnih motornih benzina (BMB). . pregrijavanje. Posljedice samozapaljenja su povećana potrošnja goriva. Mjerilo stabilnosti benzina na detonaciju predstavlja oktanski broj. Oktanski broj se povećava dodatkom antidetonatorskih aditiva. Oktanski broj benzina određuje se upoređivanjem načina njegovog sagorjevanja sa sagorijevanjem smjese n-heptana i izooktana u standardizovanom motoru za ispitivanje u laboratoriji. Nekada se kao antidetonator koristilo tetraetilolovo.Motorni benzin Jedan od najvažnijih proizvoda dobijenih preradom nafte je motorni benzin. Najvažniji zahtjev koji se postavlja pred motorni benzin je sagorijevanje bez detonacija. gubitak snage motora i oštećenje njegovih dijelova (ležajevi i zaptivni elementi). Detonacija u benzinskom motoru nastaje kada se gorivo u cilindru motora zapali prije nego se pojavi varnica – samozapaljenje. krekovanja i alkilacije) i manjih količina aditiva kojima se obezbjeđuje zahtjevani kvalitet. Motorni benzin predstavlja smjesu benzinskih frakcija ugljovodonika (proizvod katalitičkog reforminga.

.

Petrolejska frakcija nafte se koristi i za dobijanje dizel goriva. Pojava i razvoj električnog osvjetljenja doveli su do znatnog smanjenja potrošnje petroleja. pa se petrolejska frakcija nafte danas najviše koristi kao gorivo za mlazne motore – mlazno gorivo ili kerozin. .Goriva za mlazne motore Frakcija nafte sa intervalom ključanja od 180 do 2400C prvobitno se koristila za osvjetljenje – petrolej.

Dobijaju se mješanjem frakcija nafte iz atmosferske destilacije (petrolejska i gasna ulja). izražena sposobnost samozapaljenja.Dizel goriva Goriva za dizel motore sadrže ugljovodonike širokog raspona temperatura ključanja od oko 170 do 3500C. Za razliku od od motornog benzina. odnosno visok cetanski broj karakteristika je kvalitetnog dizel goriva. kao mjerilom samozapaljenja goriva. vakuum destilacije (gasno ulje) i nekih frakcija iz sekundarnih postupaka prerade nafte. dizel goriva se karakterišu cetanskim brojem. . uz dodatak aditiva. Slično oktanskom broju kod motornog benzina.

.

gasna ulja iz atmosferske i vakuum destilacije i teško ulje koje se dobija pri katalitičkom krekovanju.Ulja za loženje Ulja za loženje dobijaju se mješanjem raznih ostataka destilacije nafte i tečnih frakcija ugljovodonika kojima su prethodno odstranjena sumporna jedinjenja. Kao komponente za mješanje mogu se koristiti ostaci atmosferske destilacije i vakuum destilacije nafte. .

Lož ulje ekstra lako (LUEL) .

Lož ulje srednje (LUS) .

Lož ulje teško (LUT) .

Gasovita goriva .

viška vazduha. barski i truli gas) i  prerađena (rafinerijska – sporedni proizvod prerade nafte.  lako se miješaju sa vazduhom. za preradu u tečna goriva i u različitim procesima u industriji. Prednosti gasovitih goriva u odnosu na čvrsta i tečna goriva su:  potpunije sagorjevanje.  sagorjevanje se lakše reguliše. za pogon gasnih motora i turbina. .  proizvodi sagorjevanja su čistiji i  lako se transportuju. destilaciona – proizvodi termičke razgradnje čvrstih i tečnih goriva.  sagorjevaju sa manjim koef. jamski. Prema porjeklu gasovita goriva se dijele na:  prirodna (zemni. generatorski gas – proizvod gasifikacije čvrstih goriva).  manji balast.Gasovita goriva Gasovita goriva se koriste za proizvodnju toplote u industriji i domaćinstvima.

Po sastavu je uglavnom metan. Gdje se nalazi kao slobodan iznad nafte – slobodan gas ili kao vezan odnosno rastvoren u nafti. Jamski gas nastaje dekompozicijom jednog dijela materije uglja na određenim dubinama. ugljen – dioksida – monoksida i azota. opasan je zbog sklonosti ka eksploziji i ne koristi se kao gorivo.Prirodna gasovita goriva Zemni gas je po sastavu smjesa ugljovodonika (metana i njegovih homologa) sa primjesama vodonika. kiseonika. . u zavisnosti od pritiska koji vlada u naftonosnom polju. Prema vrsti ugljovodonika koji čine osnovu zemnog gasa razlikuje se:  suvi (siromašni) zemni gas – osnova metan i etan sa malo propana. butana i ostalih sastojaka i  vlažni (bogati) zemni gas – pored metana i etana sadrži veću količinu propana i butana. se javlja kao pratioc nafte na naftonosnim poljima.

Sastoje se iz nižih zasićenih i nezasićenih ugljovodonika. ugljenmonoksid i njegove primjese. metan i drugi ugljovodonici. ugljeva i uljnih škriljaca. Sastoje se iz ugljovodonika sa tri ili četiri C atoma. Sastojci koji ulaze u njihov sastav su vodonik.  goriva dobijena preradom gasovitih prirodnih goriva i  goriva dobijena iz čvrstih goriva. Rafinerijski gasovi – nastaju u toku prerade nafte i njenih derivata. . Destilacioni gasovi – nastaju u procesima suve destilacije drvne mase.Prerađena gasovita goriva Prerađena gasovita goriva dijele se u tri osnovne grupe:  goriva dobijena preradom nafte ili njenih proizvoda. Tečni (kondenzovani) gasovi – gasovita goriva. Koriste se za zagrijavanje industrijskih peći. Koriste se za pogon motora sa unutrašnjim sagorjevanjem i u hemijskoj industriji. na sobnoj temperaturi i relativno niskim pritiscima mogu se prevesti u tečno stanje.

U zavisnosti od postupka (korištenog fluida) dobije se gorivo odgovarajuće toplotne moći i odgovarajućeg sastava. Prednosti generatorskog gasa u odnosu na čvrsta goriva:  smanjenje aerozagađenja – smanjuje se sadržaj sumpora u odnosu na čvrsto gorivo iz kog se dobija. . pa se tako dobiju:  vazdušni  vodeni i  mješani gas.Generatorski gas Generatorski gas je proizvod gasifikacije čvrstih prirodnih ili vještačkih goriva u gasnim generatorima uduvavanjem vazduha ili vodene pare ili mješavine vazduha i vodene pare kroz užareno čvrsto gorivo.  manji sadržaj oksida azota u izduvnim gasovima i  veća rentabilnost.  potpuna automatizacija procesa sagorjevanja.  manji sadržaj pepela.

