สื่อการเรียนการสอน

สื่อการเรียนการสอนนั ้น หมายถึง ตัวกลางหรือช่องทางถ่ายทอดองค์
ความรู้ ทักษะ ประสบการณ์ จากแหล่งความรู้ไปส่้ผู้เรียน และทำาใหูเกิดการเรียน
รู้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยสื่อการเรียนก็นับไดูว่าเป็ นเครื่องมือที่ช่วยใหูผู้เรียนผู้
สอนไดูแสดงบทบาท และเกิดความเขูาใจ ในวิชาที่เรียนที่สอนกันไดูมากขึ้น
สามารถอธิบายความของสื่อการเรียนการสอนไดู
1. สามารถอธิบายประเภท และคุณสมบัติของสื่อการเรียนการ
สอนไดู
2. สามารถเขูาใจหลักการเลือกสื่อการเรียนการสอน

3. สามารถอธิบายและดำาเนิ นการใชูเทคโนโลยีในการเรียนการ
สอนไดู
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

ความหมายสื่อการเรียนการสอน
ประเภทของสื่อการเรียนการสอน
คุณค่าของสื่อการสอน
หลักการเลือกสื่อการสอน
หลักการใชูส่ ือการสอน
ขัน
้ ตอนการใชูส่ ือการสอน
ประเภทและคุณสมบัติของสื่อการสอน
ร้ปแบบและวิธีการใชูเทคโนโลยีการเรียนการสอน

ความหมาย
สื่อนั บเป็ นสิ่งที่มีบทบาทสำาคัญอย่างมากในการสอนตัง้ แต่ในอดีตจนถึง
ปั จจุบันเนื่ องจากเป็ นตัวกลางที่ช่วยใหูการสื่อสารระหว่างผู้สอนและผู้เรียน
ดำาเนิ นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยใหูผู้เรียนเขูาใจความหมายของเนื้ อหาบท
เรียนใหูตรงกับผู้สอนตูองการ ไม่ว่าสื่อนั ้นจะอย่้ในร้ปแบบใดก็ตามลูวนแต่เป็ น
ทรัพยากรที่สามารถอำานวยความสะดวกในการเรียนรู้ไดูทัง้ สิน
้ กิดานั นท์ มลิ

ทอง (2549: 100) ไดูใหูความหมายคำาว่า สื่อ (medium,pl.media) เป็ นคำามา

จากภาษาลาตินว่า “ระหว่าง” (betaween) สิ่งใดขูอตามที่บรรจุขูอม้ล
สารสนเทศหรือเป็ นตัวกลางขูอม้ลส่งผ่านจากผู้ส่งหรือแหล่งส่งไปยังผู้รับเพื่อใหู
ผู้ส่งและผู้รับสามารถสื่อสารกันไดูตรงตามวัตถุประสงค์ในการเล่าเรียน เมื่อผู้
สอนนำ าสื่อมาใชูประกอบการสอนเรียกว่า “สื่อสอนการสอน” และเมื่อนำ ามาใหู
ผู้เรียนใชูเรียกว่า “สื่อการเรียน” โดยเรียกรวมกันว่า “สื่อการเรียนการสอน”
หรืออาจจะเรียกสัน
้ ๆ ว่า “สื่อการสอน” หมายถึงสิ่งใดก็ตามไม่ว่าจะเป็ นเทป
บันทึกเสียง สไลด์ วิทยุ โทรทัศน์ วีดิทัศน์ แผนภ้มิ ร้ปภาพ ฯลฯ ซึ่งเป็ นวัสดุ
บรรจุเนื้ อหาเกี่ยวกับการเรียนการสอน หรือเป็ นอุปกรณ์เพื่อถ่ายทอดเนื้ อหาสิ่ง
เหล่านี้เป็ นวัสดุอุปกรณ์ทางกายภาพที่นำามาใชูเทคโนโลยีการศึกษาเป็ นสิ่งที่ใชู
เป็ นเครื่องมือหรือช่องทางทำาใหูการสอนส่งไปถึงผู้เรียน สื่อการสอนถือว่ามี
บทบาทมากในการเรียนการสอนตัง้ แต่อดีตจนถึงปั จจุบัน เนื่ องจากเป็ นตัวกลาง
ที่ช่วยใหูการสื่อระหว่างผู้สอนและผู้เรียนดำาเนิ นการไปไดูอย่างมีประสิทธิภาพ
ทำาใหูผู้เรียนมีความหมายของเนื้ อหาบทเรียนไดูตรงกับที่ผู้สอนตูองการเรียนรู้ไดู
ทัง้ สิน
้ ในการใชูส่ ือการสอนนั ้นผู้สอนจำาเป็ นตูองศึกษาถึงลักษณะคุณสมบัติ
ของสื่อแต่ละชนิ ดเพื่อเลือกสื่อใหูตรงกับวัตถุประสงค์การสอนและสามารถจัด
ประสบการณ์การเรียนรู้ใหูแก่ผู้เรียน โดยตูองการวางแผนอย่างเป็ นระบบใน
การใชูส่ ือดูวย ทัง้ นี้เพื่อใหูกระบวนการเรียนการสอนดำาเนิ นไปอย่างมี
ประสิทธิภาพ
ประเภทของสื่อการเรียนการสอน
สื่อต่างๆ ที่เป็ นตัวกลางในการส่งผ่านขูอม้ลสารสนเทศจากผู้สอนไปยังผู้
เรียน หรือเป็ นสิ่งที่ผู้เรียนใชูศึกษาความรู้ดูวยตนเอง นั กวิชาการไดูจำาแนกสื่อ
การสอนตามประเภท ลักษณะและวิธีการใชูดังนี้
สื่อโสตทัศน์ เป็ นสื่อที่นับไดูว่าเป็ นจุดเริ่มของสื่อการเรียนการสอน โดยเป็ นสื่อ
ที่บรรจุหรือถ่ายทอดขูอม้ลเพื่อใหูเกิดการเรียนรู้ดูวยการไดูยินเสียงและเห็นภาพ
สื่อที่ใชูกันมาแต่ดัง้ เดิม เช่น หนั งสือตำาราเรียน ภาพ ของจริง ของจำาลอง จะ
เป็ นสื่อที่บรรจุเนื้ อหาในตัวเอง ต่อมามีการใชูเทคโนโลยีในการประดิษฐ์อุปกรณ์
อิเล็กทรอนิ กส์เพื่อการถ่ายทอดเนื้ อหาและเนื้ อหาและวัสดุท่ีใชูกบ
ั อุปกรณ์เหล่า
นี้
โรเบิร์ต อี. เดอ คีฟเฟอร์ (Robert E. de Kieffer) ไดู
แบ่งสื่อการสอนออกเป็ น 2 ประเภทตามลักษณะที่ใชูส่ ือความหมายทางเสียง
และภาพรวมเรียกว่า “สื่อโสตทัศน์” (audiovisual materials)

ใน

ปั จจุบันมีส่ ือโสตเพิ่มขึ้นมากจากที่เดอ คีฟเฟอร์ ไดูกล่าวไวูทัง้ 3 ประเภท ในที่
นี้จึงขอยกตัวอย่างสื่อใหม่รวมไปในแต่ละประเภทดังนี้
1. สื่อไม่ใช้เครื่องฉาย (nonprojected materials) เป็ นสื่อที่ใชูการทาง
ทัศนะโดยไม่ตูอง

ใชูเครื่องฉายร่วมดูวย แบ่งออกเป็ น 3 ประเภท ไดูแก่

สื่อภาพ (illustrative materials) เป็ นสื่อ
ที่สามารถถ่ายทอดเนื้ อหา
เช่น ภาพกราฟิ ก กราฟ แผนที่ ของจริง ของจำาลอง กระดานสาธิต
(demonstration boards) ใชูในการนำ าเสนอเนื้ อหา เช่นกระดานชอล์ก
กระดานนิ เทศ กระดานแม่เหล็ก กระดานผูาสำาลี ฯลฯ และกิจกรรม(activites)
2. สื่อเครื่องฉาย (projected and equipment) เป็ นวัสดุและอุปกรณ์
อิเล็กทรอนิ กส์เพื่อการสื่อสารดูวยภาพหรือทัง้ ภาพทัง้ เสียง อุปกรณ์มีทัง้ แบบ
ฉายตรงและฉายอูอมเพื่อถ่ายทอดเนื้ อหาจากวัสดุแต่ละประเภทที่ใชูเฉพาะ
อุปกรณ์นั้นเพื่อใหูเป็ นภาพปรากฏขึ้นบนจอเช่นเครื่องฉายขูามศีรษะใชูกับแผ่น
โปร่งใส เครื่องฉายสไลด์ ใชูกับแผ่นฟิ ล์มสไลด์ หรือใหูทัง้ ภาพและเสียง เช่น
เครื่องฉายภาพยนตร์ฟิล์ม เครื่องเล่นดีวีดีใชูกับวีซีดีและดีวีดี เหล่านี้เป็ นตูน
นอกจากนี้ยังอาจรวมเครื่องถ่ายทอดสัญญาณ คือ เครื่องแอลซีดีท่ีใชูถ่ายทอด
สัญญาณจากคอมพิวเตอร์หรือเครื่องเล่นวีซีดี เขูาไวูในเครื่องดูวย
เพื่อ
นำ าสัญญาณภาพจากอุปกรณ์เหล่านั ้นขึ้นจอภาพ
3. สื่อเสียง (audio materials and equipment) เป็ นวัสดุและ
อุปกรณ์อิเล็กทรอนิ กส์
เพื่อการสื่อสารดูวยเสียง อุปกรณ์เครื่องเสียงจะ
ใชูถ่ายทอดเนื้ อหาจากวัสดุแต่ละประเภทที่ใชูเฉพาะกับอุปกรณ์นั้นเพื่อเป็ นเสียง
ใหูไดูยิน เช่น เครื่องเล่นซีดีใชูกับแผ่นซีดี เครื่องเล่น/บันทึกเทปใชูกับเทป
เสียง หรืออาจเป็ นอุปกรณ์ในการถ่ายทอดสัญญาณเสียงดังเช่นวิทยุท่ีรับ
สัญญาณเสียงจากแหล่งส่งโดยไม่ตูองใชูวัสดุใดๆในการนำ าเสนอเสียง
สื่อแบ่งตามประสบการณ์การเรียนรู้
การแบ่งประเภทของสื่อการสอน ถูาแบ่งตามระดับประสบการณ์ของผู้
เรียน ซึ่ง เดล
(Dale 1969:107) ไดูแบ่งสื่อการสอนออกเป็ น 10
ประเภท โดยพิจารณาจากลักษณะของประสบการณ์ท่ีไดูรับจากสื่อการสอน
ประเภทนั ้น โดยยึดเอาความเป็ นร้ปธรรมและนามธรรมเป็ นหลักในการแบ่ง

ประเภท และไดูเรียงลำาดับจากประสบการณ์ท่ีเป็ นร้ปธรรมที่สุดประสบการณ์ ที่
เป็ นนามธรรมที่สุด (Abstract Concrete Continuum) เรียกว่า “กรวย
ประสบการณ์” (Cone of Experience) ดังแผนภ้มิท่ี 1

แผนภูมิท่ี 1 แสดงกรวยประสบการณ์ของ เอ็ดการ์ เดล

แหล่งที่มา : Dale, Edgar. (1969 : 107). Audio – Visual

Materials of Instruction. Chicago : University of Chicago
Press

ขัน
้ ที่1 ประสบการณ์ตรงและมีความม่่งหมาย (Direct Purposeful

Experience) เป็ นประสบการณ์ท่ีเป็ นรากฐานของประสบการณ์ทัง้ ปวง เพราะ
ไดูเรียนรู้จากประสบการณ์จริง
ไดูเห็น ไดูยินเสียง ไดูสัมผัสดูวย
ตนเอง เช่น การเรียนจากของจริง (Real object) ไดูร่วม กิจกรรมการเรียน
ดูวยการลงมือกระทำา เป็ นตูน

ขัน
้ ที่ 2 ประสบการณ์จำาลอง (Contrived Simulation Experience)
จากขูอจำากัดที่ไม่สามารถจัดการเรียนการสอนจากประสบการณ์จริงใหูแก่ผู้เรียน
ไดู เช่น ของจริงมีขนาดใหญ่หรือเล็กเกินไป มีความซับซูอน มีอันตราย จึงใชู
ประสบการณ์จำาลองแทน เช่น การใชูหุ่นจำาลอง (Model) ของตัวอย่าง
(Specimen) เป็ นตูน

ขัน
้ ที่ 3 ประสบการณ์นาฏการ (Dramatized Experience) เป็ น
ประสบการณ์ท่ีจด
ั ขึ้นแทนประสบการณ์จริงที่เป็ นอดีตไปแลูว หรือเป็ นนามธรรม
ที่ยากเกินกว่าจะเขูาใจและไม่สามารถ
ใชูประสบการณ์จำาลองไดู เช่น
การละเล่นพื้นเมือง ประเพณี ต่างๆ เป็ นตูน
ขัน
้ ที่ 4 การสาธิต (Demonstration) คือ การอธิบายขูอเท็จจริง ความ
จริง และกระบวนการที่สำาคัญดูวยการแสดงใหูเห็นเป็ นลำาดับขัน
้ การสาธิตอาจ
ทำาไดูโดยคร้เป็ นผู้สาธิต นอกจากนี้อาจใชูภาพยนตร์ สไลด์และฟิ ล์มสตริป
แสดงการสาธิตในเนื้ อหาที่ตูองการสาธิตไดู
ขัน
้ ที่ 5 การศึกษานอกสถานที่ (Field Trip) การพานั กเรียนไปศึกษายัง
แหล่งความรู้นอกหูองเรียน เพื่อเปิ ดโอกาสใหูนักเรียนรู้หลายๆดูาน ไดูแก่ การ
ศึกษาความรู้จากสถานที่สำาคัญ เช่น โบราณสถาน โรงงาน อุตสาหกรรม
เป็ นตูน
ขัน
้ ที่ 6 นิ ทรรศการ (Exhibition) คือ การจัดแสดงสิ่งต่างๆ รวมทัง้ มีการ
สาธิตและการฉายภาพยนตร์ประกอบเพื่อใหูประสบการณ์ในการเรียนรู้แก่ผู้
เรียนหลายดูาน ไดูแก่ การจัดปู ายนิ ทรรศการ การจัดแสดงผลงานนั กเรียน
ขัน
้ ที่ 7 ภาพยนตร์ และโทรทัศน์ (Motion Picture and Television) ผู้
เรียนไดูเรียนดูวยการเห็นและไดูยินเสียงเหตุการณ์ และเรื่องราวต่างๆ ไดูมอง
เห็นภาพในลักษณะการเคลื่อนไหวเหมือนจริง
ไปพรูอมๆกัน
ขัน
้ ที่ 8 การบันทึกเสียง วิทย่ และภาพนิ่ ง (Recording, Radio and

