ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ NEOΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
Στην εποχή µας η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας και της βιοϊατρικής έχει
δηµιουργήσει νέα δεδοµένα. Από τη µια πλευρά διαπιστώνεται έκρηξη γνώσεων
σχετικά µε τον ανθρώπινο οργανισµό και τη λειτουργία του, από την άλλη όµως
έχουν προκύψει τεράστια «βιοηθικά προβλήµατα», όπως ο κίνδυνος δηµιουργίας
µιας «άριας φυλής». Ωστόσο, η πρόοδος αυτή δεν πρέπει να είναι αλόγιστη, αλλά
να θεµελιώνεται στη διαχρονική σχέση «γένεση- ζωή – αναπαραγωγή – θάνατος».
Στόχος της επιστήµης δεν πρέπει να είναι η κατάκτηση της αθανασίας και η
ικανοποίηση της ανθρώπινης µαταιοδοξίας, αλλά η ποιότητα ζωής. Σκόπιµο είναι
λοιπόν να εφαρµόζεται η επιστηµονική δεοντολογία, για τη διασφάλιση της οποίας
υπεύθυνη είναι η πολιτεία.
(104 λέξεις)

Β1. Η πρόσφατη κλωνοποίηση ζωντανών οργανισµών εγκυµονεί τον κίνδυνο
δηµιουργίας γενεών πανοµοιότυπων οργανισµών προς εκµετάλλευση. Πιο
συγκεκριµένα, είναι ορατός ο κίνδυνος της µαζοποίησης των ανθρώπων, γεγονός
που θα ευνοεί τους οικονοµικά και πολιτικά ισχυρούς, καθώς χωρίς κριτική σκέψη
θα είναι εύκολα χειραγωγήσιµοι. Ταυτόχρονα, είναι ισχυρό το ενδεχόµενο
δηµιουργίας «κλώνων» µε στόχο το εµπόριο µελών οργάνων σώµατος. Φαίνεται
λοιπόν πόσο επικίνδυνη µπορεί να αποβεί η κλωνοποίηση για την ανθρώπινη ηθική.

Β2. Η συλλογιστική πορεία που ακολουθεί ο συγγραφέας στην πρώτη
παράγραφο του κειµένου είναι παραγωγική. Πιο ειδικά, αρχικά αναφέρεται γενικά
στη σύγχρονη πραγµατικότητα και τις διαφορές που διαπιστώνονται ανάµεσα στον
εικοστό πρώτο και εικοστό αιώνα. Στη συνέχεια τονίζει πιο ειδικά τις δραµατικές
αλλαγές που έχουν επέλθει στην καθηµερινή ζωή εξαιτίας της προόδου των
βιοϊατρικών επιστηµών. Τέλος, η αναφορά στους τοµείς της Μοριακής Βιολογίας
και της Γενετικής, µε την οποία καταλήγει στον πρόλογο, είναι πιο ειδική από τη
γενικότερη αναφορά που προηγήθηκε. Ακολουθεί λοιπόν τη συλλογιστική πορεία
από το γενικό στο ειδικό, οπότε η µέθοδος είναι παραγωγική.

Β3. Ειδικοί όροι: α) Βιοϊατρικές επιστήµες
β) Μοριακή Βιολογία και Γενετική
γ) Χαρτογράφηση ανθρώπινου γονιδιώµατος
δ) Βιοηθικά προβλήµατα
ε) Κλωνοποίηση
στ) Επιστηµονική κοινότητα
ζ) Βιολογικοί νόµοι της φύσης
η) Ηθική δεοντολογία
θ) Μοριακοί µηχανισµοί
ι) Γονίδια αθανασίας

(Σηµείωση: Ο µαθητής χρειαζόταν να εντοπίσει πέντε από τους παραπάνω
ειδικούς όρους).
Β4. Στην τελευταία παράγραφο του κειµένου είναι διάχυτη η συνυποδηλωτική
λειτουργία της γλώσσας, ο λεγόµενος εικονοπλαστικός λόγος. Πιο ειδικά, οι

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

εκφράσεις είναι: «Αυτό το ταξίδι…………ταξιδιώτες……….δεοντολογία»,«γονίδια
αθανασίας», «επικίνδυνα ταξίδια µε γνώµονα την ανθρώπινη µαταιοδοξία»,
«ηδονικά παντοτινά ζητάµε, µάταια πάντα…..».
Στόχος είναι η ευαισθητοποίηση του αναγνώστη και η διέργεση του
προβληµατισµού του για ένα ηθικό ζήτηµα, όπως είναι οι σκοποί και τα όρια της
επιστήµης. Τονίζονται συναισθήµατα, όπως η αγωνία του «ταξιδιώτη – επιστήµονα»
που ανάλογα πρέπει να διέπει κάθε σκεπτόµενο άνθρωπο, για να µην επιζητά µε
µέσο την επιστήµη την ικανοποίηση της µαταιοδοξίας του. Από την άλλη,
εκφράζεται ο θαυµασµός για το µαγευτικό και άγνωστο κόσµο της επιστήµης, αλλά
και η οργή για το γεγονός ότι η επιστηµονική έρευνα συχνά εκτροχιάζεται από το
στόχο της βελτίωσης της ποιότητας ζωής και αποσκοπεί στην ικανοποίηση της
ανθρώπινης µαταιοδοξίας.
Γ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΚΘΕΣΗΣ

Α. Πρόλογος: Γενική αναφορά στη θεαµατική εξέλιξη της επιστήµης τον
τελευταίο αιώνα και τα νέα δεδοµένα που αυτή έχει επιφέρει. Στο πλαίσιο αυτό
εντάσσεται η ανάπτυξη της Βιοϊατρικής και της Γενετικής. Ωστόσο, επικείµενα
πρωτοποριακά πειράµατα Γενετικής δηµιουργούν προβληµατισµό σχετικά µε τη
χρήση των αποτελεσµάτων τους.

Β. Κύριο θέµα:

Α΄ Ζητούµενο: Ποιες οι επιπτώσεις από την ενδεχόµενη κακή εφαρµογή την
γνώσης:
α) Επιπτώσεις που ενδέχεται να προκαλέσει η κλωνοποίηση:
- ∆ηµιουργία πανοµοιότυπων ανθρώπων – µαζοποίηση
- Παραβίαση των νόµων της φύσης και διατάραξη της οικολογικής
ισορροπίας.
- Προοπτική εδραίωσης θεωριών περί «ευγονικής» που δηµιουργούν
κοινωνικό αποκλεισµό εξαιτίας της ρατσιστικής τους υφής.
- Με την κλωνοποίηση ικανοποιείται η ανθρώπινη µαταιοδοξία, καθώς
επιδιώκεται η αθανασία, όχι όµως και η ποιότητα ζωής.
β) Κακή εφαρµογή της γνώσης στον τοµέα της πυρηνικής τεχνολογίας.
Κίνδυνος πυρηνικού ολέθρου, ιδίως σήµερα που η πυρηνική ενέργεια
χρησιµοποιείται για πολεµικούς σκοπούς από χώρες που χαρακτηρίζονται
αναπτυσσόµενες (Ινδία, Πακιστάν).
γ) Κακή εφαρµογή της γνώσης µε στόχο τη δηµιουργία οικονοµικών και
πολιτικών υπερεξουσιών. Η τεχνολογία γίνεται κτήµα κυρίως των προηγµένων
χωρών, µε αποτέλεσµα να διευρύνεται το χάσµα ανάµεσα στο Βορρά και το Νότο.
δ) Η κυριαρχία των «τεχνοκρατών» αποτελεί απειλή για τη ∆ηµοκρατία, αλλά
και την εύρυθµη κοινωνική λειτουργία, καθώς εντείνονται οι κοινωνικές
αντιθέσεις και η «εργασιακή καταπίεση» (λόγω εξειδίκευσης).

(Σηµείωση: Ο µαθητής πρέπει πρώτιστα να εστιάσει την ανάλυση του πρώτου
ζητουµένου στον τοµέα της Γενετικής, καθώς αυτός δίνεται ως αφορµή του
προβληµατισµού).

Μετάβαση: Με δεδοµένους τους κινδύνους που ενδέχεται να προκύψουν ή ήδη
υφίστανται, είναι ανάγκη να µη γίνεται κακή εφαρµογή της γνώσης και η επιστήµη να
βρίσκεται διαρκώς στην υπηρεσία του ανθρώπου.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Β΄ Ζητούµενο: Τεκµηρίωση της παραπάνω θέσης:

α) Η γνώση είναι δύναµη για αυτόν που την κατέχει και γι’ αυτό ο επιστήµονας ως
ειδικός οφείλει να προφυλάσσει το κοινωνικό σύνολο από ενδεχόµενη κακή εφαρµογή
της.
β) Η επιστήµη, όπως η Τέχνη, η πολιτική και κάθε άλλη ανθρώπινη
δραστηριότητα, είναι δηµιουργήµατα του ανθρώπου και στη βελτίωση της ποιότητας της
ζωής και του πολιτισµού του πρέπει να αποβλέπουν.
γ) Σκοπός της επιστήµης δεν πρέπει να είναι η επιδίωξη προσωπικών
συµφερόντων, αλλά του «καθολικού» συµφέροντος. Και καθολικό είναι το συµφέρον που
αφορά όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από φυλή, χρώµα, θρησκεία, οποιεσδήποτε
άλλες διαφορές. Συνεπώς, σκοπός της επιστήµης πρέπει να είναι η καταπολέµηση της
πείνας όλων των ανθρώπων, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η υγεία, η ειρηνική
συνύπαρξη και η διαφύλαξη ανάλογων αξιών που προάγουν την ανθρώπινη ζωή.
δ) Όπως η ιστορία έχει ήδη δείξει, δεν πρέπει να ισχύει το δόγµα της «καθαρής
αλήθειας», της γνώσης που είναι αποκοµµένη από τα ανθρώπινα προβλήµατα, την
κοινωνική πραγµατικότητα, τις εγχώριες και διεθνείς πολιτικές εξελίξεις. Οι επιπτώσεις
της παραπάνω λογικής είναι ακόµη νωπές. (Ναγκασάκι, Χιροσίµα, µεταλλαγµένα
προϊόντα…)
ε) Πίσω από το δόγµα της «επιστήµης για την επιστήµη» κρύβονται όλοι οι
επιστήµονες που αποβλέπουν στην ικανοποίηση στενών εθνικών συµφερόντων, του
υλικού τους κέρδους ή της µαταιοδοξίας τους.
Γ΄ Επίλογος: Ανακεφαλαίωση σε γενικές γραµµές των παραπάνω και αναφορά στην
ανάγκη εφαρµογής της ηθικής δεοντολογίας, µε ευθύνη κυρίως της πολιτείας

Επιµέλεια: Νίκος Αλέφαντος, Αναστασία Βρακά - Φιλόλογοι

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ
Α. Περίληψη

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Στο κείµενο επιχειρείται η διασάφηση του όρου "διανοούµενος". Υποστηρίζεται ότι
ενώ η διανόηση προϋποθέτει τη µόρφωση δεν ταυτίζεται µ' αυτή καθώς ο
διανοούµενος οφείλει να τηρεί κριτική στάση απέναντι στους άλλους και στον εαυτό
του. Η διαµαρτυρία και η επανάσταση στα καθιερωµένα αποτελούν αναπόσπαστα
στοιχεία της δράσης του διανοούµενου µε στόχο την αφύπνιση των µαζών.
Επιπλέον, τονίζεται η ανάγκη αποστασιοποιηµένης εποπτείας των πραγµάτων για
την επιτυχή αναµέτρηση µε το κατεστηµένο. Ως προϋπόθεση αποφυγής της
αοριστίας και της ατέρµονης θεωρητικολογίας προβάλλεται η υπευθυνότητα, στοιχείο
που απαιτεί διµέτωπο αγώνα απέναντι στο περιβάλλον και τις προσωπικές
αδυναµίες, εστιασµένο στο παρόν.

Β1. Ο "διασκορπισµός" της εποχής µας αφορά στην κατάρρευση των αξιών, στην
κρίση ηθικής και στην υποβάθµιση της ποιότητας ζωής. Πηγάζει από την εξειδίκευση
στην εκπαίδευση και την εργασία, µε αποτέλεσµα το άτοµο να καθίσταται
µονοδιάστατη προσωπικότητα, χωρίς ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια και
ανθρωπιά. ∆εν πρέπει όµως ν' αγνοηθεί και η καταναλωτική συµπεριφορά του
σύγχρονου ανθρώπου, που αυτοενεχυριάζεται αναιρώντας την κοινωνική του φύση
στο όνοµα του υλικού ευδαινισµού. Είναι χαρακτηριστικός ο εκπεσµός της
ψυχαγωγίας σε µαζική διασκέδαση, γεγονός που επιτείνει τα πολύµορφα αδιέξοδα.
Β2. Πλαγιότιτλοι

2η παρ.: Η πνευµατική καλλιέργεια και το κριτικό πνεύµα θεωρούνται απαραίτητα
χαρακτηριστικά του διανοούµενου.
3η παρ.: χρέος του διανοούµενου αποτελεί η άρση της παθητικοποίησης των µαζών.

4η παρ.: Η θεµιτή απόσταση του διανούµενου απ' τα πράγµατα δεν ταυτίζεται µε
ρήξη µε την πραγµατικότητα.

5η παρ.: Η δυνατότητα του διανοούµενου να άρει τις συµβατικότητες της εποχής,
µέσω προσωπικού αγώνα.

6η παρ.: Αναγκαιότητα υπεύθυνης στάσης για την άρση της αλλοτρίωσης σε κάθε
έκφανση της ζωής.
Β3. Συνώνυµα

Περισυλλογή - περίσκεψη
Συµβιβάζεται - εναρµονίζεται, συµπορεύεται
Αοριστία - αβεβαιότητα, ασάφεια
∆ιαµαρτυρία - ένσταση, αντίδραση
Ενδιαφέρει - αφορά, απασχολεί
∆ιάνοια - σκέψη, κρίση

Β4. Σχηµατισµός σύνθετων λέξεων
Ψυχαγωγία - ψυχολογία / παιδαγωγός
Τεχνοτροπίες - τεχνοκρατία / ποικιλότροπος

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Οι ακόλουθες διαρθρωτικές λέξεις - εκφράσεις δηλώνουν:
Β5. Όµως: σχέση αντίθεσης όσων ακολουθούν µε τα προηγούµενα
ή : σχέση διάζευξης που προσδίδει µια διαφορετική ιδιότητα στον όρο
"διανοούµενος"
Γιατί: σχέση αιτιολόγησης
Αλλά: σχέση επιδοτικής αντίθεσης
Με άλλα λόγια: σχέση επεξήγησης - διασαφητικής προσθήκης
Γ. Σχεδιαγραµµατική προσέγγιση του θέµατος

Η εργασία αποτελεί συνδυασµό κειµένου επικοινωνιακού χαρακτήρα, αφού ζητείται
να εκθέσουµε άµεσα στο διανοούµενο τις σκέψεις µας, αλλά και αποδεικτικού
δοκιµίου. ∆ικαιολογείται λοιπόν, η χρήση α' και β' πληθ. προσώπου.
Βασικοί άξονες ανάπτυξης:

Α. παρουσίαση των προβληµάτων των σηµερινών νέων
Β. σκιαγράφηση της συµβολής των διανοούµενων στην επίλυση τους
Προβλήµατα σηµερινών νέων (πρόλογος)

1. χάσµα γενεών - έλλειψη επικοινωνίας µε τους γονείς
2. χρησιµοθηρικός χαρακτήρας εκπαίδευσης - έλλειψη επικοινωνίας µε τους
δασκάλους - πίεση για επιτυχία - έλλειψη ελεύθερου χρόνου
3. ελλιπής επαγγελµατικός προσανατολισµός, ανασφάλεια που βιώνουν εξαιτίας της
αυξανόµενης ανεργίας
4. απουσία ικανών ηθικών ερεισµάτων και προτύπων γεγονός που σε συνδυασµό
µε την κρίση αξιών οδηγεί τους νέους στην αδιαφορία για τα κοινά,
περιθωριοποίηση, ναρκωτικά και άλλα παρόµοια φαινόµενα κοινωνικής
παθογένειας.
Μεταβατική παράγραφος: που θα συνδέει τα προβλήµατα των νέων µε τη
συµβολή των διανοούµενων στην επίλυση τους.
[Γιατί προσβλέπουν οι νέοι στους διανοούµενους; αναφορά στα ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά των πνευµατικών ανθρώπων που είναι φύσει και θέσει ταγοί της
κοινωνίας εξαιτίας (υψηλού µορφωτικού επιπέδου, κριτικού πνεύµατος).]
Συµβολή των διανοούµενων στην επίλυση των προβληµάτων των νέων
(κυρίως θέµα)

1. Μετάγγιση των απαιτούµενων αξιών (µε τη δύναµη του λόγου), κυρίως της
αίσθησης του µέτρου, του δικαίου, της ∆ηµοκρατίας που οι νέοι πρέπει να
διαθέτουν, ώστε να µην αντιδρούν υπερβολικά σε κάθε τους διεκδίκηση.
2. Επεξήγηση των ασαφειών της εποχής - άρση της ηθικής και ιδεολογικής
ρευστότητας µε διακήρυξη σταθερής πίστης σε ιδανικά και ανθρωπιστικές αξίες.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

3. Αναµέτρηση µε το πνεύµα συµβιβασµού - επανάσταση απέναντι στο κατεστηµένο
µε το λόγο αλλά και την προσωπική στάση ζωής.
4. ∆ηµιουργική και πρωτότυπη σκέψη - ρηξικέλευθες προτάσεις για επίλυση
πρακτικών ζητηµάτων [κοινωνικών, πολιτικών, ηθικών] ∆ιαφώτιση - ενηµέρωση
νέων µε δηµοσιεύσεις από τον Τύπο ή τα άλλα ΜΜΕ.
5. Ειδικότερα στην εκπαίδευση είναι απαραίτητη η παρουσία των διανοουµένων όχι
από καθέδρας αλλά δίπλα στους νέους, ώστε αυτή να λάβει προοδευτική
κατεύθυνση κι ανθρωπιστικό περιεχόµενο.
Σηµείωση: Προσοχή! Τα προβλήµατα των νέων πρέπει να δοθεί στο συγκεκριµένο
ρόλο των διανοουµένων που είναι και το βασικό ζητούµενο του θέµατος.

Επιµέλεια: Μαρία Θαλασσινού, Φιλόλογος

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Α1

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2010

(ΠΕΡΙΛΗΨΗ)
Σύµφωνα µε τη συγγραφέα του κειµένου, ως αυτοµόρφωση θα
µπορούσαµε να θεωρήσουµε µία διαδραστική διαδικασία ατόµου –
περιβάλλοντος κατά την οποία το πρώτο αυτοδιαπλάθεται µορφωτικά κι
επαγγελµατικά. Τούτο σηµαίνει ότι το εν λόγω γίγνεσθαι δεν αποτελεί ατοµική
υπόθεση, αλλά προϊόν αλληλεπίδρασης ανθρώπου – θεσµών, έστω κι αν
εκτυλίσσεται εκουσίως, «ατοµικά» ή υπό την πίεση συγκεκριµένων αναγκών.
Ωστόσο, γενεσιουργός αιτία της αυτοµόρφωσης, ως µιας δια βίου
εκπαίδευσης, είναι οι συνεχείς και ραγδαίες αλλαγές της «αγοράς εργασίας»,
που υπονοµεύουν την ισόβια άσκηση ενός επαγγέλµατος από τον
εργαζόµενο και καθιστούν αναγκαία την αέναη κατάρτιση. Έτσι, η σύγχρονη
εκπαίδευση, ανατρέποντας τις παιδαγωγικές αρχές του παρελθόντος,
υπερβαίνει το χωροχρονικό πλαίσιο όπου µέχρι πρότινος διεξαγόταν.
Β1

Αποτελεί αδιαφιλονίκητη πραγµατικότητα ότι οι νέοι άνθρωποι των
τεχνολογικών κοινωνιών καλούνται να αλλάξουν δύο ή τρία επαγγέλµατα
στην επαγγελµατική πορεία τους . Ο λόγος, βεβαίως , δεν έγκειται µόνο στην
τεράστια επιστηµονικο – τεχνική πρόοδο που συντελείται στη µέρες µας , η
οποία οδηγεί παραδοσιακά επαγγέλµατα στον κορεσµό ή την εξαφάνιση και
δηµιουργεί νέα, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη της εκ νέου κατάρτισης ή
της συνεχούς και πολυδιάστατης επιµόρφωσης .Σχετίζεται και µε την όξυνση
του οικονοµικού ανταγωνισµού µεταξύ των επιχειρήσεων και την
συνακόλουθη διόγκωση της ανεργίας . Η τελευταία δηµιουργεί επαγγελµατικά
αδιέξοδα , ωθώντας το νέο συχνά στην αλλαγή επαγγελµατικής ΄΄πλεύσης ΄΄.
Β2
α)
Η τελευταία παράγραφος του κειµένου αναπτύσσεται µε αιτιολόγηση.
Χαρακτηριστική είναι η διαρθρωτική φράση «και τούτο επειδή» που εισάγει τη
δεύτερη περίοδο. Στη θεµατική περίοδο διατυπώνεται η άποψη ότι το παλιό
νόηµα της εκπαίδευσης έχει πια αλλάξει. Στη συνέχεια, αναφέρονται οι λόγοι
αυτής της αλλαγής («τόσο το περιεχόµενο της εκάστοτε εκπαιδευτικής
πράξης… καθηµερινής ζωής»).

ÅÊ

ÐÁ

β) θεµατική περίοδος: « Η εκπαίδευση δε νοείται… κατά τον 19ο αιώνα.»
λεπτοµερείς σχόλια: « Και τούτο επειδή … καθηµερινής ζωής»
κατακλείδα: « Η εκπαιδευτική πράξη… σχολικών τειχών»

1

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Β3

ΑΝΤΩΝΥΜΑ

α) ατοµική – συλλογική
επιτρέπουν – απαγορεύουν
ανεπαρκείς – αρκετές / επαρκείς
διαφορετικές – όµοιες
επεκτείνεται – περιορίζεται
ΣΥΝΩΝΥΜΑ
β) συνεχή – διαρκή/αδιάλειπτη
χρησιµότητα – ωφελιµότητα
συνέπειες – αποτελέσµατα
δεξιότητες – ικανότητες
καθίσταται – γίνεται

Β4 Ενδεικτικά αναφέρονται 3 γνωρίσµατα του επιστηµονικού λόγου .
Α) Αναφορική λειτουργία της γλώσσας – Χρήση ειδικού λεξιλογίου :
<< π.χ Αυτοµόρφωση , τεχνολογική αναδιάρθρωση ,κανονιστική µετάδοση>>
Β) Ερµηνευτικός – Αποδεικτικός : π.χ Περιεχόµενο της τελευταίας
παραγράφου του κειµένου : << Η εκπαίδευση … σχολικών τειχών >>

Γ) Αντικειµενικός : (π.χ Χρήση α’ πληθυντικού προσώπου , που δηλώνει την
ευρύτητα αποδοχής των απόψεων … )
Γ. ΑΡΘΡΟ

Το επικοινωνιακό πλαίσιο της έκθεσης «ΑΡΘΡΟ» µας επιβάλλει να δώσουµε
ΤΙΤΛΟ στο κείµενο που θα γράψουµε:
ΕΝ∆ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: Η ∆ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ
ΑΥΤΟΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗΣ

ÐÁ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:
Σκιαγραφούµε το προφίλ του εργασιακού χώρου όπως αυτό σχηµατίζεται/
διαµορφώνεται/ επιβάλλεται στο πλαίσιο της παγκοσµιοποίησης κι
εντάσσουµε ως βασικό µοχλό ασφάλειας του σύγχρονου εργαζόµενου την
ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ÅÊ

ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ
Α΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: ΠΟΥ ΕΓΚΕΙΤΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗΣ

∆ιεύρυνση πνευµατικών οριζόντων (Κατάκτηση νέων γνώσεων)
∆υνατότητα του ατόµου να προβαίνει στις ιδανικότερες επιλογές
επαγγελµατικές και µη. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, εξασφαλίζεται οικονοµική

2

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

αυτοδυναµία, ισορροπία στις σχέσεις του ατόµου µε τον περίγυρο,
αλλά και µε τον εαυτό του.
Συµµετοχή στα κοινωνικά δρώµενα, µε πρωταγωνιστικό ρόλο στις
εξελίξεις και στη δηµιουργία της «µοίρας» από το ίδιο το άτοµο
(διαµόρφωση κοινωνικής συνείδησης)
Επικαιροποίηση των επιστηµονικών, τεχνολογικών και ευρύτερων
γνώσεων µέσα στον κυκεώνα των εξελίξεων.
Απόκτηση επίγνωσης δυνατοτήτων από το άτοµο, καθώς
αξιοποιώντας τις γίνεται ολοένα πιο παραγωγικό, συµβάλλοντας στην
οικονοµική ανάπτυξη του κράτους.
Εναρµόνιση του ατόµου µε τις διεθνείς εξελίξεις (διαµόρφωση
οικουµενικής συνείδησης)



Β΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗΣ ΤΗΣ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΕ
ΟΛΗ ΤΗ ∆ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ







Επιµόρφωση επαγγελµατιών µέσω παρακολούθησης σεµιναρίων.
∆υνατότητα Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστηµίου
Σχολεία ∆εύτερης Ευκαιρίας
Συµβολή κράτους µέσω της πολιτιστικής υποδοµής του
Συµβολή οικογένειας και σχολείου (ανθρωποκεντρική προσέγγιση)
µέσω της ορθής διαπαιδαγώγησης για τη δηµιουργική διαχείριση του
ελεύθερου χρόνου από το άτοµο (π.χ. επαφή µε την Τέχνη)
ΜΜΕ: Παροχή ερεθισµάτων και προτύπων (ανάγκη αναβάθµισης
προγραµµάτων, ενίσχυση του θεσµού της εκπαιδευτικής τηλεόρασης)
Ενίσχυση του θεσµού του εθελοντισµού.
Σταδιακή εξασφάλιση από την πολιτεία δυνατότητας πρόσβασης στις
νέες τεχνολογίες σε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες της χώρας.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τονίζουµε τη σηµασία της αυτοµόρφωσης για το ατοµικό και κοινωνικό
καλό, καθώς και την καθολική συµβολή των θεσµών στην ενίσχυση των
τρόπων πραγµάτωσής της.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ÅÊ

ÐÁ

Στο σύνολο τους οι ασκήσεις ήταν διατυπωµένες µε σαφήνεια και στο πλαίσιο
των απαιτήσεων της ύλης .Το θέµα της ανάπτυξης απαιτεί κριτική και
συγκροτηµένη σκέψη .
ΦΙΛΟΛΟΓΟΙ:
ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΜΑΡΙΑ
ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ ΣΠΥΡΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ

3

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Σύµφωνα µε το δοκιµιογράφο, η αρετή του βιβλίου συνίσταται στην ελευθερία
που παρέχει στον αναγνώστη να το επιλέξει, παρακινώντας τον ταυτόχρονα
να µελετήσει και τα αντίθετά του, προκειµένου να καταστεί µία αυτεξούσια
οντότητα. Έτσι, τον διδάσκει να διαλέγεται και να αξιολογεί αυθεντίες, χωρίς
καταναγκασµούς, σε καθεστώς δηµοκρατίας της σκέψης. Απεναντίας, σε
καιρούς τυραννίας – η αξία του βιβλίου γίνεται επαισθητή, αφού είναι
ακατάλληλο για άσκηση προπαγάνδας – τα Μ.Μ.Ε. το πολεµούν λυσσαλέα,
καθώς τίθενται στην υπηρεσία του δυνάστη. Όταν µάλιστα κατορθώνουν να το
παραγκωνίσουν, ο άνθρωπος χάνει την αυτοτέλειά του. Για τούτο, σήµερα,
που ο σύγχρονος πολιτισµός παραπαίει, µια µόνο ελπίδα σωτηρίας υπάρχει:
η στροφή του ανθρώπου στο βιβλίο.
110 ΛΕΞΕΙΣ
Β. 1
Η µελέτη βιβλίων αποτελούσε ανέκαθεν έναν διάλογο του αναγνώστη µε
φωτεινά πνεύµατα του παρελθόντος αλλά και των καιρών του. Πνεύµατα που
µε τις θεωρίες και τις ιδέες τους όχι µόνο αλληλοσυµπληρώνονται, αλλά και
αλληλοαναιρούνται. Το βιβλίο, λοιπόν, καλεί τον αναγνώστη σε µια µέθεξη
στη συνοµιλία, αλλά και στις αντιπαραθέσεις – συγκρούσεις µεταξύ
φωτισµένων ανθρώπων, που µάχονται για την αλήθεια. Κατ’ αυτόν τον τρόπο,
ο λάτρης του έντυπου λόγου µαθαίνει να κρίνει και να συγκρίνει επιχειρήµατα,
ν’ αξιολογεί θέσεις, να διατυπώνει τη δική του άποψη πάνω σε όσα τα βιβλία
του προτείνουν. Μαθαίνει µε άλλα λόγια να διαλέγεται.
Β2.α.
Ο συγγραφέας χρησιµοποιεί ως τρόπο πειθούς την επίκληση στην αυθεντία
στο ακόλουθο χωρίο:
«Ο Βολταίρος είχε πει κάποτε πως τον κόσµο τον κυβερνάνε τα βιβλία».
Χρησιµοποιώντας την άποψη του µεγάλου διαφωτιστή Βολταίρου, ο
συγγραφέας επιδιώκει να ενδυναµώσει την επιχειρηµατολογία του, τονίζοντας
την αξία του βιβλίου, αλλά και την παρακµή του σύγχρονου πολιτισµού, από
τότε που αποµακρύνθηκε από τις Αρχές του ∆ιαφωτισµού.

ÅÊ

ÐÁ

β. ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
- « Τα µέσα µαζικής επικοινωνίας του στήνουν πολιορκία στενή, για να το
παραµερίσουν ή να το υποκαταστήσουν».
- « Έτσι, µε το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή να πολεµάει τ’ άλλο, όλα µαζί σε
γυµνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου, …»
- «Η µεγαλύτερη αρετή του βιβλίου είναι ότι σου προτείνει έναν πόλεµο
έντιµο».
- « …. ο πολιτισµός µας έχει παρεκκλίνει, αν δεν έχει πάρει ολότελα στραβό
δρόµο κάτω από την επίδραση σκοτεινών εκµεταλλευτών».
Β3
α) Αντώνυµα:
ετερόφωτος – αυτόφωτος

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ελέγξιµος – ανεξάρτητος / αυτοτελής
ευθύνη – δικαίωµα
ελεύθερη – υποτελής
αδυναµία – ισχύς / ικανότητα / δύναµη

β) Συνώνυµα:
αρετή – χάρισµα / προτέρηµα
γνώµη – άποψη
ισχύς – δύναµη / εξουσία
περιφρουρώ – προστατεύω / προασπίζω
φρόνηµα – γνώµη / ιδεολογία

Β. 4
α) ενεργητική σύνταξη
Μετατροπή σε παθητική:
« … γιατί εδώ η αυθεντία, όταν κι‘ όπου παρατηρείται, µε τρόπο πάντως
ελέγξιµο, δεν περιφρουρείται από καµµιά αστυνοµική δύναµη».
β) παθητική σύνταξη
Μετατροπή σε ενεργητική:
« Ο άνθρωπος δε θα χάσει τη µάχη του ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του
Λόγου, το βιβλίο».
Γ.
Το επικοινωνιακό πλαίσιο του θέµατος – ΑΡΘΡΟ – επιβάλλει να δώσουµε
τίτλο.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ» ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ… ή
Η ΠΑΡΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ή

ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΜΠΟΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ:
Ανάγκη αναφοράς στο χαρακτήρα της εποχής µας και στον τρόπο που
αντιµετωπίζει ο άνθρωπος τη γνώση.
Α’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ÅÊ

ÐÁ

→ Η βαθµοθηρία, το καθεστώς της µηχανικής αποστήθισης και ο
εξετασιοκεντρικός
χαρακτήρας
του
εκπαιδευτικού
συστήµατος
διασπείρουν στα παιδιά την απέχθεια προς τη γνώση, που ταυτίζεται στο
µυαλό τους µε την καταπίεση.
→ Ο αναχρονιστικός χαρακτήρας των σχολικών βιβλίων όσον αφορά στο
περιεχόµενο και η προσπάθεια επιβολής τους στο µαθητή ως
αποκλειστικών φορέων της γνώσης.
→ Η ανάγκη του παιδιού να εναντιωθεί στην αυθεντία του δασκάλου, στο
µονόλογο και στο δογµατισµό.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

→ Η απαξίωση της µόρφωσης στη συνείδηση των νέων, που οφείλεται
κυρίως, στην κυριαρχία του υλικού ευδαιµονισµού, αλλά και στο
γενικότερο παραγκωνισµό του έντυπου λόγου από τα ηλεκτρονικά µέσα.
ΜΕΤΑΒΑΣΗ:
Η αδιαφορία, αλλά και η απέχθεια του νέου προς τη µελέτη αφορά δυστυχώς
όχι µόνο στο σχολικό, αλλά και στο βιβλίο γενικότερα. Το βιβλίο σήµερα
χρειάζεται ν’ αναµετρηθεί µε την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, το περιοδικό, που
στηρίζονται στη δύναµη του ήχου και της εικόνας, που είναι γοητευτικά και
κερδίζουν εύκολα τη µάχη των εντυπώσεων στη σκέψη του κοινού.
Β’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: ΤΡΟΠΟΙ ΠΟΥ ΘΑ ΣΥΜΒΑΛΟΥΝ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΚΗ
ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ
ΤΟΥ
ΒΙΒΛΙΟΥ
ΜΕ
ΤΑ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ
ΜΕΣΑ
ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΗΣ.

ÅÊ

ÐÁ

→ Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση, όπως ο υπολογιστής, τα
οπτικοακουστικά µέσα, αλλά και η χρήση του διαδικτύου θα εξοικειώσουν
τα παιδιά:
α) µε τη µεθοδικότερη επεξεργασία των πληροφοριών που λαµβάνουν
από τα βιβλία,
β) µε την αναζήτηση πληροφοριών και γνώσεων από τράπεζες
δεδοµένων, στις οποίες περιλαµβάνονται και οργανωµένες βιβλιοθήκες,
εγχώριες και ξένες,
γ) µε την ιδέα ότι η τεχνολογία αποτελεί µέσο για την κατάκτηση της
γνώσης και µάλιστα εποπτικό και όχι αυτοσκοπό.
→ Η κατάρτιση των εκπαιδευτικών στη χρήση προγραµµάτων µέσω
υπολογιστή, ώστε να καταστούν ικανοί να συνδυάζουν την παραδοσιακή
διδασκαλία µε τις νέες τεχνολογίες, προκειµένου η τελευταία να γίνει
γοητευτικότερη.
→ Η προβολή του βιβλίου και της αξίας του, καθώς και όλων των θεσµών
που αφορούν σε αυτό (π.χ. εκθέσεις) από τα Μ.Μ.Ε. και κυρίως από την
τηλεόραση.
→ Η δηµιουργία από τους εκδοτικούς οίκους ελκυστικών ιστοσελίδων στο
διαδίκτυο, όπου θα παρουσιάζεται και θα προωθείται η εκδοτική τους
δραστηριότητα.
→ ∆ιαδικτυακή επικοινωνία των ελληνικών εκπαιδευτικών ιδρυµάτων µε τ’
αντίστοιχα άλλων χωρών, ώστε να γίνει εφικτή η ανταλλαγή
συγγραµµάτων, γνώσεων και η υπέρβαση της µονοµέρειας των εγχώριων
και κατ’ αποκλειστικότητα, διδασκόµενων συγγραµµάτων.
→ Αύξηση των δαπανών για την εκπαίδευση προκειµένου να δηµιουργηθούν
οργανωµένες βιβλιοθήκες σε όλα τα σχολεία.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ : Όλο αυτό το πρωτοποριακό εγχείρηµα προϋποθέτει την
έµπρακτη συµβολή της πολιτείας, αλλά και την ενεργοποίηση των
πνευµατικών ανθρώπων, χωρίς αυτό ν’ απαλλάσσει το άτοµο από τις
ευθύνες του.

Επιµέλεια: Θαλασσινού Μαρία, Φιλόλογος
Τσακίρογλου Σπύρος, Φιλόλογος

ΣΧΟΛΙΟ

ÅÊ

ÐÁ

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Όλοι οι τύποι των ασκήσεων ήταν αναµενόµενοι και κρίνονται βατοί, κυρίως
για µαθητές που διαθέτουν αφαιρετική και συνθετική σκέψη.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ

Βρισκόµαστε σ’ ένα σταυροδρόµι. δεν ήµασταν ποτέ αποµονωµένοι. µείναµε
πάντα ανοιχτοί σ’ όλα τα ρεύµατα - Ανατολή και ∆ύση. και τ’ αφοµοιώναµε
θαυµάσια τις ώρες που λειτουργούσαµε σαν εύρωστος οργανισµός. […]
Συνταραζόµαστε κι εµείς, δικαιολογηµένα ή αδικαιολόγητα, από διαδοχικές
κρίσεις, αποκαλυπτικές εφευρέσεις και φόβους, που δεν αφήνουν τον ανθρώπινο
νου να ηρεµήσει - σαν την καλαµιά στον κάµπο.
Μπροστά σ’ αυτά, τι µας µένει για να βαστάξουµε αν απαρνηθούµε τον εαυτό
µας; ∆ε µένω τυφλός στα ψεγάδια1 µας, αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω
στον εαυτό µας. Σας παρακαλώ να µε συγχωρήσετε που µνηµονεύω εδώ
προσωπικές εµπειρίες. δεν έχω άλλο πειραµατόζωο από εµένα. Και η
προσωπική µου εµπειρία µου δείχνει πως το πράγµα που µε βοήθησε,
περισσότερο από κάθε άλλο, δεν ήταν οι αφηρηµένοι στοχασµοί ενός
διανοουµένου, αλλά η πίστη και η προσήλωσή µου σ’ έναν κόσµο ζωντανών και
περασµένων2 ανθρώπων. στα έργα τους, στις φωνές τους, στο ρυθµό τους, στη
δροσιά τους. Αυτός ο κόσµος, όλος µαζί, µου έδωσε το συναίσθηµα πως δεν
είµαι µια αδέσποτη µονάδα, ένα άχερο στ’ αλώνι. Μου έδωσε τη δύναµη να
κρατηθώ ανάµεσα στους χαλασµούς που ήταν της µοίρας µου να ιδώ. Κι ακόµη,
µ’ έκανε να νιώσω, όταν ξαναείδα το χώµα που µε γέννησε, πως ο άνθρωπος
έχει ρίζες, κι όταν τις κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν.
[…]
Κι όλα τούτα θα µπορούσα να τα ονοµάσω µε τη λέξη παράδοση, που την
ακούµε κάποτε ψυχρά και µας φαίνεται υπόδικη3. Αλήθεια, υπάρχουν ροπές4
που νοµίζουν πως η παράδοση µας στρέφει σε έργα παρωχηµένα5 και
ανθρώπους παρωχηµένους. πως είναι πράγµα τελειωµένο και άχρηστο για τις
σηµερινές µας ανάγκες. πως δεν µπορεί να βοηθήσει σε τίποτε τον σηµερινό
τεχνοκρατικό άνθρωπο που γνώρισε φριχτούς πολέµους και φριχτότερα
στρατόπεδα συγκεντρώσεως. αυτόν τον άνθρωπο που αµφιταλαντεύεται
ανάµεσα στην κατάσταση του θηρίου και την κατάσταση του ανδροειδούς6. Η
παράδοση είναι λοιπόν ένα περιττό βάρος που πρέπει να εξοβελιστεί7. Μου
φαίνεται πως αυτές οι ροπές εκπορεύουνται από τη σύγχρονη απελπισία για την
αξία του ανθρώπου. Είναι τα συµπτώµατα ενός πανικού, που εν ονόµατι του
ανθρώπου τείνουν να κατακερµατίσουν την ψυχή του ανθρώπου. Όµως τι
αποµένει αν βγάλουµε από τη µέση τον άνθρωπο;
Γ. Σεφέρη, ∆οκιµές, τ.2, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1974, σσ. 175-177

ÅÊ

ÐÁ

1. ψεγάδια: ελαττώµατα
2. περασµένων: ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή
3. υπόδικη: υπόλογη, ένοχη
4. ροπές: απόψεις
5. παρωχηµένα: ξεπερασµένα
6. του ανδροειδούς: του ανθρωπόµορφου
7. εξοβελιστεί: διωχτεί

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη (90-110 λέξεις) του κειµένου που
σας δόθηκε.
Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε µία παράγραφο (70-80 λέξεις) το περιεχόµενο του
παρακάτω αποσπάσµατος του κειµένου: «∆ε µένω τυφλός στα ψεγάδια µας,
αλλά έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό µας».
Μονάδες 10
Β2.α) Το στοχαστικό δοκίµιο έχει συχνά προσωπικό - βιωµατικό χαρακτήρα. Να
καταγράψετε δύο σχετικά παραδείγµατα από το κείµενο που σας δόθηκε.
Μονάδες 2
β) Βασικό, επίσης, χαρακτηριστικό του στοχαστικού δοκιµίου είναι η µεταφορική
λειτουργία της γλώσσας. Να καταγράψετε τρία σχετικά παραδείγµατα από το
κείµενο που σας δόθηκε.
Μονάδες 3
Β3. Να σχηµατίσετε µία πρόταση ή µία περίοδο για καθεµία από τις παρακάτω
λέξεις: εφευρέσεις, εµπειρία, αµφιταλαντεύεται, τεχνοκρατικό, πανικού.
Μονάδες 5
Β4. Από το β΄ συνθετικό των παρακάτω λέξεων να σχηµατίσετε µία νέα σύνθετη
λέξη: σταυροδρόµι, αποκαλυπτικές, βιολογικά, παράδοση, υπόδικη.
Μονάδες 5

ÅÊ

ÐÁ

Γ. Ο ∆ήµος σας διοργανώνει µια εκδήλωση µε θέµα την παράδοση. Ως
εκπρόσωπος της µαθητικής σας κοινότητας αναλάβατε τη σύνταξη ενός κειµένου
που θα εκφωνηθεί στην εκδήλωση. Σ’ αυτό να αναφέρετε τις αιτίες για τις οποίες
πολλοί νέοι σήµερα έχουν αποµακρυνθεί από την παράδοση και να προτείνετε
τρόπους επανασύνδεσής τους µε αυτήν (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Σύµφωνα µε το συγγραφέα, οι Έλληνες ζούσαµε ανέκαθεν στο σηµείο
συνάντησης πολιτιστικών ρευµάτων Ανατολής και ∆ύσης, που αφοµοιώναµε
δηµιουργικά ως ζωντανό σύστηµα. Σε αυτό τον κυκεώνα αλληλεπιδράσεων,
σηµείο αναφοράς µας ήταν πάντα ο εαυτός µας, η πίστη στην αξία των
προγόνων µας, παρά τα όποια µειονεκτήµατά µας ως λαού. Αυτή η πίστη, εξηγεί
ο δοκιµιογράφος, του έδωσε τη δύναµη να αντέξει την κοσµοχαλασιά των καιρών
του, να νιώθει πως έχει ρίζες, πως δεν είναι µόνος και πολιτιστικά ανάπηρος.
Ωστόσο, διαπιστώνει αγνωµοσύνη των Νεοελλήνων προς την παράδοση, την
οποία αντιµετωπίζουν σαν τροχοπέδη στην εξέλιξη της τεχνοκρατικής εποχής
µας, που γνώρισε φρικαλεότητες και θηριωδίες. Τέλος, διατυπώνει την
πεποίθηση πως η εχθρότητα του ανθρώπου προς την παράδοση απορρέει από
την αµφισβήτηση της ίδιας του της αξίας.
Β1. Ο Γ. Σεφέρης µην παραγνωρίζοντας τα τρωτά στοιχεία του ελληνικού
πολιτισµού, διευκρινίζει ότι η πίστη στην παράδοση σηµατοδότησε την ύπαρξή
του. Όχι µόνο αφηρηµένες ιδέες, αλλά το έργο σηµαντικών ανθρώπων, η
βιωµατική προσέγγιση αξιών τού εµφύσησαν τη δύναµη να αυτοπροσδιοριστεί
σε ένα κυκεώνα ραγδαίων αλλαγών. Ανασύροντας προσωπικές εµπειρίες,
αναγνωρίζει τον ουσιαστικό δεσµό του µε τις ρίζες του ως µέσο
ανατροφοδότησης µιας ισχυρής αίσθησης ασφάλειας εκ του ανήκειν.
Χαρακτηρίζει ως επώδυνη κάθε βίαιη αποκοπή από αυτές και αναδεικνύει τη
δύναµη που απορρέει από την ουσιαστική εµπιστοσύνη στα χαρακτηριστικά της
πολιτιστικής µας ταυτότητας.
Β2.
α) «…. αλλά η πίστη …. Ένα άχερο στ’ αλώνι», 1η σελίδα.
«Κι ακόµη, µ’ έκανε να νιώσω … γέννησε».
β) «∆ε µένω τυφλός στα ψεγάδια µας»
«… δεν έχω άλλο πειραµατόζωο από εµένα»
«… δεν είµαι µια αδέσποτη µονάδα, ένα άχερο στ’ αλώνι».

ÅÊ

ÐÁ

Β3.
- Εφευρέσεις: Όλες οι κοσµοσωτήριες εφευρέσεις έχουν ως βάση τους τη
δηµιουργική φαντασία του ανθρώπου.
- Εµπειρία: Το τροχαίο δυστύχηµα που έζησε κάποτε αποτέλεσε µια
τραυµατική εµπειρία.
- Αµφιταλαντεύεται: Ο σύγχρονος άνθρωπος αµφιταλαντεύεται ανάµεσα στην
επιδίωξη του υλικού κέρδους και την ψυχική ισορροπία.
- Τεχνοκρατικό: Το τεχνοκρατικό ύφος της εκπαίδευσης αναιρεί τον
ανθρωπιστικό της χαρακτήρα.
- Πανικού: Σε καταστάσεις πανικού το άτοµο οφείλει να διατηρεί την
αυτοκυριαρχία του.

Β4. δροµολογώ – απροκάλυπτος – λογικοφανής – δοσολογία - δικολάβος

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Γ. Το επικοινωνιακό πλαίσιο της έκθεσης που είναι ΕΙΣΗΓΗΣΗ µας επιβάλλει
ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ: Αγαπητοί συµµαθητές …
ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Πρέπει να δοθεί έµφαση στην αξία της παράδοσης υπό το πρίσµα µας εποχής
ραγδαίων πολιτισµικών αλλαγών.
ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ
Α’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ:
ΑΙΤΙΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑ∆ΟΣΗ.

-

-

-

-

-

-

Η τεχνολογική επανάσταση οδήγησε στην αναθεώρηση των αξιών της ζωής
και στη δηµιουργία νέων απαιτήσεων ιδιαίτερα από τους νέους.
Παράλληλα ο σύγχρονος πολιτισµός αναπτύχθηκε σε µονοδιάσταση βάση
παραµελώντας την ηθικοπνευµατική ζωή, µέρος της οποίας αποτελεί η
παράδοση.
Η ανεπάρκεια του εκπαιδευτικού συστήµατος και η κρίση του οικογενειακού
θεσµού δεν ευνοούν τη µετάδοση των παραδοσιακών αξιών στη νέα γενιά.
Η αθρόα, λόγω παγκοσµιοποίησης, εισροή ξένων προτύπων ζωής, σε
συνδυασµό µε τα ξενόφερτα πολιτιστικά υποπροϊόντα που προωθούν οι
µηχανισµοί τηλεόρασης και διαφήµισης, καθώς και ο τουρισµός, απειλεί την
ιδιαιτερότητα της πολιτιστικής µας ταυτότητας.
Η κακώς εννοούµενη ευρωπαϊκή ενοποίηση οδηγεί στην εδραίωση της
ευρωπαϊκής κοινής συνείδησης εις βάρος των επί µέρους εθνικών
συνειδήσεων των λαών.
Ο γρήγορος ρυθµός ζωής, η πολυπλοκότητα και η αντιφατικότητα των
κοινωνικών ρόλων, σε συνάρτηση µε την εντατικοποίηση της εργασίας και
των σπουδών, απορροφούν τον ελεύθερο χρόνο και το ενδιαφέρον των
νέων.
Η άµετρη αστυφιλία και η συνακόλουθη ρηγµάτωση της υπαίθρου (ο
πληθυσµός των αγροτικών περιοχών είναι ο κατεξοχήν συντηρητής της
παράδοσης).
Η κρίση της κοινωνικής συνείδησης και η ενίσχυση του ατοµικισµού
συντελούν στην αδιαφορία για την κοινή παράδοση και µοίρα.
ΜΕΤΑΒΑΣΗ

ÅÊ

ÐÁ

Σε µια µεταβατική παράγραφο θα µπορούσαµε να µεταβούµε στο β’ ζητούµενο,
θίγοντας τις συνέπειες του άκριτου νεωτερισµού.

-

-

-

-

-

-

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Β’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ
ΤΡΟΠΟΙ ΕΠΑΝΑΣΥΝ∆ΕΣΗΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΑ∆ΟΣΗ

Ο νέος οφείλει να προσεγγίσει το παρελθόν κριτικά και δηµιουργικά,
αντλώντας γνώση, αξιολογώντας πρότυπα και χρησιµοποιώντας ως
εφαλτήριο της πορείας του προς το µέλλον τους ζώπυρους χυµούς της
παράδοσης.
Επιβάλλεται αναθεώρηση και επανιεράρχηση των αρχών και των αξιών του
σύγχρονου πολιτισµού µε στόχο την κατάκτηση του µέτρου και τον
περιορισµό του υλιστικού πνεύµατος.
Το σχολείο και η οικογένεια, φορείς κοινωνικοποίησης και αγωγής, χρειάζεται
να µεταγγίζουν τις παραδοσιακές αξίες στους νέους, αλλά και να τους ωθούν
στην επαφή µε την πολιτιστική κληρονοµιά µας.
Καθοριστικός κρίνεται ο ρόλος της εκπαίδευσης στην καλλιέργεια της εθνικής
συνείδησης µε:
α) µελέτη έργων κλασικής Αρχαιότητας
β) καλλιέργεια της ιστορικής συνείδησης
γ) διδασκαλία της Ιστορίας απαγκιστρωµένη από οποιαδήποτε εθνικιστική
αγκύλωση
δ) παροχή µουσειακής αγωγής και προαγωγή της πολιτιστικής ζωής, που
ωθεί τον νέο στη µελέτη του παρελθόντος, στην προσπάθειά του να
κατανοήσει το παρόν.
Τήρηση υπεύθυνης στάσης από ΜΜΕ, πολιτεία και πνευµατική ηγεσία, µέσω
της διαφύλαξης και της προβολής της παράδοσης και της συλλογικής
επανασύνδεσης µε αυτήν.
Κρίνεται απαραίτητη η συνειδητοποίηση της ατοµικής ευθύνης από κάθε
νέο, προκειµένου το παρελθόν να ενσωµατωθεί στην καθηµερινότητά του.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Καλό θα ήταν να τονιστεί η ανάγκη της βιωµατικής σχέσης των νέων µε το
παρελθόν και ο ρόλος αυτής της σχέσης στη διαµόρφωση του µέλλοντος.
ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ

Ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.

ÅÊ

ÐÁ

Επιµέλεια: Θαλασσινού Μαρία, Τσακίρογλου Σπύρος,
Παρασκευοπούλου Αγγελική, Φιλόλογοι

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

Τα θέµατα της Νεοελληνικής Γλώσσας χαρακτηρίζονται βατά για ένα σχετικά καλά
διαβασµένο µαθητή.

ÅÊ

ÐÁ

Ίσως ο µαθητής να δυσκολευτεί στη σύνθεση της περίληψης εξαιτίας της φύσεως
του στοχαστικού δοκιµίου.
Τα ζητούµενα του θέµατος δίνονται µε απόλυτη σαφήνεια αποκλείοντας το
ενδεχόµενο παρανόησης από την πλευρά του µαθητή.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Α. Περίληψη
Ο Μπέγζος στο κείµενό του πραγµατεύεται το ζήτηµα της εκτροπής
του ανθρωπισµού από τον αρχικό προσανατολισµό του. Εκπροσωπώντας το
όλο, τονίζει την αναγκαιότητα συλλογικής δράσης των ατόµων. Αναφέρεται
στην κρίση του ανθρωπισµού αντιπαραβάλλοντάς τον µε τη διάσταση που
έλαβε στην Αναγέννηση. Για την εδραίωση του ανθρωπισµού προτείνει την
ολοκλήρωση της ανθρώπινης ύπαρξης και την απαγκίστρωση του από τον
ατοµικισµό. Τέλος τονίζει ότι αυτό υλοποιείται µε τη συνειδητοποίηση από την
πλευρά του ατόµου της κοινωνικής του φύσης και συνύπαρξης.
Β1. Ο άνθρωπος ως κοινωνικό ον αυτοπραγµατώνεται µέσα από την
κοινωνική ζωή και βρίσκεται σε αδιάκοπη σχέση αλληλεξάρτησης µε την
κοινωνία. Γι’ αυτό µε τη συµπεριφορά του χρειάζεται να αποβλέπει στο
κοινωνικό συµφέρον και να αποδεικνύει έµπρακτα την κοινωνική του
συνείδηση. Οι πράξεις του είναι απαραίτητο να διαπνέονται από αισθήµατα
φιλαλληλίας, αλτρουισµού, αλληλοσεβασµού που θα οδηγήσουν στην
εµπέδωση της συνεργασίας και στη διασφάλιση της κοινωνικής οµαλότητας.
Σε αντίθετη περίπτωση, εγκλείεται στο εγώ του, παραδίδεται στον ατοµικισµό
και αντιµετωπίζει το συνάνθρωπο ως αντικείµενο εκµετάλλευσης και µέσο
ικανοποίησης προσωπικών συµφερόντων. Έτσι καταλήγει να λειτουργεί
αντικοινωνικά και µετατρέπεται σε τροχοπέδη για την κοινωνική συµβίωση.
Β2 α) «Όλοι στον αιώνα µας χώρισαν και γίνανε µονάδες…και ν’ απωθείται
απ’ αυτούς» ΝΤΟΣΤΟΓΙΕΦΣΚΙ
β) «Τον καίριο στη ζωή αυτή κείται…αδυνατεί να το υπερβεί» ΕΛΥΤΗΣ
Με την επίκληση στην αυθεντία, ο συγγραφέας συµβάλλει στην ενίσχυση της
επιχειρηµατολογίας
προσδίδόντας
στο
κείµενο
εγκυρότητα
και
αντικειµενικότητα.
Β3 Καταστεί = γίνει
Ατόπηµα = σφάλµα, λάθος
Υπερβεί = ξεπεράσει
Αποποιηθεί = αρνηθεί
Επιταγή = απαίτηση
Β4

ÅÊ

ÐÁ

Λειτουργικότητα της χρήσης α΄ πληθυντικού προσώπου.
Η χρήση του α΄ πληθυντικού προσώπου είναι διάχυτη σε όλο το κείµενο. Με
αυτήν επιδιώκεται η γεφύρωση της απόστασης ανάµεσα στον αναγνώστη και
το συγγραφέα, ενώ παράλληλα προσδίδεται στο κείµενο οικειότητα και
αµεσότητα. Επίσης, καθολικεύεται ο προβληµατισµός του συγγραφέα, αφού
παρουσιάζεται ως µέλος του συνόλου. Τέλος, υπογραµµίζεται η έµµεση
συµµετοχή του στο µέγεθος του προβλήµατος της ανθρωπιστικής κρίσης,
υπονοώντας ότι η αντιµετώπιση της είναι υπόθεση όλων µας «Λέµε...µε
καθένα άλλο του».

