You are on page 1of 8

2012 kpss Bitiiklik Sorular

KONU BALII SORU SAYISI


1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

renme Psikolojisine Giri 2


Tepkisel Koullanma 5
Bitiiklik Kuram 3
Gestalt Yaklam 3
Bilgiyi leme Kuram 7
retme Stratejileri 3
nsancl Yaklam - renme likisi 2
Sosyal renme Kuram 5

Toplam 30
KPSS 2012 Milli Eitim Bakanl, ilkretim 1. snfa balayan rencilerin ana
babalarndan ayrlmalarn olaylatrmak ve korkularn yenmelerine yardmc olmak
iin retim ylnn banda uyum haftas dzenlemitir. Bu haftada; rencilerin
retmenlerini, snf arkadalarn, snfl arn ve okul binalarn tanmalarn salayan
elenceli etkinlikler yaplmtr. Bu etkinliklerle rencilerin okuldaki idarecilerle ve
alanlarla tanmalar salanmtr. En sonunda rencilere snflarna geip sralara
oturmalar
ylenmitir. Okula yeni balayan rencilerin okula uyumunu
kolaylatrmak ve korkularn enmelerine yardmc olmak amacyla dzenlenen bu
uygulamay en iyi aklayan yntem veya teknik aadakilerden hangisidir?
A) Zincirleme yntemi
B) Eik yntemi
C) Sistematik duyarszlatrma
D) Programl retim
E) z dzenleme
CEVAP C
Baz ana ve babalar ocuklar bydke onlar hatalarndan ve baarszlklarndan
dolay daha fazla eletirmektedir. Bunun sonucunda, ocuklarda baarszlk kaygya
neden olmaktadr. Baarszlk kaygs olan baz bireyler de daha snav salonuna
giderken kayg yaamaya balamaktadr.
Buna gre, bir rencinin snav salonuna giderken snav kaygs yaamaya
balamas aadakilerden hangisiyle aklanabilir?
A) Genelleme
B) Ayrt etme
C) Kendiliinden geri gelme
D) st dzey koullanma
E) Olumsuz pekitirme
Cevap : D

63. rencilerin dikkat srelerinin ksa olmasndan dolay eitimde birok etkinlik 3040 dakikay gemeyecek ekilde dzenlenir. Buna ramen, ilkretime yeni balayan
rencilerin ilk haftalarda dikkat sreleri daha ksadr ve hzl bir ekilde der. Bu
durumu bilen Aylin retmen, yln banda yaplan etkinliklerin srelerini 15-20 dakika
ile snrlarken, daha sonraki haftalarda alma srelerini kademeli olarak artrmtr.
Aylin retmenin rencilerin dikkat srelerini artrmak iin uygulad bu
yntem aadakilerden hangisiyle en iyi aklanabilir?
A) Kendini ayarlama
B) Eik yntemi
C) Isndrma yntemi
D) Zihinsel disiplin
E) Zaman ynetimi
Cevap : B

64. Atatrkn Genlie Hitabesini renmi bir kii, yllar sonra Hitabeyi tekrar
hatrlamaya altnda sadece
ilk birka cmlesini hatrlamakta, geri kalann hatrlayamamaktadr.
Bu durum, renmede aadakilerden hangisiyle aklanabilir?
A) leriye ket vurma
B) Yaknlk etkisi
C) Olumsuz transfer
D) Geriye ket vurma
E) ncelik etkisi
Cevap: E
76. Ayegl retmen dersindeki baz konular bilgisayarda ha zrlad sunular
yardmyla rencilere retmeye alr. Konunun rencilerin dikkatini ekmesi iin
sunu sayfalarna renkli ve hareketli resimler koyar. Ancak bir sre sonra, rettii
konularla ilgili rencilerin neler hatrladn test ettiinde, rencilerin sunularda
verilen bilgilerden ok, renkli ve hareketli resimleri hatrladklarn grr.
rencilerin, asl retilmek istenen konular hatrlamak yerine, daha ok
dikkat ekici resimleri hatrlamalar renmede aadakilerden hangisi
hangisiyle aklanabilir?
A) Snme
B) Glgeleme
C) Yetersiz koullanma
D) Yanl kodlama
E) Yaknlk ilkesi
Bir klasik koullanma kavram olan ve 2011 snavnda da sorulan glgeleme; ayn anda
sunulan iki uyarcdan etkili olann, dikkati ekenin tepkiye yol atn, dierinin ise
tepkiye yol amadn ifade eder. Her ne kadar, bu soru bir klasik koullanma sorusu
olmasa da, ayn anda sunulan uyarclardan bilgilerin deil de renklihareketli

