Data ćwiczeń: 16 luty 2010 ĆWICZENIA PRAWO KONSTYTUCYJNE Prowadzi: Aleksandra Gołuch Podręcznik: Prawo konstytucyjne pytania i odpowiedzi

(Nie zanotowałem autora/ów); Kazusy: Prawo konstytucyjne kazusy i ćwiczenia (Nie zanotowałem autora/ów). Egzamin: I. Test wyboru; II. Pytania otwarte (opisowe); III. Kazus do rozwiązania. Podczas egzaminu w pytaniach otwartych wymagana precyzja wyrażania myśli. Profesor nie lubisz noszenia kserowanych kopii podręcznika podczas wykładu. Wymagania na ćwiczenia: Aktualny tekst Konstytucji tej z 2009 roku oraz znajomość materii Konstytucji. Możliwe są dwie nieusprawiedliwione nieobecności. Trzy nieobecności i więcej trzeba odpracować na dyżurze. DYŻURY: Wtorek: 1530 – 1630 Soboty zjazdów administracji: 1215 – 1315 Mail wykładowcy ćwiczeń: ola_goluch@op.pl Sala: 1745 www.erudycja.fora.pl Pod tym mailem będą umieszczane konspekty przerobionych ćwiczeń. Przewidziane będzie od trzech do czterech kolokwiów zapowiedzianych po partii przerobionego materiału. Na ocenę z ćwiczeń będą składać się oceny z kolokwiów, kazus zaliczeniowy. Zajęcia prowadzone są prócz wtorku o 1645 także w poniedziałki w godzinach od 800 do 1130 w Sali 1762 w budynku wydziału. Temat: Konstrukcja źródeł prawa w Polsce. Co to są źródła prawa? Źródła prawa wskazują na przyczynę powstawania prawa, jakie formy prawa istniały w okresie dziejów, jakie czynniki wskazują treść przepisów prawa. Źródła prawa w znaczeniu formalnym są to formy w jakich funkcjonują przepisy prawa. Czerpiemy z nich wiedzę na temat źródeł prawa. W Konstytucji Rzeczpospolitej Polski (2 kwietnia 1997 roku) Rozdział III po raz pierwszy reguluje temat dotyczący źródeł prawa.
I. Cechy źródeł prawa:

1

Podział na: POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCE I WEWNĘTRZNIE OBOWIĄZUJĄCE Mają charakter dychotomiczny, co przejawia się tym, że każdy akt prawny musi być powszechnie obowiązujący albo wewnętrznie obowiązujący. Powszechnie obowiązujące to prawo wszystkich jednostek oraz innych podmiotów znajdujących się pod władzą Rzeczpospolitej Polski. Powszechnie obowiązujące: Może być źródłem praw i obowiązków; Może stanowić podstawę rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych; Jednostka ma roszczenia do realizacji prawa powszechnie obowiązującego. Wewnętrznie obowiązujące: Dotyczy jednostek organizacyjnie podległych organowi wydającemu akt.
I. Cechy systemu źródeł prawa:

Powszechnie obowiązujące: Jest hierarchiczne oznacza to, że każdy akt normatywny w systemie prawnym ma odpowiednią rangę. Wynika z tego, że akt niższego rzędu musi być zgodny z aktem wyższego rzędu. Sprzeczność aktu niższego rzędu z aktem rzędu wyższego deroguje akt niższy. Uchwalenie bądź zmiana aktu musi nastąpić aktem tej samej rangi bądź wyższym. Ustawa

Rozporządzenie Akt niższy nie może uchylić bądź zmienić aktu rzędu wyższego. Prawo powszechnie obowiązujące: 1. Konstytucja; 2. Ustawa / Ratyfikowane umowy międzynarodowe / Rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy / prawo Unii Europejskiej; 3. Rozporządzenia wykonawcze; 4. Akty prawa miejscowego. Prawo wewnętrznie obowiązujące musi być zgodne z prawem powszechnie obowiązującym. Nie jest hierarchiczne. Umowy międzynarodowe nieratyfikowane są elementami prawa wewnętrznie obowiązującego. Umowy międzynarodowe ratyfikowane mogą być za zgodą lub bez zgody ustawy. Ustawa jest równa umowie międzynarodowej ratyfikowanej (według profesora Mirosława Granata) W wypadku kolizji ustawy z umową międzynarodową ratyfikowaną za zgodą ustawy wyżej stoi owa umowa.
2