Picture) ไดูแก่ เทปบันทึกเสียง แผ่นเสียง วิทยุ ซึ่งตูองอาศัยเรื่องการขยาย
เสียง ส่วนภาพนิ่ ง ไดูแก่ ร้ปภาพทัง้ ชนิ ดโปร่งแสงที่ใชูกับเครื่องฉายภาพขูาม
ศีรษะ(Overhead projector) สไลด์ (Slide) ภาพนิ่ งจากคอมพิวเตอร์

และ

ภาพบันทึกเสียงที่ใชูกับเครื่องฉายภาพทึบแสง(Overhead

projector)
ขัน
้ ที่ 9 ทัศนสัญลักษณ์ (Visual Symbol) มีความเป็ นนามธรรมมาก
ขึ้น จำาเป็ นที่จะตูองคำานึ งถึงประสบการณ์ของผู้เรียนเป็ นพื้นฐาน ในการเลือกนำ า
ไปใชู สื่อที่จด
ั อย่้ในประเภทนี้ คือ แผนภ้มิ แผนสถิติ -ภาพโฆษณา การ์ต้น
แผนที่ และสัญลักษณ์ต่างเป็ นตูน
ขัน
้ ที่ 10 วจนสัญลักษณ์ (Verbal Symbol) เป็ นประสบการณ์ขัน

สุดทูาย ซึ่งเป็ นนามธรรมที่สุด ไม่มีความคลูายคลึงกันระหว่างวจนสัญลักษณ์กับ
ของจริง ไดูแก่ การใชูตัวหนั งสือแทนคำาพ้ด
สื่อแบ่งตามทรัพยากรการเรียนรู้
ทรัพยากร หมายถึง สิ่งทัง้ ปวงที่มีค่า ทรัพยากรการเรียนรู้ (learning

resources) จึงหมายถึงทุกสิ่งที่มีอย่้ในโลกไม่ว่าจะเป็ นสิ่งที่เกิดขึ้นเองโดย
ธรรมชาติหรือสิ่งที่คนประดิษฐ์ขึ้นมาเพื่อใชูในการเรียนรู้ โดนั ลด์ พี. อีลี

(Donald P. Ely) (Ely, 1972:36:42) ไดูจำาแนกสื่อการเรียนการสอน

ตามทรัพยากรการเรียนรู้ 5 ร้ปแบบ โดยแบ่งไดูเป็ นสื่อที่ออกแบบขึ้นเพื่อ จุด
มุ่งหมายทางการศึกษา

(by design) และสื่อที่มีอย่้ทัว่ ไปแลูวนำ ามา

ประยุกต์ใชูในการเรียนการสอน (by utiliegation) ไดูแก่

1. คน (people) “คน” ในทางการศึกษาโดยตรงนั ้น หมายถึง บุคคลที่
อย่้ในระบบของโรงเรียน ไดูแก่ คร้ ผู้บริหาร ผู้แนะนำ าการศึกษา ผู้ช่วยสอน
หรือผู้ท่ีอำานวยความสะดวกดูานต่างๆเพื่อใหูผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ ส่วน “คน”
ตามความหมายของการประยุกต์ใชู ไดูแก่คนที่ทำางานหรือมีความชำานาญงานใน
แต่ละสาขาซึ่งมีอย่้ในวงสังคมทัว่ ไป คนเหล่านี้เป็ น “ผู้เชี่ยวชาญ” ซึ่งถึงแมูมิใช่
นั กศึกษาแต่สามารถจะช่วยความสะดวกหรือเชิญมาเป็ นวิทยาการเพื่อเสริมการ
เรียนรู้ไดูในการใหูความรู้แต่ละดูาน อาทิเช่น ศิลปิ น นั กการเมือง นั กธุรกิจ ช่าง
ซ่อมเครื่อง

2. วัสดุ(materials) ในการศึกษาโดยตรงเป็ นประเภทที่บรรจุเนื้ อหาบท
เรียนโดยร้ปแบบของวัสดุมิใช่ส่ิงสำาคัญที่ตูองคำานึ งถึง เช่น หนั งสือ สไลด์
แผนที่ แผ่นซีดี หรือสื่อต่างๆที่เป็ นทรัพยากรในการเรียนการสอนนั ้นจะมี
ลักษณะเช่นเดียวกับวัสดุท่ีใชูในการศึกษาดังกล่าวเพียงแต่ว่าเนื้ อหาที่บรรจุใน
วัสดุส่วนมากจะอย่้ในร้ปของการใหูความบันเทิง เช่น คอมพิวเตอร์ หรือ
ภาพยนตร์สารคดีชีวิตสัตว์ส่ิงเหล่านี้ถ้กมองไปในร้ปแบบของความบันเทิงแต่
สามารถใหูความรู้ในเวลาเดียวกัน
3. อาคารสถานที่ (settings) หมายถึง ตัวตึก ที่ว่าง สิ่งแวดลูอม ซึ่งมี
ผลเกี่ยวกับทรัพยากรร้ปแบบอื่นๆที่กล่าวมาแลูวและมีผลกับผู้เรียนดูวย สถาน
ที่สำาคัญในการศึกษา ไดูแก่ตึกเรียนและสถานที่ท่ีออกแบบมาเพื่อการเรียนการ
สอนโดยรวม เช่นหูองสมุด หอประชุม ส่วนสถานที่ต่างๆ
ในชุมชนก็
สามารถประยุกต์ใหูเป็ นทรัพยากรสื่อสารเรียนการสอน ไดูเช่น โรงงาน ตลาด
สถานที่ ทาง ประวัติศาสตร์เช่น พิพิธภัณฑ์ เป็ นตูน
4. เครื่องมือและอุปกรณ์ (tools and equipment) เป็ นทรัพยากร
ทางการเรียนรู้เพื่อช่วยในการผลิตหรือใชูร่วมกับทรัพยากรอื่นๆ ส่วนมากมัก
เป็ น โสตทัศน้ปกรณ์หรือเครื่องมือต่างๆ ที่นำามา
ใชูประกอบหรืออำานวย
ความสะอาดในการเรียนการสอน เช่นเครื่องฉายขูามศีรษะ คอมพิวเตอร์
เครื่องถ่ายเอกสาร หรือแมูแต่ตะป้ ไขควง เหล่านี้เป็ นตูน
5. กิจกรรม (activities) โดยทัว่ ไปแลูวกิจกรรมที่ใชูในการเรียนการสอน
มักจัดขึ้นเพื่อร่วมกระทำาทรัพยากรอื่นๆ หรือเป็ นเทคนิ ควิธีการพิเศษเพื่อการ
เรียนการสอน เช่น เกม การสัมมนา การจัดทัศนศึกษา กิจกรรมเหล่านี้มักมี
วัตถุประสงค์เฉพาะที่ตัง้ ขึ้น โดยมีการใชูวัสดุการเรียนเฉพาะแต่ละวิชา หรือวิธี
การพิเศษในการเรียนการสอน
ค่ณค่าของสื่อการสอน
สื่อการสอนนั บว่าเป็ นสื่อสำาคัญในการเรียนรู้เนื่ องจากเป็ นตัวกลางในการ
ถ่ายทอดเนื้ อหาจากผู้สอนไปยังผู้เรียน หรือเป็ นใหูผู้เรียนไดูเรียนรู้ดูวยตนเอง
ดังนั ้น สื่อการสอนจึงนำ ามาใชูประโยชน์ไดูทัง้ กับผู้เรียนและผู้สอน ดังนี้
สื่อกับผู้เรียน สื่อการเรียนการสอนมีความสำาคัญและคุณค่าต่อผู้เรียนดังนี้

- เป็ นสิ่งช่วยใหูเกิดการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ เพราะช่วยใหูผู้เรียน
สามารถเขูาใจเนื้ อหาบทเรียนที่ยุ่งยากซับซูอนไดูง่ายขึ้นในระยะเวลาอันสัน
้ และ
ช่วยใหูเกิดความคิดรวบยอดในเรื่องนั ้นไดูอย่างถ้กตูองและรวดเร็ว
- สื่อจะช่วยกระตูุนและสรูางความเขูาใจใหูกับผู้เรียนทำาใหูเกิดความรู้
สนุกสนานและไม่รู้สก
ึ เบื่อหน่ ายการเรียน
- การใชูส่ ือจะทำาใหูผู้เรียนมีความเขูาใจตรงกันหากเป็ นเรื่องของ
นามธรรมและยากต่อความเขูาใจ และช่วยใหูเกิดประสบการณ์ร่วมกันในวิชาที่
เรียน
- สื่อช่วยใหูผู้เรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียน ทำาใหูเกิด
มนุษยสัมพันธ์อันดีในระหว่างผู้เรียนดูวยกันเองและกับผู้สอนดูวย
- สรูางเสริมลักษณะที่ดีในการศึกษาคูนควูาหาความรู้ ช่วยใหูผู้เรียน
เกิดความคิดสรูางสรรค์จากการใชูส่ ือเหล่านี้
- ช่วยแกูปัญหาเรื่องของความแตกต่างระหว่างบุคคลโดยการจัดใหูมก
ี าร
ใชูส่ ือในการศึกษารายบุคคล
สื่อกับผู้สอน สื่อการเรียนการสอนมีความสำาคัญและคุณค่าต่อผู้สอนดังนี้
- การใชูวัสดุอุปกรณ์ต่างๆประกอบการเรียนการสอน เป็ นการช่วยใหู
บรรยากาศในการสอนน่ าสนใจยิ่งขึ้น ทำาใหูผู้สอนมีความกระตือรือรูนในการ
สอนมากกว่าวิธก
ี ารที่เคยใชูการบรรยายแต่เพียงอย่างเดียว และเป็ นการสรูาง
ความเชื่อมัน
่ ในตัวเองใหูเพิ่มขึ้นดูวย
- ช่วยแบ่งเบาภาระของผู้สอนในดูานการเตรียมเนื้ อหาเพราะสามารถนำ า
สื่อมาใชูซำา้ ไดู และบางอาจใหูนักศึกษาเนื้ อหาจากสื่อไดูเอง
- เป็ นการกระตูุนใหูผู้สอนตื่นตัวอย่้เสมอในการเตรียมและผลผลิตวัสดุ
และเรื่องราวใหม่ๆเพื่อใชูเป็ นสื่อการสอน ตลอดจนคิดคูนเทคนิ ควิธีการต่างๆ
เพื่อใหูการเรียนรู้น่าสนใจยิ่งขึ้น

อย่างไรก็ตาม สื่อการสอนจะมีคุณค่าต่อเมื่อผู้สอนไดูนำาไปใชูอย่างเหมาะ
สมและถ้กวิธีดังนั ้น ก่อนที่จะนำ าสื่อแต่ละอย่างไปใชู ผู้สอนควรจะศึกษาถึง
ลักษณะและคุณสมบัติของสื่อการสอนขูอดีและขูอจำากัดอันเกี่ยวเนื่ องกับตัวสื่อ
และการใชูส่ ือแต่ละอย่าง ตลอดจนการผลิตและการใชูส่ ือใหูเหมาะสมกับสภาพ
การเรียนการสอนดูวย ทัง้ นี้เพื่อใหูการจัดการการเรียนการสอนบรรลุผลตามจุด
มุ่งหมายและวัตถุประสงค์ท่ีวางไวู
หลักการเลือกสื่อการสอน
การเลือกสื่อการสอนเพื่อนำ ามาใชูประกอบการสอนเพื่อใหูผู้เรียนเกิดการ
เรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพนั ้นเป็ นสิ่งสำาคัญยิ่ง โดยผู้สอนจะตูองตัง้
วัตถุประสงค์นั้นเป็ นตัวชีน
้ ำ าในการเลือกสื่อการสอนที่เหมาะสมต่อการเรียนรู้
นอกจากนี้ยังมีหลักการอื่นๆ เพื่อประกอบการพิจารณา คือ
- สื่อนั ้นตูองสัมพันธ์กับเนื้ อหาบทเรียนและจุดมุ่งหมายที่จะสอน
- เลือกสื่อที่มีเนื้ อหาถ้กตูอง ทันสมัย น่ าสนใจ และเป็ นสื่อที่ใหูผลต่อ
การเรียนการสอนมากที่สด
ุ ช่วยใหูผู้เรียนเขูาใจเนื้ อหานั ้นไดูดีเป็ นลำาดับขัน
้ ตอน
เรียน

- เป็ นสื่อที่เหมาะสมกับวัย ระดับชัน
้ ความรู้ และประสบการณ์ของผู้
- สื่อนั ้นควรสะดวกในการใชู มีวิธีใชูไม่ซับซูอนยุ่งยากจนเกินไป

จริง

- ตูองเป็ นสื่อที่มีคุณภาพ มีเทคนิ คการผลิตที่ดี มีความชัดเจนและเป็ น

- มีราคาไม่แพงจนเกินไป หรือถูาจะผลิตเองควรคูุมกับเวลาและการ
ลงทุน

หลักการใช้ส่ ือการสอน
ภายหลังจากที่ผู้สอนไดูเลือกและตัดสินใจแลูวว่าจะใชูส่ ือประเภทใดบูางใน
การสอนเพื่อใหูเรียนสามารถเรียนรู้จากการถ่ายทอดเนื้ อหาของสื่อนั ้นไดูดีท่ีสด