Γ.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΜΑΘΗΜΑΤΑ …. ΑΝΘΡΩΠΙΑΣ

Η διοργάνωση του τηλεµαραθώνιου για µια ακόµη φορά από την
ιδιωτική τηλεόραση στέφθηκε µε επιτυχία, όπως µαρτυρούν τα ποσοστά της
τηλεθέασης. Αυτή ωστόσο, δεν είναι η µοναδική προσπάθεια που αποσκοπεί
στην ανακούφιση όσων συνανθρώπων µας έχουν ανάγκη. Μάλιστα, είναι
χρέος µας να επικροτούµε ανάλογες πρωτοβουλίες ιδίως στην εποχή µας που
γενικά χαρακτηρίζεται αντιανθρωπιστική.
Α’ ζητούµενο: Γιατί πρέπει να στηρίζονται τέτοιες προσπάθειες
1. Η εποχή µας δεν έχει ανάγκη από ένα θεωρητικό ανθρωπισµό, αλλά από
έναν ανθρωπισµό αγωνιστικό και µαχόµενο.
2. Αποδεικνύουν έµπρακτα το επίπεδο του δηµοκρατικού ήθους και του
πολιτισµού των σύγχρονων κοινωνιών.
3. Ανακουφίζουν όσους βρίσκονται σε δυσχερή θέση απαλύνοντας
κοινωνικές ανισότητες, καταπολεµάται ο παρασιτισµός τους και τίθενται τα
θεµέλια για την οµαλή ένταξη και την ενεργό προσφορά τους στο
κοινωνικό σύνολο.
4. Με αυτόν τον τρόπο, ο κοινωνικός µηχανισµός αποκτά υγιή µέλη που µε
την εργατικότητα τους προσφέρουν στην οικονοµική ευηµερία.
5. Ταυτόχρονα, καλλιεργούνται οι αρετές του αλληλοσεβασµού, της
αλληλεγγύης και του αλτρουισµού και εδραιώνεται η κοινωνική συνοχή.
6. Επιπλέον, ο προσπάθειες αυτές, επιβάλλονται από την παρατήρηση της
ίδιας της κοινωνικής πραγµατικότητας. Η ανεπάρκεια των κρατικών , η
υπολειτουργία του κράτους πρόνοιας, αλλά και των κοινωνικών φορέων
και θεσµών (οικογένειας και σχολείου) καθώς και η αύξηση του αριθµού
των ανθρώπων που χρειάζονται βοήθεια για να επιβιώσουν, αποτελούν
θλιβερή παραδοχή.
Μετάβαση: Γι’ αυτό και οι µεµονωµένες πρωτοβουλίες επίσηµων και
ανεπίσηµων φορέων µόνο ως µέτρα ανακουφιστικά µπορούν να ιδωθούν. Η
ουσιαστική βελτίωση της κατάστασης και η εδραίωση των ανθρωπιστικών
ιδεωδών αποτελεί και µέριµνα παιδείας.

ÅÊ

ÐÁ

Β’ ζητούµενο: Ποια η συµβολή της παιδείας στην καλλιέργεια της
ανθρωπιστικής συνείδησης ιδιαίτερα των νέων.
1. Η εκπαίδευση που παρέχεται από το σχολείο καλείται να εγκαταλείψει τον
τεχνοκρατικό προσανατολισµό και να αποκτήσει ανθρωποκεντρικό
χαρακτήρα.
2. Εποµένως, κύριο µέληµά της θα γίνει όχι µόνο η αναµετάδοση των
γνώσεων, αλλά η διαµόρφωση ηθικών προσωπικοτήτων που θα
διαπνέονται από τις αρχές του ανθρωπισµού και της φιλαλληλίας.
3. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση µπορεί να συµβάλει η διδασκαλία µαθηµάτων
που θα µεταλαµπαδεύσουν διαχρονικές ηθικές αξίες, όπως είναι τα αρχαία
ελληνικά και τα θρησκευτικά που συµπυκνώνουν τις αρχές του κλασικού
και χριστιανικού ανθρωπισµού.
4. Φορείς του ανθρωπισµού είναι και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί αλλά και
γενικότερα οι πνευµατικοί άνθρωποι που µε το παράδειγµά τους θα

6.

7.

8.

9.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

5.

διδάξουν το σεβασµό στη διαφορετικότητα, την ισοτιµία και τις αρχές της
αποδοχής και της συνεργασίας.
Οι δηµοκρατικοί θεσµοί στα σχολεία ενισχύουν τη δραστηριοποίηση των
νέων στα σχολεία για τα κοινωνικά προβλήµατα και συµβάλλουν στην
επικοινωνία και αλληλοκατανόησή τους.
Στα πλαίσια των µαθητικών κοινοτήτων και των δεκαπενταµελών
συµβουλίων µπορούν να οργανώνονται δραστηριότητες κοινωνικής
προσφοράς που φέρνουν τους µαθητές σε επαφή µε τα προβλήµατα και
τους εµφυσούν την αξία της εθελοντικής προσφοράς.
Με την αρωγή των ηλεκτρονικών µέσων οι µαθητές µπορούν να
ενηµερωθούν, αλλά και να κοινοποιήσουν τις πρωτοβουλίες τους µέσω
διαδικτύου σε άλλα σχολεία εντός ή εκτός των εθνικών συνόρων,
προκειµένου οι ενέργειές τους να στηριχτούν από την πλειονότητα των
νέων ανθρώπων.
Το σχολείο τέλος, είναι ένας χώρος όπου συνευρίσκονται µαθητές
διαφορετικής κοινωνικής προέλευσης. Γι’ αυτό και η λειτουργία του πρέπει
να στηριχθεί στην ισότιµη µεταχείρισή τους και στην καλλιέργεια τα
συµπληρωµατικότητάς τους.
Η παιδεία βέβαια δεν είναι µόνο ευθύνη του σχολείου αλλά και της
οικογένειας µέσω της οποίας ενσταλλάσσονται ηθικές αρετές και αξίες
όπως η αλληλοκατανόηση, η συνεργασία και η αλληλοβοήθεια.

Επίλογος: Βέβαια αξίζει να τονιστεί ότι και οι υπόλοιποι φορείς
κοινωνικοποίησης µπορούν να συµβάλλουν στη διαµόρφωση ανθρωπιστικών
ιδανικών.
Επιµέλεια απαντήσεων: Βέργαδου Βίκυ – Φιλόλογος
Θαλασσινού Μαρία – Φιλόλογος

ÅÊ

ÐÁ

Τα θέµατα απευθύνονται στο µέσο µαθητή και διαβαθµίζονται ως προς τη
δυσκολία.
Το ύφος του κειµένου είναι στοχαστικό και γι’ αυτό παρουσιάζει δυσκολία
στην περίληψη.
Οι ασκήσεις θεωρίας παρουσιάζονται βατές, ενώ το θέµα ελεύθερης
ανάπτυξης απαιτούσε ευαισθησία και κριτική ικανότητα από την πλευρά του
µαθητή.
Βέργαδου Βίκυ, Φιλόλογος

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Α. Περίληψη
Ο Ε. Π. Παπανούτσος αναφέρεται στο έργο του πνευµατικού ανθρώπου και στις
αρετές του. Ο «πνευµατικός δηµιουργός» εργάζεται ακατάπαυστα παράγοντας έργο
όχι µόνο ποιοτικό αλλά και εκτεταµένο. Για να το επιτύχει επιστρατεύει όλες τις
ψυχικές του δυνάµεις που πηγάζουν από την αγάπη του για το έργο του. Γι’ αυτό δεν
µπορεί ακόµη και στην περίπτωση κούρασης ή ασθένειας να καταβληθεί. Αντλεί το
κουράγιο του απ’ τα πνευµατικά του εφόδια που του προσδίδουν µεγαλύτερες
αντοχές από τον κοινό άνθρώπο χωρίς να επιτρέπει στον εαυτό του να σταµατήσει
παρά µόνο στο τέλος της ζωής του. (90 λέξεις)
Β1.

Ο άνθρωπος που αγαπάει και πιστεύει αυτό που κάνει ζει όρθιος µε την ψυχή του.
Με την εργασία του προσφέρει έργο όχι µόνο στο στενό πεδίο της επιστήµης που
«θεραπεύει», αλλά και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο στο οποίο ανήκει. Είναι
συνεπής στις ηθικές αρχές που έχει θέσει και που στο επίκεντρο τους δεσπόζει η
ανθρωπιά. Μπροστά στον Άνθρωπο θυσιάζει το προσωπικό του συµφέρον, ενώ δεν
υποτάσσεται στις επιταγές καµιάς σκοπιµότητας ή εξουσίας. Με την παραπάνω
στάση του αποτελεί παράδειγµα προς µίµηση.
Β2.

α. Ο συγγραφέας στη συγκεκριµένη παράγραφο επιστρατεύει ως τρόπο πειθούς την
επίκληση στο συναίσθηµα. (Παρά τη διατύπωση που απαιτεί έναν τρόπο πειθούς η
γνώµη µας είναι ότι ο συγγραφέας συνδυάζει τόσο την επίκληση στο συναίσθηµα
όσο και στη λογική. Η δεύτερη χρησιµοποιεί ως µέσα επιχειρήµατα: «Και επειδή την
αγάπη … προγράµµατος» και τεκµήρια, παραδείγµατα: «δεν γκρεµίζεται εύκολα …
ζωής»)
β. Τα µέσα πειθούς που υποστηρίζουν αυτήν την επιλογή του είναι η περιγραφή «Ο
άνθρωπος που αγαπάει και πιστεύει αυτό που κάνει … δροσερό» καθώς και
«πνευµατικά τοποθετηµένος δηµιουργός … νίκης». Χαρακτηριστική είναι η
συγκινησιακή λειτουργία της γλώσσας «ευκαιρεί», «µε την πλήρωση του νοήµατος»,
«στον ηθικό πόνο», «κλυδωνισµούς της ζωής» όπως φαίνεται από τη χρήση των
εισαγωγικών.
Β3.

ακαταπόνητους :
αναπάντεχο:
υπέρµετρη:
προσήλωση :
δαµάζει:

ακατάβλητους, ακούραστους
απροσδόκητο / ξαφνικό, απρόβλεπτο
υπερβολική
αφοσίωση
τιθασεύει / εξηµερώνει

Β4.
Στο κείµενο είναι διάχυτη η µεταφορική χρήση της γλώσσας. Συγκεκριµένα είναι
εµφανέστερη στα ακόλουθα χωρία: «σιδερένια αντοχή», «∆εν τον αφήνουν να
λυγίσει», «Ζει όρθιος µε την ψυχή του», «∆εν γκρεµίζεται εύκολα», «Σαν τον αθλητή
που πέφτει επιτέλους για να αναπαυθεί στη χαρά της νίκης».

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Γ. Επειδή το επικοινωνιακό πλαίσιο του θέµατος εισήγηση – οµιλία απαιτεί
αµεσότητα ο µαθητής πρέπει να δώσει προσφώνηση:
Αγαπητά παιδιά,
Κυρίες και κύριοι,
Αγαπητοί δηµότες
ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Κατάδειξη στόχου: Έχουµε συγκεντρωθεί λίγο καιρό µετά από το συγκλονιστικό αυτό
πλήγµα της φύσης µε ζωντανές ακόµη τις τραγικές µνήµες. Γι’ αυτό ακριβώς
απαιτείται από όλους µας και κυρίως από εσάς που το έχετε βιώσει άµεσα τεράστια
ψυχική δύναµη.
ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ

Α’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Όλοι µας κατανοούµε ότι η θέση στην οποία βρίσκεστε είναι
δυσχερής, επιβάλλοντάς σας ν’ αντιµετωπίσετε τη σκληρή όψη µιας πραγµατικότητας
που ένας νέος συνήθως αγνοεί ή παραβλέπει. Εσείς όµως δεν µπορείτε να
ολιγωρήσετε και δεν πρέπει να την αφήσετε να σας καταβάλλει. Στις περιπτώσεις
αυτές ο άνθρωπος και ιδιαίτερα ο νέος χρειάζεται ν’ αναδεικνύεται στο ύψος των
περιστάσεων. ∆εν έχει την πολυτέλεια να οικτίρει ούτε τον εαυτό του ούτε τη µοίρα
αλλά χρειάζεται να επιστρατεύσει όλες τις ψυχικές του δυνάµεις για να µετουσιώσει
την καταστροφή σε δηµιουργική πνοή, το κακό σε µήνυµα ανάπτυξης και
οικοδόµησης του µέλλοντος.
Εσείς ως νέοι έχετε τη βιολογική και πνευµατική ακµή να επιχειρήσετε και να
πετύχετε αυτό το σκοπό.
ΓΙΑΤΙ: α. Είστε από τη φύση αισιόδοξοι.
β. Η δηµιουργικότητά σας και η επινοητικότητά σας υπηρετούν το µέλλον.
γ. Η µατιά σας είναι προοδευτική και ριζοσπαστική.
δ. Έχετε την πνευµατική αρτιότητα:
1. να διαγνώσετε τα αίτια µιας τέτοιας καταστροφής.
2. να αποδώσετε ευθύνες αλλά και
3. να µην επαναλάβετε τα ίδια σφάλµατα.
ε. Η αγνότητα και η ηθική σας ακεραιότητα που δεν έχει δοκιµαστεί από τις σειρήνες
της πραγµατικότητας θα σας επιτρέψει να εργαστείτε υπεύθυνα και να υπηρετήσετε
µε συνέπεια το συµφέρον του συνόλου.
στ. Στη νέα γενιά ανήκει το µέλλον, εσείς όµως πρέπει να οικοδοµήσετε το µέλλον.
ζ. Η εµπειρία που θ’ αποκοµίσετε αν και τραγική θα σας χαλυβδώσει µε θάρρος και
αποφασιστικότητα για την αντιµετώπιση όλων των άλλων προβληµάτων που θα σας
επιφυλάξει η ζωή. Γι’ αυτό µην εγκαταλείπετε τα όνειρα και τις ελπίδες σας για ένα
καλύτερο αύριο.

Μεταβατική παράγραφος: Ωστόσο εκτός από τη δική σας στάση είναι αδύνατο να µην
υπογραµµίσουµε ότι την κυριότερη ευθύνη για την υπέρβαση της κρίσης φέρνει η
Πολιτεία.
Β’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ:

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

1. Οικονοµική υποστήριξη των πληγέντων
- ∆ανειοδότηση µε χαµηλά επιτόκια
- Επιδόµατα στέγασης, περίθαλψης, µόρφωσης
– Φορολογικές απαλλαγές

2. Κοινωνική πρόνοια:
- Παραχώρηση δηµόσιων κτιρίων
- Ενοικίαση ξενοδοχειακών µονάδων µε έξοδα του κράτους για τη στέγασή τους
- Ανέγερση κτιρίων, σχολείων, κατοικιών κ.α.
- Ιατρική περίθαλψη
- Ψυχολογική υποστήριξη
- Εξασφάλιση ανάδοχων οικογενειών για τα παιδιά
- ∆ιοργάνωση συσσιτίων
3. Συνεργασία µε τα ΜΜΕ:
- Ευαισθητοποίηση της κοινής γνώµης µε την κοινωνική διαφήµιση
- ∆ιοργάνωση τηλεµαραθωνίων

4. Συνεργασία µε ανθρωπιστικές οργανώσεις και πνευµατικούς ανθρώπους:
- Έκκληση για οικονοµική βοήθεια από κυβερνητικές και µη κυβερνητικές
οργανώσεις
- Σύσταση τραπεζικών λογαριασµών σε όλον τον κόσµο
- Αξιοποίηση της δηµοτικότητας των πνευµατικών ανθρώπων για την επίτευξη
πνευµατικής υποστήριξης
ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Βέβαια εκτός από την Πολιτεία εναπόκειται και στην ευαισθησία της
ατοµικής πρωτοβουλίας να ενεργοποιηθεί και να συνδράµει όλους εσάς. Το σχολείο
µας, το οποίο εκπροσωπώ, ξεκινά την προσπάθεια προσφέροντας αµέριστη
συµπαράσταση όχι µόνο ηθική αλλά και υλική µε την εξασφάλιση σεβαστού
οικονοµικού ποσού.
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

Επιµέλεια:

Βίκυ Βέργαδου – Φιλόλογος
Μαρία Θαλασσινού – Φιλόλογος
Γρηγόρης Τζούλιας – Φιλόλογος

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
Α.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Ο Ν. Καζαντζάκης στο στοχαστικό δοκίµιό του πραγµατεύεται τη σηµασία των
οµαδικών παιχνιδιών. Αντικρίζοντας το κολέγιο του Ήτον, όπου εκπαιδεύτηκαν οι
σηµαντικότερες προσωπικότητες της Αγγλίας, αναγνωρίζει την επίδραση του
ελληνικού πολιτισµού. Σύµφωνα µε τις αρχές του εν λόγω κολλεγίου, ασκείται το
σώµα ως προϋπόθεση της πνευµατικής καλλιέργειας. Ωστόσο, η γυµναστική δεν
παραγκωνίζει την ψυχική παίδευση, µε αποτέλεσµα να υπηρετείται το «µέτρο»
και η «ελληνική αρµονία». Στο Ήτον τα οµαδικά αθλήµατα συµβαδίζουν µε την
κλασική αγωγή, γιατί έχουν µεγάλη ηθική σηµασία, αφού συνδυάζουν την
ατοµική προκοπή µε την οµαδική πρόοδο, που οδηγεί στην ανιδιοτέλεια.
(89 λέξεις)

Β. 1.

Ο αθλητισµός, ατοµικός και οµαδικός, δεν αποσκοπεί στην αποκλειστική
σωµατική άσκηση, αλλά – µε αυτήν ως προϋπόθεση – εξελίσσεται σε παράγοντα
της ψυχικής ισορροπίας του ατόµου. Με τη βοήθεια της γυµναστικής το άτοµο
ανακαλύπτει τις ικανότητες και τις δεξιότητες του και συνειδητοποιεί τα όριά του.
Ταυτόχρονα, κατακτώντας την αυτογνωσία, καλείται να αναλάβει ενεργό δράση
για να τα υπερβεί και να τα βελτιώσει. Παράλληλα, περιορίζει τυχόν
παρορµητικές αντιδράσεις του, αποκτώντας αυτοέλεγχο. Έτσι, έχοντας
οικοδοµήσει υγιή σχέση µε τον εαυτό του, εµφανίζεται αισιόδοξο, ψυχικά
ισορροπηµένο και υγιές στο άµεσο οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον.
Β. 2.

Θεµατική περίοδος: Τα οµαδικά παιχνίδια υπηρετούν µεγάλο ηθικό σκοπό … σε
µια γενική ενέργεια.
Λεπτοµέρειες – σχόλια: Να µη νιώθης … πόλη, έθνος.
Περίοδος - κατακλείδα: Έτσι, από σκαλοπάτι … της ενέργειας.
Β. 3.

πραγµατοποιούν: εκτελούν, υλοποιούν, εκπληρώνουν
ευλύγιστα: εύκαµπτα, λυγερά
ακαλλιέργητη: απαίδευτη
αφιλοκερδές: ανιδιοτελείς
γυµνάζεις: ασκείς, εξασκείς

Β. 4.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

αριστοκρατία → δηµοκρατία
σκοινοβατικούς → αεροβατώ
ισορροπία → αµφίρροπος
λεµβοδροµίες → δροµολογώ
συνηθίζουν → ανηθικότητα (< ήθος < έθος)
Γ.

Αγαπητοί συνδηµότες,
Βρίσκοµαι σήµερα εδώ ως εκπρόσωπος των µαθητών και χρήστης των χώρων
οµαδικής ψυχαγωγίας και άθλησης του ∆ήµου µας, προκειµένου να σας
ενηµερώσω για τα προβλήµατα που αντιµετωπίζουµε εµείς οι νέοι στις
σύγχρονες – απάνθρωπες µεγαλουπόλεις όσον αφορά στις δυνατότητες που
έχουµε για οµαδική άθληση, που ως έννοια, στη συνείδησή µας, είναι ταυτισµένη
µε την ψυχαγωγία. Όµως όλοι γνωρίζετε, η αστυφιλία – ποικνοκατοίκηση των
αστικών κέντρων περιορίζει ολοένα το ζωτικό µας χώρο, υποκλέπτοντας από
εµάς τους νέους τις ευκαιρίες για γνήσια ψυχαγωγία µέσω της συλλογικής
άθλησης, των οµαδικών παιχνιδιών, των οποίων η σηµασία είναι τεράστια τόσο
για τη σωµατική όσο και για την ψυχική µας ανάπτυξη και υγεία.
ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΤΑ ΟΜΑ∆ΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙ∆ΙΑ:

1. Μέσω αυτών επιτυγχάνεται η σωστή σωµατική διάπλαση και ευεξία, η
άσκηση και ισχυροποίηση του οργανισµού. Η σωµατική οµορφιά που αποκτά
ο νέος του χαρίζει αυτοπεποίθηση, αισιοδοξία, αγάπη για τη ζωή.
2. Αναπτύσσουν την ευστροφία του νέου αφού απαιτούν το συνδυασµό
ατοµικών σωµατικών επιδόσεων και οµαδικού συντονισµού και
αποτελεσµατικής στρατηγικής. Έτσι οδηγούν στην καλλιέργεια της «ευφυΐας
του σώµατος».
3. Συµβάλλουν στην ψυχική καλλιέργεια και ισορροπία των εφήβων, καθώς
µέσω αυτών εκτονώνεται το ενδιάθετο δυναµικό τους και το απόθεµα της
συσσωρευµένης επιθετικότητάς τους. Επίσης, τα οµαδικά αθλήµατα ασκούν
την επιµονή, την υποµονή, την αγωνιστικότητα, το ψυχικό σθένος του
παιδιού, το οποίο εθίζεται στην πειθαρχία, συνειδητοποιεί τα δικαιώµατα και
τις υποχρεώσεις του και οδηγείται στην εσωτερική ελευθερία.
4. ∆ιευρύνουν την κοινωνικότητα του ατόµου – διευκολύνουν την
κοινωνικοποίησή του, καθώς αυτό υιοθετεί κοινωνικές αρετές, όπως η
συνεργασία, η φιλαλληλία, ο σεβασµός και η αποδοχή του άλλου, ο
συναγωνισµός, η καλώς εννοούµενη υποχωρητικότητα.
5. Καθιστούν το νέο πιο υπεύθυνο, αφού τον εθίζουν στην ανάληψη ρόλων
µέσα στην οµάδα, τον µαθαίνουν να λειτουργεί συλλογικά, να χαλιναγωγεί τον
εγωισµό του κι έτσι να καλλιεργεί υπερατοµική συνείδηση.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

6. Αναµφισβήτητα, η υπακοή στους νόµους και τους κανόνες των οµαδικών
παιχνιδιών συµβάλλει στην εσωτερίκευση των δηµοκρατικών ιδεωδών και
κατ’ επέκταση στη διαµόρφωση ορθής κοινωνικής και πολιτικής συνείδησης.
7. Μέσω των οµαδικών παιχνιδιών αναδεικνύονται «φυσικοί» ηγέτες, άτοµα που
αργότερα θα διαδραµατίσουν σηµαντικό ρόλο στην εξέλιξη της κοινωνικής
ζωής.
8. ∆ίνουν την ευκαιρία στο άτοµο να γευθεί την ικανοποίηση της µέθεξης σε
οµαδικές χαρές και απογοητεύσεις, να λειτουργήσει ως «συγκοινωνούν
δοχείο» µε τα υπόλοιπα µέλη της οµάδας (οµαδική «ψυχοθεραπεία»).
9. Αποτελούν αντίβαρο στη χρήση ναρκωτικών ουσιών, στο κάπνισµα, στον
αλκοολισµό.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Όλα τα παραπάνω καθιστούν σαφές ότι εµείς οι νέοι, ιδιαίτερα σήµερα, που µας
ασκούνται πολύπλευρα πιέσεις και που επενεργούν σε µας αλλοτριωτικοί
παράγοντες, έχουµε όσο ποτέ άλλοτε ανάγκη από χώρους συλλογικής άθλησης
και οµαδικής ψυχαγωγίας. ∆υνατότητες να εξασφαλιστούν τέτοιοι χώροι
υπάρχουν, ακόµη και στις αποπνικτικές συνθήκες όπου καταδικαστήκαµε να
διαβιώσουµε. Αρκεί κάποτε κεντρική εξουσία και τοπικοί άρχοντες να
προσπαθήσουν για την υλοποίηση της πολυπόθητης αποκέντρωσης και να
καταλάβουν ότι χρειαζόµαστε περισσότερο «οξυγόνο» και λιγότερα «εµπορικά
κέντρα».
Σας ευχαριστώ για την υποµονή σας.
Επιµέλεια: Τσακίρογλου Σπύρος – Φιλόλογος
Βέργαδου Βασιλική – Φιλόλογος

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ – Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο συγγραφέας αναφέρεται στη διαφοροποίηση του ρόλου του ∆ασκάλου στην εποχή
µας, όπως αυτός διαµορφώνεται από την υπερπληροφόρηση και την όξυνση της νεανικής
αµφισβήτησης. Στο παρελθόν ο εκπαιδευτικός δε χρειαζόταν να ανανεώνει τις γνώσεις
του, γιατί απευθυνόταν σε ανώριµα παιδιά. Αντίθετα, σήµερα ο µαθητής έχει πρόσβαση
σε ποικίλες πηγές πληροφοριών και διαθέτει παρρησία, ώστε να αµφισβητεί την
«αυθεντία» του ∆ασκάλου. Το γεγονός αυτό καθιστά πιο επίπονο το έργο του, αφού
καλείται να προσεγγίσει µια ιδιαίτερα απαιτητική νεολαία υπερβαίνοντας την παραδοσιακή
αντίληψη που παρουσιάζει τους νέους φυγόπονους και χωρίς ηθικές αρχές. Καλείται,
λοιπόν, να επιστρατεύει την πειθώ προκειµένου να τους εµπνέει εµπιστοσύνη.
Β. 1. Η εποχή µας χαρακτηρίζεται ως εποχή της υπερπληροφόρησης, αφού η τεχνολογική
εξέλιξη δροµολόγησε τελειοποιήσεις ασύλληπτες των µέσων µαζικής ενηµέρωσης και
επικοινωνίας. ∆ίπλα στην παραδοσιακή εφηµερίδα προστέθηκε το ραδιόφωνο και κυρίως
η τηλεόραση που µε το συνδυασµό ήχου και εικόνας καθιστά τις πληροφορίες εύληπτες
και παραστατικές. Η πρόσβαση των ανθρώπων και ιδιαίτερα των νέων στις πηγές αυτές
των πληροφοριών είναι άµεση, αφού αποτελούν µέρος της καθηµερινής πραγµατικότητας
κάθε οικογένειας. Έτσι, εκτός από το σχολείο και οι σύγχρονοι δίαυλοι επικοινωνίας
διαδραµατίζουν πλέον σηµαντικό παιδευτικό ρόλο.
Β. 2. ∆οµή παραγράφου
Θεµατική περίοδος: Αξιοπρόσεχτη … δική µας εποχή.
Λεπτοµέρειες – σχόλια: Γιατί σήµερα … µέσα στο σπίτι.
Κατακλείδα: Μπορεί λοιπόν … τεχνικής.

Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου.
Η δεύτερη παράγραφος αναπτύσσεται µε συνδυασµό δύο µεθόδων. Αρχικά,
επιστρατεύεται η αιτιολόγηση. Ενδεικτική είναι η χρήση του αιτιολογικού συνδέσµου
«γιατί». Συγκεκριµένα, αιτιολογείται ο επαναπροσδιορισµός του ρόλου του εκπαιδευτικού
που οφείλεται στην αλλαγή των παιδιών και του κλίµατος της εκπαίδευσης. Στη συνέχεια
ο συγγραφέας χρησιµοποιεί τη σύγκριση – αντίθεση, για να υποστηρίξει ότι, ενώ στο
παρελθόν ο δάσκαλος ήταν ο µόνος αναµεταδότης γνώσης, σήµερα οι πηγές των
πληροφοριών έχουν πολλαπλασιαστεί εξ αιτίας της τεχνολογικής επανάστασης. Η
αντίθεση δεν επιτυγχάνεται µε τη χρήση συγκεκριµένου αντιθετικού συνδέσµου, αλλά µε
τις αντιθετικές έννοιες παλαιότερα – σήµερα.

Β. 3. Η συλλογιστική πορεία που ακολουθεί ο συγγραφέας για να καταστρώσει το
συλλογισµό του είναι παραγωγική. Ξεκινά από τη γενική θέση – κανόνα (όπου απουσιάζει
… τα εφόδιά του) και καταλήγει σε µια ειδικότερη διαπίστωση – περίπτωση (άρα, ο
άνθρωπος … τα εφόδιά του). Ο συλλογισµός αυτός είναι αληθής, αφού θεωρείται
δεδοµένο ότι οι προκείµενες ανταποκρίνονται στην πραγµατικότητα. Επίσης, είναι

έγκυρος, γιατί το συµπέρασµα προκύπτει µε λογική αναγκαιότητα από τις προκείµενες.
Τέλος, είναι ορθός, εφόσον είναι και έγκυρος και αληθής.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Β. 4. α.
i. αναφορική χρήση γλώσσας
ii. ποιητική χρήση γλώσσας
iii. ποιητική χρήση γλώσσας
iv. ποιητική χρήση γλώσσας
Β. 4. β.

πάντα + γνώστης (γνωρίζω) →
από + κλείω →
εκ + πλήττω →

ΑΠΛΗ ή ΣΥΝΘΕΤΗ
γνωστικός (γνωστοποιώ)
κλειστός (εγκλεισµός)
πλήγµα (κατάπληκτος)

Γ. Προτάσεις για ένα σύγχρονο σχολείο…
Έντονος προβληµατισµός έχει δηµιουργηθεί στους κλάδους εκπαιδευτικών και
µαθητών για το ρόλο που καλείται να διαδραµατίσει το σχολείο στη σύγχρονη
πραγµατικότητα των αυξηµένων απαιτήσεων στους τοµείς της πληροφόρησης και της
οµαλής κοινωνικοποίησης των νέων. Παρά τις προσπάθειες εκσυγχρονισµού της
εκπαίδευσης όλων των βαθµίδων που έγιναν µε όραµα και µαρτυρούν αγαθές προθέσεις,
το σύγχρονο σχολείο σε πολλές περιπτώσεις αδυνατεί να εναρµονιστεί στην πράξη µε τις
επιταγές των καιρών.


Η προσφορά του σχολείου για την αντιµετώπιση των πληροφοριών:
Η εκπαίδευση αποσκοπεί στη διαµόρφωση ολοκληρωµένων προσωπικοτήτων που
θα µπορούν να αξιολογήσουν και να αξιοποιήσουν τις πληροφορίες που τους
παρέχονται.
Στόχος της είναι η κοσµογνωσία που συντελεί στην κατανόηση του φυσικού και
κοινωνικού περιβάλλοντος και εξοικειώνει µε την αντικειµενική πραγµατικότητα και τις
απαιτήσεις της.
Καλλιεργεί τις πνευµατικές ικανότητες, όπως είναι η κριτική ικανότητα, η αντίληψη, η
λογική σκέψη, η προσοχή, η µνήµη, η ετοιµότητα, η συνθετική ικανότητα. Με αυτές το
άτοµο καταπολεµά την αµάθεια, διασταυρώνει, ελέγχει, αξιολογεί, ιεραρχεί τις
πληροφορίες και φτάνει στην τεκµηριωµένη γνώση και την αλήθεια.
Η προσφορά του σχολείου στην ένταξη των τελειοφοίτων στην κοινωνία.
Εντάσσει το άτοµο στις παραγωγικές διαδικασίες, αφού του προσφέρει εφόδια για
την οικονοµική χειραφέτηση και την επαγγελµατική του αποκατάσταση. Επίσης,
συµβάλλει στην πολιτικοποίηση και την ενεργητική συµµετοχή του στα κοινά, αφού
καλλιεργεί αρετές όπως η συνέπεια, η εργατικότητα, η υπευθυνότητα, η ανάληψη
πρωτοβουλιών.
Ωστόσο, διαπιστώνονται προβλήµατα, που παρακωλύουν την υλοποίηση των
στόχων του σχολείου και της εκπαίδευσης. Συγκεκριµένα,
Μέθοδος διδασκαλίας ο µονόλογος

Απουσία επιµόρφωσης και µετεκπαίδευσης του εκπαιδευτικού προσωπικού
Στείρος τεχνοκρατικός προσανατολισµός εκπαίδευσης
Αποµνηµόνευση και άγονος εγκυκλοπαιδισµός
Παρωχηµένα διδακτικά εγχειρίδια
Ελλιπής υλικοτεχνική υποδοµή
Πιεστικό αναλυτικό πρόγραµµα
Εντατικοποίηση σπουδών και καλλιέργεια βαθµοθηρίας
∆αιδαλώδες εξεταστικό σύστηµα που καλλιεργεί το άγχος

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ











Όλα τα παραπάνω εµποδίζουν το µαθητή να αξιοποιήσει τις πηγές πληροφοριών
που του παρέχονται και να ενταχθεί οµαλά στην κοινωνική ζωή. Γι’ αυτό προτείνεται:
Εκσυγχρονισµός και ευρωπαϊκή διάσταση των ευρωπαϊκών προγραµµάτων.
Αναδιάρθρωση του σχολικού προγράµµατος µε στόχο τη σύνδεσή του µε τις
απαιτήσεις του κοινωνικού περιβάλλοντος.
Αναθεώρηση παιδαγωγικών µεθόδων και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών
(πληροφορική, βίντεο, πολυµέσα), καθώς και συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας
της δια βίου εκπαίδευσης.
Επαναπροσδιορισµός του ρόλου του εκπαιδευτικού – επιµόρφωση, παιδαγωγική
κατάρτιση, ώστε να µετατραπεί ο δάσκαλος σε συντονιστή και εµψυχωτή της
εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Αύξηση δαπανών για την παιδεία για την αναβάθµιση της ποιότητάς της.

∆εδοµένου ότι η παιδεία αποτελεί ύψιστη αξία και ενδεδειγµένη λύση των
περισσότερων ατοµικών και κοινωνικών προβληµάτων, η άµεση δροµολόγηση αλλαγών
και µεταρρυθµίσεων για την ανασυγκρότηση του εκπαιδευτικού συστήµατος κρίνεται
επιτακτική.
Επιµέλεια απαντήσεων: Βέργαδου Βασιλική - Παναγιώτου ∆ήµητρα, φιλόλογοι

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Στο κείµενό του o Κορνήλιος Καστοριάδης επισηµαίνει την ανάγκη
διαµόρφωσης µιας νέας πραγµατικότητας µε αξίες διαφορετικές από την
παραγωγή και την κατανάλωση. Παρά τη δυσκολία του εγχειρήµατος
πιστεύει πως απαιτείται αναδιάρθρωση των θεσµών και των ως τώρα
διαµορφωµένων σχέσεων στον ανθρώπινο πολιτισµό. Αυτό θα επιτευχθεί
µόνο όταν η οικονοµία αρχίσει να υπηρετεί τον άνθρωπο, προκειµένου ν’
αποφευχθεί η οικολογική καταστροφή και η ηθική και ψυχική αλλοτρίωση του
ανθρώπου σήµερα. Ο συγγραφέας, λοιπόν, προτείνει πως πρέπει να δοθεί
βαρύτητα στην «ανάπτυξη του ανθρώπου», γεγονός που προϋποθέτει
δηµιουργική εργασία, πιο γνήσια δηµοκρατία και ανθρωπιστική παιδεία. ‘Ολα
αυτά πιστεύει πως θα δηµιουργήσουν «τεράστια προβλήµατα», η επίλυση
των οποίων απαιτεί την αφύπνιση όλων των ανθρώπων,κυρίως µε την
παρέµβαση των διανοουµένων.
Β1.
Ο συγγραφέας πιστεύει ότι είναι ανάγκη η εργασία να γίνει πεδίο προβολής
των ικανοτήτων του ανθρώπου. Αυτό το προτείνει διότι ο εξορθολογισµός
της παραγωγής σήµερα και η επιµονή στη στείρα αντίληψη της
µεγιστοποίησης του κέρδους προκαλούν πλήθος προβληµάτων. Κυριότερο
από αυτά είναι ο παραγκωνισµός του ανθρώπου στην παραγωγή αφού
µετατρέπεται σε απλό όργανό της. Μ’ αυτόν τον τρόπο τυποποιείται όπως
και το προϊόν που παράγει, στερείται κάθε διάθεσης αυτενέργειας και
δηµιουργικού
προβληµατισµού.
Καθίσταται,
λοιπόν,
αναγκαίος
ο
επαναπροσδιορισµός της οργάνωσης της εργασίας.
Β2. ΑΝΤΩΝΥΜΑ
Κατανάλωση: Παραγωγή, εγκράτεια, υποκατανάλωση
Αναδιοργάνωση: Αποδιοργάνωση, αποσυντονισµός
Κεντρική: Περιφερειακή, δευτερεύουσα
∆εχτούν: απορρίψουν, αρνηθούν
Συµµετοχή: Αποχή, αποστασιοποίηση
Β3.

• Στην τέταρτη και πέµπτη παράγραφο του κειµένου ο συγγραφέας
χρησιµοποιεί ως τρόπο πειθούς την επίκληση στη λογική του δέκτη.
Παράδειγµα αποτελεί ο συλλογισµός που υπάρχει στις δύο παραγράφους.
Πιο συγκεκριµένα, η δοµή του είναι η ακόλουθη:
α) Γενική θέση: Οι άνθρωποι, κυρίως, οι πλούσιες χώρες, πρέπει να
δεχτούν ένα αξιοπρεπές, αλλά λιτό βιοτικό επίπεδο και να παραιτηθούν από
την ιδέα ότι ο κεντρικός στόχος της ζωής τους είναι η αύξηση της
κατανάλωσης.
β) Προκείµενη 1: Για να το δεχτούν αυτό, πρέπει να αλλάξει νόηµα η ζωή
τους.
γ) Προκείµενη 2: Αυτό θα γίνει µε την ανάπτυξη των ανθρώπων αντί των
σκουπιδοπροϊόντων.

δ) Προκείµενη 3: Η ανάπτυξη των ανθρώπων απαιτεί άλλη οργάνωση της
εργασίας, πιο γνήσια δηµοκρατία και άλλη οργάνωση της παιδείας.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

• Τα µέσα πειθούς που χρησιµοποιεί ο συγγραφέας στην 4 η και την 5 η
παράγραφο του κειµένου είναι επιχειρήµατα (λογικές σκέψεις) και τεκµήρια
(αποδεικτικά στοιχεία). Ένα παράδειγµα είναι, η αυθεντία ως είδος
τεκµηρίου, η άποψη του Αριστοτέλη: «να άρχουν και να άρχονται βάσει των
νόµων». Με την άποψη αυτή ισχυροποιεί το επιχείρηµά του για την ανάγκη
ύπαρξης µιας άλλης οργάνωσης παιδείας.
• Επίσης, η µεταφορική έκφραση «η ανάπτυξη των ανθρώπων αντί για την
ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων» συνιστά επίκληση στο συναίσθηµα του
δέκτη.
Β4.
Ο συγγραφέας χρησιµοποιώντας ερωτήσεις στην προτελευταία παράγραφο
του κειµένου επιδιώκει να αφυπνίσει τον προβληµατισµό του αναγνώστη για
τα αδιέξοδα που δηµιουργεί η νωθρότητα της πλειοψηφίας των ανθρώπων
σήµερα. Παράλληλα µεταβαίνει οµαλά στην επιλογική του θέση ότι το χρέος
της αφύπνισης των ανθρώπων βαρύνει όλους όσοι έχουν συνείδηση του
σοβαρού χαρακτήρα των ζητηµάτων. Παράλληλα, οι ερωτήσεις αποτελούν
ένα είδος έµµεσου σχολίου, καθώς εκφράζουν την αγανάκτηση του
συγγραφέα για το µέγεθος των προβληµάτων που έχει δηµιουργήσει η
νωθρότητα του ανθρώπου σήµερα.
Γ.
Για την αποτελεσµατικότητα της έκθεσης ο µαθητής έπρεπε να ετοιµάσει µια
ΕΙΣΗΓΗΣΗ. Οφείλει ν’ ακολουθήσει το συγκεκριµένο επικοινωνιακό πλαίσιο
που του ζητείται.
Α. ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Αξιότιµοι συνδηµότες, ως µέλος του δεκαπενταµελούς
συµβουλίου του Λυκείου της περιοχής µας, θέλω πρώτα- πρώτα να εκφράσω
εκ µέρους όλων των συµµαθητών µου την πεποίθηση ότι τέτοιου είδους
εκδηλώσεις είναι αναγκαίες από την πλευρά των τοπικών αρχών, διότι
ενισχύουν τη διάθεση συµµετοχής όλων µας σε προβλήµατα που έχουν
πάψει, από καιρό να είναι τοπικά. Θέµα της εκδήλωσης είναι η ποιότητα
ζωής και πόσο αυτή εξαρτάται από ένα αρµονικό φυσικό περιβάλλον.
Σήµερα ωστόσο, η υπερκατανάλωση που µας διακρίνει διαταράζει
επικίνδυνα αυτή τη σχέση µε απρόβλεπτες συνέπειες τόσο για τον άνθρωπο
όσο και για το φυσικό περιβάλλον. Πιο συγκεκριµένα…
Β. ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ:
1 Ο ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ
ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ.

ΥΠΕΡΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ

ΣΤΟΝ

α) Για τον άνθρωπο: (2 παράγραφοι)

Στοχεύοντας στην ποσότητα των υλικών αγαθών ο άνθρωπος χάνει την
ευκαιρία για µια ποιοτική ζωή. Γίνεται θύµα της εντατικής εργασίας, δεν

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

έχει ελεύθερο χρόνο, για να ενδοσκοπήσει και να εξωτερικεύσει την
κοινωνική του διάθεση (π.χ. επικοινωνία µε άλλους, ενασχόληση µε την
τέχνη…)
Καταβάλλεται από άγχος, καθώς γίνεται θύµα της αντίληψης που ταυτίζει
το «έχειν» µε το «είναι». Γίνεται ατοµικιστής, χάνει κάθε συναίσθηµα,
γίνεται ψυχρός και ανταγωνιστικός (Ψυχική αλλοτρίωση)
Η µεγιστοποίηση του κέρδους τον καθιστά αµοραλιστή, δε διστάζει να
εκµεταλλευτεί το συνάνθρωπο, καθώς τον αντιµετωπίζει ως µέσο και όχι
ως τελικό σκοπό της δηµιουργίας του. (Ηθική αλλοτρίωση)
Ο άνθρωπος θέτει άλλες προτεραιότητες στη ζωή του (κυνήγι της ύλης)
και όχι αυτές που αναδεικνύουν την κοινωνική του υπόσταση. Παύει να
ενδιαφέρεται για τα κοινά, παθητικοποιείται σε βαθµό που γίνεται εύκολα
θύµα κάθε µορφής προπαγάνδας (απρόβλεπτες οι συνέπειες για το
µέλλον της ∆ηµοκρατίας)

β) Για το φυσικό περιβάλλον (2 παράγραφοι)

Το καπιταλιστικό σύστηµα, στηρίζει την ύπαρξή του στη σχέση
υπερπαραγωγής και υπερκατανάλωσης. Αποτέλεσµα της υπερπαραγωγής
είναι η άναρχη βιοµηχανική και οικονοµική ανάπτυξη και η εξάντληση των
φυσικών πηγών ενέργειας.
Η βιοµηχανική ανάπτυξη που στοχεύει µόνο στην υπερκατανάλωση και τη
µεγιστοποίηση του κέρδους δε
διέπεται από σεβασµό για τη φύση.
Άλλωστε, µια τεχνολογία φιλική προς τη φύση θα ήταν οικονοµικά
ασύµφορη. Αποτέλεσµα : η πολύµορφη ρύπανση της ατµόσφαιρας, των
υδάτων…
Η
υπερκατανάλωση
δηµιουργεί
τα
«σκουπιδοπροϊόντα»,
τόνους
απορριµµάτων που δεν µπορεί η φύση να ανακυκλώσει, οπότε
επιβαρύνεται η όλη της λειτουργία (επικίνδυνες συνέπειες στην υγεία και
ψυχική ισορροπία του σύγχρονου ανθρώπου)


ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ:
ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ:
(3 – 4 Παράγραφοι)

ΤΡΟΠΟΙ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

ΤΩΝ

ΠΑΡΑΠΑΝΩ

1. Ανθρωπιστική παιδεία → Είναι ανάγκη στο σχολείο να οργανώνεται µια
αγωγή που να τονίζει την αξία του ανθρώπου, να προβάλλει την
µοναδικότητα της φύσης σε συνδυασµό µε την ποιότητα ζωής
(καλλιέργεια οικολογικής συνείδησης) → Μελέτη µαθηµάτων µε
ανθρωπιστικό περιεχόµενο, εκδηλώσεις για τη φύση, πρόσκληση
διανοουµένων σε Ηµερίδες που οργανώνει το σχολείο.
2. Μέριµνα της πολιτείας, αν θέλει να δείξει το γνήσιο δηµοκρατικό της
πρόσωπο → Προστασία των νέων από τις διαφηµίσεις που καλλιεργούν
τη νοοτροπία της υπερκατανάλωσης. Παρέµβαση του εθνικού Συµβουλίου
Ραδιοτηλεόρασης, προκειµένου τα προγράµµατα που προβάλλονται να
είναι πιο ποιοτικά. Να εφαρµόζονται αυστηρά οι νόµοι που αφορούν την
προστασία της φύσης και την εισαγωγή της αντιρρυπαντικής τεχνολογίας
στη ζωή µας. Ιδιαίτερος ο ρόλος και της τοπικής αυτοδιοίκησης.

3. Ευθύνη των διανοούµενων → Με άρθρα στον τύπο, συµµετοχή σε
πορείες και κοινωνικές εκδηλώσεις να πρωτοστατούν στην προσπάθεια
αφύπνισης του ιδεολογικά µετέωρου ανθρώπου σήµερα. Έτσι αυτός θα
δέχεται τα απαιτούµενα ερεθίσµατα, ώστε να θέτει φραγµό στην αλόγιστη
κατανάλωση και να σέβεται τη φύση.

ÑÏ
ÌÂ
ÏÓ

4. Συνειδητοποίηση του ίδιου του ανθρώπου → Να αντιληφθεί πως το
κυνήγι της ύλης τον εγκλωβίζει στην νωθρότητα. Να αποκτήσει
αυτογνωσία και αίσθηση του µέτρου. Κυρίαρχος σ’ αυτή την προσπάθεια
είναι ο ρόλος της οικογένειας, αφού οι µεγαλύτεροι πρέπει µε τη στάση
τους να αποτελούν θετικά πρότυπα για τους νεότερους. Να αξιοποιείται ο
ελεύθερος χρόνος στις βάσεις του ερασιτεχνισµού, της επικοινωνίας και
της επαφής µε τη φύση.
5. Παγκόσµια ενεργοποίηση→ Να αναγνωριστεί το φυσικό περιβάλλον ως
τρίτη γενιά των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, αυτά δηλαδή που αφορούν το
ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο ζει ο άνθρωπος και την ποιότητά του.
Σηµαντικός προς αυτήν την κατεύθυνση είναι ο ρόλος των Ενωµένων
Εθνών, καθώς ο ΟΗΕ αποτελεί τον παγκόσµιο θεσµικό προστάτη των
ανθρωπίνων δικαιωµάτων.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ : Ανακεφαλαίωση των κυρίων διαστάσεων του θέµατος µε τρόπο
που να ακολουθείται το πλαίσιο επικοινωνίας που έχει υποδειχθεί για την
περίσταση.
Επιµέλεια: Αλέφαντος Νικόλαος, Θαλασσινού Μαρία, Φιλόλογοι

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΕΝ∆ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
12/5/2011

Α1
Ο συγγραφέας αναφέρεται στη διαδικτυακή επανάσταση, που καθιστά την
πρόσβαση στη γνώση καθολική δυνατότητα, αίροντας δυσχέρειες αιώνων. Τονίζει,
ωστόσο, ότι προβάλλονται αντιρρήσεις που αφορούν στους κινδύνους της
τεχνολογικής ανάπτυξης, στις ανισότητες του σύγχρονου κόσµου, που ανάγουν τα
προϊόντα της σε «πολυτέλεια», και στο «ψηφιακό χάσµα» µεταξύ πλουσίων και
φτωχών. Παρόλα αυτά, διατείνεται ότι τα επιτεύγµατα όλων των τεχνολογικών
αλµάτων γίνονται σταδιακά – πάντα – κτήµα όλων των ανθρώπων. Έτσι, το
διαδίκτυο σιγά σιγά δίνει την ευκαιρία στον καθένα να γίνει ταυτόχρονα δέκτης και
ποµπός µηνυµάτων. Εντούτοις, επισηµαίνει δύο κινδύνους: την πολυδιάσπαση της
γνώσης, που υπονοµεύει την κοινωνική συνοχή, και την αδυναµία επεξεργασίας του
όγκου των πληροφοριών που διακινούνται διαδικτυακά. Συµπεραίνει, παρόλα αυτά,
πως η πληροφορική έκρηξη τελεί εν εξελίξει, οπότε είναι φυσικό να διχάζει.
Β1.

Είναι σαφές πως στον κυβερνοχώρο παρέχεται σε όλους η δυνατότητα πρόσβασης
σε κάθε είδους πληροφορία .Ωστόσο , οι διαφορετικές ανάγκες , τα διαφορετικά
κίνητρα και οι εκάστοτε προθέσεις των χρηστών προκαλούν ένα είδος διάσπασης της
ενότητας του κυβερνοχώρου , ώστε συχνά να αµφισβητείται αυτή ακριβώς η έννοια
της «κοινότητας» που συνιστά .Για πολλούς , εποµένως , ο συνεκτικός δεσµός µιας
κοινότητας συνίσταται στην κοινή εµπειρία των µελών της, που απορρέει από την
κοινή ιστορία αλλά και τους κοινούς στόχους που τίθενται από τα µέλη της, στοιχείο
που φαίνεται ότι αναιρείται στην περίπτωση του κυβερνοχώρου , κατά µία άλλη
άποψη .
Β2
α)
Η δεύτερη παράγραφος του κειµένου αναπτύσσεται συνδυαστικά. Συγκεκριµένα, µε
διαίρεση αφού ο συγγραφέας µας παρουσιάζει τις τρεις µορφές «γκρίνιας» («η µία
είναι», «η δεύτερη γκρίνια», «η τρίτη γκρίνια»), που ανακύπτουν από τον υπαρκτό
εκδηµοκρατισµό της γνώσης.

ÐÁ

1. ∆ιαιρετέα έννοια: «γκρίνια» (αντιρρήσεις)
2. ∆ιαιρετική βάση: ο προβληµατισµός ως προς την αξία της ψηφιακής
επανάστασης σε µια κοινωνία ανισοτήτων .
3. Μέλη της διαίρεσης :
α) «Άρνηση τεχνολογίας, εξαιτίας των πιθανών κινδύνων (αν και
“αγνώστων” ακόµη)»
β) Οικονοµικές ανισότητες
γ) «Ψηφιακό χάσµα»

ÅÊ

Συνυφασµένη µε τη διαίρεση είναι και η Αντίθεση: Καθώς ο συγγραφέας σε καθεµία
από τις τρεις «γκρίνιες – αντιρρήσεις» αντιδιαστέλλει τη δική του – αντίθετη άποψη.
Θα µπορούσε επίσης να αναφερθεί και ο τρόπος ανάπτυξης των παραδειγµάτων,
αφού ο συγγραφέας παραθέτει χαρακτηριστικά παραδείγµατα για να τεκµηριώσει τη
θέση του. «Ο Γουτεµβέργιος τύπωσε…Αφρική»

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

β) ∆οµή της 2ης παραγράφου
Θεµατική περίοδος : «Σ’ αυτόν τον υπαρκτό εκδηµοκρατισµό της γνώσης
ορθώνονται τρεις γκρίνιες»
Σχόλια Λεπτοµέρειες: «Η µία είναι η άρνηση…Αφρική»
Περίοδος Κατακλείδα: ∆εν έχει
Β3.
α) ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΧΡΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ
Ο συγγραφέας χρησιµοποιεί σε αρκετά σηµεία του κειµένου εισαγωγικά
αποσκοπώντας στο να προσδώσει ευρύτερα έµφαση στα λεγόµενά του. Ειδικότερα:
• «Πληροφοριακή βόµβα» : για να δηλώσει τον τίτλο ενός βιβλίου του Πολ.
Βιρίλιο που συνιστά πηγή για τον συγγραφέα.
• «Τι να το κάνω εγώ το εµβόλιο για το Αλτσχάιµερ, όταν τα παιδιά της Αφρικής
δεν έχουν ούτε ασπιρίνη για τον πυρετό;»:
Για να παρουσιάσει µια έκφανση της κοινής γνώµης στο πλαίσιο της επίκλησης
στο συναίσθηµα, ασκώντας ειρωνικό σχόλιο και προβληµατίζοντας τον
αναγνώστη.
• «Πληροφοριακό άγχος» : Για να αναφέρει έναν ειδικό επιστηµονικό όρο όπως
ακριβώς ορίζεται από την επιστήµη της ψυχολογίας στο πλαίσιο της επίκλησης
στην αυθεντία.
Με τη χρήση των εισαγωγικών στο κείµενό του ο συγγραφέας κατορθώνει να
ενδυναµώσει την επιχειρηµατολογία του.
β)
ΠΕΝΤΕ ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ




« Ζούµε ένα κύµα εκδηµοκρατισµού της γνώσης »
« Πληροφοριακή βόµβα »
«Ψηφιακό χάσµα»
« Πληµµύρα αιρετικών κειµένων »
« Το παλιό δεν έχει πεθάνει ... και το καινούργιο δεν έχει γεννηθεί »

(ΠΡΟΑΙΡΕΤΙΚΑ)
Με τη χρήση του εικονοπλαστικού λόγου ο συγγραφέας κατορθώνει να µεταγγίσει
προβληµατισµό και να αφυπνίσει τις συνειδήσεις των αναγνωστών του για τη
δυνατότητα ισότιµης πρόσβασης που παρέχει το διαδίκτυο στη γνώση .
Β4.
α. ΣΥΝΩΝΥΜΑ

ÐÁ

πιθανών = ενδεχόµενων
ξεχνάς = λησµονείς
κατακερµατισµό = διαίρεση, πολυδιάσπαση, τεµαχισµό
µετατρέπεται = µεταβάλλεται , µετουσιώνεται, µεταµορφώνεται
διασπείρει = διαχέει, διασκορπίζει (προκαλεί τη διάδοση αρνητικών συναισθηµάτων
σε ένα σύνολο )

ÅÊ

β. ΑΝΤΩΝΥΜΑ

υπαρκτό ≠ ανύπαρκτο
άρνηση ≠ κατάφαση /αποδοχή
σίγουρος ≠ αβέβαιος
προσβάσιµο ≠ απροσπέλαστο /απρόσιτο
λογικό ≠ παράλογο / άλογο

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Γ1.
Το επικοινωνιακό πλαίσιο της έκθεσης, ΕΙΣΗΓΗΣΗ, επιβάλλει να χρησιµοποιήσουµε.
ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ:
Αγαπητοί Συµµαθητές,
Κύριοι Καθηγητές,

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Αναφορά στο ρόλο της ψηφιακής τεχνολογίας στην εποχή της
παγκοσµιοποίησης καθώς και στις τεράστιες δυνατότητες που παρέχει η αξιοποίησή
της σε όλους τους τοµείς της ζωής. Επισήµανση του γεγονότος ότι η γέννηση του
διαδικτύου υπήρξε αναπόφευκτο αποτέλεσµα της αύξησης του όγκου των
ανθρώπινων γνώσεων και των αναγκών που αυτές προκάλεσαν.
Α΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ
1. Το διαδίκτυο δεν αποτελεί παραδοσιακή πηγή γνώσης, όπως το βιβλίο, αλλά
µια πύλη στον κόσµο της γνώσης. Έτσι, κάθε άνθρωπος µπορεί να
εισχωρήσει σ’ έναν τεράστιο χώρο γνώσεων και πληροφοριών, που στο
παρελθόν ήταν προσιτός σε ελάχιστους – προνοµιούχους.
2. Εξασφαλίζει αµεσότητα στην ενηµέρωση – πολιτική, οικονοµική,
επιστηµονική, καλλιτεχνική, καθώς στις αµέτρητες ιστοσελίδες του
αναρτώνται κάθε λεπτό νέα κείµενα.
3. ∆ίνει τη δυνατότητα διασταύρωσης και εξακρίβωσης της αξιοπιστίας των
πληροφοριών, καθώς χαρακτηρίζεται από πολλαπλότητα πηγών.
4. Προωθεί τη γνωστοποίηση των µεγάλων προβληµάτων της ανθρωπότητας
και προτρέπει τον πολίτη να συµµετάσχει στη διαδικασία επίλυσής τους.
5. Συµβάλλει στην ταχύτατη διάδοση των πολιτικών ιδεών και στη συνακόλουθη
ανταλλαγή – αντιπαράθεση απόψεων.
6. Μετατρέπει την οικουµένη σ’ ένα «πλανητικό χωριό», συµβάλλοντας στην
υπέρβαση στερεοτύπων και προκαταλήψεων.
7. Παρέχει τη δυνατότητα της διαπανεπιστηµιακής επικοινωνίας, µε συνέπεια
την προώθηση της έρευνας αλλά και τη βελτίωση των εφαρµοζόµενων
διδακτικών και παιδαγωγικών µεθόδων.
8. ∆ιευρύνει τους πνευµατικούς ορίζοντες του ατόµου, καθώς αυτό µπορεί,
µέσω της περιδιάβασης στις ιστοσελίδες του, να έλθει σε επαφή µε ποικίλα
θέµατα και να αποκτήσει καινούργια ενδιαφέροντα.