W wypadku kolizji ustawy z umową międzynarodową nieratyfikowaną wyżej stoi ustawa. II.Cechy systemu źródeł prawa. Konstytucja wskazała miejsce prawa międzynarodowego w Polski systemie prawnym.
III.Uregulowała zasady wydawnia aktów wykonawczych. IV.Konstytucja według zwolenników systemu zamknęła system źródeł prawa powszechnie

obowiązującego. Zasada ta oznacza, że Konstytucja wymienia rodzaje aktów normatywnych pisanych. W aspekcie przedmiotowym: Rodzaje aktów normatywnych powszechnie obowiązujących. Konstytucja wymienia enumeratywnie podmioty uprawnione do wydawania aktów powszechnie obowiązujących. Konsekwencji praw wewnętrznie obowiązujących nie może nakładać obowiązków na indywidualne podmioty. Konstytucja jest to akt normatywny o najwyższej mocy w państwie. Zawiera normy generalno – abstrakcyjne. Nie ulega konsumpcji po jednokrotnym zastosowaniu. Skierowana jest do nieokreślonej jednostki. Konstytucja zawiera pięć zagadnień: 1. Podstawowe zasady ustroju politycznego państwa. 2. Podstawowe zasady ustroju społeczno-gospodarczego państwa. 3. Status jednostki w państwie (prawa, wolności, obowiązki, gwarancje ich realizacji). 4. System ustroju władzy państwowej (powołanie organów oraz ich skład, kompetencje, wzajemne relacje między organami). 5. Określenie trybu zmiany Konstytucji. Tryb zmiany Konstytucji polega na wprowadzenie zmian do obecnej Konstytucji. Wyjątkowość Konstytucji polega na: Punkt wyjścia do kształtowania przepisów niższego rzędu; Akty niższego rzędu powinny rozwijać treść Konstytucji (realizować zasady zawarte w Konstytucji); Konstytucja jako ustawa zasadnicza jest uchwalana przez Zgromadzenie Narodowe; Zawiera uroczystą preambułę; Tryb zmiany Konstytucji zawarty jest w Art. 235 Konstytucji; Art. 235: 1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej. 2. Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Sejm i następnie w terminie nie dłuższym niż 60 dni przez Senat. 3. Pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie Konstytucji może odbyć się nie wcześniej
3

niż trzydziestego dnia od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy. 4. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów. 5. Uchwalenie przez Sejm ustawy zmieniającej przepisy rozdziałów I, II lub XII Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż sześćdziesiątego dnia po pierwszym czytaniu projektu tej ustawy. 6. Jeżeli ustawa o zmianie Konstytucji dotyczy przepisów rozdziału I, II lub XII, podmioty określone w ust. 1 mogą zażądać, w terminie 45 dni od dnia uchwalenia ustawy przez Senat, przeprowadzenia referendum zatwierdzającego. Z wnioskiem w tej sprawie podmioty te zwracają się do Marszałka Sejmu, który zarządza niezwłocznie przeprowadzenie referendum w ciągu 60 dni od dnia złożenia wniosku. Zmiana Konstytucji zostaje przyjęta, jeżeli za tą zmianą opowiedziała się większość głosujących. 7. Po zakończeniu postępowania określonego w ust. 4 i 6 Marszałek Sejmu przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej uchwaloną ustawę do podpisu. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Inicjatywę do zmian w Konstytucji ma Prezydent, Senat, 1/5 ustawowej liczby posłów – mogą przedłożyć projekt o zmianie Konstytucji. Projekt ten ma rangę równą Konstytucji, a nie ustawy. Nazywamy go Ustawą o zmianie Konstytucji. Projekt przeprowadza Sejm i Senat, musi zdobyć on 2/3 głosów w obecności ustawowej liczby posłów. Senat w sześćdziesiąt dni musi ustalić ustawę o zmianie Konstytucji bezwzględną większością głosów przy 1/2 senatorów. W Senacie nie można zmieniać projektu. Po tym terminie ustawa kierowana jest do Prezydenta. Musi uchwalić ją w dwadzieścia jeden dni. Nie ma obligatoryjnego referendum przy zmianie Konstytucji. Referendum musi być przeprowadzone przy zmianach w rozdziałach I, II i XII Konstytucji. Podmioty określone w ust. 1, Art. 235 w czterdzieści pięć dni od uchwalenia ustawy mogą złożyć wniosek do Marszałka Sejmu o przeprowadzenie referendum. Musi być ono przeprowadzone w sześćdziesiąt dni od złożenia wniosku o nie. Zmiany zostaną przeprowadzone, gdy „za” opowie się większość biorą w głosowaniu bez względu na frekwencję. Zmieniano Rozdział II Konstytucji (europejski nakaz ekstradycji) jednak nie przeprowadzono referendum w tej sprawie. Konstytucja, akt normatywny powszechnie obowiązujący musi być uchwalona w Dzienniku Ustaw. Ustawa – drugi akt prawa powszechnie obowiązującego, ma charakter samoistny, pochodzi od Sejmu, Senatu. Ustawa ma nieograniczony zakres regulacji. Są jednak wyjątki, np. to, co jest w regulaminie Sejmu, Senatu oraz Zgromadzenie Narodowego nie jest regulowane. Wynika to z autonomii parlamentu. Polska przekazała Unii Europejskie prawo do regulacji pewnych materii prawnych. Do obowiązywania ustawy wymagana jest publikacja w Dzienniku Ustaw.
4