ผู้สอนจำาเป็ นตูองมีหลักในการใชูส่ ือการสอนตามลำาดับดังนี้
- เตรียมตัวผู้สอน เป็ นการเตรียมตัวในการอ่าน ฟั งหรือด้เนื้ อหาที่อย่้
ในสื่อที่จะใชูว่ามีเนื้ อหาถ้กตูอง ครบถูวน และตรงกับที่ตูองการหรือไม่ ถูาสื่อ
นั ้นมีเนื้ อหาไม่ควร ผู้สอนจะเพิ่มโดยวิธีใดในจุดไหนบูาง จะมีวิธีใชูส่ ืออย่างไร
เช่น ใชูภาพนิ่ งเพื่อเป็ นการนำ าบทเรียนที่จะสอน แลูวอธิบายเนื้ อหาเกี่ยวกับบท
เรียนนั ้น ต่อจากนั ้นเป็ นการใหูชมวีดิทัศน์เพื่อเสริมความรู้ และจบลงโดยการ
สรุปดูวยแผ่นโปร่งใสหรือสไลด์ในโปรแกรม PowerPoint อีกครัง้ หนึ่ งดังนี้
เป็ นตูน ขัน
้ ตอนเหล่านี้ผู้สอนตูองเตรียมตัวโดยเขียนลงในแผนการสอนเพื่อการ
ใชูส่ ือไดูถ้กตูอง
- เตรียมจัดสภาพแวดล้อม โดยการจัดเตรียมวัสดุ เครื่องมือ และ
อุปกรณ์ท่ีจำาเป็ นตูองใชูใหูพรูอม ตลอดจนตูองเตรียมสถานที่หรือหูองเรียนใหู
อย่้ในสภาพที่เหมาะสมดูวย เช่น มีปากกาเขียนแผ่นโปร่งใสพรูอมแผ่นโปร่งใส
แถบวีดิทัศน์ท่ีนำามาฉายมีการกรอกกลับตัง้ แต่ตูนเรื่องโทรทัศน์ต่อเขูากับเครื่อง
เล่นวีดิทัศน์เรียบรูอย ที่นั่งของผู้เรียนอย่้ในระยะที่เหมาะสม ฯลฯ สภาพ
แวดลูอมและ
ความพรูอมต่างๆเหล่านี้จะเป็ นสิ่งที่ช่วยในการเรียนการ
สอนเป็ นไปดูวยความสะดวกราบรื่นไม่เสียเวลา
- เตรียมพร้อมผู้เรียน เป็ นการเตรียมผู้เรียนโดยมีการแนะนำ าหรือใหู
ความคิดรวบยอดว่าเนื้ อหาในสื่อเป็ นอย่างไร เพื่อใหูผู้เรียนเตรียมในการฟั งด้
หรืออ่านเนื้ อหาจากสื่อนั ้นใหูเขูาใจไดูดีและสามารถจับประเด็นสำาคัญของเนื้ อหา
ไดู หรือหากผู้เรียนมีการใชูส่ ือดูวยตนเองผู้สอนตูองบอกวิธีการใชูในกรณี ท่ีเป็ น

อุปกรณ์ท่ีผู้เรียนจะตูองมีกิจกรรมอะไรบูาง เช่น มีการทดสอบ การอภิปราย
การแสดง หรือการปฏิบัติ ฯลฯ เพื่อผู้เรียนจะเตรียมตัวไดูถ้กตูอง
- การใช้ส่ ือ ผู้สอนตูองใชูส่ ือใหูเหมาะกับขัน
้ ตอนที่เตรียมไวูแลูวเพื่อ
ดำาเนิ นการสอนไดูอย่างราบรื่น และตูองควบคุมการเสนอสื่อใหูถ้กตูอง ตัวอย่าง
เช่น ในการฉายวีดิทัศน์ ผู้สอนตูองปรับภาพที่ออกทางเครื่องรับโทรทัศน์ใหู
ชัดเจน ปรับเสียงอย่าใหูดังจนรบกวนหูองเรียนอื่นหรือค่อยเกินไปจนผู้เรียนที่
นั่ งอย่้หลังหูองไม่ไดูยิน ด้วา่ มีแสงตกลงบนพื้นจอหรือไม่ หากใชูเครื่องฉายภาพ
ขูามศีรษะตูองปรับระยะเครื่องฉายไม่ใหูภาพเบีย
้ ว (keystone effect) ดังนี้
เป็ นตูน
- การประเมินติดตามผล หลังจากมีการเสนอสื่อแลูว ควรมีการ
ประเมินและติดตามผลโดยการใหูผู้เรียนตอบคำาถาม อภิปราย หรือเขียน
รายงาน เพื่อเป็ นการทดสอบว่าผู้เรียนเขูาใจบทเรียนและเรียนรู้จากสื่อที่เสนอ
ไปนั ้นอย่างถ้กตูองหรือไม่ เพื่อผู้สอนจะไดูสามารถทราบจุดบกพร่องและแกูไข
ปรับปรุงการสอนของตนไดู
ขัน
้ ตอนการใช้ส่ ือการสอน
การใชูส่ ือการสอนนั ้นอาจใชูเฉพาะขัน
้ ตอนใดขัน
้ ตอนหนึ่ งของการสอน
หรือจะใชูในทุกขัน
้ ตอนก็ไดู ดังนี้
- ขัน
้ นำ าสู่บทเรียน เพื่อกระตูุนใหูเรียนเกิดความสนใจในเนื้ อหาที่กำาลัง
จะเรียนสื่อที่ใชูในขัน
้ นี้จึงเป็ นสื่อที่แสดงเนื้ อหากวูางๆ หรือเนื้ อหาที่เกี่ยวกับการ
เรียนในครัง้ ก่อนยังมิใช่ส่ ือที่เนู นเนื้ อหาเจาะลึกจริง อาจเป็ นสื่อที่เป็ นแนวปั ญหา
หรือเพื่อใหูผู้เรียนคิด และควรเป็ นสื่อที่ง่ายต่อการนำ าเสนอในระยะเวลาอันสัน

เช่น ภาพ บัตรคำา หรือเสียง เป็ นตูน
- ขัน
้ ดำาเนิ นการสอนหรือประกอบกิจกรรมการเรียน เป็ นขัน
้ ตอนที่
สำาคัญเพราะจะใหูความรู้เนื้ อหาอย่างละเอียดเพื่อสนองวัตถุประสงค์ท่ีตัง้ ไวู ผู้
สอนจึงตูองเลือกสื่อใหูตรงกับเนื้ อหาและวิธีการสอนหรืออาจจะใชูส่ ือประสม
ก็ไดู ตูองมีการจัดลำาดับขัน
้ ตอนการใชูส่ ือใหูเหมาะสมและสอดคลูองกับกิจกรรม
การเรียน การใชูส่ ือในขัน
้ นี้จะตูองเป็ นสื่อที่เสนอความรู้อย่างละเอียดถ้กตูอง
และชัดเจนแก่ผู้เรียน เช่น ของจริง แผ่นโปร่งใส กราฟ วีดิทัศน์ แผ่นวีซีดี
หรือการทัศนศึกษานอกสถานที่ เป็ นตูน

- ขัน
้ วิเคราะห์และฝึ กปฏิบัติ เป็ นการเพิ่มพ้นประสบการณ์ตรงแก่ผู้
เรียนเพื่อใหูผู้เรียน
ไดูทดลองนำ าความรู้ดูานทฤษฏีหรือหลักการที่เรียน
มาแลูวไปใชูแกูปัญหาในขัน
้ ฝึ กหัดโดยการลงมือ
ฝึ กปฏิบัติเอง สื่อในขัน
้ นี้
จึงเป็ นสื่อที่เป็ นประเด็นปั ญหา เทปเสียง สมุดแบบฝึ กหัด ชุดการเรียน หรือ
บทเรียนซีเอไอ เป็ นตูน
- ขัน
้ สร่ปบทเรียน เป็ นการเนู นยำา้ เนื้ อหาใหูมีความเขูาใจที่ตรงตาม
วัตถุประสงค์ท่ีวางไวู
ขัน
้ สรุปนี้ควรใชูเพียงระยะเวลานู อย เช่น แผนภ้มิ
โปร่งใส กราฟ เป็ นตูน
- ขัน
้ ประเมินผู้เรียน เป็ นการทดสอบว่าผู้เรียนสามารถเรียนรูห
้ รือ
เขูาใจสิ่งที่เรียนไปถ้กตูองมากนู อยเพียงใด และบรรลุตามวัตถุประสงค์เชิง
พฤติกรรมที่ตัง้ ไวูหรือไม่ สื่อในขัน
้ ประเมินนี้มักจะเป็ นคำาถามจากเนื้ อหาบท
เรียนโดยอาจมีภาพประกอบดูวยก็ไดู อาจนำ าบัตรคำาหรือสื่อที่ใชูขัน
้ กิจกรรมการ
เรียนมาถามอีกครัง้ หนึ่ ง และอาจเป็ นการทดสอบโดยการปฏิบัติจากสื่อหรือ
การกระทำาของผู้เรียนเพื่อทดสอบด้ว่าผู้เรียนสามารถมีทักษะจากการฝึ กปฏิบัติ
อย่างถ้กตูองครบถูวนตามวัตถุประสงค์ท่ีตัง้ ไวูหรือไม่

ประเภทและค่ณสมบัติของสื่อการสอน
สื่อการสอนประเภทไม่ใช้เครื่องฉาย
วัสด่ อ่ปกรณ์ เทคนิ ควิธีการ
วัสด่ / อ่ปกรณ์ / วิธี
การ
สิ่งพิมพ์ต่างๆเช่น
หนั งสือ

ข้อดี
เป็ นสื่อการเรียนรู้ท่ีดี -

ข้อจำากัด
ถูาจะใหูไดูส่ิงพิมพ์ท่ี

ตำาราเรียน คู่มือ
วารสาร ฯลฯ

ที่สุดวิธีหนึ่ ง
- สามารถอ่านไดูตาม
อัตราความสามารถแต่ละ
บุคคล
- เหมาะสำาหรับการ
อูางอิง
-

ของจริง ของตัวอย่าง

ง่าย

สะดวกในการพกพา

คุณภาพดีตูองใชูตูนทุนใน
การผลิตส้ง
- บางครัง้ ตูองพิมพ์ใหม่
เพื่อปรับปรุงขูอม้ลที่ลูาสมัย
- ผู้ท่ีไม่รห
ู้ นั งสือไม่
สามารถอ่านหรือทบทวนใหู
เขูาใจไดู

- ไม่สะดวกในการแกูไข
ทำาสำาเนาจำานวนมากไดู ปรับปรุง

แสดงภาพไดูตามความ - บางครัง้ อาจจะลำาบากใน
เป็ นจริง
การจัดหา
- สัมผัสไดูดูวยประสาท - ของบางสิ่งอาจมีขนาด
สัมผัสทัง้ หูา
ใหญ่เกินกว่าจะนำ ามาแสดง
ไดู
- สามารถจับตูองและ
- บางครัง้ ของนั ้นอาจมี
พิจารณารายละเอียดไดู
ราคาส้งเกินไป
-

ปกติเหมาะสำาหรับ

-

การเสนอต่อกลุ่มย่อย

-

เก็บรักษาลำาบาก

ของจำาลอง ห่่นจำาลอง - อย่้ในลักษณะ 3 มิติ - ตูองอาศัยความชำานาญ
ขนาดเท่า ย่อส่วน
ในการผลิตส่วนมากจะราคา
หรือ ขยายของจริง
แพง
- สามารถจับตูอง
พิจารณารายละเอียดไดู

- เหมาะในการนำ าเสนอที่ - ปกติเหมาะสำาหรับการ
ไม่สามารถมองเห็นไดูดูวย แสดงต่อกลุ่มย่อย
ตาเปล่า (เช่น ลักษณะของ
อวัยวะภายในร่างกาย)
- สามารถใชูแสดงหนู าที่
และลักษณะส่วนประกอบ

- ถูาทำาไดูไม่เหมือนของ
จริงทุกประการ บางครัง้ อาจ
ทำาใหูเกิดความเขูาใจผิดไดู

- ช่วยในการเรียนรู้และ
การปฏิบัติทักษะชนิ ดต่างๆ

วัสด่กราฟิ ก เช่น
แผนภูมิ แผนภาพ
กราฟ การ์ตูน
ภาพถ่าย ภาพวาด
ฯลฯ

- ห่น
ุ บางอย่างสามารถ
ผลิตไดูดวู ยวัสดุทูองถิ่นที่
หาไดูง่าย
ช่วยในการชีใ้ หูเห็น
ความสัมพันธ์ระหว่าง
เนื้ อหา

- เหมาะสำาหรับการเรียน
ในกลุ่มเล็ก

- งานกราฟิ กที่มีคุณภาพ
- ช่วยแสดงลำาดับขัน
้ ตอน ดี จำาเป็ นตูองใชูช่างเทคนิ ค
ของเนื้ อหา
ที่มีความชำานาญในการผลิต
- สามารถจัดหาไดูง่ายจาก - การใชูภาพบางประเภท
สิ่งพิมพ์ต่างๆ
เช่นภาพตัดส่วน

(sectional drawings)
- ผลิตไดูง่ายและสามารถ
หรือภาพการ์ต้นอาจไม่ช่วย
ผลิตไดูจำานวนมาก
ใหูกลุ่มเปู าหมายเกิดความ
เขูาใจดีขึ้นเพราะไม่สามารถ
- เก็บรักษาไดูง่ายดูวยวิธี สัมพันธ์กับของจริงไดู
ผนึ กภาพ

กระดานชอล์ก
กระดานขาว

-

ตูนทุนในการผลิตตำ่า

- สามารถเขียนงาน
กราฟิ กไดูหลายชนิ ด
- ช่วยในการสรูางความ
เขูาใจตามลำาดับเรื่องราว
เนื้ อหา

- ผู้สอนตูองหันหลังใหู
กลุ่มผู้เรียนเมื่อเขียน
กระดานทำาใหูไม่สามารถ
ควบคุมชัน
้ เรียนไดูดี
- สามารถอ่านขูอความ
บนกระดานไดูไม่ไกลมาก
นั ก ทำาใหูกลุ่มผู้เรียนมี
จำานวนจำากัด
- ภาพ หัวขูอ หรือ
ประเด็น คำาบรรยายตูองถ้ก
ลบไม่สามารถนำ ามาใชูไดูอีก
- ผู้สอนตูองมีความ
สามารถในการเขียน
กระดานพอสมควร

กระดานผ้าสำาลีและ
กระดานแม่เหล็ก

- สามารถนำ ากลับมาใชูไดู - ไม่เหมาะสำาหรับผู้เรียน
อีก
กล่ม
ุ ใหญ่
- วัสดุในการผลิตหาง่าย
และสามารถผลิตไดูเอง
- เหมาะสำาหรับแสดง
ความเกี่ยวกันของลำาดับขัน

ตอนเนื้ อหา
- ช่วยดึงด้ดความสนใจ
-

สามารถใหูกลุ่มผู้เรียน

ร่วมใชูเพื่อสรูางความสนใจ

การจัดทัศนศึกษานอก ผู้เรียนสามารถ
- ตูองใชูเวลาและค่าใชู
สถานที่
สังเกตการณ์และมีส่วนร่วม จ่ายในการเดินทาง
ไดูดูวยตนเอง
- จัดเฉพาะผู้เรียนกลุ่ม
- เปิ ดโอกาสใหูผู้เรียน
ย่อย
ร่วมทำางานเป็ นกลุ่มและ
สรูางสรรค์ความรับผิดชอบ - ตูองเตรียมการและ
ร่วมกัน
วางแผนโดยละเอียด
รอบคอบ
- สามารถจ้งใจเป็ นราย
บุคคลไดูดี
เกม
- ดึงด้ดความสนใจใหู
- กิจกรรมที่มก
ี ารแข่งขัน
สนุกในกิจกรรมการเรียน