CO2 i N2  primjena: industrijske peći i SUS motori. CH4. H2. . s obzirom da se proizvodi produvavanjem vazduha kroz užareno čvrsto gorivo: Karakteristike vazdušnog generatorskog gasa:  toplotna moć: 3. drugi ugljovodonici.7-4.Vazdušni generatorski gas Osnovni sastojak vazdušnog generatorskog gasa je ugljen monoksid.7 MJ/m3  sastav: CO.

88 MJ/m3  sastav: CO.  primjena: dobijanje tečnih goriva i maziva.Vodeni-sintezni generatorski gas Osnovni sastojci vodenog-sinteznog generatorskog gasa su vodonik i ugljen-monoksid. primjese: CO2. proizvodi se uvođenjem vodene pare kroz užareno čvrsto gorivo: Karakteristike vodenog generatorskog gasa:  toplotna moć: 10. . CH4. H2. N2. O2 i H2S.

grijanje i pogon SUS motora. .6 MJ/m3  primjena: dobijanje gasova veće toplotne moći.Mješani generatorski gas Mješani generatorski gas proizvodi se istovremenim uvođenjem vazduha i vodene pare kroz užareno čvrsto gorivo. tako da se istovremeno stvara vazdušni i vodeni generatorski gas. Karakteristike vazdušnog generatorskog gasa:  toplotna moć: do 18.

C2H6 i H2S i služi kao gorivo u samoj rafineriji. Loživi gas se sastoji od CH4. sastoji se od smjese propana i butana prevedenih u tečno stanje. .Tečni naftni gas Gasoviti proizvodi primarne prerade nafte iz frakcije koja se odvodi sa vrha atmosferske kolone dobiju se loživi gas i tečni naftni gas (TNG). Koristi se kao gorivo u domaćinstvima. industriji i za pogon motora sa unutrašnjim sagorijevanjem. TNG je najlakši komercijalni derivat nafte. Gasoviti ugljovodonici nastaju kao sporedni proizvodi u nekim sekundarnim procesima prerade nafte.

.

Zemni gas Nafta se u svojim ležištima u Zemljinoj kori nalazi pod visokim pritiskom. drugih ugljovodonika. Pored ugljovodonika zemni gas može sadržavati i određene količine CO2. zbog čega se u njoj nalaze i znatne količine rastvorenih gasovitih ugljovodonika. pored ovoga on istovremeno predstavlja važnu sirovinu za hemijsku industriju – proizvodnja amonijaka. Pored ovoga zemni gas se javlja i u posebnim ležištima gdje nema nafte. H2S itd. metanola. Zemni gas se najvećim dijelom koristi kao gorivo. Zemni gas je smjesa nižih alkana od kojih najveći dio sadrži molekule sa 1 do 4 C-atoma. Pri izbijanju nafte na površinu. veći dio ovih ugljovodonika se oslobađa i na ovaj način se izdvaja zemni (prirodni) gas. N2. pri čemu je najzastupljeniji metan (60-90%). .

EVROPSKI STANDARDI ZA GORIVA ZA MOTORE SA UNUTRAŠNJIM SAGORIJEVANJEM .

Mazive materije .

Mazive materije Površine mašinskih dijelova. zagrijavanje i habanje dodirnih površina. Štetne posljedice mogu se svesti na najmanju moguću mjeru smanjenjem hrapavosti dodirnih površina i otklanjanjem dodir istaknutih dijelova slojem neke pogodne materije podmazivanjem. Pored osnovne uloge. koje se dodiruju pri kretanju nisu idealno ravne već sadrže manje ili više neravnina. a sam postupak koji omogućava nastajanje takvog sloja podmazivanjem. itd. Posljedice trenja su: utrošak energije na savlađivanje otpora usljed trenja. zaptivanje određenih elemenata. amortizacija udara. Materije koje u određenim radnim uslovima mogu stvoriti i zadržati sloj pogonih osobina između dodirnih površina nazivaju se mazivom. Ovom kretanju suprostavlja se otpor koji je uzrok trenja između dodirnih površina. smanjenja trenja i njegovih posljedica mazivo ima i niz drugih uloga kao što su: odvođenje toplote tj. zaštita metalnih dijelova od korozije. . hlađenje pojedinih dijelova mašina.

molibdendisulfid). tečna maziva (maziva ulja). visoka cijena. . Maziva ulja se mogu podijeliti i na: prirodna (biljna i životinjska ulja i masti) – problem primjene su tehnološki nedostaci (termička i oksidaciona stabilnost).Klasifikacija maziva Najjednostavniju i grubu klasifikaciju maziva predstavlja podjela prema agregatnom stanju: gasovita maziva (vazduh. porijeklo iz nafte i sintetička – izuzetno dobre karakteristike. biološki su razgradljiva mineralna – najčešće korištena. neutralni gasovi). polučvrsta maziva (mazive masti) i čvrsa maziva (grafit.

 ulja za zupčaste prenosnike vozila – zadatak ulja za zupčaste prenosnike vozila je podmazivanje i obezbjeđenje sigurnosti u radu (smanjenjem trenja i habanja.  tečnosti za rashladne sisteme – tečnosti za rashladne sisteme služe kao sredstvo za zaštitu od smrzavanja. sprežavanje kavitacije i pjenjenja. sredstva za vjetrobranska stakla. Nivoe kvaliteta ulja i intervale zamjene propisuju proizvođači motora i vozila. sredstva za razblaživanje rashladnih tečnosti. sredstva za zaštitu kokpita i guma.  ostali proizvodi za motrna vozila – u grupu ostalih proizvoda za motorna vozila mogu se svrstati: aditivi za sniženjetačke mržnjenja goriva. servo upravljača i pretvarača obrtnog momenta. hlađenje sklopova i ležajeva. hlađenjem.  ulja za automatske mjenjače – se upotrebljavaju za podmazivanje automatskih prenosnika. zaštitu od korozije i održavanje čistoće unutrašnjih dijelova moroa. zaštite od korozije. zaptivanje zazora između klipne grupe i cilindra radi održavanja kompresije. čiji je zadatak prenos snage u vozilu. . odvođenjem čestica metala i nečistoća iz kontaktnih zona i zaštitom od korozije) sklopa mjenjačdiferencijal.Klasifikacija maziva prema primjeni Prema načinu i mjestu primjene maziva se mogu podijeliti na:  motorna ulja – od motornih ulja se zahtijeva da izvrše podmazivanje mašinskih elemenata.  tečnosti za sisteme kočnica – služe kao medijum za prenos sile kočenja u kočionom sistemu.

