You are on page 1of 36

1.

GR

Yaln retim, daha nce hi bilmediim bir konuydu benim iin. Sadece yaln dnce yaps
hakknda bilgi sahibiydim. Amerikal aratrmac yazarlar Womack ve Jonesun yalnlk kavramna aklk
getirdikleri Yaln Dnce kitabnda MUDA yani dier adyla israfn nlenmesinin ne derece nemli olduunu
grdm. Yaln felsefenin, geleneksel retim sisteminden ne kadar farkl olduunu grmek artcyd.
Sistemin k yeri ve zamanna dikkat edildiinde Japonyann 1950li yllarda sava sonras ktlk
iinde olduu ve acilen elde bulunan en ufak kymeti en verimli bir ekilde deerlendirip retim gerekletirmesi
gerektii dnlrse sistemin alma mant daha kolay anlalacaktr. Yaln dnce kesinlikle yksek katma
deerler ister.
Yaln retim sistemine geiin bir fabrika iin grnd kadar kolay olmadn Ford Otosan
fabrikasna yaptm ziyaretlerin srasnda grdm. lerleyen dnemlerde tamamen yaln retime gemeye
ynelik almalarn yapld Ford da henz sadece transit n sspansiyon montaj istasyonunda yaln retim
uygulamas balatlmtr.
Pilot uygulama yaplamadan nce eiticiler uygulamann yaplaca istasyonda alan iiler ve
yneticilerle ortak bir simlasyon almas yapmlar ve bylece iilere deiecek alma sistemlerinin ne
kadar etkili olduu gsterilmitir. enm.blogcu.com. Zaten yaln retim ok fonksiyonlu alabilen kalifiye
iiler gerektirmektedir.
Ksa zamanda olduka yksek bir verim elde edilmitir. zellikle yksek envanter miktarlarndaki
azalma firmay ykl bir maliyetten kurtarmtr. Ayrca istasyonun yaln retime gemeden nceki alan , yaln
retim sonrasnda klm, daha rahat alma imkan salanmtr. alma alanna btn iilerin
grebilecei ekilde yaplmas gereken ilemler izelgeler halinde aslarak grsel fabrika kontrol salanmtr.
Ayrca boalan alma alanna ok kullanlan malzemeler iin kk stok sandklar yerletirilmi depodan
malzeme ekmek iin zaman kayb nlenmitir.
Yaln retimi kitap sayfalarndan karp daha gzle grlebilir bir ekilde beynimde canlandrma
imkann bu dev sayesinde edindim. ok karmak bir retim sistemi gibi grnen yaln retimin aslnda belli
baz esaslara dayandn, zellikle ok paral rnlerin retiminde tercih edildiini ve byk lde etkinlik
saladn rendim.
2. YALIN RETM ANLATAN TERM VE KISALTMALARI

Emek Sanat Baml retim (Craft Production): Sanayide retim tarihinin balarnda, zellikle el emei ve
becerisine dayanan retim sistemi.
Seri retim (Mass Production): retim sistemlerinin emek sanat baml retim eklinden sonra gelien ve
dnyada ncln Fordun yapt, montaj hattnn srekli ak esasna dayanan retim sistemi.
Yaln retim (Lean Production): Yapsnda hibir gereksiz unsur tamayan;
hata
maliyet
stok
iilik
gelitirme sresi
retim alan
fire
mteri memnuniyetsizlii
gibi unsurlarn en aza indirgendii retim sistemi.

Yaln Giriim (Lean Enterprise): rn tasarmndan balayp, yan sanayiye, ana retim fabrikas ve mteriye
kadar uzanan btn unsurlar global lekte ve uyum iinde, yaln retim prensipleri dahilinde koordine eden bir
giriim.
Nakledilmi Tesisler - Uydu Fabrikalar (Transplants):Denizar lkelerde kurulan montaj fabrikalar.
Deitirilebilirlik (Interchangeability): Paralarn bir veya birka model arata birbiri yerine tadilat
gerektirmeden kullanlabilmesi, birbirlerinin yerine geebilmesi.
Sabit Tutucu (Fixture) : Paralarn, makinalarda ilenebilmesi iin, paralar kesici ularn nnde sabit olarak
konumlamaya yarayan ekipmanlar.
Paralar Ayrarak Analiz (Tear Down): Bir rnn sklerek paralarna ayrlmas ve herbir detayn
incelenmesi.
Kaporta Alt, Kabuk Alt, Karoseri i (Under The Skin):Aracn d kabuu yani karoserinin alt.
Ezamanl Mhendislik (Simultaneous Engineering): rn tasarm, retim prosesleri, imalat ve ikmal
ilerinin ayn anda bir ekip almas ile yaplmas.
Datm Kanal (Distribution): Japonyada ve Amerika da, bir firmann, belirli marka ve model aralarnn
satnda ihtisaslam datm ebekesi.
statistiki Proses Kontrol (Statistical Process Control - SPC): retim sistemindeki proseslerin, kalite ve
yeteneinin belirlenmesinde kullanlan istatistiki bir yntem.
Toplam Kalite (Total Quality - TQ): Mterinin bir mal ve hizmeti satn alrken bu mal veya hizmette var
olduunu mit ettii ve kullanm srasnda da ihtiya duyaca tm beklentilerinin eksiksiz karlanmas
sistemidir.
Tam Zamannda (Just In Time - Kanban): retimde, yan sanayiden montaja gelen para stokunu ortadan
kaldran ve paralarn retim yerine, kullanlaca anda getirilmesi temeline dayanan ikmal sistemi.
Kaizen: Srekli gelitirme yntemi.
Muda: Ziyan, israf, emek ziyan.
Andon: Japon tesislerinde, baz bilgilerin, sonu ve hedeflerin alanlara aktarlmas iin kullanlan kl
elektronik panolar.
Jidoka (Otonomasyon): Bir lde otomasyon olgusu tayan ancak sadece tezgahlarla snrl kalmayp, el
iilii sreleri ve operasyonlarn da ieren bir kavramdr.
Shojinka: Talebin esneklik yoluyla karlanmas

3. YALIN RETM (TAM ZAMANINDA) NELER ERR?

3.1. YALIN RETMN DOUU


Toyota tarafndan gelitirildi.
Dier Japon reticilerce kabul edildi.
Batl reticiler tarafndan ok sonra kefedildi.
Pek ok isinle bilinir:
Toyota retim Sistemi
Tam Zamannda retim
Yaln retim

3.2. YALIN RETM NEDR?


htiya duyulan ihtiya duyulduu zaman retmektir.
Bir felsefedir.
Entegre bir retim sistemidir.

3.3. YALIN RETMN EMR: BTN SRAFI YOK ET!


Yaln retimin israf kabul ettikleri:
Bir makinann almasn seyretmek
Paralar iin beklemek
Paralar saymak
Fazla retmek
Paralar uzak mesafelerden tamak
Envanter depolamak
Ara gereci aramak
Makinann bozulmas
Ayn iin tekrar yaplmas

3.4. YALIN RETMN HEDEFLER


%100 iyi birim (tamamlanm, eksiksiz) reten etkin retim
Sadece ihtiya duyulan paralar retmek, ihtiya duyulan zamanda ve ihtiya duyulan (talep edilen)
miktarlarda retmek
Sfr hata
Sfr hazrlk zaman
Sfr envanter
Sfr elle ilenen para
Sfr makine bozulmas
Sfr nezaret sresi
Tek paralk parti bykl (Paralarn tek tek iletimi)

3.4.1. SIFIR HATA


Geleneksel grte belli seviyelerdeki hata kanlmazdr.
Geleneksel retimde hata oranlar llr ve hatalarn kabul edilebilir seviyelerde olup olmadklar
kontrol edilir.
Kabul edilebilirlik testi (rnekleme)
Ortalama kayp(israf) miktarnn belirlenmesi
Yaln retim (Tam Zamannda retim) balangta ve sonuta ortaya kabilecek hatalarnn sebeplerini
yok etmek iin alr.

3.4.2. SIFIR ENVANTER


Geleneksel retim sistemi envanteri kymetli bir varlk olarak grr.
Geleneksel retime gre envanter gvenli bir retim ve makinalarn maksimum yararla almasn
salar.
Yaln retim envantersiz retimi hedefler.
Envanter, retim sisteminin eksik tasarmnn, yetersiz koordinasyonunun ve yetersiz operasyonunun bir
kantdr.

3.4.3. ENVANTER HANG PROBLEMLER GZLER?


Eksiklik(Kusur)
Kalite
Gvenilir olma
Tedarikiler
Makinalar
Bozulma
Etkin olma
Yerleim
Kt tasarm
Uzunluk
Hazrlk zamanlar

3.4.4. ENVANTER DK SEVYEDE TUTARAK ORTAYAIKARILACAK PROBLEMLER


Eksiklik(Kusur)
Kalite
Gvenilir olma
Tedarikiler
Makinalar
Bozulma
Etkin olma
Yerleim
Kt tasarm
Uzunluk
Hazrlk zamanlar

3.4.5. SIFIR HAZIRLIK ZAMANI


Geleneksel dnce hazrlk zamanlarnn var olmas gerektiine ve azaltlamayacana inanr.
Geleneksel ekonomik dzenin istedii retim miktar ve ekonomik retim miktarlarnn formlleri,
hazrlk zamanlarnn maliyetleri ile envanter maliyetlerinin yer deitirilerek elden karlmas ile oluturulur.
Yaln dnce, hazrlk zamanlarnn azaltlmasnn nemini belirtmektedir.
Eer hazrlk zaman sfra indirilebilirse, optimal para bykl bir olur.

