You are on page 1of 43

Demografske tablice I

Populacioni procesi su funkcije koje ine dinamiku populacija


Populacioni atributi su mere te populacije

Mortalitet
Mortalitet izraava broj uginulih jedinki u populaciji u
jedinici vremena; to je negativni faktor rastenja
populacije
Opta stopa smrtnosti odnosi se na celu populaciju
Specifina stopa smrtnosti odnosi se na odreenu
uzrasnu klasu ili pol jedinki

Minimalna fizioloka smrtnost


Ekoloka smrtnost

Demografske tablice, tablice


mortaliteta
Demografija obuhvata skup metoda i tehnika kojima se
vri kvantitativno opisivanje prvenstveno ljudskih
populacija
Prve tablice ivota za ljudsku populaciju su konstruisali
GRAUNT (1676) za stanovnitvo Londona i HALLEY
(1693) za stanovnitvo Vroclava, a za ivotinjske
PEARL (1921) za drozofile

Primena: ekonomija, sociologija, prostorno i urbano


planiranje

Demografske tablice, tablice


mortaliteta
Horizontalne kohortne, dinamike
Kohorta je skup jedinki sline genetike
strukture koje u priblino isto vreme stupaju u
reproduktivne odnose
Vertikalne statike

Tablice kohorti
Prati grupu jedinki koje su roene u priblino isto
vreme
Koristi se za organizme koje se lako mogu markirati
i pratiti: biljke, sesilne ivotinje, vagilne ivotinje na
malim ostrvima
Prednosti: lako se rade
Mane: teko je pratiti dugoivee ili vrlo pokretne
organizme, promene na stanitu mogu napraviti
potekoe

Statike tablice
Mere ivotni vek jedinki poznate starosti
Koristi se kod organizama kod kojih je lako utvrditi
starost

Direktno i indirektno formiranje


tablica
Direktni metod podrazumeva praenje ivota i
smrti odreenog skupa novoroenih, tako to se
konstatuje koliko jedinki iz toga skupa je ostalo u
ivotu po isteku prve godine ivota, zatim po
isteku druge godine ivota itd. sve do smrti
poslednje jedinke iz posmatranog skupa. Iz
mnogo razloga, ovaj metod je praktino
neizvodljiv pa se upotrebljava indirektni metod.

Direktno i indirektno formiranje


tablica
Indirektni metod podrazumeva praenje
ivota i smrti istovremeno (npr. u jednoj
godini) za vie generacija, tj. za skupove
od novoroenih jedinki do najstarijih.
Dobijeni podaci se primene na fiktivnu
grupu za sve godine starosti.

Uzrasne kategorije:
Poetak ivotnog ciklusa
Reproduktivna generacija
(T) - proseno vreme
kada se populacija
zameni novim jedinkama
Prereproduktivni period
Reproduktivni period
Postreproduktivni period

ovek: 3 osnovne uzrasne kategorije


- svaka traje oko 1/3 ivotnog ciklusa

Preklapajue i nepreklapajue
generacije
Prereproduktivni period
Reproduktivni period
Postreproduktivni period
Ephemeroptera

Adolph Murie, 1944.

Primer vertikalne tablice


ivota - Ovis dalli

od 608 roenih jedinki, uginula je


121 jedinka i samo je 487
doivelo starost od 1 godine

Starost u
godinama

Broj umrlih
starosti x

Broj preivelih
starosti x (Sx)

0-1
1-2

121
7

608
487

2-3

3-4

Uzrasna
kategorija x

Broj uginulih Broj preivelih na


na hiljadu
hiljadu

lx

199

1000

11

801

1
0.801

480

13

790

0.79

472

11

777

0.777

4-5

18

465

30

766

0.766

5-6

28

447

46

736

0.736

6-7

29

419

48

690

0.69

7-8

42

390

69

642

0.642

8-9

80

348

132

573

0.571

10

9-10

114

268

188

441

0.441

11

10-11

95

154

156

253

0.253

12

11-12

55

59

91

97

0.097

13

12-13

0.006

14

13-14

0.003

15

14-15

Demografske tablice

Tablica mortaliteta
x

lx

dx

qx

Lx

ex

1.0000

0.2000

0.2000

0.9000

4.2100

4.2100

0.8000

0.1000

0.1250

0.7500

3.3100

4.1375

0.7000

0.0500

0.0714

0.6750

2.5600

3.6571

0.6500

0.0500

0.0769

0.6250

1.8850

2.9000

0.6000

0.0500

0.0833

0.5750

1.2600

2.1000

0.5500

0.1500

0.2727

0.4750

0.6850

1.2455

0.4000

0.3900

0.9750

0.2050

0.2100

0.5250

0.0100

0.0100

1.000

0.0050

0.0050

0.5000
n

d x l x l x 1

dx
qx
lx

l x l x 1
Lx
2

ex

L
x

lx

Da li vas zanima koliko ete jo


dugo da ivite?
Republiki zavod za statistiku:

lx

1 (0-4 g.)