različitih zupčastih prenosnika. obezbjedi odgovarajuće zaptivanje. hlađenje. pored ovoga hidraulično ulje mora da: obezbjedi adekvatno podmazivanje.  ulja za lance – prvenstveno se misli na ulja za podmazivanje lanaca motornih pila. zaštita od korozije. smanjenje trenja i habanja. koja se odlikuju dobrim antihabajućim i antikorozivnim. hidraulična ulja – osnovna funkcija hidrauličnih ulja je prenos snage u hidrauličnim sistemima. da je kompatibilno sa zaptivnim materijalima. uljnom kupkom ili uljnom maglom. zaptivanje i zaštita od visokih pritisaka. da posjeduje dobru oksidacionu i termižku stabilnost. vretena i pripadajućih prenosnika. kliznih i valjkastih ležajeva. . da štiti sistem od rđanja i korozije. da posjeduje dobre viskozno-temperaturne karakteristike.  reduktorska ulja – zadatak reduktorskih ulja je podmazivanje ležajeva i zupčanika u reduktorskom sklopu. da dobro odvodi toplotu. kao što su klizne staze. linijske i kružne vođice klizača.  ulja za klizne staze – najvažnija funkcija ovih ulja je da pri malim brzinama i visokim opterećenjima ranomjerno kretanje kliznih elemenata.  kompresorska ulja – zahtijevi i uloga koje se postavljaju pred kompresorska ulja zavise od vrste kompresora i medija koji se komprimuje.  cirkulaciona ulja – služe za podmazivanje u cirkulaciji.

kao tečna maziva. ležajeva. iz tehničkih ili ekonomskih razloga.  sredstva za obradu metala – osnovna uloga sredstava za obradu metala je hlađenje. lanaca. ne zadovoljavaju. . elektroizolaciona ulja – osnovne funkcije elektroizolacionih ulja su: izolacija električnih provodnika. koje su zaprljane masnoćama mineralnog i organskog porijekla. dovoda maziva i dr. podmazivanje. vretena. gašenje elektrižnog luka varnica koje se javljaju u prekidačima i transformatorima.  mazive masti i specijalna maziva za industriju – masti su polutečna ili polučvrsta maziva koja se koriste za podmazivanje dijelova mehaničkog sistema gaje ulja. odvođenje toplote. ispiranje strugotina i zaštita od korozije.  industrijski odmašćivači – Industrijski odmašćivači su sredstva za odmašćivanje na hladno dijelova kao što su spoljne površine motora.

Fizičko-hemijske karakteristike maziva Najznačajnije fizičko-hemijske karakteristike maziva su:  gustina (kg/m3) – se definiše kao masa jedinične zapremine i karakteristična je vrijednost za pojedine grupe ulja i masti.  indeks viskoznosti (kinematska m2/s. .  tačka kapanja (0C) – predstavlja temperaturu pri kojoj neka mast počinje da se topi odnosno prelazi iz čvrstog u tečno agregatno stanje.  konzistencija – mazivih masti ima isti značaj kao i viskoznost kod ulja i označava veličinu unutrašnjeg trenja masti odnosno tvrdoću masti. dinamička Pas) – predstavlja mjerilo zavisnosti promjene viskoznosi od promjene temperature.  viskoznost (kinematska m2/s. dinamička Pas) – je mjera unutrašnjeg trenja molekula koje potiče od intermolekularnih privlačnih sila između molekula. pa se za ulja daju vrijednosti na 200C a za čvrste masti na 50 ili 600C . dok suviše tvrda mast će teško da dopre do ležišta. Sa stanovišta podmazivanja povoljnije je da ova promjena bud što manja. Ova karakteristika daje podatak o gornjoj/maksimalnoj temperaturi na kojoj se mast može koristiti. Pod uticajem visokih pritisaka na ležišta meka mast će se istisnuti i potrošnja masti će porasti. Konzistencija masti određuje se penatrometrima. Gustina se mijenja sa temperaturom.

koje se mogu obrazovati u ulju ili dospjeti u njega u toku eksploatacije.  oksidaciona stabilnost – predstavlja mjeru maziva da se suprostavlja oksidacionom dejstvu kiseonika na povišenim temperaturama. tačka stinjavanja (0C) – predstavlja temperaturu na kojoj se ulje hlađenjem toliko zgusne da praktično postaje nepokretno.  korozione karakteristike – zavise od kvaliteta maziva i od prisustva agresivnih supstanci (organske i neorganske kiseline. voda). pri čemu dolazi do pogoršanja početnih karakteristika maziva. .  tačka paljenja (0C) – definiše se kao najniža temperatura pri kojoj dolazi do paljenja para koje se razvijaju iznad uzorka njegovim zagrijavanjem pri tačno definisanim uslovima.  neutralizacioni broj (mg KOH/g) – definiše se kao broj miligrama KOH koji je potreban za neutralizaciju svih kiselih sastojaka u 1 g uzorka.

aditivi emulgatori. .  poboljšivači hemijskih karakteristika maziva: antioksidansi i  aditivi koji štite mašinske elemente od štetnih materija nastalih u ulju: aditivi protiv hrđe i korozije. aditivi deemulgatori. disperzanti. S obzirom na mehanizme djelovanja aditivi se mogu podijeliti u tri osnovne grupe:  poboljšivači fizičkih karakteristika maziva: depresanti tačke tečenja. deaktivatori metala. deterdženti. aditivi protiv pjenjenja i aditivi za poboljšanje otpornosti na opterećenje.Poboljšanje karakteristika maziva Aditivi su materije koje se dodaju mazivima u cilju poboljšanja ili dodavanja nekih novih osobina mazivu. impruveri indeksa viskoziteta.

.

PODJELA I SPECIFIKACIJE MOTORNIH ULJA VISKOZITETNE GRADACIJE SAE DIN ISO KVALITETNI NIVO ACEA API OEM .

VISKOZITETNA GRADACIJA -SAE- XX-ukazuje na viskoznost na niskim temperaturama (mjeri se na različitim temperaturama) yy-ukazuje na viskoznost na visokim temperaturama (mjeri se na 100̊C i 150̊C) .

6 30 - - 9. 40 50 - - 16.350C 60000 na -400C 3. Kinematska viskoznost (mm2/s) na 1000C min.6 - - 20W 9500 na .9 26.3 2. Niskotemperaturna viskoznost na MRV-u (mPas)max.200C 60000 na -250C 5. 0W 6200 na .20w-40.5w-40.100C 60000 na -150C 9.300C 60000 na -350C 3.8 - - 10W 7000 na .5 2.9 3.7 60 - - 21.3 - - 20 - - 5.3 12.6 - - 25W 13000 na .7 SAE 2.9 40 - - 12.3 40 - - 12.6 9.8 - - 5W 6600 na .5 16.5 16. Dinamička viskoznost pri velikoj brzini smicanja (mPas) na 1500C min. 10w-40 gradacije) gradacije) .1 - - 15W 7000 na .1 3.Viskozna gradacija Niskotemperaturna viskoznost na CCS-u (mPas)max.250C 60000 na -300C 4.3 3.150C 60000 na -200C 5.7 (15w-40. Kinematska viskoznost (mm2/s) na 1000C max. 25w-40.3 21.9 (0w-40.

ulje je viskoznije .VISKOZITETNA GRADACIJA -SAE- Što je niža viskoznost na niskim temperatura. ulje je tečljivije Što je viša viskoznost na visokim temperatura.