uyarclar hatrlanmas dier seeneklerin uygun olmamas nedeniyle en uygun kavram


glgelemedir.
Doru yant B seeneidir.
77. Kk ule pudingi ok sever. Annesinden sk sk puding yapmasn ister. ulenin
puding istei ile ba
edemez hle gelen annesi, bir gn koca bir tencere puding yapp kznn nne koyar.
Bundan sonra
ule annesinden bir daha puding istemez.
ulenin annesi, aadaki davran biimlendirme yntemlerinden hangisini
kullanmtr?
A) Zt tepki
B) Altrma
C) Bktrma
D) Kar karya getirme
E) Duyarszlatrma
ocuklarn istenmeyen davranlarn, alkanlklarn deitirmek iin cezaya alternatif
olarak da sunulan kontrol yntemlerinden birisi de bktrmadr. Bu teknik, istenmedik
davran yapann, o davran yorulana, bkana kadar yapmak zorunda braklmasdr.
Bu rnekte de kznn puding yeme davranyla ba edemeyen anne bir tencere
puding yaparak onun puding yemekten bkmasn amalamtr.
Doru yant C seeneidir.
78. retmenler rencilerinin baz matematiksel ilemleri daha kolay ve abuk
yapabilmeleri iin rencilerine
arpm tablosunu ezberletir.
Bu uygulamay yapan retmenlerin aadaki koullanma ilkelerinden
hangisini kulland sylenebilir?
A) Bitiiklik
B) aret renme
C) Ayrt etme
D) Uyarc genellemesi
E) Genelleme
Bu yln renme psikolojisi sorular, nceki yllarn soru ve kapsam geleneklerine
uygun olmamsa da, kimi sorularn daha kaliteli ve ak seik yazlm olmas
beklense de Bu
SYMnin seimidir, elemek iin bu yola bavurdular. denebilir. Oysa 78. sorunun
szn
ettiimiz bu deerlendirmenin de tesinde, tartmal bir soru olduu akca
sylenmelidir. Bu soru bilimsel adan hataldr ve bilgi yanl iermektedir. Soruda
rencilerin baz matematiksel ilemleri daha kolay yapabilmeleri iin rencilerine
arpm tablosunu ezberletmeleri gibi bilisel bir renme srecini gerektiren sorunun
koullanmann temel ilkesi olan bitiiklikle aklanmas, renme psikolojisi alanndaki
akademik yaynlarla rtmemektedir. rnein N. Senemolu bitiiklii (contiguity):
Koullama srecinde, koullu uyarc ve koulsuz uyarclarn verilme zamannn yakn
olmas biiminde tanmlar. Bu kaynan dnda koullanma ya da davran