จะใชูไม่ไดูผลกับผู้เรียนที่
ไม่มีความชำานาญหรือไม่
- มีความแปลกใหม่แตก ชอบการแข่งขัน
ต่างไปจากการเรียนปกติ
- เกิดความไขวูเขวไดูง่าย
- สรูางบรรยากาศใหูรู้สก
ึ จึงตูองอธิบายกฎเกณฑ์และ
พอใจและผ่อนคลายแก่ผู้ วิธีการเล่นอย่างถ้กตูอง
เรียน

- ตูองระวังในการเลือก
- ดึงความสนใจในงานที่ เกมที่มีการออกแบบใหูตรง
ตูองทำาซำา้ ๆกันไดูดีกว่าการ กับทักษะในการเรียน
เรียนดูวยการฝึ กฝน
ธรรมดา

การจำาลอง(simulation) - มีการฝึ กปฏิบัติทักษะ - ผู้เรียนตูองใชูเวลามาก
ในโลกของจริงภายใตู
ในสถานการณ์ของปั ญหา
เช่น บทบาทสมม่ติ
สภาวะที่คลูายคลึงกับชีวิต และทดลองดูวยวิธีการต่างๆ
เครื่องจำาลอง
จริง
- การใหูเรียนในสภาวะ
- สามารถฝึ กปฏิบัติ
จำาลองที่ง่ายกว่าความเป็ น

กิจกรรมที่เสี่ยงอันตรายไดู
โดยไม่เสี่ยงอันตรายไดูโดย
ไม่เสี่ยงกับการบาดเจ็บหรือ
เสียชีวิต

การจัดนิ ทรรศการ

- การจำาลองมีแต่เฉพาะ
ลักษณะสำาคัญของ
สถานการณ์โดยละทิง้ ราย
ละเอียดต่างๆเพื่อใชูไดูอย่าง
สะดวกไม่ยุ่งยากแก่ความ
เขูาใจ
- เป็ นการใหูการศึกษา
เพื่อการเรียนรู้ดูวยตนเอง
โดยไม่ตูองมีคร้บรรยาย

จริงอาจทำาใหูเกิดความเขูาใจ
ผิดไดูถูาตูองเผชิญกับ
สถานการณ์ในชีวิตจริงที่ไม่
ง่ายดายเหมือนที่เคยปฏิบัติ
มา

- สถานที่จัดอาจไม่เหมาะ
สมทำาใหูไม่มีผู้ชมมากเท่าที่
ควร

- เรูาใหูเกิดความสนใจใฝ่ - อาจมีงบประมาณไม่
รู้ ในเรื่องราวที่เสนอ
เพียงพอทำาใหูไม่สามารถ
จัดหาสื่อไดูตามตูองการ
- ช่วยใหูผู้เรียนเกิดความ
คิดสรูางสรรค์ในการจัดสื่อ - หากขาดการ
ประกอบเนื้ อหาบทเรียนที่ ประชาสัมพันธ์ท่ีจ้งใจจะ
จะนำ าเสนอ
ทำาใหูมีผู้ชมนู อยส่งผล
ใหูการจัดไม่ประสบผลตาม
- เสริมสรูางความรับผิด ที่ตัง้ จุดมุ่งหมายไวู
ชอบของแต่ละบุคคลและ
สรูางความสามัคคีในกลุ่ม

การสาธิต

- การนำ าเสนอการปฏิบัติ - ผู้สอนตูองมีทักษะ
และกรรมวิธีใหูเห็นอย่าง ความชำานาญในวิธีการสาธิต
เป็ นขัน
้ ตอนไดูชัดเจน
เป็ นอย่างดีจึงจะสามารถ
ดำาเนิ นการไดูอย่างราบรื่น

- ใชูสอนทักษะไดูเป็ น
อย่างดี

- อาจเสียค่าใชูจ่ายส้ง

- อาจไม่สามารถหาสถาน
- สรูางประสบการณ์ใหูผู้ ที่ท่ีเหมาะสมในการสาธิตไดู
เรียนมีการรับรูร้ ่วมกัน
- กระตูุนใหูมีการซักถาม
และปฏิบัติตามขัน
้ ตอนไดู

การสอนแบบโปรแกรม - ผู้เรียนสามารถเรียน
ตามความสามารถของตน

- ตูองการออกแบบการ
เรียนที่ดีโดยผู้เชี่ยวชาญจึง
จะทำาใหูการเรียนมี
ประสิทธิภาพส้งสุดไดู

- ผู้เรียนจะตูองมีส่วน
ร่วมอย่างกระฉั บกระเฉงใน
การเรียนในบทเรียน
การเรียนและไดูรับผลปู อน กลับทันที
เดียวซำา้ ๆกันอาจทำาใหูเกิด
ความเบื่อหน่ ายในการเรียน
- ใหูรป
้ แบบการเรียนรู้ท่ี ไดู
เชื่อถือไดู

- ใหูประสิทธิผลส้งกว่า
การสอนแบบธรรมดา

- เป็ นลักษณะการสอน
รายบุคคลจึงอาจทำาใหูผู้
เรียนขาดปฏิสัมพันธ์ทาง
สังคม

สื่อการเรียนการสอนประเภทใช้เครื่องฉาย
วัสด่และอ่ปกรณ์ประเภทเสนอภาพนิ่ ง
วัสด่

ข้อดี

ข้อจำากัด

อ่ปกรณ์
แผ่นโปร่งใสและ
- สามารถใชูไดูในที่มีแสง - ถูาจะผลิตแผ่น
เครื่องฉายภาพข้าม
สว่าง
โปร่งใสมีลักษณะพิเศษ
ศีรษะ
จะตูองลงทุนส้ง
- เหมาะสำาหรับผู้เรียน
- ผู้เรียนไม่มบ
ี ทบาท
กลุ่มใหญ่
ร่วมในการใชูอุปกรณ์
- ผู้สอนหันหนู าเขูาหาผู้
เรียนไดู
- ผู้สอนสามารถเตรียม
แผ่นโปร่งใสไวูใชูล่วงหนู า
หรือสามารถเขียนลงไป
พรูอมทำาการบรรยายเพื่อ
เสริมสรูางความเขูาใจ
- แผ่นโปร่งใสบางประเภท
สามารถแสดงใหูการ
เคลื่อนไหวไดูบาู ง

สไลด์และเครื่องฉาย - เหมาะสำาหรับผู้เรียน
สไลด์
กลุ่มใหญ่และกลุ่มเล็ก

- ผลิตง่ายและทำาสำาเนาไดู

ตูองฉายในหูองมืดพอ
สมควรยกเวูนจะมีจอ
Daylight Screen

ง่ายเช่นกัน

- การถ่ายทำาชุดสไลด์
ที่ดีตูองมีการวางแผนทำา
- สามารถเปลี่ยนร้ปในการ
บทสคริปต์ การถ่ายทำา
สอนไดูตามความตูองการ และการจัดภาพเป็ นชุด
- สามารถปรับเปลี่ยนร้ป
ไดูตามความตูองการของ
เนื้ อเรื่อง
- ใชูสะดวก เก็บรักษาง่าย
- ใชูประกอบกับเครื่อง
บันทึกเสียงในการผสม
สัญญาณเสียงและภาพ
- สามารถใชูไดูกับเครื่อง
ฉายที่ใชูไฟฟู าหรือ
แบตเตอรี่

วัสด่ทึบแสงและ
เครื่องฉายภาพทึบ
แสง

- สามารถขยายภาพถ่าย - ตูองใชูเครื่องในหูอง
ภาพเขียนหรือวัสดุทึบแสง ที่มืดสนิ ทจึงจะเห็นภาพ
ใหูเป็ นภาพที่มองด้มีขนาด ขยายไดูชัดเจน
ใหญ่ไดู
- เครื่องฉายภาพทึบ
- ใชูเป็ นกลูองโทรทัศน์
แสงรุ่นเก่ามีขนาดใหญ่
วงจรปิ ดเพื่อเสนอภาพ
ทำาใหูขนยูายลำาบาก
เคลื่อนไหวของวัตถุและการ
สาธิตภายในหูองเรียนไดู - ตูองมีความระวังใน
การติดตัง้ และการเก็บ
- ใหูภาพที่ชัดเจน
เครื่องอย่างดี

สามารถขยายภาพและ
ขูอความจากสิ่งพิมพ์ใหูอ่าน
ไดูอย่างทัว่ ถึง
- สามารถใชูกลูองตัวรองที่
ฐานเครื่องเป็ นกลูองวีดิ
ทัศน์ท่ีไดู

เครื่องวีดีโอโปรเจก - ใชูกับอุปกรณ์ไดูหลาย - ถูาตูองการเสนอ
เตอร์ (video
ประเภท
ภาพคมชัดมากๆจะตูอง
ใชูเครื่องที่มีราคาส้ง
projector) หรือ
- สามารถเสนอภาพ
เครื่องแอลซีดี
- ตูองมีความรู้ในการ
ขนาดใหญ่จากอุปกรณ์
(crystal display)
ต่างๆ เพื่อใหูเห็นภาพไดู ต่อสายเขูากับเครื่องใหู
อย่างทัว่ ถึง โดยเฉพาะอย่าง ถ้กตูอง
ยิ่งการเรียนการสอนดูวย
คอมพิวเตอร์
- ตูองระวังในการใชู

งานและการปิ ด/เปิ ดเพื่อ
ถนอมหลอดฉาย

สื่อการสอนประเภทใช้เครื่องฉาย
วัสด่และอ่ปกรณ์ประเภทเสนอภาพเคลื่อนไหว

วัสด่
อ่ปกรณ์
โทรทัศน์
วงจรปิ ด

ข้อดี

ข้อจำากัด

- เหมาะสำาหรับผู้เรียนกลุ่มเล็ก - รับภาพไดูเฉพาะใน
และกลุ่มใหญ่
บริเวณที่กำาหนดไวูเท่านั ้น
- ใชูถ่ายทอดเหตุการณ์หรือ

- ถูาตูองการถ่ายทอดภาพ
หลายจุดตูองเสียค่าใชูจ่าย
การสอนที่ผู้เรียน/ผู้ชมไม่
ในการติดตัง้ จอภาพใน
สามารถรวมกันอย่้ในบริเวณที่
บริเวณต่างๆ
เรียน/ที่ชมพรูอมกันไดู

โทรทัศน์
วงจรเปิ ด

- สามรถใชูร่วมกับวีดีทัศน์ใน
การส่งภาพไดู

- สามารถใชูไดูกับผู้เรียนหรือ
ผู้ชมไม่จำากัดจำานวน และ
สามารถแพร่สัญญาณไปไดูใน
ระยะไกลๆ

- การจัดรายการที่ดีตูองใชู
ตูนทุนส้งมากและตูองใชู
ช่างเทคนิ คในการผลิต
รายการ

- ช่วยดึงด้ดความสนใจของผู้ - เป็ นสื่อสารทางเดียว
เรียน
ทำาใหูผู้เรียนไม่สามารถถาม
ขูอสงสัยไดูในทันที และผู้
- เหมาะสำาหรับการใชูจ้งใจ สอนไม่สามารถทราบการ
สรูางทัศนคติและเสนอปั ญหา ตอบสนองของผู้เรียนไดู
ใหูผู้เรียนคิดหรือเสริมสรูางการ
- รายการที่เสนออาจไม่
อภิปรายร่วมกัน
ตรงกับตารางสอนหรือบท
- ช่วยลดภาระของผู้สอนคือ เรียน
แทนที่จะตูองบรรยายหลายครัง้
หรือหลายแห่งในหัวขูอ
เดียวกันต่อผู้เรียนหลายกลุ่ม
ก็ใชูการแพร่สัญญาณไปยังที่
ต่างๆไดูในเวลาเดียวกัน

วิดีทศ
ั น์

- สามารถใชูไดูกับผู้เรียนกลุ่ม - ตูนทุนอุปกรณ์และการ
เล็กและกลุ่มใหญ่
ผลิตที่มีคุณภาพดีมีราคาส้ง
และตูองใชูช่างเทคนิ คใน
- สามารถซำา้ เมื่อผู้เรียนไม่
การผลิต/จัดรายการ
เขูาใจหรือทบทวน
- แสดงการเคลื่อนไหวของ
ภาพประกอบเสียงที่ใหูความ
รู้สึกใกลูเคียงของจริงมาก

แผ่นดีวีดี
(DVD:
digital

versatile
disc)

- ตัวอักษรที่ปรากฏบนจอ
โทรทัศน์มีขนาดเล็กอ่าน
ยาก
- แถบเทปเสื่อมสภาพไดู
ง่าย

- แผ่นมีความจุตัง้ แต่4-17 จิ - แผ่นดีวด
ี ีคุณภาพดียังมี
กะไบต์ ทำาใหูสามารถบันทึก ราคาส้งพอควร
ภาพยนตร์ไดูทัง้ เรื่องโดยไม่ตูอง
เสียเวลาเปลี่ยนแผ่นใหม่ขณะ - การบันทึกภาพยนตร์ลง
เล่น
แผ่นตูองใชูอุปกรณ์ราคาส้ง
พอควร
- คุณภาพของภาพบนแผ่น
ดีวด
ี ีใหูความคมชัดมาก โดย - ผู้ใชูอาจไม่สะดวกใน
เฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับแถบ การบันทึก ภาพยนตร์ลง
วีดีทัศน์
แผ่นไดูเอง
- ใหูเสียงดอลบีเซอร์ราวด์ช่วย
ใหูการชมภาพยนตร์มีชีวิตชีวา
มากยิ่งขึ้น
- สามารถเลือกชมตอนใดของ
ภาพยนตร์โดยไม่ตูองเรียงตาม
เนื้ อเรื่อง
- เลือกเสียงไดูหลายภาษา
- ไม่ยึดหรือเสียหายง่าย

เหมือนแถบเทป
- สามารถทำาความสะอาดไดู
ง่ายหากเกิดความสกปรกบน
แผ่น

แผ่นวีซีดี

(vcd:videocompact
disc)

- เครื่องเล่นสามารถเล่นไดูทัง้
แผ่นซีดีแผ่นวีซีดี และแผ่น
ดีวด
ี ี

- คุณภาพของภาพบนแผ่นวี - ผู้ใชูอาจไม่สะดวกในการ
ซีดีใหูความคมชัดมากกว่าแถบ บันทึกภาพยนตร์ลงแผ่นไดู
วีดีทัศน์
เองเหมือนการใชูแถบ
วีดีทัศน์
- ไม่มีการยึดเหมือนแถบ
- แผ่นมาตรฐานส้งไม่
วีดีทัศน์
สามารถใชูเล่นเครื่องเล่น
- เครื่องเล่นแผ่นวีซีดีสามารถ มาตรฐานธรรมดาไดู
เล่นแผ่นซีดีไดูดูวย