INTERVALI PRIMJENE U ZAVISNOSTI OD VISKOZNE GRADACIJE .

KVALITETNI NIVO -ACEA SPECIFIKACIJE- A/B A1/B1 A3/B3 A3/B4 A5/B5 Ulja za putnička vozila Klasična ulja C C1 C2 C3 C4 Ulja za putnička vozila Low SAPS ulja E Ulja za komercijalna vozila E4 Klasična ulja E7 E6 E9 Low SAPS ulja .

KVALITETNI NIVO -API SPECIFIKACIJES Ulja za benzinske motore C Ulja za dizel motore .

Od čega zavisi izbor pravog ulja? Dizajn motora Zahtjevi proizvođača motora Zakonski propisi o emisiji štetnih materija Sistemi za obradu izduvnih gasova Kvalitet goriva Starost motora. način rada motora .

jedini zahtjev – interval zamjene ulja 1972 1980 1989 API SE API SF API SG Tri specifikacije za 17 godina Od 90ih godina .tri zahtjeva – emisije štetnih materija ušteda goriva intervali zamjene ulja 1997 2001 2004 API SJ API SL API SM Tri specifikacije za 7 godina .70ih i 80ih godina .

Ograničenje emisije izduvnih gasova Ušteda goriva Produženje intervala zamjene ulja .

Emisije štetnih materija Idealno sagorijevanje: ugljen dioksid i voda Štetne materije: Oksidi sumpora Ugljen monoksid Ugljovodonici Oksidi azota Čvrste čestice Kontrola emisije štetnih supstanci EURO standardi .

Intervali zamjene Turbo-punjači Direktno ubrizgavanje Smanjenje veličine motora Trajniji motori i materijali izrade Kvalitetnija bazna ulja Upotreba alternativnih goriva Upotreba nekih sistema za obradu izduvnih gasova Faktori koji utiču na smanjenje intervala zamjene Napredne tehnologije aditiva Faktori koji utiču na povećanje intervala zamjene .

dobra oksidaciona svojstva) – hidrokrekovana bazna ulja i PAO . Low HTHS ulja Potrebni drugačiji sistemi aditiva da bi se ostvarilo dobro podmazivanje sa formulacijama niže viskoznosti Potrebna kvalitetnija bazna ulja (visoki indeksi viskoznosti. niža isparljivost.Ušteda goriva Zakoni o kontroli emisije CO₂ Takse za vozila koja proizvode više CO₂ Cijene goriva Ušteda goriva se ostvaruje smanjenjem viskoznosti ulja – tzv.

• Smanjenje emisije CO₂ (Kjoto protokol) • Smanjenje potrošnje goriva • Smanjenje troškova održavanja • Ulja nižih viskozitetnih gradacija • Efikasniji modifikatori trenja .

EURO II Novi dizajn klipova EURO III Turbopunjači EURO IV EGR EURO V SCR DPF Znatno više tempertaure Veća količina čađi Nekompatibilnost sa i pritisci Veći sadržaj kiselina različitim materijalima Poboljšana oksidaciona stabilnost Poboljšana kontrola čađi TBN Smanjen sadržaj: -sumpora -fosfora -sulfatnog pepela .

Recirkulacija izduvnih gasova (EGR) Direktno vraćanje izduvnih gasova u motor i miješanje sa svježim vazduhom Smanjuje se količina kiseonika u usisanom vazduhu Izduvni gasovi apsorbuju više energije u procesu sagorijevanja Nastaje manje oksida azota zbog: •Nižeg sadržaja kiseonika koji može reagovati sa azotom •Niža temperatura u cilindru Manje NOx u izduvnim gasovima .

Izdvajanje čađi iz izduvnih gasova dizel motora Aktivna regeneracija: -uklanjanje čađi uz ubrizgavanje dodatnih količina goriva Pasivna regeneracija: -350-500°C -pretvaranje čađi sa filtera u CO₂ uz prisustvo katalizatora .

Katalitički sistem za redukciju azotnih oksida AdBlue .

Selektivna katalitička redukcija (SCR) .

ŠTA JE ADBLUE? AdBlue je reagens za redukciju oksida azota (NOx) u elementarni azot 32. najvišeg kvaliteta i čistoće Kvalitet i čistoća AdBlue-a su definisani standardima DIN 70070 i ISO 22241 AdBlue nije aditiv za gorivo!!! .5% rastvor uree.

 Viši sadržaj čađi  Veća količina kiselih produkata  Povišene temperature ulja  Manje količine ulja Ugušćenje (porast viskoznosti ulja) Habanje izazvano prisustvom cađi Lošija pumpabilnost ulja Vodi pojavi korozije i skraćuje uljni vijek Ubrzana oksidacija i polimerizacija Veće termičko i mehaničko opterećenje .

Sistemi za naknadnu obradu izduvnih gasova Benzinski motori – TWC + GPF Dizel motori – EGR + DPF + NOx apsorber + SCR .

sistem katalizatora osjetljiv na prisustvo fosfora NOx apsorber – osjetljiv na prisustvo sumpora Potrebna ulja kompatibilna sa sistemima za naknadnu obradu izduvnih gasova Ulja sa smanjenim sadržajem štetnih jedinjenja tzv. fosfor. Ove čvrste čestice dovode do začepljenja filtera i time mogu da prouzrokuju smanjenu efikasnost ili kvar u radu motora. čvrste čestice se povremeno uklanjaju spaljivanjem ili upotrebom katalizatora. Klasična motorna ulja sadrže aditive koji doprinose nastajanju čvrstih čestica koje se ne mogu ukloniti spaljivanjem. TWC (Three Way Catalyst) . Low SAPS ulja SAPS – sumpor.DPF filter (Diesel Particulate Filter) Iz struje izduvnih gasova filtrira čvrste čestice koje nastaju u motoru. Da bi se izbjeglo začepljenje filtera. sulfatni pepeo – jedinjenja koja se nalaze u detergentnim aditivima i ZDDP . Čvrste čestice se talože na filteru i poslije određenog vremena dolazi do pada pritiska i do smanjenog protoka izduvnih gasova.

.

.

. • Sumpora . • Fosfora . • Sulfatnog pepela .

Blokiranje filtera dizel čestica smanjen protok izduvnih gasova Uticaj na formulaciju ulja Smanjenje sadržaja metalo-organskih deterdženata Smanjene količine cink-dialkil-ditio-fosfata .

Deaktivacija katalizatora i NOx adsorbera Uticaj na formulaciju ulja Izbacivanje mineralnih baznih ulja grupe I Korišćenje hidrokrekovanih baznih ulja grupe III Smanjenje količine cink-dialkil-ditio-fosfata (ZnDDP) Smanjenje količine antihabajućih i deterdžentnih aditiva .