Rozporządzenie Prezydenta z mocą ustawy – jego ogłoszenie ma pewne warunki. Ustalono jest w Art. 234 Konstytucji. Art. 234: 1. Jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Rady Ministrów wydaje rozporządzenia z mocą ustawy w zakresie i w granicach określonych w art. 228 ust. 3-5. Rozporządzenia te podlegają zatwierdzeniu przez Sejm na najbliższym posiedzeniu. 2. Rozporządzenia, o których mowa w ust. 1, mają charakter źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Rozporządzenie to może być używane tylko w czasie STANU WOJENNEGO, gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzeniu. Wydawane jest na wniosek Rady Ministrów. Może dotyczyć: Zasad działania organów w czasie Stanu Wojennego; Ograniczenia praw człowieka w czasie trwania Stanu Wojennego; Sposobów rekompensowania strat wynikających z obowiązywania Stanu Wojennego. Rozporządzenie Prezydenta z mocą ustawy podlega zatwierdzeniu na najbliższym posiedzeniu Sejmu. Rozporządzenie wykonawcze jest powszechnie obowiązujące na podstawie szczegółowego upoważnienia. Jest to akt wykonawczy, niesamoistny, wydawany na podstawie aktu wyższej rangi. Związek między ustawą, a rozporządzeniem: Kompetencyjny (na podstawie ustawy); Funkcjonalny (w celu wydania ustawy). Art. 92 Konstytucji szczegółowe upoważnienie. Art. 92: 1. Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. 2. Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi. Ustawa, Art. 1 – Przepis upoważniający musi być szczegółowy. Aspekt: Podmiotowy (podmiot upoważniony do wydania aktu). Organy enumeratywnie wymienione w ustawie:
1. 2. 3. 4.

Minister kierujący działem/resortowy; Prezes Rady Ministrów; Rada Ministrów; Prezydent;
5

5. Przewodniczący Komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów;

6. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. Przedmiotowy (określenie zakresu spraw przekazanych do uregulowania). Treściowy: wytyczne dotyczące treści rozporządzenia (jaka ma być treść rozporządzenia). Wszystko to determinuje i kształtuje rozporządzenia. Zakaz subdelegacji: Organ upoważniony do wydawnia rozporządzenia nie może przekazać tej kompetencji dalej. Aby usunąć szkodliwe rozporządzenie trzeba wszcząć postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym. Trybunał nie podlega rozporządzeniom. Sędzia może odmówić wykonania rozporządzenia. Może skierować je do Trybunału. Rada Ministrów na wniosek Prezesa może uchylić rozporządzenie Ministra albo Przewodniczącego wchodzącego w skład Rady Ministrów. Artykuł 149, Ust. 2 i 3 Konstytucji. Artykuł 149: 1. Ministrowie kierują określonymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów. Zakres działania ministra kierującego działem administracji rządowej określają ustawy. 2. Minister kierujący działem administracji rządowej wydaje rozporządzenia. Rada Ministrów, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie ministra. 3. Do przewodniczącego komitetu, o którym mowa w art. 147 ust. 4, stosuje się odpowiednio przepisy odnoszące się do ministra kierującego działem administracji rządowej. Rozporządzenie podlega publikacji w Dzienniku Ustaw. Na kolejne zajęcia należy przeczytać z podręcznika Rozdział 6, punkt 4 (Prawo międzynarodowe i wspólnotowe źródłach prawa).

6