0.9965

2 (5-9 g.)

0.9920

3 (10-14 g.)

0.9913

4 (15-19 g.)

0.9903

5 (20-24 g.)

0.9886

6 (25-29 g.)

0.9857

7 (30-34 g.)

0.9820

8 (35-39 g.)

0.9767

9 (40-44 g.)

0.9703

10 (45-49 g.)

0.9591

11 (50-54 g.)

0.9393

12 (55-59 g.)

0.9070

13 (60-64 g.)

0.8572

14 (65-69 g.)

0.7905

15 (70-74 g.)

0.6931

16 (75-79 g.)

0.5612

17 (80-84 g.)

0.3842

18 (85 i vie)

0.2066

Krive preivljavanja

Tip 1
Visok stepen preiljavanja mladih jedinki
Najvei mortalitet je meu starijim
jedinkama
Briga o potomstvu
Preklapanje generacija
Dug ivotni ciklus
Diskontinuiran mortalitet
K selekcionisti

Tip 1
Karakteristian je za krupne kimenjake
(oveka, kitove, ungulate)
Neke jednogodinje biljke
Neke sitnije beskimenjake

Tip 2
Preivljavanje je konstantno tokom celog
ivotnog ciklusa
Stopa smrtnosti je jednaka za sve uzrasne
kategorije
Postoji preklapanje generacija
Karakteristino je za sitne sisare, ptice i
kornjae
Kontinuiran mortalitet

preivljavanje

Tip 2

starost

Stepenasta modifikacija
Mortalitet naglo raste tokom
posebno osetljivih faza koje se
javljaju tokom ivotnog ciklusa

preivljavanje

Sedlasta modifikacija
Mortalitet visok i u prvim i u
poslednjim fazama ivota a u
vreme reprodukcije je najnii

Tip 3

Visok stepen smrtnosti na poetku ivota


esto je visoka stopa smrtnosti jaja ili semena
Nakon juvenilnog perioda mortalitet se smanjuje
Ne postoji briga o potomstvu, najee se
produkuje veliki broj zigota
Diskontinuiran mortalitet
R selekcionisti

preivljavanje

Tip 3
Zabeleen kod riba, morskih
beskimenjaka, morskih kornjaa,
viegodinjih biljaka
1

starost

Razlike meu polovima

Natalitet
Veliina i trend populacije ne mogu se
determinisati samo poznavanjem mortaliteta.
Neophodno je poznavati i natalitet i
preivljavanje

Maksimalni (apsolutni, fizioloki) natalitet reproduktivni potencijal, fekunditet


Ekoloki (realizovani) natalitet fertilitet

Natalitet
Opta stopa nataliteta broj roenih jedinki u
jedinici vremena (npr. imamo 50 jedinki i za 10 dana
broj se poveao na 150, znai 100 jedinki na 10
dana)
Specifina stopa nataliteta - broj roenih jedinki u
jedinici vremena i po jedinici populacije (stopa iz
predhodnog primera: 2 jedinke na 10 dana po
individui, tj. svaka jedinka e dati dve nove u
periodu od 10 dana)
: (broj potomaka po )

Semelparija i iteroparija
Predstavljaju reproduktivne strategije
Vrsta je semelparna ako je karakterie jedna
reprodukcija pre smrti Big bang reproduction
- monokarpne biljke
Iteroparni organizmi se reprodukuju vie puta
tokom ivotnog ciklusa Repeated reproduction
- polikarpne biljke

Semelparija i iteroparija
Cena reprodukcije manje energije za rast i preivljavanje
Reproduktivni uspeh

1 Reproduktivni napor (ulog)

Semelparija i iteroparija
Prednost iteroparije (kada su nepredvidivi uslovi
spoljanje sredine...)
Prednosti semelparije (kada je visok mortalitet
adultnih jedinki...)

Krivulje materinstva
Uzrasna raspodela reprodukcije

Punktuirana reprodukcija

Punktuirana reprodukcija
Dogaa se u odreenoj uzrasnoj kategoriji
(semelparni), u korelaciji sa godinjim
dobom ili uzrastom u kome se deava
reprodukcija
generacije se ne preklapaju (kod
jednogodinjih organizama)

Pulsirajua reprodukcija

Kontinuirana reprodukcija

Kontinuirana reprodukcija
Karakteristina za iteroparne organizme
Reprodukcija se obavlja u nekoliko
uzrasnih kategorija
Postoji preklapanje generacija

Modifikacija m3 krive
ivotinje sa neogranienim rastom to su vee to produkuju vie potomaka
mx

starost x