- ทำาความสะอาดไดูง่ายหาก
เกิดความสกปรกบนแผ่น

สื่อการสอนประเภทเครื่องเสียง
วัสด่ /
อ่ปกรณ์
วิทย่

ข้อดี

ข้อจำากัด

- สามารถใชูกับผู้เรียนกลุ่ม
เล็กกลุ่มใหญ่ หรือรายบุคคล

- ตูองใชูหูองที่ทำาขึ้น
เฉพาะเพื่อการกระจาย
เสียง

-

ระยะกระจายเสียงกวูางและ

ถ่ายทอดไดูในระยะไกลๆ
- ลดภาระของผู้สอนหรือผู้
บรรยายในการเดินทางไปสอน
ในที่ต่างๆ

- ผู้ฟังหรือเรียนตูอง
ปรับตัวเขูาหารายการ
เนื่ องจากผู้บรรยายไม่
สามารถปรับตัวเขูาหาผู้
ฟั งไดู

- สามารถใหูความรู้แก่ผู้ท่ีไม่ - เป็ นการสื่อสารทาง
สามารถอ่านเขียนจากใชูทักษะ เดียวทำาใหูผู้บรรยายไม่
ในการฟั งเพียงอย่างเดียว
สามารถทราบปฏิกิริยา
สนองกลับของผู้ฟัง
- ดึงด้ดความสนใจไดูดี
- เครื่องรับวิทยุราคาถ้กและ
สามารถใชูกับแบตเตอรี่ไดู
- สามารถใชูกับสื่ออื่น เช่น
สิ่งพิมพ์
เทปบันทึก
เสียง

- ใชูไดูโดยไม่จำากัดจำานวนผู้
เรียน

- การบันทึกเสียงที่
คุณภาพดีจำาเป็ นตูองใชู
หูองและอุปกรณ์ท่ีดีมี
- เหมาะสำาหรับการเรียนรูด
้ ูวย คุณภาพส้ง
ตนเองหรือกับกลุ่มย่อย
- ตูองมีความชำานาญพอ
- การเปิ ด/ปิ ด/เดินหนู า ยูอน สมควรในการตัดต่อเทป
กลับสามารถทำาไดูสะดวก
-

ตูนทุนการผลิตตำ่า

- อุปกรณ์ราคาถ้กและสามารถ
ใชูกับแบตเตอรี่ไดู

- ตูองระมัดระวังในการ
เก็บรักษา

แผ่นซีดี

- ใชูไดูหลายสภาวการณ์
เช่น ใชูประกอบสไลด์ ใชูบันทึก
เสียงที่ไม่สามารถฟั งไดูทัว่ ถึง
เช่น ฟั งการเตูนของหัวใจ
เป็ นตูน

- บันทึกเสียงประเภทต่างๆใน - ไม่สามารถบันทึกไดู
(CD:compact ระบบดิจิทัลที่ใหูความคมชัดมาก
ถูาใชูแผ่น CD-R
disc)
- เรียกคูนขูอม้ลเสียงไดูรวดเร็ว
- เครื่องเล่นมีราคาส้ง
กว่าเครื่องเล่นเทปเสียง
- มีความทนทานใชูงานไดูนาน
- ขนาดเล็กกะทัดรัดเหมาะแก่
การพกพา

สื่อประสมเชิงโต้ตอบ (Interactive Multimedia)
วัสด่ / อ่ปกรณ์
คอมพิวเตอร์

ข้อดี

ข้อจำากัด

- ใชูงานไดูหลายประเภท - เครื่องที่มีสมรรถนะ
เช่นคำานวณ จัดเก็บฐาน
การใชูงานส้งจะมีราคา
ขูอม้ล งานกราฟิ ก จัดหนู า ส้งพอสมควร
สิ่งพิมพ์ ฯลฯ
- ตูองมีการบำารุง
- ใชูแกูปัญหาต่างๆที่ซับ รักษาตามระยะเวลา
ซูอน
- ตูองใชูกับโปรแกรม
- เสนอขูอม้ลไดูหลาย
ซอฟต์แวร์ประเภทต่างๆ
ประเภท
จึงจะใชูงานไดู
-

- มีการเปลี่ยนแปลง
ดูานอุปกรณ์ เช่น
- สามารถบันทึกขูอม้ลเก็บ ความเร็วต่างๆจนทำาใหู
ไวูในหน่ วยความจำาอื่น เช่น เครื่องที่มีอย่้ลูาสมัยไดู
เร็ว
แผ่นซีดี
มีการโตูตอบกับผู้เรียน

- ใชูร่วมกับโมเด็มหรือแบบ
ไรูสายเพื่อใชูบนอินเตอร์เน็ต
เพื่อการสื่อสารขูอม้ลกับฐาน
ขูอม้ลอื่นๆไดูทัว่ โลก
- ใชูเป็ นเครื่องมือสื่อสาร
ไดู เช่น การรับส่งเมล การ
ประชุมทางไกล ฯลฯ
- เครื่องกระเป๋ าหิว้ และ
แบบมือถือมีขนาดเล็กเหมาะ
แก่การพกพาไปใชูในที่ต่างๆ

ไดู

บทเรียน
คอมพิวเตอร์ช่วย
สอน (ซีเอไอ)

(computer-assisted
instruction :

CAI)

- ผู้เรียนสามารถมี
ปฏิสัมพันธ์โตูตอบกับบท
เรียนไดู

- ตูองอาศัยผู้
เชี่ยวชาญในการเขียน
โปรแกรมบทเรียน

- สามารถใหูผลปู อนกลับ - โปรแกรมซอฟต์แวร์
ไดูในทันที
บางประเภทมีราคาส้ง
พอควร
- มีรป
้ แบบบทเรียนใหู
เลือกใชูมากมาย เช่น การ
สอน ทบทวน เกม
การจำาลอง
- เสนอบทเรียนไดูทัง้
ลักษณะตัวอักษรภาพ และ
เสียง
- ผู้เรียนสามารถทบทวน
เนื้ อหา

บทเรียนและทำากิจกรรม
ไดูตามความสามารถของตน
ในลักษณะการศึกษาราย
บุคคล

แผ่นซีดี ซีดีอาร์
- สามารถบันทึกขูอม้ลไดู - แผ่นซีดีรอมและ
และ ซีดีอาร์ดับเบิล
มากถึง 700
เมกะไบต์ แผ่นซีดีอาร์จะไม่
ยู (CR-Rom,CDสามารถบันทึกทับ
ขูอม้ลเดิมไดู
R,CD-RW)
- บันทึกขูอม้ลไดูทัง้ ตัว
อักษร ภาพนิ่ ง กราฟิ ก แอ - ตูองใชูเล่นร่วมกับ
นิ เมชัน
่ เคลื่อนไหวแบบ
คอมพิวเตอร์
วีดีทัศน์ และเสียง
- ไม่มีการเผลอลบขูอม้ลที่
บันทึกไวู แลูว
- คูนขูอม้ลไดูเร็วและถ้ก
ตูอง
- มีอายุการใชูงานนานและ
ยากแก่การบุบสลาย
- ขนาดเล็กกะทัดรัดเหมาะ
แก่การพกพา

รูปแบบและวิธีการการใช้เทคโนโลยี
ในการเรียนการสอน
รูปแบบ/วิธีการ

ข้อดี

ข้อจำากัด

สื่อหลาย

- สามารถอ่านเนื้ อหาในตอน - ตูองใชูโปรแกรม
มิติ(hypermedia) ใดที่ตูองการไดูโดยไม่ตูองเรียง ซอฟต์แวร์ท่ีมีคุณภาพ
ตามลำาดับเชื่อมโยงขูอม้ลไดู
ส้งในการผลิตบทเรียน
สะดวก
- ตูองอาศัยผู้
- เนื้ อหาบทเรียนมีทัง้ ภาพ
เชี่ยวชาญในการสรูาง
กราฟิ ก
ภาพวีดีทัศน์ เสียง บทเรียน
พ้ด เสียงดนตรี
- ตูองใชูร่วมกับ
- ผู้เรียนสามารถโตูตอบกับบท คอมพิวเตอร์
เรียนและไดูรับผลปู อนกลับทันที
คุณภาพส้ง

อินเทอร์เน็ต
(Internet)

-

- การผลิตบทเรียนที่
ดีตูองใชูอุปกรณ์ร่วม
หลายอย่าง เช่น
เครื่องเสียง กลูอง
ดิจิทัล
คูนควูาขูอม้ลไดูทัว่ โลก

- ติดตามข่าวสารความรู้ไดู
อย่างรวดเร็ว

- ขูอม้ลที่ไดูอาจไม่
ถ้กตูองเพราะไม่มีใคร
รับรอง
- ตูองมีการศึกษาใชู

-

สนทนากับผู้ท่ีอย่้ห่างไกล

- รับส่งไปรษณี ย์ ร้ปแบบ
ขูอความ ภาพ และเสียงไดู

เวิลด์ไวด์เว็บ
(World Wide
Web)

- ใชูในการเรียนการสอนไดู
มากมายหลายร้ปแบบ เช่นการ
สอนบนเว็บทางไกล
-

ผู้เรียนใชูไดูทุกคน

-

เป็ นเทคโนโลยีราคาถ้ก

- ผู้เรียนดูวยเว็บสามารถ
เรียน ณ ที่ใดที่หนึ่ งไดูสะดวก
- สามารถสื่อสารระหว่างผู้
เรียนกับผู้สอนไดู

ไปรษณี ย์
อิเล็กทรอนิ กส์
(e-mail)

การสอนบน
เว็บ WBI :

(web-based

- ช่วยในเรื่องของเวลา
- เปิ ดโอกาสใหูสอบถาม
เป็ นการส่วนตัว

งานเพื่อสืบคูนขูอม้ล
- ประชาชนไม่มีความ
รู้ดาู นไอที

- การสื่อสารยังใชู
แบนด์วด
ิ ท์แคบทำาใหู
สื่อสารการสอนที่ส่ง
บนเว็บจำากัดอย่้เพียง
ขูอความและภาพนิ่ ง
เป็ นส่วนมาก
- ไม่เหมาะกับ
วัฒนธรรมบางประเทศ
ที่เคร่งต่อประเพณี เก่า
- ผู้เรียนอาจไดูด้เว็บไม่
ปกติ
- ไม่สามารถแสดง
ความรู้สึกที่เป็ น
ธรรมชาติไดู

- อาจเกิดความผิด
- สามารถแบ่งปั นขูอม้ลกันไดู พลาดในเวลาที่ไม่ต่อ
เนื่ อง
- ขยายโอกาสใหูผู้เรียนรอบ
โลก
-

เรียนดูวยการสื่อสารหลาย

- ผู้สอนและเรียนอาจ
ไม่พบหนู ากันเลย อาจ
ทำาใหูผู้เรียนบางคน
อึดอัดและไม่สะดวกใน

instruction)

แบบ

การเรียน

- ผู้สอนตูองใชูเวลา
- มีการเรียนทัง้ แบบประสาน
เตรียมการสอน
เวลาและแบบไม่ประสานเวลา มากกว่าปกติ
- ผู้เรียนตูองรู้จัก
ควบคุมการเรียนของ
ตนเองจึงจะประสบผล
สำาเร็จในการเรียนไดู

การส่งสัญญาณ - ถึงแมูจะมีการลงทุนค่อนขูาง - ตูองใชูทุนส้งในการ
ผ่านดาวเทียม
ส้งในเบื้องตูนในเรื่องของหูอง เริ่มตูน รวมถึงตูองใชูผู้
สต้ดิโอและอุปกรณ์รับสัญญาณ เชี่ยวชาญดูานเทคนิ ค
แต่ส่ิงเหล่านี้ไม่เป็ นสิ่งเปลือง
ในการดำาเนิ นในการ
เหมือนวัสดุอ่ ืน
ดำาเนิ นงาน
เป็ นการลงทุนอย่างคูุมค่า - หากเป็ นการรับ
เมื่อเทียบกับความสามารถใน สัญญาณผ่านโทรทัศน์
การรับบทเรียนและการสอนเพื่อ จะไม่มีลักษณะการ
ผู้เรียนกลุ่มใหญ่
ยืดหยุ่นในเรื่องของ
เวลาและสถานที่เรียน
เหมือนการเรียนบน
- การบรรยายบทเรียนเป็ น
มาตรฐานเดียวกันสำาหรับผู้เรียน เว็บ
ทุกแห่ง

- สามารถใชูร้ปแบบการ
สื่อสารสองทางเมื่อใชูร่วมกับ
โทรศัพท์

- ความจำาเป็ นในการ
อำานวยความสะดวกใน
การเรียนการสอน
การรักษาความ
ปลอดภัย ตูองเพิ่มงบ
ประมาณมากขึ้นกว่า
ปกติ

การประช่มทาง - ประหยัดเวลาในการเดินทาง - หากเป็ นการรับภาพ
ไกลด้วยวีดีทัศน์
ของผู้สอน
ทางโทรทัศน์ตูองใชู
ตูนทุนส้ง ตูองปรับปรุง
- ผู้สอนไม่จำาเป็ นตูองปรับวิธี หูองเรียนเช่น มีแสง
การสอนมากนั กจากวิธีการเรียน เพียงพอ ระบบเสียงดี
ในชัน
้ เรียน
- หากรับภาพทาง
- สามารถส่งภาพและเสียงไป อินเทอร์เน็ตตูองใชู
กลูองที่มีคุณภาพส้ง
พรูอมกันไดู
เพื่อส่งภาพที่มีคุณภาพ
ซึ่งย่อมมีราคาส้งตามไป
ดูวย
เทคโนโลยีไร้สาย - ระบบเคลื่อนที่ทำาใหูคล่องตัว - อุปกรณ์ไรูสายจะมี
ในการใชูงาน ผู้สอนเป็ นอิสระ ราคาส้งกว่า อุปกรณ์
ในการเดินด้ผู้เรียนทัว่ หูอง และ ใชูสาย
ผู้เรียนสามารถใชูคอมพิวเตอร์ไดู
ทุกสถานที่ไม่จำาเป็ นตูองนั่ ง
- ตูองเสียค่าใชูจ่าย
เฉพาะในหูองเรียน
เพิ่มในเรื่องของการ์ด

เพื่อการสื่อสารหากใชู
- เกิดความยืดหยุ่นในการ
คอมพิวเตอร์รุ่นเก่าที่
เรียนการสอนทัง้ ร้ปแบบและวิธี ไม่มีเสาอากาศไรูสาย
การ
- เชื่อมต่อเว็บไดูทันทีเพื่อการ
สื่อสารและความร่วมมือในการ
ทำางาน
- เพิ่มความสามารถ เพิ่ม
ความสามารถในการทำางานดูวย
ความเร็วที่เพิ่มขึ้นกว่าแบบเดิม
- ใชูการสื่อสารดูวยเสียงบน
อินเทอร์เน็ตไดูในหูองเรียนที่ไม่