ÐÁ

9. Συντελεί στην εξοικονόµηση χρόνου, καθιστώντας ευκολότερη τη διαδικασία
της ανεύρεσης πληροφοριών και πιο ευχάριστη τη µάθηση.

ÅÊ

Β’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Τρόποι δηµιουργικής αξιοποίησης διαδικτύου στο πλαίσιο του
σχολείου.
1) Χρήση διαδικτύου στο πλαίσιο της διδασκαλίας µαθηµάτων τόσο θετικού όσο
και ανθρωπιστικού ενδιαφέροντος. ∆ιευκόλυνση πρόσβασης στη γνώση
µέσω της πλειάδας δυνατοτήτων εύρεσης εύχρηστων ή µη πληροφοριών,

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

αµιγώς επιστηµονικών γνώσεων ή επιµορφωτικών εργαλείων (π.χ. προβολή
ιστορικών περιόδων, παρουσίαση πειραµάτων κ.α.)
2) Αξιοποίηση διαδικτύου στο πλαίσιο της αισθητικής αγωγής για την
καλλιέργεια του καλλιτεχνικού ενστίκτου και αισθητικού κριτηρίου των
µαθητών, καθώς και για την επαφή µε πλείστα καλλιτεχνικά ρεύµατα που
συνιστούν την κλασική ή σύγχρονη τέχνη (π.χ. πρόσβαση σε εικονικές
εκθέσεις τέχνης κ.α.)
3) Ανάπτυξη πολιτιστικής ταυτότητας µέσω της αφύπνισης των µαθητών σχετικά
µε την ιστορική κληρονοµιά του τόπου, τα µνηµεία τον πολιτισµό, τις
παραδόσεις, τα ήθη και έθιµα, ώστε να αυξηθεί/ ενισχυθεί το αίσθηµα
ευθύνης απέναντι στο ιστορικό παρελθόν και το αίσθηµα καθήκοντος/ χρέους
απέναντι στο δυναµικό παρόν και άγνωστο/ µέλλον.
4) Παροχή προτύπων µέσω της υποδειγµατικής χρήσης του διαδικτύου από
τους εκπαιδευτικούς και του προσανατολισµού των µαθητών σε
προσωπικότητες που είτε σηµάδεψαν µε το έργο και τη δράση τους την
ανθρωπότητα είτε άλλαξαν τον ρου της ιστορίας µε τα επιτεύγµατα/
κατορθώµατά τους. (π.χ. ήρωες, πνευµατικοί ή πολιτικοί ηγέτες, επιστήµονες
κ.α.)
5) ∆ιευκόλυνση διεξαγωγής συστήµατος αξιολόγησης και εξοικονόµηση χρόνου
µε τελικό όφελος τον περιορισµό γραφειοκρατικών διαδικασιών και την
ουσιαστική βελτίωση της λειτουργίας του σχολείου.
6) Εδραίωση ευρωπαϊκής συνείδησης και αλληλεπίδρασης λαών.

7) ∆υνατότητα ανάρτησης άρθρων από µαθητές και ενεργός συµµετοχή σε
δηµόσιες διαβουλεύσεις (“blogs”).
8) Χρήση ηλεκτρονικού βιβλίου (επιστηµονικού – λογοτεχνικού χαρακτήρα).

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:
Ανάγκη να καταδειχθεί το γεγονός ότι κάθε νέο επιστηµονικό επίτευγµα έχει δύο
όψεις: αποτελεί θαύµα ως σύλληψη και τέρας ως γέννηµα. Ο χρόνος, ωστόσο, είναι
εκείνος που στο τέλος πάντα αναδεικνύει το µεγαλείο της γνώσης, που αν
αξιοποιηθεί, µπορεί να γίνει το εφαλτήριο για την κατάκτηση της ευδαιµονίας.

ÅÊ

ÐÁ

Αποφώνηση:
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας

Επιµέλεια απαντήσεων:
Θαλασσινού Μαρία, Παρασκευοπούλου Αγγελική, Τσακίρογλου Σπύρος
Φιλόλογοι

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΕΠΑ.Λ. Α΄ ΟΜΑ∆ΑΣ
25 ΜΑΪΟΥ 2010

ΚΕΙΜΕΝΟ

ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ

Ας φανταστούµε για µια στιγµή ότι έρχεται στον κόσµο ένας άνθρωπος που έζησε πριν από
διακόσια χρόνια σε µια πολιτισµένη χώρα του δυτικού κόσµου, και ότι βρίσκεται ξαφνικά
την ώρα της µεγάλης κίνησης στο κέντρο µιας σηµερινής µεγαλούπολης. Ποια θα είναι η
πρώτη εντύπωση που θα σχηµατίσει από την οικουµένη µας;
Κατά τη γνώµη µου, θα νοιώσει έκπληξη από την ταχύτητα των κινήσεών µας, των οχηµάτων κατά πρώτο λόγο, αλλά και των πεζών στους δρόµους.
Όσοι αναλύουν τις κοινωνικές «δοµές» µε ιδιαίτερη προσοχή στις οικονοµικές συνθήκες θα
είναι έτοιµοι να εξηγήσουν το φαινόµενο αυτό µε την τελειοποίηση και την κυριαρχία της
«µηχανής» σε όλους τους ανθρώπινους χώρους. Από την ώρα που µπήκε θριαµβευτικά στο
κύκλωµα της παραγωγής η µηχανή, άλλαξε ο ρυθµός του κόσµου. Τα πάντα άρχισαν να κινούνται ολοένα πιο γρήγορα, για να συµπιεστεί ο χρόνος, µε αποτέλεσµα να πολλαπλασιάζονται ταχύτερα τα προϊόντα και να πέφτει η τιµή τους.
Ό,τι, αν γινόταν µε το χέρι και µε τα ατελή εργαλεία περασµένων εποχών, θα απαιτούσε ηµέρες ολόκληρες, ακόµα και εβδοµάδες (π.χ. µια δαντέλα ή µια χαλκογραφία), και θα κόστιζε πανάκριβα, σήµερα χάρη στη µηχανή κατασκευάζεται και πολλαπλασιάζεται σε ελάχιστο
χρόνο, εποµένως στοιχίζει ασύγκριτα πιο φτηνά από πριν. Στην καταναλωτική κοινωνία της
αφθονίας, η ταχύτητα παραγωγής των αγαθών είναι ένας από τους σηµαντικότερους, αν όχι ο
σηµαντικότερος παράγοντας που καθορίζει την ποσότητα και την αξία τους. Το σύνθηµα:
«καταναλώστε όσο µπορείτε περισσότερα» προϋποθέτει ένα άλλο: «παράγετε όσο µπορείτε
περισσότερα και φτηνότερα».
- Καλά οι µηχανές των εργοστασίων, θα πει ο «επισκέπτης µας από το παρελθόν». Αλλά οι
άνθρωποι; Εκείνες έχουν λόγο να επιταχύνουν την κίνησή τους, αυτοί όµως γιατί να τρέχουν
στους δρόµους µε την ψυχή στο στόµα;

ÐÁ

Μια λογική απάντηση θα ήταν ότι στους χρόνους µας ο άνθρωπος έγινε πολύ απαιτητικός,
χρειάζεται πάρα πολλά πράγµατα (µετά το πλυντήριο το διαµέρισµα, και έπειτα το αυτοκίνητο) και για να τα αποκτήσει µε έντιµο τρόπο, δε δουλεύει µόνο σκληρά, αλλά αναγκάζεται
και να τρέχει από τη µια δουλειά στην άλλη, για να προλάβει. Η µια εργασία, η «κύρια», δεν
επαρκεί πλέον για τα έξοδα του σπιτιού, και προπάντων για την ψυχαγωγία που έγινε πανάκριβη στα µεγάλα αστικά κέντρα. Για αυτό το λόγο όλοι αναζητούν και «βοηθητικές» εργασίες για τις ελεύθερες ώρες. Πώς θα τα καταφέρει άµα δεν τρέξει;

ÅÊ

Ωστόσο, το να συµπιέσει κανείς το χρόνο που δεν αποτελείται από σηµαντικά γεγονότα για
να επιµηκύνει κάποιον άλλο χρόνο που τον περιµένει πλούσιο σε βιώµατα «ποιότητας», είναι
µια καλή τακτική: επιστρέφω µε το ταχύτερο µέσο στο σπίτι από τη δουλειά µου, για ν’ απολαύσω µουσική µαζί µε αγαπητούς φίλους. Τέτοια δεν είναι η βιασύνη του σηµερινού ανθρώπου. Αυτή µοιάζει µε άγχος. Έτσι το τυχόν κέρδος µας από τη συµπίεση του χρόνου το
θυσιάζουµε ανώφελα.
1

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Χρονοκτόνους ονοµάζουν µερικοί τους ανθρώπους της αγχώδους βιασύνης. Λάθος. ∆ε
«σκοτώνεται» ο χρόνος, αυτοί «σκοτώνουν» την ψυχή τους όταν την καταδικάζουν σ’ ένα
ασταµάτητο κυνηγητό. Οι άνθρωποι της εποχής µας διαρκώς φεύγουν. Φεύγουν από ποιόν;
- Από τον εαυτό τους. Τρέχουν για να µη τον συναντήσουν και αναγκαστούν να λογαριαστούν µαζί του. Απόδειξη το γεγονός ότι αποστρέφονται την περισυλλογή και τον αργό ρυθµό της ζωής [...].
(Ε.Π. Παπανούτσος, Η κρίση του πολιτισµού µας, Εκδόσεις Νόηση,
Αθήνα 2009, σσ. 254-259, ∆ιασκευή)

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. Να γράψετε την περίληψη του κειµένου, που σας δόθηκε, χωρίς δικά σας σχόλια (100120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε µια παράγραφο 80-100 λέξεων το περιεχόµενο του παρακάτω αποσπάσµατος της έκτης παραγράφου του κειµένου: «Η µια εργασία, η «κύρια», δεν επαρκεί πλέον για τα έξοδα του σπιτιού, και προπάντων για την ψυχαγωγία που έγινε
πανάκριβη στα µεγάλα αστικά κέντρα. Για αυτό το λόγο όλοι αναζητούν και «βοηθητικές» εργασίες για τις ελεύθερες ώρες.».
Μονάδες 15

Β2. Η τέταρτη παράγραφος του κειµένου «Ό,τι, αν γινόταν ... και φτηνότερα» αναπτύσσεται µε: α) σύγκριση και αντίθεση και β) µε παραδείγµατα. Να εντοπίσετε τους τρόπους
αυτούς στη συγκεκριµένη παράγραφο.
Μονάδες 6

Β3. Να γράψετε ένα συνώνυµο για καθεµιά από τις παρακάτω λέξεις: φανταστούµε, γνώµη, δουλεύει, επαρκεί, σηµερινού και ένα αντώνυµο για καθεµιά από τις επόµενες:
γρήγορα, επιταχύνουν, λογική, έξοδα, πλούσιο.
Μονάδες 10

Β4. Ποια νοηµατική σχέση δηλώνουν οι διαρθρωτικές λέξεις – φράσεις του κειµένου: «Για
αυτό το λόγο ... » (έκτη παράγραφος), «Ωστόσο, ... » (έβδοµη παράγραφος);
Γ1.

Μονάδες 4

Η κυριαρχία της µηχανής σε όλους τους χώρους δράσης του ανθρώπου οδήγησε στην
άνοδο του βιοτικού του επιπέδου. Ωστόσο, η ραγδαία αυτή τεχνική πρόοδος άλλαξε
τους ρυθµούς της ζωής του προκαλώντας του άγχος.

ÅÊ

ÐÁ

Σε ένα άρθρο που θα δηµοσιευτεί στην εφηµερίδα του σχολείου σας, να αναφερθείτε
στις αρνητικές επιδράσεις του άγχους στους νέους και να προτείνετε τρόπους για την
αντιµετώπισή του.
Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σε ένα κείµενο 500-600 λέξεων.

2

Μονάδες 40

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΕΠΑ.Λ. Α΄ ΟΜΑ∆ΑΣ
22 ΜΑΪΟΥ 2012

ΚΕΙΜΕΝΟ

ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

∆εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες µε την ίδια λέξη, τη
διεθνή σήµερα λέξη «λόγος», ονόµαζαν τη σκέψη και την οµιλία. Και τα δύο πάνε
µαζί, όπως αναφέρει ο Πλάτωνας στο έργο του «Σοφιστής».
∆εν είναι καθόλου άστοχο το λεγόµενο ότι ο καλύτερος τρόπος να χαρακτηρίσεις
έναν άνθρωπο, είναι να προσέξεις πώς εκφράζεται, πώς µιλεί και πώς γράφει.
Εκείνος που έχει ξεκαθαρισµένες και τακτοποιηµένες τις σκέψεις του εκφράζεται
καθαρά και µε τάξη, είτε για σοβαρά και δύσκολα πράγµατα µιλεί, είτε γράφει για
απλά και εύκολα θέµατα της καθηµερινής ζωής. Όσο και να προσπαθεί κανείς να
κρύψει ή να καλύψει τα κενά των γνώσεών του, ο λόγος του τον αποκαλύπτει. Μια
ξαφνική φράση ή µια περιπλεγµένη πρόταση θα τον προδώσει. Ό,τι προπάντων δεν
µπορεί να περάσει απαρατήρητο, είναι η διανοητική φτώχεια, ή η αναφοµοίωτη
µάθηση. Ο κούφιος και παιδαριώδης λόγος (προφορικός ή γραπτός) τα φέρνει στην
επιφάνεια.
Κακώς ισχυρίζονται οι θιγόµενοι ότι τους αδικούµε, όταν κρίνουµε τον εσωτερικό
κόσµο τους από την εκφραστική τους πενία1. «Τα έχω στο νου µου» λένε «αλλά δεν
µπορώ να τα διατυπώσω, γιατί µου λείπει η πείρα ή το θάρρος». Το «αν και πώς» τα
διατυπώνουν µαρτυρεί το «αν και πώς» τα έχουν στο νου τους. ∆εν κινείται σε άλλο
επίπεδο ο νους, και σε άλλο η γλώσσα. Του ίδιου ρολογιού δείχτες είναι και ο ένας
και η άλλη.
Και τι χρειάζεται στον άνθρωπο, για να σκέπτεται και να εκφράζεται καθαρά και µε
τάξη; Το καλό εγκεφαλικό κύτταρο, θα απαντήσει ο ένας. Η καλή εκπαίδευση, θα
ισχυριστεί ο άλλος. Η ταπεινή µου γνώµη είναι: και τα δύο. Ασφαλώς τα διανοητικά
προσόντα, όπως και τις σωµατικές ιδιότητες, τα οφείλουµε κατά κύριο λόγο στις
βιολογικές καταβολές µας. ∆εν αποδίδει όµως αυτό το φυσικό κεφάλαιο, εάν δεν
αξιοποιηθεί µε την καθοδήγηση και την άσκηση, µε µία λέξη: µε την αγωγή που θα
δεχτούµε ή θα επιβάλλουµε στον εαυτό µας από τα τρυφερά µας χρόνια.

ÅÊ

ÐÁ

Εκείνοι που τα ρίχνουν όλα στην κληρονοµικότητα, απαλείφουν αυθαίρετα έναν
παράγοντα, που έχει αναµφισβήτητη και κάποτε αποφασιστική σηµασία για τη
διάπλαση2 της προσωπικότητάς µας: τον παράγοντα «αγωγή» (ανατροφή,
εκπαίδευση, άσκηση), που µας παρέχουν εκείνοι που µας ανέθρεψαν και µας
εκπαίδευσαν, είτε πρόσωπα είναι αυτοί (γονιοί, δάσκαλοι, φίλοι) είτε απρόσωποι
θεσµοί (διοίκηση, δικαιοσύνη, εκκλησία, σχολείο, επάγγελµα κ.λπ.).

1
2

Ε.Π. Παπανούτσου, 2003, Οι δρόµοι της ζωής,
Εκδ. Νόηση, Αθήνα, σελ. 121-123 (∆ιασκευή)

πενία = φτώχεια
διάπλαση = διαµόρφωση
1

ΘΕΜΑΤΑ

Β1.

Β2.

Να γράψετε την περίληψη του κειµένου, που σας δόθηκε, χωρίς δικά σας
σχόλια (60-80 λέξεις).
Μονάδες 25

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Α1.

Να αναπτύξετε σε µία παράγραφο 60-80 λέξεων το περιεχόµενο της
παρακάτω περιόδου: «∆εν είναι καθόλου άστοχο το λεγόµενο ότι ο καλύτερος
τρόπος να χαρακτηρίσεις έναν άνθρωπο, είναι να προσέξεις πώς εκφράζεται,
πώς µιλεί και πώς γράφει».
Μονάδες 15
Ποιον τρόπο πειθούς χρησιµοποιεί ο συγγραφέας στην πρώτη παράγραφο του
κειµένου;
Μονάδες 5

Β3. α. Να γράψετε από ένα συνώνυµο για καθεµία από τις παρακάτω λέξεις:
εκφράζεται, θάρρος, κύριο, αποφασιστική, παρέχουν. (Μον. 5)

Β4.

Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο για την τελευταία παράγραφο του κειµένου.
Μονάδες 5
Πολλές φορές οι νέοι χρησιµοποιούν ένα δικό τους, ξεχωριστό, τρόπο
γλωσσικής επικοινωνίας. Σε ένα άρθρο (400-500 λέξεις), που θα δηµοσιευτεί
στην εφηµερίδα του σχολείου σας, να διατυπώσετε τις απόψεις σας σχετικά µε
τους λόγους για τους οποίους οι νέοι χρησιµοποιούν µε αυτόν τον τρόπο τη
γλώσσα, καθώς και τους παράγοντες που µπορούν να συµβάλουν στην
καλλιέργεια της γλώσσας των νέων σήµερα.
Μονάδες 40

ÅÊ

ÐÁ

Γ1.

β. Να γράψετε από ένα αντώνυµο για καθεµία από τις παρακάτω λέξεις: άστοχο,
κρύψει, φτώχεια, σωµατικές, φυσικό. (Μον. 5)
Μονάδες 10

2

www.romvos.edu.gr

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ∆΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΕΠΑ.Λ (ΟΜΑ∆Α Α)
ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο συγγραφέας πραγµατεύεται την ουσία του λόγου ως συνισταµένης της σκέψης και της
οµιλίας. Ο λόγος µαρτυρεί τον χαρακτήρα, τον τρόπο σκέψης και το µορφωτικό επίπεδο του
ανθρώπου. Κι αυτό γιατί η γλώσσα και η έκφραση είναι αλληλένδετες µε την ποιότητα της σκέψης
του. Η τελευταία καθορίζεται από την κληρονοµικότητα, αλλά και από την αγωγή που λαµβάνει
κανείς από την αρχή της ζωής του. Ο συγγραφέας καταλήγει εξαίροντας τον ρόλο της αγωγής στη
διαµόρφωση της προσωπικότητας του ανθρώπου.
Β1.
Ο τρόπος που κάθε άνθρωπος εκφράζεται αποκαλύπτει στοιχεία του χαρακτήρα του και
αυτό γιατί η οργανωµένη σκέψη του αποτυπώνεται στον εναργή τρόπο οµιλίας του. ∆ηλαδή, το
πλούσιο λεξιλόγιο ισοδυναµεί µε οξεία σκέψη και νόηση και υποδηλώνει άτοµο µε φαντασία και
παρρησία. Αντιθέτως, η ανεπάρκεια γνώσεων, η ηµιµάθεια και οι περιορισµένες διανοητικές
ικανότητες γίνονται αµέσως αντιληπτές παρατηρώντας τον τρόπο που κάνεις αρθρώνει το λόγο
του. Εποµένως, η γλώσσα ως µέσο έκφρασης του πνεύµατος αποτελεί ένα από τα σηµαντικότερα
διακριτικά γνωρίσµατα κάθε ανθρώπου.
Β2.
Στην πρώτη παράγραφο χρησιµοποιείται η επίκληση στην αυθεντία. Συγκεκριµένα, γίνεται
αναφορά σε τµήµα περιεχοµένου του έργου «Σοφιστής» του Πλάτωνα («Και τα δύο…Σοφιστής»),
διατυπωµένη σε πλάγιο λόγο, προκειµένου να επικυρώσει ότι σκέψη και οµιλία συνυφαίνονται
στην έννοια «λόγος» («∆εν είναι καθόλου τυχαίο…οµιλία»). Με αυτό τον τρόπο ο συγγραφέας
προσδίδει κύρος και αξιοπιστία στο λόγο του.
Β3.
α) ΣΥΝΩΝΥΜΑ
εκφράζεται – εκδηλώνεται / επικοινωνεί
θάρρος – τόλµη / σθένος
κύριο – πρωταρχικό / πρωτεύοντα / βασικό
αποφασιστική – καθοριστική / νευραλγική
παρέχουν – προσφέρουν / εξασφαλίζουν / εφοδιάζουν

ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ: • Φλέµιγκ 40, τηλ. 2109932291 • Κύπρου 51, τηλ. 2109941471 • Γερουλάνου 103, τηλ. 2109911067
ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: • Ναυαρίνου 12, τηλ. 2109944396, • Πρωτόπαππα & Ρόδου 2, τηλ. 2109955210

email : info@romvos.edu.gr

β) ΑΝΤΩΝΥΜΑ
άστοχο – εύστοχο / επιτυχές
κρύψει – φανερώσει / αποκαλύψει
φτώχεια – πλούτος / αφθονία
σωµατικές – πνευµατικές / διανοητικές
φυσικό – τεχνητό / επίκτητο
Β4. Πλαγιότιτλος:
Ο ρόλος της αγωγής στη διαµόρφωση της προσωπικότητας του ατόµου
Γ1.

Το είδος κειµένου που απαιτείται για την ανάπτυξη του θέµατος είναι άρθρο που θα δηµοσιευθεί
στη σχολική εφηµερίδα. Άρα, επιβάλλεται η διατύπωση τίτλου.
ΤΙΤΛΟΣ:
Η Γλώσσα των Νέων Σήµερα
ΠΡΟΛΟΓΟΣ:
Αναφορά στη φύση των νέων και την τάση τους να διαφοροποιούνται από το σύνολο, πράγµα που
αντανακλάται και στον τρόπο διαχείρισης του λόγου.
ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ:
Αναφορά στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ιδιολέκτου των νέων, όπως χρήση νεολογισµών, χρήση
τεχνικών όρων, ξενισµών. Επισήµανση φαινοµένων συντόµευσης λόγου, συνθηµατολογίας και
ιδιαίτερου κώδικα επικοινωνίας για τη διάκρισή τους από τους µεγαλύτερους κ.α.
ΚΥΡΙΩΣ ΜΕΡΟΣ (Α΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Λόγοι χρήσης ξεχωριστού τρόπου γλωσσικής
επικοινωνίας):
- Ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία των νέων και τάση για καινοτοµία, διαφορετικότητα, πρωτοτυπία
- Ανάγκη να ενταχθούν σε µία οµάδα για την απόκτηση ταυτότητας και αυτοπροσδιορισµού
- Τρόπος αντίδρασης σε φαινόµενα συµβατισµού (π.χ. ξύλινος λόγος πολιτικής ηγεσίας,
απρόσιτος λόγος πνευµατικών ηγετών κ.α.)
- Έλλειψη ανθρωπιστικής παιδείας (απουσία διαλόγου κατά τη διδακτική διαδικασία, έµφαση
στις τεχνοκρατικές επιστήµες κ.α.)
- Ρόλος των ΜΜΕ (συνθηµατοποιηµένος λόγος διαφήµισης, χαµηλή γλωσσική ποιότητα
εκποµπών, ξενοµανία, µόδα-πρότυπα, κακοποίηση γλώσσας από τηλεοπτικά πρόσωπα,
κυριαρχία εικόνας κ.α.)
- Κατάχρηση τεχνολογίας (ακατάπαυστη χρήση διαδικτύου, κινητής τηλεφωνίας και χρήση
ψυχρής ορολογίας-τυποποίηση λόγου κ.α.)
- Κρίση ηθικών αξιών που αντανακλάται στην ποιότητα του λόγου (υποτίµηση της γλώσσας
ως δηµιουργικού µέσου επικοινωνίας, υποβάθµιση γλωσσικού ενστίκτου, χρήση
ανάρµοστων γλωσσικών µέσων κ.α.)
- Επίδραση του πολιτισµού των τεχνολογικά και οικονοµικά αναπτυγµένων χωρών (επιβολή
γλώσσας, νοοτροπίας και συνηθειών κ.α.)
- Αποµάκρυνση από την παράδοση και τις αξίες του παρελθόντος (πνευµατική και ηθική
αλλοτρίωση)
ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ: • Φλέµιγκ 40, τηλ. 2109932291 • Κύπρου 51, τηλ. 2109941471 • Γερουλάνου 103, τηλ. 2109911067
ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: • Ναυαρίνου 12, τηλ. 2109944396, • Πρωτόπαππα & Ρόδου 2, τηλ. 2109955210

email : info@romvos.edu.gr

Β΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Παράγοντες που µπορούν να συµβάλουν στην καλλιέργεια της γλώσσας
των νέων σήµερα:
- Ανθρωπιστικός ρόλος παιδείας: Έµφαση στη γλωσσική διδασκαλία, στις ανθρωπιστικές
επιστήµες, διαλογική διδακτική διαδικασία, εµπλουτισµός βιβλιοθηκών, παροχή
ερεθισµάτων για τη δια βίου καλλιέργεια της γλώσσας κ.α.
- Ρόλος οικογένειας: ∆ιεξαγωγή διαλόγου, συµµετοχή στη λήψη αποφάσεων, ενεργοποίηση
κριτικής σκέψης, πολιτιστικά ερεθίσµατα κ.α.
- Μ.Μ.Ε.: Εφαρµογή κώδικα δεοντολογίας που προωθεί το σεβασµό στη γλώσσα,
αναβάθµιση τηλεοπτικών προγραµµάτων, αφύπνιση γλωσσικής συνείδησης, προβολή
γλωσσικής παράδοσης κ.α.
- Πνευµατική ηγεσία: Πηγή έµπνευσης για τον τρόπο γλωσσικής έκφρασης, δηµιουργική
χρήση λόγου, επαφή µε νεολαία, παροχή ερεθισµάτων για γλωσσική καλλιέργεια
- Πολιτική ηγεσία: κρατική µέριµνα για τη διοργάνωση σεµιναρίων, συνεδρίων, ηµερίδων
σχετικών µε την ευαισθητοποίηση των νέων σε θέµατα γλώσσας, βελτίωση εκπαιδευτικού
συστήµατος, αναβίωση πολιτιστικού παρελθόντος για την αφύπνιση των νέων ως προς τη
διάσωση και διαφύλαξη της γλωσσική κληρονοµιάς τους κ.α.
- Ατοµική πρωτοβουλία: Επανιεράρχηση αξιών και προτεραιοτήτων ως προς τη βελτίωση της
ποιότητας ζωής (επικοινωνία, τρόπος σκέψης, έκφραση), δηµιουργική αξιοποίηση
ελεύθερου χρόνου µέσα από την επαφή µε τις τέχνες, τον πολιτισµό και τα γράµµατα, διά
βίου παιδεία, αποφυγή µαζοποίησης, διατήρηση και καλλιέργεια ατοµικής γλωσσικής
ταυτότητας κ.α.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ:
Αναφορά στη σηµασία της διαφύλαξης του ιδιαίτερου τρόπου επικοινωνίας των νέων υπό την
προϋπόθεση του σεβασµού στη γλωσσική ποιότητα που απορρέει από την ελληνική παράδοση και
την ιστορία του πολιτισµού µας και στη συστράτευση όλων των πνευµατικών φορέων για τη
σφαιρική διαµόρφωση της προσωπικότητας των νέων, ώστε αυτή να αντανακλάται και στο λόγο
τους.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ
ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΜΑΡΙΑ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ
ΡΟΥΣΣΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ
ΣΠΙΤΑ∆ΑΚΗ ΜΑΡΙΣΤΕΛΑ

ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ: • Φλέµιγκ 40, τηλ. 2109932291 • Κύπρου 51, τηλ. 2109941471 • Γερουλάνου 103, τηλ. 2109911067
ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: • Ναυαρίνου 12, τηλ. 2109944396, • Πρωτόπαππα & Ρόδου 2, τηλ. 2109955210

email : info@romvos.edu.gr

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΠΑΛ.(Α΄ ΟΜΑ∆Α)

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Α)
Ο αρθρογράφος αναφέρεται στην σχέση των νέων µε το κινητό τους τηλέφωνο.
Υποστηρίζει ότι το κινητό έχει εκµηδενίσει τις µεγάλες αποστάσεις της πόλης,
καθώς δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να επικοινωνούν µε όσους επιθυµούν.
Παρουσιάζει την άποψη των κοινωνιοψυχολόγων ότι ο τρόπος µε τον οποίο τα
παιδιά χρησιµοποιούν το κινητό τους αποκαλύπτει πολλά στοιχεία για την
προσωπικότητα και την επαγγελµατική τους προτίµηση. Στη συνέχεια, καταγράφει
συνοπτικά τους λόγους για τους οποίους οι νέοι θέλουν ένα κινητό και επισηµαίνει,
αντίθετα, ότι οι γονείς τους προµηθεύουν κινητά στα παιδιά τους για διαφορετικούς
λόγους. Τέλος, καταλήγει στο συµπέρασµα ότι οι νέοι θα κάνουν ό,τι είναι δυνατό,
ώστε το κινητό τηλέφωνο να αποτελεί γι’ αυτούς όργανο απελευθέρωσης αλλά και
φυγής σ’ έναν δικό τους ιδεατό κόσµο.
Β1: α) Σ
β) Λ
γ) Λ
δ) Σ
ε) Λ

Β2:
Στις µέρες µας, τα παιδιά µεγαλώνουν σ’ έναν κόσµο, ο οποίος γίνεται συνεχώς πιο
αγχωτικός και πιεστικός. Οι έντονοι ρυθµοί ζωής, οι σχολικές απαιτήσεις και η
απουσία των γονιών από την οικογενειακή εστία λόγω του φόρτου εργασίας
επιβαρύνουν την καθηµερινότητα των παιδιών. Έτσι, από τη µια πλευρά, οι γονείς
προµηθεύουν στα παιδιά τους από µια κινητή συσκευή τηλεφώνου ως µέσο
επικοινωνίας και ελέγχου, ενώ από την άλλη πλευρά τα παιδιά τη χρησιµοποιούν
πολλές φορές διαφορετικά ως µέσο ανεξαρτητοποίησης.
Β3: α) Θεµατική Περίοδος : «Για τα παιδιά ….. εξέλιξη .»
Σχόλια-Λεπτοµέρειες : «Συνηθισµένα να πληκτρολογούν….γνωρίζουν.»
Κατακλείδα: -β) Η χρήση του κινητού καθρέπτης της προσωπικότητας των παιδιών.

ÅÊ

ÐÁ

Β4: 1) δ
2) στ
3) α
4) ζ
5) β

Γ)

Φοβού τα κινητά και δώρα φέροντα…

ÅÊ

ÐÁ

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Τις τελευταίες δεκαετίες η τεχνολογική πρόοδος πραγµατοποιείται µε
αλµατώδεις ρυθµούς και επιφέρει διαρκώς πολύ σηµαντικές αλλαγές στην
καθηµερινότητα µας. Η κινητή τηλεφωνία ήταν µια από τις ύστερες τεχνολογικές
κατακτήσεις του προηγούµενου αιώνα και η εξάπλωση της υπήρξε ταχύτατη σε
όλον τον πλανήτη. Τα κινητά τηλέφωνα µας επέτρεψαν την επικοινωνία µε τους
δικούς µας ανθρώπους οπουδήποτε και αν βρισκόµαστε. Ωστόσο, γρήγορα
αποδείχτηκε ότι η χρήση τους θα µπορούσε να έχει και αρνητικές συνέπειες στη
ζωή µας .
Η χρήση του κινητού τηλεφώνου µπορεί να οδηγήσει στην εισροή πολλών
ξενισµών στη γλώσσα µας, προκαλώντας την αποδυνάµωση και την αλλοίωση της.
Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η χρήση αγγλικών λέξεων για κάθε είδους
χαρακτηρισµό µε την µορφή των «greeklish». Ο ανεξέλεγκτος όµως ρυθµός
εισροής τους περιορίζει την αφοµοιωτική ικανότητα των νέων, ενώ, παράλληλα,
συρρικνώνει και τυποποιεί το λόγο και την καθηµερινή επικοινωνία.
Η επικοινωνία των νέων περιορίζεται στην αποστολή γραπτών µηνυµάτων, χωρίς
ουσία, µε αποτέλεσµα να αποξενώνονται στα δαιδαλώδη αστικά κέντρα από το
κοινωνικό τους περιβάλλον.
Επίσης, οι κοινωνικές τους σχέσεις αποπροσωποποιούνται και χάνεται το
ενδιαφέρον για συµµετοχή στα κοινά. Τέλος, ο νέος αποξενώνεται από τον ίδιο του
τον εαυτό και χάνει την ταυτότητα του. Το « είναι » έχει πλέον υποκατασταθεί από
το « έχειν » και το « φαίνεσθαι ».
Οι νέοι προσπαθούν να προβάλλουν την προσωπικότητα τους
ακολουθώντας το «ρεύµα» της εµπορικής ανάπτυξης και της οικονοµικής
ευηµερίας µε αποτέλεσµα να οικειοποιούνται ό,τι επικαλείται η εκάστοτε µόδα . Η
χρήση των κινητών ξεκίνησε ως µέσο επικοινωνίας σε περίπτωση ανάγκης. Σήµερα
όµως, η χρήση τους έχει µετατραπεί σε µέσο προβολής και ανάδειξης της
κοινωνικής τους θέσης περιορίζοντας την ανιδιοτέλεια της ανθρώπινης
προσωπικότητας.
Οι νέοι προσαρµόζονται στις σύγχρονες απαιτήσεις και προκειµένου να
οµορφύνουν την καθηµερινή πιεστική τους ζωή, σπεύδουν να αποκτήσουν τα νέα
µοντέλα τεχνολογίας σε κινητά τηλέφωνα. Έτσι, γίνονται έρµαια των
καταναλωτικών προτύπων και οδηγούνται στη µαζοποίηση.
Τέλος, η αλόγιστη και άκριτη χρήση του κινητού µπορεί να οδηγήσει το
νέο στην πλήρη εξάρτηση του, µε αποτέλεσµα να του είναι απαραίτητο
οποιαδήποτε στιγµή, ακόµα κι αν κρίνεται επικίνδυνη όπως στην περίπτωση της
οδήγησης. Έρευνες αναφέρουν πως πολλά τροχαία ατυχήµατα οφείλονται στην
απροσεξία του οδηγού λόγω συνοµιλίας στο κινητό. Ένα ακόµη φυσικό
επακόλουθο της εξάρτησης αυτής, είναι τα προβλήµατα ακοής που µπορεί να
επιφέρει η ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία.
Οι σηµαντικές επιπτώσεις από τη χρήση των κινητών τηλεφώνων στην
υγεία µας απαιτούν τη λήψη άµεσων µέτρων. Ένα πρόβληµα που θα πρέπει

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

γρήγορα να επιλυθεί είναι η ανεξέλεγκτη τοποθέτηση κεραιών σε οποιοδήποτε
µέρος της πόλης διευκολύνει τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Θα πρέπει λοιπόν
να ενισχυθεί και το θεσµικό πλαίσιο που ορίζει το πού και µε ποιους όρους θα
τοποθετούνται οι κεραίες της κινητής τηλεφωνίας αλλά και οι ελεγκτικοί
µηχανισµοί που θα µεριµνούν για την εφαρµογή των νόµων.
Παράλληλα, οι χρήστες της κινητής τηλεφωνίας θα πρέπει να αντιληφθούν
τους κινδύνους που απορρέουν από την άκριτη και υπερβολική χρήση της. Ειδικά
για τα παιδιά οι κίνδυνοι αυτοί είναι µεγαλύτεροι και η οικογένεια θα µπορούσε να
συµβάλλει σε σηµαντικό βαθµό, ώστε τα παιδιά να αντιληφθούν τους κινδύνους για
την υγεία τους. Οι ίδιοι οι γονείς άλλωστε θα πρέπει να δίνουν στα παιδιά το
παράδειγµα και να µην κάνουν κατάχρηση του κινητού. Προς αυτήν την
κατεύθυνση θα µπορούσαν να οδηγήσουν και τα Μ.Μ.Ε. µε τις ανάλογες εκποµπές
και αφιερώµατα και το σχολείο µε τα αντίστοιχα ενηµερωτικά µαθήµατα.
Επιπλέον, το σχολείο θα µπορούσε να διαδραµατίσει και άλλο ρόλο. Η
αναβάθµιση της γλωσσικής διδασκαλίας θα βελτιώσει τις γλωσσικές δεξιότητες
των νέων και θα τους κάνει ικανούς να εκφραστούν πληρέστερα και
παραστατικότερα µε τη χρήση της ελληνικής.
Αλλά και η συµβολή των Μ.Μ.Ε. θα µπορούσε να είναι καθοριστική. Αν
περιοριστεί η προβολή του καταναλωτικού προτύπου ζωής και αντικατασταθεί από
ένα πρότυπο ζωής που δίνει έµφαση στα ψυχικά και πνευµατικά χαρίσµατα των
ανθρώπων, οι νέοι ενδεχοµένως να συνειδητοποιήσουν ότι η ανάδειξη τους θα
πρέπει να γίνεται µε βάση τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά και όχι µε βάση αυτά
που έχουν στην κατοχή τους.
Συµπερασµατικά, τα επιτεύγµατα της τεχνολογίας σε συνδυασµό µε την
κακή χρήση τους µπορούν να επιφέρουν αρνητικές συνέπειες. Ας µη µείνουµε όµως
στη µια όψη του νοµίσµατος· ας αποκτήσουµε την ευχέρεια λειτουργικής
ενσωµάτωσης των τεχνολογικών επιτευγµάτων στη ζωή µας. Το κινητό τηλέφωνο
λοιπόν, µας δίνει τη δυνατότητα της εύκολης και γρήγορης επικοινωνίας. Ας το
χρησιµοποιήσουµε µε σύνεση.
Επιµέλεια: Βουτσινάς Τ. – Φιλόλογος
Κωνσταντίνου Α. – Φιλόλογος

ÅÊ

ÐÁ

Σχόλιο: Τα θέµατα µπορούν να χαρακτηριστούν εύκολα και, σε γενικές γραµµές,
σαφή. Το θέµα Β2 ωστόσο θα έπρεπε να έχει πιο προσεγµένη διατύπωση. Το θέµα
της έκθεσης ίσως να δηµιουργήσει κάποιες δυσκολίες στους υποψηφίους ως προς
τα προτεινόµενα µέτρα.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Α.1

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
(ΕΠΑ.Λ ΟΜΑ∆Α Α΄)
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2010

Ο συγγραφέας του κειµένου αναφέρεται στον ιλιγγιώδη ρυθµό της ζωής που
κυριαρχεί στη σηµερινή εποχή. Υποστηρίζει ότι οι γρήγοροι ρυθµοί σχετίζονται µε την
επικράτηση της µηχανής σε όλους τους ανθρώπινους χώρους και αναδεικνύει τη
µεγάλη σηµασία που έχει η ταχύτητα στην παραγωγή των αγαθών. Στη συνέχεια,
διατυπώνει την άποψη ότι οι σηµερινοί άνθρωποι επιταχύνουν τους ρυθµούς της
ζωής τους προκειµένου να αποκτήσουν περισσότερα χρήµατα και να ανταποκριθούν
στο καταναλωτικό πρότυπο ζωής, αλλά επισηµαίνει και το γεγονός ότι η διαδικασία
αυτή τους γεµίζει µε άγχος. Τέλος, καταλήγει στο συµπέρασµα ότι η βιασύνη που
επιδεικνύει ο σηµερινός άνθρωπος δεν είναι παρά µια προσπάθεια φυγής από τα
αληθινά του προβλήµατα και – εν τέλει – από τον ίδιο του τον εαυτό.
Β.1

Ο σηµερινός άνθρωπος – και ειδικά αυτός που ζει στα λεγόµενα εύπορα κράτη του
δυτικού κόσµου – έχει υιοθετήσει σχεδόν ανεπιφύλακτα το καταναλωτικό µοντέλο
ζωής. Το αποδέχεται είτε γιατί έχει πεισθεί για την αξία του είτε γιατί δεν τολµάει να
βαδίσει αντίθετα στο καταναλωτικό ρεύµα. Σε κάθε περίπτωση πάντως οδηγείται
στην ολοένα και µεγαλύτερη κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών, γεγονός που
εκτοξεύει τον οικογενειακό προϋπολογισµό στα ύψη. Πού θα βρεθούν όµως τα
επιπλέον χρήµατα για την κάλυψη των νέων αναγκών; Οι θεµιτές επιλογές δεν είναι
πολλές. Ως µόνη κοινά αποδεκτή λύση εµφανίζεται η αναζήτηση πρόσθετης
βοηθητικής εργασίας που θα συµπληρώσει το οικογενειακό εισόδηµα.
Β.2

α) Σύγκριση και αντίθεση υπάρχει στην πρώτη περίοδο της παραγράφου. Εκεί
συγκρίνεται η ταχύτητα και το κόστος της κατασκευής αγαθών σε παλαιότερες
(περασµένες) εποχές µε την ταχύτητα και το κόστος κατασκευής αγαθών στη
σηµερινή εποχή. Από τη σύγκριση αυτή αναδεικνύεται η υπεροχή της σηµερινής
εποχής λόγω της χρήσης των µηχανών.

ÅÊ

ÐÁ

β) Τα παραδείγµατα υπάρχουν στην πρώτη περίοδο της παραγράφου («π.χ. µία
δαντέλα ή µια χαλκογραφία»). Χρησιµοποιούνται για να δώσουν µια ιδέα στον
αναγνώστη για το εύρος των προϊόντων που σε µια παλαιότερη – περασµένη εποχή
θα απαιτούσαν πολλές µέρες για να κατασκευασθούν και θα κόστιζαν πάρα πολύ.

Β.3

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Συνώνυµα

φαντασθούµε – σκεφθούµε, υποθέσουµε
γνώµη – άποψη

δουλεύει – εργάζεται
επαρκεί – φθάνει

σηµερινού – σύγχρονου, τωρινού
Αντώνυµα

γρήγορα ≠ αργά

επιταχύνουν ≠ επιβραδύνουν
λογική ≠ παράλογη
έσοδα ≠ έξοδα

πλούσιο ≠ φτωχό
Β.4

Για αυτό το λόγο – αιτιολόγηση
Ωστόσο – αντίθεση

Γ1.

ΤΙΤΛΟΣ:

Το άγχος βλάπτει σοβαρά την υγεία!
1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ:

ÅÊ

ÐÁ

Η κυριαρχία των µηχανών στις σύγχρονες κοινωνίες φαίνεται να αποτελεί
µονόδροµο. Σ’ έναν πλανήτη 6,5 δισεκατοµµυρίων ψυχών µε τεράστιες
παραγωγικές ανάγκες η µόνη λύση είναι η αυτοµατοποίηση της παραγωγής.
Ωστόσο, η επέκταση της χρήσης των µηχανών σε όλους τους τοµείς της
ανθρώπινης δραστηριότητας οδήγησε και σε µια απρόσµενη επιτάχυνση των
ρυθµών της ζωής. Ο σύγχρονος άνθρωπος τρέχει. Τρέχει, για να προλάβει τα
χρονοδιαγράµµατα στη δουλειά του, τρέχει, για να προλάβει την δεύτερη
δουλεία του, τρέχει να προλάβει, για να έχει χρόνο µε την οικογένεια του, µε
τους φίλους του, µε τον εαυτό του. Και δυστυχώς οι µηχανές του δίνουν την
δυνατότητα. Τη δυνατότητα – ή µήπως την ψευδαίσθηση – ότι αν τρέξει θα
µπορέσει να τα προλάβει όλα. Κάπου εκεί όµως αρχίζει και το άγχος του. Το
άγχος για να τα προλάβει όλα.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

2. ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ:
Α. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Πολλές έρευνες και µελέτες έχουν γίνει για τις συνέπειες του άγχους στη ζωή
των ανθρώπων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όµως παρουσιάζουν εκείνες που
καταπιάνονται µε τις επιπτώσεις του άγχους στη ζωή των νέων ανθρώπων,
καθώς η ψυχοσύνθεση και η προσωπικότητά τους βρίσκονται υπό συνεχή
διαµόρφωση.
Επιπτώσεις του άγχους σε ψυχικό και συναισθηµατικό επίπεδο:
-

Προξενεί αβεβαιότητα και αίσθηµα ανασφάλειας.
Προξενεί φόβο στο νέο, για το εάν µπορεί να ανταποκριθεί στις
απαιτήσεις.
Εµποδίζει την οµαλή και απρόσκοπτη κοινωνικοποίησή του, καθώς δεν
του επιτρέπει να χαρεί ελεύθερα την επικοινωνία του µε τους άλλους
ανθρώπους.
Οδηγεί µερικές φορές στην κατάθλιψη και στην παραίτηση.
Η υπερβολική πίεση οδηγεί τους νέους σε αντιδραστική συµπεριφορά
που εκδηλώνεται είτε µε διάφορες καταχρήσεις (π.χ. αλκοόλ,
ναρκωτικά) είτε µε επιθετικότητα (λεκτική ή σωµατική βία, βανδαλισµοί
κ.α.)

Επιπτώσεις του άγχους σε βιολογικό – σωµατικό επίπεδο:
- Μειωµένη απόδοση
- Αϋπνίες
- Σωµατική κόπωση και εξάντληση
- Ανορεξία
- Κρίσεις πανικού
- Σε ακραίες περιπτώσεις έχουµε αυτοκτονικές τάσεις από τους νέους.

ÐÁ

Επιπτώσεις του άγχους σε ηθικό επίπεδο:
- Ο νέος αποπροσανατολίζεται και δεν ιεραρχεί σωστά αυτά που
πραγµατικά έχουν αξία στη ζωή του.
- Οδηγείται στον ατοµικισµό και στον κυνισµό.

ÅÊ

Επιπτώσεις του άγχους σε πνευµατικό επίπεδο:
- Μειωµένη απόδοση
- ∆εν κρίνει και δεν εκτιµά ορθά τις καταστάσεις.
Β. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ:

-

-

ÐÁ

-

Η οικογένεια.
Θα πρέπει να διαµορφώνει το κατάλληλο ψυχικό και συναισθηµατικό
περιβάλλον που θα στηρίζει τους νέους.
Θα πρέπει οι γονείς να γαλουχούν τα παιδιά τους από τη µικρή ηλικία
µε πνευµατικές αξίες και ιδανικά, ώστε τα παιδιά να µπορούν να
ιεραρχούν σωστά τις ανάγκες και τις φιλοδοξίες τους.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

-

Το σχολείο.
Θα πρέπει να διαµορφώνει αυριανούς πολίτες που θα δίνουν έµφαση
στο «είναι» των ανθρώπων και όχι στο «έχειν» τους.
Θα πρέπει να φροντίζει για την ουσιαστική και πολύπλευρη καλλιέργεια
του µαθητή, ώστε να µπορεί αυτός να κρίνει σωστά και να
αντιµετωπίζει τις καταστάσεις στις σωστές τους διαστάσεις.
Τα Μ.Μ.Ε.
Θα πρέπει να σταµατήσουν την προβολή του καταναλωτικού µοντέλου
ζωής. Θα πρέπει να προβάλλουν την αντίληψη ότι η ευτυχία δε
βρίσκεται στην αγορά και στην κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών,
αλλά στις υψηλές αξίες και στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας του
κάθε ανθρώπου.
Ο κόσµος των ενηλίκων – η πολιτεία.
Οι ενήλικες θα πρέπει να δίνουν οι ίδιοι το σωστό παράδειγµα. Οι νέοι
θα αγχώνονται όσο θα βλέπουν ότι και οι γύρω τους αγχώνονται.
Εποµένως, απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας και συµπεριφοράς από τους
ίδιους τους ενήλικες.
Η πολιτεία θα πρέπει να δηµιουργήσει κέντρα υποστήριξης που θα
στελεχωθούν µε το κατάλληλο και εξειδικευµένο προσωπικό (π.χ.
ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί κλπ).
Κυρίως, όµως, και η πολιτεία και οι ενήλικες θα πρέπει να δώσουν
στους νέους ένα όραµα και µια ελπίδα για το µέλλον. Οι νέοι θα πρέπει
να ξέρουν ότι θα ζήσουν σε µια κοινωνία αξιοκρατίας, ίσων και
πραγµατικών ευκαιριών. Θα πρέπει να ξέρουν ότι µε τη δουλεία τους
και τις ικανότητες τους θα καταφέρουν κάποια στιγµή να προοδεύσουν,
να ολοκληρωθούν και να ζήσουν ευτυχισµένοι.

3. ΕΠΙΛΟΓΟΣ:

ÅÊ

Το άγχος σε µικρές δόσεις µπορεί να είναι ευεργετικό για τον άνθρωπο,
καθώς τον παρακινεί σε δράση και επίλυση των προβληµάτων. Από εκεί και
πέρα όµως θα πρέπει να είµαστε σώφρονες και λογικοί στις αντιδράσεις µας
και δεν θα πρέπει να αφήνουµε το άγχος να κυριαρχεί στη ζωή µας. Πρέπει

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

να εκτιµούµε σωστά τις δυσκολίες της ζωής και να αντιδρούµε ψύχραιµα,
ώστε να τις ξεπερνούµε.
Σχόλιο

Τα θέµατα είναι διατυπωµένα µε σαφήνεια και δεν αναµένεται να
δηµιουργήσουν ιδιαίτερες δυσκολίες στους µαθητές. Η µοναδική δυσκολία
σχετίζεται µε το θέµα Γ.1 και συγκεκριµένα µε τους τρόπους αντιµετώπισης
του άγχους. Εκτιµάται ότι πολλοί µαθητές ίσως βγουν εκτός θέµατος.
Επιµέλεια θεµάτων

ÅÊ

ÐÁ

Βουτσινάς Αναστάσιος - φιλόλογος

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

ΕΠΑ.Λ. Α΄ ΟΜΑ∆ΑΣ
26 ΜΑΪΟΥ 2009
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ

Για τα παιδιά της ψηφιακής εποχής το κινητό τηλέφωνο ήλθε σαν µια φυσιολογική εξέλιξη.
Συνηθισµένα να πληκτρολογούν µε τα δύο χέρια σε παιχνιδοµηχανές, πήραν στη χούφτα
τους το κινητό και ξανάστησαν τη χαµένη γειτονιά. Οι αποστάσεις µέσα από τους κατακλυσµένους µε αυτοκίνητα δρόµους εκµηδενίστηκαν, οι φίλοι βρέθηκαν δίπλα και οι ξένοι
«κρατιούνται σε απόσταση» µε το να µιλούν σε κάποιον άλλο, όταν δε θέλουν την προσέγγισή τους. Όσο για το τι λένε; ∆εν χρειάζεται κανείς να το ξέρει, οσοδήποτε επιπόλαιο, ερωτικό ή χυδαίο είναι. Το πληκτρολογούν σε γραπτά µηνύµατα, χρησιµοποιώντας συντοµογραφίες που µόνο οι ίδιο γνωρίζουν.
Κοινωνιοψυχολόγοι που προσπάθησαν να αποκρυπτογραφήσουν αυτόν το επικοινωνιακό
κυβερνοχώρο, ανακάλυψαν ότι τα γραπτά µηνύµατα των κινητών είναι πολύ πιο εύγλωττα
από ό,τι νοµίζουµε και χαρακτηρίζουν τους κατόχους τους. Οι δηµιουργικοί τύποι παιδιών
χρησιµοποιούν καινοτόµες συντµήσεις λέξεων και αργκό1, διαµορφώνουν ειδικά τις ρυθµίσεις και τους ήχους του κινητού τους µε µεγάλη ευκολία. Τα παιδιά που έχουν µέλλον ως
δάσκαλοι και υπάλληλοι είναι ορθογράφοι, γνωρίζουν πάντα πού έχουν το κινητό τους και
συνηθίζουν να το µαγκώνουν µεταξύ σαγονιού και ώµου. Όσα έχουν µέλλον σε επαγγέλµατα
εξουσίας (στρατιωτικοί, νοµικοί), χρησιµοποιούν πάντα κεφαλαία γράµµατα, δεν κόβουν τις
λέξεις, γράφουν µε συντοµία, έχουν ηχηρά µηνύµατα και µιλούν δυνατά στο κινητό µέσα
στο λεωφορείο ή στο µετρό. Τέλος, όσα προδιαγράφονται για κοινωνικό έργο (νοσοκόµοι,
βρεφοκόµοι), χρησιµοποιούν πάντα µικρά γράµµατα, χαµηλώνουν την ένταση του ήχου ή
ενεργοποιούν τη δόνηση για να µην ενοχλούν και προσθέτουν στα µηνύµατά τους πολλά
γραφιστικά συµπληρώµατα – όπως χαµογελαστά προσωπάκια.
Οι λόγοι, λοιπόν, που όλα τα παιδιά θέλουν ένα κινητό είναι, για να χτίζουν τον ιδιαίτερο
κόσµο τους, να συµµετέχουν σε ιδεατές2 γειτονιές µέσα από τα δίκτυα, να είναι κοινωνικά
καταξιωµένα στα µάτια των συνοµηλίκων τους, να κάνουν πλάκα –– ή και αντιγραφή –– την
ώρα του µαθήµατος, να ξεφεύγουν από το διαρκή έλεγχο των γονιών τους. Οι λόγοι που οι
γονείς τους σκέπτονται ή προστρέχουν να τους το προµηθεύσουν είναι συνήθως οι ... αντίστροφοι. Οι γονείς της δεκαετίας του 2000 µεγαλώνουν τα παιδιά τους σε έναν διαρκώς πιο
αγχωτικό και θυµωµένο κόσµο. Τι πιο φυσικό λοιπόν από το να θέλει ο κάθε γονιός να βρίσκεται άµεσα «κοντά» στο παιδί του, όπου κι αν βρίσκεται αυτό, όποια στιγµή και για ό,τι
συµβεί;

ÅÊ

ÐÁ

Τα παιδιά θα κάνουν το παν να µετατρέψουν το κινητό από όργανο ελέγχου σε όργανο απελευθέρωσης. Οι γονείς θα έχουν µεν την ψευδαίσθηση ότι «είναι κοντά», αλλά τα παιδιά θα
βρίσκονται όπου θέλουν, µε όποιον θέλουν και θα επικοινωνούν ανεξέλεγκτα µε άτοµα που
δε γνωρίζουµε. Αυτό το όργανο που τους δωρίζουµε ως «συσκευή εντοπισµού», γίνεται στα
χέρια τους µοχλός αντίδρασης, αποσταθεροποίησης του σχολικού περιβάλλοντος και ανάπτυξης µιας προσωπικότητας, που θα αποφεύγει να αντιµετωπίζει τον κόσµο «πρόσωπο µε

1
2

αργκό: συνθηµατική γλώσσα που διαφοροποιείται από την κοινώς αποδεκτή και καθιερωµένη γλώσσα
ιδεατές: νοητές, ιδανικές, φανταστικές

1

A.
Β1.

Β2.