kuramlara ilikin her kaynak bitiiklik kavramn zamansal yaknlk olarak ele
almaktadr. Eer bu soruda bitiiklik kavramnn farkl bir yn sorulmak istenmise
de kavramn bu ynnn ne olduunu sadece soru yazarnn dnce dnyasnn
derinliklerinde olduunu syleyebiliriz. Bize gre bu gerekelerle soru hataldr.
Not: Buradaki bitiiklik kavram Guthrienin bitiiklik kuramnda ifade edildii gibi
bir durumdaki bir davran o durum tekrarlandnda tekrar edecei anlayyla da
rtmemektedir.
Doru yant A seeneidir.
89. Zor bir matematik probleminde ilk defa karekkl ifadelerle karlaan Metin,
iinde karekk geen tm sorular skntl ve anlalmaz olarak deerlendirmektedir.
Bu tr bir soru grdnde kayglanmakta ve zemeyeceini hissetmektedir. Bunun
sonucunda da soruyu zmekten hemen vazgemekte ve baka bir soruya
gemektedir.
Metinin karekkl sorular skntl ve anlalmaz olarak deerlendirmesi ve
kayglanmas aadakilerden hangisiyle aklanabilir?
A) Klasik koullanma
B) Alkanlk
C) Edimsel koullanma
D) Transfer
E) Genelleme
Bu soruda yaantlarn etkisiyle karekkl ifadelerin olduu sorulara kar gelien
kayg tepkisi daha nce ntr olan bir uyarcya kar daha sonra koullu bir tepkinin
oluumuyla aklanabilecei iin klasik koullanma olduu sylenebilir. Soru
seeneklerinden en nemli eldiricinin genelleme olduunu da belirtmeliyiz. Ancak
genellemenin koullu bir uyarcnn dndaki baka/benzer uyarclara kar da koullu
tepki gelitirmek olduunu hatrlatalm. Dolaysyla karekkl ifadelere kar bir koullu
tepki eer sl ifadeler sl ifadelere kar da gelitirilmi olsayd doru yant
genelleme olabilirdi.
Doru yant A seeneidir.
Watson'un renme Yaklam
1. Watson, renme psikolojisinde davran renme kuramnn kurucusu
olarak bilinir.
2. Watson insann bo bir levha olarak do duunu, doutan getirdii herhangi bir bilgi ve beceri olmad n, her eyi evresinden rendiini
belirtir.
3. Watson "Bana salkl bir dzine ocuk John Broadus Watson verin,
onlar ailesel zellikleri, rklar ve cinsiyetlerine bakmadan istediiniz
meslekte insanlar haline getirebilir, onlar isterseniz doktor, avu kat,
tamirci, hatta hrsz, dilenci bile yapabilirim." sz ile davran
kuramn en nemli iddiasn ileri srm tr.
4. Watson, renmenin temel ilkesinin bitiiklik ve tekrar olduunu belirtir.
5. "renmede klasik koullanma nemlidir; ama her renme iin
koulsuz uyaran-koulsuz tepki ilikisi gerekli deildir." grn ileri
srer.

6. Bitiik uyarclar birbiri ile koullanr. ki uyarann birka kere birlikte


verilmesi koullanma iin yeterlidir.
7. Watson renmenin bitiiklik ve tekrar yolu ile olutu u grn
ispatlamak amacyla
8. Albert isimli 11 aylk bir ocuk ile bir alma yapmtr. Albert, farelere
kar herhangi bir tepkisi olmayan salkl bir ocuktur. Wat son,
Albert'in karsna beyaz renkli fareler brakmtr. Albert ilk kez
grd farelere kar herhangi bir tepki vermemi, daha sonra
emekleyerek farelerin yanna gitmitir. Albert farelerin yanna
gittiinde, Watson metal bir kapaa eki ile vurarak ok yksek bir
grlt karmtr. kan grlt Albert'in korkmas ve alamasna
neden olmutur. Watson bu denemeyi birka kere tek rarladnda,
Albert; grlt ile fareleri birbirine koullam, beyaz fareleri grr
grmez alamaya balamtr. Daha sonralar Albert fare korkusunu
beyaz nesnelere genellemi, beyaz bir tavan, beyaz sakall birisini ve
beyaz renkli bir krk grdnde de alamtr.
9. Watson, Albert'e korkmay rettii gibi korkmamay da retebileceini
ileri srmtr; ancak Albert'in annesi ocuu deneyden ald iin bu
iddiasn ispat edememitir.
10.
Watson, korku veren uyarc ile rahatlatc bir uya rcnn birlikte
verilmesinin zaman iinde korku tepkilerini ortadan kaldracan
sylemitir.
11.
Watson'un rencilerinden Mary Cover Jones, Watson'un bu
dncesini deneysel olarak gerekletirmitir. Mary Cover Jones,
tavandan korkan Peter isimli iki yandaki bir ocuu yksek bir
sandalyeye oturtmu, ona sevdii ekerleme lerden vermitir. Peter
ekerlemeleri yerken kendisine uzak bir yere tavan braklmtr.
Zaman iinde tavan Peter'e aama aama yaklatrlmtr. Peter'in
korkusu zaman iinde azalm ve ortadan kalkmtr. Deneyin sonunda
Peter tavana dokunmaya, onunla oynamaya balamtr. Bu teknik
daha sonralar sistematik duyarszlatrma olarak isimlendirilmitir.
12.
Organize edilmi bir davran sndrme sreci olan, sistematik
duyarszlatrma uygulamas, zellikle korku ve fobi tedavisinde
kullanlmaktadr.
13.
Sistematik duyarszlatrma uygulamasnda, korkulan nesne ya da
canl ortamda bulundurulurken yaratt fi zyolojik belirtiler or tadan
kaldrlarak, nesne ile korku tepkileri arasndaki koullanma yok edilir.
rnein; rmcekten korkan bir bireye, korku ve kay gnn vcutta
ortaya kard belirtiler ve bu belirtile ri geveme ve nefes egzersizleri
yoluyla nasl kontrol edebilecei retilir. Daha sonra birey korkusunun
dzeyine gre rmceklerle yaknlatrlmaya balanr, ilk olarak
rmceklerle ilgili bir fi lm veya belgesel izletilir. Film izlenirken bireyde
gerginlik ve korku belirtileri orta ya kacaktr. Birey korku belirtilerini
gsterdii zaman geveme egzersizlerini uygular. Geveme egzersizleri
sayesinde birey bedenindeki hzl kalp atm, sk nefes alm gibi
gerginlik ve korku belirtilerini ortadan kaldrr. Birey rmcek
belgeselini izlerken kendisini rahat ve sakin hisseder, gergin deildir.
Bu uygulama birka kez tekrarlandktan sonra, bireyin bulunduu odaya