Deaktivacija katalizatora Uticaj na formulaciju ulja Smanjenje količine cink-dialkil-ditio-fosfata (ZnDDP) Smanjene količine aditiva na bazi fosfora .

bez produženog intervala zamjene VW 506 00 Ulje za dizel motre sa produženim intervalom zamjene VW 505 01 Ulje za dizel motre sa pumpa-brizgaljka sistemom za ubrizgavanje goriva VW 506 01 Ulje za dizel motre sa pumpa brizgaljka sistemom. VW 507 00 Low SAPS ulja za benzinske i dizel motore. VW 501 01 Zastarjele VW 502 00 Ulje za benzinske motore.OEM SPECIFIKACIJE -VOLKSWAGENSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA VW 500 00. sa produženim intervalom zamjene . sa produženim intervalom zamjene VW 504 00. bez produženog intervala zamjene VW 503 00 Ulje za benzinske motore sa produženim intervalom zamjene VW 505 00 Ulje za dizel motre.

OEM SPECIFIKACIJE -MERCEDES-BENZSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA MB 229.1 Ulje za benzinske i dizel motore bez produženog intervala zamjene MB 229.31 Low SAPS ulje za benzinske i dizel motore s uštedom goriva.3 Ulje za benzinske i dizel motore s uštedom goriva i bez produženog intervala zamjene MB 229. MB 229. bez produženog intervala zamjene.51 Low Saps ulje za benzinske i dizel RENAULT motore ugrađene u MB vozila .5 Ulje za benzinske i dizel motore s uštedom goriva i produženim intervala zamjene MB 229.51 Low SAPS ulje za benzinske i dizel motore s uštedom goriva i produženim intervala zamjene MB 226.

s produženim intervalom zamjene BMW Longlife-04 Low SAPS ulje za benzinske i dizel motore.OEM SPECIFIKACIJE -BMWSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI BMW Longlife-98 Ulje za benzinske i dizel motre ( modeli od 1998 godine) sa produženim intervalom zamjene BMW Longlife-01 FE Niskoviskoziteno ulje za benzinske i dizel motore. obezbjeđuju uštedu goriva i produžen interval zamjene BMW Longlife-01 Ulje za benzinske i dizel motore. s produženim intervalom zamjene .

Low SAPS ulje . Low SAPS ulje Dexos 2 Napredna GM specifikacija za benzinske i dizel motore. sa uštedom goriva i produženim intervalom zamjene Dexos 1 Napredna GM specifikacija za benzinske i dizel motore.OEM SPECIFIKACIJE -OPELSPECIFIKACIJE GM-LL-A-025 GM-LL-B-025 Ulje za benzinske ( i neke dizelove) motore sa uštedom goriva i produženim intervalom zamjene Ulje za dizel motore.

OEM SPECIFIKACIJE -PSASPECIFIKACIJE PSA B71 2295 Ulje za benzinske i dizel motore (modele proizvedene prije 1998) ACEA A2/B2 PSA B71 2294 Ulje za benzinske i dizel motore . ACEA A3/B4. A5/B5 PSA B71 2290 Low SAPS ulje za benzinske i dizel motore . ACEA A3/B4 PSA B71 2296 Ulje za benzinske i dizel motore.

OEM SPECIFIKACIJE -RENAULTSPECIFIKACIJE RN 0700 Ulje za benzinske motore RN 0710 Ulje za dizel motore bez DPF-a RN 0720 Low SAPS ulje za benzinske i dizel motore .

2/3 Ulje za dizel motre (SHPD) sa produženim intervalom zamjene ulja MB 228.0/1 Ulje za dizel motore.31 Low SAPS ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene (SHPD) MB 228.5 Ulje za dizel motore (UHPD) sa extra produženim intervalom zamjene MB 228. sa standardnim intervaom zamjene MB 228.51 Low SAPS ulje za dizel motore sa extra produženim intervalom zamjene .OEM SPECIFIKACIJE -MERCEDES-BENZSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA MB 228.

Gradacija SAE 5W-30. Ušteda goriva MAN M 3271-1 MAN M 3271-2 Low SAPS ulje za motore pokretane gasom (prirodni gas.OEM SPECIFIKACIJE -MANSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA MAN 270/271 Ulje za dizel motore sa standardnim intervalom zamjene MAN M 3275 Ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene (SHPD) MAN M 3277 Ulje za dizel motre sa extra produženim intervalom zamjen (UHPD) MAN M 3575 Low SAPS ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene (SHPD) MAN M 3477 Low SAPS ulje za dizel motore sa extra produženim intervalom zamjene (UHPD) MAN M 3677 Low SAPS ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene. propan/butan) Low SAPS ulje za stacionarne gasne motore (prirodni gas) .

OEM SPECIFIKACIJE -VOLVOSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA Volvo VDS Ulja za dizel motore sa standardnim intervalom zamjene Volvo VDS-2 Ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene Volvo VDS-3 Ulja za dizel motore sa produženim intervalom zamjene (SHPD) Volvo VDS-4 Low SAPS ulje za dizel motore sa extra produženim intervalom zamjene .

OEM SPECIFIKACIJE -SCANIASPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA Scania LDF Ulje za dizel motore sa standardnim inte3rvalom zamjene Scania LDF-2 Ulje za dizel motore sa extra produženim intervalom zamjene (UHPD) Scania LDF-3 Low SAPS ulja za dizel motore sa extra produženim intervalom zamjene (UHPD) .

OEM SPECIFIKACIJE -RENAULTSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA Renault RD Ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene Renault RLD Ulje za dizel motore sa izuzetno produženim intervalom zamjene (SHPD) Renault RXD Ulja za dizel motore sa extra produženim intervalom zamjene (UHPD) Renault RXD-2 Low SAPS ulje za dizel motore. sa extra produženim intervalom zamjene (UHPD) .

OEM SPECIFIKACIJE -CUMMINSSPECIFIKACIJA ZAHTJEVI SPECIFIKACIJA Cummins CES 20072 Ulje za dizel motore sa standardnim intervalom zamjene (ACEA E3) Cummins CES 20075 Ulje za dizel motore sa standardnim intervalom zamjene (API CF-4) Cummins CES 20076 Ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene (API CH-4) Cummins CES 20077 Ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene (ACEA E5) Cummins CES 20078 Ulje za dizel motore sa produženim intervalom zamjene (API CI-4) Cummins CES 20081 Low SAPS ulje sa produženim intervalom zamjene .

Ulja za mjenjače i diferencijale Ulja za automatsku transmisiju .

Zahtjevi za ulja za mjenjače i diferencijale Antihabajuća svojstva Oksidaciona stabilnost Dobra viskozno-temperaturna svojstva Dobra niskotemperaturna svojstva Niska sklonost pjenjenju Antikoroziona svojstva Kompatibilnost sa materijalima sistema prenosa Zahtjev za dužim radnim vijekom ulja (čak cijeli radni vijek) Zahtjev za uštedom goriva Vrlo dobra smična stabilnost Otpornost na visokotemperaturnu koroziju i oksidaciju EP zahtjevi (FZG) .