3.4.6. SIFIR EVRM ZAMAN


Ksa hazrlk zamanlar ve kk parti byklkleri doal olarak evrim zaman azaltmak iin urar.
Planlanm hedef yakn ve talep tahminleri de geree daha uygundur.
Sistem deien taleplere gre kendini abuk gelitirir.
Bylece esneklik artar.

3.4.7. PARAYI ELDE LEMEY SIFIRLAMA


Yaln retim elle ilenen btn paralar, katma deeri olmadndan israf kabul eder.
rn oluturan paralarn elle ilenmesi u ekillerde olur:
Paray oluturan malzemeleri verme
Paray elle ileme
Paray denetleme

3.5. YALIN RETM YAKLAIMININ ANAHTAR PRENSPLER


Piyasa (mteri) taleplerine gre rn tasarlayp retmek
Deien talep dalgalanmalarna ve retim esasna gre rn gruplarn belirlemek
rn tan zamannda teslim edebilmek iin tedarikilerle iyi ilikiler kurmak

RN TASARIMINI PYASA TALEPLERNE UYDURMAK


Ezamanl mhendislik, rn tasarm emberlerini kltr.
rn eitliliini arttrmak, modler tasarmla mmkndr.
Para saysnn azaltlmas, iyi tasarm, standardizasyon ve ortak rn paralarnn yeniden
kullanlmasyla salanr.

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

3.6. YALIN RETMN TEMEL BLEENLER


Esnek kaynaklar
Hcreli yerleim
ekme retim sistemi
Kanban retim sistemi
Kk para iletimli retim
Hzl hazrlk zamanlar
Bileik modelli retim
Kaynakta kalite
Toplam retken bakm
Tedariki ebekeleri

3.6.1. ESNEK KAYNAKLAR


Esnek igc
ok fonksiyonlu, deiikliklere uyum salayan i gc
Kapasite deitike deiebilen i gc says
Esnek donanm
Ayn tesis tasarmyla pek ok eitte rn retilebilmelidir.
Bu ok fonksiyonlu makinalar gerektirir.
Temel ve kolay bir teknoloji ile baar salanabilmelidir.

RN TRLER VE AKIA DAYANAN RETM


Tasarmlar ve ilemleri benzerlik gsteren rnleri tanmlamada genellikle grup teknolojisi kullanlr.
Grup teknolojisi rn diyaznndaki gereksiz tekrarlarn azaltlmasna yardm eder.
Grup teknolojisi, rn trlerini benzer ilem ihtiyalarna gre tanmlar.
Bu rn trleri iyi tanmlanm retim hcrelerinde retilebilirler.

3.6.2. HCRESEL YERLEM


rnn paralarn retmek iin retim hcrelerinde benzer olmayan makinalar gruplar.
Hcrelerden geen tek bir dorultudaki akla allr.
Bir ii pek ok makinay kullanr.
evrim zaman deien ii saysna gre belirlenir.

RN TRLER VE AKI ESASLI RETM


Hcresel yerleim, ak esasl retimin faydalarn ortaya karmay baarr.
Bu hcresel yerleimdeki malzeme ak ile geleneksel ileme gre yerleimdeki malzeme aklarnn
karlatrlmasn kolaylatrr.
Bir rnn sorumluluu, o hcrenin operatrne verilmitir.

GELENKSEL TME SSTEM


Geleneksel retimde bir para belirlenmi zamanda, bitmesi gereken tarihte retimden kar.
Para ardk operasyonlar takip ederek hareketini srdrr.
Bir ilem bittiinde, para bir sonraki operasyona ( ileme )itilir.
stenilen btn bu ilemlerin sonunda, gereken zamanda ilerin tamamlanmasdr.
MRP yaklam, itme sistemli retimi ierir.

3.6.3. EKME SSTEM


ekme sistemi, sistemin girdilerinden ok ktlarna odaklanr.
Bitmi rnler, mterilerin kesin siparilerine cevap vermek zere son operasyon tarafndan ekilir.
ekme sistemi, her istasyonun kendinden nceki istasyondan malzeme ekmesiyle alan bir zincir
reaksiyona nclk eder.
Yaln retim, ilemde bulunan en kk miktarlardaki envanter ile malzeme aknn kontrol edilmesi
iin Kanban sistemini kullanr.

3.6.4. KANBAN SSTEM


Kanban sistemi retimi sk takip etmek iin basit kartlar kullanr.
Buradaki basit mantk udur: Hibir i istasyonunun kendisini takip eden istasyondan talep
edilmedike rn retmesine izin verilmez yani her istasyon kendinden nceki istasyonun mterisi
durumundadr.
Bu basit gr birikmi envanterle almay engeller.
Bilgisayara hi gerek duyulmaz.

KANBAN RETM KONTROL SSTEM


Kanban kart standart retim bykln gsterir.
ki kutulu envanter sisteminden tremitir.
Kanban, ekem sisteminin disiplinini korur.
retim Kanban, retimi dzenler.
ekme Kanban, malzemelerin tanmasn ayarlar.

KANBAN ETLER
Kare Kanban
Piyasa, paralar elinde tutacak ekilde tasarlanmtr.
Sinyal Kanban
gen Kanban, retimi ile ilgili problemleri bir nceki istasyondan belirlemek ve dier ilemleri
uyarmak iin kullanlr.
Malzeme Kanban
lemin gerektirdii ekilde malzemeleri dzenlemek iin kullanlr.
Tedariki Kanbanlar
Fabrika ve tedariki arasnda dnen kanbanlar

3.6.5. KK PARTL RETM


ekme sistemi envanteri, kanban saysn minimuma indirerek azaltr.
Bu, sk sk gerekleen malzeme iletiminde veya retimde kk partili almayla sonulanr.
Kk partili retimin pek ok faydas vardr.
Envanteri azaltr.
Daha az alana ve daha az nakite ihtiya duyulur.
lemleri birbirine daha yakn hale getirir.
Kalite problemlerinin daha kolay denetlenmesini salar.
lemleri birbirinden bamsz hale getirir.
3.6.6. HAZIRLIK ZAMANLARININ KISALTILMASI
Kk partiler, ksa hazrlk zaman gerektirir.
Hazrlk zamanlar saatlerden dakikalara azaltlabilir.
Shingo, Kalp Deitirme Zamannn Dakikalara ndirgenmesi ( Single Minute Exchange of Dies SMED) sistemini gelitirdi. Bylece kalplar 10 dakikadan az bir zamanda deitirilebildi.
SMED PRENSPLER

1.
2.
3.
4.

sel hazrlkla dsal hazrl birbirinden ayrr.


sel hazrl dsal hazrla dntrr.
Hazrlk zamanlarnn btn durumlar iin dorusal ak salar.
Hazrlk faaliyetlerini ya paralel hale getirir ya da tamamen ortadan kaldrr.
HAZIRLIK ZAMNLARININ AZALTILMASI TEKN
stenen hazrlk almalar iin n hazrlk yapmak
Hzl balayclar kullanmak
Kendi yerini belirleyebilen balama aparatlar kullanmak
Yanl dizilii nlemek
Ara gere kullanmn ortadan kaldrmak
Hareketleri kolaylatrmak
3.6.7. BLEK MODELL RETM

Yaln retim, rn dizisinin montaj hattnda veya retimde ayn ekipmanlarla ezamanl olarak
yaplmasn ister.
Bu da bileik modelli retim olarak bilinir.
Sonu olarak srekli akan retim geleneksel yma retimin kartdr.
Bileik modelli retim kk ynlar ve ksa hazrlk zamanlarn ierir.
3.6.7. KAYNAKTA KALTE

Jidoka, retim hattn durdurabilecek yetkiye sahiptir.


Andon klar, kaliteyle ilgili sorunlar haber verir.
Planlama, problem zme ve bakm iin dk kapasiteli programlara izin verilir.
Grsel kontrol problemleri grnr duruma getirir.
Poka yoke hatalar nler.

KAZEN
Srekli gelime
Toplu grevlendirmeleri ierir.
Yaln retimin znde iilerin yapmak istemedikleri iler:
Kalite problemlerini belirlemek
Gerekli olduunda retimi durdurmak
Gelime iin fikirler ortaya atmak
Problemleri analiz etmek
Farkl fonksiyonlar uygulamak
3.6.8. TEDARKLERLE LKLER

Tedarikilerle olan ilikiler, geleneksel sistemde rekabete dayanr.


- likiler ksa srelidir ve sadece maliyete dayanr.
- Byk ounluktaki tedarikiler birbirlerine kar oynarlar.
Yaln retim tedarikilerle olan ilikileri ok kritik grr.
Daha az sayda tedariki
likiler uzun dnemli ve ibirliine dayanr.
Tedarikiler mutlaka srekli gelime iin gayret gstermelidirler.
Kk partilerin sk gerekleen teslimatlarnn tam zamannda baarl bir ekilde yaplmas iin
tedarikiler yaln retim metotlarna ok iyi uyum salamaldrlar.
TEDARK POLTKALARINDAK ELMLER

1.

Mteriye yakn bir yerde bulunmak

2.