bir kavanoz iinde canl rmcekler alnr. Ortaya kan gerginlik ve


korku belirtileri tekrar geveme egzersizleri yoluyla ortadan kaldrlr.
Daha sonra bireyin rmceklere kavanozun stnden, camn arkasndan
dokunmas salanr. Kayg belirtileri tekrar geveme egzersizleri yoluyla
ortadan kaldrlr. En son aamada bireyin kk bir rmcei nce
peete daha sonra da plak elinde tutmas salanr. En son srete
rmcek ve korku belirtileri arasndaki iliki, (koullanma) ortadan
kaldrlm olur.
Guthrie'nin renme Yaklam
1. Guthrie renmede en nemli ve tek ilkenin bitiiklik il kesi olduunu,
en son yaplan davrann renildiini ve renmenin tek deneyimde
gerekletiini belirtir.
2. renmede dl, ceza, tekrar gibi ilkelerin nemi ol madn iddia
eder.
3. Uyarc ve tepkinin zaman iinde birbirine yakn olmasnn renme
iin yeterli olduu grn savunur.
4. Guthrie'ye gre bir uyaran tepki ta kip ettiyse, o uyaran tekrar
ortaya ktnda davran tekrar eder.
5. Guthrie'nin gr hakknda ok fazla eletiri bulun maktadr. Ancak
onun alkanlklar yok etme konusunda ileri srd grler dikkat
ekicidir.
6. Guthrie'nin istenmeyen alkanlklar deitirmek amacyla kulla nlabilecek eik, yorgunluk ve zt tepki yntemi olarak farkl
nerisi bulunmaktadr.
7. Bu yntemde de istenmeyen davran ortaya karan uyaran
bulma ve bu uyaran ortaya ktnda baka bir tepkinin ortaya
kmasn salamak hedefl enir. Birey yeni bir uyaran-tepki balants
kurar. Uyaran grdnde de yeni tepkiyi sergiler.
8. Eik Yntemi: Uyarc ok az verilerek istenmeyen tep ki ile
armnn ortaya kmas engellenir. Uyarcnn dzeyi zaman
iinde artrlarak istenilen dzeye eriilir. Pilav sevmeyen bir ocua
her kakta birka tane pirin tanesi yedirilir. ocuk pirin tanesini
fark eder ama verdii rahatszlk tkrmesini gerektirmez. Zaman
iinde pirin says artrlr. Zamanla pirin yemesi salanabilir. Bu
uygulamada ok dikkatli ve sabrl olmak gereklidir.
9. Yorgunluk Yntemi: Bktrma olarak da bilinen bu yntemde, bireye
deitirilmek istenen davran, yo rulup bkncaya kadar tekrar tekrar
yaptrlr. Birey tekrar tekrar yapt bir davran sonrasnda,
davrann verdii honutluk zamanla honutsuzlua, yorgunlua ve
tiksintiye dnr. Son yaplan davran renildii iin uyarc
rahatlama yerine tiksinti ile koullanr. Kibrit yakmay ok seven bir
ocua yzlerce kibrit arka arkaya yaktrldnda, ocuk kibrit
yakmaktan yorulur, kibrit yandnda ortaya kan ses ve koku
rahatsz edici olmaya balar. Kibrit, kt bir koku, ses ve
parmaklarda ac ile koullanr. ikolatay ok seven bir ocua,
kusmasna yol aacak kadar ikolata yedirilirse, ikolata ile kusma
birbirine koullanr. ocuk daha sonra ikolata grdnde kusma
ihtiyac duyacaktr. ok sevilerek ok yenen bir yiyecein zaman