SAE 190 .SAE klasifikacija Sa oznakom W: Monogradna: Multigradna: Niske temperature SAE 90. SAE 80W SAE 75W-90 Ušteda goriva: Niži viskozitet Podmazivanje: Viši viskozitet Optimalan balans: SAE110.

namjera američkih proizvođača – uvođenje „svjetskog“ kvaliteta ulja .API klasifikacija API kvalitetni nivo EP aditivi GL-1 - GL-2 - GL-3 Srednje efikasnosti GL-4 Visoke efikasnosti GL-5 Visoke efikasnosti u većem sadržaju MIL-L-2105 specifikacija MIL-L-2105B/C: MIL-L-2105D: MIL-L-2105E: Strožiji zahtjevi Uvedene tri nove gradacije Kombinacija MIL-L-2105D i API GL-5 SAE J 2360 – zamjeniće MIL-L specifikacije.

.. 235.0/7/8.. - Prema mjestima primjene Volvo 97305/97307 97310/97312 - ZF Lista sa definisanim mjestima primjene/21 grupa Sastav baznog ulja/90 klasa TE-ML 02: za manuelnu i automatsku transmisiju TE-ML 02D: polusintetsko ulje za mjenjače TDL: Sintetička ulja/Period zamjene Total Driveline – jedno višenamjensko ulje za cijeli sistem podmazivanja .Evropski proizvođači Proizvođač Mjenjači Diferencijali TDL Napomene MAN 341 342 3343 ZF.1/4/10. Eaton (norme 341-E2/341-Z3) MB 235..

.

zahtijevi za smično stabilnijim fluidima. kvalitetnija bazna ulja!!! . Grupe II i III. kao i sintetička bazna ulja. a sa druge strane. Nove konstrukcije transmisije. Povećani zahtjevi za oksidaciono stabilinjim uljima diktiraju primjenu kvalitetnijih baznih ulja!!! Zahtjevi za uštedom goriva su diktirani zakonskim regulativama o ispuštanju CO₂. tj. dovode do toga da se u formulacijama ATF fluida sve više koriste kvalitetnija bazna ulja.Zahtjevi za radnim svojstvima ulja za automatske mjenjače Niskotemperaturna svojstva Smična stabilnost Oksidaciona stabilnost Ušteda goriva Zahtjevi za zadovoljavanjem svih ovih svojstava postaju sve rigorozniji! Sve oštriji zahtjevi za boljim niskotemperaturnim svojstvima. fluid treba da ima malu viskoznost i male gubitke pri pumpanju »» Potrebni su fluidi nižeg viskoziteta.

.

uz dodatak aditiva za poboljšanje pojedinih karakteristika ‘’Uljna supstanca koja ne teče’’ .ASTM polutečna ili čvrsta maziva koja se sastoje od dispergovanog ugušćivača u baznom ulju.

Ugušćivač Višenamjenske Sapunske (Li. Al) Nesapunske (gel. Na. bentonit) Oblast primjene Specijalne Ležajevi Bazno ulje Mineralno Sintetsko . Ca.

Temperatura Automobilska Željeznička Grana industrije Nisko temperaturne Normalni uslovi Valjaonice. itd Visoko temperaturne Klizni ležajevi Vrsti mašinskih elemenata Zupčanici Kotrljajući ležajevi Sposobnost podnošenja opterećenja Sa poboljšanim EP svojstvima Standardne .

U sastav mazivih masti ulaze sledeće komponente: Bazno ulje Ugušćiv ač Aditivi Maziva mast .

Osnovne komponente mazivih masti Učešće 75-95 % Mineralna bazna Sintetska bazna ulja Biorazgradiva ulja .

grafit) .0-10 % Inhibitori oksidacije Aditivi za prevenciju od korozije i rđe Deaktivatori metala Dodaci protiv habanja Dodaci za bolje podnošenje visokih pritisaka Dodaci za prionljivost Čvrsti modifikatori trenja (molibden-disulfid.

5-19 %
Sapunski i nesapunski ugušćivači
Sapunski: jednostavni (Li, Na, Ca) i kompleksni (Li
kompleksni, Ca kompleksni, Al kompleksni)
Nesapunski: organski (poliurea) i neorganski (bentonit,
silikatni gel)

Smanjenje trenja
Produži interval pdmazivanja
Zaptivanje
Zaštita od korozije i rđe
Inhibiranje oksidacije
Suspendovanje čvrstih aditiva
Zaštita elastomernih zaptivki
Smanjenje buke i vibracija

Ako se zahtijeva stalno prisustvo maziva na mjestu podmazivanja
Ako se pored podmazivanja zahtijeva i odgovarajuće zaptivanje i
sprečavanje prodora nečistoća iz okoline
Kod velikih specifičnih opterećenja i malih brojeva obrtaja (mašine sa
čestim zastojima)
Kod povišene temperature, iznad 90°C
Na mjestima gdje se zbog konstrukcijskog rješenja ne može koristiti tečno
mazivo

Konzistencija Poliurea/Bentonitne Prividna viskoznost Li/Al/Ca kompl. Na kompleksne Litijumove Natrijumove Aluminijumove/k alcijumove Temperatura kapanja Oksidaciona stabilnost .

Otpornost na vodu Izdvajanje ulja Sposobnost podmazivanja Mehanička stabilnost Zaštita od korozije .

Bolje performance stanikreni Problemi sa zaptivanjem Kontaminacija Podmazivanje u toku rada .

Lošije hlađenje/prenos toplote Ograničenja u pogledu brzine ležaja Lošija stabilnost pri skladištenju Kompatibilnost Lošija otpornost prema oksidaciji Kontrola kontaminacije Otežana kontrola zapremine .

NLGI klasa . takozvanih NLGI brojeva. NacionalniInstitut za mazive masti i ulja-NLGI. To su prosti brojevi i pokrivajuSa povećanjem penetracionog broja vrlo široku oblast opada NLGI klasa i mast je mekša konzistentnosti. izradio je sistem klasifikacije mazivih masti na osnovu penetracionih brojeva.Konzistentnost predstavlja merilo tvrdoće mazivih masti.

dobra mehanička stabilnost i svojstva tečenja u širokom temperaturnom intervalu Upotreba: za podmazivanje kliznih i kotrljajućih ležajeva koji su izloženi povećanom broju obrtaja i drugih mašinskih sklopova motornih vozila.NLGI 1 NLGI 2 NLGI 3 ISO klasifikacija L-XCCEA1 L-XCCEA2 L-XCCEA3 NLGI klasifikacija 1 2 3 310-340 265-295 220-250 8 10 12 180 190 190 Penetracije nakon 60 ciklusa. Pogodna je za centralne sisteme podmazivanja. . mm/10 Tačka kapanja. transportnih sredstava. poljoprivredne i građevinske mehanizacije. mm/10 Promjena penetracije nakon 10 000 ciklusa. °C Zaštita od korozije (Emcor) Bez promjena nakon testa Prednosti upotrebe: dobra prionljivost koja daje dobru čvrstoću mazivog filma sa garancijom za visoku sigurnost podmazivanja i dug eksploatacioni vijek podmazanih dijelova.