Kk tam dolu yk arabalar ve kark gemi ykleri kullanmak

3.

Mteriye yakn kk ambarlar kurmay gz nnde tutmak veya dier tedarilkilerle ambarlarn
birletirmek

4.

Standartlam tayclar (sandk) kullanmak ve teslimatlar kesinlemi teslim listesine gre


gerekletirmek

5.

Onayl bir tedariki olmak ve dzenli zamanlarda yaplan demeleri kabul etmek
3.7. YALIN RETMN YARARLARI

1.

Envanteri azaltr.

2.

Kaliteyi gelitirir.

3.

Maliyetleri drr.

4.

Gereksiz ihtiyalar azaltr.

5.

evrim zamann ksaltr.

6.

retkenlii (prodktivite) arttrr.

7.

Esneklii arttrr.

8.

Tedarikilerle iyi ilikiler kurulmasn salar.

9.

Listelemeyi ve kontrol faaliyetlerini basitletirir.

10.

Kapasiteyi attrr.

11.

nsan kaynaklarnn daha iyi kullanlmasn salar.

12.

rn eitliliini arttrr.

4. YALIN RETMN YKSEL


1950nin ilkbaharnda,gen bir Japon mhendis, Eiji Toyota, Ford un Detroit teki Rouge fabrikasna
aylk bir inceleme gezisi yapt. 1937 lerde kurulmu olan Toyota motor irketine o zamana kadar ok eyler
olmutu.
1949un sonunda, satlardaki bir k Toyota y byk miktarda iiyi iten karmak durumunda
brakmtr. Toyota Motor irketi on yllk bir aba sonunda, Rouge nin bir gnde 7000 adet otomobil
karmas ile kyaslandnda , 1950ye kadar 2685 otomobil retmiti.
Eiji, gerek kabiliyet gerekse hrs asndan sradan bir mhendis deildi. O zamanlar dnyann en
byk ve en verimli imalat kuruluu olan Rougeun her santimini dikkatlice inceledikten sonra, Eiji, merkeze
retim sistemini gelitirmenin baz yollar olduunu dndn yazd.
Eiji Toyota ve onun retim dahisi Taiichi Ohno ksa zamanda seri retimin Japonyada asla baarl
olamayaca sonucuna vardlar. Bu deneme sonunda Toyota nn, Toyota retim Sistemi olarak adlandrd
ve Yaln retim de denilen sistem dodu.
Taiichi Ohno ve Eiji Toyota tarafndan ortaya konanYaln retim veya Tam Zamannda
retim Sistemiyaklam, Japonlarn sava sonras iinde bulunduklar ekonomik koullarn bir sonucu olarak
ortaya kmtr.
kinci Dnya Sava sonrasnda zaten kstl olan doal kaynaklara igc ve sermaye kaynaklarnn
da yetersizlii eklenince Japonya, ekonomik varln srdrebilmek iin kstl olan kaynaklar mmkn olan en
dk maliyetle kullanmay renmek zorunda kalmtr. Yaln retim felsefesinin ortaya knda bu tr bir
gereksinme yer almaktadr.
Yaln retim felsefesi aslnda Amerika imalat sistemindeki temel ilkelerin, Japonya ortamnda
ekillendirilmesiyle gelimitir. Taiichi Ohno spermarket fikrinden etkilenmi ve spermarketlerin
iletilmesindeki temel ilkeler Yaln retim Tam Zamannda retim sisteminin kavramsal yapsn
oluturmutur.
Bir spermarkette ara aamalar yoktur ve mteriler dorudan ok sayda farkl rnle kar karya
gelmektedirler. Bu arada bozuk ya da kalitesiz rnler ile aranan bir maln bulunmamas ya da deitirme ve iade
gibi sorunlar dorudan mterilere yansmaktadr. Genellikle boalan raflar bir mal iin sipari verme noktasnn
belirlerken, byk hacimli rnler iin stok alanlar ayrlmtr. te spermarket ortamndaki baz ilke ve
uygulamalar, Toyata retim Sistemi Yaln retim Sisteminin balang noktalarn oluturmutur.
1971 petrol krizi sonrasnda yaln retim felsefesinin nemi dier Japon firmalar tarafndan da
anlalm ve bu yaklam lke genelinde uygulanmaya balanmtr.

1980lerin bandan itibaren yaln retim sistemlerinin Amerika ve Avrupada uygulanmaya balad
grlmektedir. Amerikada yaplan bir aratrmaya gre 1987 ylnda bu lkede yaln retim yaklamn
uygulayan iletmelerin oran %25 iken, bu orann 1992de %55e ykseldii belirlenmitir.

5. YALIN RETMN TANIMI


Yaln retim ilerin Tam Zamannda yaplmasn benimsemi bir yapdr. Genellikle sadece
gerekli paralarn, gerekli olduu zaman ve yerde retilmesi durumun u aklar. Daha geni anlamda israfn
nlenmesi yoluyla maliyetlerin azaltlmas eklinde tanmlanabilir.
Yaln retim literatrde, sfr envanter ( zero inventory ) , stoksuz retim, Japon retim sistemi,
Toyota retim sistemi ya da Kanban retim sistemi eklinde adlandrlabilmektedir.
Mondene gre yaln retim, Ksa dnemde, gerekli zamanda, gerekli miktarda, gerekli rnleri
retmektir.
Yaln retim felsefesinin iki temel amac vardr:

Sfr Stok ( Zero Inventory )

Sfr Hata ( Zero Defect )


Bu felsefe, retimin tm aamalarnda israfn nlenerek maliyetlerin azaltlmas hedefi yer alr. Bir
iletmede ancak tm israfn nlendii noktada tam zamannda retim gerekleecektir. Yaln retim felsefesi
rnn deerini arttrmayan tm unsurlar israf olarak kabul eder. Bu balamda retimin her aamasndaki
stoklar (hammadde, ara mamul, mal stoklar ) ile kalitesizlik (satn alnan ve imal edilen para ve mamullerde
hatalar ) en temel israf unsurlar olarak belirlenmitir.
Yaln retim felsefesini dier klasik sistemlerden ayran farkl ve yeni olan taraf, bu felsefenin, retim
ortamndaki problemleri kapatmak ve olumsuz etkilerini azaltmaya almak yerine, problemlerin temeline
inerek zmlemek iin srekli aba harcamay zendiriyor olamsdr. Bilindii gibi retim ortamnda yer alan
pek ok sorunun temelinde belirsizlik olgusu yer almaktadr. Belirsizliin etkisi, rnn sistem iindeki
ilerleyiini kesmek eklinde ortaya kar. Bugne kadar yaplan temel hata, belirsizlik kaynaklarn ortadan
kaldrmak yerine, yksek dzeyde envanter ve gvenlik stou tutarak , belirsizliin olumsuz etkilerini
kapatmaya almak olmutur. Yaln retim sistemi, belirsizlik kaynaklarn ortadan kaldrmak konusunda
odaklar ve bu ynyle yeni bir felsefe ve amalar btndr.

6. YALIN RETM SSTEMNN UNSURLARI


Yaln retim ortamnda, retimin tm aamalarnda israfn ortadan kaldrlmas hedefine ulaabilmek
iin, aada belirtilen hedeflerin gerekletirilmesi gerekir:

Miktar ve eit asndan talepteki gnlk ve aylk dalgalanmalara sistemin adaptasyonunu salamak
zere; kalite kontrol fonksiyonunun gelitirilmesi.

Her srecin, sonraki srelere sadece iyi ( hatasz ) paralar gndermesini salamak zere; kalite
gvence sisteminin kurulmas.

Sistemin insan kaynan kullanarak, maliyet azaltma hedefine ulaabilmesini salamak zere; insana
saygnn egemen olduu bir rgt kltrnn oluturulmas.
Yaln retim sisteminde hedefe ulaabilmek iin ncelikle bu ikincil hedeflerin, birbirleriyle olan
ilikileri de gz nne alnarak, gerekletirilmesi gereklidir.
Yaln retim sisteminin ktlar, maliyetler, kalite ve insana sayg olarak zetlenebilir. Bu ktlarn
elde edilmesinde drt temel kavramdan yararlanlmaktadr:

Tam Zamannda: Sadece gerekli paralarn, gerekli miktarlarda, gerekli olduu zaman retilmesi
durumunu aklar.

Otonomasyon ( Jidoka ) : Otonom hata kontrol olarak tanmlanabilir. Otonomasyon, hatal paralarn
retim akna karp sonraki srelerde retimin kesintiye uramasn engelleyerek tam zamannda kavramn
destekler.

Esnek gc ( Shojinka ) : Talep dalgalanmalar karsnda igc saysnn deitirilmesidir.

Yaratc Dnce ( Soikufu ) : alanlarn nerileri ile srekli gelimenin salanmasdr.


Yaln retim ortamnda bu drt kavramn gereklemesi iin aada belirtilen sistemlerin devreye
girmesi salanmaldr:

1.

Tam zamannda retimi gerekletirebilmek iin Kanban sistemi.

2.

Talep dalgalanmalarna uyum salayabilmek iin retim dengeleme yntemleri.

3.

malat n srelerini azaltmak iin tezgah hazrlk zamanlarn azaltma yntemleri.

4.

Hat dengesinin salanmas iin operasyonun standardizasyonu.

5.

Esnek igc kavramn gerekletirebilmek iin yerleim planlamas ve ok fonksiyonlu igc.