Β3.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

πρόσωπο». Οι ειδικοί σε όλες τις µεγαλουπόλεις του κόσµου τονίζουν ότι το κινητό τηλέφωνο στα παιδικά χέρια µετατρέπεται σε εργαλείο προσβολής των συµµαθητών πίσω από την
ανωνυµία µηνυµάτων, αλλά και σε δέλεαρ3 για βιαιοπραγία και ληστεία εις βάρος των παιδιών που το φέρουν επιδεικτικά.
∆ηµοσίευµα από τον ηµερήσιο Τύπο σε διασκευή
Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειµένου που σας δόθηκε, χωρίς δικά
σας σχόλια (90-110 λέξεις).
Μονάδες 25

Για κάθε µία από τις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας το αντίστοιχο
γράµµα της πρότασης και δίπλα την ένδειξη ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ, σύµφωνα µε το κείµενο.

α) Το κινητό τηλέφωνο αποτελεί για τα παιδιά φυσιολογική εξέλιξη των παιγνιδιών
τους.
β) Οι κοινωνιοψυχολόγοι ανακάλυψαν ότι τα γραπτά µηνύµατα των κινητών τηλεφώνων είναι δυσνόητα µεταξύ των παιδιών.
γ) Τα παιδιά θέλουν κινητό τηλέφωνο µόνο για να επικοινωνούν και να κάνουν την
πλάκα τους.
δ) Οι γονείς θεωρούν τα κινητά τηλέφωνα όργανα ελέγχου των παιδιών τους.
ε) Το κινητό τηλέφωνο βοηθά τα παιδιά να αντιµετωπίζουν τον κόσµο «πρόσωπο µε
πρόσωπο».
Μονάδες 15

Με βάση το κείµενο και σε µία παράγραφο 70-80 λέξεων να αιτιολογήσετε µε ποιον
τρόπο:
«Τα παιδιά θα κάνουν το παν να µετατρέψουν το κινητό από όργανο ελέγχου σε όργανο ελέγχου σε όργανο απελευθέρωσης».
Μονάδες 5

α) Να εντοπίσετε και να µεταφέρετε στο τετράδιό σας τα µέρη της δοµής της πρώτης
παραγράφου.
Μονάδες 6
β) Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο για τη δεύτερη παράγραφο.

Να γράψετε στο τετράδιό σας τις λέξεις της στήλης Α και δίπλα σε κάθε µία τη συνώνυµή της από τη στήλη Β. ∆ύο λέξεις από τη στήλη Β περισσεύουν.

ÅÊ

ÐÁ

Β4.

3

Μονάδες 4

1)
2)
3)
4)
5)

ΣΤΗΛΗ Α
εκµηδενίστηκαν
προσέγγιση
συντµήσεις
διαρκή
µετατρέψουν

ΣΤΗΛΗ Β
α) συντοµεύσεις
β) τροποποιήσουν
γ) απλουστεύσεις
δ) εξαφανίστηκαν
ε) µονοµερή
στ) πλησίασµα
ζ) συνεχή

δέλεαρ: αυτό που παρασύρει κάποιον

2

Μονάδες 5

Γ.

Στην εποχή µας το κινητό τηλέφωνο αποτελεί ένα ευρύτατα διαδεδοµένο τεχνολογικό
αγαθό. Ωστόσο, αρκετές είναι και οι αρνητικές επιδράσεις από τη χρήση του.

ÉÄ
ÁÑ ÅÕ
ÃÕ ÔÉÊ
ÑÏ ÏÓ
ÕÐ Ï
ÏË ÑÃ
Ç ÁÍ
- Ç ÉÓÌ
ËÉ ÏÓ
ÏÕ
ÐÏ ÑÏÌ
ËÇ ÂÏ
Ó

Σε ένα άρθρο, που θα δηµοσιεύσετε στην εφηµερίδα του σχολείου σας, να αναφερθείτε στις αρνητικές συνέπειες της χρήσης του κινητού τηλεφώνου, ιδιαίτερα στα άτοµα νεαρής ηλικίας και στους τρόπους µε τους οποίους µπορούµε να προστατευθούµε από τις συνέπειες αυτές.

ÅÊ

ÐÁ

Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σε ένα κείµενο 500-600 λέξεων.

3

Μονάδες 40

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ∆ΙΑΝΟΟΥΜΕΝΩΝ
ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ
Για να απαντήσει κανείς στο ερώτηµα, ποιος είναι ο
ρόλος των διανοουµένων της εποχής µας, πρέπει να έχει
διευκρινίσει τι εννοεί µε τον όρο "διανοούµενος".
Συνήθως προϋποθέτουµε ότι ένας διανοούµενος πρέπει
να είναι ένας άνθρωπος µορφωµένος. Όµως κάθε µορφωµένος
δεν είναι και διανοούµενος. Από τον διανοούµενο δεν
περιµένει κανείς απλώς να έχει πλούσιες γνώσεις, να είναι
καλλιεργηµένος ή να κατέχει µια ειδικότητα. Γιατί ο
διανοούµενος είναι, όπως δηλώνει και η λέξη, ένας
άνθρωπος, που διανοείται κι αυτό σηµαίνει, ότι είναι ένας
άνθρωπος, που δεν δέχεται τα πράγµατα, όπως του
προσφέρονται, αλλά τα περνά µέσ' από τη δοκιµασία της
δικής του διάνοιας ⎯ είναι µε άλλα λόγια ένα πνεύµα
κριτικό όχι µόνο σε ό,τι αφορά τους άλλους αλλά και σ'
ό,τι αφορά τον εαυτό του.
Η κριτική στάση του διανοούµενου τον συνδέει µε την
διαµαρτυρία. Επειδή ασκώντας κριτική δεν συµβιβάζεται µε
τα καθιερωµένα, ο διανοούµενος επαναστατεί και
διαµαρτύρεται. Το καθιερωµένο σε όλους τους τοµείς µοιάζει
να είναι ένα σύστηµα προσαρµογής δοσµένο από πριν, που
λειτουργεί σαν ένας µηχανισµός. Ο διανοούµενος στη
δεδοµένη περίπτωση αντιπροσωπεύει το πρόσωπο, που
αντιστέκεται στον µηχανισµό των θεσµών. Η διαµαρτυρία
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

του είναι µια στάση αρνήσεως, όµως αποτελεί προϋπόθεση
για µια θετική αντιµετώπιση, γιατί αίρει την παθητική
αδιαφορία, µε την οποία οι µάζες δέχονται τα πράγµατα.
Η κριτική στάση εξ άλλου προβαίνει µέσ' από µιαν
α π ό σ τ α σ η. Σε µιαν εποχή σαν τη δική µας, που ο
άνθρωπος δεν έχει σχεδόν άλλη εκλογή παρά µόνον ανάµεσα
στο πνεύµα της συλλογικής συµπεριφοράς
ή της
αποµόνωσης, το να πάρει κανείς απόσταση από τα
πράγµατα είναι δύσκολο: γιατί απόσταση αφ' ενός σηµαίνει
διάσταση προς την παθητική προσαρµογή, αφ' ετέρου όµως
δεν σηµαίνει και ρήξη µε την πραγµατικότητα.
Ο διανοούµενος έχει την δύναµη να αποσπάται από τα
πράγµατα ⎯ τις πολιτικές θέσεις, τις καλλιτεχνικές
τεχνοτροπίες, τα αξιώµατα της συµβατικής ηθικής, τους
κοινωνικούς θεσµούς και τα λογής συνθήµατα, όχι για να
µείνει έξω από την πρακτική ζωή αλλά για να αναµετρηθεί
µαζί της.
Η θέση του διανοούµενου µοιάζει κατά πολύ µ' εκείνη
του Σωκράτη. Ξεχωρίζοντας από τους πολλούς δεν είναι ένας
επαΐων*, δεν είναι ο ειδικός µιας τέχνης, αλλά αυτός, που
ανοίγεται προς το όλον κινδυνεύοντας όµως να χαθεί
µέσα στην αοριστία. Για να µη χαθεί µέσα στην αοριστία
⎯ την
ανεύθυνη
θεωρητικολογία ⎯ ο
διανοούµενος
σήµερα χρειάζεται πάνω απ' όλα µιαν υ π ε ύ θ υ ν η
π ε ρ ι σ υ λ λ ο γ ή. Ο διασκορπισµός της εποχής µας δεν
εµφανίζεται µόνο µέσα στην αύξουσα εξειδίκευση, αλλά και
µέσα στην καταναλωτική συνείδηση του σηµερινού
ανθρώπου στη σχέση του µε τα αγαθά, που του
προσφέρονται στον τοµέα της διαβιώσεως ή της ψυχαγωγίας.
Για την περισυλλογή του αυτή, που είναι διπλή, δηλ.
αφορά τα γύρω του και τον εαυτό του, ο διανοούµενος της
εποχής µας έχει λοιπόν να παλαίψει σκληρά. Η περισυλλογή
του δεν είναι µια ασκητική φυγή, είναι µια υπεύθυνη
επαΐων . αυτός που αισθάνεται, καταλαβαίνει, ξέρει
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

περισυλλογή,
που
κατορθώνει
να
ξεπεράσει
την
επικαιρότητα και να προσδώσει στη στιγµή το βάθος της
µνήµης και του σχεδιασµού. Τον διανοούµενον, αν είναι
ζωντανός πνευµατικός άνθρωπος, δεν τον ενδιαφέρει τόσο
το παρελθόν και το µέλλον όσο το παρόν. Το παρόν είναι
αυτό, µέσα στο οποίο δοκιµάζεται.
(Κώστα
διασκευή)

Π.

Μιχαηλίδη,

Οικείωση

και

Αλλοτρίωση,

Α. Για την προετοιµασία µιας οµαδικής εργασίας στο
µάθηµα της Νεοελληνικής Γλώσσας, διάβασες το
παραπάνω κείµενο. Να γράψεις µια περίληψη του
κειµένου αυτού, µε την οποία θα ενηµερώσεις τα άλλα
µέλη της οµάδας σου για το περιεχόµενό του (80-100
λέξεις).
Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε 60-80 λέξεις το νόηµα του παρακάτω
αποσπάσµατος του κειµένου: "Ο διασκορπισµός της
εποχής µας δεν εµφανίζεται µόνο µέσα στην αύξουσα
εξειδίκευση, αλλά και µέσα στην καταναλωτική
συνείδηση του σηµερινού ανθρώπου στη σχέση του µε
τα αγαθά, που του προσφέρονται στον τοµέα της
διαβιώσεως ή της ψυχαγωγίας."
Μονάδες 5
Β2 "Συνήθως προϋποθέτουµε ... ή της ψυχαγωγίας." Για
κάθε παράγραφο του αποσπάσµατος αυτού να γράψετε
έναν πλαγιότιτλο.
Μονάδες 5
Β3. Να γράψετε από ένα συνώνυµο για καθεµιά από τις
παρακάτω λέξεις µε τη σηµασία που έχουν στο κείµενο:
περισυλλογή, συµβιβάζεται, αοριστία, διαµαρτυρία,
ενδιαφέρει, διάνοια.
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Μονάδες 6
Β4. ψυχαγωγία, τεχνοτροπίες: Να σχηµατίσετε τέσσερις νέες
σύνθετες λέξεις χρησιµοποιώντας για καθεµιά από ένα
(διαφορετικό κάθε φορά) συνθετικό των παραπάνω
λέξεων.
Μονάδες 4
Β5. όµως, ή, γιατί, αλλά (το πρώτο του κειµένου), µε άλλα
λόγια: Ποια νοηµατική σχέση εκφράζει η χρήση καθεµιάς
από τις παραπάνω λέξεις στη δεύτερη παράγραφο του
κειµένου;
Μονάδες 5
Γ. Σας δίνεται η ευκαιρία, µε αφορµή µια πολιτιστική
εκδήλωση του σχολείου σας, να συναντήσετε έναν
διανοούµενο. Ποιες σκέψεις σας θα του εκθέτατε σχετικά
µε το πώς πρέπει να συµβάλλει στην αντιµετώπιση των
προβληµάτων που απασχολούν σήµερα τη νεολαία; (Να
καταγράψετε τις σκέψεις σας αυτές σ' ένα δοκίµιο
πειθούς 500-600 λέξεων, το οποίο θα του επιδώσετε κατά
τη συνάντησή σας.)
Μονάδες 50

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζόµενους)
1. Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά
(ηµεροµηνία, κατεύθυνση, εξεταζόµενο µάθηµα). Τα
θέµατα να µην τα αντιγράψετε στο τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Καµιά
άλλη σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το
τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

4. Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
5. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης : Μιάµιση (1 1/2) ώρα µετά
τη διανοµή των φωτοαντιγράφων.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται ως αιώνας των
µεγαλύτερων και σηµαντικότερων κοινωνικο-οικονοµικών αλλαγών.
Με τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, ο µέσος "∆υτικός άνθρωπος"
ζει στο κατώφλι του 21ου αιώνα µία πολύ διαφορετική καθηµερινή
ζωή από τον αντίστοιχο άνθρωπο των αρχών του 20ου αιώνα. Ένα
σηµαντικό ποσοστό ευθύνης γι' αυτές τις δραµατικές αλλαγές στην
καθηµερινή ζωή φέρει και η πρόοδος στις λεγόµενες βιοϊατρικές
επιστήµες. Η ανακάλυψη της δοµής του DNA, πριν από 45 περίπου
χρόνια, και η επακόλουθη "έκρηξη γνώσης" στους τοµείς της
Μοριακής Βιολογίας και της Γενετικής φέρνουν την ανθρωπότητα
αντιµέτωπη µε µια νέα τάξη πραγµάτων.
Έχουµε πλέον επιλύσει σε µεγάλο βαθµό το πρόβληµα της
στειρότητας µε τη χρήση µεθόδων τεχνητής αναπαραγωγής και
ταυτόχρονα είµαστε σε θέση να επιλέξουµε το φύλο του παιδιού µας.
Η πλήρης χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώµατος αλλά και η
υφιστάµενη αποµόνωση και ο χαρακτηρισµός της λειτουργίας
µερικών εκατοντάδων γονιδίων θα οδηγήσουν πιθανότατα στο εγγύς
µέλλον στη θεραπεία πολλών ασθενειών. Γενετικά τροποποιηµένοι
οργανισµοί και τρόφιµα υπόσχονται ότι θα επιλύσουν το πρόβληµα
του υποσιτισµού, όµως ταυτόχρονα δηµιουργούν τεράστια βιοηθικά
προβλήµατα. Παράλληλα, η πρόσφατη κλωνοποίηση ζωντανών
οργανισµών µπορεί να επιλύσει και αυτή θέµατα υποσιτισµού και
επάρκειας οργάνων, όµως εγκυµονείται κίνδυνος δηµιουργίας γενεών
πανοµοιοτύπων οργανισµών προς εκµετάλλευση και ταυτόχρονα
αναδεικνύει επικίνδυνες απόψεις περί δηµιουργίας µιας "αρίας
φυλής".
Πού βαδίζουµε, άραγε; Για χάρη ποιας προόδου και
µελλοντικής ευδαιµονίας η επιστηµονική κοινότητα αλλά και
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

ολόκληρη η ανθρωπότητα πρέπει, αλόγιστα, να συνεχίσει αυτό τον
δρόµο;
Το µείζον ερώτηµα της ανθρωπότητας και η διαχρονική αγωνία
της είναι να εξηγηθεί ο σκοπός και το νόηµα της ζωής και του
θανάτου. Εάν προσεγγίσουµε κάποτε την αλήθεια αναφορικά µε
αυτά τα θεµελιακά ερωτήµατα, ίσως µπορέσουµε τότε να
επαναπροσδιορίσουµε τις αξίες µας και τους τρόπους επίτευξής των.
(...) Αποτελεί κανόνα της φύσης, κανόνα της βιολογίας, να υπάρχει
και "θεϊκά" να µη διαταράσσεται η θεµελιώδης ακολουθία: γένεση,
ζωή, αναπαραγωγή, θάνατος. Με βάση τα προαναφερόµενα, εάν οι
άνθρωποι ήταν αθάνατοι ή γενικότερα κάποια µορφή ζωής ήταν
αθάνατη, το οξύµωρο συµπέρασµα είναι ότι: το συγκεκριµένο είδος
ζωής θα εξέλιπε µέσα σε λίγες σχετικά γενεές, διότι το περιβάλλον θα
άλλαζε και δεν θα µπορούσαν αυτοί οι ζωντανοί οργανισµοί που το
απαρτίζουν να αλλάξουν, ώστε να προσαρµοστούν στις νέες
συνθήκες. (...)
Μέχρις ότου απαντηθούν, εάν ποτέ, τέτοιου είδους φιλοσοφικά
ερωτήµατα, η δυνατότητα επίτευξης αθανασίας φαίνεται να
βρίσκεται εκτός των γνωστών βιολογικών νόµων της φύσης.
Αντίθετα, είναι προτιµότερο να βρεθούν εκείνοι οι τρόποι, ώστε να
µετατραπεί το "ζην" σε "ευ ζην". ∆ηλαδή να προσδιοριστούν και να
εφαρµοστούν εκείνα τα τεχνολογικά επιτεύγµατα, τα οποία θα έχουν
αποτέλεσµα οι άνθρωποι να γεννιούνται, να ζουν και να γερνούν µε
υγεία.
Είναι βέβαιο πως η Μοριακή Βιολογία και η Γενετική έχουν
ανοίξει νέους ορίζοντες στη µελέτη και κατανόηση της λειτουργίας
του ανθρώπινου οργανισµού. Αυτό το ταξίδι, το οποίο ξεκίνησε πριν
από λίγα σχετικά χρόνια στον άγνωστο και µαγευτικό κόσµο των
βιολογικών νοηµάτων της ζωής, δεν είναι ούτε εύκολο ούτε γρήγορο.
Οι ταξιδιώτες πρέπει να είναι εφοδιασµένοι µε υποµονή, µε
περίσσεια γνώση, µε αµφισβήτηση, αλλά προπαντός µε ηθική
δεοντολογία. Σε κάθε περίπτωση, η Πολιτεία πρέπει να κρίνει και να
αξιολογεί τους καρπούς και τις εµπειρίες τέτοιων εγχειρηµάτων.
Υπάρχουν άραγε γονίδια αθανασίας; Θα διαλευκανθούν πλήρως οι
µοριακοί µηχανισµοί που διέπουν τη ζωή και τον θάνατο; Θα
αποδεχθεί, ηθικά, η ανθρωπότητα σε µια τέτοια περίπτωση να
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

παρέµβει; Αποτελεί προσωπική εκτίµηση ότι είναι προτιµότερο να
στοχεύεται η ανεύρεση τρόπων βελτίωσης της ποιότητας της
καθηµερινής ζωής παρά τα επικίνδυνα ταξίδια µε γνώµονα την
ανθρώπινη µαταιοδοξία. Άλλωστε, όπως και ο ποιητής έχει δηλώσει:
... ηδονικά παντοτινά ζητάµε, µάταια πάντα...
(∆ιασκευή άρθρου του Στάθη Γκόνου από τον ηµερήσιο τύπο)

Α.

Για τις ανάγκες µιας συζήτησης που πρόκειται να γίνει
στην τάξη σας µε θέµα την εξέλιξη της Γενετικής,
µελετήσατε το παραπάνω κείµενο. Να γράψετε µια
περίληψη του κειµένου αυτού µε την οποία θα
ενηµερώσετε τους συµµαθητές σας για το περιεχόµενό
του. (100-120 λέξεις)
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε 70-80 λέξεις το νόηµα του παρακάτω
αποσπάσµατος του κειµένου: "εγκυµονείται κίνδυνος
δηµιουργίας γενεών πανοµοιοτύπων οργανισµών προς
εκµετάλλευση".
Μονάδες 10
Β2. Με ποια συλλογιστική πορεία (επαγωγική-παραγωγική)
αναπτύσσει τη σκέψη του ο συγγραφέας στην πρώτη
παράγραφο του κειµένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή
σας.
Μονάδες 5
Β3. Σε ένα κείµενο επιστηµονικού λόγου συναντάµε συχνά
ένα ειδικό λεξιλόγιο, δηλαδή τους ειδικούς όρους που
χρησιµοποιούνται σε µια συγκεκριµένη επιστήµη. Να
γράψετε πέντε από αυτούς τους όρους που περιέχονται
στο κείµενο αυτό.
Μονάδες 5
Β4. Ποιες είναι οι εκφράσεις του µεταφορικού και εικονοπλαστικού
λόγου που χρησιµοποιεί ο αρθρογράφος στην τελευταία
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

παράγραφο του κειµένου και ποια συναισθήµατα προκαλούν
στον αναγνώστη;
Μονάδες 5
Γ. Πληροφορηθήκατε από τον ηµερήσιο τύπο ότι σε
ερευνητικό κέντρο πρόκειται να γίνουν πρωτοποριακά
πειράµατα Γενετικής και προβληµατιστήκατε για τη
χρήση των αποτελεσµάτων τους. Να γράψετε ένα άρθρο
για το περιοδικό του σχολείου σας, στο οποίο να
εκφράσετε τις ανησυχίες σας για ενδεχόµενη κακή
εφαρµογή της γνώσης και να τονίσετε µε επιχειρήµατα ότι
είναι αναγκαίο η επιστήµη να βρίσκεται διαρκώς στην
υπηρεσία του ανθρώπου. (500-600 λέξεις)
Μονάδες 50

1.
2.

3.
4.
5.
6.

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζόµενους)
Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά (ηµεροµηνία,
εξεταζόµενο µάθηµα). Τα θέµατα να µην τα αντιγράψετε στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Καµιά άλλη
σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο
και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης : Μια (1) ώρα µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2003
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ
Με δεδοµένη την οικολογική κρίση, την ακραία
ανισότητα της κατανοµής των πόρων µεταξύ πλούσιων και
φτωχών χωρών, την αδυναµία να συνεχίσει το σύστηµα τη
σηµερινή του πορεία, το απαιτούµενο είναι µια νέα
δυναµική πραγµατικότητα που η σηµασία της δεν µπορεί να
συγκριθεί µε τίποτε άλλο στο παρελθόν. Αναφέροµαι σε µια
πραγµατικότητα που θα έβαζε στο κέντρο της ζωής του
ανθρώπου σηµασίες άλλες από την αύξηση της παραγωγής
και της κατανάλωσης και στόχους ζωής διαφορετικούς, για
τους οποίους οι άνθρωποι θα µπορούσαν να πουν πως
αξίζουν τον κόπο.
Αυτό θα απαιτούσε, φυσικά, µια αναδιοργάνωση των
κοινωνικών θεσµών, των εργασιακών, των οικονοµικών, των
πολιτικών και πολιτιστικών σχέσεων. Ένας τέτοιος
προσανατολισµός, όµως, απέχει ανυπολόγιστα από τα όσα
σκέπτονται και, ίσως, από τα όσα ποθούν οι άνθρωποι
σήµερα. Αυτή είναι η µεγάλη δυσκολία που πρέπει να
αντιµετωπίσουµε.
Θα έπρεπε, σκέπτοµαι, να θέλουµε µια κοινωνία στην
οποία οι οικονοµικές αξίες θα έχουν παύσει να κατέχουν
κεντρική θέση, όπου η οικονοµία θα έχει ξαναµπεί στη θέση
της, δηλαδή θα έχει γίνει ένα απλό µέσο του ανθρώπινου
βίου και όχι ύστατος σκοπός, στην οποία, εποµένως, θα
έχουµε παραιτηθεί από την τρελή κούρσα προς µια συνεχώς
αυξανόµενη κατανάλωση. Αυτό δεν είναι απλώς αναγκαίο,
για να αποφύγουµε την τελεσίδικη καταστροφή του γήινου

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

περιβάλλοντος. Είναι αναγκαίο κυρίως, για να βγούµε από
την ψυχική και ηθική εξαθλίωση των σύγχρονων ανθρώπων.
Θα έπρεπε, ακόµα, από εδώ και εµπρός οι άνθρωποι
(µιλάω για τις πλούσιες χώρες) να δεχτούν ένα αξιοπρεπές
αλλά λιτό βιοτικό επίπεδο και να παραιτηθούν από την ιδέα
ότι ο κεντρικός στόχος της ζωής τους είναι να αυξάνεται η
κατανάλωσή τους κατά 2 µε 3% το χρόνο. Για να το δεχτούν
αυτό, θα έπρεπε κάτι άλλο να δίνει νόηµα στη ζωή τους.
Αυτό το άλλο είναι η ανάπτυξη των ανθρώπων αντί για την
ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων.
Η ανάπτυξη, βέβαια, των ανθρώπων αντί για την
ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων θα απαιτούσε µιαν άλλη
οργάνωση της εργασίας, η οποία θα έπρεπε να παύσει να
είναι αγγαρεία και να γίνει πεδίο προβολής των ικανοτήτων
του ανθρώπου˙ µιαν αληθινή δηµοκρατία που θα
συνεπαγόταν τη συµµετοχή όλων στη λήψη των αποφάσεων˙
µιαν άλλη οργάνωση παιδείας, ώστε να διαπλάθονται
πολίτες ικανοί «να άρχουν και να άρχονται βάσει των
νόµων» σύµφωνα µε τη θαυµάσια έκφραση του Αριστοτέλη.
Εννοείται ότι όλα αυτά θέτουν τεράστια προβλήµατα.
Προβλήµατα µεγάλης δυσκολίας που όµως, κατά τη γνώµη
µου, µπορούν να λυθούν, µε την προϋπόθεση ότι η
πλειονότητα των ανθρώπων και των ικανοτήτων τους θα
κινητοποιηθεί για τη δηµιουργία λύσεων, αντί να
προβληµατίζεται για το πότε θα µπορέσει να αποκτήσει
τρισδιάστατη τηλεόραση. Αυτά είναι τα καθήκοντα που
έχουµε µπροστά µας και η τραγωδία της εποχής µας είναι
ότι η ανθρωπότητα δεν νοιάζεται γι’ αυτά. Πόσον καιρό
ακόµα η ανθρωπότητα θα κατατρύχεται από τις µαταιότητες
και τις ψευδαισθήσεις που ονοµάζουµε εµπορεύµατα; Μια
καταστροφή
οποιουδήποτε
είδους
- οικολογική για
παράδειγµα - θα προκαλέσει άραγε µια βίαιη αφύπνιση ή
µήπως την εµφάνιση αυταρχικών ή ολοκληρωτικών
καθεστώτων; Κανείς δεν µπορεί να απαντήσει σε τέτοιου
είδους ερωτήµατα.

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Εκείνο, πάντως, που µπορούµε να πούµε, είναι ότι όλοι
όσοι έχουν συνείδηση του σοβαρού χαρακτήρα των
ζητηµάτων πρέπει να προσπαθήσουν να µιλήσουν, να
ασκήσουν κριτική σ’ αυτή την ξέφρενη πορεία προς την
άβυσσο, να ξυπνήσουν τη συνείδηση των συµπολιτών τους.
(Κορνήλιος Καστοριάδης, «Η Άνοδος της Ασηµαντότητας»,
∆ιασκευή )

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας µια περίληψη του
κειµένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε µε 80-100 λέξεις το νόηµα της παρακάτω
άποψης του συγγραφέα: «Η ανάπτυξη, βέβαια, των ανθρώπων
αντί για την ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων θα απαιτούσε
µιαν άλλη οργάνωση της εργασίας, η οποία θα έπρεπε να
παύσει να είναι αγγαρεία και να γίνει πεδίο προβολής των
ικανοτήτων του ανθρώπου».
Μονάδες 10
Β2. Να γράψετε ένα αντώνυµο για καθεµιά από τις
παρακάτω λέξεις του κειµένου:
κατανάλωσης, αναδιοργάνωση, κεντρική, δεχτούν,
συµµετοχή.
Μονάδες 5
Β3. Ποιους τρόπους και ποια µέσα πειθούς χρησιµοποιεί ο
συγγραφέας στην τέταρτη και πέµπτη παράγραφο του
κειµένου; Να δώσετε ένα παράδειγµα για κάθε
περίπτωση.
Μονάδες 5
Β4. Τι επιδιώκει ο συγγραφέας µε τη χρήση των ερωτήσεων
στην προτελευταία παράγραφο του κειµένου;
Μονάδες 5
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Γ. Ως µέλος του δεκαπενταµελούς συµβουλίου του Λυκείου
σου εκπροσωπείς τους συµµαθητές σου σε µια εκδήλωση
της περιοχής σου που έχει ως θέµα το φυσικό περιβάλλον
και την ποιότητα ζωής. Να διαµορφώσεις µια εισήγηση
µε την οποία θα παρουσιάσεις τις επιπτώσεις της
υπερκατανάλωσης στον άνθρωπο και το φυσικό
περιβάλλον προτείνοντας και τρόπους αντιµετώπισής
τους. (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

1.
2.

3.
4.
5.
6.

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζόµενους)
Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά (ηµεροµηνία,
εξεταζόµενο µάθηµα). Τα θέµατα να µην τα αντιγράψετε στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Καµιά άλλη
σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο
και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης : Μια (1) ώρα µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΕΤΑΡΤΗ 2 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ενόψει της νέας χιλιετίας, το ανθρώπινο γένος είναι
υποχρεωµένο να σχεδιάσει ένα νέο εκπαιδευτικό σύστηµα
και να διαµορφώσει τους όρους ενός νέου πολιτισµού. Και
είναι υποχρεωµένο να το πράξει τούτο -επιτρέψτε µου να
επισηµάνω- όχι γιατί το εκπαιδευτικό σύστηµα και ο
πολιτισµός του παρελθόντος απέτυχαν, αλλά διότι άλλαξε η
κοινωνία. Τίποτε από όσα ο άνθρωπος µπορεί να σκεφθεί
και να δηµιουργήσει -αν πρόκειται να καταστεί βιώσιµο- δεν
είναι δυνατό να υπάρξει ερήµην της κοινωνίας. Αλλάζουν οι
κοινωνικές συνθήκες; Αλλάζουν, επίσης, οι ιδέες, οι
πεποιθήσεις, οι µορφές της τέχνης, οι επιστηµονικές
αντιλήψεις και ούτω καθεξής.
Σήµερα η συζήτηση για την κοινωνική αλλαγή
επικεντρώνεται στο αίτηµα για συνεργασία και συνύπαρξη
των λαών, στην προσπάθεια να οδηγηθούµε από ένα πλήθος
µικρών και µεγάλων κοινωνικών συνόλων σε µια ενιαία
κοινότητα ανθρώπων. Το πιο απτό και προχωρηµένο δείγµα
δηµιουργίας στην εποχή µας µιας ευρύτερης από τον
παραδοσιακό τύπο κράτους κοινωνίας είναι ασφαλώς η
Ευρωπαϊκή Ένωση. Το εγχείρηµα, βέβαια, δεν είναι νέο στην
ιστορία. Τηρουµένων των αναλογιών, τόσο κατά το απώτερο
όσο και κατά το πρόσφατο παρελθόν, επιχειρήθηκε να
δηµιουργηθούν µεγάλοι κοινωνικοί σχηµατισµοί. Έτσι, τον
4ο αιώνα π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος κατόρθωσε να
συνενώσει πολλές κοινωνίες ανθρώπων σε ένα ενιαίο
κράτος, ενώ µόλις τον περασµένο αιώνα δηµιουργήθηκαν οι
συνασπισµοί
της
Σοβιετικής
Ένωσης
και
της
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Γιουγκοσλαβίας. Η µοίρα όλων αυτών των προσπαθειών
ήταν κοινή: κάποια στιγµή να διαλυθούν εις τα εξ ων
συνετέθησαν.
Εκείνο, ωστόσο, που χαρακτηρίζει την προσπάθεια
δηµιουργίας µιας ενιαίας κοινότητας ανθρώπων στην εποχή
µας -και µπορεί να δικαιολογήσει την αισιόδοξη πεποίθηση
ότι η συνένωση των ανθρώπων που οικοδοµείται σήµερα δεν
θα έχει την ίδια τύχη µε τους κοινωνικούς συνασπισµούς του
παρελθόντος- είναι ο τρόπος µε τον οποίο συντελείται αυτή.
Εν αντιθέσει προς το βίαιο, επαναστατικό και κατασταλτικό
τρόπο, µε τον οποίο επιχειρήθηκε κατά το παρελθόν η
διαµόρφωση της νέας µορφής της κοινωνίας, σήµερα αυτή
επιδιώκεται µε συναινετικές διαδικασίες. Η συγκρότηση και
η λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ορισµένως, έχουν
οικοδοµηθεί -και συνεχίζουν να οριοθετούνται- µέσα από
συνεννοήσεις, διαπραγµατεύσεις και κοινές αποφάσεις.
Όσο, όµως, και αν δικαιούται να αισιοδοξεί κανείς ότι
µε τον ειρηνικό και συναινετικό αυτόν τρόπο η Ευρώπη
οδηγείται σταθερά σε µια ενιαία κοινότητα πολιτών, δεν
µπορεί παρά να τρέφει κάποια ανησυχία για το είδος της
κοινωνίας που θα διαµορφωθεί και, ειδικότερα, για την
πνευµατική υφή της. Προσωπικά προβλέπω αφενός µεν ότι η
σχεδιαζόµενη µορφή εκπαίδευσης, όσο και αν τυπικά θα
καλύπτει ολόκληρη την κοινωνία της Ενωµένης Ευρώπης,
στην πραγµατικότητα θα αναδείξει µεγάλες ανισότητες,
αφετέρου δε ότι ο ευρωπαϊκός πολιτισµός θα οδηγηθεί σε
µια προοδευτική άµβλυνση, που ενέχει τον κίνδυνο του
εκφυλισµού τελικώς.
Είναι λογικό, συγκεκριµένα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, στην
προοπτική µιας ενιαίας κοινωνίας πολιτών, να αναζητεί τη
θέσπιση ενός κοινού τύπου εκπαίδευσης, όπως ως τώρα σε
µια εθνική κρατική οντότητα, στην Ελλάδα λόγου χάρη,
ισχύει το αυτό εκπαιδευτικό σύστηµα σε όλη την επικράτειά
της · δεν υφίστανται άλλοι νόµοι για την εκπαίδευση των
πολιτών των Αθηνών, άλλοι νόµοι για την εκπαίδευση των

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

πολιτών της Θεσσαλονίκης, άλλοι για την εκπαίδευση των
πολιτών της Κρήτης και ούτω καθεξής.
Θεοδόσης Πελεγρίνης,
«Ασκήσεις Φιλοσοφίας για τη ζωή και την τέχνη»,
εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, (∆ιασκευή)

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας µια περίληψη του
κειµένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε µε 70-80 λέξεις το νόηµα του παρακάτω
αποσπάσµατος του κειµένου: «Όσο όµως και αν
δικαιούται ... για την πνευµατική υφή της».
Μονάδες 10
Β2. Να προσδιορίσετε το είδος του συλλογισµού που
χρησιµοποιεί ο συγγραφέας στην πρώτη παράγραφο του
κειµένου και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β3. Να γράψετε ένα συνώνυµο για καθεµιά από τις
παρακάτω λέξεις του κειµένου: απτό, εγχείρηµα,
συνασπισµός, συντελείται, ενέχει.
Μονάδες 5
Β4. Να εντοπίσετε δύο σηµεία του κειµένου στα οποία ο
συγγραφέας κάνει µεταφορική χρήση της γλώσσας.
Μονάδες 5
Γ. Το επόµενο φύλλο της εφηµερίδας του σχολείου σας είναι
αφιερωµένο σε κάποιο εκπαιδευτικό πρόγραµµα της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συµµετέχοντας στο πρόγραµµα
αυτό να γράψετε ένα άρθρο σχετικά µε τους σκοπούς και
τις αξίες εκείνης της εκπαίδευσης που θα βοηθήσει τους
νέους ανθρώπους να ενταχθούν συνειδητά στην
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

κοινότητα των Ευρωπαϊκών λαών και να συµβάλουν
στην ενίσχυση της ενότητάς της (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζόµενους)
1. Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά (ηµεροµηνία,
εξεταζόµενο µάθηµα). Τα θέµατα

να µην τα αντιγράψετε στο

τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Καµιά άλλη
σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο και
τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
4. Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
5. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: µετά τη 10η πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2004
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ένας ξένος συγγραφέας έχει κάνει την παρατήρηση ότι,
αν ο ∆άσκαλος δεν πλουτίζει ούτε ανακαινίζει τα
επιστηµονικά του εφόδια και τις επαγγελµατικές του
δεξιότητες, είναι γιατί έχει να κάνει πάντοτε µε παιδιά,
ανώριµους δηλαδή και µε περιορισµένη ικανότητα
ανθρώπους, που εύκολα δεσπόζει στον κύκλο τους.
Εποµένως, του λείπει ο «ανταγωνισµός» µε οµοίους του, που
είναι πάντοτε έτοιµοι και πολλές φορές ικανοί να του
αµφισβητήσουν την υπεροχή, όπως συµβαίνει στα άλλα
επαγγέλµατα. ∆εν χρειάζεται να «πολεµήσει» σκληρά και
προς σκληρούς αντιπάλους, σαν τους βιοπαλαιστές· µέσα
στην τάξη είναι ο «ένας», «ο παντογνώστης», «ο
φωτισµένος». Ποια δύναµη και ποια σοφία µπορούν ν’
αντιπαρατάξουν στο «πνεύµα» του οι µικροί µαθητές; Και
για τούτο επαναπαύεται στα λιγοστά πνευµατικά του
κεφάλαια.
Αξιοπρόσεχτη η παρατήρηση. ∆εν αληθεύει όµως στη
δική µας εποχή. Γιατί σήµερα και τα παιδιά είναι πολύ
διαφορετικά από άλλοτε και ο αέρας, το «κλίµα» του
σχολείου έχει αλλάξει. Παλαιότερα ο µαθητής περίµενε να
φωτιστεί αποκλειστικά και µόνο από το ∆άσκαλό του.
Σήµερα οι πηγές των πληροφοριών έχουν πολλαπλασιαστεί
σε βαθµό εκπληκτικό και οι κρουνοί τους (η εφηµερίδα, το
περιοδικό, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση) ρέουν µέσα στο
σπίτι. Μπορεί λοιπόν ο µαθητής, ανάλογα µε τη δύναµη και
την όρεξή του, να προµηθεύεται ελεύθερα και απεριόριστα
«ειδήσεις» από όλες τις περιοχές της ανθρώπινης
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

περιέργειας:
ιστορικές,
γεωγραφικές,
βιολογικές,
ανθρωπολογικές,
φυσικής,
χηµείας,
κοσµογραφίας,
ηλεκτρολογίας, κάθε λογής «τεχνικής».
Έπειτα, το σηµερινό «παιδί» έχει λευτερωθεί από τους
«κληρονοµικούς» ενδοιασµούς, τις πλεγµατικές αναχαιτίσεις
που παλαιότερα έκαναν το µαθητή να σκύβει παθητικά το
κεφάλι και να δέχεται αδιαµαρτύρητα την «αυθεντία» του
∆ασκάλου, του οποιουδήποτε ∆ασκάλου. Σηκώνεται και
διατυπώνει µε θάρρος προς κάθε κατεύθυνση τις απορίες, τις
αντιρρήσεις, τις δικές του γνώµες. Και επειδή σήµερα σειέται
παντού το κοινωνικό έδαφος από τα προβλήµατα που έχουν
γεννήσει οι οικονοµικές εξελίξεις και οι πολιτικές ζυµώσεις
σε όλες τις χώρες του κόσµου, η «αµφισβήτηση» έχει εισβάλει
στα σχολεία και έχει κάνει δύσκολο το έργο του ∆ασκάλου.
Πάρε το λοιπόν απόφαση. ∆εν είσαι πια ο «τυχερός»
∆άσκαλος των αρχών του αιώνα µας, που ήξερε και πίστευε
«ακριβώς» (ή περίπου ακριβώς) όσα περίµεναν να ακούσουν
από αυτόν τα ολιγαρκή και ντροπαλά παιδιά του σχολείου
εκείνης της εποχής. Είσαι (οφείλεις να είσαι, δεν µπορείς
παρά να είσαι) ο ∆άσκαλος ενός άλλου καιρού κι ενός
άλλου κόσµου, που πρέπει να πλησιάσεις µια ταραγµένη
νεότητα, ορµητική και απαιτητική, και να τη βοηθήσεις να
βρει το δρόµο της.
Πρόσεξε πόσο συγκρούονται οι γνώµες των συναδέλφων
σου,
όταν
χαρακτηρίζουν
τη
σηµερινή
Νεότητα
συγκρίνοντάς την µε την παλαιότερη.
Σπάνια βρίσκεται κανείς να την εγκωµιάσει. Οι πιο
πολλοί την κατηγορούν ότι έχασε τη φιλοπονία, το
φιλότιµο, τη ντροπή, τις αρετές που κάνουν τον νέο
άνθρωπο συµπαθητικό, αγαπητό.
Μη βιαστείς να συµφωνήσεις µαζί τους. Εσύ να κάνεις
προσεχτικές παρατηρήσεις και να σχηµατίσεις τη δική σου
γνώµη.
—Πώς;— Αυτό είναι το µυστικό σου. Πάντως, όχι µε
απειλές και µε λοιδορίες ούτε µε ειρωνείες και σαρκασµούς.
Αλλά µε την πειθώ, που είναι τόσο πιο αποτελεσµατική, όσο
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

επιχειρείται πιο πολύ µε το ζωντανό παράδειγµα, παρά µε
τα άψυχα λόγια. Πρώτα όµως να κερδίσεις την εµπιστοσύνη
του Νέου.
(Ε. Π. Παπανούτσος, «Η Παιδεία το µεγάλο µας πρόβληµα»,
Αθήνα 1976, ∆ιασκευή )

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειµένου που σας δόθηκε (80-100 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Σε µια παράγραφο 70-80 λέξεων να διατυπώσετε την
άποψή σας για το περιεχόµενο του παρακάτω
αποσπάσµατος: «Σήµερα οι πηγές των πληροφοριών
έχουν πολλαπλασιαστεί σε βαθµό εκπληκτικό και οι
κρουνοί τους (η εφηµερίδα, το περιοδικό, το
ραδιόφωνο, η τηλεόραση) ρέουν µέσα στο σπίτι».
Μονάδες 5
Β2. Να βρείτε τη δοµή και τους τρόπους ανάπτυξης της
δεύτερης παραγράφου.
Μονάδες 5
Β3. Ποια είναι η συλλογιστική πορεία (παραγωγική –
επαγωγική)
του
παρακάτω
συλλογισµού;
Να
δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
- όπου απουσιάζει ο ανταγωνισµός, ο άνθρωπος δεν
πλουτίζει τα εφόδιά του.
- σε παλαιές εποχές απουσίαζε ο ανταγωνισµός.
Άρα, ο άνθρωπος σε παλιές εποχές δεν πλούτιζε τα
εφόδιά του.
Να αξιολογήσετε τον παραπάνω συλλογισµό ως προς
την αλήθεια, την εγκυρότητα και την ορθότητά του.
(Να θεωρήσετε ότι οι προκείµενες ανταποκρίνονται
στην πραγµατικότητα).
Μονάδες 8

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Β4. α. Αφού λάβετε υπόψη τη σηµασία που έχουν οι
παρακάτω φράσεις στη δεύτερη παράγραφο του
κειµένου, να σηµειώσετε στο τετράδιό σας σε ποιες από
αυτές η γλώσσα λειτουργεί αναφορικά και σε ποιες
ποιητικά.
i. ... σήµερα τα παιδιά είναι διαφορετικά.
ii. ...το «κλίµα» του σχολείου έχει αλλάξει.
iii. ...ο µαθητής περίµενε να φωτιστεί από το ∆άσκαλο.
iv. ... οι κρουνοί ρέουν µέσα στο σπίτι.
Μονάδες 4
β. παντογνώστης, αποκλειστικά, εκπληκτικό:
Να αναλύσετε τις λέξεις στα συνθετικά τους και από το
δεύτερο συνθετικό της κάθε λέξης να σχηµατίσετε µια
δική σας (απλή ή σύνθετη) λέξη.
Μονάδες 3
Γ. Ως τελειόφοιτος να γράψεις ένα άρθρο 400-500 λέξεων
για την τοπική εφηµερίδα. Στο άρθρο αυτό, µε βάση τη
σχολική σου εµπειρία, να αναφέρεις τι προσφέρει το
σχολείο για την αντιµετώπιση του καθηµερινού
καταιγισµού των πληροφοριών και την ένταξη των
τελειοφοίτων στην κοινωνία. Ποιες αλλαγές θα πρότεινες
για τη βελτίωση αυτών των προσφορών του σχολείου;
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
1.
2.

3.
4.
5.
6.

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζοµένους)
Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά (ηµεροµηνία,
εξεταζόµενο µάθηµα). Τα θέµατα να µην τα αντιγράψετε στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Καµιά άλλη
σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο
και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης : µετά τη 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΙΟΥNΙΟΥ 2004
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ
ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ένα σηµαντικό πρόβληµα που αντιµετωπίζει ο
σηµερινός κόσµος είναι το πρόβληµα του παρελθόντος. Τι θα
γίνει; Θα συνεχίσει τον καθιερωµένο διάλογο του εκάστοτε
παρόντος µε το παρελθόν, θα αναγνωρίσει πως αυτό το
παρελθόν περικλείει και εκφράζει εύγλωττα µιαν αξία
απολύτως έγκυρη και αναγκαία για τη σηµερινή
πραγµατικότητα ή θα το απορρίψει;
Φαίνεται πως η εποχή µας προτιµά να απορρίψει το
παρελθόν. Κάθε µέρα που περνάει, η φωνή του παρελθόντος
εξασθενεί, αποµακρύνεται για τους περισσότερους από εµάς
που επιδιώκουµε να ζήσουµε την εποχή µας και σπάνια
σκεφτόµαστε να πάµε αντίθετα στο ρεύµα... Κάθε µέρα που
περνάει, το παρελθόν ως Ιστορία, ως Τέχνη, ως στοχασµός,
ως αποκάλυψη του µυστηρίου µέσα µας και γύρω µας δεν
µας λέει τίποτε. Επισκεπτόµαστε ένα µουσείο και φεύγουµε
από εκεί ασυγκίνητοι. Τριγυρνούµε σε µια πολιτεία που το
παρελθόν την έχει ανυψώσει σε µνηµείο κάλλους και
Ιστορίας, και δε µένει ξύπνια µέσα µας παρά µια
κοντόφθαλµη και δυσκίνητη περιέργεια ή, το χειρότερο, µια
καταγέλαστη
µαταιοδοξία
πως
βρισκόµαστε,
πως
γνωρίζουµε, πως σκεφτήκαµε τη φηµισµένη αυτή πολιτεία.
Αλλά βαθύτερα, αυτή η πολιτεία για µας δεν έχει φωνή, δεν
έχει φυσιογνωµία, δεν µας φέρνει κανένα µήνυµα. Το
παρελθόν της αποµένει για τον εσωτερικό µας κόσµο βουβό.
Αποφασίζουµε να διαβάσουµε ένα παλιό βιβλίο και το
εγκαταλείπουµε µετά από ανάγνωση κάµποσων σελίδων. ∆εν
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

µας λέει τίποτε. Με λίγα λόγια, ο κόσµος που ζούµε έχει
χάσει και τη γεύση του παρελθόντος και την προθυµία ή την
υποµονή που χρειάζεται για να το κατακτήσει.
Απορρίπτεται, λοιπόν, το παρελθόν ως πείρα, ως
απαραίτητη για την ολοκλήρωση της τρέχουσας ζωής
µαθητεία σ’ αυτή την πείρα, απορρίπτεται ως αξία σταθερή,
πολυδύναµη και ανεπανάληπτη για την κρίση της µοίρας του
σηµερινού
ανθρώπου;
Φαίνεται
πως
ουσιαστικά
απορρίπτεται.
Η γενιά που ανεβαίνει τώρα στο προσκήνιο είναι µια
γενιά
αγέρωχη,
άκαµπτη,
µια
γενιά
κυριολεκτικά
ριζοσπαστική. Η στάση που παίρνει αντίκρυ στην Ιστορία,
στην Τέχνη και γενικότερα αντίκρυ στο παρελθόν είναι
αρνητική.
Μια
τέτοια
στάση,
όµως,
οδηγεί
σε
οπισθοδρόµηση.
Θεσµοί που δοκιµάστηκαν στο παρελθόν επί αιώνες,
που καθιερώθηκαν µε αίµα πολύ, έχουν πια διαβρωθεί. Η
οικογένεια, που ήταν η ζεστή φωλιά όπου πλάθονταν κι
οπλίζονταν ο άνθρωπος, κάθε µέρα γίνεται και πιο σκιώδης.
Ο τρόπος ζωής που είχε το παρελθόν κληροδοτήσει από
γενιά σε γενιά – τιµιότητα, ντροπή, αξιοπρέπεια και
κοινωνική συνεργασία – κινδυνεύει και αναιρείται
καθηµερινά από την πρακτική της εποχής µας. Το παρελθόν,
ως αυθεντία, ως πηγή κανόνων βίου, υποφέρει από δεινή
αµφισβήτηση.
Τι συµβαίνει λοιπόν; Οι αποκρίσεις που ερµηνεύουν το
τροµερό αυτό φαινόµενο είναι ποικίλες. Άλλοι µάς λένε πως
αρνούµενοι το παρελθόν µας πραγµατοποιούµε την αξία της
ελευθερίας. Και λησµονούν πως η ελευθερία έχει κανόνες
που σήµερα έχουν καταργηθεί. Μας λένε ακόµη πως το
παρελθόν αυτό ήταν κίβδηλο και πως πρέπει κάποτε, σε
µιαν εποχή επαναστατική όπως η δική µας εποχή, να
ανανεωθεί η ζωή αναβαπτιζόµενη σε
αυτό που είναι
αλήθεια. Πώς συµβαίνει, όµως, να θεωρείται σήµερα ως
αληθινό ό,τι είναι βλάσφηµο για τον άνθρωπο, αγενές,
απρεπές, ανήθικο και βάρβαρο; Η καλοσύνη, λοιπόν, και η
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

εντιµότητα δεν δικαιούνται να συµπαρακαθήσουν στην
τράπεζα της αλήθειας, και µάλιστα επικεφαλής;
Υπάρχει και µια άλλη ερµηνεία: Πάµε προς τη
δηµιουργία ενός νέου τύπου ζωής. Η απόκριση έχει µιαν
εγωιστική αφέλεια µοναδική. Η Ιστορία ως τώρα γνώρισε
πολλούς τρόπους ζωής – αλλιώς ζούσε ο αρχαίος Έλληνας
λ.χ., αλλιώς ο Βυζαντινός, αλλιώς ο Ευρωπαίος του
Μεσαίωνα, αλλιώς ο προπολεµικός άνθρωπος.
Αλλά όλοι αυτοί οι νέοι τρόποι – εκδοχές της ζωής, δεν
αρνούνταν το παρελθόν. Απλούστατα, ασκούσαν το
πρωταρχικό ανθρώπινο χρέος να κρίνουν αυτό το παρελθόν
και να τοποθετούνται υπεύθυνα και δηµιουργικά αντίκρυ
του.
Σήµερα, αντίθετα, ζούµε σ’ εποχή άκριτης απόρριψης
των πάντων. Με τι προζύµι θα πλαστεί η νέα αυτή, η
πολυθρύλητη ζωή;
Τα πράγµατα γίνονται κυριολεκτικά δραµατικά για
έθνη που διαθέτουν παρελθόν χιλιετηρίδων, όπως είναι το
δικό µας έθνος. Εδώ και η ευθύνη, εθνική και προσωπική,
και η δοκιµασία και το χρέος είναι πιο βαριά, πιο επίµονα.
Τι θα κάνει, πώς θα σταθεί υπεύθυνα το δικό µας έθνος
αντίκρυ στο παρελθόν του; Ιδού ένα ερώτηµα που πρέπει
σοβαρά κι επίµονα να µας βασανίσει. Τι θα κάνει µ’ αυτό το
απροσµέτρητο βάρος της Ιστορίας του; Πώς θ’ αντέξει στην
πίεση της εποχής και πώς θα ζήσει µε ευθύνη και συνέχεια το
παρόν του;
Κώστας Τσιρόπουλος, «Αυτοψία µιας εποχής» Εκδόσεις των
Φίλων, (∆ιασκευή)

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας µια περίληψη του
κειµένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε 80-100 λέξεις το περιεχόµενο του
παρακάτω αποσπάσµατος του κειµένου: «Άλλοι µάς
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

λένε πως αρνούµενοι το παρελθόν µας πραγµατοποιούµε
την αξία της ελευθερίας. Και λησµονούν πως η
ελευθερία έχει κανόνες που σήµερα έχουν καταργηθεί».
Μονάδες 10
Β2. Με ποια συλλογιστική πορεία αναπτύσσεται η έκτη
παράγραφος του κειµένου («Θεσµοί ... αµφισβήτηση»);
Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β3. Να σχηµατίσετε µία πρόταση µε καθεµιά από τις
παρακάτω λέξεις του κειµένου:
εύγλωττα, στοχασµός, δυσκίνητη, αναιρείται, κίβδηλο.
Μονάδες 5
Β4. Τι επιδιώκει ο συγγραφέας µε τη χρήση των ερωτήσεων
στην τελευταία παράγραφο του κειµένου;
Μονάδες 5
Γ. Με αφορµή την άποψη του δοκιµιογράφου ότι ο
σηµερινός άνθρωπος δεν επικοινωνεί πλέον µε τις
παραδοσιακές αξίες του παρελθόντος, να συντάξετε ένα
κείµενο στο οποίο να επισηµαίνετε τους κινδύνους που
εγκυµονεί η έλλειψη αυτής της επικοινωνίας. Στη
συνέχεια, να προτείνετε τρόπους µε τους οποίους θα
µπορέσει ο άνθρωπος και ιδιαίτερα ο σηµερινός νέος να
συµφιλιωθεί µε το παρελθόν και τις ρίζες του (500-600
λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Ο∆ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ
1. Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά (ηµεροµηνία,
εξεταζόµενο µάθηµα). Τα θέµατα να µην τα αντιγράψετε στο
τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως, µόλις σας παραδοθούν. Καµιά άλλη
σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο και
τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
4. Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
5. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΙΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2005
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Τέτοια συμπύκνωση πεθυμιάς και νοσταλγίας νιώθεις
αναπνέοντας τον αγέρα τούτο του Ή τον 1 . Όλοι σχεδόν οι
αρχηγοί του εγγλέζικου έθνους τους τελευταίους αιώνες
πέρασαν εδώ μέσα, στους τοίχους τούτους και τις
πρασινάδες, την παιδική κι εφηβική τους ηλικία, και τούτες
οι κλειστές αυλές κι οι τριζοκοπούσες παμπάλαιες σκάλες
και το γιασεμί τούτο που ανθίζει στις δοξαρωτές πόρτες θά
’μειναν σε όλη τους τη ζωή η μεγάλη τους αγιάτρευτη
νοσταλγία.
[…]
Νιώθεις πως εδώ, στη μικρή τούτη φημισμένη πολιτεία
όπου αναθρέφεται η εγγλέζικη αριστοκρατία, το ελληνικό
πνέμα, φωτεινό, τολμηρό κι ισορροπημένο, συνεχίζει
εξόριστο στην υπερβόρεια ομίχλη το εξαίσιο έργο του.
Περνώ ένα μικρό γιοφυράκι ποταμού, φτάνω στον
ανοιχτό χώρο, όπου οι μεγάλοι μαθητές με τα ουρανιά και τ’
άσπρα κασκέτα, παίζουν γκολφ. Ωραία λιγνά κορμιά, χάρη
και δύναμη, πειθαρχημένη ορμή, χαρά στο μάτι να βλέπει
και στο νου να συλλογιέται πως με την άσκηση τα κορμιά
τούτα γίνουνται καλοί αγωγοί για να περνάει το πνέμα.
Κάποτε ένας Ανατολίτης σοφός είδε μερικούς
σκοινοβάτες να πραγματοποιούν με τα κορμιά τους τις πιο
επικίντυνες τόλμες· και ξέσπασε στα κλάματα. «Γιατί κλαις;»
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

τον ρώτησαν. «Γιατί συλλογιέμαι» αποκρίθηκε ο σοφός «πως
αν, όπως γυμνάζουμε έτσι τα σώματά μας, γυμνάζαμε και
την ψυχή μας, τι θάματα θα μπορούσαμε να κάμουμε!»
Εδώ όμως, στο Ή τον, ο θεατής δεν μπορεί να ξεσπάει σε
κλάματα. Γιατί μήτε καταπληχτικούς σκοινοβατικούς άθλους
θα δει, μήτε κι η ψυχή μένει, μέσα σε τέτοια ευλύγιστα
κορμιά,
ακαλλιέργητη.
Υπάρχει
μέτρο,
ισορροπία,
παράλληλη καλλιέργεια σάρκας και νου σε ανθρώπινη
κλίμακα. Ελληνική αρμονία.
Τα σπορτ κι οι κλασικές σπουδές είναι στο Ή τον οι δυο
παράλληλοι αδερφωμένοι δρόμοι της αγωγής. Όχι όμως
σπορτ ατομικά —ακόντιο, πήδημα, δίσκος— παρά σπορτ
ομαδικά: λεμβοδρομίες, κρίκετ, τένις, φουτμπόλ.
Τα ομαδικά παιχνίδια υπηρετούν μεγάλο ηθικό σκοπό:
σε συνηθίζουν να υποτάξεις την ατομικότητά σου σε μια
γενική ενέργεια. Να μη νιώθης πως είσαι άτομο ανεξάρτητο,
παρά μέλος μιας ομάδας. Να υπερασπίζεσαι όχι μονάχα την
ατομική σου τιμή παρά ολόκληρη την τιμή της ομάδας όπου
ανήκεις: σχολή, Πανεπιστήμιο, πόλη, έθνος. Έτσι, από
σκαλοπάτι σε σκαλοπάτι, το παιχνίδι μπορεί να σε ανεβάσει
στις πιο αψηλές κι αφιλόκερδες κορυφές της ενέργειας.
[…]
Στα σπορτ δε γυμνάζεις το σώμα σου μονάχα· γυμνάζεις,
πάνω απ’ όλα, την ψυχή σου. «Στα τεραίν του Ή τον, είπε
πολύ σωστά ο Ουέλιγκτον 2 , κερδήθηκε η μάχη του Βατερλό.»
(Νίκος Καζαντζάκης, Ταξιδεύοντας - Αγγλία, Αθήνα 1962)

1. Ήτον: Φημισμένο Κολέγιο της Μεγάλης Βρετανίας.
2. Ουέλιγκτον: Άγγλος στρατηγός ο οποίος έμεινε γνωστός για τη
νίκη του επί του Ναπολέοντα στη μάχη του Βατερλό.