dobra svojstva tečenja u sistemima sa centralnim podmazivanjem. modifikator trenja obezbjeđuje efikasno podmazivanje kod podmazanih dijelova izloženih vibracijama . mm/10 Tačka kapanja. °C Prednosti upotrebe: izvanredna čvrstoća i nosivost mazivog filma. nizak koeficijent trenja.NLGI 000 EP NLGI 1 EP NLGI 2 EP NLGI 3 EP ISO klasifikacija L-XCCEB000 L-XCCEB1 L-XCCEB2 L-XCCEB3 NLGI klasifikacija 000 1 2 3 430-460 310-340 265-295 220-250 - 8 10 12 150 180 190 190 Penetracije nakon 60 ciklusa. mm/10 Promjena penetracije nakon 10 000 ciklusa.

u transportnim sistemima. Upotreba EP MoS: za podmazivanje svih mašinskih sklopova koji su opterećeni povišenim radnim pritiscima. Pogodna je za centralne sisteme podmazivanja. vibracijama i silama trenja: u željezarama. transportnih sredstava. valjaonicama i drugim industrijskim pogonima. dajući izvanrednu čvrstoću i nosivost mazivog filma i time omogućava produženo podmazivanje. te raznih industrijskih postrojenja i uređaja koji su izloženi povećanim radnim pritiscima. . jer MoS ostaje na mjestu podmazivanja.. poljoprivredne i građevinske mehanizacije. poljoprivrednoj i građevinskoj mehanizaciji i sl.Upotreba EP: za podmazivanje kliznih i kotrljajućih ležajeva koji su izloženi povećanom broju obrtaja i drugih tribomehaničkih dijelova motornih vozila. pogotovu gdje mast može biti istisnuta. rudarskoj. udarima i vibracijama.

ULOGA RASHLADNIH TEČNOSTI ZAŠTITA SISTEMA OD MRŽNJENJA ZAŠTITA SISTEMA OD PREGRIJAVANJA ZAŠTITA OD KOROZIJE .

SASTAV RASHLADNIH TEČNOSTI Voda Bazni fluid Aditivi .

TIPOVI RASHLADNIH TEČNOSTI KLASIČNE (IAT) OAT HIBRIDNE (OAT+KLASIČNE) TIP TEHNOLOGIJE KONVENCIONALNA OAT HOAT LOBRIDNA INHIBITORI mineralni OAT Mineralni + OAT OAT + mineralni Neorganski. % >90 0 10-90 1-9 Organski. % <10 100 90-10 99-91 .

ASTM D 6210 Rashladne tečnosti namijenjena za upotrebu u teško opterećenim motorima.SPECIFIKACIJE RASHLADNIH TEČNOSTI ASTM D 3306 Tečnosti formulisane na bazi glikola za automobile i lagane uslove primjene ASTM D 4985 Rashladne tečnosti na bazi glikola namijenjene za upotrebu u teško opterećenim motorima. Ne zahtijevaju dodatak SCA aditiva BS 6580 Standard koji definiše zahtijeve za rashladnu tečnost za motore formulisanu na bazi glikola. Najniži primjenski zahtijevi . Zahtijevaju dodatak SCA aditiva.

TIPOVI RASHLADNIH TEČNOSTI -PREMA STANDARDU ASTM D 3306TIP ANTIFRIZA OPIS I KONCENTRAT NA BAZI ETILEN-GLIKOLA II KONCENTRAT NA BAZI PROPILEN-GLIKOLA V KONCENTRAT NA BAZI ETILEN –GLIKOLA I GLICEROLA III PRIPREMLJEN RASTVOR NA BAZI ETILEN-GLIKOLA (cca 50 VOL%) IV PRIPREMLJEN RASTVOR NA BAZI PROPILEN-GLIKOLA (cca 50 VOL%) VI PRIPREMLJEN RASTVOR NA BAZI ETILEN-GLIKOLA I GLICEROLA (cca 50 VOL%) .

OEM SPECIFIKACIJE RASHLADNIH TEČNOSTI VW G-11 G-12 G-12+ SPECIFIKACIJE (VW TL 774C) (VW TL 774D) (VW TL 774F) GLYSANTIN G-48 Tip Hibridni tip G-30 G-12++ (VW TL 774G) G-13 (VW TL 774J) G-40 GG-40 OAT tip OAT tip 20% glicerola GLYSANTIN G-05 G-33 G-34 Tip Hibridni tip OAT tip PSA vozila OAT tip GM vozila .

Šta se dešava kod upotrebe neadekvatnog antifriza? •Stvaranje kamenca na hladnjaku •Korozija •Pojava kavitacije .

DIJAGRAM MIJEŠANJA ANTIFRIZA 33% -20̊C 50% -40̊C .

.

TEČNOSTI ZA HIDRAULIČNE KOČNICE Uloga: prenos pritiska sa pedale kočnice na kočione cilindre Ključanje kočione tečnosti i pojava parnih čepova .

Visoka tačka ključanja Oksidaciona stabilnost Tečljivost na niskim temperaturama Zaštita od korozije Kompatibilnost sa zaptivkama .

1 SAE 1703/1704 ISO 4925 Class 5.DOT 3 SAE 1703 ISO 4925 Class 3 DOT 4 SAE 1703/1704 ISO 4925 Class 4 DOT 5.1 .

Specifikacije DOT 3 DOT 4 DOT 5.1 Tačka ključanja (°C) >205 >230 >260 Mokra tačka ključanja (°C) >140 >155 >180 Viskozitet na -400C(mm2/s) <1500 <1800 <900 .

TIPIČNE KRIVE KLJUČANJA KOČIONIH FLUIDA .

.

ADBLUE  SCR Sistemi  AdBlue je reagens za redukciju oksida azota (NOx) u elementarni azot  32. najvišeg kvaliteta i čistoće  Kvalitet i čistoća AdBlue-a su definisani standardima DIN 70070 i ISO 22241 .5% rastvor uree.

ADITIVI ZA GORIVO       ADITIV ZA DIZEL GORIVO Lakši start motora. poboljšana tečljivost. filtrabilnost DIESEL LUBE Poboljšava mazivost dizel goriva. za starija vozil (D2) ADITIV ZA BENZIN Efikasno sagorijevanje. visok stepen čistoće ventila .

Industrijska ulja .

Evropska potražnja industrijskih maziva 2009 .