6.

Srekli gelimeyi salamak zere sorun zme gruplar ve neri sistemleri.

7.

Otonomasyon kavramn gerekletirmek zere grsel kontrol sistemleri.

8.

letme genelinde kalite kontrol yaklamn uygulayabilmek iinilevsel ynetim modeli.

Yaln retim felsefesinin uygulanabilmesi iin, iletme iinde bir dizi retim ynetimi tekniinin
sistemli bir yap erevesinde devreye girerek ilerlik kazanmas gerekir. enm.blogcu.com.Sistemin temelinde,
etkinlikleri ufak alma gruplar tarafndan iyiletirilmesi ilkesi yer almaktadr.

7. KANBAN SSTEM
7.1.RETM KONTROL SSTEMLER
retim kontrol sistemleri, eken sistem ve iten sistem olmak zere iki temel grupta snflandrlabilir.
ten sistemler, klasik grl geleneksel sistemlerdir, eken sistemler ise yaln retim sistemidir.
7.1.1. TME SSTEM ( PUSH SYSTEMS )
tme sisteminde retim ve envanter kontrol,tahmin edilen talep deerlerine dayanr; bu deerlere
gre retim izelgesi saptanr; zaman iinde bu izelge dikkate alnarak retim yapld iin, itme sistemleri,
ou kez, izelgeye dayal sistemler ya da izelgenin ittii sistemler olarak da isimlendirilir. Bu ortamda, retim
sreleri daima bir sonraki srecin ihtiyacn karlayacak ekilde retim yaparlar. Ancak bu durumda, retim
srelerinden birinde oluan bir sorundan ya da talepteki dalgalanmalardan kaynaklanan deiikliklere hzla
uyum salamak kolay deildir. retim hznn, deiiklikler dorultusunda uyarlanabilmesi, izelgelerin revize
edilerek ilgili birimlere yeniden gnderilmesini gerektirir. Bu tr dzenlemelerin olduka zaman alc
olmasndan dolay, itme sisteminde sreler arasnda stok bulundurmak yoluyla deiikliklere uyum salanr. Bu
yzden itme sisteminde retimin srdrlebilmesi iin yksek ara stoklarla almak kanlmazdr.

Bir itme sisteminde izelge yaps ve malzeme ak

3.1.2. EKME SSTEM ( PULL SYSTEMS )


ekme sistemi, sonraki srelerin nceki srelerden, sadece tkettikleri miktarda ve zamanda para
talep ettikleri ve ektikleri sistemlerdir ve bu nedenle talebin ektii sistemler olarak da tanmlanrlar. ekme
sisteminde, retim izelgesi sadece son retim srecine gnderilir. Hangi rnn ne zaman ve ne miktarda
retileceinin sadece son sre tarafndan bilinmesi, bu srecin nceki srelerden sadece kendine gereken
paralar ekmesini salayacaktr. Dier taraftan bir sonraki aamann para ekimi olmadan, bir nceki aamada
retim yaplamayacak sonu olarak, her aama kendisinden sonra gelen aamalarn taleplerini karlamak zere
tam zamannda retim yapacaktr.
Sonraki aamalarn nceki aamalardan, sadece gerektii zaman ve gerektii miktarda para ekmesi
aamalar arasnda oluan ara stoklarn ve ara stok dzeylerinde gzlenen dalgalanmalarn minimize edilmesini
salayacaktr.
Bir ekme sisteminde izelge yaps ve malzeme ak

3.1.3. TME VE EKME SSTEMLERNN KARILATIRILMASI

ekme sistemi, retimi mevcut talebe gre ynlendirir. tme sistemi ise retimi gelecekteki talep
tahminine gre ynlendirir.

Talepteki nemli deiiklikler, ekme sistemlerinde sonraki prosesten ncekine aktarlarak gemesine
karn, itme sistemlerinde her proses iin retim izelgesini yenilemek ok zor veya imkansz olacandan
muhtemelen bu deiiklikler ar stoa veya l stoklara neden olacaktr.

ekme sistemleri, proses ii stoun istenmeyen birikimini, yani ilerin gereksiz yere balatlmasn,
problemler ve hatalar ortaya kmadan nce ok sayda hatal parann retilmesini engelleyen yntemlere
sahiptir. Oysa itme sistemlerinde, retim hz ve stok dzeyini tm durumlar iin incelemek ve takip etmek zor
olduundan, safhalar arasnda emniyet stoklar tutmakta ve retim izelgesi bu stoklar da ierecek ekilde
hazrlanmaktadr. Baka bir ifadeyle, meydana kacak hatal veya eksik paralar karlamak amacyla emniyet
stoklarnn tutulmasna raz olunmaktadr.

tme sistemlerinde retim kontrol bir merkezden ynetilmekte ve her prosese retim planlama ve
kontrol ( PK ) ksmndan i emirleri datlmakta; bylece birbirinden bamsz olarak alan her prosesin

retimi PK ksm tarafndan srekli olarak planlanan retim ile karlanmaktadr. Buna karlk ekme
sistemlerinde ise merkezden sadece son montaj hcresine i emri verilmekte, nceki hcreler ya da prosesler
retimlerini bu son montaj hcresine gre ayarlamaktadrlar. Yani retim kontrol desantralize edilmitir ve
prosesler arasnda ok hzl bilgi ak vardr.
3.1.4. KANBAN SSTEM
Kanban sistemi, bir iletmenin bir prosesinde ve ayn zamanda iletmeler arasnda gerekli zamanda,
gerekli miktarda, gerekli rnlerin retimini uyumlu olarak kontrol eden bir bilgi sistemidir. Kanban sistemi,
yaln retimin bir alt sistemidir.
Kanban sisteminde kullanlan Kanban kartlar genellikle dikdrtgen biimde, plastik, karton veya
metal olan ve zerinde belirli bilgiler tayan kartlardr. Kanban kartnn ierdii bilgiler aada sralanmaktadr:
1.

Kullanld yer

2.

Para numaras

3.

Para ad

4.

Parann tanm

5.

Kanban numaras

6.

Para says/Kanban oran

7.

Kanbann dzenli olarak konulduu kutunun tanmlayc kod numaras veya ismi

8.

Kanbann teslim edilecei i istasyonunun yeri ( Kod numaras veya tanm )


ekme sisteminin retim kontrol arac olarak kullanlan kanbanlar, son retim aamas dndaki dier
retim aamalarna izelge bilgilerinin iletilmesini salar. ekme sisteminde, hangi paradan ne miktarda
retilecei kanban kartlarnda belirtilmitir.
Kanbanlar daima retim akna ters ynde ancak fiziksel birimlerle birlikte sondan baa doru
hareket ederek retim aamalarn birbirine balarlar. retim aamalarnn bu ekilde birbirine balanmas
sonucunda ise aamalar arasnda ara stoklara ihtiya kalmamaktadr. Bu zincirin, iletme dnda satclara kadar
uzatlmas durumunda ise hammadde stoklar da kaldrlm olacaktr.
3.1.5. KANBAN ETLER
Kanban sisteminin uygulamasnda genellikle iki tip kanban kullanlr:[2]

ekme Kanban ( Withdrawal Kanban ) : Bir sonraki istasyonun bir nceki istasyondan ekmek
istedii para cinsi ve miktarn belirleyen ve para/malzeme ekmek amacyla kullanlan karttr.

ekildeki ekme kanban sz konusu para iin bir nceki operasyonun dvme ilemi olduunu ve
talal imalat M-6da bulunan taycnn, Tahrik pimini alabilmek iin B-2 Nolu dvme istasyonuna gitmesi
gerektiini belirtmektedir. Bu para daha sonra talal imalata gidecektir. Kutu kapasitesi 20 adet olup kutu ekli
b olarak belirtilmitir. Bu kanban yaynlanan sekiz kanbann drdncsdr.

retim Sipari Kanban ( Production Ordering Kanban ):Bir nceki istasyonun retmesi
gereken para cinsi ve miktarn belirleyen retim sipari kanban sadece retim kanban olarak da
tanmlanmaktadr.

ekildeki retim sipari kanban , SB 8 No lu Talal malat operasyonunun S*50BC 150 kodlu araba tipi
iin krank mili reteceini gstermektedir. Ayrca retilen bu krank milinin F 26 18 No lu stok rafna
yerletirilecei belirtilmektedir.

Satc Kanban (Supplier Kanban ) : Satclardan para ekmede kullanlan bu kanban satcya gerekli
paralar gndermesi iin talimat vermek amacyla kullanlr. Genelde tama maliyeti para fiyatna dahil
edildii iin teslimatlarn satclar tarafndan yaplmas gerekir.

Sinyal Kanban ( Signal Kanban ) : Genellikle kafiledeki kutulardan birine ilitirilmi olarak bulunur
ve bulunduu yer itibariyle sipari verme noktasn belirler. retim srasnda sinyal kanbannn ilitirildii
kutuya gelindiinde, sz konusu kafile iin retim emrinin karlmas gereklidir.

Malzeme stek Kanban ( Material Reqisition Kanban ) : Bu kanban, retim srelerine malzemeyi
ne zaman, nereden ve ne miktarda temin edeceklerini belirtir.