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (70-90 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων να διατυπώσετε την
άποψή σας για το περιεχόμενο του πιο κάτω
αποσπάσματος: «Στα σπορτ δε γυμνάζεις το σώμα σου
μονάχα· γυμνάζεις, πάνω απ’ όλα, την ψυχή σου. ‘Στα
τεραίν του Ή τον, είπε πολύ σωστά ο Ουέλιγκτον,
κερδήθηκε η μάχη του Βατερλό’».
Μονάδες 10
Β2. Να επισημάνετε τα δομικά στοιχεία της έβδομης
παραγράφου («Τα ομαδικά παιχνίδια … κορυφές της
ενέργειας»).
Μονάδες 5
Β3. Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις πιο
κάτω λέξεις του κειμένου:
πραγματοποιούν, ευλύγιστα, ακαλλιέργητη, αφιλόκερδες,
γυμνάζεις.
Μονάδες 5
Β4. αριστοκρατία, σκοινοβατικούς, ισορροπία, λεμβοδρομίες,
συνηθίζουν:
Από το δεύτερο συνθετικό των πιο πάνω λέξεων να
σχηματίσετε μια νέα σύνθετη λέξη.
Μονάδες 5
Γ. Στα πυκνοκατοικημένα αστικά κέντρα μειώνονται
σταδιακά οι χώροι ομαδικής ψυχαγωγίας και άθλησης. Στο
πολιτιστικό κέντρο του δήμου σας καλείστε, ως
εκπρόσωπος των μαθητών και χρήστης αυτών των χώρων,
να επισημάνετε σε μια ομιλία σας 500-600 λέξεων τη
σημασία του ομαδικού παιχνιδιού στην ψυχική και
σωματική διαμόρφωση και στη μελλοντική κοινωνικοποίηση
των εφήβων.
Μονάδες 50
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

1.
2.

3.
4.
5.
6.

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Τα θέματα να μην τα αντιγράψετε στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Καμιά άλλη
σημείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο
και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης : μετά τη 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2005
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Όσο προχωρεί ο άνθρωπος στην ηλικία και αποκτά
μεγαλύτερη πείρα της ζωής, τόσο τείνει να παραδεχτεί (άλλο
θέμα, αν τελικά το καταφέρνει) ότι πρέπει να περιορίζει τις
αξιώσεις του και να μη περιμένει από τούτο τον κόσμο
περισσότερα από όσα είναι δυνατόν να του παραχωρηθούν.
Σ’ αυτή τη δυσάρεστη αλλά σώφρονα παραδοχή έχουν από
την ανώνυμη και την επώνυμη θυμοσοφία 1 δοθεί πολλές
αποφθεγματικές διατυπώσεις που χάρη στη λακωνικότητά
τους μένουν στη μνήμη και εύκολα περνούν από στόμα σε
στόμα − απόδειξη ότι εκφράζουν ένα πολύτιμο θησαύρισμα
της ανθρώπινης συνείδησης:
«Βέλτιον το μη χείρον» 2
«Το καλύτερο είναι εχθρός του καλού»
«Στέργε 3 τα παρόντα»
«Μηδέν άγαν» 4 κτλ. κτλ.
Μέσα στις αδυναμίες του ανθρώπου είναι, φαίνεται, και
αυτό το ασυγκράτητο, το ακαταμάχητο «πλέον έχειν» που
δεν τον αφήνει να ικανοποιηθεί ποτέ με ό,τι αξιώθηκε να
αποκτήσει, αλλά διαρκώς τον σπρώχνει να κερδίσει
περισσότερα, να βολευτεί καλύτερα, να πάει παραπάνω από
κει που βρίσκεται, είτε για την οικονομική ευμάρεια και την
κοινωνική προβολή πρόκειται, είτε για την επαγγελματική
σταδιοδρομία και την πολιτική δύναμη. Σε βαθμό που
γίνεται στο τέλος αξιοδάκρυτα δυστυχής. ∆εν χαίρεται αυτό
που του δόθηκε ως αμοιβή του μόχθου του ή ως δωρεά μιας
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

καλής σύμπτωσης. Ζητάει κι άλλο. Έπειτα κι άλλο. Και πάλι
άλλο... χωρίς σταματημό, χωρίς να πει επιτέλους «φτάνει»!
[...]
∆εν καταδικάζουμε, δεν είναι νοητό να καταδικάσει
κανείς τη φιλότιμη προσπάθεια του ανθρώπου να βελτιώσει
τους όρους της ζωής του, της ατομικής και της συλλογικής.
Προσπάθεια που απαιτεί θάρρος, μόχθο, θυσίες. Η παραίτηση απ’
αυτό τον ευγενικό αγώνα, είτε σε αδιαφορία και οκνηρία οφείλεται
είτε στην επιδίωξη εύκολων ικανοποιήσεων, είναι πάντοτε τεκμήριο
ζωτικής ανεπάρκειας ή ηθικής αβελτηρίας5.
Αλλά το θέμα μας δεν είναι αυτό⋅ εμείς υπογραμμίσαμε τη
φθορά −φθορά σωματική και ψυχική− που φέρνει η ανυπομονησία,
το λαχάνιασμα, ο «πανικός προς τα εμπρός», προς την
ολοένα μεγαλύτερη και πιο εντυπωσιακή ανάδειξη, από
ακόρεστη φιλοδοξία, πλεονεξία, αλαζονία. Και τούτο για
δύο λόγους. Επειδή ένας τέτοιος χαρακτήρας πρώτα μπορεί,
από το πάθος του παρασυρμένος, να κάνει είδωλό του την
«επιτυχία για την επιτυχία», οπότε θα βρεθεί πολύ κοντά σ’
έναν άλλο στόχο: στην «επιτυχία με όλα τα μέσα», θεμιτά
και αθέμιτα, χωρίς διάκριση και ηθικούς ενδοιασμούς. Και
δεύτερο κινδυνεύει, μέσα στη δίψα του θριάμβου «υπό
οποιουσδήποτε όρους», να γίνει παρανάλωμα 6 εκείνης της
ακαταγώνιστης υπεροψίας, που οι Αρχαίοι την ονόμαζαν
«ύβριν» και τη θεωρούσαν το πιο ολέθριο, το θανάσιμο
αμάρτημα του ανθρώπου. Και στις δύο περιπτώσεις ο
πλεονέκτης και αλαζών γίνεται ο ίδιος αίτιος της δυστυχίας
του.
Και αν ακόμα, χάρη στους (ηθικά) λοξούς δρόμους που
παίρνει για την ανάβασή του, κατορθώνει να κατακτά τη
μια κορυφαία θέση ύστερ’ από την άλλη, δεν πρόκειται ποτέ
να γνωρίσει την ευτυχία, γιατί ο ανέντιμος θρίαμβος δεν
αφήνει τη συνείδηση ήσυχη να τον χαρεί. (Όλους μπορούμε
να γελάσουμε και να αποσπάσουμε την επιδοκιμασία τους,
όχι τη συνείδησή μας.)
Έπειτα, ας μην ξεχνούμε ότι ο άνθρωπος που δεν βλέπει
ή δεν θέλει να αναγνωρίσει τα όριά του και να παραδεχτεί
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

το «μη περαιτέρω», χάνει τον αυτοέλεγχο και από στιγμή σε
στιγμή κινδυνεύει να παραπατήσει και να τσακιστεί. Οι
τραγικοί ήρωες, που έχει πλάσει το θέατρο του πολιτισμού
μας, αυτό το μοιραίο λάθος πλήρωσαν ακριβά. Έχασαν την
επίγνωση των ορίων τους, των ανθρώπινων ορίων. ∆εν κατάλαβαν
ότι κάποια βαθιά χαραγμένη γραμμή σημαδεύει ένα ανυπέρβλητο
σύνορο. Την αγνόησαν ή την περιφρόνησαν, και οι δείλαιοι7
πήδησαν την τάφρο. Τους είχε τυφλώσει το πάθος της δύναμης,
του πλούτου, της δόξας. Όταν αντιλήφθηκαν τη μωρία τους,
ήταν αργά: η ευτυχία είχε γλυστρήσει μέσ’ από τα χέρια
τους, η ζωή με τις χαρές της είχε φύγει ανεπιστρεπτί...
(Ε. Π. Παπανούτσος, Οι δρόμοι της ζωής. ∆οκίμια,
Εκδ. Νόηση, Αθήνα 2003, σελ. 235-236, 238-239)
_________________
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Α.

Η πρακτική φιλοσοφία, η φιλοσοφία της καθημερινότητας.
Είναι καλύτερο αυτό που δεν είναι χειρότερο.
Να δέχεσαι, να αρκείσαι.
Τίποτε καθ’ υπερβολήν.
Ανεπάρκεια, διανοητική νωθρότητα, ανοησία, αμυαλιά.
Αυτό που καταστρέφεται, που καίγεται.
Ταλαίπωροι, άθλιοι, ελεεινοί.
Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε 80-100 λέξεις το περιεχόμενο του
ακόλουθου αποσπάσματος του κειμένου: «(Όλους
μπορούμε να γελάσουμε και να αποσπάσουμε την
επιδοκιμασία τους, όχι τη συνείδησή μας.)»
Μονάδες 10
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Β2. Με ποια συλλογιστική πορεία (παραγωγική-επαγωγική)
αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος του κειμένου; (Όσο
προχωρεί ... «Μηδέν άγαν» κτλ. κτλ.). Να δικαιολογήσετε την
απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β3. Να σχηματίσετε πρόταση με καθεμιά από τις ακόλουθες
λέξεις του κειμένου: σώφρονα, ευμάρεια, οκνηρία,
ακόρεστη, επίγνωση.
Μονάδες 5
Β4. διατυπώσεις, παραίτηση, υπεροψία, περιφρόνησαν,
αντιλήφθηκαν: Από το δεύτερο συνθετικό των πιο
πάνω λέξεων να σχηματίσετε μια νέα σύνθετη λέξη.
Μονάδες 5
Γ.

Ως εκπρόσωπος του δεκαπενταμελούς συμβουλίου του
σχολείου σας έχετε αναλάβει να παρουσιάσετε σε
εκδήλωση του πολιτιστικού συλλόγου της περιοχής σας
τις απόψεις σας ως προς τη σχέση της ανθρώπινης πλεονεξίας με
τον υλικό ευδαιμονισμό και να προτείνετε τρόπους για την
αντιμετώπιση του φαινομένου. Η ομιλία σας δεν πρέπει να
ξεπερνά τα 10΄ (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Ο∆ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ
1. Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά
(ημερομηνία, εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε
τα θέματα στο τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο επάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν
επιτρέπεται να γράψετε καμιά άλλη σημείωση.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το
τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
4. Κάθε απάντηση επιστημονικά τεκμηριωμένη είναι
αποδεκτή.
5. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης : μετά την 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΙΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2006
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Έχει παρατηρηθεί ότι οι πέρα από τα κοινά μέτρα
δημιουργικοί άνθρωποι στον τομέα του πνεύματος έχουν
σιδερένιαν αντοχή και μπορούν να εργάζονται σκληρά χωρίς
να καταρρέουν από εξάντληση. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου
η παραγωγική τους ικανότητα, και ποσοτικά μόνο θεωρούμενη,
ως όγκος καθημερινής εργασίας σχεδόν χειρωνακτικής,
προκαλεί κατάπληξη. […] Ανεξάρτητα από την ποιότητα,
αυτή καθαυτή η ποσότητα της παραγωγής έχει κάτι το
υπεράνθρωπο — ξεπερνά κατά πολύ τις κοινές ανθρώπινες
δυνάμεις. […] Οι οκνηροί και ανέμελοι είναι στην ιστορία
του πνεύματος σπάνιοι· ο μεγάλος αριθμός αποτελείται από
ακαταπόνητους δουλευτάδες.
[…]
Η μεγάλη αντοχή του πνευματικού δημιουργού γεννιέται
και συντηρείται, κατά κύριο λόγο, από την ψυχή του. Η
φλογερή αγάπη προς το έργο του και η πίστη η αδιάσειστη
στον προορισμό αυτού του έργου είναι οι μεγάλες πηγές της
δύναμής του. Αυτές δεν τον αφήνουν (και στην περίπτωση
ακόμη της κλονισμένης υγείας) να λυγίσει. Ο άνθρωπος που
αγαπάει και πιστεύει αυτό που κάνει, ζει όρθιος με την ψυχή
του. Αυτή τον διατηρεί ακμαίο, νέο, δροσερό. Και επειδή
την αγάπη και την πίστη τη βρίσκει μόνο εκείνος που με
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ορισμένη πνευματική τοποθέτηση δίνει περιεχόμενο,
πρόγραμμα, νόημα στη ζωή του, και δικαίωση του μόχθου
του θεωρεί την εκτέλεση αυτού του προγράμματος (την
«πλήρωση του νοήματος» της ζωής), η πνευματική
τοποθέτηση είναι, σε τελευταίαν ανάλυση, το στοιχείο που
τροφοδοτεί την αντοχή του δημιουργού (απέναντι στη
φθορά που φέρνει ο κάματος, αλλά και απέναντι στους
κλυδωνισμούς της ζωής, στο φυσικό και στον ηθικό «πόνο»).
Ο κοινός άνθρωπος που δεν είναι κατά τον ίδιο τρόπο
τοποθετημένος, εύκολα εξαντλείται και καταρρέει όταν
χτυπηθεί από ένα ανεπάντεχο δεινό ή όταν η υπέρμετρη
δουλειά αρχίσει να φθείρει την υγεία του. Ο πνευματικά
τοποθετημένος δημιουργός δεν γκρεμίζεται εύκολα ούτε από
τη νόσο, ούτε από τα γερατειά, ούτε από τις απογοητεύσεις
και τα πένθη, τα ατυχήματα της ζωής, και όπως ο
πολυάσχολος και προκομμένος άνθρωπος δεν «ευκαιρεί»,
καθώς λέμε, ν’ αρρωστήσει, έτσι κι αυτός, με την προσήλωσή
του στο νόημα που έχει δώσει στη ζωή του, δεν «ευκαιρεί»
ούτε τον κόπο να αισθανθεί ούτε τη φθορά — και φτάνει
στο τέρμα του βίου σαν τον αθλητή που πέφτει επιτέλους
για να αναπαυθεί στη χαρά της νίκης.
[…]
Κατά βάθος πρόκειται για την πανίσχυρη ψυχική αντοχή
ενός εκλεκτού ανθρώπου που σύμφωνα με την πνευματική
του τοποθέτηση ξέρει να δίνει στα γεγονότα μια δική του
σημασία και να τα δαμάζει.
(Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, Β΄ έκδοση,
Αθήνα 1980, σελ. 320, 321-322, 323)

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (70-90 λέξεις).
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε 70-80 λέξεις το περιεχόμενο του
ακόλουθου αποσπάσματος από το κείμενο: «Ο άνθρωπος
που αγαπάει και πιστεύει αυτό που κάνει, ζει όρθιος
με την ψυχή του».
Μονάδες 10
Β 2 . «Η μεγάλη αντοχή [...] στη χαρά της νίκης». Στη
συγκεκριμένη παράγραφο να διερευνήσετε:
α. Ποιον τρόπο πειθούς επιστρατεύει ο συγγραφέας;
(Μονάδες 2)
β. Ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί; Να αναφέρετε ένα
παράδειγμα για κάθε περίπτωση. (Μονάδες 3)
Μονάδες 5
Β 3 . Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις πιο κάτω
λέξεις του κειμένου:
ακαταπόνητους, ανεπάντεχο, υπέρμετρη, προσήλωση, δαμάζει.
Μονάδες 5
Β 4 . Να αναφέρετε πέντε παραδείγματα μεταφορικής χρήσης
της γλώσσας από το κείμενο που σας έχει δοθεί.
Μονάδες 5
Γ.

Στο Πνευματικό Κέντρο του ∆ήμου σας πραγματοποιείται
εκδήλωση για παιδιά που προέρχονται από περιοχή της
χώρας η οποία έχει πρόσφατα πληγεί από φυσική
καταστροφή. Εκεί έχετε κληθεί ως εκπρόσωπος του σχολείου
σας να απευθύνετε σύντομη ομιλία. Τι θα αναφέρατε
σχετικά με την ψυχική δύναμη που απαιτείται για να
αντιμετωπίσουν τα παιδιά αυτά με αισιοδοξία το μέλλον
τους; Με ποιους τρόπους, κατά τη γνώμη σας, θα μπορούσε η
Πολιτεία να συμβάλει στην ανακούφισή τους; Η ομιλία σας
δεν πρέπει να ξεπερνά τα 10΄ (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά τη 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Ὁ φανατισμὸς εἶναι ἀπέραντη δύναμη μὲ διπλὸ πρόσωπο:
εὐεργετικὴ καὶ καταλυτική. Εἶναι δύσκολο νὰ τὸν ἀπορρίψει
κανεὶς χωρὶς συζήτηση. Ἂν συμβαίνει συχνὰ νὰ τὸν καταριούμαστε,
εἶναι γιατὶ γνωρίσαμε σχεδὸν μονάχα τὴν καταλυτική του
ἱκανότητα. Τὸν εὐεργετικὸ φανατισμὸ τὸν εἴδαμε σὰν κάτι
διαφορετικό: προσήλωση σ’ ἕνα χρέος ἢ σ’ ἕνα ὑψηλότατο ἰδανικό.
Καὶ δὲν τὸν ὀνομάσαμε τότε «φανατισμό». ∆ὲν μποροῦμε, ὡστόσο,
ἂν σωστὰ κρίνουμε, νὰ παραμερίσουμε τὶς ἀγαθὲς πλευρὲς τοῦ
φανατισμοῦ: τὸ πάθος γιὰ τὴν ἀλήθεια, τὸ πάθος γιὰ τὴν ἔρευνα,
τὸ πάθος γιὰ τὴν παιδεία, τὸ πάθος γιὰ τὴν εἰρήνη, ἀνθρώπινες
κορυφώσεις ποὺ δημιούργησαν ἥρωες καὶ μάρτυρες, τὴν
πινακοθήκη ποὺ καταυγάζει1 μὲ τὸ φῶς τῶν προσωπικοτήτων της
καὶ δικαιώνει συνάμα τὴν ἀνθρώπινη Ἱστορία.
Ἡ συνηθισμένη, ὡστόσο, μορφὴ τοῦ φανατισμοῦ εἶναι
ἀληθινὰ ἀποκρουστική. Ὁ φανατικός, σ’ ὅλες τὶς ἐποχές, εἶναι
στενοκέφαλος καὶ στενόκαρδος. Τὸ ὀπτικό του πεδίο εἶναι
περιορισμένο καὶ τὸ πείσμα του ἀκατανίκητο. Ἀγνοεῖ τοὺς
συμβιβασμούς, ἀλλ’ ἀγνοεῖ καὶ τὶς καλόπιστες κ’ εὐγενικὲς
παραχωρήσεις. Φρουρὸς συχνὰ ἑνὸς δόγματος ποὺ ὑποστηρίζει τὶς
ἐξοχότερες ἀρετές, ὅσο προχωρεῖ τὶς χάνει ὁ ἴδιος. Γίνεται
ἀπάνθρωπος, ὠμός, σκαιός2, ἀποθηριώνεται3, γιὰ νὰ ἐξανθρωπίσει
τοὺς ἀνθρώπους. Ὁ φανατισμὸς δημιουργεῖ καταστάσεις βρασμοῦ.
Ἀλλὰ βρασμοῦ ἀπὸ ἐμπάθεια, μίσος, ἀκόμη κ’ ἐγκληματικὴ
διάθεση. Ἂς θυμηθοῦμε τὰ ὁλοκαυτώματα κατὰ τὸ Μεσαίωνα καὶ
τὴν Ἀναγέννηση. Θηρία καὶ ὄχι ἄνθρωποι τὰ ἐπραγματοποίησαν.
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

[...]
Ἔπειτα καὶ τοῦτο: ὁ φανατισμὸς εἶναι μιὰ παραγωγικὴ
ἐπένδυση τῶν καιροσκόπων, τῶν μηχανορράφων καὶ τῶν
ἐκμεταλλευτῶν τῆς ἀνθρώπινης καλοπιστίας ἢ καὶ ἀφέλειας·
ἀφέλειας ποὺ φτάνει συχνὰ ἴσαμε τὰ σύνορα τῆς ἠλιθιότητος.
Νομίζω, πώς, ὅταν μιλοῦμε γιὰ ἐνάρετο φανατισμό, θὰ πρέπει νὰ
ἐννοοῦμε τὸ φανατισμὸ τῶν ταπεινῶν ἡρώων τῆς ἀλήθειας καὶ τῆς
ἀρετῆς καὶ ὄχι τὸ φανατισμὸ τῶν πληθῶν. Τὰ πλήθη, ὅταν
φανατίζονται ἀπὸ τοὺς ἐπιδέξιους σκηνοθέτες τῶν ἱερῶν πολέμων
ἢ τῶν «ἐπικῶν» ἐξορμήσεων, εἶναι πάντα ἑτερόφωτα, ἄβουλα καὶ
καταστροφικά. [...] Οἱ φανατικοὶ ὅποιας μορφῆς εἶναι οἱ μεγάλοι
ἐγκληματίες ποὺ ἔσπειραν τὸν ὄλεθρο ἀπάνω στὴ γὴς καὶ
σπίλωσαν ἀνεξίτηλα τὸ νόημα τοῦ ἀνθρώπου.
Τὸ ὑπόβαθρο τοῦ φανατισμοῦ εἶναι ἡ αὐθεντία. Αὐτὸ
σημαίνει πὼς μέσα στὴ συνείδηση τοῦ φανατικοῦ εἶναι ἀνάγκη
ἀκόμη καὶ ν’ ἀχνογράφεται μιὰ πίστη. Ἢ μιὰ ἀφοσίωση.
Φανατικὸς δὲν εἶναι μόνο ἐκεῖνος ποὺ πιστεύει ἀράγιστα καὶ
ἀνεπανόρθωτα. Συνηθέστατα γιὰ μιὰ ὁλόκληρη ζωή. Ἀλλὰ κ’
ἐκεῖνος ποὺ ἀφοσιώνεται σ’ ἕνα πρόσωπο ἢ σ’ ἕνα θεσμὸ ἢ σὲ μιὰ
κατάσταση ὄχι ἀπὸ πίστη ἤ, γιὰ νὰ εἴμαστε περισσότερο μέσα
στὴν ἀλήθεια, λιγότερο ἀπὸ πίστη καὶ περισσότερο ἀπὸ ἀγάπη. [...]
Ὁ φανατικὸς φίλαθλος, ἂς ποῦμε, μπορεῖ καὶ ν’ ἀρρωστήσει ἢ καὶ
νὰ πεθάνει γιὰ τὴν ὁμάδα του· ὄχι πάντα γιατὶ π ι σ τ ε ύ ε ι πὼς ἡ
ὁμάδα του εἶναι ἡ ἀξιότερη· ἀλλὰ γιατὶ εἶναι ἡ ὁμάδα τοῦ τόπου
του ἢ καὶ ἡ ὁμάδα τῶν φίλων του ἢ καὶ ἡ ἀρχαία ὁμάδα ἡ δική του
ἢ καί, χωρὶς φανερὴ αἰτία, ἀπὸ μιὰ μυστικὴ ἀνεξήγητη ἕλξη. Ἡ
ἀγάπη, ὁ θαυμασμός, ἡ ἀφοσίωση, ἡ στοργὴ γεννοῦν φανατισμοὺς
σὲ πολλὲς περιπτώσεις ἀδιασάφητους, ἀναβρυσμένους ἀπὸ
μυστικὲς πηγές, ποὺ δύσκολα μποροῦν νὰ τοὺς ἑρμηνεύσουν καὶ
νὰ τοὺς δικαιολογήσουν οἱ ἀμύητοι. Ἔτσι γίνεται φανερὸ τὸ
ποσοστὸ τῆς τύφλωσης ποὺ ὑπάρχει μέσα στὸ φανατισμὸ καὶ ὁ
περιορισμένος ἀριθμὸς τῶν πλευρῶν του ποὺ εἶναι ἀληθινὰ γόνιμες
καὶ ὠφέλιμες. Κ’ ἔτσι ἐπίσης γίνεται φανερὸ γιατὶ ὁ ἀφανάτιστος
ἄνθρωπος εἶναι ἕνας πολύτιμος παράγοντας εὐθυκρισίας, καλῆς
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

πίστης, νηφαλιότητας καὶ σωφροσύνης – δηλαδὴ ὁ ἁρμοδιότερος
κριτὴς σὲ κάθε περίπτωση, ὁ ἰδανικὸς ἑλλανοδίκης4, μορφὴ ποὺ
προκαλεῖ τὴν ἐκτίμηση καὶ τὸ σεβασμό.
(Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Οι σκληροί καιροί.
Η τραγωδία του εικοστού αιώνα, ένατη έκδοση,
Οι Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα 1993, σσ. 89-92.)
1.
2.
3.
4.

Α.

καταυγάζει: φωτίζει δυνατά, προσδίδει έντονη λάμψη
σκαιός: τραχύς και σκληρός, προσβλητικός
ἀποθηριώνεται: εξαγριώνεται τόσο, ώστε να συμπεριφέρεται
σαν θηρίο
ἑλλανοδίκης: κριτής αγώνων, μέλος της σχετικής
κριτικής επιτροπής
Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε 70-90 λέξεις το περιεχόμενο του επόμενου
αποσπάσματος από το κείμενο: «[...] ὁ ἀφανάτιστος ἄνθρωπος
εἶναι ἕνας πολύτιμος παράγοντας εὐθυκρισίας, καλῆς
πίστης, νηφαλιότητας καὶ σωφροσύνης [...]».
Μονάδες 10
Β 2 . «Ἡ συνηθισμένη, ὡστόσο, μορφὴ τοῦ φανατισμοῦ [...] ἀκόμη
κ’ ἐγκληματικὴ διάθεση». Με ποια συλλογιστική πορεία
(παραγωγική–επαγωγική) αναπτύσσεται το συγκεκριμένο
απόσπασμα του κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β 3 . Να σχηματίσετε πρόταση με καθεμιά από τις επόμενες λέξεις,
στο γραμματικό τύπο που αυτές βρίσκονται μέσα στο κείμενο:
καταλυτική, ἐξανθρωπίσει, μηχανορράφων, ἀνεξίτηλα,
εὐθυκρισίας.
Μονάδες 5
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Β 4 . στενόκαρδος, ἀποθηριώνεται, καιροσκόπων, ἑτερόφωτα,
ἑλλανοδίκης: Να σχηματίσετε μια νέα σύνθετη λέξη, που να
έχει ως α΄ συνθετικό της το β΄ συνθετικό των πιο πάνω
λέξεων.
Μονάδες 5
Γ.

Με αφορμή τα συχνά κρούσματα βίας που προκαλούνται σε
διάφορες περιοχές από αλληλοσυμπλεκόμενους οπαδούς
ποδοσφαιρικών ομάδων, το πολιτιστικό κέντρο του ∆ήμου
σας οργανώνει εκδήλωση για τις επιπτώσεις του φανατισμού
των ατόμων στην καθημερινότητά τους. Σε μια δεκάλεπτη
ομιλία σας, να επισημάνετε τις αρνητικές όψεις του
φανατισμού στην κοινωνική ζωή και να προτείνετε τρόπους
για την αντιμετώπισή τους (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50
Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1.
2.

3.
4.
5.
6.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά τη 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΑΒΒΑΤΟ 19 ΜΑΪΟΥ 2007
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ο άνθρωπος είναι το κέντρο του κύκλου της ζωής, αλλά
όμως δεν είναι ο ίδιος ο κύκλος της ζωής. Ανήκουμε στον
κόσμο, αλλά αυτός ο κόσμος δεν μας ανήκει, δεν είναι κτήμα
μας. Είμαστε οι διαχειριστές της ζωής και όχι οι ιδιοκτήτες
της. ∆εν είμαστε δούλοι του κόσμου, ούτε όμως γίναμε κι
αφεντικά του. Απλώς παραμένουμε οικονόμοι της ζωής 1 .
Με αυτόν τον κάπως αφοριστικό τρόπο απεικονίζουμε
την κρίση του ανθρωπισμού στον νεώτερο δυτικοευρωπαϊκό
πολιτισμό. Ο αναγεννησιακός ανθρωπισμός πρόβαλε τον
άνθρωπο ως το επίκεντρο της πραγματικότητας και
κατέφυγε στα ανθρωπιστικά γράμματα, προκειμένου να
καταστεί ανθρώπινος ο άνθρωπος (homo humanis). Αγαθή
κι επαινετή η πρόθεση του ανθρωπισμού, όπως επίσης
αγλαοί 2 αποδείχθηκαν οι καρποί του μέσα στον
επακολουθήσαντα διαφωτισμό με την καθιέρωση των
δικαιωμάτων του ανθρώπου που υπόσχονται την ελευθερία
ως εγγύηση της ανθρωπιάς του ανθρώπου.
Το αναπόφευκτο ατόπημα του ανθρωπισμού είναι η
διολίσθησή του στον ατομικισμό. Ο Humanismus (ανθρωπισμός,
ουμανισμός) κατάντησε Individualismus (ατομικισμός). Λέμε
άνθρωπος και εννοούμε άτομο. Μιλούμε για τον πολίτη και
έχουμε στον νου τον ιδιώτη. Αναφερόμαστε στον εαυτό μας
και εξυπονοούμε το εγώ μας σε τέτοιο βαθμό, ώστε να
λησμονούμε τον άλλο που συνυπάρχει μαζί μας και το όλον
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

μέσα στο οποίο συνανήκει το εγώ μας μαζί με καθένα άλλο
του. Οι λογοτέχνες προφήτευαν από τον προπερασμένο αιώνα
ήδη: «Όλοι στον αιώνα μας χώρισαν και γίνανε μονάδες, ο
καθένας αποτραβιέται στη μοναξιά του, ο καθένας απομακρύνεται
απ’ τον άλλον, κρύβεται και κρύβει το έχει του 3 και καταλήγει ν’
απωθεί τους ομοίους του και ν’ απωθείται απ’ αυτούς»
(Ντοστογιέφσκι).
[…]
Για να υπερβεί ο ανθρωπισμός την κρίση του απαιτείται
να προβεί σε μια μόνο σωτήρια πρωτοβουλία: να αποποιηθεί
τον ατομικισμό. Για να μιλήσουμε με την γλώσσα των ποιητών
μας: «Το καίριο στη ζωή αυτή κείται πέραν του ατόμου. Με τη
διαφορά ότι, αν δεν ολοκληρωθεί κανείς ως άτομο —κι όλα
συνωμοτούν στην εποχή μας γι’ αυτό— αδυνατεί να το
υπερβεί» (Ελύτης). Ο ανθρωπισμός χρειάζεται, αλλά δεν
αρκεί έτσι όπως κατάντησε, δηλαδή σαν ατομικισμός.
Απαιτείται ο ανθρωπισμός και περιττεύει ο ατομικισμός.
Είναι επιτακτική ανάγκη των καιρών μας να περάσουμε από
την εξατομίκευση του ανθρώπου στον εξανθρωπισμό του
ατόμου. Με δυο λόγια, πρέπει να απελευθερώσουμε τον
ανθρωπισμό από τον ατομικισμό. Όταν ο άνθρωπος
αυτοπεριορίζεται
στο
άτομο,
τότε
αυτοχειριάζεται 4
υπαρξιακά. Ο ατομικισμός είναι το καρκίνωμα του
ανθρωπισμού.
Ο ορίζοντας για την αποδέσμευση του ανθρωπισμού
από τον ατομικισμό είναι ο κοινωνισμός 5 . Ο ανθρωπισμός
χρειάζεται να κοινωνικοποιηθεί, δηλαδή ο άνθρωπος να
αντιληφθεί την ύπαρξή του ως συνύπαρξη κι όχι σαν δήθεν
αυθύπαρκτη μονάδα αποκομμένη από το περιβάλλον της,
όπως δυστυχώς συμβαίνει με το άτομο. […] Με μια απλή
φράση: ο άνθρωπος δεν υπάρχει απλώς, αλλά συνυπάρχει
κυρίως.
Ο άνθρωπος είναι συνάνθρωπος, αλλιώτικα καταντά
απάνθρωπος. Ο ανθρώπινος άνθρωπος δεν είναι ατομικός
αλλά κοινωνικός: δεν αποτελεί ύπαρξη αλλά συνύπαρξη.
[…]
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Πυξίδα για τον ασφαλή διάπλου 6 ανάμεσα στην Σκύλλα
της εξατομίκευσης και στην Χάρυβδη της μαζοποίησης είναι
η κοινωνικοποίηση του ανθρωπισμού. Χωρίς να διακινδυνεύουμε
κανενός είδους προφητεία και δίχως να καταφεύγουμε σε
ιστορικοφιλοσοφικές μαντείες, πιστεύουμε ότι ο κοινωνισμός του
ανθρωπισμού είναι η επιταγή των καιρών μας.
(Μάριος Μπέγζος, «Ο κοινωνισμός του ανθρωπισμού»,
Ευθύνη, τεύχος 420, ∆εκέμβριος 2006, σελ. 647-648).
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Α.

οικονόμοι της ζωής: διαχειριστές της ζωής
αγλαοί ... καρποί: λαμπρά, αξιοθαύμαστα αποτελέσματα
το έχει του: αυτό που διαθέτει
αυτοχειριάζεται: αυτοκτονεί
κοινωνισμός: κοινωνικοποίηση
διάπλους: το πέρασμα

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (80-100 λέξεις).
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε 70-90 λέξεις το περιεχόμενο του
ακόλουθου αποσπάσματος από το κείμενο: «Ο άνθρωπος
είναι συνάνθρωπος, αλλιώτικα καταντά απάνθρωπος».
Μονάδες 10
Β 2 . Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς, εκτός
των άλλων, και την επίκληση στην αυθεντία. Να
εντοπίσετε δύο περιπτώσεις επίκλησης στην αυθεντία.
Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Β 3 . Οι ακόλουθες λέξεις και φράσεις χαρακτηρίζουν ένα
επίσημο ύφος λόγου. Να αποδώσετε με ύφος πιο
ανεπίσημο και οικείο τις υπογραμμισμένες λέξεις:
να καταστεί ανθρώπινος ο άνθρωπος, ατόπημα, να
υπερβεί την κρίση, να αποποιηθεί τον ατομικισμό,
επιταγή των καιρών
Μονάδες 5
Β 4 . Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί συχνά στο κείμενό του α΄
πληθυντικό πρόσωπο. Να δικαιολογήσετε την επιλογή
του αυτή.
Μονάδες 5
Γ.

Σε μια εποχή με μεγάλο έλλειμμα ανθρωπιάς έχει σημασία να
οργανώνονται εκδηλώσεις που βοηθούν όσους συνανθρώπους
μας το έχουν ανάγκη. Να γράψετε ένα άρθρο στην
εφημερίδα του σχολείου σας, όπου θα εξηγείτε γιατί πρέπει
να στηρίζονται τέτοιες προσπάθειες. Παράλληλα, να
αναφερθείτε στη συμβολή της παιδείας στην καλλιέργεια της
ανθρωπιστικής συνείδησης, ιδιαίτερα των νέων (500-600
λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά τη 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2007
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)
ΚΕΙΜΕΝΟ
[…] Ας προσπαθήσουμε να γνωρίσουμε την Ελευθερία,
προβαίνοντας σ’ ορισμένους απλούς αφορισμούς 1 : Η
Ελευθερία είναι α ν θ ρ ώ π ι ν η γιατί απευθύνεται,
παραδίνεται στους ανθρώπους, γιατί οι άνθρωποι
πεθαίνοντας την ανασταίνουν. Είναι όμως και θ ε ϊ κ ή
γιατί το κύρος της το αντλεί από την συγκλονιστική
συγκατάβαση του Θεού που ενσαρκώθηκε για να μας
ελευθερώσει από την αμαρτία. Παρ’ όλο που δεν είναι
δυνατό αυτή τη στιγμή ο αφορισμός αυτός ν’ αναπτυχθεί
περισσότερο, πρέπει να πούμε πως υπάρχει μια τρομερή,
μυστηριώδης, υποδόρια 2 σύζευξη ανάμεσα στην αμαρτία,
που είναι ηθική δουλεία, και στην ανθρώπινη σκλαβιά, όπως
απλά την ξέρουμε και την εννοούμε. Γιατί και η μια και η
άλλη, πιέζουν την προσωπική ευθύνη του ανθρώπου. Και η
Ελευθερία είναι υ π ε ύ θ υ ν η. Τούτο σημαίνει πως δεν
είναι μεγάλη η ευθύνη του ανθρώπου μονάχα όταν έχει
χάσει την Ελευθερία του αλλά κι όταν την έχει κερδίσει.
Γιατί τότε είναι που ανακύπτουν τα τρομερότερα
ερωτήματα: τι θα την κάνεις την Ελευθερία που κέρδισες;
Πώς θα την αξιοποιήσεις; Σε ποιους υψηλούς στόχους θα την
αφιερώσεις; Πώς, τέλος, θα την προφυλάξεις από τη φθορά
του ανθρώπινου βίου κι από τους εχθρούς της;
Από αυτά τα ερωτήματα ανακύπτουν νέοι αφορισμοί. Η
Ελευθερία είναι δ υ ν α μ ι κ ή και δ η μ ι ο υ ρ γ ι κ ή . Αφού
την απόχτησες, πρέπει να την τιμήσεις μ’ ένα βίο θετικό,
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

γόνιμο, χαρακτηρισμένο από σεμνότητα κι αμετακίνητη
υψηλοφροσύνη 3 . Η Ελευθερία σού ανοίγει πολλούς δρόμους,
σε πλημμυρίζει από ευκαιρίες. Είσαι υπεύθυνος γι’ αυτήν,
υπεύθυνος και για όσα σου προσφέρει κι ένοχος αν δεν τα
αξιοποιήσεις. Μια Ελευθερία άγονη, είναι καταδικασμένη σε
θάνατο γιατί ο άνθρωπος με τα έργα του δεν κατορθώνει να
την αιτιολογήσει.
Η Ελευθερία, καθώς αισθάνεται πως βρίσκεται
αδιάκοπα σε κίνδυνο, είναι γ ρ η γ ο ρ ο ύ σ α 4 . ∆εν
επαναπαύεται σ’ όσα απόχτησε. ∆εν εθελοτυφλεί μπροστά
στις δυνάμεις που την απειλούν. ∆ε βυθίζεται στη βλάσφημη
απόλαυση
των
αγαθών.
Ανησυχεί,
διαλογίζεται,
προβληματίζεται. Κρατεί πάντα γυμνό και πάντα όρθιο το
τρομερό της σπαθί γιατί αν το σπαθί χαμηλώσει, αν
δισταγμός ή ατολμία την κυριέψουν, η Ελευθερία θα ’χει
χαθεί.
Η Ελευθερία είναι ακόμα σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν η. Αφορά
εσένα, αφορά εμένα, αφορά τους πλαϊνούς μας, αυτούς που
συναντάμε κάθε μέρα. Όταν μας μιλούν για μιαν Ελευθερία
αφηρημένη, τότε πρέπει να υποψιαζόμαστε πως ζητούν να
την απονευρώσουν, να της αφαιρέσουν το σαφές κι
ολόζεστο ανθρώπινο περιεχόμενό της και να τη θανατώσουν,
να τη διαστρέψουν. […] Η Ελευθερία όμως είναι μια υπόθεση
του ανθρώπου άμεση κι επείγουσα. Γιατί χωρίς αυτήν, ο
άνθρωπος διαστρέφεται και απαθλιώνεται. Γίνεται δηλαδή
υπάνθρωπος. […] Η αρτίωση 5 του ανθρώπου είναι
αποτέλεσμα ελευθερίας γιατί ένας δούλος ποτέ δεν μπορεί
να είναι άρτιος άνθρωπος.
Τέλος, είναι η Ελευθερία α ρ μ ο ν ι κ ή. ∆εν είναι ποτέ
ασυδοσία. Εναρμονίζει κι εξισορροπεί τις ανθρώπινες
σχέσεις, τα συμφέροντα και τις βλέψεις, απαλύνει τις
διαφορές και διαχέει σ’ ολόκληρο το βίο ένα νόημα
διαφορετικό, νόημα πνεύματος. Όταν σ’ ορισμένους
ανθρώπους ή σ’ ορισμένες τάξεις ανθρώπων, η Ελευθερία
παροξύνεται 6 , αποτελεί κίνδυνο σαφή κι άμεσο για την
Ελευθερία των άλλων ανθρώπων. Τότε η Ελευθερία
ψυχορραγεί. Κι όταν ψυχορραγεί η προσωπική μου
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Ελευθερία, ψυχορραγεί και η εθνική ελευθερία. Κανένα
Έθνος δεν μπορεί να διαφυλάξει την Ελευθερία και την
ακεραιότητά του όταν οι άνθρωποι που το απαρτίζουν
έχουν χάσει, είτε με την εθελοδουλία 7 , είτε με τη βία και τον
φόβο, την ελευθερία τους, όταν αυτή η Ελευθερία
παραχαράσσεται εξ αιτίας της άγνοιας και των αναγκών
των ανθρώπων. […]
(Κώστας Ε. Τσιρόπουλος, Η Μαρτυρία του Ανθρώπου. ∆οκίμια,
Αθήνα: Οι Εκδόσεις των Φίλων, 3 1988, σελ. 312-314.)

1. αφορισμούς: συνοπτικές διατυπώσεις που περιέχουν γενικώς
αποδεκτές αλήθειες
2. υποδόρια: που βρίσκεται κάτω από την επιδερμίδα, που δεν
είναι φανερή
3. υψηλοφροσύνη: υπερηφάνεια
4. είναι γρηγορούσα: βρίσκεται σε εγρήγορση, επαγρυπνεί
5. αρτίωση: τελείωση, ολοκλήρωση
6. παροξύνεται: εξάπτεται, ερεθίζεται
7. εθελοδουλία: εκούσια υποταγή

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (80-100 λέξεις).
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε 100-120 λέξεις το περιεχόμενο του
ακόλουθου αποσπάσματος από το κείμενο: «Και η
Ελευθερία είναι υ π ε ύ θ υ ν η. Τούτο σημαίνει πως
δεν είναι μεγάλη η ευθύνη του ανθρώπου μονάχα όταν
έχει χάσει την Ελευθερία του αλλά κι όταν την έχει
κερδίσει.»
Μονάδες 10

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Β 2 . «Η Ελευθερία, καθώς αισθάνεται … η Ελευθερία θα ’χει
χαθεί». Στη συγκεκριμένη παράγραφο να διερευνήσετε και να
αιτιολογήσετε:
α. Τη συλλογιστική πορεία που ακολουθεί ο συγγραφέας.
(Μονάδες 2,5)
β. Έναν τρόπο ανάπτυξης της παραγράφου. (Μονάδες 2,5)
Μονάδες 5
Β 3 . Να σχηματίσετε μια πρόταση με καθεμιά από τις ακόλουθες
λέξεις του κειμένου, σε οποιοδήποτε γραμματικό τύπο τους:
μυστηριώδης, άγονη, ασυδοσία, εναρμονίζει, απαρτίζουν.
Μονάδες 5
Β 4 . σύζευξη, ανακύπτουν, υπεύθυνος, διαλογίζεται, συμφέροντα:
Από το δεύτερο συνθετικό των πιο πάνω λέξεων να
σχηματίσετε μια νέα σύνθετη λέξη.
Μονάδες 5
Γ.

Σε μια εποχή κατά την οποία η Ελευθερία αποτελεί
καίριο ζητούμενο, δεν είναι λίγες οι φορές που
απειλείται ή παραβιάζεται, σε ατομικό και συλλογικό
επίπεδο. Σε εκδήλωση που οργανώνει ο Σύλλογος
Γονέων του σχολείου σου καλείσαι να αναπτύξεις, ως
εκπρόσωπος της μαθητικής κοινότητας, τις απόψεις σου
σχετικά με τους παράγοντες που απειλούν στο σημερινό
κόσμο το ιδανικό της Ελευθερίας και να δείξεις με
ποιους τρόπους αυτή κατοχυρώνεται. (500-600 λέξεις)
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά τη 10.00΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΙΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2008
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Βρισκόμαστε σ’ ένα σταυροδρόμι· δεν ήμασταν ποτέ
απομονωμένοι· μείναμε πάντα ανοιχτοί σ’ όλα τα ρεύματα
− Ανατολή και ∆ύση· και τ’ αφομοιώναμε θαυμάσια τις ώρες που
λειτουργούσαμε σαν εύρωστος οργανισμός. […] Συνταραζόμαστε κι
εμείς, δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα, από διαδοχικές κρίσεις,
αποκαλυπτικές εφευρέσεις και φόβους, που δεν αφήνουν τον
ανθρώπινο νου να ηρεμήσει − σαν την καλαμιά στον κάμπο.
Μπροστά σ’ αυτά, τι μας μένει για να βαστάξουμε αν απαρνηθούμε
τον εαυτό μας; ∆ε μένω τυφλός στα ψεγάδια1 μας, αλλά έχω την
ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας. Σας παρακαλώ να με
συγχωρήσετε που μνημονεύω εδώ προσωπικές εμπειρίες· δεν έχω
άλλο πειραματόζωο από εμένα. Και η προσωπική μου εμπειρία μου
δείχνει πως το πράγμα που με βοήθησε, περισσότερο από κάθε άλλο,
δεν ήταν οι αφηρημένοι στοχασμοί ενός διανοουμένου, αλλά η πίστη
και η προσήλωσή μου σ’ έναν κόσμο ζωντανών και περασμένων2
ανθρώπων· στα έργα τους, στις φωνές τους, στο ρυθμό τους, στη
δροσιά τους. Αυτός ο κόσμος, όλος μαζί, μου έδωσε το συναίσθημα
πως δεν είμαι μια αδέσποτη μονάδα, ένα άχερο στ’ αλώνι. Μου
έδωσε τη δύναμη να κρατηθώ ανάμεσα στους χαλασμούς που ήταν
της μοίρας μου να ιδώ. Κι ακόμη, μ’ έκανε να νιώσω, όταν ξαναείδα
το χώμα που με γέννησε, πως ο άνθρωπος έχει ρίζες, κι όταν τις
κόψουν πονεί, βιολογικά, όπως όταν τον ακρωτηριάσουν.
[…]

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Κι όλα τούτα θα μπορούσα να τα ονομάσω με τη λέξη
παράδοση, που την ακούμε κάποτε ψυχρά και μας φαίνεται
υπόδικη 3 . Αλήθεια, υπάρχουν ροπές 4 που νομίζουν πως η
παράδοση μας στρέφει σε έργα παρωχημένα 5 και ανθρώπους
παρωχημένους· πως είναι πράγμα τελειωμένο και άχρηστο για τις
σημερινές μας ανάγκες· πως δεν μπορεί να βοηθήσει σε τίποτε τον
σημερινό τεχνοκρατικό άνθρωπο που γνώρισε φριχτούς πολέμους
και φριχτότερα στρατόπεδα συγκεντρώσεως· αυτόν τον άνθρωπο
που αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην κατάσταση του θηρίου και την
κατάσταση του ανδροειδούς6. Η παράδοση είναι λοιπόν ένα περιττό
βάρος που πρέπει να εξοβελιστεί7. Μου φαίνεται πως αυτές οι ροπές
εκπορεύουνται από τη σύγχρονη απελπισία για την αξία του
ανθρώπου. Είναι τα συμπτώματα ενός πανικού, που εν ονόματι του
ανθρώπου τείνουν να κατακερματίσουν την ψυχή του ανθρώπου.
Όμως τι απομένει αν βγάλουμε από τη μέση τον άνθρωπο;
Γ. Σεφέρη, ∆οκιμές, τ.2, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1974, σσ. 175-177
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Α.

ψεγάδια: ελαττώματα
περασμένων: ανθρώπων που έχουν φύγει από τη ζωή
υπόδικη: υπόλογη, ένοχη
ροπές: απόψεις
παρωχημένα: ξεπερασμένα
του ανδροειδούς: του ανθρωπόμορφου
εξοβελιστεί: διωχτεί

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη (90-110
λέξεις) του κειμένου που σας δόθηκε.
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο (70-80 λέξεις) το
περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου:
«∆ε μένω τυφλός στα ψεγάδια μας, αλλά έχω την
ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας».
Μονάδες 10
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Β 2 .α)

Το στοχαστικό δοκίμιο έχει συχνά προσωπικό βιωματικό χαρακτήρα. Να καταγράψετε δύο σχετικά
παραδείγματα από το κείμενο που σας δόθηκε.
Μονάδες 2

β) Βασικό, επίσης, χαρακτηριστικό του στοχαστικού
δοκιμίου είναι η μεταφορική λειτουργία της γλώσσας.
Να καταγράψετε τρία σχετικά παραδείγματα από το
κείμενο που σας δόθηκε.
Μονάδες 3
Β 3 . Να σχηματίσετε μία πρόταση ή μία περίοδο για καθεμία
από τις παρακάτω λέξεις:
εφευρέσεις, εμπειρία, αμφιταλαντεύεται, τεχνοκρατικό,
πανικού.
Μονάδες 5
Β 4 . Από το β΄ συνθετικό των παρακάτω
σχηματίσετε μία νέα σύνθετη λέξη:

λέξεων

να

σταυροδρόμι, αποκαλυπτικές, βιολογικά, παράδοση,
υπόδικη.
Μονάδες 5
Γ.

Ο ∆ήμος σας διοργανώνει μια εκδήλωση με θέμα την
παράδοση. Ως εκπρόσωπος της μαθητικής σας κοινότητας
αναλάβατε τη σύνταξη ενός κειμένου που θα εκφωνηθεί στην
εκδήλωση. Σ’ αυτό να αναφέρετε τις αιτίες για τις οποίες
πολλοί νέοι σήμερα έχουν απομακρυνθεί από την παράδοση
και να προτείνετε τρόπους επανασύνδεσής τους με αυτήν
(500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά τη 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ∆΄ ΤΑΞΗΣ
ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
∆ΕΥΤΕΡΑ 19 ΜΑΪΟΥ 2008
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Το κύμα βίας που αναστατωμένη ζει η ανθρωπότητα τα
τελευταία ετούτα χρόνια αποτελεί το γινόμενο της κακουργίας
του αιώνα μας, τη σκληρή μαθητεία του ανθρώπου στο έγκλημα,
την κατάλυση της ιερότητας του ανθρώπου. Εδώ πια δεν
υπάρχουν αθώοι. Όλοι οπουδήποτε γης, οποιασδήποτε χώρας κι
οποιασδήποτε ηλικίας, μοιάζει να είναι, όλοι, ένοχοι κι επομένως
υποχρεωμένοι να πληρώσουν. Ληστείες, απαγωγές, ανατινάξεις,
φόνοι, παίρνουν και σηκώνουν σε κύμα θολό, αιματηρής οργής
εκατοντάδες άγνωστους ανθρώπους.
[...]
Η βία αυτή ξεκινά από την αδίστακτη εσωτερική πεποίθηση
ότι ο άνθρωπος ως ηθικό πρόσωπο, επομένως ως πρόσωπο ιερό
κι αξιοσέβαστο, πέθανε. Επομένως, κάθε μορφή βίας και
τρομοκρατίας σε βάρος του είναι πια ανεκτή. Ξεκινά από μια
αντίληψη του παράλογου της ζωής, μιας ζωής που έχασε την
εσωτερική της αιτία κι αποστολή, την ηθική της δικαίωση.
Ξεκινά, τέλος, από σκοπιμότητες της πολιτικής μάχης και της
νέας «επαναστατικής ταχτικής». Σήμερα, μια βόμβα στο χέρι
κάποιου είναι ένα αναντίλεκτο επιχείρημα· το δίκαιο του αθώου
δεν είναι πια. ∆εν υπάρχουν αθώοι, αφού τόσοι σφαγιάστηκαν,
τόσοι σφαγιάζονται σχεδόν επίσημα, αφού η κάθε μορφής
αδικία θεριεύει στην οικουμένη κι ο πολιτισμός, ξεπνοημένος,
δεν έχει πια δύναμη, με την παιδεία, να μαλάξει, να
καλλιεργήσει, να εξευγενίσει τις εξαγριωμένες καρδιές.
[...]

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Οι νέοι που γίνονται το χέρι της βίας αποκρίνονται σε μια
κοινωνία άδικη και καταπιεστική, που εφαρμόζει συγκαλυμμένα
τη βία, με μια βία γυμνή, θαρραλέα, προκλητική. [...] Έχουν
φτάσει να πιστεύουν πως η βία θα λύσει όλα τα προβλήματα της
γης, και τα δικά τους προβλήματα, πως είναι η πανάκεια του
κακού που μαστίζει την οικουμένη. Και μαζί, η βία κι η
τρομοκρατία είναι η αποτρόπαιη μορφή του ηρωισμού της, όταν
κάθε πνευματικός ηρωισμός έχει εκμηδενιστεί. Κι έχει
εκμηδενιστεί, γιατί τον ηρωισμό τον γεννά μια πίστη, ένας
πολιτισμός σε οργασμό, τον γεννά ένας άνθρωπος που έχει λάβει
συνείδηση του εαυτού του.
Ίσως είναι περιττό να υπογραμμιστεί πόσο και η βία και η
τρομοκρατία, διεθνής ή επιχώρια, βρίσκεται μέσα στον ποταμό
του ψεύδους που μουσκεύει και σαπίζει τη ζωή μας. Γιατί λύσεις
δεν γεννούν· γεννούν περιπλοκές και οξύνουν το καθεστώς της
βαρβαρότητας που μας ταλανίζει. Ψευτίζουν τον άνθρωπο, αφού
τον αναγκάζουν να πράττει, να λέει, και με τη χρήση των
μαζικών μέσων δημοσιότητας, τελικά και να σκέφτεται, όσα
ελεύθερος, ανεπηρέαστος κι αληθινός ποτέ δεν θα έπραττε, ούτε
θα έλεγε, ούτε θα στοχαζόταν. Γιατί μοιάζει να λύνουν τα
προβλήματα εκείνων, ατόμων ή παρατάξεων, που ασκούν τη βία
και την τρομοκρατία σε βάρος των άλλων, των αντιπάλων. Όταν
όμως βρισκόμαστε στη λαίλαπα μιας κρίσης του πολιτισμού,
αντίπαλοι δεν υπάρχουν. Υπάρχει ο άνθρωπος ως όν ζωικό που
ψάχνει να ξαναβρεί τη χαμένη ταυτότητά του, τη χαμένη ψυχή
του στο πηκτό αυτό σκοτάδι.
(Κ.Ε. Τσιρόπουλου, Η αμφισβήτηση του κατεστημένου, Αθήνα 1991,
σσ. 49-51).