Klasifikacija indusrijskih ulja prema viskozitetu ISO 3448 ISO broj viskoznosti (viskozna gradacija) ISO VG 2 ISO VG 3 ISO VG 5 ISO VG 7 ISO VG 10 ISO VG 15 ISO VG 22 ISO VG 32 ISO VG 46 ISO VG 68 ISO VG 100 ISO VG 150 ISO VG 220 ISO VG 320 ISO VG 460 ISO VG 680 ISO VG 1000 ISO VG 1500 ISO VG 2200 ISO VG 3200 Srednja vrednost kinematičke viskoznosti mm2/s na 40 0C 2.2 3.2 4.6 6.2 90 135 198 288 414 612 900 1350 1980 2880 2.12 9.0 16.2 35.8 110 165 242 352 508 748 1100 1650 2420 3520 .00 13.06 7.6 74.54 5.5 24.88 4.42 3.48 11.4 61.2 50.8 28.8 10 15 22 32 46 68 100 150 220 320 460 680 1000 1500 2200 3200 Granice kinematičke viskoznosti (mm2/s na 40 0C) najmanje najviše 1.8 41.5 19.14 6.98 2.

Hidraulična ulja .

HG Sadrže vodu HFAE HFAS HFB HFC Bez vode HFDR HFDU Vodonerastvorive Vodorastvorive HETG HEES HEPR HEPG Hidraulična ulja za prehrambenu industriju FDA. ISO 12922. Factory Mutual-USA VDMA list 24568 ISO 6743/4 ISO 15380 DIN 51524 ISO 11158 HL HLP HLPD HVLP HVLPD HH HL. DIN 51502. USDA.mineralno ulje . HV HS. NSF NSF-H1 NSF-H2 Baza: -Bijelo ulje .PAO Baza: -Bijelo ulje . ISO 6743 ISO 6743/4. HM HR.PAO .Osnovne specifikacije i podjela hidrauličnih fluida Mineralna hidraulična ulja Teško-zapaljive hidraulične tečnosti Biorazgradive hidraulične tečnosti DIN 515 02.

Zastupljenost pojedinih vrsta hidrauličnih tečnosti na tržištu Ostale hidraulične tečnosti 1% Hidraulična ulja mineralne osnove 85% Biorazgradive hidraulične tečnosti 7% HH HL 15% 20% Teško zapaljive hidraulične tečnosti 7% HV 20% HM 45% .

Klasifikacija mineralnih hidrauličnih ulja prema ISO 6743-4 Rafinisana mineralna ulja bez inhibitora L-HH Inhibitor oksidacije i korozije Aditiv za zaštitu od habanja L-HM Anti ”stick-slip” aditivi L-HL Impruver L-HG Impruver L-HV L-HR .

Podjela mineralnih hidrauličnih tečnosti DIN 51502 I ISO 6743-4 Simbol DIN Simbol ISO-L -- Sastav i tipične osobine Područje primjene i radna temp. -20 do 900C -- HR Mineralna ulja tipa HL sa dodatkom impruvera Prošireno područje primjene primjene HL-ulja. HH Mineralno ulje bez aditiva Hidraulični pogoni bez posebnih zahtjeva.opterećenjima i dobrim odvajanjem vode. opterećenjem i uz prisustvo pojačane kontaminacije. i meh. -30 do 1200C Mineralna ulja tipa HM sa DD-aditivima Hidrostatički pogoni koji rade pri povišenim term. alatne mašine i mobilna hidraulika HLPD -- . -10 do 900C HLP HM Mineralna ulja tipa HL sa dodatkom antihabajućih aditiva Hidrostatički pogoni sa visokim termičkim i hidr. -35 do 1200C (HLPD) HG Mineralna ulja tipa HM sa aditivom za Stick-slip Hidrostatički uređaji sa kliznim ležajevima i nižim brzinama rotiranja. -35 do 1200C HVLP HV Mineralna ulja tipa HM sa dodatkom impruvera Hidrostatički pogoni u mobilnoj hidraulici. -35 do 1200C -- HS Sintetska tečnost bez zahtjeva za teško zapaljive tečnosti Specijalna primjena u hidrostatičkim uređajima. -10 do 900C HL HL Mineralno ulje sa antioksidantima i antikorozivnim aditivima Hidrostatički pogoni sa visokim termičkim opterećenjem i dobrim odvajanjem vode.

Sastav hidrauličnih ulja Sastav paketa aditiva Deemulgator 4% Antipjenuš. 14% Antioksidans 21% EP aditiv 18% . 7% Bazno ulje Paket aditiva Depresant Antihabajući 25% Metal deaktivator 11% Impruver Antikoroz.

Bazna ulja za proizvodnju hidrauličnih tečnosti .

Ulja za industrijske zupčanike Reduktorska ulja .

Na rudarskoj opremi često su izloženi udarnim opterećenjima.Osnovna funkcija reduktorskih ulja       sprečavanje habanja redukcija trenja i prenos snage odvođenje toplote zaštita prenosa od neočekivanih udarnih opterećenja podmazivanje ležajeva zaštita od korozije Industrijski zupčanici i reduktori rade u uslovima hidrodinamičkog i mješovitog podmazivanja. što uzrokuje porast radnih temperatura i do 100oC. .

OSOBINE KOJE MORA IMATI REDUKTORSKO ULJE  podnošenje visokih pritisaka  odgovarajuća viskoznost  dobra oksidacina i termička stabilnost  deemulgivnost  smanjena absorpcija vazduha .

319 Mineralna ulja dobre oksidacione stabilnosti i visoke zaštite od habanja i korozije. Definiše mazivo sa poboljšanim svojstvima protiv habanja i velikih opterećenja otvorenih zupčaničkih prenosnika. P 63 za ISO VG 68. H0. Standard je zastario i nije usklađen sa klasifikacijom po viskoznosti ISO 3448. Specifikacija ulja za zatvorene zupčaničke prenosnike.Specifikacije kvaliteta ulja za zupčaničke prenosnike DIN 51517/3. posebno u uslovima graničnog podmazivanja i ekstremnih pritisaka i poboljšanom termičkom stabilnošću kod primjene u željezarama. EP AGMA 250.04. CLP US STEEL 224 AGMA 251. EP CINCINATI MILACRON JUS B.511. Definiše mazivo sa poboljšanim svojstvima protiv habanja i velikih opterećenja Propisuje zaštitu zupčanika i osovina u teškim uslovima rada. H3. odnosno na funkciju EP aditiva. P 59 za ISO VG 320. .02. od udarnih opterećenja i ekstremnih pritisaka: P 35 za ISO VG 460. odnosno sa standardom JUS B. U oznaci CLP slovo ”L” ukazuje na visoku oksidacionu stabilnost ulja i na sposobnost za zaštitu od rđe i korozije. Ističe zahtev za poboljšanu zaštitu zupčanika od habanja. Slovo “P” ukazuje na sposobnost ulja za zaštitu od habanja u uslovima graničnog podmazivanja.

Ostala ulja za industrijska postrojenja .

Komparativne viskozitetne gradacije .