3.1.6. KANBANLARIN KULLANIMI


Kanban sisteminin ileyi mekanizmas, ekme ve retim sipari kanbanlarnn sre iinde nasl
kullanldnn incelenmesi sonucunda aklk kazanacaktr. enm.blogcu.com. Bir sonraki sreten balamak
zere, kanban kullanmdaki balca aamalar aadaki gibidir:
1.

Bir sonraki retim srecinin taycs, yeterli sayda ekme kanban ve forklifte yerletirilmi bo
paletlerle bir nceki srecin stok noktasna gider. Bu ilem kabul kutusunda yeterli sayda ekme kanban
biriktiinde tekrarlanr.

2.

ekilecek malzemelerin zerindeki ilem kanbanlar kanban toplama kutularna konur, eldeki ekme
kanbanlar bu birimlerin zerine ilitirilir. Bo kaplar braklarak dolular alnr. retim kanban ile ekme
kanban deitirilirken, ayn malzemeye ait olup olmad kontrol edilir.

3.

Yeni gelen birimler kullanlrken ekme kanbanlar kutularna konur.

4.

retim kanban toplama kutusundaki kanbanlar ya belirli zamanlarda ya da belirli sayya ulanca
toplanr, toplama kutusundaki sralarna gre retimleri yaplr. Bu ilemler srasnda kanban ve retilen birim
birlikte hareket eder.

5.

retim tamamlannca, retilen birimler ve retim kanbanlar her an ekilmeye hazr olarak depoya
konulurlar.
3.1.7. KANBAN KURALLARI
Kanbanlarn amac olan tam zamannda retimi gerekletirmek iin kanbanlar aadaki kurallara gre
kullanlmaktadr:

Sonraki ilem nceki ilemden gerekli zamanda, gerekli miktarlardaki gerekli rnleri ekmelidir.

nceki ilem sonraki ilem tarafndan ekilmi miktarda rnleri retmelidir.

Hatal rn asla bir sonraki ileme gnderilmemelidir.

Kanban says en aza indirilmelidir.

Kanban sistemi, sadece talepte kk dalgalanmalarn olduu sistemlerde uygulanmaldr.

4. SATIN ALMANIN FONKSYONU


Satn almann tanm; malzeme ve hizmetlerin doru kalitede, doru miktarda, doru fiyattan, doru
kaynaktan ve doru zamanda temin edilmesi eklindedir. Satn alma fonksiyonunun merkeziletirilmesi ve
sorumluluunun tek bir blme verilmesi nemlidir .
Satn alma blm, fiyat aratrmas, satn alma anlamasnn grlmesi, yan sanayi seimi,
siparilerin verilmesi, yan sanayi ilikilerinin srdrlmesi gibi konularda tam yetkili olmaldr.

4.1.YALIN VE GELENEKSEL SATIN ALMANIN KARILATIRILMASI

4. RETM DENGELEME YNTEMLER


(PRODUCTION SMOOTHING )
Yaln retimde, maliyetlerin azaltlmas iin ncelikle iletme genelinde israfn nlenmesi
gerekmektedir. Bu balamda imalat ortamndaki gereksiz envanterler kaldrlacak ve bu hedef retimin tam
zamannda gerekletirilmesini salayacaktr. Satlar asndan konuyu ele alndnda ise tam zamannda
kavram sadece satlabilir rnlerin satlabilir miktarlarda tketicilere sunulmas ile gerekleecektir. Bu
durum retimin talebe uyumlandrlmas olarak tanmlanabilir. Talebe uyumlu bir retim ortamnda ise bitmi
rn dzeyinde gereksiz envanterler kaldrlm olacaktr. retimin deiken talep koullarna uyumlandrlma
sreci retim dengeleme olarak tanmlanr.
retim dengeleme sreci sonunda, bir retim hattnn, tek tip bir rnn yksek hacimlerde retimine
ayrlmas dnlemez. Tam tersine, retim hatlarnn talepteki deimelere uyumlu olarak, ayn gn iinde
eitli rn tiplerini ufak miktarlarda retebilecek ekilde dzenlenmesi gerekir.
retim dengeleme sreci iki aamaldr:
1.

Bir yl iinde aylk talep dalgalanmalarna uyum sreci ( aylk uyum )

2.

Bir ay iinde gnlk talep dalgalanmalarna uyum sreci ( gnlk uyum )


Aylk uyum , iletmedeki tm sreler iin ortalama gnlk retim dzeylerini belirleyen ana
retim izelgelerinin hazrland aylk retim planlama sreci ile salanr. Bu aamada hazrlanan ana retim
izelgesinde, aylk ve aylk talep tahminleri kullanlr.
Gnlk uyum ise gnlk retim yk planlar ile salanr. Gnlk retim yk planlarnn hazrlanmas
ise ancak bir ekme sisteminin kullanlmas ile mmkndr. Bu nedenle kanban sistemi retim dengeleme
srecinde nemli bir rol oynamaktadr.

5. HAZIRLIK ZAMANLARININ AZALTILAMSI


( SET UP TIME REDUCTION )
Hazrlk srelerinin ksaltlmas, temin srelerinin ksaltlmasn ve dolaysyla kanban saysnn
azaltlmasn salamaktadr. Hzl takm, tertibat deitirme ve kk partilerle alma, imalat temin sresinin
ksalmasna yol aar. Temin srelerinin ksalmas ise daha az envanter, daha az stok alan ve envanterde tutulan
rn iin daha az depolama mr gibi faydalar salamaktadr. Bylece talep deiikliklerine kar etkinlik
salanmaktadr. Hazrlk srelerinin ksaltlmas, kk partilerle allmasn salayacandan mteri
siparileri ya da talep deiikliklerine kolaylkla cevap verilebilmektedir. Ayrca hazrlk srelerinin
ksaltlmasyla ilem ii stoklar ve bunlar iin gerekli alanlar azalmakta, buna bal olarak imalat hatalar da en
aza indirilmektedir.
Hazrlk zamannn azaltlmas iin yaplacak almalar u ekildedir:
1.

Hazrlk zaman, i hazrlk ve d hazrlk olmak zere ikiye ayrlmaldr. hazrlk makine durmu
halde iken yaplan, d hazrlk ise makine alrken de yaplabilen hazrlklardr. hazrlklarn mmkn
olduunca d hazrla evrilmesi gereklidir.

2.

Ek aparatlar yardm ile makinada yaplacak ince ayarlamalar ortadan kaldrlmaldr.

3.

D hazrlkta kullanlan alet, kalp hazrlama gibi iler standart hale getirilmeli ve iiler bunlarn
kullanmlar hakknda iyice bilgilendirilip eitilmelidir.

4.

Makinalarda standardizasyon ilemi yaplrken, sadece gerekli blmler standardize edilmelidir.


Gereksiz standardizasyon ek maliyet getirecektir.

5.

Kolay balant elemanlar kullanlmaldr.

6.

Paralel ilemler ayn anda yaplabilir. Hazrlk annda ayn anda yaplabilecek ileri birden ok iiye
yaptrmak hazrlk sresini ksaltacaktr.

7.

Mekanik alan hazrlk sistemleri kurulmaldr. Ya veya hava basnl sktrclar veya elektrikli
mekanizmalar hazrlk zamann ksaltr.
Hazrlk zamannn bir dakikadan az olmas bir dokunulu hazrlk olarak adlandrlr. Bu zamann 10
dakikaya kadar uzamas tek hazrlktr. Toyota i hazrlk sresinin ksaltlmasna ok nem vermi ve birok
ilemin hazrlk sresin tek hazrla indirebilmitir.

6. TOPLAM RETKEN BAKIM

( TOTAL PRODUCTIVE MAINTENANCE )


Fabrika Bakm Organizasyonu iin Toplam retken Bakm ad altnda be temel ama ortaya
konulmutur:

Takm, donanm ve ekipman etkinliini gelitirmek

Ekipmanlarn yaayabilmesi iin retken bakm sistemini kurmak

Toplam retken bakmn yrtlmesine firma iindeki btn departmanlarn katlmasn salamak

st ynetimden iilere kadar btn alanlarn aktif olarak katlmn salamak

zerk kk grup gelitirme faaliyetleri gibi motivasyon ynetimine ynelik toplam retken bakm
almalarn desteklemek
Toplu koruyucu bakm, kalite kontrolnde olduu gibi firmada alan herkesin katlmn gerektirir.
Buna gre her ii makinalarn birer koruyucusu olmaldr. Toplu bakm sonucunda arza says, arzalardan
doan zaman kayplar ve makinalarn almama oranlar azalr, makine ve donanmn etkin olarak kullanm
salanr, imalat sistemini retkenlii artar, retim srecinde oluan hatalar azalr ve bunlara bal olarak
maliyetlerde d elde edilir.