1.
2.
3.
4.

γινόμενο: αποτέλεσμα.
ξεπνοημένος: χωρίς πνοή, ξεψυχισμένος.
πανάκεια: φάρμακο που θεωρείται ότι θεραπεύει κάθε
ασθένεια, το μέσο επίλυσης οποιουδήποτε προβλήματος.
αναντίλεκτο: αναμφισβήτητο.

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ:
Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας περίληψη του κειμένου,
χωρίς δικά σας σχόλια, σε 80 - 100 λέξεις.
Μονάδες 25
Β.1. Να αποδώσετε το νόημα της παρακάτω περιόδου του
κειμένου σε μια παράγραφο 70-90 λέξεων:
«Η βία αυτή ξεκινά από την αδίστακτη εσωτερική
πεποίθηση ότι ο άνθρωπος ως ηθικό πρόσωπο, επομένως ως
πρόσωπο ιερό κι αξιοσέβαστο, πέθανε».
Μονάδες 10
Β.2. Να αναφέρετε τους τρόπους ανάπτυξης της τελευταίας
παραγράφου του κειμένου εντοπίζοντας τα σχετικά χωρία.
« Ίσως είναι περιττό ... πηκτό αυτό το σκοτάδι».
Μονάδες 5
Β.3. Να δώσετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω
λέξεις:
αδίστακτη,
θεριεύει,
αποκρίνονται,
εκμηδενιστεί,
αληθινός.
Μονάδες 5
Β.4. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω περιόδους μετατρέποντας
την ενεργητική σύνταξη σε παθητική:
α. «γιατί τον ηρωισμό τον γεννά μια πίστη» (μονάδες 2).
β. «Γιατί λύσεις δεν γεννούν· γεννούν περιπλοκές και
οξύνουν το καθεστώς της βαρβαρότητας» (μονάδες 3).
Μονάδες 5
Γ.

Να αναπτύξετε σε ένα άρθρο, που θα δημοσιευθεί
στην εφημερίδα του δήμου σας, τα αίτια και τις
συνέπειες της βίας και να προτείνετε τρόπους
αντιμετώπισης του προβλήματος (400-500 λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Ο∆ΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ
1. Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά
(ημερομηνία, εξεταζόμενο μάθημα). ∆εν θα αντιγράψετε τα
θέματα στο τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων, αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν
επιτρέπεται να γράψετε οποιαδήποτε άλλη σημείωση.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το
τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
4. Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με
μαύρο στυλό.
5. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
6. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
7. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά την 8.30΄ απογευματινή.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 15 ΜΑΪΟΥ 2009
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Η μεγαλύτερη αρετή του βιβλίου είναι ότι σου προτείνει
έναν πόλεμο έντιμο: ∆ιαλέγεις τα βιβλία που θέλεις· μόνα
τους εκείνα, όταν διαθέτεις ηθική υγεία, σε παρακινούν, κι’
άθελά τους ακόμα, να διαβάσεις άλλα, αντίθετα, για να
μορφώσεις γνώμη, να συγκρίνεις, να διαφωτιστείς, να
επιβεβαιώσεις την προσωπική σου αυτοτέλεια, να μη γίνεις
ετερόφωτος, ετεροκίνητος. Έτσι, με το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή
να πολεμάει τ’ άλλο, όλα μαζί σε γυμνάζουν στη διαδικασία
του διαλόγου, όπου κανένας δεν ρητορεύει από «θέσεως
ισχύος», γιατί εδώ την αυθεντία, όταν κι’ όπου υπάρχει, με
τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν την περιφρουρεί καμμιά
αστυνομική δύναμη. ∆ικαίωμά σου να κρίνεις και τους
μέγιστους, υπό προσωπική σου ευθύνη. Μ’ αυτή την έννοια
και μόνο — δηλαδή με την υψηλότερη — μπορεί κανένας να
μιλάει, όπως συνηθίζεται, για «δημοκρατία των Γραμμάτων».
∆εν είναι καθεστώς ακέφαλο: οι άριστοι διαλάμπουν, και σε
κλίμακα διεθνή. Αλλά δεν σε υποχρεώνει, δηλαδή δεν σε
υποτάσσει, κανένας τους.
Η αρετή τούτη γίνεται εντονότερα αισθητή σε καιρούς
πολιτικά σκοτεινούς ή ισκιωμένους, όταν τα μαζικά μέσα
επικοινωνίας μπαίνουν αυθωρεί 1 στην υπηρεσία του
σατραπισμού 2 . Το βιβλίο τότε, ως ελεύθερη έκφραση ιδεών, ή
απαγορεύεται — κι αυτό γίνεται τότε πανηγυρική εκδήλωση
αδυναμίας των κρατούντων — ή απομένει μόνο του να
διασώζει την αξιοπρέπεια των συνειδήσεων. Τα μέσα
μαζικής επικοινωνίας τού στήνουν πολιορκία στενή, για να
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

το παραμερίσουν, να το υποκαταστήσουν. Όταν το
πετυχαίνουν, αυτό πληρώνεται πανάκριβα από τον
άνθρωπο, με αντίτιμο το αυτεξούσιό του. ∆οκιμάστε όμως
να χρησιμοποιήσετε το βιβλίο ως μέσο προπαγάνδας:
Αναδίνει αμέσως μιαν αποφορά 3 σ’ ακτίνα μακρύτατη,
ειδοποιεί. Είναι, θα έλεγε κανένας, μαγική, ακατάλυτη, η
ζώνη που περιβάλλει την αγνότητα του βιβλίου.
Υπάρχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύουμε πως ο
πολιτισμός μας έχει παρεκκλίνει, αν δεν έχει πάρει ολότελα
στραβό δρόμο κάτω από την επίδραση σκοτεινών
εκμεταλλευτών. Μόνη ελπίδα να διορθωθεί η πορεία του,
όσο θα είναι ακόμα καιρός, το βιβλίο. Ο Βολταίρος είχε πει
κάποτε πως τον κόσμο τον κυβερνάνε τα βιβλία. Σήμερα
πρέπει ένας άλλος λόγος, ακόμα πιο κρίσιμος, να ειπωθεί:
Πως ο κόσμος, αν σωθεί, θα το χρωστάει στο βιβλίο. Γιατί
αυτό το γκόλφι 4 της ανθρωπιάς έχει τη δύναμη να ξορκίζει
τα δαιμόνια, να εξυγιαίνει την ατμόσφαιρα, να οπλίζει τη
λυτρωτική φαντασία, να ξυπνάει την αυτογνωσία, ν’ ανάβει
το μάτι, να στυλώνει το φρόνημα, να ψυχώνει το χέρι. Η
μάχη του ανθρώπου δεν θα χαθεί ενόσω θα υπάρχει
καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο.
Άγγελου Τερζάκη, Ταραγμένες ψυχές, Οι Εκδόσεις των Φίλων,
Αθήνα 1993, σσ. 155-156

1. αυθωρεί: ευθύς, αμέσως
2. σατραπισμός: δεσποτισμός, αυταρχισμός
3. αποφορά: δυσάρεστη οσμή, κακοσμία
4. γκόλφι: εγκόλπιο, φυλακτό

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (90-110 λέξεις).
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το
περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου:
…με το ένα βιβλίο ν’ ανασκευάζει ή να πολεμάει τ’ άλλο,
όλα μαζί σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου...
Μονάδες 11
Β 2 . α) Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς και
την επίκληση στην αυθεντία. Να εντοπίσετε το
συγκεκριμένο τρόπο πειθούς στο κείμενο και να
αιτιολογήσετε τη χρήση του.
Μονάδες 4
β)

Να βρείτε τέσσερα παραδείγματα μεταφορικής
χρήσης του λόγου μέσα από το κείμενο που σας
δόθηκε.
Μονάδες 4

Β 3 . α) Να γράψετε ένα α ν τ ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
ετερόφωτος, ελέγξιμος, ευθύνη, ελεύθερη, αδυναμία.
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα σ υ ν ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
αρετή, γνώμη, ισχύς, περιφρουρώ, φρόνημα.
Μονάδες 5
Β 4 . Να αναγνωριστεί το είδος της σύνταξης (ενεργητικής ή
παθητικής) στις παρακάτω προτάσεις και να μετατραπεί
η καθεμιά σύνταξη στην αντίθετή της:
α) «…γιατί εδώ την αυθεντία, όταν κι’ όπου υπάρχει, με
τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν την περιφρουρεί καμμιά
αστυνομική δύναμη.»

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

β) «Η μάχη του ανθρώπου δεν θα χαθεί ενόσω θα
υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο».
Μονάδες 6
Γ.

Συχνά παρατηρείται πολλοί μαθητές να καταστρέφουν
τα σχολικά τους βιβλία στα προαύλια των σχολείων
κατά το τέλος του σχολικού έτους. Σε άρθρο που θα
δημοσιευθεί
στη
σχολική
σας
εφημερίδα
να
αιτιολογήσετε το παραπάνω φαινόμενο και να
αναφερθείτε στους τρόπους που θα συμβάλουν στην
αρμονική συνύπαρξη του βιβλίου με τα ηλεκτρονικά
μέσα πληροφόρησης και γνώσης (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40
Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
∆ΕΥΤΕΡΑ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2009
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
H γλώσσα είναι συνυφασμένη με την έκφραση του
ανθρώπου, λειτουργία καθ’ εαυτήν σπουδαία στην ύπαρξή
του, καθώς και με την από αυτήν υπηρετούμενη επικοινωνία
μεταξύ των ανθρώπων.[...] ∆εν είναι όμως η γλώσσα ο μόνος
εκφραστικός τρόπος του ανθρώπου. Εκφραστικός τρόπος
του ανθρώπου είναι και η άναρθρη φωνή, κάτι
προγλωσσικό, είτε η εκφώνηση έρρυθμων ήχων, η γεννητική
της μουσικής. Εκφραστικός τρόπος του ανθρώπου είναι και
η κάπως ρυθμική δόνηση του σώματος, η γεννητική του
χορού. Εκφραστικός τρόπος του ανθρώπου είναι και η
χάραξη γραφήματος είτε η πλαστική διαμόρφωση κάποιου
υλικού, απαρχές των εικαστικών τεχνών.
H γλώσσα, όμως, υπερέχει από τους άλλους αυτούς
εκφραστικούς τρόπους του ανθρώπου. Η γλώσσα έχει το
προνόμιο να εκφράζει τις επιτεύξεις της διάνοιας του
ανθρώπου, απειροδύναμης στη δράση της προς γνώση του
κόσμου και προς διεύθυνση της συμπεριφοράς του ανθρώπου
και άρα προς συντήρηση της ζωής του. Η γλώσσα είναι κατ’
εξοχήν πρόσφορη προς επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων,
άρα και προς σύμπηξη 1 και λειτουργία της κοινωνίας,
απαραίτητης για τη συντήρηση της ζωής και την υπαρξιακή
προαγωγή του ανθρώπου, καθώς και για τη δημιουργία και
την ανάπτυξη και τη συντήρηση του πολιτισμού. Οι άλλοι
εκφραστικοί
τρόποι
συμβάλλουν
επικουρικά
είτε
συμπληρωματικά στην ύπαρξη του ανθρώπου, στον
εμπλουτισμό της κοινωνίας και στην ανάπτυξη του
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

πολιτισμού. Ενώ χωρίς γλώσσα δεν υπάρχει κοινωνία, ούτε
πολιτισμός.[...] Όποια έξοχη αξία και αν έχουν τα
καλλιτεχνικά έργα του Φειδίου, υπέρτερη αξία έχουν τα με
τη χρήση της γλώσσας υπηρετημένα ή και διαπλασμένα
κάπως φιλοσοφικά έργα του Πλάτωνος. Η επιρροή, έστω
έμμεσα, του λόγου του Πλάτωνος στην μετ’ αυτόν Ιστορία
και στη σημερινή ζωή της ανθρωπότητας είναι πολύ
ενεργότερη και βαθύτερη από την αντίστοιχη επιρροή της
τέχνης του Φειδίου.[...]
Κάθε γλώσσα είναι καθρέφτισμα της νοοτροπίας και της
ηθοτροπίας των ανθρώπων του οικείου λαού, αλλά και
στοιχείο έκδηλο της διαφοριστικής του από τους «ξένους»
λαούς ιδιοσυστασίας του. Είναι όμως και παιδαγωγός των
ανθρώπων κάθε λαού η εθνική του γλώσσα, καθώς με την
εκμάθηση και χρήση της η κάθε γενεά του εμβαπτίζεται
κάπως στον πολιτισμό, τον δημιουργημένο από τις
προηγούμενες γενεές του. Αποτελεί άρα για κάθε λαό η
γλώσσα του κύριο πνευματικό αγαθό του. Και είναι
πρώτιστο
καθήκον
των
συγγραφέων
και
των
δημοσιογράφων, ως υπεύθυνων για τη διαφύλαξη του
εθνικού αυτού πλούτου η αδιάλειπτη μέριμνα προς
ανεπιτήδευτη καλλιέπεια 2 , με ορθή χρήση των λέξεων και
άψογη τήρηση των κανόνων της γραμματικής, της
φιλοσοφικής αυτής νομοθεσίας της γλώσσας. Και αυτό
ισχύει κατ’ εξοχήν, όταν πρόκειται για την υπό διάπλαση
πάλι στην εποχή μας ελληνική γλώσσα, την δίκαια υμνημένη
στην αρχαία μορφή της από τον Gibbon, ως «μουσικώτατη
και γονιμώτατη γλώσσα...» και από τον Παλαμά [...] με
στίχους του ποιήματος «Ασκραίος»: «τα λόγια της
ευφραίνουν / των αηδονιών τα ονείρατα και των
περιστεριών / και τους αλαφροΐσκιωτους μαγεύουν». Εξ
άλλου, την ευλαβική φροντίδα για τη γλώσσα παραγγέλλει ο
∆ιονύσιος Σολωμός, ο εμπνευσμένος αυτός αλαφροΐσκιωτος,
με τη δήλωσή του «Μήγαρις 3 έχω άλλο στο νου, πάρεξ 4
ελευθερία και γλώσσα;».

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Κωνσταντίνου Ι. ∆εσποτόπουλου, Ακαδημαϊκού, Φιλοσοφία
και θεωρία του πολιτισμού, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2001, σσ.
174-182.

1. σύμπηξη: στερεοποίηση, συγκρότηση
2. καλλιέπεια: η χάρη, η κομψότητα του λόγου
3. μήγαρις: μήπως
4. πάρεξ: εκτός
Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας περίληψη 90-110 λέξεων
του κειμένου που σας δόθηκε.
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 80-100 λέξεων το
περιεχόμενο της φράσης του ∆ιονυσίου Σολωμού,
«Μήγαρις έχω άλλο στο νου, πάρεξ ελευθερία και
γλώσσα;»
Μονάδες 12
Β 2 . Να εντοπίσετε στο κείμενο
επίκλησης στην αυθεντία.

δύο

(2)

περιπτώσεις
Μονάδες 6

Β 3 . α. Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
ορθή, άναρθρη, δίκαια, υπεύθυνων, έμμεσα.
Μονάδες 5
β. Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
επιρροή, προνόμιο, καθήκον, επικουρικά, μέριμνα.
Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Β 4 . α. Να βρείτε τρία (3) παραδείγματα μεταφορικής χρήσης
του λόγου από το κείμενο που σας δόθηκε.
Μονάδες 3
β. Χωρίς να αλλάξετε το μέρος του λόγου των
παρακάτω
λέξεων
ή
ονοματικών
συνόλων
να
σχηματίσετε από μία δική σας πρόταση με τις λέξεις:
παιδαγωγός,
πρόσφορη,
επιρροή
της
τέχνης,
πνευματικό αγαθό.
Μονάδες 4
Γ.

Συχνά παρατηρείται στις μέρες μας χαμηλή ποιότητα
γλωσσικής έκφρασης σε ποικίλες μορφές επικοινωνίας,
προφορικής ή γραπτής. Ως μέλος της Βουλής των
Εφήβων, σε γραπτή σας εισήγηση, να αιτιολογήσετε το
παραπάνω φαινόμενο και να αναφερθείτε στην
ξεχωριστή σημασία της γλωσσικής παιδείας για την
προαγωγή του πνευματικού πολιτισμού (500–600 λέξεις).
Μονάδες 40
Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό, ανεξίτηλης μελάνης.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά τη 10:00 πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ
ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ∆ΙΚΕΣ
ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ∆Α Β΄)
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 14 ΜΑΪΟΥ 2010
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Με τον όρο αυτομόρφωση περιγράφουμε μία σύνθετη
εκπαιδευτική διαδικασία της οποίας θεμελιώδης κινητήρια δύναμη
είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, ο οποίος, έχοντας επίγνωση των αναγκών
και των επιθυμιών του, καλείται να συμβάλει αποφασιστικά στην
πορεία της εκπαιδευτικής και επαγγελματικής του κατάρτισης. Σε
αυτή την ατομική, και πολλές φορές εξαιρετικά δύσκολη, πορεία
κατάκτησης νέων γνώσεων, δεν ενεργεί μόνος του, όπως θα
μπορούσαμε να υποθέσουμε με βάση το πρώτο συνθετικό της λέξης
αυτο-μόρφωση. Ο άνθρωπος δεν δραστηριοποιείται μέσα σε ένα
κοινωνικό κενό, αλλά μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον. Βρίσκεται
δηλαδή σε συνεχή επικοινωνία με τους άλλους, σε επαφή και
ανταλλαγή με τους επίσημους ή ανεπίσημους εκπαιδευτικούς
θεσμούς, με ποικίλους οργανισμούς και κέντρα κατάρτισης, ακόμη
και όταν οι νέες τεχνολογίες του επιτρέπουν να μαθαίνει και να
εργάζεται σε φυσική απόσταση από τους άλλους.
Με αυτή την έννοια, οι διαδικασίες και οι πρακτικές
αυτομόρφωσης στη σημερινή εποχή δεν σημαίνουν την απουσία των
άλλων, θεσμών και ατόμων, ούτε την κοινωνική απομόνωση του
καθενός ατόμου, αλλά την ενεργητική στάση του, αφού το ίδιο
αποφασίζει, άλλοτε αυτοβούλως και άλλοτε κάτω από την πίεση
συγκεκριμένων αναγκών, να εκπαιδευθεί. Η ενεργητική στάση
συνίσταται στο ότι ο άνθρωπος καλείται να διαμορφώσει μαζί με
τους
άλλους
συμμετέχοντες
(οργανισμούς,
εκπαιδευτές,
εκπαιδευόμενους) το περιεχόμενο, τη διαδικασία και τους τρόπους
της εκπαίδευσής του.
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Όμως οι πρωταρχικοί παράγοντες που καθιστούν την
αυτομόρφωση αναγκαία για τα άτομα των σύγχρονων κοινωνιών
είναι οι νέες επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις και οι
συνεπακόλουθες μεταμορφώσεις της αγοράς εργασίας. Μία από τις
συνέπειες αυτών των αλλαγών είναι ότι πολλά επαγγέλματα χάνουν
γρήγορα την αξία και τη χρησιμότητά τους, ενώ οι γνώσεις και οι
δεξιότητες που τα άτομα κατέκτησαν στα πρώτα στάδια της ζωής
τους καθίστανται ανεπαρκείς για το παρόν και το μέλλον. Η
συνολική
τεχνολογική
αναδιάρθρωση
της
εργασιακής
δραστηριότητας στερεί όλο και περισσότερο στα άτομα τη
δυνατότητα να διατηρούν μία και μοναδική επαγγελματική
ταυτότητα σε όλη τη διάρκεια της ενεργού ζωής τους. Κατά
συνέπεια, ανεξάρτητα από τις ψυχοκοινωνικές συνέπειες αυτής της
κατάστασης για τα άτομα, οι νέοι άνθρωποι των τεχνολογικών
κοινωνιών καλούνται να αλλάξουν δύο ή τρία επαγγέλματα στην
επαγγελματική πορεία τους. Το γεγονός αυτό επιβάλλει στα άτομα
να κατακτούν διαρκώς γνώσεις, να ανανεώνουν τις δεξιότητές τους,
να αποκτούν γρήγορα νέες ειδικεύσεις, δηλαδή, να εκπαιδεύονται
συνεχώς.
Η εκπαίδευση δεν νοείται πια ως η απλή, κανονιστική μετάδοση
γνώσεων από τις μεγαλύτερες γενιές στις νεότερες, όπως την όριζε ο
E. Durkheim κατά τον 19ο αιώνα. Και τούτο επειδή, τόσο το
περιεχόμενο της εκάστοτε εκπαιδευτικής πράξης όσο και ο χρόνος
που αφιερώνεται σε αυτήν, αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης
ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές, τα δύο φύλα και τις διαφορετικές
κουλτούρες των ανθρώπων, γεγονός που παρατηρείται σε όλες τις
σύγχρονες πρακτικές της καθημερινής ζωής. Η εκπαιδευτική πράξη
καθίσταται επομένως μια διαδικασία που δεν περιορίζεται στο χώρο
(το σχολείο) και το χρόνο (περίοδος της νεότητας), αλλά
επεκτείνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής και πέραν των σχολικών
τειχών.
Αλεξάνδρα Κορωναίου, Εκπαιδεύοντας Εκτός Σχολείου, 2002
(∆ιασκευή)

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που
σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25
Β 1 . Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το
περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: ... οι
νέοι άνθρωποι των τεχνολογικών κοινωνιών καλούνται να
αλλάξουν δύο ή τρία επαγγέλματα στην επαγγελματική
πορεία τους ...
Β2.

Β3.

Β4.
Γ1.

Μονάδες 12
α) Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η τελευταία παράγραφος
του κειμένου; (Η εκπαίδευση δεν νοείται ... των σχολικών
τειχών) (μονάδες 4)
β) Να εντοπίσετε τα δομικά μέρη της ίδιας παραγράφου του
κειμένου (μονάδες 3)
Μονάδες 7
α) Να γράψετε ένα α ν τ ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
ατομική,
επιτρέπουν,
ανεπαρκείς,
διαφορετικές,
επεκτείνεται. (μονάδες 5)
β) Να γράψετε ένα σ υ ν ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
συνεχή, χρησιμότητα, συνέπειες, δεξιότητες, καθίσταται.
(μονάδες 5)
Μονάδες 10
Να επισημάνετε τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα
επιστημονικού λόγου στο κείμενο που σας δίνεται.
Μονάδες 6
Σε άρθρο που θα δημοσιευθεί στην εφημερίδα του σχολείου σας
να αναφερθείτε στη σημασία της αυτομόρφωσης και να
προτείνετε τρόπους πραγμάτωσής της σε όλη τη διάρκεια της
ζωής του ανθρώπου. (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό ανεξίτηλης μελάνης.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Σαν σήμερα, πριν από 60 χρόνια, η Γενική Συνέλευση του
Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε την Οικουμενική
∆ιακήρυξη των Ανθρωπίνων ∆ικαιωμάτων, κείμενο–
ακρογωνιαίο λίθο το οποίο συντάχθηκε μετά τη διάπραξη
αφάνταστων ωμοτήτων. Αυτή η διακήρυξη και τα νομικά
έγγραφα που προέκυψαν απ’ αυτήν μας βοήθησαν να
καταπολεμήσουμε τα βασανιστήρια, τις διακρίσεις και την
πείνα. Και τώρα η ίδια διακήρυξη θα πρέπει να μας
οδηγήσει στη μάχη εναντίον μιας από τις μεγαλύτερες
προκλήσεις που αντιμετώπισε ποτέ η ανθρωπότητα: των
αλλαγών στο κλίμα του πλανήτη.
Καθώς αντιπρόσωποι απ’ όλες τις χώρες κάθονται στο
τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την Κλιματική Αλλαγή,
οι φτωχοί άνθρωποι ήδη αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της
υπερθέρμανσης του πλανήτη. Από αυξανόμενες ξηρασίες ως
αυξανόμενες
πλημμύρες,
από
χαμηλότερη
αγροτική
παραγωγικότητα ως συχνότερες και ισχυρότερες καταιγίδες,
πολλοί πιστεύουν δικαίως ότι τα πράγματα μόνο θα
επιδεινώνονται. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ασφάλεια,
στην Υγεία και στον βιοπορισμό απειλούνται όλο και πιο
πολύ από τις αλλαγές στο κλίμα της Γης.
Οι φτωχότεροι, οι οποίοι ευθύνονται λιγότερο για το
πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, σηκώνουν τώρα το
βαρύτερο φορτίο των επιπτώσεων. Το 97% των θανάτων που
σχετίζονται με φυσικές καταστροφές καταγράφεται ήδη σε
αναπτυσσόμενες χώρες. Στη Νότια Ασία, τα 17 εκατομμύρια
άνθρωποι που ζουν επάνω σε αμμώδεις όχθες των ποταμών
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

του Μπανγκλαντές θα μπορούσαν να μείνουν άστεγοι ως το
2030, καθώς τα νερά που προέρχονται από το λιώσιμο των
πάγων στα Ιμαλάια πλημμυρίζουν τα σπίτια τους. Στη Νότια
Αμερική, η μείωση των χιονοπτώσεων μέσα στα επόμενα 1520 χρόνια θα θέσει σε σοβαρό κίνδυνο περισσότερα από 9
εκατομμύρια άτομα, τα οποία ζουν στη Λίμα, τη μεγαλύτερη
πόλη του Περού.
Εκείνοι που είναι ήδη φτωχοί και ευάλωτοι θα
συνεχίζουν να πλήττονται δυσανάλογα. Ολοένα και
περισσότερο η γη θα γίνεται πολύ ξηρή για να καλλιεργηθεί,
τα σπαρτά θα ξεραίνονται, η αυξανόμενη στάθμη της
θάλασσας θα διαβρώνει τα παραθαλάσσια εδάφη, οι πόροι
της ζωής θα εξαφανιστούν. Οι εκπομπές άνθρακα έχουν
ανθρώπινες και περιβαλλοντικές συνέπειες. Στο βαθμό που
οι μεγάλες βιομηχανικές χώρες συνεχίζουν να εκπέμπουν
ρυπογόνα αέρια που συντελούν στο «φαινόμενο του
θερμοκηπίου», τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα της ζωής,
της ασφάλειας, του φαγητού, της Υγείας εκατομμυρίων
φτωχών ανθρώπων του κόσμου θα συνεχίζουν να
παραβιάζονται.
Επειδή η κλιματική αλλαγή αντιπροσωπεύει μια νέα και
άνευ προηγουμένου απειλή για τα ανθρώπινα δικαιώματα,
το διεθνές δίκαιο περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι
σχετικοί οργανισμοί πρέπει να εξελιχθούν, ώστε να
προστατεύσουν αυτά τα δικαιώματα. Εκείνο όμως που είναι
το πλέον σημαντικό είναι να αναλάβουν τα κράτη άμεση
δράση, ώστε να αποφευχθούν σοβαρότερες παραβιάσεις των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα θεσμοθετημένα ανθρώπινα δικαιώματα παρέχουν μια
ισχυρή
βάση,
επάνω
στην
οποία
μπορούν
να
«οικοδομηθούν» αρχές, με στόχο να ανακοπεί η παγκόσμια
κλιματική αλλαγή. Πρέπει επειγόντως να περιοριστούν οι
εκπομπές ρυπογόνων αερίων, ώστε να σεβαστούμε και να
προστατεύσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα από τις
μελλοντικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα,
η υποστήριξη των φτωχότερων κοινοτήτων, ώστε να

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

προσαρμοστούν στις ήδη παρούσες κλιματικές επιδράσεις
αποτελεί τη μοναδική μέθοδο αποκατάστασής τους.
Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», 13 ∆εκεμβρίου 2008
(∆ιασκευή)

Α 1 . Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25
Β 1 . Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το
περιεχόμενο του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου:
…το διεθνές δίκαιο περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και
οι σχετικοί οργανισμοί πρέπει να εξελιχθούν, ώστε να
προστατεύσουν αυτά τα δικαιώματα...
Μονάδες 10
Β 2 . α) Με ποιο τρόπο αναπτύσσεται η τρίτη παράγραφος
του κειμένου «Οι φτωχότεροι...πόλη του Περού»;
(μονάδες 3)
β) Να βρείτε τα δομικά στοιχεία της συγκεκριμένης
παραγράφου. (μονάδες 4)
Μονάδες 7
Β 3 . α) Να γράψετε ένα σ υ ν ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
αλλαγές, ευάλωτοι,
ανακοπεί. (μονάδες 5)

να

εκπέμπουν,

άνευ,

να

β) Να γράψετε ένα α ν τ ώ ν υ μ ο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
συχνότερες, επιδεινώνονται, ασφάλεια, αυξανόμενη,
παρούσες. (μονάδες 5)
Μονάδες 10

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Β 4 . α) Να μετατραπεί η παθητική σύνταξη του παρακάτω
αποσπάσματος σε ενεργητική.
«Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ασφάλεια, στην
Υγεία και στον βιοπορισμό απειλούνται όλο και πιο
πολύ από τις αλλαγές στο κλίμα της Γης».
(μονάδες 4)
β) «φαινόμενο του θερμοκηπίου», «οικοδομηθούν»:
Να δικαιολογηθεί
(μονάδες 4)

η

χρήση

των

εισαγωγικών.
Μονάδες 8

Γ 1 . Η προστασία του περιβάλλοντος είναι υποχρέωση και
δικαίωμα όλων μας. Σε άρθρο που θα δημοσιευθεί στη
σχολική σας εφημερίδα να αναπτύξετε τους λόγους για
τους οποίους πρέπει να προστατεύεται το περιβάλλον
και να προτείνετε τρόπους με τους οποίους οι μαθητές
μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη αυτού του
σκοπού (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40
Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό ανεξίτηλης μελάνης.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 09.30 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ
ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ∆Α Β΄)
ΠΕΜΠΤΗ 12 ΜΑΪΟΥ 2011
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ

Είναι δεδομένο ότι το διαδίκτυο έφερε μια πιο ισότιμη πρόσβαση στη
γνώση. Ζούμε ένα κύμα εκδημοκρατισμού της γνώσης. Παλιότερα, για να
δει κανείς τη βιβλιοθήκη του Κέμπριτζ, έπρεπε να ταξιδέψει χιλιάδες
χιλιόμετρα. Σήμερα, μπορεί να βρει τα βιβλία της από το γραφείο του.
Παλιότερα, έπρεπε να έχει κάποιος λεφτά για να παρακολουθήσει
μαθήματα του ΜΙΤ1. Σήμερα, έρχονται διαδικτυακά στο σπίτι του.
Σ’ αυτόν τον υπαρκτό εκδημοκρατισμό της γνώσης ορθώνονται τρεις
γκρίνιες. Η μία είναι η άρνηση της τεχνολογίας, εξαιτίας των πιθανών
κινδύνων που έχει η ανάπτυξή της. Ο Πολ Βιρίλιο, για παράδειγμα,
έγραψε την «Πληροφοριακή Βόμβα». Είναι σίγουρος ότι η κοινωνία της
γνώσης ενέχει κινδύνους, αλλά άγνωστους. ∆εν τους ξέρει,
αλλά...υπάρχουν. Η δεύτερη γκρίνια έχει να κάνει με τα «παιδάκια της
Αφρικής». Το ακούμε για κάθε νέα τεχνολογία: «Τι να το κάνω εγώ το
εμβόλιο για το Αλτσχάιμερ2, όταν τα παιδιά της Αφρικής δεν έχουν ούτε
ασπιρίνη για τον πυρετό;». Το επιχείρημα έχει εν μέρει λογική.
Πραγματικά «τι να το κάνεις το εμβόλιο για το Αλτσχάιμερ, αν δεν έχεις
Αλτσχάιμερ;». Αν όμως αποκτήσεις, το πρώτο που ξεχνάς είναι τα
«παιδάκια της Αφρικής». Η τρίτη γκρίνια έχει να κάνει με το διαβόητο
«ψηφιακό χάσμα». Βέβαια, καμιά τεχνολογία, καμιά επιστημονική
επανάσταση δεν διαχέεται αμέσως σε όλη την υφήλιο. Ο Γουτεμβέργιος
τύπωσε την πρώτη Βίβλο το 1455· ωστόσο στην Ελλάδα η τυπογραφία
ήρθε στις αρχές του 19ου αιώνα. Όσο για το τυπωμένο βιβλίο, ακόμη
πασχίζουμε να γίνει κτήμα του ελληνικού λαού. Το σημαντικό, όμως,
είναι ότι η επανάσταση έγινε και ακόμη προχωρεί. Εξάλλου, αυτοί που
μιλούν για ψηφιακό χάσμα στην Αφρική πρέπει να αναλογιστούν ποιο
είναι το τυπογραφικό χάσμα του δυτικού κόσμου με την Αφρική.
Πολύ περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να μετέχουν ισότιμα στην
κοινωνία της γνώσης και πλέον όχι μόνον ως αναγνώστες, αλλά και ως
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

συγγραφείς. Στον κυβερνοχώρο, οικονομικά και τεχνολογικά, όλοι
βρίσκονται στο ίδιο σημείο εκκίνησης. Στο διαδίκτυο, το άρθρο ενός
δημοσιογράφου είναι εξίσου προσβάσιμο με το άρθρο ενός πιτσιρίκου.
∆ηλαδή, τα δίκτυα επικοινωνιών ισοπεδώνουν παλιές ιεραρχίες της
βιομηχανικής κοινωνίας και απομένει να δούμε αν θα συνθέσουν νέες.
Στον κυβερνοχώρο λειτουργεί καθένας σύμφωνα με τις ανάγκες του και
τις δυνατότητές του. Αυτό όμως δημιουργεί έναν κατακερματισμό της
εμπειρίας που τρομάζει πολλούς. Η κοινότητα χρειάζεται την κοινή
εμπειρία για να είναι κοινότητα. Από την άλλη, όλη αυτή η πληθώρα
διαθέσιμων πληροφοριών μετατρέπεται σε άγχος. «Πληροφοριακό
άγχος» το ονομάζουν κάποιοι ψυχολόγοι: «να προλάβω να δω το ένα, να
διαβάσω το άλλο, να μη χάσω το τρίτο, ώστε να μην είμαι εκτός θέματος
και εκτός της κοινότητας όπου ζω και λειτουργώ». Αυτό το άγχος είναι
λογικό να υπάρχει και να μεγεθύνεται, όσο μεγαλώνει το ποσό των
πληροφοριών που όλοι έχουμε διαθέσιμες.
Όλα αυτά είναι πραγματικά, αλλά το ίδιο θα έλεγε κι ένας μοναχός
του Μεσαίωνα βλέποντας την πλημμύρα των αιρετικών κειμένων που
άρχισαν να βγαίνουν από τις τυπογραφικές μηχανές. ∆εν πρέπει να
ξεχνάμε ότι η πληροφορική επανάσταση είναι σε μετάβαση και κάθε
επανάσταση σε μετάβαση διασπείρει σύγχυση. Το παλιό δεν έχει πεθάνει
και το καινούριο δεν έχει γεννηθεί.
Πάσχος Μανδραβέλης. Από τον ημερήσιο τύπο (διασκευή).

1. ΜΙΤ: Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης.
2. Αλτσχάιμερ: Νόσος με κυριότερο σύμπτωμα την απώλεια της μνήμης.

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

A 1 . Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου
που σας δόθηκε. (100-120 λέξεις)
Μονάδες 25
Β 1 . «Η κοινότητα χρειάζεται την κοινή εμπειρία για να είναι
κοινότητα». Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 60 - 80
λέξεων το περιεχόμενο της παραπάνω περιόδου.
Μονάδες 10
Β 2 . α) Να αναφέρετε δύο τρόπους ανάπτυξης της δεύτερης
παραγράφου. («Σ’ αυτόν τον υπαρκτό [...] με την Αφρική»).
(Μονάδες 4)
β)

Να βρείτε τη δομή της ίδιας παραγράφου. (Μονάδες 3)
Μονάδες 7

Β 3 . α) Να αιτιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών στις
παρακάτω περιπτώσεις:
«Πληροφοριακή Βόμβα»
«Τι να το κάνω εγώ το εμβόλιο για το Αλτσχάιμερ, όταν τα
παιδιά της Αφρικής δεν έχουν ούτε ασπιρίνη για τον
πυρετό;»
«Πληροφοριακό άγχος»
(Μονάδες 3)
β)
Να
βρείτε
στο
κείμενο
πέντε
παραδείγματα
μεταφορικής λειτουργίας της γλώσσας. (Μονάδες 5)
Μονάδες 8
Β 4 . α) Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις του κειμένου:
πιθανών,
ξεχνάς,
κατακερματισμό,
διασπείρει. (Μονάδες 5)

μετατρέπεται,

β)
Να γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις του κειμένου:
υπαρκτό, άρνηση, σίγουρος, προσβάσιμο, λογικό.
(Μονάδες 5)
Μονάδες 10

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

Γ 1 . Ως ομιλητής σε ημερίδα που οργανώνει το σχολείο σου με
θέμα τη χρήση του διαδικτύου, να αναπτύξεις τις απόψεις
σου σχετικά με τις υπηρεσίες που προσφέρει το διαδίκτυο
στη διάδοση της γνώσης, καθώς και τους τρόπους με τους
οποίους μπορεί αυτό να αξιοποιηθεί δημιουργικά στο
πλαίσιο του σχολείου. (500-600 λέξεις)
Μονάδες 40

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ένα γενικό χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι το
κυνήγι του χρόνου. Όλοι τρέχουν, λαχανιάζουν, αγωνιούν
και πάντοτε έχουν την αίσθηση ότι δεν πρόφτασαν κάτι.
Αυτή η παραφροσύνη του καιρού μας, που μας σπρώχνει
συνεχώς πίσω από το χρόνο, μας εμπλέκει μέσα στη ροή του
χρόνου και μας αφαιρεί τη χαρά να συνυπάρχουμε με το
χρόνο (συμβαδίζοντας και συνυπάρχοντας με άνεση),
εκμηδενίζει τον άνθρωπο ως προσωπικότητα και ως
ανθρώπινη ουσία.
Είναι έτσι φτιαγμένη η δομή του δημόσιου και ιδιωτικού
μας βίου, ώστε να παγιδεύεται ο άνθρωπος μέσα στα
αντικείμενα και στις απασχολήσεις. Λες και βάλαμε όλη την
τέχνη και τη σοφία μας στο να συνθλίψουμε τους εαυτούς
μας. Ο άδειος από τις ασχολίες χρόνος, που θα είναι δικός
μας αποκλειστικά, είναι ή ελάχιστος ή ανύπαρκτος. ∆εν
έχουμε καιρό να συναντηθούμε με τον εαυτό μας, να
αναδιπλωθούμε και να ταξιδέψουμε μέσα μας, να
ονειροπολήσουμε ή να νοσταλγήσουμε, να αποχωρισθούμε
απ’ όλους τους εξωτερικούς περισπασμούς, σε μια
αποκλειστική συνάντηση με τον εαυτό μας.
Έτσι ο χρόνος χάνεται ερήμην μας και ανακαλύπτουμε
ξαφνικά την απουσία του ή με υπομνήσεις επετείων ή με
μνήμες που αναβιώνουν απροσδόκητα ή με συμπτώματα
βιολογικής
καταπόνησης
και
ανημποριάς.
Και
διαπιστώνουμε ξαφνικά πόσο εγκληματικά αποκοπήκαμε
από πρόσωπα και πράγματα. Οι στιγμές που συνιστούν την
ουσιαστική μας ζωή, με την πίκρα ή τη χαρά που
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

περικλείουν,
φεύγουν
ανυποψίαστα
και
χάνονται
ανεκπλήρωτες.
∆εν είναι μόνο η εμπλοκή μας μέσα σε μια ασθμαίνουσα
εποχή και ο ρυθμός του βίου που μας συμπαρασύρουν στις
δολιχοδρομίες 1 μιας πρωτοφανούς εξοντώσεως. Είναι και η
παθολογία του καιρού μας που συμβάλλει στην εξαθλίωσή
μας. Όλοι συνθλίβουμε τον ελάχιστο χρόνο που μας μένει,
για να κατοχυρώσουμε την επαγγελματική και κοινωνική
μας θέση. Ο ένας τρέχει στις δεξιώσεις, ο άλλος να
εξασφαλίσει γνωριμίες, ο τρίτος στις υπηρεσίες για να
«κυνηγήσει» τις υποθέσεις του, ένας άλλος να δικτυωθεί σε
μια ομάδα ή έναν όμιλο που θα τον στηρίξει κ.λπ.
Επιδιώκουν οι άνθρωποι θέσεις και πάλι άλλες θέσεις και
συμμετοχές σε συμβούλια και σε επιτροπές, επιδιώκουν
γνωριμίες, που κοστίζουν χρόνο και ταπείνωση, προσπαθούν
να επιβάλουν ένα −συχνότατα− μίζερο εαυτό, που με άγχος
βαδίζει στη φθορά.
Και όλα αυτά ξεκινούν (πέρα από την ανθρώπινη
κενοδοξία) από μια αβεβαιότητα, από την ανασφάλεια του
ανθρώπου. Και τρέχουν οι «τλήμονες θνητοί» 2 να
εξασφαλίσουν εύνοιες και χρήμα. Και ο χρόνος εκδικείται
για το θάνατό του. Και η εκδίκηση είναι βαριά και
αναπότρεπτη.
Αριστόξενος Σκιαδάς, ∆ιαπιστώσεις, Αθήνα 1977
(∆ιασκευή).
1

δολιχοδρομίες : αγώνες δρόμου μεγάλων αποστάσεων.

2

τλήμονες θνητοί : ταλαίπωροι άνθρωποι.

Α 1 . Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (80-100 λέξεις).
Μονάδες 25

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

Β 1 . Σε μία παράγραφο 80 − 100 λέξεων να αναπτύξετε το
περιεχόμενο της παρακάτω περιόδου:
Οι άνθρωποι επιδιώκουν γνωριμίες, που κοστίζουν
χρόνο και ταπείνωση.
Μονάδες 10
Β 2 . α) Να βρείτε τη δομή της παραγράφου:
Είναι έτσι φτιαγμένη … εαυτό μας. (μονάδες 3)
β) Να αναφέρετε δύο τρόπους
αναπτύσσεται η παράγραφος:

με

τους

οποίους

∆εν είναι μόνο η εμπλοκή μας … βαδίζει στη φθορά.
(μονάδες 4)
Μονάδες 7
Β 3 . α) Να σχολιάσετε τη χρήση του α΄ πληθυντικού
προσώπου από τον συγγραφέα. (μονάδες 4)
β) Να δώσετε μέσα από το κείμενο δύο παραδείγματα
συγκινησιακής λειτουργίας της γλώσσας. (μονάδες 4)
Μονάδες 8
Β 4 . α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
παραφροσύνη,
ανημποριάς,
συνιστούν,
ανεκπλήρωτες, επιδιώκουν. (μονάδες 5)
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις
παρακάτω λέξεις:
εμπλέκει, αφαιρεί, ερήμην, συχνότατα, ανασφάλεια.
(μονάδες 5)
Μονάδες 10

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

Γ 1 . Σε ένα άρθρο για την εφημερίδα του σχολείου σας να
παρουσιάσετε τις συνέπειες της κακής διαχείρισης του
ελεύθερου χρόνου από τον σύγχρονο άνθρωπο και να
διατυπώσετε προτάσεις για τη δημιουργικότερη
αξιοποίησή του. (500−600 λέξεις).
Μονάδες 40
Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1. Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά
(ημερομηνία, εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε
τα θέματα στο τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν
επιτρέπεται να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την
αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και
τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
4. Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με
μαύρο στυλό ανεξίτηλης μελάνης.
5. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
6. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
7. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 18.00 μ.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ∆΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ∆Α Β΄)
∆ΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Πανανθρώπινο μήνυμα τέχνης
Κάθε πολιτισμός έχει τα όρια και το στίγμα του στον ιστορικό
χώρο και χρόνο. Μέσα ωστόσο στην ιστορία του κόσμου, το
αρχαιοελληνικό αισθητικό επίτευγμα σημαδεύει την καταγωγή μιας
τέχνης με πανανθρώπινο μήνυμα και με διαστάσεις παγκόσμιες, θα
έλεγα σχεδόν εξωχρονικές. Πρώτη έκφραση της αποστασιοποίησης
του ανθρώπου από την αναγκαιότητα της φύσης, χάρη στη
μεταμόρφωση της ύλης σε πνεύμα, το ελληνικό πλαστικό κατόρθωμα
δηλώνει την επίμονη και έλλογη προσπάθεια του καλλιτέχνη να
δαμάσει το πάθος και τη μοίρα με τα έργα του νου και της καρδιάς,
αυτά που φέρνουν τον άνθρωπο όλο και πιο κοντά στο Θεό, αυτά
που τον οδηγούν δίπλα στο συνάνθρωπο.
Αποκρυστάλλωμα μιας ορθής και όρθιας σκέψης, το αρχαίο
άγαλμα (μεμονωμένο ή ως αναπόσπαστο μέρος αρχιτεκτονικού
συμπλέγματος) καθαγιάζει και αγλαΐζει 1 τους χώρους της πόλης.
Σήμα ανάτασης ψυχικής και ορόσημο πανάρχαιας μνήμης, θυμίζει
στους πολίτες την αμέριστη ευθύνη τους για τη συνοχή της
κοινωνικής ομάδας και ορθώνεται εγγυητής της ιστορικής
αλληλεγγύης του συνόλου. ∆ιαγράφει ο τεχνίτης τα πλαίσια μιας
πάντα ευνομούμενης και ισορροπημένης πολιτείας, έτσι όπως την
ονειρευόταν η νεογέννητη δημοκρατία και έτσι όπως την ορίζει η
πλατιά ειρηνευτική κίνηση του θεϊκού βραχίονα στο αέτωμα του
ολυμπιακού ναού. Κίνηση που αναδεικνύει τον Απόλλωνα ρυθμιστή
στη διαμάχη του ανθρώπου με το ζώο, με το μυθικό Κένταυρο, στην

1

αγλαΐζω=λαμπρύνω

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Ολυμπία, και οργανωτή της ζωής μέσα στο φως του λόγου. Το
πέρασμα από το μύθο στο λόγο έγινε, χάρη στην τέχνη, άγαλμα,
θέαμα και θεωρία. […]
Το πέρασμα από το ζώο, την άγρια φύση και τους αγρούς, στο
δομημένο άστυ και στην οργανωμένη πόλη, ας πούμε τη θεϊκή
μετάβαση από την κυνηγέτιδα Άρτεμι στην πολιάδα Αθηνά,
δηλώνει με κάθε της μορφή και σε κάθε της βήμα η αρχαία ελληνική
τέχνη, πρώτη αυτή εγρήγορση του ανθρώπου στον κόσμο του
ελεύθερου πνεύματος. Αυτό ίσως είναι το συνοπτικό μέγιστο
μάθημα του αρχαιοελληνικού βιώματος, των ανθρώπων που πρώτοι
σμίλευσαν στο ξύλο, στην πέτρα και στο μάρμαρο, τη μορφή της
εσωτερικής ενατένισης, συνδυασμένη με την ιδεατή πληρότητα της
φυσικής ομορφιάς. Μαρτυρεί για τα λεγόμενά μου το αινιγματώδες
χαμόγελο του αρχαϊκού κούρου και η ανείπωτη έκπληξη στο βλέμμα
της κόρης μέσα στην πολύπτυχη φορεσιά της.
Ιδού η απαρχή της προσπάθειας για γνώση και για
αυτογνωσία, ιδού το πρώτο ερωτηματικό, το για πάντα
αναπάντητο, ιδού η αυγή του μυστηρίου που οδήγησε τον άνθρωπο
να γίνει πλάστης αθάνατου έργου, δημιουργός δηλαδή θεών.
∆άμασε η ελληνική τέχνη το ζώο πριν ανακαλύψει τον τέλειο
άνθρωπο. Το συντροφικό συναπάντημα του ανθρώπου με τους θεούς
διδάσκει η αρχαία αισθητική, στην προσπάθειά της να αιχμαλωτίσει
την τέλεια μορφή την πάντα μετέωρη και πάντα τεταμένη προς μια
ιδεατή πληρότητα, προς ένα αέναο γίγνεσθαι. Να γιατί η αρχαία
τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και ζωντανή: είναι η
τέχνη πυξίδα
και σταθερός προσανατολισμός, αυτή που δεν
γνώρισε αμηχανίες και αγνοεί τα αδιέξοδα, γι’ αυτό και εμπνέει
κάθε αναγέννηση, γι’ αυτό και μένει η βάση κάθε πνευματικής
παλιννόστησης προς το ουσιώδες, δηλαδή τη δημιουργία ελευθερίας.
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
Πολιτισμός και Ελληνισμός
Προσεγγίσεις, Αθήνα 2007
(∆ιασκευή)

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

A 1 . Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου
που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25
Β 1 . Η αρχαία τέχνη θα μένει πάντα πρωτοποριακά επίκαιρη και
ζωντανή. Να αναπτύξετε το περιεχόμενο της φράσης σε μία
παράγραφο (70-90 λέξεις).
Μονάδες 10
Β 2 . α) Να βρείτε τους δύο τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί η
συγγραφέας
στην
τελευταία
παράγραφο
και
να
τεκμηριώσετε την απάντησή σας με μία αναφορά για κάθε
τρόπο (μονάδες 6).
β) Να εντοπίσετε στο κείμενο τέσσερις λέξεις ή φράσεις με
μεταφορική σημασία (μονάδες 4).
Μονάδες 10
Β 3 . α) επίτευγμα, δαμάσει, μετάβαση, πληρότητα, ουσιώδες:
Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις
παραπάνω λέξεις (μονάδες 5).
β) έλλογη, κοντά, συνοπτικό, φυσικής, αιχμαλωτίσει: Να
γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παραπάνω
λέξεις (μονάδες 5).
Μονάδες 10
Β 4 . Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης στις παρακάτω
φράσεις και να τις μετατρέψετε στο αντίθετο είδος:
∆ιαγράφει ο τεχνίτης τα πλαίσια μιας πάντα ευνομούμενης
και ισορροπημένης πολιτείας (μονάδες 2).
∆άμασε η ελληνική τέχνη το ζώο πριν ανακαλύψει τον τέλειο
άνθρωπο (μονάδες 3).