iinde nefret edilen, tiksinilen bir eye dnmesi gnlk hayatta


sklkla karlalan bir eydir. "Her gn bal yiyen baldan bkar."
atasz bu ilkeyi zetler.
10. rnek Soru: Kibrit yakmaktan holanan bir ocua ok fazla kibrit
verilmi ve kibrit yakmaktan bkmas salanmaya all mtr. Bu
durumda kibrit yakma alkanl yok edilirken aadaki renme
kuramclarnn hangisinin nerdii ynteme bavurulmutur? (2002
KPSS) A) Thorndike B) SkinnerC) Pavlov D) GuthrieE) Bandura CEVAP:
D
11. Zt Tepki Yntemi: Bu yntemde, istenmeyen bir davran meydana
getiren uyarc ile birlikte, ona zt olan, onunla rekabet edebilecek
kadar etkili, istenen davran meydana getiren bir baka uyarc
sunulur. Kedilerden korkan bir ocuun annesinin kucana bir kedi
almas zt tepki yntemine rnek olarak gsterilebilir. Kedi ve anne
iki farkl sonu ortaya karan uyarandr. Kedinin varl ocuu
huzursuz edecek; ancak annesinin varl da rahatlatacaktr. Annenin
varlnn
yarataca
rahatlk
duygusu,
kedinin
yaratt
huzursuzluktan
daha
gldr.
Annenin
varl
ile
kedinin
koullanmas
sonrasnda
ocuk
kedi
grdnde
rahatlk
hissedecektir.
12. Garcia Etkisi Geleneksel klasik (tepkisel) koullanma almalar na
yeni aklamalar getirerek nemli katklar salayan aratrmaclardan
biri de Garcia'dr. Garcia tat koullanmas ya da dier ismi ile (ya da
dier ismiyle Garcia Etkisi) ad verilen almalar ile klasik
koullanma yoluyla renme de nemli bir yere sahiptir.
13. Garcia, klasik Koullanma almalarnda ilk olarak biti iklik
ilkesine kar kmtr. Yani Garcia'ya gre koullu uyarc ile
koulsuz uyarc arasndaki zaman aralnn ksa olmasna gerek
yoktur. rnein; len yemeinde yumurtal bir yemek yiyen bir
bireyin, yemekten 6-7 saat sonra zehirlenerek kusmas sonucunda
birey kusmasnn sebebini len yedii yemee balayabilir. Klasik
koullanma ilkelerine gre bu ban ok ksa bir srede kurulmas
gerekirken bu rnekte ba, saatler sonra kurulmutur.
14. Garcia'nn klasik koullanma almalarndaki ikinci nemli gr
ise her trl ntr uyarc ile koulsuz uya rc arasnda ba
kurulamayacadr.
15. Garcia yapt deneyde zil, k gibi uyarclarla mide bulants
arasnda ba kurmay baaramam ancak koku ve mide bulan ts
arasnda ba kurmutur. Bunun sebebi organizma nn koku karsnda
mide bulants gstermesinin doal olarak sk karlalan bir durum
iken dier uyarclarla mide bulants arasnda bir ainalk
bulunmasdr.
16. rnek Soru: Akama doru midesi bulanan Esra, le yemeinde ki
mayonezden zehirlendiini dnm ve bu olaydan sonra uzun sre
mayonez yememitir. Esra'nn uzun sre mayonez yememesi
aadakilerden hangisiyle aklanabilir? (2008 KPSS) A) kinci
derece koullama (st dzey)B) Batl davranC) Ayrt etmeD)

Koulsuz tepkiE) Olumsuz tat koullamas (Garcia etkisi) CEVAP: E


Kpss Rehber