7. EKP ALIMASI
Yaln gelitirme srecinde kk bir ekip bir araya toplanr ve sonra bu ekip bir gelitirme projesine,
projenin mr boyunca atanr. Bu kiiler irketin fonksiyonel departmanlarndan; pazar deerlendirme, rn
planlama, biimlendirme, ileri mhendislik, detay mhendislii ( gvde, motor, anzman, elektrik ) retim
mhendislii ve fabrika fonksiyonlarnda gelirler. Kendi departmanlar ile balantlarn muhafaza ederler ki
bu hayati nem tar fakat programn mr boyunca kesinlikle ekip dahilinde ve kontrol altndadrlar. Bu
elemanlarn ekip iindeki performanslar, byk bir olaslkla baka bir gelitirme ekibi iinde olacak bir sonraki
grevlerine tesir eder.
Ekibin yeleri kariyerlerindeki baarlarnn fonksiyonel uzmanlklarndaki ilerlemelerine bal
olduunu bilirler. Bu yzden kendi departmanlarnn menfaatini salamak iin ekipte ok sk bir ekilde
alrlar. Ekip lideri bir alann personel kaytlarn asla grmeyecektir ve liderin performans deerlendirmesi
alann kariyerini pek etkilemeyecektir. Esas deerlendirmeler Benim departmanm iin ne yaptn?
sorusunun cevabn bilmek isteyen blm bakanndan gelecektir. Sonu olarak motor ve gvde arsndaki uyumu
salamann en iyi yolu hakkndaki tartmalar, kolaylkla motor mhendislii departmannn ve gvde
mhendislii departmannn karlar arasndaki politik bir tartmaya dnebilir.

8. GRUP TEKNOLOJS HCRESEL RETM


( CELLULAR PRODUCTION )
Grup teknolojisi, paralarn benzer geometrik veya operasyonel zelliklerine gre aileler tarafndan
snflandrlmalar ve sonra da bu ailelere uygun olarak seilen makine gruplarnda retilmesi olarak
tanmlanabilir. Bir para ailesinin tamamen ilenmesini salayacak tm gerekli tesisler, bir makine grubu
eklinde bir araya getirilir. Bu makine gruplarna retim hcresi ad verilmektedir.
retim hcreleri , retimin btn alanlarnda yaratlmaktadr. retim hcrelerinin avantajlar:[3]

Malzeme stounda azalma

Daha az skarta ve yksek kalite

Daha fazla zendirici alma evresi

alma yerinde bulunan depolama alanlarnn azaltlmas veya ortadan kaldrlmas

Gelimi izelgeleme

Daha fazla esneklik

Parti byklklerinin azalmas

Batan baa yerletirme zamannn azaltlmas

Grup teknolojisinde temel ama, fabrika iindeki malzeme ak sisteminin basitletirilmesidir. Basit i
ak ile makine nndeki i paras bekleme zamanlar ksaltlarak veya ortadan kaldrlarak ilem ii stok
maliyetinin dmesi ve daha ksa imalat temin srelerine ulalmas salanmaktadr.
Ayrca grup teknolojisi, hazrlk srelerini de ksaltmakta ya da ortadan kaldrmaktadr. nk hcre
iindeki makinalar ve tertibatlar, bu hcrede imal edilecek bir para ailesi bir tip paradan dierine ok hzl
geilecek ekilde tasarlanlabilir. Bylece kk partilerle retim mmkn olabilmektedir.
Sonu olarak grup teknolojisi uygulamas ile i grenin honutsuzluu ortadan kalkar, rne ynelik
ihtisaslama buna bal olarak retim kapasitesi artar. Malzeme ak zamanlar, iilik maliyetleri ve stoklardaki
yatrm azalr,i ak basitleir, kuyruklar azalr veya ortadan kaldrlr, hazrlk sreleri ksalr.
1.

GR

BR PLOT BLGENN SELMES:


Yaln retime kk bir i istasyonunda balamann , btn fabrika geneline uygulamaktan ok daha
uygun olduunu gsteren pek ok nemli neden vardr. ncelikle, kk fabrikalarn dndaki btn
fabrikalardaki deiiklikleri ieren bir farkllamann nemi her eyden nce gz ard edilemez. kinci olarak, bir
pilot semek iin, tam zamannda retim prosesinin fabrikaya salayaca faydalar belirlemek gerekir. Ayn
zamanda bu deiiklikleri yaparken kontroln elden braklmamasna zellikle maksimumda tutulmasna nem
verilmelidir. Kontroll bir pilotta ie balamak yaln retimin baar ansn arttrr. Kontroll evrede ortaya
kan baz glkleri nlemede pilot uygulamasndaki tecrbelerden yararlanlr. Sonu olarak pilot uygulama

fabrika btnndeki deimelerin ivmesini arttrr. Ama mantksal tartmalar yaln retimin nemi konusunda
insanlar ikna etmeye yetmeyecektir. Pilot uygulama karlalacak performansn kantdr.
Bir pilot nasl seilir?
Yaln retim uygulamalarnn en ok seri retime uygun olduu dnlr, bu da yksek
hacim/dk karml rn seilmesi gerektiini ifade eder. retilecek rnn seiminde, rnn sabit
kalmasna yani pek ok mhendislik hesaplarnda deimelere ugramasna, geici tahminlerin olmamasna ve
dzensiz satlara maruz kalmasna dikkat edilmelidir.
Eer retilecek rn bu mantkla belirleniyorsa, esas aranlann yksek kapasiteli / dk karml
yani fazla deiiklik gstermeyen iyi hazrlanm bir rn olduu anlalr. Ancak bu zelliklere sahip bir rn
bulmak ve bu rn iin retim karar almak grnd kadar kolay deildir. Fakat bu zelliklere sahip bir
rnn bulunamamas yaln retimin gerekleemeyeceini gstermez. Bu durumda bu zelliklere en yakn bir
rn seilir.
Pilot blgeyi belirlemek iin pek ok farkl yol vardr. Birinci metot rne gre yerleim semektir.
rn kapasitesi ve talep dalgalanmalarndaki deiiklikler nemli olmasna ramen rne gre yerleim
modelinin seiminde dikkate alnmamtr. Pilot blgenin tam zamannda retimin esas sorununa zm
getirecek bir ekilde seilmesi ok nemlidir. Seilen rnn bulunabilecek en basit rn olmas gerekir. in
yeterince byk olmas prosesi zorlatracak olsa bile pilot blgedeki almalar sona erdiinde insanlarn
dikkatini ekmeyi baaracaktr.
nsanlar genellikle pilot blgeyi dierlerinden tmyle farkl olan operasyonlardan birinden seerler.
Bu rn ve prosesleri tam zamannda en basit bir ekilde tamamlanmas iin seerler ve baar anslarn
arttrmak isterler.
Her ne kadar pilot blgede uygulamalar baaryla tamamlansa da, yaln retim prensiplerinin dier
ilere nasl uygulanacan renemezler. Hedeflerin dk belirlenmesi gzlemcilerin uygulamay
nemsememesine neden olur.
Pilot yeterince kapasiteli ve byk seilmeli ki, bir sorunla karlaldnda ve bir kst olutuunda
insanlar sorunu zmek iin heyecanlanmal ve doruya ulamak iin uramaldr, nk kstlarn ortaya
karaca sonular hissedilmelidir.
Pilot seiminde yukarda aklanan esaslar dikkate alan FordTransit n Sspansiyon Montaj
stasyonu nunda yaln retim uygulamasn balatmtr.

FORD RETM SSTEM


(FORD PRODUCTION SYSTEM)
UYGULAMASI
lk Ford retim sistemi 1920li yllarda Henry Ford tarafndan gelitirilip uygulanmtr. Henry Ford o
gne dein uygulanan kk atlye retiminden ayrlp akar bant tekniiyle ktlesel retim an balatmtr. O
devirde pazar model eitlilii deil ucuz fiyata ok araba istiyordu. Ford ktlesel retim sistemi ile bu arabalar
pazara srd. Bu sistem ayn zamanda tam zamannda (JIT) teslim ve imalat anlaynn ncsdr.
Gnmzde otomotiv pazarnn durumu deimitir. Kreselleen pazara blgesel zellikler
damgasnn vurmaktadr. Bunun sonucu olarak giderek daha ok araba istenmekte ve retilmektedir.
Fordun en byk pazar, byme olana kstl olan ABD ve Avrupada olmasna ramen ,
bymenin Asya ve Pasifik pazarnda olaca tahmin edilmektedir. Fakat Fordun bu piyasadaki pay u ana
kadar ok azdr.
ok sayda , az eitte araba retimi a geride kalmtr. Mteri her amaca uygun araba deil, her
ama iin ayr bir araba ister hale gelmitir. Bu nedenle Ford verimli ve sistemli retimini gvence altna
alabilmek ve rekabet yeteneini koruyabilmek iin esnek ve yaln retim srecine gemek zorundadr.
Ford retim Sisteminin Tanm:
Ford retim Sistemi, yaln ve esnek bir retim sistemidir. Asl ama, sfr israf ile zamannda ve
mteri istekleri dorultusunda en az envanter ve en dk maliyetle retim yapmaktr.
Ford retim Sistemi :

Dk maliyet

Siparie gre imalat

Yksek kalite

Yksek verimlilik

Alan tasarrufu

FORD RETM SSTEMNN ANA UNSURLARI

FORD OTOSAN STANBUL FABRKASINDA YAPILAN ALIMALAR

stanbul fabrikasndaki pilot almalarn yaplaca ilk uygulama alan (AA) Ford FPS Avrupa
eitim grubu tarafndanTransit n Sspansiyon Montaj stasyonu olarak belirlenmitir.
Fabrika ynetimi tarafndan belirlenen ilk uygulama ekibi (PIT) 14 Eyll 1998de Ford eitim grubu
nderliinde FPS almalarna balamtr.
lk uygulama alannda (IAA) yaplan almalar aadaki ekildedir:
* lk olarak IAA da ktlesel retimin temel mant olan itme sistemi (push) yerine, tam zamannda retimin
temel felsefesi olan ekme sistemine (pull) geme almalarna, fabrika genelinde ise o blgeye ait paralar iin
stok miktarlarn drme almalarna balanmtr.