Μονάδες 5

Γ 1 . Σε ημερίδα του δήμου σου με θέμα «Τέχνη και Ζωή»
συμμετέχεις ως εκπρόσωπος του σχολείου σου με εισήγηση
500-600 λέξεων. Στην εισήγηση αυτή αναφέρεσαι στην
προσφορά της Τέχνης στους νέους σήμερα, καθώς και στους

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

τρόπους με τους οποίους μπορεί το σχολείο να συμβάλλει
στην ουσιαστική επαφή τους με αυτήν.
Μονάδες 40

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

www.romvos.edu.gr

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ∆΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑ.Λ (ΟΜΑ∆Α Β)
∆ΕΥΤΕΡΑ 21 ΜΑΪΟΥ 2012
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Α1.
Η συγγραφέας πραγµατεύεται τη διαχρονική και παγκόσµια αξία της αρχαίας ελληνικής
τέχνης. Η ίδια µαρτυρεί τη µετάβαση του ανθρώπου από την ύλη στο πνεύµα µέσω του αγώνα του
για ηθικοπνευµατική τελείωση. Τα δηµιουργήµατά της εκτός από αισθητική αξία για την πόλη
συµβολίζουν τη συνοχή και την αλληλεγγύη της κοινωνίας που τη δηµιούργησε, καθώς και τη
δηµοκρατική λειτουργία της. Παράλληλα, η αρχαία ελληνική τέχνη υποδηλώνει την πνευµατική
απελευθέρωση του ανθρώπου, τη µετουσίωση του µύθου σε λόγο και την ανάγκη αποτύπωσης του
βιώµατός του ως αφετηρία της προσπάθειας για απόκτηση γνώσης και αυτογνωσίας. Η
συγγραφέας καταλήγει διαπιστώνοντας τον πάντα επίκαιρο και ζωντανό ρόλο της αρχαίας
ελληνικής τέχνης ως πηγή έµπνευσης για κάθε µορφή αναγέννησης και ως βάση της πνευµατικής
ελευθερίας του ανθρώπου.
Β1.
Η αρχαιοελληνική τέχνη είναι διαχρονική και παγκόσµια. Κι αυτό γιατί ξεπερνά τις επιταγές
της µοίρας και οδηγεί στη µέθεξη µε το Θεό. Αιώνες µετά οµορφαίνει αισθητικά τα αστικά κέντρα
προσφέροντας ψυχική αγαλλίαση. Επιπλέον, αποτελεί εµβληµατικό στοιχείο της ανάγκης για
κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη, απαραίτητο για τις σύγχρονες κοινωνικές απαιτήσεις,
συνιστώντας αιώνιο θεµέλιο λίθο για την κατίσχυση της δηµοκρατίας σε µία πολιτικά οργανωµένη
κοινωνία. Συντελεί, αδιαµφισβήτητα, στη διεύρυνση των πνευµατικών οριζόντων και αποτελεί
εφαλτήριο ουσιαστικής ενδοσκόπησης. Εποµένως, η αρχαιοελληνική τέχνη στρέφει τον άνθρωπο
στην αυτοσυνειδησία και απελευθερώνει τις δηµιουργικές δυνάµεις του.
Β2.
α) ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ
Επίκληση στο συναίσθηµα µε µέσα πειθούς : Συναισθηµατική φόρτιση του λόγου «πλάστης
αθάνατου έργου», µε ποιητική λειτουργία της γλώσσας «αυγή του µυστηρίου», εικονοπλαστικός
λόγος.
Επίκληση στη λογική µε µέσο πειθούς: Επιχείρηµα «Να γιατί…ελευθερίας»
β) ΤΈΣΣΕΡΙΣ ΦΡΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ:
• «να δαµάσει το πάθος και τη µοίρα»
• «η νεογέννητη δηµοκρατία»
• «αυγή του µυστηρίου»
• «να αιχµαλωτίσει την τέλεια µορφή»

ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ: • Φλέµιγκ 40, τηλ. 2109932291 • Κύπρου 51, τηλ. 2109941471 • Γερουλάνου 103, τηλ. 2109911067
ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: • Ναυαρίνου 12, τηλ. 2109944396, • Πρωτόπαππα & Ρόδου 2, τηλ. 2109955210

email : info@romvos.edu.gr

B3.
α) ΣΥΝΩΝΥΜΑ
επίτευγµα - κατόρθωµα
δαµάσει – χαλιναγωγήσει / τιθασεύσει
µετάβαση – µεταφορά, µεταπήδηση
πληρότητα – µεστότητα / αρτιότητα / ολοκλήρωση
ουσιώδες – σηµαντικό / βασικό / θεµελιώδες
β) ΑΝΤΩΝΥΜΑ
έλλογη – άλογη / παράλογη
κοντά - µακριά
συνοπτικό – αναλυτικό, εκτενές
φυσικής – τεχνητής
αιχµαλωτίσει – απελευθερώσει / αποδεσµεύσει
Β.4
Στις φράσεις χρησιµοποιείται ενεργητική σύνταξη.
Μετατροπή πρώτης φράσης:
Τα πλαίσια µιας πάντα ευνοµούµενης και ισορροπηµένης πολιτείας διαγράφονται από τον τεχνίτη.
Μετατροπή δεύτερης φράσης:
Το ζώο δαµάστηκε από την ελληνική τέχνη πριν ο τέλειος άνθρωπος ανακαλυφθεί (από αυτήν).
Γ.1
Το επικοινωνιακό πλαίσιο που απαιτείται είναι προσχεδιασµένος προφορικός λόγος ενός µαθητή
που εκπροσωπεί το σχολείο του σε ηµερίδα του ∆ήµου. Άρα, απαιτείται προσφώνηση και
αποφώνηση και απόδοση ύφους αµεσότητας:
ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ:
Αξιότιµε ∆ήµαρχε,
Αγαπητά µέλη του ∆ηµοτικού Συµβουλίου,
Αγαπητές Συνδηµότισσες, Αγαπητοί Συνδηµότες,
Κυρίες και Κύριοι,
ΠΡΟΛΟΓΟΣ-ΕΙΣΑΓΩΓΗ:
Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την ευκαιρία που µου δίνετε να αναφερθώ από αυτό εδώ το
βήµα σε ένα ζωτικής σηµασίας θέµα για τον πολιτισµό, την τέχνη.
Πρέπει να δοθεί έµφαση στην αξία της τέχνης ως µέσου κοινωνικής, πνευµατικής, πολιτικής και
ηθικής ανάπτυξης του ατόµου. Ειδική αναφορά στην προσφορά της στους νέους υπό την
προϋπόθεση ότι έχει γνήσιο και αυθεντικό χαρακτήρα και ότι αποτελεί «φωνή» του ιστορικού
παρελθόντος.
ΚΥΡΙΩΣ ΘΕΜΑ
(Α΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Προσφορά της τέχνης στους νέους σήµερα):
• Αισθητική καλλιέργεια, παροχή ερεθισµάτων για έµπνευση και δηµιουργία
• Ανακάλυψη κλίσεων, ταλέντων
• ∆ηµιουργική αξιοποίηση ελεύθερου χρόνου, συναισθηµατική αποφόρτιση
ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ: • Φλέµιγκ 40, τηλ. 2109932291 • Κύπρου 51, τηλ. 2109941471 • Γερουλάνου 103, τηλ. 2109911067
ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: • Ναυαρίνου 12, τηλ. 2109944396, • Πρωτόπαππα & Ρόδου 2, τηλ. 2109955210

email : info@romvos.edu.gr








Μέσο κοινωνικοποίησης
Ηθική ανάπτυξη ατόµου, εξευγενισµός του εσωτερικού κόσµου
Απόκτηση γνώσεων, όξυνση κριτικής σκέψης, διεύρυνση πνευµατικών οριζόντων
Πηγή πολιτικής ευαισθητοποίησης του νέου
Επαφή µε το παρελθόν, συνειδητοποίηση της πολιτιστικής κληρονοµιάς
Επαφή µε διαχρονικές και πανανθρώπινες αξίες
Απόκτηση συλλογικής συνείδησης µέσα από τη σύνδεση του «εγώ» µε το «εµείς»
Επαφή µε ξένους πολιτισµούς και κατάρριψη προκαταλήψεων και ρατσιστικών διαθέσεων

ΜΕΤΑΒΑΣΗ: Αφού παρατέθηκε η προσφορά της Τέχνης στους νέους σήµερα, σκόπιµο είναι να
αναζητηθούν οι τρόποι µε τους οποίους το σχολείο µπορεί να συµβάλλει στην ουσιαστική τους
επαφή µε αυτήν.
Β΄ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: Τρόποι µε τους οποίους το σχολείο µπορεί να συµβάλλει στην ουσιαστική
επαφή των νέων µε την Τέχνη:
• Έµφαση στην καλλιέργεια των µαθητών, στοιχείο της οποίας είναι και η ανάπτυξη της
αισθητικής τους παιδείας.
• Ανάδειξη των καλλιτεχνικών ενδιαφερόντων και κλίσεων των µαθητών µέσα από
καλλιτεχνικές δραστηριότητες (ζωγραφικής, µουσικής, θεάτρου, λογοτεχνίας και σκίτσου
κ.λ.π.)
• ∆ιαµόρφωση κατάλληλων υποδοµών που αφορούν στην τέχνη, ώστε η διδασκαλία της
τέχνης να µην έχει το χαρακτήρα της παροχής τυπικών, θεωρητικών γνώσεων, αλλά να
αποκτήσει βιωµατική διάσταση.
• Οργάνωση εκθέσεων µε έργα τέχνης µαθητών.
• Επισκέψεις σε µουσεία και µνηµεία, επαφή µε τη λαϊκή τέχνη και την παράδοση του τόπου.
• Πρόσκληση διακεκριµένων καλλιτεχνών και λογοτεχνών στο σχολείο για την
ευαισθητοποίηση των µαθητών ως προς τη γνήσια µορφή τέχνης.
• Καλύτερη αισθητική των ίδιων των σχολικών χώρων.
• Οργάνωση ταξιδιών στο εξωτερικό για την εξοικείωση µε την τέχνη άλλων λαών.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ:
Μετά από όσα προαναφέρθηκαν γίνεται σε όλους κατανοητή η αναµφισβήτητη προσφορά της
τέχνης στη νεολαία, καθώς και η αναγκαιότητα συστράτευσης όλων των πνευµατικών φορέων, µε
προεξάρχοντα αυτόν του σχολείου, για τη δηµιουργική και γόνιµη επαφή των νέων µε την τέχνη
συµβάλλοντας έτσι στην ηθική και πνευµατική τελείωση των κοινωνιών.
ΑΠΟΦΩΝΗΣΗ:
Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ
ΑΞΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ
ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΜΑΡΙΑ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ
ΡΟΥΣΣΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ
ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ: • Φλέµιγκ 40, τηλ. 2109932291 • Κύπρου 51, τηλ. 2109941471 • Γερουλάνου 103, τηλ. 2109911067
ΗΛΙΟΥΠΟΛΗ: • Ναυαρίνου 12, τηλ. 2109944396, • Πρωτόπαππα & Ρόδου 2, τηλ. 2109955210

email : info@romvos.edu.gr

Ανακτήθηκε από την
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ
http://edu.klimaka.gr

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
(ΟΜΑ∆Α A΄)
ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ∆ΙΚΟΤΗΤΑΣ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ∆Α Β΄)
ΠΕΜΠΤΗ 19 ΜΑΪΟΥ 2011
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Περιβάλλον και ρύπανση
Στη διάρκεια της παρουσίας του στη Γη, ο άνθρωπος θεώρησε το
φυσικό περιβάλλον ως εχθρό που έπρεπε να υποτάξει, ως υπηρέτη
που μπορούσε να χρησιμοποιήσει και ως τροφοδότη από τον οποίο
εξαρτιόταν η επιβίωσή του. Έτσι, διαδοχικές γενιές ανθρώπων
ασχολήθηκαν με την τιθάσευση 1 ορισμένων στοιχείων της φύσης, την
προστασία από πλημμύρες, την αποξήρανση ελών, την εκχέρσωση
δασών κ.ο.κ. [...]. Σε ορισμένους πολιτισμούς, όπως σε εκείνους των
δυτικών χωρών, ο άνθρωπος ανέπτυξε μια εγωκεντρική νοοτροπία
για το φυσικό περιβάλλον και, αντί να θεωρεί τον εαυτό του μέρος
του περιβάλλοντος, πίστεψε ότι αυτός υπερέχει από όλα τα άλλα
πλάσματα της ∆ημιουργίας και ότι η υπόλοιπη φύση έχει
δημιουργηθεί για τη δική του χρήση και απόλαυση. [...]
Μέχρι τα τέλη περίπου της δεκαετίας 1960-70, οι διάφορες
κοινωνίες, σαγηνευμένες από το όραμα για ευμάρεια 2 και υλική
απόλαυση που παρείχε η οικονομική ανάπτυξη, παρέβλεπαν τη
βαθμιαία επιδείνωση του φυσικού περιβάλλοντος. Την αυξανόμενη
ρύπανση των υδάτων και την ακαταλληλότητά τους για αναψυχή ή
άλλες χρήσεις, τη βαθμιαία απώλεια της διαύγειας του
ατμοσφαιρικού αέρα και τα αυξανόμενα αναπνευστικά προβλήματα
και άλλες ενοχλήσεις που προκαλούσε η ατμοσφαιρική ρύπανση,
καθώς και τις άλλες αρνητικές επιπτώσεις της ρύπανσης, τα
θεωρούσαν συνήθως ως επουσιώδη ή ως απαραίτητη θυσία για την
επίτευξη ενός πολύ σημαντικότερου στόχου, αυτού της οικονομικής
1
2

τι θάσευ ση = έλ εγχος , υπ οταγή
ευμά ρεια = αφ θονία υλικών αγ αθών, άνε ση , καλοπέραση

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

Ανακτήθηκε από την
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ
http://edu.klimaka.gr

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ανάπτυξης. Η τελευταία πιστευόταν ότι θα εξασφάλιζε σε όλους μια
ζωή άνεσης και ελεύθερου χρόνου, τη δυνατότητα απασχόλησης με
πολιτιστικές δραστηριότητες, τη γενική εκπαίδευση των ενηλίκων,
την άριστη ιατρική περίθαλψη κ.ά. Η στροφή προς τον
καταναλωτικό τρόπο ζωής, που επικράτησε εδώ και μερικές
δεκαετίες, ενθάρρυνε τον άνθρωπο να προσανατολίσει την προσοχή
και τη δραστηριότητά του στο πώς να παράγει και να καταναλώνει
όσο γίνεται περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες. Παράλληλα, η
εκπληκτική επιστημονική πρόοδος, που έλαβε χώρα τις τελευταίες
δεκαετίες, καλλιέργησε την πεποίθηση ότι η επιστήμη μπορεί να
επιλύσει όλα τα προβλήματα, μεταξύ των οποίων και τα περιβαλλοντικά.
Στο μεταξύ, γινόταν σε μεγάλο βαθμό αλόγιστη χρήση του
περιβάλλοντος, που οδήγησε σε δραματική υποβάθμισή του σε πολύ
μεγάλες περιοχές της γης. Ο άνθρωπος απορροφημένος από το στόχο
της αύξησης της υλικής ευμάρειας και θαμπωμένος από τα
επιτεύγματα της επιστήμης, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, πριόνιζε το
δέντρο πάνω στο οποίο κάθεται και από τους καρπούς του οποίου
εξαρτάται η συντήρησή του.
Η αφύπνιση του κόσμου και των κυβερνήσεων ήταν απότομη. Η
δυσανασχέτηση για την καταστροφή του περιβάλλοντος φαίνεται
ότι βρισκόταν σε λανθάνουσα κατάσταση για αρκετά χρόνια και
συσσωρευόταν. Άρχισε να εκδηλώνεται σχεδόν ξαφνικά με
εκρηκτικό ρυθμό, καθώς πολλαπλασιάζονταν οι ειδήσεις για
διάφορες περιβαλλοντικές καταστροφές και συνειδητοποιήθηκε ότι
οι ιδιότητες της φύσης, που οι οικονομολόγοι των περασμένων
αιώνων αποκαλούσαν «πρωτογενείς και άφθαρτες», έχασαν σε
μεγάλο βαθμό το δεύτερο από τα εν λόγω χαρακτηριστικά. Μέσα σε
μικρό χρονικό διάστημα το «φυσικό περιβάλλον» από αντικείμενο
αδιαφορίας μετατράπηκε σε κρίσιμο θέμα. Τα φαινόμενα της
καταστροφής του και του κοινωνικού και οικονομικού κόστους, που
προκαλείται από αυτήν, βρέθηκαν ξαφνικά στο επίκεντρο των
πολιτικών συζητήσεων. Για τις νεότερες ιδίως γενιές το «φυσικό
περιβάλλον» άρχισε να αποτελεί νέο αντικείμενο λατρείας και νέα
αφορμή για μαχητικές εκδηλώσεις. ∆ιάφοροι, ειδικοί και μη,
συμπεριφέρονται σαν προφήτες και προειδοποιούν ότι η
ανθρωπότητα βαδίζει προς βέβαιη αυτοκαταστροφή και ότι ο homo

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

Ανακτήθηκε από την
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ
http://edu.klimaka.gr

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

sapiens3 , παρόλο που μπόρεσε να προσαρμόσει τις εκάστοτε ανάγκες
του στις συνθήκες, που επικρατούσαν κατά τις διάφορες φάσεις της
μακράς παρουσίας του στη Γη, δε θα μπορούσε να εξακολουθήσει να
προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες γιατί αυτές μεταβάλλονται με
εξαιρετικά γρήγορο ρυθμό.
Άρθρο από τον Τύπο σε διασκευή
ΘΕΜΑΤΑ
Α1. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου, που σας δόθηκε, χωρίς
δικά σας σχόλια (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων το περιεχόμενο
της παρακάτω περιόδου της τρίτης παραγράφου του κειμένου:
«Ο άνθρωπος απορροφημένος ... συντήρησή του».
Μονάδες 15
Β2. Ποιον τρόπο και ποια μέσα πειθούς χρησιμοποιεί ο συγγραφέας
στην πρώτη παράγραφο; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β3. α) Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:
(Μονάδες 5)
υπερέχει, απώλεια, ξαφνικά, βέβαιη, μεταβάλλονται.
β) Να γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:
επιδείνωση, αυξανόμενη, επουσιώδη, ενθάρρυνε, πρόοδος. (Μονάδες 5)
Μονάδες 10
Β4. Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο για την πρώτη παράγραφο.
Μονάδες 5
Γ1. Σε ημερίδα που οργανώνει το σχολείο σου, με θέμα την
καταστροφή του περιβάλλοντος, έχεις οριστεί ως ομιλητής από
το 15μελές μαθητικό συμβούλιο. Να εκθέσεις τις απόψεις σου για
τους κινδύνους που απειλούν την υγεία του ανθρώπου εξαιτίας
του προβλήματος αυτού και να προτείνεις τρόπους απόκτησης
περιβαλλοντικής συνείδησης των νέων μέσα στη σχολική
κοινότητα. (500-600 λέξεις)
Μονάδες 40

3

h om o s ap ie n s = σοφ ός άν θρωπ ος

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

Ανακτήθηκε από την
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ
http://edu.klimaka.gr

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ –

Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

Ο∆ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ
1. Στο τετράδιο να γράψετε μόνον τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων, αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν
επιτρέπεται να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την
αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα
φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
4. Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνον με μπλε ή μόνον με
μαύρο στυλό ανεξίτηλης μελάνης.
5. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
6. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
7. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
& ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄)
ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:

28/05/2014

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
A.1
Στο συγκεκριμένο απόσπασμα ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος αναφέρεται στην έννοια της ανθρωπιάς.
Πρόκειται για μια λέξη με τεράστια σημασία, η οποία περιγράφει τη συμπαράσταση στο
συνάνθρωπο. Στο παρελθόν μάλιστα «ο ανθρωπιστής» αποτελούσε εξαιρετικό πρότυπο
συμπεριφοράς, με χαρακτηριστική την απουσία ιδιοτέλειας, ενώ η έννοια της ανθρωπιάς δεν ήταν
«κοινόχρηστη» ούτε κοινότοπη. Αντίθετα, σήμερα αποτελεί κοινό αίτημα, καθώς η ανάγκη για
βοήθεια είναι μεγαλύτερη. Πρέπει ,βέβαια, να διευκρινιστεί, ότι ,όπως πολλές έννοιες, έτσι και
εκείνη της ανθρωπιάς, εξαιτίας της συχνής της χρήσης σήμερα έχει παραποιηθεί. Σε αυτό έχει
συντελέσει η επιδίωξη της ευμάρειας από το σύγχρονο άνθρωπο και το έλλειμμα ευγένειάς του. Η
ανθρωπιά, ωστόσο, προϋποθέτει ανοχή, ευγένεια και όχι προσβολή στο συνάνθρωπο, απαιτεί
δράση και όχι μόνο περίσκεψη.
Β1.
Είναι κοινά παραδεκτό ότι στη σύγχρονη εποχή παρουσιάζεται έντονο το φαινόμενο της έλλειψης
ανθρωπιάς. Πρωταρχικά, η ατομικιστική στάση ζωής που επικρατεί σήμερα συντελεί στην
εκδήλωση και την όξυνση του φαινομένου. Οι άνθρωποι πλέον ενδιαφέρονται περισσότερο για τις
προσωπικές τους υποθέσεις, ιδιωτεύουν, αποκόπτονται από τους συνανθρώπους τους και κάποτε
τους βλάπτουν. Παράλληλα, το πνεύμα υλικού ευδαιμονισμού που επικρατεί δυσχεραίνει την
εκδήλωση ευγενών αισθημάτων. Το άτομο είναι προσανατολισμένο στην απόκτηση υλικών αγαθών
παραγκωνίζοντας την πνευματική και ηθική καλλιέργεια. Άλλωστε για πολλούς σήμερα – σε μια
εποχή ιδιοτέλειας και έκπτωσης των ηθικών αξιών

– τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται

παρωχημένα και μη συμβαδίζοντα με το τεχνοκρατικό πνεύμα της εποχής. Άρα, η ανθρώπινη
απληστία και η επιδίωξη της ευμάρειας εξοβελίζουν καθετί ευγενικό στον άνθρωπο.
Σελίδα 1 από 6

B2. α)
Η παράγραφος αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων:
-Ορισμός: οριστέα έννοια: «ανθρωπιά». Ο συγγραφέας επιχειρεί να προσεγγίσει την έννοια της
ανθρωπιάς ως μια αξία με βασικά στοιχεία τη συμπόνια και τη συμμετοχή στο «πάθος» του
συνανθρώπου (γένος –ειδοποιός διαφορά).
-Παράδειγμα: «Ο Ντυνάν … εν ειρήνη.»
Β2.β)
Έτσι : συμπέρασμα
Ωστόσο: αντίθεση
Β3.α)
-

Αναλίσκεται: ξοδεύεται, καταναλώνεται

-

Οικουμενική: παγκόσμια, πανανθρώπινη

-

Διαστρεβλώσεις: παραποιήσεις, αλλοιώσεις

-

Ολωσδιόλου: εντελώς, πλήρως

-

Ευζωία: ευμάρεια, καλοπέραση, ευημερία

Β3.β)
- Κοινόχρηστος: ιδιωτικός, προσωπικός
- Συμμετοχή: αποχή, απουσία
- Αυτοακυρώνεται: αυτοεπιβεβαιώνεται, αυτοεπικυρώνεται
- Γνώση: άγνοια, αμάθεια
- Αδιάκοπης: περιστασιακής, στιγμιαίας
Β4.α)
«αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής»: αυτούσια παράθεση των λόγων κάποιου
«Ερυθρού Σταυρού»: ο τίτλος-επωνυμία του Οργανισμού
Β4.β)
«Η ανθρωπιά … είναι ένα νόμισμα»
«(οι όροι) αλλάζουν απόχρωση»
«Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία»

Σελίδα 2 από 6

Γ1.
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Επικοινωνιακό Πλαίσιο :
Άρθρο σε τοπική εφημερίδα
Ενδεικτικός τίτλος: Ζητείται … ανθρωπιά!
ΠΡΟΛΟΓΟΣ:
Επικαιρική αφόρμηση: αφορμή για τη σύνταξη του άρθρου αποτέλεσε κάλεσμα τοπικού
ραδιοφωνικού σταθμού για την συγκέντρωση τροφίμων για ευπαθείς κοινωνικές ομάδες.
ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ:
Α. Ζητούμενο: Φαινόμενα που αποδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στη σύγχρονη εποχή:
(1) Οικονομικός-υλικό τομέας:
- ανεργία
-οικονομική εξαθλίωση, φτώχεια, άθλιες συνθήκες διαβίωσης
-κραυγαλέες οικονομικές ανισότητες
-ανελέητη εκμετάλλευση της φύσης που υπονομεύει την ποιότητα ζωής
(2) Κοινωνικός τομέας:
-κρίση επικοινωνίας (επιδερμικές σχέσεις των ανθρώπων)
-έξαρση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας ( βία , εγκληματικότητα)
-ρατσισμός και διακρίσεις (φυλετικές, εθνικές, κοινωνικές)
(3) Ηθικός τομέας:
Κρίση ηθικών αξιών που εκδηλώνεται ως:
-

κυριαρχία ατομικισμού και ιδιοτέλειας

-

φιλαυτία, απληστία

-

ανηθικότητα, αμοραλισμός

(4) Πολιτικός τομέας:
-πολιτικές διώξεις αντιφρονούντων
-πόλεμοι, τρομοκρατία
-θανατική ποινή , ανισότητες στην απονομή δικαιοσύνης
-απουσία κράτους πρόνοιας για τις ευπαθείς ομάδες
Σελίδα 3 από 6

(5) Πνευματικός τομέας:
-χρήση της επιστημονικής και τεχνολογικής ανάπτυξης σε βάρος του ανθρώπου
-μορφωτικές ανισότητες
-φανατισμός , δογματισμός, μισαλλοδοξία
Αναλυτικότερα και ενδεικτικά:





Οι άνθρωποι, ιδίως στις τριτοκοσμικές χώρες, ζουν σε άθλιες συνθήκες εξαιτίας της έλλειψης
τροφής, νερού και στέγης. Οι πόλεμοι, οι λιμοί, οι επιδημίες και η έλλειψη φαρμάκων, οι
φυσικές καταστροφές απέναντι στις οποίες είναι αβοήθητοι συνδέονται με τη μεγάλη
θνησιμότητα.
Παράλληλα, συχνά επικρατούν καθεστώτα αυταρχικά και η τρομοκρατία, τα βασανιστήρια και
οι εκτελέσεις, οι κάθε μορφής εξευτελισμοί και ταπεινώσεις παρατηρούνται καθημερινά και
μαζικά.
Μεγάλα είναι τα ποσοστά αναλφαβητισμού και απάνθρωπες οι συνθήκες εργασίες τόσο των
ενηλίκων όσο και παιδιών. Ιδίως τα δικαιώματα γυναικών και παιδιών παραβιάζονται
κατάφωρα σε αυτές τις χώρες (κακοποίηση, πορνεία, εμπόριο οργάνων).
Οι έντονες κοινωνικές και ταξικές ανισότητες, η υποβαθμισμένη ποιότητα ζωής στα αστικά
κέντρα, η ανεργία και η ολοένα και αυξανόμενη καταπάτηση εργασιακών δικαιωμάτων
δημιουργούν ένα ζοφερό περιβάλλον.
Σε αυτό έρχεται να προστεθεί και η κρίση της δημοκρατίας (διαφθορά, αναξιοκρατία,
γραφειοκρατία) και η επικράτηση φαινομένων κοινωνικής παθογένειας (βία, εγκληματικότητα,
τρομοκρατία).
Οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων των γυναικών αλλά και των ευπαθών κοινωνικών ομάδων δεν
είναι λίγες ούτε πλέον συγκαλυμμένες.
Β Ζητούμενο: Ανάληψη ατομικών και συλλογικών δραστηριοτήτων:

(1)Ατομικές δραστηριότητες:
Στράτευση σε εθελοντικούς σκοπούς με:
-

υλική-οικονομική ενίσχυση: προσφορά χρημάτων, εφοδίων, φαρμάκων, ειδών ρουχισμού
κ.α

-

ηθική ενίσχυση –στήριξη ευπαθών ομάδων συνανθρώπων: ΑΜΕΑ, εξαρτημένα άτομα,
άνθρωποι τρίτης ηλικίας κ. α

-

προσωπική εργασία: συνδρομή στη διανομή συσσιτίων, φαρμάκων, περιβαλλοντικές δράσεις

-

επιστημονική γνώση, αναλόγως του επιστημονικού τομέα στον οποίο ο πολίτης εξειδικεύεται
(π. χ Γιατροί χωρίς σύνορα)

-

συστηματική αιμοδοσία, δωρεά οργάνων

Σελίδα 4 από 6

(2) Συλλογικές δράσεις:
Συλλογικές δραστηριότητες είναι δυνατόν να αναληφθούν από:
-

Ανθρωπιστικές και εθελοντικές οργανώσεις που θα αγωνίζονται για την προστασία
ανθρώπινων δικαιωμάτων και την αντιμετώπιση οξυμένων κοινωνικών προβλημάτων

-

Από ΜΜΕ τα οποία θα γνωστοποιούν στην κοινή γνώμη προβλήματα που απαιτούν άμεση
αντιμετώπιση και θα καλούν τους πολίτες να μετέχουν σε αυτή (διαφημιστικές εκστρατείες,
σχετικές εκπομπές, αφιερώματα, κοινωνική δικτύωση)

-

Από τον επιστημονικό κόσμο:

κινητοποίηση επιστημόνων μέσω

των αρμόδιων

επιστημονικών –επαγγελματικών τους συλλόγων π. χ Ιατρικός Σύλλογος -Φαρμακευτικός
Σύλλογος, Τεχνικά επιμελητήρια
-

Από τον καλλιτεχνικό κόσμο και τους διανοούμενους: με το έργο και τη δημόσια παρουσία
τους μπορούν να ευαισθητοποιήσουν τους πολίτες για την εκδήλωση πνεύματος αλληλεγγύης
π. χ διοργάνωση συναυλιών , καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, έγγραφη κατάθεση των απόψεών
τους μέσω του Τύπου και της τέχνης

-

Από τον επιχειρηματικό κόσμο με οικονομική ενίσχυση ή με την ανάληψη κοινωφελούς
δράσης

Επίλογος:
Το πλήθος και η ένταση των κοινωνικών προβλημάτων απαιτούν τη συστράτευση τόσο των
πολιτών ως άτομα όσο και των συλλογικών φορέων μιας κοινωνίας.

Σελίδα 5 από 6

Σελίδα 6 από 6

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄)
ΤΕΤΑΡΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Η «ανθρωπιά» είναι μια λέξη του καιρού μας, ένας όρος κοινόχρηστος, ένα νόμισμα
που κυκλοφορεί σ’ όλα τα χέρια, γιατί συμβαίνει η ανταλλακτική του αξία να είναι πολύ μεγάλη.
Και με την «ανθρωπιά» εννοούμε, φυσικά, τη συμπόνια, τη συμμετοχή, με τον ένα ή τον άλλο
τρόπο, στο πάθος του γείτονα. Και όχι μόνο του γείτονα. Του κάθε ανθρώπου. Άλλοτε
χρησιμοποιούσαν τον όρο «ανθρωπισμός». Έλεγαν: «αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής» και
με τούτο εσήμαιναν μια προσωπικότητα που ξοδευόταν ολόκληρη για να κάμει το καλό. Ο
Ντυνάν, για παράδειγμα, ο ιδρυτής του «Ερυθρού Σταυρού», υπήρξε ένας τέτοιος
ανθρωπιστής. Πέρα απ’ ό,τι θα μπορούσε να ενδιαφέρει αποκλειστικά το άτομό του,
εσυλλογίσθηκε τους ανθρώπους που έπασχαν, έξω από διάκριση φυλής και θρησκείας, «εν
πολέμω και εν ειρήνη».
Ο «ανθρωπιστής», ένας άνθρωπος με σπουδαίες ικανότητες, που αναλίσκεται με
ειλικρίνεια, χωρίς υστεροβουλία, ακόμη και χωρίς τη θεμιτή, επιτέλους, από πολλές απόψεις,
επιθυμία της υστεροφημίας, υπήρξε, για πολλούς αιώνες, ένα θαυμάσιο ιδανικό, που οι
προγενέστεροι το επρόβαλλαν στους μεταγενέστερους. Ακόμη τότε η «ανθρωπιά», μολονότι
δεν έπαυε να είναι κοινή απαίτηση, δεν είχε καταντήσει κοινόχρηστος όρος. Ήταν η σπάνια, η
υψηλή παρουσία, όπου μόνο μερικές εκλεκτές φύσεις κατόρθωναν να φτάσουν. Και ακόμη, μια
καθημερινή άσκηση που ο καθένας την επιθυμούσε για τον εαυτό του, θεωρώντας την
αυτονόητο χρέος του, χωρίς να συλλογίζεται ότι θα μπορούσε και διαφορετικά να την
αξιοποιήσει.
Το γεγονός ότι η απαίτηση της «ανθρωπιάς» έχει γίνει κοινός τόπος σήμερα δεν είναι
χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει πως η οικουμενική ψυχή αισθάνεται βαθύτερα την
ταλαιπωρία του ανθρώπου και αναζητεί διέξοδο.
Περιττό να προστεθεί πως και η ανθρωπιά, καθώς κι ένα σωρό άλλοι όροι, έχει υποστεί
τρομακτικές διαστρεβλώσεις. Όποιος είπε πως οι ιδέες είναι καθώς τα υγρά, που παίρνουν
το σχήμα του μπουκαλιού τους, είχε, βέβαια, πολύ δίκιο. Και με τους όρους το ίδιο συμβαίνει.
Αλλάζουν νόημα, αλλάζουν απόχρωση, κατά τον τρόπο που τους μεταχειρίζεται κανείς και
κατά τον σκοπό που επιδιώκει χρησιμοποιώντας τους. Έτσι, μπορούμε να μιλούμε όλοι για
ανθρωπιά, αλλά να εννοούμε ολωσδιόλου διαφορετικό πράγμα ο καθένας.
Έπειτα, ένας όρος, μια λέξη, μια έκφραση, που βρίσκεται ολοένα στο στόμα μας, σιγά
σιγά φτωχαίνει, αδειάζει, αποστεώνεται, αυτοακυρώνεται. Φοβούμαι πως ίσια ίσια αυτό έχει
συμβεί με την ανθρωπιά. Αρκεί μια ματιά ολόγυρά μας, για να το νιώσουμε καλύτερα τούτο. Η
καθημερινή ζωή ολοένα και περισσότερο χάνει τη θαλπωρή, τη γλυκιά ζεστασιά της. Είναι ένας

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
χειμώνας χωρίς αλκυονίδες. Η «καλημέρα», αυτό το χαρούμενο άνοιγμα παραθύρου προς τον
αίθριο ουρανό, μεταβάλλεται σιγά σιγά σε μορφασμό. Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της
ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά αισθήματα
θεωρούνται ξεπερασμένα.
Λησμονούμε, ωστόσο, πως η ανθρωπιά είναι κυριότατα βούληση, δεν είναι γνώση, δεν
είναι μόνο γνώση. Και δεν είναι λόγος, είναι πράξη. Είναι ένας ολόκληρος εσωτερικός κόσμος,
στην τελείωσή του, που ακτινοβολεί παντού. Η ανθρωπιά αποκλείει τη μισαλλοδοξία, την
καταφρόνηση του άλλου ανθρώπου· είναι επιεικής και ήπια. Περιέχει πολλή συγκατάβαση και
πολλή κατανόηση. Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία. Δεν βρίσκεται στραμμένη προς ένα
μονάχα σημείο του ορίζοντα. Εκείνος που είναι αληθινά ανθρώπινος δεν μπορεί παρά να
είναι, σε κάθε περίσταση, ανθρώπινος. Η ανθρωπιά δεν είναι επάγγελμα, δεν είναι όργανο
αυτοπροβολής και επιτυχίας. Είναι απάρνηση. Πρέπει πολλά ν’ αρνηθείς, για να κερδίσεις τα
ουσιωδέστερα. Αλλά δεν είναι και παθητική κατάσταση. Ολωσδιόλου αντίθετα, αποτελεί μορφή
αδιάκοπης ενέργειας. Είναι πολύ ευκολότερο να γίνεις «μέγας ανήρ» παρά να γίνεις «μεγάλος
άνθρωπος». Η Ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα μεγάλων ανδρών. Αλλά έχει πολύ λίγους
«ανθρώπους» να παρουσιάσει.
I.Μ.Παναγιωτόπουλος, Ο Σύγχρονος Άνθρωπος.
Οι Εκδόσεις των φίλων, Αθήνα 1988. 18η έκδοση (Διασκευή).
A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων το περιεχόμενο του
αποσπάσματος που ακολουθεί: «Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας
δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά
αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα.».
Μονάδες 10

Β2.

α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης στην πρώτη παράγραφο του
κειμένου (Η «ανθρωπιά» … «εν πολέμω και εν ειρήνη») και να δικαιολογήσετε
την απάντησή σας.
Μονάδες 6
β) Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις:
έτσι (στην τέταρτη παράγραφο)
ωστόσο (στην έκτη παράγραφο).
Μονάδες 4

Β3.

α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
αναλίσκεται, οικουμενική, διαστρεβλώσεις, ολωσδιόλου, ευζωίας.
Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
κοινόχρηστος, συμμετοχή, αυτοακυρώνεται, γνώση, αδιάκοπης.
Μονάδες 5
Β4.

α) Να αιτιολογήσετε
περιπτώσεις:

τη

χρήση

των

εισαγωγικών

στις

παρακάτω

«αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής» (στην πρώτη παράγραφο)
«Ερυθρού Σταυρού» (στην πρώτη παράγραφο).
Μονάδες 2
β) Να εντοπίσετε στο κείμενο τρεις εκφράσεις με μεταφορική σημασία.
Μονάδες 3
Γ1.

Σε άρθρο σας, που θα δημοσιευτεί σε τοπική εφημερίδα, να αναφερθείτε σε
φαινόμενα που αποδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στην εποχή μας, αλλά
και σε δραστηριότητες, ατομικές και συλλογικές, που αποσκοπούν στον
περιορισμό αυτού του ελλείμματος (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομέ νους)
1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνωπάνω να συμπληρώσετε τα Ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των
απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το
εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να
μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων
αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα
δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
& ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄)
17/05/2013

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

(ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
A. ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο Γ. Γραμματικάκης στο συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην προτεραιότητα που πρέπει
να δοθεί για τη βελτίωση της ανθρώπινης επικοινωνίας και για την προστασία του φυσικού
περιβάλλοντος. Τίθεται ο προβληματισμός από την πλευρά του συγγραφέα πώς είναι
δυνατόν ο άνθρωπος να αναζητά ζωή στο σύμπαν και να μην εκτιμά το δώρο της ζωής στον
ίδιο του τον πλανήτη. Με δραματικότητα επιβεβαιώνεται η διττή φύση του ανθρώπου, από τη
μια μεριά ως εξαιρετικού δημιουργού και από την άλλη ως επικίνδυνου καταστροφέα. Ως αιτία
της αποξένωσης των ανθρώπων από το ουσιαστικό νόημα της ζωής προβάλλεται η
τελειοποίηση των νέων τεχνολογιών στην επικοινωνία και γι’ αυτό κρίνεται απαραίτητη η
ενδυνάμωση των ανθρώπινων σχέσεων. Στόχος, λοιπόν, δεν πρέπει να είναι η επαφή με
άλλες μορφές ζωής έξω από το γήινο χωροχρόνο αλλά η αντιμετώπιση της ανθρώπινης
μοναξιάς , η αποκατάσταση των αξιών και ο σεβασμός στον πλανήτη γη.
Β1. Ο σύγχρονος άνθρωπος βιώνει έντονα το αίσθημα της μοναξιάς παρά τις δυνατότητες
επικοινωνίας που παρέχει η εποχή του. Με τη βοήθεια των ηλεκτρονικών μέσων και της
κινητής τηλεφωνίας γεφυρώνονται οι αποστάσεις και σχεδόν εκμηδενίζονται τα εμπόδια του
χώρου και του χρόνου. Η προέκταση και ο εμπλουτισμός των επικοινωνιακών μέσων, όμως,
δεν αποτελεί τη μοναδική προϋπόθεση για το πλησίασμα των ανθρώπων· απαιτείται θέληση
γι’ αυτό και πίστη στην αξία του και τη χρησιμότητά του. Ο

σύγχρονος άνθρωπος

εγκλωβισμένος στους φρενήρεις ρυθμούς ζωής και παραδομένος στον ανταγωνισμό που
κυριαρχεί στην εργασία βιώνει την αλλοτρίωση της κοινωνικότητάς του. Έτσι, η επικοινωνία
μεταξύ των ανθρώπων περιορίζεται στην απλή διεκπεραίωση των καθημερινών συναλλαγών
τους και καθίσταται ρηχή και επιδερμική.

Σελίδα 1 από 5

Β2.
α) Δομικά στοιχεία τρίτης παραγράφου :
Θεματική περίοδος : « Αποκαλύπτεται ….υπόσταση»
Λεπτoμέρειες - Σχόλια : « Από τη μία… συμφερόντων του.»
Περίοδος – Κατακλείδα: « Η υπερφίαλη αυτή στάση… της δικής του υπάρξεως»
β) Παραδείγματα μεταφορικής χρήσης του λόγου:
1. « Η ζωή όμως σε άλλους κόσμους διεγείρει το ενδιαφέρον και τη φαντασία του»
2. «ένα χέρι βοηθείας και παρηγοριάς από τους πλανήτες και τα μακρινά άστρα»
3. «η ζωή όμως γύρω μας ανθίζει»
4. «έχει επουλώσει τις πληγές στις θάλασσες»
Β3.
α) Συνώνυμα
ταυτόχρονα= συγχρόνως, σύγκαιρα
γέννησε= δημιούργησε
αισθανθεί= νιώσει
πληθαίνουν= πολλαπλασιάζονται, αυξάνουν
ανάλγητη= ανηλεής, σκληρή, άτεγκτη
β) Αντώνυμα
ανούσια= ουσιαστική, σημαντική
εμφανίζεται= εξαφανίζεται, εκλείπει
ανέφικτη= εφικτή, δυνατή
πυκνώνει= μειώνεται, αραιώνει
υψηλά= ευτελή
Β4.
α) Η χρήση του ερωτηματικού στη συγκεκριμένη φράση:

εισάγει στο θέμα του κειμένου,

προκαλεί τον προβληματισμό και την απορία,

προδίδει στοχαστικό τόνο και

συμβάλει στη ζωντάνια και στην παραστατικότητα του λόγου.

Στη διπλή παύλα παρεμβάλλεται φράση η οποία λειτουργεί παρενθετικά, συμπληρωματικά
και διευκρινιστικά.
β) Παθητική σύνταξη
«Από την άλλη, η ιστορική πορεία σφραγίζεται από τον ίδιο τον άνθρωπο με πολέμους και
αγριότητες, θεοποιούνται τα υλικά αγαθά και συντηρούνται η αδικία και οι ανισότητες»
Γ. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Επικοινωνιακό πλαίσιο:
Τίτλος (ενδεικτικά): Η ώρα της Γης !
Πρόλογος: Αφόρμηση από την επικαιρότητα (ενδεικτικά):
Αναφορά στην Παγκόσμια Ημέρα της Γης και στις συμβολικές ενέργειες που οι
άνθρωποι και οι οικολογικές οργανώσεις σε ολόκληρο πλανήτη προχωρούν με στόχο
να ευαισθητοποιήσουν τους συνανθρώπους τους και τις κυβερνήσεις για την προστασία
του φυσικού περιβάλλοντος.

Σελίδα 2 από 5

α) Επιπτώσεις που έχει προκαλέσει η έλλειψη σεβασμού του ανθρώπου προς το φυσικό
περιβάλλον.
Στον άνθρωπο
Βιολογικές: Διαταράσσεται η βιολογική ισορροπία του και κάμπτεται η ευεξία και ευρωστία του. Ο
άνθρωπος γίνεται ευπρόσβλητος στις ασθένειες, μειώνονται τα όρια της αντοχής του, ενώ
εξαπλώνονται οι λεγόμενες «σύγχρονες ασθένειες» (καρδιαγγειακές παθήσεις, αναπνευστικά
προβλήματα, τοξινώσεις, καρκίνος).
Ψυχικές: Διασπάται η ενότητα του εσωτερικού κόσμου του και τραυματίζεται ο ψυχισμός του.
Καταδυναστεύεται από το άγχος, τις νευρώσεις, τις ψυχώσεις, την κατάθλιψη. Γίνεται εριστικός,
μοναχικός, αλλοτριώνεται, αφού ζει σε δυσαρμονική σχέση με τη φύση.
Ηθικές: Η διαταραχή της περιβαλλοντικής ισορροπίας δημιουργεί ηθικά προβλήματα στον άνθρωπο,
γιατί τον καταδικάζει σε μετεωρισμό, αστάθεια και σύγχυση. Οι σχέσεις του γίνονται εχθρικές και
ανταγωνιστικές, ενώ ο απομονωτισμός που επιβάλλει ο αστικός τρόπος ζωής ωθεί στην
ανθρωποφοβία, την επιθετικότητα, τη βία.
Πνευματικές: Η απομάκρυνση από τη φύση στερεί τις απαραίτητες εμπειρίες και τα κατάλληλα
πνευματικά ερεθίσματα από τον άνθρωπο, ωθώντας τον στην πνευματική παθητικότητα και την
αδρανοποίηση.
Ρύπανση ατμοσφαιρικού αέρα και των υδάτινων πόρων
 Ρύπανση της ατμόσφαιρας: Πρόκειται για την αλλοίωση της φυσικής σύνθεσης του
ατμοσφαιρικού αέρα από την καύση του πετρελαίου και των υποπροϊόντων του ή άλλων
υλικών. Η μόλυνση της ατμόσφαιρας προκαλεί το νέφος, την όξινη βροχή, την καταστροφή του
όζοντος και το φαινόμενο του «θερμοκηπίου».
 Μόλυνση των υδάτων: Η χρήση χημικών λιπασμάτων και δηλητηριωδών φυτοφαρμάκων
μολύνει τους υδάτινους πόρους κλονίζοντας την ισορροπία των οικοσυστημάτων, με
καταστροφικές συνέπειες για τους φυτικούς και τους ζωικούς οργανισμούς, επιβαρύνοντας έτσι
την υγεία των ανθρώπων.
 Επίσης, λύματα, βιομηχανικά απόβλητα και ραδιενεργά κατάλοιπα διοχετεύονται σε λίμνες,
ποτάμια, θάλασσες καταστρέφοντας τη χλωρίδα και την πανίδα και προκαλώντας φαινόμενα
όπως ο ευτροφισμός των υδάτων.
Ρύπανση του εδάφους και του υπεδάφους
 Καταστροφή των δασών: Τα τελευταία χρόνια, ο άνθρωπος έχει προσπαθήσει να
εξολοθρεύσει τα δάση από το πρόσωπο της γης, με αποτέλεσμα να μην παράγονται ποσότητες
οξυγόνου ικανές να καλύψουν τις ανθρώπινες ανάγκες. Απόδειξη αποτελεί η καταστροφή του
50% των τροπικών δασών.
 Εξαφάνιση χλωρίδας και πανίδας: Η μόλυνση, η καταστροφή, το κυνήγι, οι πυρκαγιές
εξαφανίζουν πολλά είδη του ζωικού βασιλείου, που είναι αδύνατον στο μέλλον να επανέλθουν
στη ζωή. Η εξαφάνιση αυτή διαταράσσει την οικολογική ισορροπία και δημιουργεί μεγάλους
κινδύνους για τον άνθρωπο.
 Εξάντληση φυσικού πλούτου: Με αντιπαραγωγικό τρόπο εξαντλείται και κατασπαταλιέται ο
φυσικός πλούτος της γης. Τα αποθέματα πετρελαίου, χαλκού αλουμινίου, φυσικών αερίων και
άνθρακα φθίνουν με την πάροδο του χρόνου. Το ενεργειακό πρόβλημα του πλανήτη μας θα
οξύνεται διαρκώς.
Δημιουργία τεχνητού – αντιανθρώπινου περιβάλλοντος
Στη θέση του φυσικού περιβάλλοντος ο άνθρωπος «ύψωσε» ένα δικό του περιβάλλον, το
βιομηχανικό, με κύρια χαρακτηριστικά:
 την εκμηδένιση του ζωτικού χώρου, που δεν αφήνει περιθώρια για κίνηση, έκφραση και
δημιουργία, αλλά που εγκλωβίζει τον άνθρωπο,
 τον κατακερματισμό, που διασπά την ενότητα του χώρου και αποσυνθέτει τις κοινωνικές
διαδικασίες και τις διαπροσωπικές σχέσεις,
 τον γιγαντισμό των κτισμάτων, που υπερβαίνουν τα ανθρώπινα μέτρα και εκμηδενίζουν την
ανθρώπινη ύπαρξη,
 την αντιλειτουργικότητα, αφού η ανθρώπινη μονάδα δεν μπορεί να λειτουργήσει και
αποτρέπονται οι βιολογικές και ψυχικές λειτουργίες της ύπαρξης.
β) Τρόποι με τους οποίους μπορεί ο άνθρωπος να αποκαταστήσει τη σχέση του με
αυτό.

Σελίδα 3 από 5

Η αντιμετώπιση της μόλυνσης απαιτεί συνεργασία όλων των χωρών και λήψη μέτρων σε
παγκόσμια κλίμακα. Ο αγώνας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος είναι αγώνας για
την προστασία του ανθρώπινου γένους και, επομένως, αφορά όλες τις χώρες.
Εκστρατεία ενημέρωσης με στόχο τη συνειδητοποίηση και την ευαισθητοποίηση για τη
σοβαρότητα του προβλήματος.
 Αρμόδιοι φορείς θεωρούνται: πολιτεία, οικολογικές οργανώσεις, σχολείο, οικογένεια,
δημοσιογράφοι.
 Στόχος ενημέρωσης: η γνώση και η πληροφόρηση του κοινού γύρω από το πρόβλημα. Πρέπει
να γίνουν κατανοητές οι συνέπειες της οικολογικής καταστροφής και τα γενεσιουργά αίτια.
 Μία σοβαρή και υπεύθυνη ενημέρωση μπορεί, επίσης, να ανοίξει έναν δημόσιο διάλογο για τις
δυνατότητες διάσωσης του φυσικού περιβάλλοντος.
Παρέμβαση της πολιτείας και συνεργασία των κρατών της διεθνούς κοινότητας
 Η θεσμοθέτηση, ο έλεγχος στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και η επιβολή
κυρώσεων γι’ αυτούς που μολύνουν το περιβάλλον επιβάλλεται.
 Για τον περιορισμό της ρύπανσης της ατμόσφαιρας απαιτείται η επιβεβλημένη χρήση φίλτρων
στις βιομηχανίες, ο βιολογικός καθαρισμός των βιομηχανικών αποβλήτων και των οικιακών
λυμάτων, ο έλεγχος των καυσαερίων των τροχοφόρων και των κεντρικών θερμάνσεων.
 Συστηματική προστασία των προς εξαφάνιση ζώων και φυτών του πλανήτη.
 Παραδειγματική τιμωρία εμπρηστών για την προστασία των δασών, συστηματικές
αναδασώσεις, έλεγχος υλοτόμησης.
 Λήψη μέτρων κατά της ηχορύπανσης.
 Προγραμματισμός και έλεγχος γεννήσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος του
υπερπληθυσμού.
 Απαραίτητη, επίσης, κρίνεται η ανακύκλωση υλικών.
Ισορροπημένη αναπτυξιακή πολιτική στο πλαίσιο των αστικών κέντρων
 Χωροταξικές ανακατατάξεις και αναθεώρηση μεγεθών πολεοδομικής ανάπτυξης.
 Βελτίωση των όρων στέγασης και συγκοινωνιακών μέσων.
 Προστασία υπαρχόντων χώρων πρασίνου και διαμόρφωση νέων.
 Κίνητρα για την αποκέντρωση.
Προστασία της αγροτικής ζωής
 Ένα βασικό στοιχείο της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος είναι η κοινωνική και
οικονομική ανάπτυξη των πιο φτωχών περιοχών μίας χώρας, έτσι ώστε οι κάτοικοι να
παραμένουν στο φυσικό τους περιβάλλον και να μην ξεκόβουν από αυτό.
 Καθήκον της πολιτείας και της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι η αποτροπή της οικονομικής
διάβρωσης και ερήμωσης της επαρχίας.
Αειφόρος ανάπτυξη
Η ανάπτυξη μέσω της βιομηχανικής παραγωγής, που αποτελεί βασικό άξονα της σύγχρονης
οικονομίας, πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις δυνατότητες της φύσης να αναπληρώνει όσα ο
άνθρωπος αντλεί από αυτή. Άρα οι ρυθμοί της ανάπτυξης πρέπει να εναρμονίζονται με αυτές
τις δυνατότητες και μην καθορίζονται από την ανάγκη της κερδοφορίας στο πλαίσιο της
ανταγωνιστικής οικονομίας.
Σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό, αειφόρος ανάπτυξη είναι η «ανάπτυξη που καλύπτει τις
ανάγκες του παρόντος χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δυνατότητα των μελλοντικών γενεών να
καλύψουν τις δικές τους ανάγκες», με άλλα λόγια η μέριμνα ώστε η σημερινή μεγέθυνση να μην
υπονομεύει τις δυνατότητες μεγέθυνσης των μελλοντικών γενεών. Η αειφόρος ανάπτυξη έχει

Σελίδα 4 από 5

επομένως τρεις συνιστώσες –οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική– που απαιτούν
ισόρροπη πολιτική συνεκτίμηση. Η στρατηγική για την αειφόρο ανάπτυξη, που εγκρίθηκε το
2001 και αναθεωρήθηκε το 2005, συμπληρώνεται, μεταξύ άλλων, από την αρχή της ένταξης
των περιβαλλοντικών προβληματισμών στις ευρωπαϊκές πολιτικές που έχουν αντίκτυπο στο
περιβάλλον.
Αναζήτηση εναλλακτικών μορφών ενέργειας και εξοικονόμηση ενέργειας
● Για την επίλυση του ενεργειακού προβλήματος πρέπει να αναζητηθούν άλλες ηπιότερες
μορφές ενέργειας. Η χρησιμοποίηση της ηλιακής, αιολικής και γαιοθερμικής ενέργειας λόγω του
ανανεώσιμου χαρακτήρα τους δεν βλάπτουν το περιβάλλον. Η αναζήτηση εναλλακτικών
μορφών ενέργειας είναι συνυφασμένη με την αειφορία και μπορεί να προσφέρει διεξόδους στο
ενεργειακό πρόβλημα του πλανήτη.
● Είναι αναγκαία η επαναδιαπραγμάτευση των όρων χρήσης της πυρηνικής ενέργειας. Κυρίως
πρέπει η ανθρωπότητα να σταματήσει άμεσα τις πυρηνικές δοκιμές και την κατασκευή
πυρηνικών όπλων.
● Απαιτείται άμεσος περιορισμός της κατανάλωσης ενέργειας, παγκόσμιος έλεγχος στη διανομή
καυσίμων, περιορισμός της παραγωγής ειδών πολυτελείας.
Επανιεράρχηση αξιών
 Η φύση δεν πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως μέσο πλουτισμού προορισμένη να ικανοποιεί την
ανθρώπινη απληστία και αμετροέπεια, αλλά να γίνεται σεβαστή ως πηγή ζωής.
 Ο άνθρωπος των αναπτυγμένων κοινωνιών οφείλει να επιδείξει λιτότητα και μέτρο ως προς
τις καταναλωτικές απαιτήσεις για να μην σπαταλιούνται άσκοπα οι φυσικοί πόροι και οι πρώτες
ύλες.
Ενεργοποίηση του πολίτη
Οι ενεργοί πολίτες, με τη διαρκή επαγρύπνηση και το προσωπικό τους ενδιαφέρον, και
μέσω της συμμετοχής στα κοινά, μπορούν να δράσουν προστατεύοντας αποφασιστικά
το περιβάλλον:
 με τη συμμετοχή τους σε οικολογικές οργανώσεις,
 ασκώντας κριτική στην εξουσία και ελέγχοντας τα άνομα συμφέροντα,
 μετέχοντας σε δράσεις όπως ανακύκλωση, αναδάσωση, καθαρισμός ακτών.
Εφαρμογή μεθόδων προστασίας περιβάλλοντος με τη συνδρομή της τεχνολογίας
● Δημιουργία «βιομηχανίας αντιρρύπανσης» για τον καθαρισμό των βιομηχανικών αποβλήτων.
● Πλήρης και αποτελεσματική αξιοποίηση των πρώτων υλών, ανακύκλωση των υλικών.
● Εξοικονόμηση και αποτελεσματική χρήση της ενέργειας.
● Βιολογικός καθαρισμός των λυμάτων.
Ο ρόλος της περιβαλλοντικής αγωγής
● Για να αντιμετωπιστεί η οικολογική κρίση, κανένας τρόπος δεν θα ήταν μακροπρόθεσμα
αποτελεσματικός, αν δεν ευαισθητοποιηθούν και ενεργοποιηθούν οι νέοι, οι αυριανοί πολίτες,
για να προστατεύσουν δυναμικά και υπεύθυνα το περιβάλλον.
● Οι νέοι πρέπει να αντιληφθούν τις θεμελιακές αλληλεξαρτήσεις ανάμεσα στον άνθρωπο και
στο περιβάλλον και να συνειδητοποιήσουν ότι ο προβληματισμός για το θέμα του
περιβάλλοντος είναι ταυτόχρονα και προβληματισμός για την ποιότητα ζωής.
● Η αγωγή των νέων είναι έργο της πολιτείας και των φορέων κοινωνικοποίησης (σχολείο και
οικογένεια), οι οποίοι θα εργαστούν για μια καινούρια νοηματοδότηση της ζωής, για έναν
πολιτισμό ανθρωποκεντρικό.

Σελίδα 5 από 5

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄)
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 17 ΜΑΪΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Τη ζωή στη Γη ο άνθρωπος ελάχιστα την σέβεται, η ζωή όμως σε άλλους κόσμους
διεγείρει το ενδιαφέρον και τη φαντασία του. Είναι άραγε περιέργεια, κατακτητική διάθεση ή
απλώς ένα διανοητικό παιχνίδι; Ίσως όλα μαζί, ταυτόχρονα όμως κι ένα βαθύ αίσθημα
μοναξιάς. Άλλωστε τη ζωή του εδώ ο άνθρωπος την έχει καταστήσει πιεστική και ανούσια.
Περιμένει λοιπόν ένα χέρι βοηθείας και παρηγοριάς από τους πλανήτες και τα μακρινά άστρα.
Ακόμη όμως και αν δεχθούμε με αισιοδοξία ότι η ζωή δεν ανθίζει μόνον στη Γη, αλλά ότι
αφθονεί στο Σύμπαν, ένας άλλος καθοριστικός παράγοντας ορθώνεται. Είναι ανάγκη να
συνειδητοποιηθεί –όσο και αν αντιτίθεται στις ενδόμυχες επιθυμίες μας– ότι με τη ζωή αυτή η
επικοινωνία εμφανίζεται, για το ορατό τουλάχιστον μέλλον, ανέφικτη.
Με τη ζωή λοιπόν στο Σύμπαν είναι αδύνατο να επικοινωνήσουμε, η ζωή όμως γύρω μας
ανθίζει. Η ζωή εδώ, σ’ έναν μικρό και πανέμορφο πλανήτη, ανέδειξε ύστερα από σιωπηλές
διεργασίες που διήρκεσαν δισεκατομμύρια χρόνια μια θαυμαστή ποικιλία έμβιων όντων. Οι
θάλασσες και τα δάση της Γης, τα βουνά και οι πεδιάδες της αποκαλύπτουν κάθε στιγμή τη
γοητεία που κρύβουν τα χιλιάδες όμοια ή ανόμοια δημιουργήματα της εξελίξεως. Η ανεμώνη
και το δελφίνι, ο αίλουρος αλλά και ο γυπαετός, τα ανθρώπινα όντα στις πολλαπλές φυλετικές
τους παραλλαγές, είναι δίπλα μας, συμμέτοχα του ίδιου πλανήτη και του μέλλοντός του.
Αποκαλύπτεται όμως επίσης σε όλη του την τραγική αντίφαση ότι ο άνθρωπος, αυτή η
περιούσια κορύφωση της εξελίξεως, έχει διπλή υπόσταση. Από τη μια είναι ικανός για μεγάλες
πράξεις, έμαθε με την επιστημονική του γνώση να κατανοεί τον κόσμο αλλά και γέννησε
αριστουργήματα στον λόγο και στην τέχνη. Από την άλλη, ο ίδιος ο άνθρωπος σφραγίζει την
ιστορική πορεία του με πολέμους και αγριότητες, θεοποιεί τα υλικά αγαθά και συντηρεί την
αδικία και τις ανισότητες. Ελάχιστα, τέλος, σέβεται τις πολλαπλές εκφράσεις της ζωής, ενώ η
φύση και οι θάλασσες του πλανήτη είναι συχνά τα θύματα των συμφερόντων του. Η
υπερφίαλη αυτή στάση του ανθρώπου έχει αλλοιώσει έτσι ένα θαυμαστό περιβάλλον, που
ωστόσο υπήρξε και το λίκνο της δικής του υπάρξεως.
Είναι λοιπόν καιρός να κατανοήσει ο άνθρωπος ότι η ζωή αλλού ίσως υπάρχει, αλλά η
προσδοκία να την συναντήσει δεν θα πραγματωθεί εύκολα. Η ζωή όμως στη Γη ανθίζει ακόμα
και τον περιμένει. Αν όσο είναι ακόμα καιρός τείνει το χέρι του προς τη ζωή αυτή, το φυτικό και
ζωικό της θαύμα, τον Άλλο και τους άλλους, ίσως αισθανθεί λίγο πιο άξιος έποικος της Γης.
Έτσι είναι σοφότερο να εξαντλήσουμε τις προσπάθειες για καλύτερη επικοινωνία, εδώ
στη Γη. Το περίεργο ωστόσο είναι ότι, όσο η επικοινωνία αυτή πυκνώνει με το ηλεκτρονικό
ταχυδρομείο, το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα, τόσο η μοναξιά μας, η ανθρώπινη,
μεγαλώνει και η αποξένωση κυριαρχεί. Φαίνεται ότι αυτό που απαιτείται είναι κάτι περισσότερο
από την τεχνολογική έκρηξη της εποχής: απαιτείται βαθύτερη παιδεία και ουσιαστικότερες
αξίες του πολιτισμού. Οι εφιάλτες, άλλωστε, από τα περιβαλλοντικά προβλήματα πληθαίνουν,
και η Γη δεν φαίνεται να αντέχει για καιρό ακόμα την αφροσύνη μας.
Σημασία επομένως δεν έχει να συναντηθούμε –αν ποτέ συναντηθούμε– στο πολύ
μακρινό μέλλον με κάποια όμοια ή ανόμοια με μας δημιουργήματα της εξελίξεως. Το σπουδαίο

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
θα ήταν να μπορούμε τότε να υπερηφανευθούμε, σε χιλιάδες ή εκατομμύρια χρόνια, ότι το
ανθρώπινο είδος έχει κατακτήσει υψηλά επίπεδα ισότητας και αξιών, και ότι οι πόλεμοι έχουν
εκλείψει και ότι η Γη, το λίκνο της ανθρώπινης ζωής, έχει επουλώσει τις πληγές στις θάλασσες,
τα δάση ή την ατμόσφαιρά της, και είναι πάλι ένας πανέμορφος πλανήτης. Διάσπαρτα
άλλωστε, εδώ ή εκεί, θα βρίσκονται πάντοτε τα επιτεύγματα των σπουδαίων πολιτισμών, που
αιώνες τώρα συνοδεύουν τη διαδρομή του ανθρώπου.
Η «εξωγήινη μοναξιά», λοιπόν, δεν φαίνεται ότι θα εγκαταλείψει εύκολα τον άνθρωπο. Η
γήινή του ωστόσο μοναξιά, που είναι επικίνδυνη και πιο ανάλγητη, είναι μεγάλη ανάγκη να
απαλυνθεί. Τότε θα αναδειχθεί η μοναδικότητα του κάθε ανθρώπου, και η αναζήτηση της
εξωγήινης ζωής θα αποκτήσει άλλο περιεχόμενο και νόημα.
Γιώργος Γραμματικάκης, Ένας Αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής.
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2013. 2η έκδοση (Διασκευή).
A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων το περιεχόμενο του
αποσπάσματος που ακολουθεί: «…όσο η επικοινωνία […] πυκνώνει με το
ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα, τόσο η μοναξιά
μας, η ανθρώπινη, μεγαλώνει και η αποξένωση κυριαρχεί».
Μονάδες 10

Β2.