สามารถใชูโทรศัพท์ไดู
- ประหยัดค่าใชูจ่ายทำาใหูไม่
ตูองเสียค่าเดินสายเคเบิลใน
อาคารและบริเวณโดยรอบ

ประเภทและคุณสมบัติของสื่อการสอน

วัสด่ อ่ปกรณ์
ข้อดี
ข้อจำากัด
1. สิ่งพิมพ์ต่าง ๆ เ่ช่น หนั งสือ 1. เป็ นวิธีการเรียนรู้ท่ีดีท่ีสุดวิธีหนึ่ ง 1. ใชูตูนทุนส้งในกา
ตำาราเรียน ค่้มือ ฯลฯ
2. สามารถอ่านไดูตามอัตราความ 2. ตูองพิมพ์ใหม่เพื่อ
สามารถ
3. ผู้ท่ีไม่รห
ู้ นั งสือไม
3. เหมาะสำาหรับการอูางอิงหรือ
เขูาใจไดู
ทบทวน
4. เหมาะสำาหรับการผลิตเป็ น
จำานวนมาก
สะดวกในการแกูไขหรือปรับปรุง
เนื้ อหา
2. ของจริง ของตัวอย่าง

1. แสดงสภาพไดูตามความเป็ นจริง 1. บางครัง้ อาจลำาบา
2. เป็ นลักษณะ 3 มิติ

2. อาจมีขนาดใหญ่โ
3. สัมผัสไดูดูวยประสาทสัมผัสทัง้ แสดง
3. อาจมีราคาส้งเกิน
หูา
4. สามารถจับตูองและพิจารณารา 4. เหมาะสำาหรับการ
ยละเีอียดไดู
ย่อย
5. อาจเสียหายไดูง่าย
6. เก็บรักษาลำาบาก

3. ของจำาลอง หุ่นจำาลอง ขนาด 1. อย่้ในลักษณะ 3 มิติ
เท่าหรือขยายของจริง
2. สามารถจับตูองและพิจารณาราย
ละเอียดไดู
3. เหมาะสำาหรับสิ่งที่มองไม่เห็น
ดูวยตาเปล่า
4. สามารถใชูแสดงลักษณะและ
หนู าที่
5. ช่วยในการเรียนรู้และฝึ กปฏิบัติ
ทักษะต่าง ๆ

1. ตูองอาศัยความชำา
ผลิต
2. ส่วนมากราคาค่อ

4. วัสดุกราฟิ ก เช่น แผนภ้มิ
แผนภาพ โพสเตอร์ ภาพถ่าย
ภาพเขียน การ์ต้น

1. ช่วยชีใ้ หูเห็นความสัมพันธ์
ระหว่างเนื้ อหา
2. ช่วยแสดงลำาดับขัน
้ ตอนของ
เนื้ อหา
3. สามารถจัดหาไดูง่ายจากสิ่งพิมพ์
ต่าง ๆ
4. ผลิตไดูง่าย และสามารถผลิตไดู
ในจำานวนมาก
5. เก็บรักษาไดูง่าย

1. เหมาะสำาหรับการ
เล็ก
2. ตูองใชูช่างเทคนิ ก
ชำานาญ
3. ภาพบางประเภทอ
กับของจริง ซึ่งอาจไม
ความเขูาใจที่ดีไดู

5. กระดานดำา กระดานขาว

1. ตูนทุนในการผลิตตำ่า

3. เหมาะสำาหรับการ
ย่อย
4. ชำารุดเสียหายไดูง

5. อาจสรูางความเขูา
สรูางไดูไม่เหมือนขอ

6. บางอย่างสามารถผลิตไดูดูวยวัสดุ
ทูองถิ่น

1. ผู้สอนตูองหันหล
เมื่อตูองเขียนกระดา
2. สามารถเขียนภาพกราฟิ กไดู
2. สามารถอ่านขูอค
หลายชนิ ด
3. ช่วยในการสรูางความเขูาใจ ตาม ไดู ในระยะไม่ไกลมา
3. ภาพ หัวขูอ หรือป
ลำาดับเรื่องราว เนื้ อหา

บรรยาย ตูองถ้กลบไ
ใชูไดูอีก
4. ผู้สอนตูองมีความ
เขียนกระดานพอสม
6. การศึกษานอกสถานที่

1. ผู้เรียนสามารถสังเกตการณ์ และ 1. เสียเวลาและค่าใช
มีส่วนร่วมไดูดูวยตนเอง
ทาง
2. เปิ ดโอกาสใหูผู้เรียนร่วมทำางาน 2. เหมาำะสำาหรับผู้เ
เป็ นกลุ่ม และสรูางสรรค์ความรับผิด 3. ตูองเตรียมการแล
ชอบร่วมกัน
ละเอียดรอบคอบ
3. สามารถจ้งใจเป็ นรายบุคคลไดูดี

สื่อประเภทใช้เครื่องฉาย
ข้อดี

ข้อจำากัด

1. เครื่องฉาย 1. สามารถขยายภาพถ่าย ภาพเขียน
ภาพทึบแสง ขูอความ หรือวัสดุทบ
ึ แสงใหูมีขนาด
ใหญ่ไดู
2. เหมาะสำาหรับผู้เรียนกลุ่มใหญ่

1. มีราคาค่อนขูางส้งพอสมควร

2. แผ่น
โปร่งใส

1. แผ่นโปร่งใสที่มีลักษณะพิเศษต
การผลิตส้ง
2. ผู้เรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรมกา

3. ช่วยลดภาระในการผลิตแผ่นภาพ
โปร่งใส สไลด์ หรือภาพกราฟิ ก
1. สามารถใชูไดูในที่ท่ีมีแสงสว่าง

2. เหมาะสำาหรับการเรียนเป็ นกลุ่ม
ใหญ่
3.ผู้สอนสามารถหันหนู าเขูาหาผู้เรียน

2. ตูองใชูร่วมกับเครื่องฉายภาพซึ่ง
กัน
3. เครื่องบางรุ่นอาจมีขนาดใหญ่ ท
ลำาบาก

ไดู
4.สามารถเตรียมแผ่นโปร่งใสไวูล่วง
หนู า หรือเขียนเพิ่มเติมในขณะสอนไดู
5. แผ่นใสบางประเภท สามารถแสดง
การเคลื่อนไหวไดู
3. สไลด์

1. เหมาะสำาหรับการเรียนทัง้ กลุ่มใหญ่ 1. ตูองฉายในหูองที่มีแสงสว่างนู อ
และกลุ่มเล็ก
2. การผลิตชุดสไลด์ท่ีมีคุณภาพตูอ
2. ผลิตและทำาสำาเนาไดูง่าย
ทำาบทสคริปต์ และการจัดภาพเป็ นช
3. สามารถสลับร้ปในการสอนไดูตาม
ตูองการ
4. สามารถปรับปรุงเนื้ อหาใหูทันสมัย
ไดูง่าย
5. ใชูสะดวกและเก็บรักษาง่าย
4. สามารถใชูประกอบกับเครื่องบันทึก
เสียง ในการผสมสัญญาณภาพและ
เสียงไดู

4.
ไมโครฟิ ล์ม
ไมโครฟิ ช

1. สะดวกในการเก็บรักษา

1. ไม่สามารถอ่านขูอความไดูดูวยต
2. สามารถเก็บแบบจำาแนกประเภทไดู เครื่องอ่านที่มีคุณภาพดี
2. เครื่องอ่านใชูอ่านไดูคนเดียวมีรา
ง่าย
3. เหมาะสำาหรับการเก็บรักษาขูอม้ลสิ่ง นั ก แต่เครื่องอ่านสำาหรับฉายใหูกล
ราคาแพง
พิมพ์ เพราะมีขนาดเล็ก
4. ตูนทุนในการผลิตไม่ส้งมากนั ก
5. มีขนาดเล็ก หยิบใชูสะดวก

5. โทรทัศน์ 1. สามารถใชูไดูกบ
ั ผู้เรียนไม่จำากัด
วงจรเปิ ด
จำานวน และสามารถถ่ายทอดไปไดูใน

1. การจัดรายการที่ดีตูองใชูตูนทุนก

ระยะไกล ๆ
2. ช่วยดึงด้ดความสนใจของผู้เรียน

2. ตูองใชูช่างเทคนิ คในการผลิตรา

3. เป็ นการสื่อสารทางเดียว ผู้เรียน
3. เหมาะสำาหรับใชูในการจ้งใจ สรูาง ขูอสงสัย และผู้สอนไม่สามารถทรา
ทัศนคติ และเสนอปั ญหาใหูผู้เรียนคิด สนองของผู้เรียนไดู
หรืออภิปราย
4. รายการที่เสนออาจไม่ตรงกับตา
4. ช่วยลดภาระของผู้สอน ในกรณี ท่ี บทเรียน
สอนในหัวขูอเดียวกัน ต่อนั กเรียน
หลายกลุ่ม

6. โทรทัศน์ 1. เหมาะทัง้ ผู้เรียนกลุ่มเล็กและกลุ่ม 1. ตูนทุน อุปกรณ์ และการผลิตส้ง
วงจรปิ ด
ใหญ่
2. ตูองใชูช่างเทคนิ คในการผลิต ห
2. ใชูถ่ายทอดเหตุการณ์หรือการสอน
3. ตัวอักษรที่ปรากฎบนจออาจมีขน
ที่ผู้เรียนไม่สามารถอย่้รวมกันในบริเวณ
ยาก
เดียวกันไดู
4. มูวนวิดีทัศน์เสื่อมสภาพไดูง่าย
3. สามารถใชูร่วมกับวิดีทัศน์ในการส่ง
ภาพไดู

สื่อประเภทเครื่องเสียง
วัสด่
อ่ปกรณ์
1. วิทยุ

ข้อดี

ข้อจำากัด

1. สามารถใชูกับผู้เรียนทัง้ กลุ่มเล็ก กลุ่มใหญ่ 1. ตูองใชูหูองที่ทำาขึ้นเฉพาะเพื่อ
หรือรายบุคคล
เสียง
2. ระยะกระจายเสียงกวูาง และสามารถ
2. ผู้ฟังหรือผู้เรียนตูองปรับตัวเ
ถ่ายทอดไดูในระยะไกล
เนื่ องจากผู้บรรยายไม่สามารถป
3. ลดภาระของผู้สอน หรือผูบ
้ รรยายในการ ฟั งไดู
3. เป็ นการสื่อสารทางเีดียว ผู้บร
เดินทางไปสอนในที่ต่าง ๆ
4. สามารถใหูความรู้แก่ผู้ท่ีไม่สามารถอ่าน สามารถทราบถึงปฎิกิริยาของผู้ฟ

เขียนไดู เนื่ องจากใชูทักษะการฟั งเพียงอย่าง
เดียว
5. ดึงด้ดความสนใจไดูดีพอสมควร
6. สามารถใชูร่วมกับสื่ออื่น เช่น สื่อสิ่งพิมพ์
2. เทป
บันทึก
เสียง

1. สามารถใชูไดูโดยไม่จำากัดขนาด และ
1. การบันทึกเสียงที่มีคุณภาพด
จำานวนของผู้เรียน
หูองและอุปกรณ์ท่ีดี มีคุณภาพส
2. เหมาะสำาหรับการเรียนรูด
้ ูวยตนเอง หรือ 2. ตูองมีความชำานาญพอสมคว
เป็ นกลุ่มย่อย
เทป
3. การยูอนกลับหรือเดินหนู าของขูอม้ล ทำาไดู3. ตูองระัมัดระวังในการเก็บรัก
โดยสะดวก
4. ตูนทุนการผลิตตำ่า
5. ใชูไดูในหลายกรณี

3. แผ่นซีดี 1. บันทึกเสียงประเภทต่าง ๆ ในระบบดิจิตัลที่1. ไม่สามารถบันทึกทับไดู
ไหูความคมชัดมาก
2. โดยทัว่ ไปผู้ใชูไม่สามารถบันท
2. ไม่สามารถลบเสียงที่บันทึกไวูแลูวไดู
ตูองมีการบันทึกเสียงมาจากโรง
3. เรียกคูนขูอม้ลเสียงไ้ดูอย่างรวดเร็ว

3. ตูนทุนการผลิตส้งกว่าการบัน
4. มีอายุการใชูงานนานและยากแก่การชำารุด เทป
4. เครื่องเล่นมีราคาส้งกว่าเครื่อ
เสียหาย
5. มีขนาดเล็กกะทัดรัดเหมาะแก่การพกพา บันทึกเสียง

สื่อเชิงโตูตอบ (Interaction Media) ดูานวัสดุ อุปกรณ์

วัสด่ อ่ปกรณ์
1. คอมพิวเตอร์

ข้อดี
1. ใชูงานไดูหลายประเภท เช่น การ
คำานวณ การจัดเก็บขูอม้ล การพิมพ์งาน
2. นำ าเสนอขูอม้ลไดูหลายประเภททัง้ ตัว
อักษร ภาพนิ่ ง ภาพเคลื่อนไหวและเสียง
3. มีการโตูตอบกับผู้เรียนโดยใหูผลยูอน
กลับอย่างรวดเร็ว
4. สามารถบันทึกขูอม้ลเก็บไวูไดู ทัง้ ใน
หน่ วยความจำาในเครื่อง หรืในวัสดุบันทึก
อื่น เช่น แผ่นดิสเกต แผ่นซีดไี ดู
5. ใชูร่วมกับโมเด็มเพื่อใชูในอินเตอร์เนต
เพื่อการสื่อสารขูอม้ลกับฐานขูอม้ลอื่นไดู
ทัว่ โลก
6. เครื่องแบบกระเป๋ าหิว้ มีขนาดเล็ก
เหมาะแก่การพกพาไปใชูในที่ต่าง ๆ ไดู

ข้อจำากัด
1. มีราคาส้งพอสมควร

2. ตูองมีการบำารุงรักษาตา

3. ตูองใชูร่วมกับโปรแกรม
ประเภทต่าง ๆ
4. มีการเปลี่ยนแปลงดูานอ
ความเร็วในการทำางาน การ
จนทำาใหูเครื่องที่ีมีอย่้ลูาสม