Grsel fabrika uygulamasyla; alet, ekipman ve fikstrlerin yerlerini, malzemelerin minimum


maksimum stok seviyelerini, su, ya, ve hava ak ynlerini gsterecek ekilde iaretleme faaliyetleri
balanmtr.

O blgede yaplan prosesleri, detayl operasyonlara ayrarak kiilerden bamsz hale getiren Kalite
Proses Sistem Sayfalar (QPS) hazrlanm ve kullanlmaya balanmtr.

Hata kaytlar tutularak hata dzeltici ve nletici faaliyetalmalarna balanmtr.

Ekipman deiimi srasnda, katma deeri olmayan ileri, deiim zamanlarn, operatr i ykn
azaltp istasyondaki kapasiteyi arttran Hzl Ekipman Deiimi almalarna balanmtr.

Stok azaltlarak, retim ile ilgili problemler ortadan kaldrlmaya allmtr.

FORD RETM SSTEMNN ODAKLANDII NOKTALAR

ETKN LM N ANAHTARLAR
Etkin lmler be ana balk altnda toplanabilir:

Hedefi anlamak

Doru ltleri kullanmak

Verileri doru kullanmak

Doru insanlarla almak

Doru metotlar kullanmak

1) Gvenlik ve Salk Hizmetlerini Gzden Geirmek ( Safety&Healty Assessment Review Process ) ( SHARP )
Tanm: Belirlenen tesis salk ve gvenlikle ilgili detayl bir deerlendirme ilemidir.21 salk ve gvenlik
ilemi elemanndaki gelimelerin nemi belirtilen zenli bir sistemdir.
Nasl Hesaplanr?
SHARP, aada verilen 21 gvenlik ve salk hizmet elemanlarnn oranlarnn toplanmasyla hesaplanr.

Liderlik ve ynetim

Liderlik eitimi

Planl bakm ve denetim

analizi ve prosedrler

Arza/tesadfi arza aratrmas

yntemleri

Acil hazrlanabilirlik

Kurallar ve i izinleri

Arza/tesadfi arza analizleri

Bilin ve yntem eitimi

Personeli aktifletiren ekipmanlar

Salk ve hijyen kontrol

Sistem deerlendirme

Mhendislik

Personel ilikileri

Grup ilikileri

Genel promosyon

Kiralama ve yerleim

Malzeme iletimi

i gvenli bitirme

Tesis ergonomisi

2) Davran Kontrolleri (Attitude Surveys)


Tanm: ilerin alma performansn etkileyen altklar evrenin koullar ve ileri hakkndaki tutumlarnn
llmesi ilemidir.
Belirlenmi Hedef: %90 baar ve tahmin
3) lk Seferde Doru Yaplabilirlik ( First Time Through Capability) - ( FTT )
Tanm: lk seferde doru yaplabilirlik, bitmi rnleri kalite kontrolden tek seferde hi fire vermeden, geri
dnmeden, hurdaya ayrlmadan, yeniden test edilmeden geebilme orandr.
Belirlenmi Hedef: %100 FTT kapasitesi = Sfr hata oran
Nasl Hesaplanr?

leme giren Yeniden Tekrar retim hatt dnda Geri


Birimlerin says - (Hurda + ileme + Test etme + Tamir edilme + Dn)
FTT=
leme Giren Birim Says
Forml Neyi fade Eder?
FTT,ileme girip ilemden hurdaya, yeniden ilemeye, yeniden teste, geri dne ve retim hatt
dnda onarma gitmeden ilk seferde doru yaplabilme orandr. Forml yle der:

leme giren birim saysn belirle.

Bu saydan, ileme girip bir seferde doru yaplamayan birimlerin toplam saysn kar.

Sonucu ileme giren birim saysna bl.

Bu hesaplamann sonucu bir yzde orandr. Eer ileme giren her birim ilk seferde doru yaplabilirse
bu oran %100 kar.
Bu yzden FTT llebilir deerini %100e yaklatrmak iin hurdaya, geri dne, yeniden ilemeye,
tekrar test etmeye veya hat dnda onarlmaya giden birim saysn azaltmak gerekir. Bu deerlerin herhangi
birinde azalma olursa FTT artacaktr.
Bu oran, FPS prensiplerinden sfr israf / sfr hata hedefine ulamak iin kullanlr. FTT iin
belirlenmi hedefe olan %100e ulamak iin hata saysn sfra indirmek gerekir.
FTT nin dier llebilir deerlerle ve proseslerle olan ilikisi:
FTT dier FPS llebilirlerini ve proseslerini etkiler ve etkilenir.
Bu nedenle, ilem ve kt kalitesini ykseltmek iin kullanlan hata kantlayc (belirleyici) cihazlar
sayesinde bir ilemde kaynaktan belirlenen hatalarn yok edilmesi sadece FTT orann azaltmakla kalmaz, ayn
zamanda fazla envanter ihtiyacn da azaltr ve DTD zamann ve toplam maliyeti de azaltr.
Gnlk ilk seferde doru yaplabilirlik hesaplamasna rnek:
Giren rn adedi =1000
Hurda adedi = 10
Yeniden ilenen = 15
Tekrar test edilen = 5
Hat dnda onarlan = 0
Geri dnler = 7 ( sadece aylk llr )
1000 ( 10+15+5+0 )
FTT % =
1000
FTT % = % 97,0

Toplam ilk seferde doru yaplabilirlik hesaplamasna rnek:


FTT ( Operasyon 1 ) = 92,87 %
FTT ( Operasyon 2 ) = 87,65 %
FTT ( Operasyon 3 ) = 65,98 %
Son Kontrol = 82,34 %
Toplam FTT = 44,22 %
4) Malzemenin stasyonda Kal Sresi ( Dock To Dock Time ) ( DTD )
Tanm: Bir malzemenin bir istasyona girip istasyondan ilemi tamamlanm olarak kmasna kadar geen
zamandr.
Belirlenmi Hedef: Toplam DTD un 1 gn veya 1 gnden az olmas.
Yararlar:

Malzemenin istasyonda kal sresi, daha az malzemenin elle ilenmesini ve depolanmasn gerektiren
azalan envanter miktaryla gelitirilmitir. lk zamanda doru yaplabilirliin artmasna ve hatal para kma
ansn azaltmasyla sonulanr.

Malzemenin istasyonda kal sresinin azaltlmas, rnlerin tam zamannda teslim edilmesi hedefini
destekler.

Daha az malzemenin elle ilenmesi , teslim srelerinin uzamamas, hatal rn kmamas ve envanter
tama maliyetlerinin tamam toplam maliyeti azaltr.
Nasl Hesaplanr?
Toplam takip edilen para says
DTD =
Hat sonu oran
Forml Neyi fade Eder?
DTD zaman, istasyona giren ilenmemi para ile istasyondan bitmi olarak kan parann
istasyonda kal sresidir. ( malat evrim zaman ve katma deer analizini ierir.)
Bir rn iin toplam DTD zaman, o para ilenmemi bir malzeme olduununda harcanan zaman
(evrim zamann) ve istasyonda bitmi para haline gelinceye kadar geirdii zaman ierir.
Forml yle der:

stasyon iinde bulunan toplam takip edilen para saysn belirle.

Bu sayy hat sonu oranna bl.


Hat sonu oran hat iin rn kabul edilen paradan bir saatte retilen ortalama saydr. Bu ayn
zamanda bir haftada retilen para saysnn haftalk retim zamanna blnmesiyle bulunur.
DTD zamann azaltmak iin;

Takip edilen para says azaltlmaldr.

Hat sonu oran arttrlmaldr.


Toplam DTD zamann azaltmak iin :

Btn ilemler iin katma deer yaratan ve katma deer yaratmayan ilemler iin analiz yaplmaldr.
enm.blogcu.com. Bylece DTD zamann orannn belirlenmesi salanr. Bu da tampon zaman (ilenmi para ve
bitmi prosese gre depolamadaki deerini ieren zaman ) transfer zaman,yeniden ileme ve kontrol zaman ve
katma deer katan zamandr.

Analiz sonularn kullanarak ilenmemi malzeme, ilem iinde kullanlan envanter miktarn azaltmak
iin tam zamannda yaplmas gerekenler tanmlanmaldr.
Bu da FPS prensiplerinden sfr israf yaratmay salar. DTD zamannn belirlenen hedef olan bir veya
bir gnden az tutulmasn salar. Bylece 15 gnlk teslim sresi olan rn iin toplam DTD zaman 1 gn veya
daha az olacaktr.
Toplam Malzemenin istasyonda kal sresi hesaplamasna rnek:
Toplam retilmi birim = 730 (son operasyondan)
retim zaman = 12 saat (10saat planlanm zaman + 2 saatte planlanmam fazla zaman )
Hat sonu oran = 730 / 12 =60,83
retim alanndaki birimler = lenmemi malzeme + lemdeki para + Bitmi yar mamul
lenmemi malzeme = 300
Operasyon 1 = 181
Operasyon 2 = 3
Operasyon 3 = 3
Bitmi yar mamul = 200
DTD (lenmemi malzeme) =300 / 60,83 = 4,93 saat
DTD (Operasyon 1) =181 / 60,83 = 2,98 saat
DTD (Operasyon 2) =3 / 60,83 = 0,05 saat
DTD (Operasyon 3) =3 / 60,83 = 0,05 saat
DTD (Bitmi yar mamuller) = 200 / 60,83 =3,29 saat
Toplam DTD = 4,93 + 2,98 + 0,05 + 0,05 + 3,29 =11,3 saat

5) Paralarn izelgelere Gre Hatta Verilme Yzdesi ( Build to Schedule ) ( BTS )


Tanm: Belirlenmi bir retimin izelgesine gre paralarn retim hattna doru gnde, doru srayla
verilebilme yzdesidir.
Belirlenmi Hedef: %100 ( Hacimde, bileimde ve sralamada )
Yararlar:

BTS yzdesi artarsa, daha az envantere ihtiya duyulur ve DTD azalr.