2. บทเรียน CAI : 1. ผู้เรียนสามารถโตูตอบกับบทเรียนไดู 1. ตูองอาศัยผู้เชี่ยวชาญใน
คอมพิวเตอร์ช่วย 2. สามารถใหูผลยูอนกลับแก่ผู้เรียนไดูใน โปรแกรมบทเรียน
สอน
2. โปรแกรมซอฟแวร์บางป
ทันที
ส้งพอสมควร
3. บทเรียน มีหลายร้ปแบบใหูเลือกใชู
เช่นการสอน การทบทวน เกม การจำาลอง
สถานการณ์ การแกูปัญหา
4. เสนอบทเรียนไดูทัง้ ลักษณะตัวอักษร
ภาพ และเสียง
5. ผู้เรียนสามารถทบทวนเนื้ อหาบทเรียน
และทำากิจกรรมไดูตามความสามารถของ
แต่ละบุคคล
3. ซีดี - รอม : CD 1. สามารถบันทึกขูอม้ลไดูมากถึง 680

1. ไม่สามารถบันทึกทับขูอ

- ROM

เมกะไบต์
2. บันทึกขูอม้ลไดูทัง้ ตัวอักษร ภาพนิ่ ง
ภาพเคลื่อนไหว ภาพวิดิทัศน์ และเสียง
3. ไม่สามารถลบขูอม้ลที่บันทึกไวูแลูวไดู

2. ปกติแลูวผู้ใชูไม่สามารถ
เองไดู ตูองมีการบันทึกมาจ
ผลิต
3. ตูนทุนการผลิตส้ง

4. สามารถเรียกคูนขูอม้ลไดูรวดเร็วและ 4. ตูองใชูเล่นร่วมกับเครื่อ
ถ้กตูอง
5. มีอายุการใชูงานนานและยากแก่การ
ชำารุดเสียหาย
6. มี ขนาดเล็กกระทัดรัดเหมาะแก่การพก
พา
4. แผ่นวิดีทัศน์
(VCD :

Videodisc /
Laserdisc)

1. สามารถบันทึกขูอม้ลในลักษณะตัว
1. ผู้ใชูไม่สามารถบันทึกขูอ
อักษร ภาพนิ่ ง ภาพกราฟิ กเคลื่อนไหว
บันทึกมาจากโรงงานเท่านั ้น
2. ด้ภาพนิ่ งไดูทีละภาพดูวยความคมชัด
หรือจะด้ภาพชูาหรือภาพเร็วก็ไดูเช่นกัน
3. สามารถเล่นเดินหนู า หรือยูอนกลับไดู
ดูวยความรวดเร็ว
4. คูนหาเนื้ อเรื่องเป็ นตอน หรือตามเวลา
ของการเล่นไดู
5. มีขนาดเล็ก เหมาะแก่การพกพา

การสื่อความหมาย

1. การสื่อความหมาย เป็ นการส่งผ่านข่าวสาร เนื้ อหา ทัศนคติ จากแหล่งหนึ่ งไป
ยังอีกแหล่งหนึ่ ง องค์ประกอบของการสื่อความหมาย จะประกอบไปดูวยส่วน
ประกอบ 4 ส่วน ไดูแก่ ผู้ส่งสาร สาร ช่องทางและผู้รับสาร
2. การสื่อความหมาย เป็ นลักษณะการเชื่อมโยงองค์ประกอบหลายส่วน ที่จะ
ทำาใหูการส่งผ่านข่าวสารไปถึงผู้รับ หรือกล่าวอีกนั ยหนึ่ งคือการสื่อความหมายมี
ลักษณะเป็ นกระบวนการ ในระหว่างการสื่อความหมาย จะมีส่ิงที่ทำาใหูการสื่อ
ความหมายขาดประสิทธิภาพ สิ่งนั ้นเรียกว่าอุปสรรค
3. สื่อการสอนเป็ นสิ่งที่ผู้สอนนำ าไปใชู เพื่อช่วยใหูผู้เรียนเกิดการเรียนรู้อย่างมี
ประสิทธิภาพ โดยแบ่งไดูเป็ น 3 ประเภท ไดูแก่ วัสดุ อุปกรณ์ และเทคนิ ควิธ

4. ในการใชูส่ ือการสอน ผู้สอนจะตูองรู้จักเลือกสื่อการสอน เตรียมการใชูส่ ือใหู
ถ้กตูอง และมีการติดตามผลการใชูส่ ือ
5. สื่อการสอนจะช่วยใหูผู้เรียนเกิดความสนใจ และทำาใหูเนื้ อหามีความหมายต่อ
ผู้เรียนมากขึ้น นอกจากนี้ยังช่วยพัฒนาทักษะกระบวนการต่าง ๆ ในการแกู
ปั ญหาของผู้เรียน และช่วยแกูไขขูอจำากัด ทางกายภาพของเนื้ อหาใหูอีกดูวย
จ่ดม่่งหมายเชิงพฤติกรรม
1. สามารถอธิบายความหมายและองค์ประกอบของการสื่อความหมาย
2. สามารถอธิบายกระบวนการสื่อความหมาย และยกตัวอย่างอุปสรรคในการ
สื่อความหมายไดู
3. บอกความหมายของสื่อการสอน และจำาแนกประเภทของสื่อการสอนไดู
4. สามารถจัดลำาดับประสบการณ์ตามร้ปแบบของเอ็ดการ์ เดล ไดูถ้กตูอง

5. เมื่อใหูช่ ืออุปกรณ์ 10 อย่าง ผู้เรียนสามารถชีใ้ หูเห็นว่าอย่้ในลำาดับใดของ
กรวยประสบการณ์
6. สามารถบอกหลักการใชูส่ ืออย่างมีประสิทธิภาพไดูถ้กตูอง โดยอธิบายแต่ละ
ขัน
้ ตอนไดู
7. เปรียบเทียบประโยชน์ของการใชูและไม่ใช่ส่ ือการสอนว่ามีผลต่อการเรียนการ
สอนไดูถ้กตูอง
ความหมายและองค์ประกอบของการสื่อความหมาย
การสื่อความหมาย (Communications) หมายถึง การถ่ายทอดข่าวสาร ขูอเท็จ
จริง ความคิดเห็น ตลอดจนความรู้สึกนึ กคิด จากผู้ส่งไปยังผู้รับ หรือจากบุคคล

หนึ่ งไปยังบุคคลอื่น ๆ ใหูเกิดความรู้สก
ึ ความเขูาใจตรงกัน เป็ นอันหนึ่ งอัน
เดียวกัน
การสื่อความหมายมีลักษณะเป็ นกระบวนการ โดยมีองค์ประกอบสำาคัญ 4
ประการ คือ
3.1.1 ผู้ส่งสาร (Sender) คือผู้ท่ีส่ ือความหมายไปยังผู้รับ

3.1.2 สาร (Message) คือ เรื่องราวขูอม้ล ที่ผู้ส่งสารตูองการใหูผู้รบ
ั เกิด
พฤติกรรมตามที่ตูองการ
3.1.3 สื่อหรือช่องทาง (Channel) เป็ นตัวที่ทำาใหูเนื้ อหาสาระ มีร้ปร่างลักษณะที่
เหมาะสมกับการไปถึงผู้รับสารไดู ในร้ปแบบต่าง ๆ เช่น ภาษาพ้ด ภาษาเขียน
ร้ปภาพ ท่าทาง สัญลักษณ์ และเครื่องมือต่าง ๆ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ หนั งสือ
เป็ นตูน
3.1.4 ผู้รับสาร (Receiver) ผู้รับสารที่ผ่าน
กระบวนการสื่อความหมาย และอ่ปสรรคในการสื่อความหมาย
กระบวนการสื่อความหมาย (Communication Process) เพื่อใหูการสื่อความ
หมายบรรลุตามวัตถุประสงค์นั้น สิ่งที่สำาคัญคือ ตูองอาศัย ความรู้ ประสบการณ์
ของผู้ส่งสาร และผู้รับสารที่ใกลูเคียงกัน หรือมีปัจจัยพื้นฐานร่วมกัน (Common
factor) ซึ่งไดูแก

- ระบบสังคม - ระดับการ
ศึกษา
- วัฒนธรรม

- อาชีพ

- ฐานะทาง
เศรษฐกิจ

- ถิ่นที่อย่้

- เพศ/อายุ

หลักการใช้ส่ ือการเรียนการสอน

- ความปกติทาง
ร่างกาย

การใชูส่ ือการสอน เพื่อใหูมีประสิทธิภาพ ควรปฏิบัติตามขัน
้ ตอน ดังนี้
ขัน
้ ตอนที่ 1 ขัน
้ เลือกสื่อการเรียนการสอน มีแนวทางดังนี้

1.1 ความสัมพันธ์กับหลักส้ตร/เนื้ อหาวิชา โดยพิจารณาจากความสอดคลูองกับ
จุดประสงค์ และผู้เรียน เหมาะกับเวลา สถานที่และน่ าสนใจ 1.2 ความสัมพันธ์

กับคุณภาพทางเทคนิ ค โดยคำานึ งถึงความทันสมัยราคา ความปลอดภัย 1.3
ความสัมพันธ์กับคร้ผู้ใชู โดยเนู นในเรื่อง ความรู้จัก ทักษะ การใชูความ เขูาใจสื่อ
ที่ใชูเป็ นอย่างดี
ขัน
้ ตอนที่ 2 ขัน
้ เตรียมการใชูส่ ือการสอน 2.1 เตรียมคร้ผู้สอน 2.2 เตรียมผู้
เรียน 2.3 เตรียมสถานที่ 2.4 เตรียมสื่อ

ขัน
้ ตอนที่ 3 ขัน
้ แสดงสื่อการสอนในชัน
้ เรียน โดยดำาเนิ นการในดูาน 3.1 ใหูผู้

เรียนมีส่วนร่วม 3.2 ใชูในเวลาที่เหมาะสม 3.3 สังเกตการตอบสนองของผู้
เรียน
ขัน
้ ตอนที่ 4 ขัน
้ ติดตามผล 4.1 ผลสัมฤทธิท
์ างการเรียนหลังจากการใชูส่ ือ 4.2
ผลการใชูส่ ือ เพื่อปรับปรุงและพัฒนา
ประโยชน์และค่ณค่าของสื่อการเรียนการสอน
สื่อการสอนมีประโยชน์ต่อกระบวนการเรียนการสอน ดังนี้
3.5.1 ทำาใหูเนื้ อหาความรู้ท่ีสอนมีความหมายต่อผู้เรียนมากขึ้น
3.5.2 ทำาใหูผู้เรียนเรียนรูไ้ ดูในปริมาณที่มากขึ้นในเวลาที่กำาหนด
3.5.3 เรูาความสนใจของผู้เรียน

3.5.4 เป็ นเครื่องชีแ
้ นะการตอบสนองของผู้เรียนไม่ว่าจะเป็ นการสอนแบบใด
3.5.5 ทำาใหูผู้เรียนไดูพัฒนาทักษะ และกระบวนการต่าง ๆ ในการแกูปัญหา

3.5.6 เอาชนะขีดจำากัดต่าง ๆ ทางกายภาพ เช่น - ทำาสิ่งที่ซับซูอนใหูง่ายขึ้น - ทำา
นามธรรมใหูเป็ นร้ปธรรม - ทำาสิ่งที่เคลื่อนไหวใหูเร็วขึ้นหรือชูาลงไดู - ขยาย

หรือย่อขนาดของสื่อใหูการศึกษาไดู - นำ าอดีตมาศึกษาไดู - นำ าสิ่งที่อย่้ไกลหรือ
ลีล
้ ับมาศึกษาไดู
3.5.7 เป็ นเครื่องมือของคร้ในการวินิจฉั ยผลการเรียนและช่วยการสอนไดู

การสอน

ประเภทของสื่อ

สื่อการสอนสื่อการเป็ นองค์ประกอบที่สำาคัญอย่างหนึ่ ง สื่อการสอนเป็ นตัว
กระตูุนใหูผู้เรียนเกิดความสนใจช่วยใหูผู้เรียนเรียนรู้ไดูง่ายขึ้น ทำาใหูมีการรับรู้
และการเรียนรูไ้ ดูอย่างมีประสิทธิภาพผู้เรียนสามารถเรียนไดูมากขึ้นแต่เสียเวลา
นู อยลงการจำาแนกประเภทของการสื่อสารสอนเป็ นหมวดหม่้จึงทำาไดูหลายวิธี
โดยใชูเกณฑ์ต่างกัน
1. การจำาแนกตามลักษณะการใช้ของสื่อ

1.1 วัสดุ เป็ นสื่อเล็กหรือสื่อเบาๆ บางที่เรียกว่า ซอฟแวร์ หมายถึง สื่อการสอนที่
มีการสิน
้ เปลือง เช่น ชอล์ก ฟิ ล์ม ภาพถ่าย ภาพยนตร์สไลด์ แผ่นปู าย เป็ นตูน

1.2 อุปกรณ์ เป็ นสื่อใหญ่หรือสื่อหนั ก บางที่นิยมเรียกว่า ฮาร์ดแวร์ หมายถึง สื่อ
การสอนที่เป็ นเครื่องมือ เป็ นครุภัณฑ์ ซึ่งไดูแก่ เครื่องขยายเสียง เครื่องรับวิทยุ
เครื่องบันทึกเทปเสียง เครื่องฉายขูามศรีษะ หรืออุปกรณ์อ่ ืน ๆ เช่น กระดานหก
กระดานดำา กระบะทราย เป็ นตูน
1.3 วิธีการ เทคนิ ค หรือกิจกรรม ช่วยใหูผู้เรียนมีโอกาสมีส่วนร่วมในการกระ
บวนการเรียนการสอนมากที่สุด ไดูแก่ การจัดแบบการสาธิต การทดลอง เกม
และกิจกรรมต่างๆ การจัดสถานการณ์จำาลอง การเล่นบทบาทสมมติ การจัดศ้นย์
การเรียน รวมถึงกิจกรรมที่ผู้เลีย
้ งด้เด็กจัดขึ้นโดยมุ่งเนู น ใหูผู้เรียนเป็ น
ศ้นย์กลาง ซึ่งผู้เลีย
้ งด้เด็กอาจใชูส่ ือประเภทวัสดุและอุปกรณ์มาประกอบ ในวิธี
การหรือกระบวนการที่ผู้เลีย
้ งด้เด็กจัดก็ไดู
2. การจำาแนกตามรูปแบบของสื่อ