Daha az malzemenin elle ilenmesi ve envanter tama maliyetlerinin en azalmas toplam maliyeti
azaltr.
Nasl Hesaplanr?
BTS = Hacim x Bileim x Sral ak

Forml neyi ifade eder ?


Paralarn hatta izelgelenmi sraya gre verilip verilmediini gsterir. BTS, mterilerin istedii
rnn, istenen bileimde ve akta olmas iin en iyi tesis ynetim plannn nasl olmas gerektiini aklar.
Forml yle der:

Hacim performans deerini, bileim performans deeri ile arp.

Bu sonucu da sral ak performansyla arp.


BTS istenen % 100 deerine doru deitirmek iin hacim performans, bileim performans ve sral
ak performans deerlerinin mutlaka artmas gerekir.
Hacim performans: Fiili retilmi birim saysnn , listelenmi birim saysna blnmesiyle bulunur.
Fiili retilmi Birim Says
Hacim Performans =
izelgelenmi Birim Says
Eer retilen fiili para says , izelgelenmi para saysna yaklarsa hacim performans deeri artar
ve BTS byr.
Bileim Performans: Bu oran bileime gre retilen fiili para saysnn, retilecek gerek para saysna
blnmesiyle bulunur.
Fiili Birleik Para Says
Bileim Performans =
izelgelenmi veya retilmi Fiili Para Says
Bileime gre retilecek gnlk para says o gnlk istenen retim adedine eit olursa fazlalk rn
olumaz. enm.blogcu.com.Eer birleik modelli fiili retim adedi artarsa, birleik performans deeri artar ve
BTS geliir.
Sral Ak Performans: Sral aka gre retilen fiili para saysnn , bileik modelli retime gre retilecek
fiili para saysna blnmesiyle bulunur.
Sral Aka Gre retilecek Fiili Para Says
Sral Ak Performans =
Birleik Modelli retime Gre retilecek Fiili Para Says
Eer sral aka gre retilecek fiili para says artarsa, sral ak performans deeri artar, BTS
byr.
BTS, FPS prensiplerinden talebe gre dzenlenmi kapasite iin kullanlr ve BTS nin hedef deeri
olan % 100 parann hatta doru verilme yzdesine ulalmasn salar.

Paralarn izelgelere gre hatta verilme yzdesinin hesaplanmasna rnek:


retilen birim =2000
izelgelenen birim =2300
Bileime gre birim = 1800
Sral aka gre birim = 1500
Hacim performans % = 2000 / 2300 = 86,96 %
Bileim performans % = 1800 / 2000 = 90,00%
Sral ak performans % = 1500 / 1800 = 83,33%
BTS % = 86,96 x 90,0 x 83,33 = 65,22 %
6) Batan Baa Ekipman Etkinlii ( Overall Equipment Effectiveness ) (OEE )
Tanm: Ekipman parasnn, kalite oran, performansnn etkinlii ve hazrlk zamannn llmesidir.
Hedef: %33ten fazla kapasite (gerekli blgelerde )
Yararlar:

Toplam DTD zamannn azaltlmasyla ksalan ilem zamannda daha fazla kt alnmasn salar.

Daha sabit prosesler kullanlarak retimin nceden kontrol edilip gerekli nlemlerin alnmasn ve
bylece BTS orannn arttrr.

Artan kt ve azalan yeniden ileme ve hurda maliyetleri toplam maliyeti azaltr.


Nasl Hesaplanr?
Batan Baa Ekipman Etkinlii ( OEE ) = Hazrlanabilirlik x Performans x Kalite
Forml Neyi fade Eder?
Batan baa ekipman etkinlii , hazrlanabilirliin, performans etkinliinin, ekipman paralarnn
kalite orannn ve kstl kaynakl operasyonlar iin llen kapasitenin bir ltdr.
Forml yle der:

Hazrlanabilirlik deerini performans etkinlik deeri ile arp.

Sonucu tekrar kalite oranyla arp.


Forml Neyi fade Eder?
OEE yi arttrmak iin hazrlk zamann performans etkinlii veya kalite oran deerlerini arttrmak
gerekir.
Bu OEE deeri, FPS prensiplerinden optimize edilmi retim kts iin kullanlr. Ve % 33 olan OEE
belirlenmi hedefine var olan alanlardan ve kstl imkanlardan daha yksek kapasite alnmasyla ulalmasn
salar.
Operasyon Zaman
Hazrlanabilirlik =

Net Hazrlk Zaman


Net hazrlk zaman, planlanan ekipman hazrlk zamanna ve operasyon sresi de ekipmanlarn
gerek ileme zamanna eit olmaldr.
Net hazrlk zaman, toplam izelgelenmi zaman ile ihtiya duyulan ek zamanlarn karlmasyla
bulunur.
Operasyon zaman ise net hazrlk zaman ile dier btn ek zamanlarn kartlmasyla bulunur.
( bozulma, hazrlk, bakm, dzenleme )
Eer operasyon zaman artarsa, hazrlk zaman artar ve OEE geliir ve byr.
deal evrim Zaman x Toplam Paras Says
Performans Etkinlii =
Operasyon Sresi
deal evrim zaman , ekipmanlarn tasarm iin gerekli evrim zamanna , tehizatn bir parasna dayanan ve
daha nce elde edilmemi en iyi evrim zamanna ve benzer ekipmanlar deitirmek iin daha nceki
tecrbelere dayanan hesaplanm evrim zamanna eittir.
Toplam Salam Para Says Toplam Hatal Para Says
Kalite =
Toplam Salam Para Says
Eer toplam hatal rn says azaltlrsa, kalite artar ve bu da batan baa etkinlik orann arttrr. Eer
OEE artarsa,istasyonun toplam DTD zaman azalr, nk byk ktlar stoklarn azalmasn salar. OEE artarsa
proseslerin ve retimin nceden denetlenebilirlii artar. Bylece planlanm miktarlarda retim yaplmas
salanr. Azalan yeniden ileme ve hurda maliyetleri kt miktarnn artmasn salarken toplam maliyeti de
azaltr.
Batan Baa Ekipman Etkinliinin Hesaplanmasna rnek:
Hazrlanabilirlik:
Toplam izelgelenmi Zaman = 720 dakika
( zaman amn da ierir )
Ek Zaman htiyac = 60 dakika
( 30 dakika le yemei + 30 dakika molalar )
Net Hazrlk Zaman = 720 60 = 660 dakika
Dier Ek Zamanlar = 45 + 45 = 90 dakika
( Makinalarn durdurulmas ve kalplarn deitirilmesi )
Operasyon Zaman = 660 90 = 570 dakika
Hazrlanabilirlik = 570 / 660 = 86,3 %

Performans Etkinlii:
deal evrim Zaman = 0,33 dakika / para
Toplam ilenmi Para Says = 1440
Operasyon Zaman = 570 dakika
0,33 x 1440
Performans Etkinlii = = 83,4 %
570
Kalite Oran:
Toplam lenmi Para Says = 1440
Yeniden lenen Para Says = 50
Hurda = 40
1440 ( 50 + 40 )
Kalite Oran = = 93,8 %
1440
Batan Baa Ekipman Etkinlii :
Hazrlanabilirlik = 86,3 %
Performans Etkinlii = 83,4 %
Kalite Oran = 93,8 %
Batan Baa Ekipman Etkinlii (OEE ) = 0,863 x 0,834 x 0,938
Batan Baa Ekipman Etkinlii (OEE ) = 0,675 = 67,5 %
7) Toplam Maliyet ( Total Cost ) ( TC )
Tanm: Bir birim iin malzeme, iilik,envanter,genel gider,nakliye ve dier ek maliyetler toplamdr.
Hedef: Toplam maliyetin iletmenin belirledii retim ve kar politikasna uygun olmas hedeflenir.
Yararlar:

Kar getiren retim politikas irketin finansal hedeflerine mteri memnuniyetine ve kyaslama
( benchmark ) hedeflerine nem vererek ulamasn saplar.

Toplam maliyet, ortam koullarnda dzenlemeler olmakszn birim maliyete drmeye nem verir.
Toplam maliyet irketin kar politikasndaki optimal deerle uyumaldr.
Bir aracn toplam maliyetini belirleyen unsurlar:

Malzeme maliyeti ( satn alnan elik, alminyum, boya ve plastik gibi malzemeler )

ilik maliyeti ( maal ve saat bana cretli iilerin maliyeti )

Genel giderler ( fabrika giderleri, ekipman giderleri, yakt ve dier giderler )

Garanti maliyeti
Nakliye ve dier bunun gibi maliyetler ( envanter maliyeti )