2.1 สิ่งพิมพ์ หนั งสือและเอกสารสิ่งพิมพ์ต่าง ๆ ที่แสดงหรือเรียบเรียงสาระความ
รู้ต่าง ๆ โดยใชูตัวหนั งสือที่เป็ นตัวเขียน หรือตัวพิมพ์เป็ นสื่อในการแสดงความ
หมาย เป็ นสื่อที่บรรจุเนื้ อหาในร้ปของตัวหนั งสือเป็ นหลัก
2.2 วัสดุกราฟิ ก วัสดุใด ๆ ซึ่งแสดงความจริง แสดงความคิดอย่างชัดเจน โดยใชู
ภาพวาด ภาพเขียน และอักษรขูอความรวมกัน
2.3 วัสดุและเครื่องฉาย เป็ นสื่อที่บรรจุเนื้ อหาและขูอความและร้ปภาพลงในวัสดุ
ฉายแลูวนำ าเสนอโดยผ่านเครื่องฉายต่างๆ
2.4 วัสดุถ่ายทอดเสียง เป็ นสื่อที่นำาเสนอเนื้ อหาดูวยเสียงเช่น วิทยุ เครื่องบันทึก
เสียง
3.สื่อการเรียนการสอนจำาแนกตามประสบการณ์

3.1 ประสบการณ์ตรงและมีความมุ่งหมาย ประสบการณ์ขัน
้ นี้ เป็ นรากฐาน
สำาคัญของการศึกษาทัง้ ปวง เป็ นประสบการณ์ท่ีผู้เรียนไดูรบ
ั มาจากความเป็ นจริง
และดูวยตัวเองโดยตรง ผู้รับประสบการณ์นี้จะไดูเห็น ไดูจบ
ั ไดูทำา ไดูรู้สก
ึ และไดู
ดมกลิ่นจากของจริง ดังนั ้นสื่อการสอนที่ไหูประสบการณ์การเรียนรู้ในขัน
้ นี้ก็คือ
ของจริงหรือความเป็ นจริงในชีวิตของคนเรานั่ นเอง
3.2 ประสบการณ์จำาลอง เป็ นที่ยอมรับกันว่าศาสตร์ต่างๆ ในโลก มีมากเกินกว่า
ที่จะเรียนรู้ไดูหมดสิน
้ จากประสบการณ์ตรงในชีวิต บางกรณี ก็อย่้ในอดีต หรือซับ
ซูอนเรูนลับหรือเป็ นอันตราย ไม่สะดวกต่อการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง จึงไดู
มีการจำาลองสิ่งต่าง ๆ เหล่านั ้นมาเพื่อการศึกษา ของจำาลองบางอย่างอาจจะเรียน

ไดูง่ายกว่าและสะดวกกว่า
3.3 ประสบการณ์นาฏการ ประสบการณ์ต่าง ๆ ของคนเรานั ้นมีหลายสิ่งหลาย
อย่างที่เราไม่สามารถประสบไดูดวู ยตนเอง เช่น เหตุการณ์ในอดีต เรื่องราวใน
วรรณคดี การเรียนในเรื่องที่มีปัญหาเกี่ยวกับสถานที่ หรือเรื่องธรรมชาติท่ีเป็ น
นามธรรม การแสดงละครจะช่วยไปใหูเราไดูเขูาไปใกลูความเป็ นจริงมากที่สุด
เช่น ฉาก เครื่องแต่งตัว เครื่องมือ ห่น
ุ ต่าง ๆ เป็ นตูน
3.4 การสาธิต การสาธิตคือ การอธิบายถึงขูอเท็จจริงหรือแบ่งความคิด หรือ
กระบวนการต่าง ๆใหูผู้ฟังแลเห็นไปดูวย เช่น คร้วิทยาศาสตร์เตรียมก๊าซ
ออกซิเจนใหูนักเรียนด้ ก็เป็ นการสาธิต การสาธิตก็เหมือนกับนาฏการ หรือการ
ศึกษานอกสถานที่ เราถือเป็ นสื่อการสอนอย่างหนึ่ ง ซึ่งในการสาธิตนี้ อาจรวม
เอาสิ่งของที่ใชูประกอบหลายอย่าง นั บตัง้ แต่ของจริงไปจนถึงตัวหนั งสือ หรือคำา
พ้ดเขูาไวูดูวย แต่เราไม่เพ่งเล็งถึงสิ่งเหล่านี้ เราจะใหูความสำาคัญกับกระบวนการ
ทัง้ หมดที่ผู้เรียนจะตูองเฝู าสังเกตอย่้โดยตลอด
3.5 การศึกษานอกสถานที่ การพานั กเรียนไปศึกษานอกสถานที่ เป็ นการสรูาง
เสริมประสบการณ์ชีวิตเพื่อใหูนักเรียนไดูเรียนจากแหล่งขูอม้ล แหล่งความรู้ท่ีมี
อย่้จริงภายนอกหูองเรียน ดังนั ้นการศึกษานอกสถานที่จึงเป็ นวิธีการหนึ่ งที่เป็ น
สื่อกลางใหูนักเรียนไดูเรียนจากของจริง
3.6 นิ ทรรศการ นิ ทรรศการมีความหมายที่กวูางขวาง เพราะหมายถึง การจัด
แสดงสิ่งต่างๆ เพื่อใหูความรู้แก่ผู้ชม ดังนั ้นนิ ทรรศการจึงเป็ นการรวมสื่อต่าง ๆ
มากมายหลายชนิ ด การจัดนิ ทรรศการที่ใหูผู้เรียนมามีส่วนร่วมในการจัด จะส่ง
เสริมใหูผู้เรียนไดูมีโอกาสคิดสรูางสรรค์มีส่วนร่วม และไดูรับขูอม้ลยูอนกลับดูวย
ตัวของเขาเอง
3.7 โทรทัศน์และภาพยนตร์ โทรทัศน์เป็ นสื่อการสอนที่มบ
ี ทบาทมากในปั จจุบัน
เพราะไดูเห็นทัง้ ภาพและไดูยินเสียงในเวลาเดียวกัน และยังสามารถแพร่และ
ถ่ายทอดเหตุการณ์ท่ก
ี ำาลังเกิดขึ้นไดูดวู ย นอกจากนั ้นโทรทัศน์ยังมีหลายร้ปแบบ
เช่น โทรทัศน์วงจรปิ ด ซึ่งโรงเรียนสามารถนำ ามาใชูในการเรียนการสอนไดูเป็ น
อย่างดี นอกจากนี้ยังมีโทรทัศน์วงจรปิ ด ที่เอื้อประโยชน์ต่อการศึกษาอย่างกวูาง
ขวาง ภาพยนตร์เป็ นสื่อที่จำาลองเหตุการณ์มาใหูผู้ชมหรือผู้เรียนไดูด้และไดูฟัง
อย่างใกลูเคียงกับความจริง แต่ไม่สามารถถ่ายทอดเหตุการณ์ท่ีกำาลังเกิดขึ้นไดู
ถึงอย่างไรก็ตามภาพยนตร์ก็ยังนั บว่าเป็ นสื่อที่มีบทบาทมากในการเรียนการสอน
เช่นเดียวกันกับโทรทัศน์
3.8 ภาพนิ่ ง การบันทึกเสียง และวิทยุ ภาพนิ่ ง ไดูแก่ ภาพถ่าย ภาพวาดซึ่งมีทัง้
ภาพทึบแสงและโปร่งแสง ภาพทึบแสงคือร้ปถ่าย ภาพวาด หรือภาพในสิ่งพิมพ์
ต่าง ๆ ส่วนภาพนิ่ งโปร่งใสหมายถึงสไลด์ ฟิ ล์มสตริป ภาพโปร่งใสที่ใชูกับเครื่อง

ฉายวัสดุโปร่งใส เป็ นตูน ภาพนิ่ งสามารถจำาลองความเป็ นจริงมาใหูเราศึกษาบน
จอไดู การบันทึกเสียง ไดูแก่ แผ่นเสียงและเครื่องเล่นแผ่นเสียง เทปและเครื่อง
บันทึกเสียง และเครื่องขยายเสียงตลอดจนอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับเสียง ซึ่ง
นอกจากจะสามารถนำ ามาใชูอย่างอิสระในการเรียนการสอนดูวยแลูว ยังใชูกบ

รายการวิทยุและกิจกรรมการศึกษาอื่น ๆ ไดูดูวย ส่วนวิทยุนั้น ปั จจุบันที่ยอมรับ
กันแลูวว่า ช่วยการศึกษาและการเรียนการสอนไดูมาก ซึ่งไม่จำากัดอย่้แต่เพียง
วิทยุโรงเรียนเท่านั ้น แต่ยังหมายรวมถึงวิทยุทัว่ ไปอีกดูวย
3.9 ทัศนสัญลักษณ์ สื่อการสอนประเภททัศนสัญญลักษณ์นี้ มีมากมายหลาย
ชนิ ด เช่น แผนภ้มิ แผนภาพ แผนที่ แผนผัง ภาพโฆษณา การ์ต้น เป็ นตูน สื่อ
เหล่านี้เป็ นสื่อที่มีลักษณะเป็ นสัญลักษณ์สำาหรับถ่ายทอดความหมายใหูเขูาใจไดู
รวดเร็วขึ้น
3.10 วัจนสัญลักษณ์ สื่อขัน
้ นี้เป็ นสื่อที่จัดว่า เป็ นขัน
้ ที่เป็ นนามธรรมมากที่สุด
ซึ่งไดูแก่ ตัวหนั งสือหรืออักษร สัญลักษณ์ทางคำาพ้ดที่เป็ นเสียงพ้ด ความเป็ นร้ป
ธรรมของสื่อประเภทนี้จะไม่คงเหลืออย่้เลย อย่างไรก็ดี ถึงแมูส่ ือประเภทนี้จะมี
ลักษณะที่เป็ นนามธรรมที่สุดก็ตาม เราก็ใชูประโยชน์จากสื่อประเภทนี้มาก
เพราะตูองใชูในการสื่อความหมายอย่้ตลอดเวลา
4. สื่อการเรียนการสอนจำาแนกตามค่ณสมบัติ

4.1 ทัศนวัสดุ (Visual Materials) หมายถึง วัสดุท่ีส่ ือสารโดยผ่านประสาทตา

หรือการเห็น เช่น กระดานดำา กระดานผูาสำาลี) แผนภ้มิ ร้ปภาพ สไลด์ หุ่นจำาลอง
วัสดุกราฟิ กฯลฯ
4.2 โสตวัสดุ (Audio Materisls ) หมายถึง วัสดุท่ีส่ ือสารโดยผ่านประสาทห้

หรือ การฟั ง เช่น เครื่องบันทึกเสียง (Tape Recorder) เครื่องรับวิทยุ หูองปฏิบัติ
การทางภาษา ระบบขยายเสียง ฯลฯ
4.3 โสตทัศนวัสดุ (Audio Visual Materials) หมายถึง วัสดุท่ีจะตูองใชู
ประกอบกับโสตทัศน้ปกรณ์ เพื่อนำ าเสนอเรื่องราวหรือความรู้ต่อผู้เรียน เช่น
ภาพยนตร์ โทรทัศน์ ฯลฯ
4.4 เครื่องมือหรืออุปกรณ์ (Equipments) อุปกรณ์ท่ีใชูในการแสดงภาพและ
เสียงเช่น เครื่องฉายภาพยนตร์ เครื่องฉายฟิ ล์มสตริป เครื่องฉายสไลด์
4.5 กิจกรรมต่าง ๆ (Activities )เป็ นกระบวนการเรียนการสอนที่ใหูผู้เรียนไดู
เขูาร่วมกิจกรรม เพื่อใหูมีโอกาสเรียนรูป
้ ระสบการณ์ต่างๆดูวยตนเองคุณค่าของ
สื่อกิจกรรมเช่น นิ ทรรศการ การสาธิต ทัศนศึกษา ฯลฯ

ข้อจำากัดของสื่อสารการเรียนการสอน
1. สื่อการสอนประเภทที่ไม่ต้องใช้เครื่องฉาย

1.1 สิ่งพิมพ์ต่างๆ เป็ นวิธีการเรียนรู้ท่ีดีท่ด
ี ีท่ีสุดสำาหรับผู้ท่ีความถนั ดในการอ่าน

1.2 ของจริง ของตัวอย่างมีขูอดีคือ แสดงเนื้ อหาสาระที่เป็ นจริงไดูตามสภาพของ
สิ่งนั ้น
1.3 ห่น
ุ จำาลอง มีขูอดีคือ มีลักษณะเป็ น 3 มิติ สามารถจับตูองและพิจารณาราย
ละเอียดไดู
1.4 วัสดุกราฟิ ก ช่วยแสดงความสัมพันธ์ของเนื้ อหาใหูสามารถเปรียบเทียบไดู
1.5 กระดานชอล์ก มีขูอดี คือ ตูนทุนในการผลิตและการใชูตำ่า พื้นที่มีขนาด
ใหญ่
1.6 กระดานแม่เหล็ก มีขูอดีคือ สามารถนำ าเนื้ อหาหรือร้ปภาพที่ใชูแลูวกลับมา
ใชูไดูอก

2. สื่อการสอนประเภทที่ต้องใช้กับเครื่องฉาย

2.1 แผ่นโปร่งใส
2.2 สไลด์

2.3 ฟิ ล์มสตริม

2.4 ภาพยนตร์ วีดิทัศน์

2.5 โทรทัศน์ วงจรเปิ ด
2.6 โทรทัศน์ วงจรปิ ด

3. สื่อการสอนประเภทวัสด่อิเล็กทรอนิ กส์

3.1 แผ่นซีดี คอมแพ็คดิสก์
3.2 ซีด-ี รอม

3.3 แผ่นซีด-ี รอมคอมพิวเตอร์ช่วยสอน
3.4 วิทยุกระจายเสียง
3.5 สื่อประสม

4. สื่อการสอนประเภทกิจกรรมหรือวิธีการ

4.1 การศึกษานอกสถานที่
4.2 การสาธิต

4.3 การจัดนิ ทรรศการ

4.4 การแสดงบทบาทสมมุติบทสรุปสื่อการสอน หมายถึง วัสดุอป
ุ กรณ์หรือวิธี
การใดๆ ที่คร้นำามาประกอบการเรียนการสอนเพื่อช่วยใหูเกิดการเรียนรู้ไดูอย่างมี
ประสิทธิภาพ

รายงาน
เรื่อง สื่อการสอน

เสนอ อาจารย์สุจิตตรา จันทร์ลอย
จัดทำาโดย
1.นางสาวกนกวรรณ ทองเปลว เลขที่ 15
2.นางสาวชนากานต์ วิจิตรรตนากร เลขที่ 22
3.นางสาวทิพวรรณ มีทรง เลขที่ 24
4.นางสาวพรรณพิมล จิตต์งามขำา เลขที่ 29
5.นางสาววันดี สงวนศักดิ์ เลขที่ 58
นักศึกษาป.บัณฑิตวิชาชีพครู รุุน 12 ศูนย์มหาวิทยาลัยราชภัฏหมุูบ้าน
จอมบึง

รายงานนี้ เป็ นสุวนหนึ่ งของวิชา นวัตกรรมและเทคโนโลยีการศึกษา