α) Να βρείτε τα δομικά στοιχεία της τρίτης παραγράφου του κειμένου:
«Αποκαλύπτεται όμως…υπάρξεως».
Μονάδες 3
β) Να βρείτε μέσα στο
χρήσης του λόγου.

κείμενο

τέσσερα

παραδείγματα

μεταφορικής
Μονάδες 4

Β3.

α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
ταυτόχρονα, γέννησε, αισθανθεί, πληθαίνουν, ανάλγητη
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
ανούσια, εμφανίζεται, ανέφικτη, πυκνώνει, υψηλά
Μονάδες 5

Β4.

α) Να αιτιολογήσετε τη χρήση του ερωτηματικού («Είναι άραγε
περιέργεια, κατακτητική διάθεση ή απλώς ένα διανοητικό
παιχνίδι;») (μονάδες 3), καθώς και της διπλής παύλας («−όσο και αν
αντιτίθεται στις ενδόμυχες επιθυμίες μας−») που υπάρχουν στην
πρώτη παράγραφο του κειμένου (μονάδες 2).
Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
β) Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική στο απόσπασμα
που ακολουθεί: «Από την άλλη, ο ίδιος ο άνθρωπος σφραγίζει την
ιστορική πορεία του με πολέμους και αγριότητες, θεοποιεί τα υλικά
αγαθά και συντηρεί την αδικία και τις ανισότητες».
Μονάδες 3
Γ1.

Σε άρθρο που πρόκειται να αναρτηθεί στην επίσημη ιστοσελίδα του σχολείου
σας να εκθέσετε τις απόψεις σας σχετικά με:
α) τις επιπτώσεις που έχει προκαλέσει η έλλειψη σεβασμού του ανθρώπου
προς το φυσικό περιβάλλον και
β) τους τρόπους με τους οποίους μπορεί ο άνθρωπος να αποκαταστήσει τη
σχέση του με αυτό (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομέ νους)
1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνωπάνω να συμπληρώσετε τα Ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των
απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το
εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να μη
γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων
αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν
θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄)
ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης
Οι χώροι θέασης και ακρόασης που δημιούργησε η ελληνική αρχαιότητα αποτελούν για
πολλούς λόγους μιαν από τις πιο σημαντικές ομάδες μνημείων της πολιτισμικής μας
κληρονομιάς.
Πρώτα απ’ όλα, γιατί οι χώροι αυτοί, ως τόποι μαζικής συγκέντρωσης, για θρησκευτικούς,
πολιτικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς, εκφράζουν στην αρχιτεκτονική με τον προφανέστερο
τρόπο τη δημοκρατική αντίληψη για τη ζωή και την έντονη αίσθηση κοινότητας που
χαρακτήρισε τον αρχαίο βίο. Τα σχετικά αρχιτεκτονικά σχήματα εκείνης της δημιουργίας
(θέατρα, βουλευτήρια κλπ.) εξακολουθούν μέχρι σήμερα να εξυπηρετούν ανάλογες
δραστηριότητες.
Ένας δεύτερος λόγος για την ιδιαίτερη σημασία αυτών των χώρων είναι ότι το θέαμα και
ο λόγος που αναπτυσσόταν μέσα σ’ αυτούς, ιδιαίτερα το ψυχαγωγικό θέαμα, με την
πραγματική έννοια της ψυχαγωγίας, της αγωγής της ανθρώπινης ψυχής, αποτελεί ένα από τα
σημαντικότερα κοινωνικά πολιτισμικά αγαθά. Από τη γέννηση του δράματος στους χώρους
λατρείας της αρχαίας Ελλάδας μέχρι και σήμερα ο λόγος και η δράση που εκτυλίσσεται μέσα
σε θεατρικούς χώρους παράγουν πολιτισμό.
Και ένας τρίτος λόγος είναι ότι στο χώρο της Μεσογείου, και ιδιαίτερα στην Ελλάδα,
σώζονται σε μεγάλο αριθμό οι χώροι στους οποίους ασκήθηκε από την εποχή της
διαμόρφωσής της η θεατρική δημιουργία. Οι χώροι αυτοί, περισσότερο από όσο όλα τα άλλα
κατάλοιπα του παρελθόντος, ασκούν στη σύγχρονη κοινωνία αλλά και τη σύγχρονη
καλλιτεχνική δημιουργία, μιαν ιδιαίτερη πρόκληση επαφής του παρόντος με το παρελθόν,
επειδή προσφέρονται κατ’ εξοχήν για χρησιμοποίησή τους με την ίδια λειτουργία για την οποία
σχεδιάστηκαν. Αυτή η επαφή του παρόντος με το παρελθόν, όχι μόνο των ειδικών αλλά και
του ευρύτερου κοινού, είναι μια βασική επιδίωξη της σύγχρονης αρχαιολογίας, η οποία βλέπει
τη δικαίωσή της στη βίωση από την κοινωνία του ιστορικού περιεχομένου και του μηνύματος
ζωής των μνημείων. Αλλά και από την άλλη πλευρά, η βίωση των μνημείων και η ένταξή τους
στη ζωή εξελίσσεται από τάση σε απαίτηση της σύγχρονης κοινωνίας.
Η επιδίωξη της συνάντησης της σύγχρονης δημιουργικότητας και των διαμορφωμένων
από το δημιουργικό παρελθόν σχημάτων θεατρικών χώρων, που εξυπηρετεί την παραπάνω
απαίτηση, θέτει, βέβαια, προβλήματα, αφού τα αρχαία θέατρα και οι άλλοι χώροι θέασης,
όπως τα ωδεία, τα στάδια κλπ., είναι πλέον μνημεία, όλα με μικρότερες ή μεγαλύτερες φθορές
και καταπονήσεις. Τα περισσότερα μάλιστα σώζονται αποσπασματικά, μέχρι σημείου
αδυναμίας αναβίωσης και εξυπηρέτησης της κατά προορισμόν λειτουργίας τους.

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Τα προβλήματα αυτά δεν πρέπει, βέβαια, με κανέναν τρόπο να οδηγούν σε αρνητική
τοποθέτηση για τη σύγχρονη χρήση των κατάλληλων για τη δραστηριότητα αυτή μνημείων. Η
επαφή του κοινού με τα μνημεία, και ιδιαίτερα στην περίπτωση αυτή η βίωση από το ευρύ
κοινό σύγχρονων προβληματισμών και καλλιτεχνικών εκφράσεων μέσα από το ιστορικό
περιβάλλον, είναι ο καλύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος προσέγγισης και οικείωσης
της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Αλλά είναι, παράλληλα, και ο δραστικότερος τρόπος
δημιουργίας στην ευρύτερη κοινωνία συνείδησης εκτίμησης και προστασίας των μνημείων
μας.
Η καταγραφή όλων των μνημείων αυτών –των πολύ ή λιγότερο γνωστών, των
εντοπισμένων αλλά μη ερευνημένων, αλλά και εκείνων των οποίων γνωρίζουμε ακόμη την
ύπαρξη μόνο από αρχαίες μαρτυρίες– με όλα τα δεδομένα τους, δηλαδή την ιστορία τους, τα
χαρακτηριστικά τους, την κατάστασή τους και τις δυνατότητες χρήσης ή απλής ανάδειξής τους,
θα προσφέρει ένα πολύ σημαντικό εργαλείο στη συστηματικότερη διαχείριση αυτού του
πλούτου.
Η όσμωση1 αρχαιολόγων, ανθρώπων του θεάτρου, παραγόντων της τοπικής
αυτοδιοίκησης και άλλων διανοητών είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει ένα πολύ καλό κλίμα για
μια κοινή προσπάθεια ισορροπημένης και συνετής προσέγγισης του είδους αυτού των
μνημείων.
Η καλλιέργεια, εξάλλου, με διάφορες εκδηλώσεις στο ευρύτερο κοινό της τάσης αυτής
απέναντι στα μνημεία θα αποτελέσει ουσιαστική θετική συμβολή, αφενός, στην
ολοκληρωμένη προστασία τους (ενεργητική προστασία και από το ευρύ κοινό) και, αφετέρου,
στη δημιουργική βίωση των αρχαίων χώρων θέασης.
Β. Λαμπρινουδάκης, «Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης», στον
συλλογικό τόμο «Διάζωμα» κίνηση πολιτών για την ανάδειξη των αρχαίων θεάτρων,
Εκδόσεις Διάζωμα 2009 (Διασκευή).

A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε , σύμφωνα με το κείμενο , τις παρακάτω
διαπιστώσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που
αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή
τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη :
α. Ο συγγραφέας συσχετίζει τους αρχαίους θεατρικούς χώρους με τη
δημοκρατία.
β. Ο συγγραφέας θεωρεί το αρχαίο θέατρο διασκέδαση και όχι πραγματική
ψυχαγωγία.
γ. Κατά τον συγγραφέα, δεν θα πρέπει σήμερα να γίνονται θεατρικές
παραστάσεις στα αρχαία θέατρα.

1

όσμωση ή ώσμωση: (μτφ.) η αλληλεπίδραση.

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
δ. Ο συγγραφέας δεν θα συμφωνούσε με τη διοργάνωση σύγχρονων
μαθητικών αγώνων ρητορικής σε ένα αρχαίο βουλευτήριο .
ε. Κατά τον συγγραφέα, η χρήση των αρχαίων θεάτρων σε σύγχρονες
εκδηλώσεις μπορεί να συμβάλει στην προστασία και ανάδειξή τους .
Μονάδες 10

Β2.

α) Να βρείτε τους τρόπους ανάπτυξης της έβδομης παραγράφου του
κειμένου (Η καταγραφή … αυτού του πλούτου) και να δικαιολογήσετε την
απάντησή σας.
Μονάδες 4
β) Να αντικαταστήσετε τις διαρθρωτικές λέξεις-εκφράσεις με
(λέξεις-εκφράσεις) που να διατηρούν τ η συνοχή του κειμένου :

άλλες

Πρώτα απ’ όλα (στη δεύτερη παράγραφο)
παράλληλα (στην έκτη παράγραφο)
εξάλλου (στην ένατη παράγραφο).
Μονάδες 6

Β3.

α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
εκτυλίσσεται, κατάλοιπα, επιδίωξη, προσέγγισης , ολοκληρωμένη.
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
αναπτυσσόταν, δράση, ερευνημένων, γνωρίζουμε, ανάδειξης.
Μονάδες 5

Β4.

α) Να αιτιολογήσετε
περίπτωση:

τη

χρήση

της

διπλής

παύλας

στην

παρακάτω

–των πολύ … αρχαίες μαρτυρίες– (στην έβδομη παράγραφο).
Μονάδες 2
β) Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στο κείμενο; Να δικαιολογήσετε την
επιλογή του συγγραφέα.
Μονάδες 3

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

Γ1.

Σε ομιλία που θα εκφωνήσετε σε ημερίδα του Δήμου σας με θέμα
«Προστασία και αξιοποίηση της πολιτισ μικής μας κληρονομιάς», να εκθέσετε
τις απόψεις σας (500-600 λέξεις) σχετικά με:
α) τους λόγους για τους οποίους πρέπει το ευρύ κοινό να πλησιάσει και να
γνωρίσει τους χώρους και τα μνημεία της πολιτισμικής μας κληρονομιάς
και
β) τις δραστηριότητες με τις οποίες οι πολίτες και ειδικότερα οι νέοι θα
εξοικειωθούν με αυτά.
Μονάδες 40

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνω πάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των
απαντήσεώ ν σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το
εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να
μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων ,
αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα
δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας,
να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει .
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης : 10.00 π.μ.

ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙ Α
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΠΑΝΔΛΛΑΓΗΚΔ΢ ΔΞΔΣΑ΢ΔΗ΢
Γ΄ ΣΑΞΖ΢ ΖΜΔΡΖ΢ΗΟΤ ΚΑΗ Γ΄ ΣΑΞΖ΢ Δ΢ΠΔΡΗΝΟΤ ΓΔΝΗΚΟΤ ΛΤΚΔΗΟΤ
ΚΑΗ ΔΠΑΛ (ΟΜΑΓΑ Β΄)
ΓΔΤΣΔΡΑ 18 ΜΑΪΟΤ 2015 – ΔΞΔΣΑΕΟΜΔΝΟ ΜΑΘΖΜΑ:
ΝΔΟΔΛΛΖΝΗΚΖ ΓΛΩ΢΢Α ΓΔΝΗΚΖ΢ ΠΑΗΓΔΗΑ΢
ΑΠΑΝΣΖ΢ΔΗ΢

Οη απαληήζεηο ζεσξνύληαη ελδεηθηηθέο θαη απνδίδνληαη γηα λα δηεπθνιύλνπλ ηνπο
καζεηέο λα θαηαλνήζνπλ ην ζύλνιν ηνπ δηαγσλίζκαηνο.
Α1.
Τν θείκελν αλαθέξεηαη ζηε ζεκαζία ησλ αξραίσλ ρώξσλ ζέαζεο θαη αθξόαζεο
γηα ηνλ ζύγρξνλν πνιηηηζκό. Αξρηθά, ν ζπγγξαθέαο επηζεκαίλεη όηη νη ρώξνη απηνί κέζσ
ηεο αξρηηεθηνληθήο ηνπο ζπληεινύζαλ ζηε ιεηηνπξγία ηεο δεκνθξαηίαο θαη ζηελ
ςπραγσγία ησλ πνιηηώλ. Δπηπιένλ, ηνλίδεη όηη κπνξνύλ θαη ζην παξόλ λα
εμππεξεηήζνπλ ηνλ ίδην ζθνπό, όπσο θαη ζην παξειζόλ, παξά ηα ελδερόκελα
πξνβιήκαηα ιόγσ ησλ θζνξώλ πνπ έρνπλ ππνζηεί. Γηεπθξηλίδεη αθόκα, όηη ε επαθή ηνπ
θνηλνύ κε ηα κλεκεία ζα ην εμνηθεηώζεη κε ηελ πνιηηηζκηθή θιεξνλνκηά θαη ζα
δηεπθνιύλεη ηε δηαρείξηζή ηνπο. Δπηπιένλ, ππνζηεξίδεη όηη ε αιιειεπίδξαζε πνιιώλ
επηζηεκόλσλ ζα επλνήζεη ηελ ηζνξξνπεκέλε πξνζέγγηζε ηνπο. Καηαιήγεη, όηη ε επαθή
κε ηα κλεκεία ζα ζπκβάιιεη ζηε ζθαηξηθή πξνζηαζία ηνπο θαη ζηε βησκαηηθή ζρέζε ηνπ
θνηλνύ κε απηά.

Β.1.
α) Σσζηό (γιαηί,οι σώποι αςηοί… σαπακηήπιζε ηον απσαίο βίο.)
β) Λάζνο (Έναρ δεύηεπορ λόγορ… ηηρ αγυγήρ ηηρ ανθπώπινηρ τςσήρ.)
γ) Λάζνο (Οι σώποι αςηοί, πεπιζζόηεπο…ηην ίδια λειηοςπγία για ηην οποία ζσεδιάζηηκαν,
Τα πποβλήμαηα αςηά… για ηη δπαζηηπιόηηηα αςηή μνημείυν)
δ) Λάζνο ( η βίυζη από ηο εςπύ κοινό… ηηρ πολιηιζηικήρ μαρ κληπονομιάρ)

1

ε) Σσζηό (Η καηαγπαθή όλυν ηυν μνημείυν… διασείπιζη αςηού ηος πλούηος., Η
καλλιέπγεια, εξάλλος… ζηη δημιοςπγική βίυζη ηυν απσαίυν σώπυν θέαζηρ.)

Β2.
α)
Αίηην-απνηέιεζκα. Τν αίηην είλαη ε καηαγπαθήηυν μνημείυνθαη ην απνηέιεζκαηνπ ε
πξνζθνξά ελόο ζεκαληηθνύ εξγαιείνπ δηαρείξηζεο απηνύ ηνπ πινύηνπ(θα
πποζθέπει…διασείπιζη αςηού ηος πλούηος.)
Γηαίξεζε: δηαηξεηέα έλλνηα: όλα ηα μνημεία, δηαηξεηηθή βάζε: καηαγπαθή, κέιε ηεο
δηαίξεζεο: (-ηυν πολύ…. ηυν ενηοπιζμένυν, μη επεςνημένυν, αλλά και εκείνυν…από
απσαίερ μαπηςπίερ)
Καηά ηην Ένυζη Ελλήνυν Φιλολόγυν δίνεηαι η ακόλοςθη απάνηηζη:
Η παξάγξαθνο αλαπηύζζεηαη κε δηαίξεζε θαη παξαδείγκαηα: ππνδηαίξεζε ησλ κλεκείσλ
θαη επεμεγεκαηηθά παξαδείγκαηα.
β)
Πξώηα απ’ όια: Αξρηθά
παξάιιεια: ηαπηόρξνλα
εμάιινπ: άιισζηε

Β3.
α) εθηπιίζζεηαη= δηαδξακαηίδεηαη, αλαπαξίζηαηαη
θαηάινηπα=απνκεηλάξηα
επηδίσμε= ζηόρνο, ζθνπόο
πξνζέγγηζεο=πιεζηάζκαηνο, επαθήο
νινθιεξσκέλε= ζθαηξηθή, πιήξεο
β) αλαπηπζζόηαλ≠ζπκππθλσλόηαλ, ζπκπηεδόηαλ
δξάζε≠ παζεηηθόηεηα, αδξάλεηα
εξεπλεκέλσλ≠ αλεμεξεύλεησλ, αλεμηρλίαζησλ
γλσξίδνπκε≠ αγλννύκε
αλάδεημεο≠ ππνλόκεπζεο, ππνβάζκηζεο

Β4.
α) Με ηε ρξήζε ηεο δηπιήο παύιαο ν ζπγγξαθέαοαπνζαθελίδεη θαη επεμεγεί ζε
παξελζεηηθή πξόηαζε ηνλ όξν «ησλ κλεκείσλ».

2

β) Σην θείκελν θπξηαξρεί ην γ’ πξόζσπν (εληθό θαη πιεζπληηθό) κε ην νπνίν
επηηπγράλεηαη ε αληηθεηκεληθή αηηηνινγία επξέσο απνδεθηώλ απόςεσλ, όπσο ν
ζπγγξαθέαο ηηο θαηαγξάθεη θαη ηηο θαηαηάζζεη κε ηελ ελαιιαγή ρξήζεο ελεξγεηηθώλ θαη
παζεηηθώλ ξεκάησλ.Δπίζεο, ζπκβάιιεη ζηελ επηζεκόηεηα ηνπ ύθνπο.
Γ1.
Δπηθνηλσληαθό πιαίζην εθθσλνύκελνπ ιόγνπ
Π.ρ. Κπξίεο θαη θύξηνη,
ΠΡΟΛΟΓΟ΢
Αλαθνξηθά κε ηελ αλάγθε δηαηήξεζεο ησλ αξραίσλ κλεκείσλ θαη ηε δεκηνπξγία
ζρέζεσλ ηνπ λένπ κε ηνλ πνιηηηζκό ηνπ.
ΛΟΓΟΗ ΓΗΑ ΣΟΤ΢ ΟΠΟΗΟΤ΢ ΠΡΔΠΔΗ ΝΑ ΔΡΥΔΣΑΗ ΢Δ ΔΠΑΦΖ Ο
ΑΝΘΡΩΠΟ΢ ΜΔ ΣΟΝ ΠΟΛΗΣΗ΢ΜΟ
1. Γλσξηκία κε ηνλ πνιηηηζκό θαη ηελ ηέρλε, ηηο ξίδεο θαη ηελ θαηαγσγή, γηα ηελ
απόθηεζε πνιηηηζηηθήο ηαπηόηεηαο.
2. Σύλδεζε κε ην δεκηνπξγηθό παξειζόλ θαη ππνδείγκαηα δεκηνπξγίαο γηα ην κέιινλ.
Αλάδεημε ηνπ έξγνπ ησλ πξνγόλσλ.
3. Καηαλόεζε ηεο δηαθνξεηηθόηεηαο ησλ πνιηηηζκώλ θαη ησλ αιιειεπηδξάζεσλ πνπ
ζπληειέζηεθαλ ζην παξειζόλ.
4. Θσξάθηζε απέλαληη ζηελ ηζνπεδσηηθή μελνκαλία θαη ζηα μελόθεξηα ζηνηρεία
πνιηηηζκνύ.
5. Ηζηθή θαη πλεπκαηηθή βειηίσζε ηνπ αλζξώπνπ, αηζζεηηθή ζπγθίλεζε, γλήζηα
ςπραγσγία, αιεζηλή ηξνθή θαη ηξπθή ηνπ πλεύκαηνο.
ΓΡΑ΢ΣΖΡΗΟΣΖΣΔ΢
1. Δθπαηδεπηηθέο εθδξνκέο ζε αξραηνινγηθνύο ρώξνπο, κνπζεία, αξραία ζέαηξα,
πηλαθνζήθεο κε ζηόρν ηε γλσξηκία κε ην πνιηηηζηηθό παξειζόλ.
2. Μέζνδνο project, εξεπλεηηθέο εξγαζίεο κε άμνλα ηνλ πνιηηηζκό θαη ηα κλεκεία κε
ζηόρν ηε ζύλδεζε ησλ πνιηηηζηηθώλ ζηνηρείσλ ηνπ παξειζόληνο κε ην πνιηηηζηηθό
παξόλ.
3. Οξγάλσζε πνιηηηζηηθώλ εθδειώζεσλ κε ζηόρν ηελ αλάδεημε ησλ κλεκείσλ θαη ησλ
πνιηηηζηηθώλ ρώξσλ ελ γέλεη.
4. Οξγάλσζε πνιηηηζηηθώλ εκεξίδσλ κε ηε ζπκκεηνρή αξραηνιόγσλ θαη θαιιηηερλώλ κε
ζηόρν ηελ επαθή κε ηνλ πνιηηηζκό θαη ηελ ηέρλε.
5. Πξνζσπηθή πξσηνβνπιία ησλ πνιηηώλ θαη ηδηαίηεξα ησλ λέσλ, επαθή κε ηνλ
πνιηηηζκό θαη ηα κλεκεία θαη ηελ αλάγλσζε ζπγγξακκάησλ γηα ηε δεκηνπξγηθή
3

αθνκνίσζε ησλ πνιηηηζηηθώλ ζηνηρείσλ, ησλ γλώζεσλ αιιά θαη ζπκκεηνρή ζε
νξγαληζκνύο δηάζσζεο θαη ζπληήξεζεο αξραίσλ κλεκείσλ.
Δπραξηζηώ γηα ηελ πξνζνρή ζαο.

4

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΑΒΒΑΤΟ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Ο διάλογος –είτε προέρχεται από ένα πρόσωπο είτε από περισσότερα– ασκεί στην ψυχή
του ακροατή έντονη παιδευτική επίδραση, όπως άλλωστε όλα τα συνταρακτικά συμβάντα.
Αυτός –σε αντίθεση με το μονόλογο, που είναι πολλές φορές ανιαρός, πληκτικός και
μονότονος– διακρίνεται για την ευλυγισία, την πολλαπλότητα, τη ζωντάνια και τις αντιθέσεις,
ώστε να δίνει μια πιο αληθινή εικόνα του κόσμου, με ζωηρότερα χρώματα. Έτσι διατηρεί
αδιάπτωτο το ενδιαφέρον των ακροατών. Η κατανόηση της αλήθειας αυτής συνετέλεσε, ώστε
να δίνεται κατά τη διδασκαλία μεγαλύτερη βαρύτητα στο διάλογο παρά στο μονόλογο.
Ιδιαίτερα κατά τα τελευταία χρόνια, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, καθίσταται όλο και
περισσότερο αισθητή η αναγκαιότητά του προς αποδοτικότερη και ουσιαστικότερη μάθηση.
Παιδεία, κατά τον Πλάτωνα, είναι η «ολκή» ✻ και η αγωγή των παιδιών προς τον «ορθό
λόγο». Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα και ευκολότερα με τη συμμετοχή και τη συνεργασία του
μαθητευόμενου στο παιδευτικό έργο, επειδή το ενδιαφέρον διατηρείται σε υψηλά επίπεδα, οι
δε νοητικές και ψυχικές δυνάμεις των μετεχόντων σ’ αυτόν βρίσκονται σε συνεχή εγρήγορση.
Ο μαθητής, συνεπώς, δεν παραμένει παθητικός δέκτης μιας ψυχρής μετάδοσης έτοιμων
γνώσεων, αλλά και ο ίδιος ζητάει να βρει την αλήθεια, με το να ερευνά, να εξετάζει, να ερωτά
και να ελέγχει. Βρίσκεται γενικά σε διαλεκτική μάχη συχνών εναλλαγών επίθεσης και άμυνας,
με αποτέλεσμα να σημειώνεται πνευματική ανύψωση και ψυχική καλλιέργεια. Με τον τρόπο
αυτό, ο διάλογος αποκτά ένα δραματικό στοιχείο, αφού τα δρώντα πρόσωπα δοκιμάζουν μια
διαλεκτική περιπέτεια, ανάλογη με εκείνη των ηρώων της τραγωδίας, η οποία συνίσταται, κατά
τον Αριστοτέλη, σε μεταβολή στο αντίθετο των «πραττομένων». Η περιπέτεια των προσώπων
του διαλόγου έγκειται στην αμηχανία, στην οποία αυτά περιπίπτουν με τον ειρωνικό Σωκρατικό
έλεγχο. Έτσι η παιδεία καθίσταται μια τάση, που διαπερνά όλο τον ανθρώπινο βίο.
Ενώ αντικείμενο της τραγωδίας είναι τα σοβαρά και τα σπουδαία, της κωμωδίας είναι τα
γελοία. Οι μορφές αυτές του δράματος βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Δεν είναι όμως
δυνατόν να αποκτήσει κανείς πλήρη γνώση του ενός, χωρίς να γνωρίζει το άλλο. Στις
αντιθετικές έννοιες, στις οποίες συγκαταλέγονται η τραγωδία και η κωμωδία, απαιτείται
παράλληλη γνώση και των δύο. Από τη διαπίστωση αυτή ο Πλάτωνας συνάγει την
αναγκαιότητα εκμάθησης εκείνων των «παιγνίων», που προκαλούν τον γέλωτα. (Το τρίτο είδος
είναι το λεγόμενο σατυρικό δράμα). Τόσο η τραγωδία όσο και η κωμωδία έχουν διδακτικό
σκοπό, αφού επιδιώκεται να δοθούν ορισμένα μηνύματα. Το ένα είναι αναγκαίο συμπλήρωμα
του άλλου. Συστατικά στοιχεία του δράματος είναι ο διάλογος και η μίμηση. Αυτά ενυπάρχουν
στο φιλοσοφικό έργο του Πλάτωνα, αφού ο ίδιος αποκαλεί την «πολιτεία» του, όπως είδαμε,
μίμηση του άριστου βίου. Με την τραγωδία, την κωμωδία και το σατυρικό δράμα
ολοκληρώνεται το δράμα της ζωής. Τα τρία αυτά ποιητικά είδη, τα οποία σε τελευταία ανάλυση
γίνονται δύο, πραγματεύονται τα σπουδαία και τα γελοία, τα σοβαρά και τα αστεία. Αυτά,

ολκή: η έλξη, το τράβηγμα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
μεταφερόμενα στην εκπαίδευση, αποκαλούνται από τον Πλάτωνα «παιδιά» και «παιδεία»,
δηλαδή παιχνίδι και σπουδή. Ο Σωκράτης διαλεγόταν παίζοντας και σπουδάζοντας.
Η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα του γέλιου, κατά τη μάθηση, τεκμηριώνονται από τον
Πλάτωνα και κατ’ άλλο τρόπο. Υποστηρίζει συγκεκριμένα ότι, επειδή οι παιδικές ψυχές δεν
μπορούν να υποφέρουν για πολύ τη σοβαρότητα και την επιμέλεια, είναι ανάγκη να διανθίζεται
το μάθημα με τραγούδια και αστεία. Αυτά δεν είναι αυτοσκοπός αλλά απλώς μέσον,
προκειμένου να συντελεστεί η μάθηση ευκολότερα. Κάνει μάλιστα μια παρομοίωση του μαθητή
με τον ασθενή. Όπως, δηλαδή, προσπαθούν να δώσουν στον άρρωστο το κατάλληλο
φάρμακο με νόστιμα και γλυκά εδέσματα, ενώ ό,τι δεν επιτρέπεται να πάρει (πλην όμως τα
επιθυμεί) του προσφέρεται με άνοστα φαγητά, έτσι και κατά τη διδασκαλία είναι απαραίτητο το
γέλιο. Με τον τρόπο αυτό, τα παιδιά συνηθίζουν με ορθό τρόπο να ασπάζονται και να
υιοθετούν τα καλά και να αποφεύγουν τα κακά. Αναπόσπαστο λοιπόν στοιχείο της παιδευτικής
αξίας του διαλόγου, και συνεπώς συστατικό της διδασκαλίας, είναι και το λεγόμενο χιούμορ
του δασκάλου, το οποίο θεωρείται ακόμα και σήμερα αναγκαίο για επιτυχή μάθηση, ώστε
αποκαλείται παιδαγωγική αρετή. Κι αυτό, γιατί η χαρά και η λύπη είναι πρωταρχική αίσθηση
και βασικό κριτήριο ενεργειών των παιδιών. Με βάση αυτές, δημιουργούνται η «αρετή» και η
«κακία» στην παιδική ψυχή. Η κατάκτηση δε της αρετής ονομάζεται αληθινή παιδεία.
Κουμάκης Γεώργιος, «Διάλογ ος» , Η ΠΟ ΛΙΤ ΙΚΗ Φ ΙΛ ΟΣ ΟΦΙΑ ΣΗΜ ΕΡΑ . Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρεία.
Εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1994 (Διασκευή).

A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

«… συστατικό της διδασκαλίας είναι και το λεγόμενο χιούμορ του δασκάλου, το
οποίο θεωρείται ακόμα και σήμερα αναγκαίο για επιτυχή μάθηση, ώστε
αποκαλείται παιδαγωγική αρετή»: Με θεματική περίοδο το παραπάνω απόσπασμα,
να αναπτύξετε την άποψη που εκφράζεται σε αυτό, σε μία παράγραφο 100-120 λέξεων
συνολικά.
Μονάδες 10

Β2.

Να βρείτε δύο διαφορετικούς τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί ο
συγγραφέας στη δεύτερη παράγραφο («Παιδεία, κατά τον Πλάτωνα, είναι …
όλο τον ανθρώπινο βίο») (μονάδες 4) και να τεκμηριώσετε την απάντησή
σας με μία αναφορά, για τον κάθε τρόπο, στο κείμενο (μονάδες 2).
Μονάδες 6

Β3.

α) Να γράψετε δύο διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους αναπτύσσεται
η τέταρτη παράγραφος του κειμένου («Η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα
του γέλιου … ονομάζεται αληθινή παιδεία») και να τεκμηριώσετε την
απάντησή σας με αντίστοιχη αναφορά για τον καθένα στο κείμενο.
Μονάδες 4
β) Ποια νοηματική σχέση δηλώνουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις του
κειμένου;
Ιδιαίτερα (1 η παράγραφος), Έτσι (2 η παράγραφος), όμως
παράγραφος), επειδή (4 η παράγραφος), δηλαδή (4 η παράγραφος).

(3 η

Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Β4.

α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
επίδραση, συμβάντα, αδιάπτωτο, συνεπώς, συνάγει
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
έντονη, ανιαρός, ευκολότερα, εγρήγορση, επιτυχή
Μονάδες 5

Γ1.

Ο διάλογος θεωρείται άριστη μορφή επικοινωνίας και καθοριστική μέθοδος
ορθής επίλυσης των προβλημάτων. Να διατυπώσετε τις απόψεις σας σχετικά
με την παραπάνω θέση και να προτείνετε τρόπους αξιοποίησης του διαλόγου
στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Το κείμενό σας (500-600 λέξεων) πρόκειται να δημοσιευθεί σε περιοδικό
του πολιτιστικού συλλόγου του δήμου σας.
Μονάδες 40

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομέ νους)
1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνωπάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των
απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το
εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να μη
γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων
αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν
θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 18:00.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2007
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο συγγραφέας ορίζει στο κείμενό του την έννοια της ελευθερίας προβαίνοντας σε
χαρακτηρισμούς που αναλύει. Έτσι η ελευθερία ορίζεται ως «ανθρώπινη», αφού
είναι ανθρώπινο χαρακτηριστικό, «θεϊκή», γιατί σχετίζεται με την επέμβαση του
θεού που ελευθέρωσε τον άνθρωπο από την αμαρτία, και «υπεύθυνη» καθώς
αποτελεί χρέος για τον άνθρωπο. Συνακόλουθα, είναι «δυναμική» και
«δημιουργική» αφού πρέπει να αξιοποιείται. Ακόμη, η ελευθερία είναι
«γρηγορούσα», δεν εφησυχάζει και είναι πάντα σε ετοιμότητα για την
αντιμετώπιση τυχόν απειλής της και βέβαια είναι «συγκεκριμένη», αφορά κάθε
άνθρωπο και τον ολοκληρώνει. Τέλος, είναι «αρμονική», εξομαλύνει τις
ανθρώπινες σχέσεις και δεν πρέπει να καταντά αχαλίνωτη γιατί τότε καταργείται
σε ατομικό και εθνικό επίπεδο.
Β.1.
Η απειλή κατά της ελευθερίας ή η απώλειά της είναι αυτονόητο ότι κινητοποιεί
αγώνες που επιβεβαιώνουν την ανάγκη και την αξία που έχει για τη ζωή του
ανθρώπου η δυνατότητα επιλογής και αυτοδιάθεσης. Ωστόσο, η ελευθερία είναι
ένα διαρκώς απαιτητό και διεκδικήσιμο αγαθό οπότε η ευθύνη για τη διατήρησή
της δεν επιτρέπει τον εφησυχασμό. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αξιοποιείται, να
οδηγεί σε επιλογές που δικαιώνονται, να εκπληρώνει υψηλούς στόχους και
βέβαια να μην εκφυλίζεται. Προκειμένου να εκπληρωθεί αυτό το χρέος του
ανθρώπου (χρέος ατομικό και συλλογικό), πρέπει να του παρέχεται η αγωγή και
η παιδεία, η κοινωνική μόρφωση που εμπνέει το σεβασμό στην ελευθερία και
υποδεικνύει την ευθύνη της πολιτικής συμμετοχής. Έτσι μόνο με τη διαρκή
επαγρύπνηση, ο άνθρωπος γίνεται άξιος της ελευθερίας του.

Β.2. α. Η συλλογιστική πορεία με την οποία αναπτύσσεται η παράγραφος είναι
παραγωγική. Αυτό συμβαίνει , διότι ο συγγραφέας αναφέρεται
ξεκινώντας το λόγο του στην παράγραφο σε κάτι γενικό και
αφηρημένο:«Η Ελευθερία , καθώς αισθάνεται πως βρίσκεται αδιάκοπα
σε κίνδυνο, είναι γρηγορούσα.» και στη συνέχεια αναφέρεται σε κάτι
ειδικό και συγκεκριμένο που δηλώνει πιο συγκεκριμένα τους κινδύνους
που αντιμετωπίζει η ελευθερία και που καθιστούν ταυτόχρονα αναγκαία
την εγρήγορσή της , για να τους αντιμετωπίσει: «Δεν
εθελοτυφλεί……Ανησυχεί…..Κρατεί …..χαθεί».
β. Ζητείται να βρεθεί ένας τρόπος ανάπτυξης της παραγράφου, ωστόσο θα
μπορούσαν να διερευνηθούν παραπάνω από ένας. Πιο συγκεκριμένα, η
παράγραφος μπορεί να θεωρηθεί ότι αναπτύσσεται με σχέση αιτίου
αποτελέσματος. Ως αίτιο θα μπορούσε να θεωρηθεί το ότι η Ελευθερία
αισθάνεται πως βρίσκεται αδιάκοπα σε κίνδυνο και ως αποτελέσματα
αυτού το γεγονός ότι δεν επαναπαύεται σ’ όσα απόκτησε, δε βυθίζεται
στην απόλαυση αγαθών, ανησυχεί …κρατεί σπαθί. Επίσης, μπορεί
κανείς να διακρίνει και μια σχέση αντίθεσης, πιο συγκεκριμένα : η
Ελευθερία δεν εθελοτυφλεί…., δε βυθίζεται στη βλάσφημη απόλαυση
των αγαθών, αλλά αντίθετα ανησυχεί διαλογίζεται …..κρατεί σπαθί
Σ’ αυτήν την περίπτωση ενδεχομένως θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η
παράγραφος αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων.
Β.3.
Η μυστηριώδης εξαφάνιση του αυτόπτη μάρτυρα του εγκλήματος θορύβησε
τους αξιωματικούς της Αστυνομίας που έχουν αναλάβει την εξιχνίασή του.
Το έργο του Σαίξπηρ «Αγάπης αγώνας άγονος » είναι εξαιρετικά δημοφιλές.
Η έλλειψη ελεγκτικών μηχανισμών στα οικονομικά της εταιρείας ευνοούσε την
ασυδοσία εκείνων που χειρίζονταν τα κεφάλαιά της.
Η διάσκεψη έχει αποστολή να εναρμονίσει τις ενέργειες των φορέων που είναι
υπεύθυνοι για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.
Γνωστοί ηθοποιοί απαρτίζουν το θίασο Χ , οι παραστάσεις του οποίου
σημείωσαν τεράστια εισπρακτική επιτυχία.
Β.4.
Διάζευξη.
Προκύπτουν.
Ανεύθυνος.
Υπολογίζεται.
Ενδιαφέροντα.

Γ.
Αξιότιμες κυρίες , αξιότιμοι κύριοι,
Σεβαστοί γονείς και καθηγητές
Αγαπητές συμμαθήτριες , αγαπητοί συμμαθητές
Ο άνθρωπος καθίσταται άξιος φορέας του ονόματός του, όταν πορεύεται στη
ζωή του, έχοντας ως έρμα ηθικές αξίες και όταν απολαμβάνει προσωπικά,
κοινωνικά , πολιτικά και οικονομικά την ελευθερία.. Πολλοί από εμάς θεωρούμε
την ελευθερία ως κάτι που έχουμε ήδη κατακτήσει, όμως στις περισσότερες
περιπτώσεις αυτό δε συμβαίνει, διότι η ελευθερία απαιτεί καθημερινό αγώνα και
προσπάθεια από τον άνθρωπο. Λέγοντας, βέβαια, ελευθερία εννοούμε τη
δυνατότητα του ανθρώπου να σκέφτεται και να πράττει κατά βούληση ,
αδέσμευτος από οποιεσδήποτε πιέσεις άμεσες ή έμμεσες.
ΜΟΡΦΕΣ
Α. Εξωτερική ελευθερία
1. Φυσική: η απόλυτη ελευθερία · κάθε άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος.
2. Κοινωνική: αναγνώριση και ικανοποίηση όλων των δικαιωμάτων του
ανθρώπου , ως μέλους της κοινωνίας· ισότητα , ισονομία.
3. Πολιτική: ελευθερία λόγου και έκφρασης, συμμετοχή στη διοίκηση, στην
απονομή της δικαιοσύνης (νομική ελευθερία), το δικαίωμα του "εκλέγειν και
του εκλέγεσθαι".
4. Οικονομική: οικονομική ανεξαρτησία· το άτομο αδέσμευτο από τις ανάγκες
επιβίωσης (η βάση για τις ατομικές και κοινωνικές ελευθερίες).
5. Εθνική: εθνική ανεξαρτησία, εδαφική ακεραιότητα.
Β. Εσωτερική ελευθερία
1. Πνευματική: ελευθερία πνεύματος, σκέψης, κρίσης, βούλησης.
2. Ψυχολογική: η δυνατότητα κάθε ανθρώπου να καθορίζει τις πράξεις του
χωρίς να επηρεάζεται από-εσωτερική-εξωτερική βία και καταναγκασμό.
3. Ηθική: το να μπορεί η βούληση να κυριαρχεί πάνω στα ταπεινότερα
ελατήρια· η σχέση ελευθερίας με την αναγκαιότητα -γνώση.
Είναι γνωστόν, επιπλέον, ότι η ελευθερία είναι ευάλωτη από πλήθος
κινδύνων, που υπονομεύουν την ύπαρξή της σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.
Παράγοντες που απειλούν την ελευθερία σε ατομικό επίπεδο:
• Η κερδοθηρία., διότι αποψιλώνει το έδαφος στο οποίο μπορούν να
ανθίσουν οι αρετές
• Ο υπερκαταναλωτισμός, ο οποίος οδηγεί τους ανθρώπους σε μια
επικίνδυνη πνευματική ρηχότητα.
• Η έλλειψη ουσιαστικής παιδείας, η οποία νοηματοδοτεί την ύπαρξη του
ανθρώπου και τον στρέφει διαρκώς στα σημαντικά , ένα από τα οποία
είναι η διεκδίκηση της προσωπικής του ελευθερίας.
• Η υποταγή του ανθρώπου στα κελεύσματα των μηχανισμών παραγωγής
και προώθησης της μαζικής κουλτούρας, γεγονός που τον ωθεί να
σκλαβώνεται στο ευτελές και να μην μπορεί να διακρίνει το ωραίο , που
λειτουργεί απολαυστικά και απελευθερωτικά για το σύγχρονο άνθρωπο.

Παράγοντες που απειλούν την ελευθερία σε συλλογικό επίπεδο:
1. Φαλκίδευση Δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
2. Ανεξέλεγκτη άσκηση της εξουσίας από κρατικούς ή ιδιωτικούς φορείς.
3. Υπερσυγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια των εκπροσώπων του
οικονομικού κεφαλαίου, άσκηση αυτής με τρόπο μη νόμιμο, ο οποίος
περιορίζει τη συνταγματική ελευθερία των ανθρώπων.
4. Η εργασιακή ομηρεία , αφού οι περισσότεροι των ανθρώπων εργάζονται
περιστασιακά ή με συμβάσεις περιορισμένου χρόνου. Φοβούμενοι την
απόλυση ή τη μη επαναπρόσληψη τους είναι διατεθειμένοι να
απεμπολήσουν ακόμη και την ελευθερία τους ή και την αξιοπορέπειά τους.
Η ελευθερία ως αγαθό δε χαρίζεται αλλά κατακτιέται μέσα από την εσωτερική
πάλη του κάθε ανθρώπου. Κατ’ αρχάς χρειάζεται προσωπική θέληση για
αυτογνωσία και αυτοπειθαρχία, αυτοκυριαρχία και επιμονή, προκειμένου να
καταστείλει ο καθένας το θηριώδες τμήμα της ψυχής του , να αποβάλει τα πάθη
και τα μίση που τον σκλαβώνουν και τον καθιστούν έρμαιο της μνησικακίας του.
Μόνο με την άρνηση κάθε μορφής αδυναμίας, πάθους και εξάρτησης, ο
άνθρωπος προσεγγίζει το ιδεώδες της ελευθερίας, σε αντίθεση περίπτωση
μετατρέπεται σε δούλο των ανεξέλεγκτων ορμών του και παθών του. Τα
παραπάνω μπορούν να κατορθωθούν ως αποτελέσματα της ουσιαστικής και
ανθρωπιστικής παιδείας, η οποία έχει ως βασικό της στόχο να διαμορφώσει
ελεύθερους και δημιουργικούς πολίτες.
Προς την κατεύθυνση αυτή θα συνέβαλε και η συλλογική δράση. Πιο
συγκεκριμένα, η κοινωνική, πολιτική και οικονομική ελευθερία κατοχυρώνεται
μόνο μέσα από συλλογικούς αγώνες, οι οποίοι έχουν ως στόχο τους να
διασφαλίσουν την ισοπολιτεία, την ισονομία και την ισηγορία των ανθρώπων.
Μόνο με τη συλλογικότητα ο άνθρωπος θα νιώσει ελεύθερο πρόσωπο που
μεριμνά και φροντίζει για το «συνελεύθερο» συνάνθρωπό του, και μόνο τότε η
ελευθερία θα συνδεθεί ως αγαθό με τη δικαιοσύνη , τη δημοκρατία και τον
ανθρωπισμό.
Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΙΤΗ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Κύριοι εκπρόσωποι των φορέων του αναπηρικού κινήματος και κύριοι εκπρόσωποι των
μέσων μαζικής ενημέρωσης
Όταν μου ζητήθηκε να παρουσιάσω στη διημερίδα αυτήν το θέμα των ατόμων με
αναπηρία σε σχέση με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, σκέφτηκα με ποιον τρόπο θα μπορούσα
να το αναδείξω καλύτερα, αλλά και πώς θα μπορούσα να πείσω με επιχειρήματα για την
αναγκαιότητα μεγαλύτερης δημόσιας προβολής των ζητημάτων που αφορούν τον χώρο των
ατόμων με αναπηρία. Γιατί δεν βρίσκουν μέχρι σήμερα την προβολή που τους χρειάζεται αλλά
και τους αναλογεί;
Το βέβαιο είναι ότι τα άτομα με αναπηρία δεν αποτελούν μια αμελητέα πληθυσμιακή
κατηγορία, ώστε κατ’ εξαίρεση να πέφτουν πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας. Αν, όπως
είχε πει ο Andy Warhal, σε κάθε άνθρωπο αντιστοιχούν δεκαπέντε λεπτά δημοσιότητας στη
ζωή του, τότε το βέβαιο είναι ότι κάθε μέρα για αρκετές ώρες τα φώτα της δημοσιότητας θα
έπεφταν πάνω σε ένα άτομο με αναπηρίες.
Αυτός ο ιδιότυπος περιορισμός ή αποκλεισμός από τη δημόσια προβολή έχει σίγουρα να
κάνει και με τον τρόπο που λειτουργούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Συνδέεται με το
ευρύτερο πρόβλημα, τη μεγάλη αυτή συζήτηση που αφορά τον ρόλο και την ευθύνη τους στις
σύγχρονες κοινωνίες. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν καλύπτουν τα ίδια την αναγκαιότητα
ενημέρωσης και πληροφόρησης της κοινωνίας. Η ενημέρωση είναι απλώς το μέσο για μια
σειρά από λειτουργίες που επιτελούν και μπορούν να επιτελέσουν στις σύγχρονες κοινωνίες.
Λειτουργίες που άλλες φορές είναι περισσότερο και άλλες φορές λιγότερο εμφανείς.
Η αλήθεια είναι ότι η αναπηρία εθεωρείτο πάντοτε συνώνυμο της αδυναμίας και της
πλήρους ανικανότητας. Στην πράξη, αντιμετωπίζουμε κάποιον ανάπηρο σαν να είναι ολικά
ανάπηρος, ασχέτως αν η ανεπάρκειά του σχετίζεται με συγκεκριμένες λειτουργίες που δεν
μπορούσε να πραγματοποιήσει. Και αυτή η φιλεύσπλαχνη απαξίωσή του από τον κοινωνικό
περίγυρο είναι ό,τι χειρότερο για τον ίδιο τον ανάπηρο. Γιατί έτσι ο ανάπηρος αισθάνεται
άχρηστος και ότι θα πρέπει να αποσυρθεί από τον κόσμο της εργασίας, από τον κόσμο της
διασκέδασης, της συμμετοχής στην κοινωνική ζωή. Θεωρούμε ότι η ανθρωπιστική στάση μας
απέναντί του είναι να τον λυπηθούμε, παρά το ότι ο ίδιος δεν θα ήθελε ποτέ κάτι τέτοιο. Το
αποτέλεσμα είναι να λυπηθεί και ο ίδιος τον εαυτό του, να θυματοποιηθεί, να στιγματιστεί και
να αισθάνεται ότι πρέπει να αποσυρθεί. Δυστυχώς, μέσα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης
δεν έχει αλλάξει σημαντικά αυτή η αντιμετώπιση. Αν θυμηθούμε το πώς προβάλλονται τα
θέματα των αναπήρων από τις ειδήσεις και τις εφημερίδες, θα αντιληφθούμε το πώς
αναπαράγονται και τα φαινόμενα περιθωριοποίησης και στιγματισμού.
Τους παρουσιάζουν σαν να ζουν για να ξεπεράσουν το πρόβλημα που έχουν. Σαφώς και
απασχολεί τα άτομα με αναπηρία πώς θα αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της αναπηρίας τους,
αλλά να ξέρετε ότι οι άνθρωποι αυτοί, παιδιά ή μεγαλύτεροι, παίζουν, γελούν, ερωτεύονται,
είναι φυσιολογικοί άνθρωποι. Περισσότερο φυσιολογικοί από τα μοντέλα των διαφημίσεων.
Και είναι περισσότερο φυσιολογικοί γιατί είναι πολύ περισσότεροι αριθμητικά από τα υγιέστατα
μοντέλα, είναι πιο φυσιολογικό το ενδεχόμενο ένας άνθρωπος να αποκτήσει κάποια αναπηρία
στη ζωή του, παρά να πετύχει ταυτόχρονα στον έρωτα, στο επάγγελμα και στην κοινωνική του
ζωή, όπως δείχνουν οι διαφημίσεις.

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Για να τους εντάξουμε, λοιπόν, ή να τους επανεντάξουμε στην κοινωνική και οικονομική
ζωή, θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να τους εντάξουμε ισότιμα στην εικόνα που έχουμε για τους
ανθρώπους, όχι να τους αντιμετωπίζουμε ως ένα διαφορετικό κόσμο που ζει παράλληλα με
τον δικό μας. Αυτό νομίζω ότι είναι και η πιο σημαντική ευθύνη των μέσων μαζικής
ενημέρωσης και δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο να το πράξουν, να εντάξουν δηλαδή στα
προγράμματά τους ανθρώπους με αναπηρία που συμβιώνουν αρμονικά με τους άλλους
ανθρώπους.
Ευχαριστώ.
Ι. Δεσποτοπούλου, Άτομα με αναπηρία και Μ.Μ.Ε., Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας - Γενική Γραμματεία
Ενημέρωσης, Αθήνα 2006, σσ. 96-102 (διασκευή).

A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120
λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα
στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι
σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη, σύμφωνα πάντα με το κείμενο.
α. Θα έπρεπε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να προβάλλουν περισσότερο τα
προβλήματα των αναπήρων.
β. Πρέπει να σεβόμαστε τους ανάπηρους ανθρώπους, επειδή έχουν ίσες
δυνατότητες με τους υπολοίπους.
γ. Ο οίκτος προς τους αναπήρους ωθεί στην περιθωριοποίηση και τον
στιγματισμό τους.
δ. Το φυσιολογικό δεν ταυτίζεται με το πρότυπο.
ε.

Θα έπρεπε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να δείχνουν ανάπηρους ανθρώπους
να συνυπάρχουν με τους υπολοίπους.
Μονάδες 10

Β2.

α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης της τέταρτης παραγράφου του κειμένου
(μονάδες 2) «Η αλήθεια είναι … φαινόμενα περιθωριοποίησης και
στιγματισμού.» και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 3).
β) Να βρείτε το είδος του κειμένου που σας δίνεται (μονάδες 2) και να καταγράψετε
τρία διαφορετικά γνωρίσματά του που να τεκμηριώνουν την απάντησή σας
(μονάδες 3).
Μονάδες 10

Β3.

α) Να γράψετε μία ομόρριζη λέξη για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
κύριοι, σχέση, πείσω, αμελητέα, πλήρους.
(μονάδες 5)
β) Να ξαναγράψετε τις ακόλουθες προτάσεις, αντικαθιστώντας την υπογραμμισμένη
λέξη με ένα αντώνυμό της και κάνοντας τις αναγκαίες αλλαγές:
Τα άτομα με αναπηρία αποτελούν μιαν αμελητέα πληθυσμιακή κατηγορία.
Ο ανάπηρος αισθάνεται ότι θα πρέπει να αποσυρθεί από τον κόσμο της
συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.
(μονάδες 2)

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
γ) Να ξαναγράψετε τις ακόλουθες προτάσεις, αντικαθιστώντας τη λέξη με το έντονο
μαύρο χρώμα με ένα συνώνυμό της:
Ο ιδιότυπος περιορισμός των αναπήρων από τη δημόσια προβολή έχει να
κάνει με τον τρόπο που λειτουργούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Δυστυχώς, δεν έχει αλλάξει σημαντικά η αντιμετώπιση των αναπήρων από
τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Η ενημέρωση είναι μία από τις λειτουργίες τις οποίες επιτελούν τα μέσα
μαζικής επικοινωνίας.
(μονάδες 3)
Μονάδες 10
Β4.

Στις υπογραμμισμένες προτάσεις του αποσπάσματος που σας δίνεται, να μετατρέψετε
την παθητική σύνταξη σε ενεργητική.
(μονάδες 2)
«Αν θυμηθούμε το πώς προβάλλονται τα θέματα των αναπήρων από τις ειδήσεις και τις
εφημερίδες, θα αντιληφθούμε το πώς αναπαράγονται και τα φαινόμενα
περιθωριοποίησης και στιγματισμού.»
Γιατί η συντάκτρια του κειμένου προτίμησε την παθητική σύνταξη; (μονάδα 1)
Ποια αλλαγή παρατηρείτε στο νόημα μετά τη μετατροπή της παθητικής
σύνταξης σε ενεργητική;
(μονάδες 2)
Μονάδες 5

Γ1.

Με αφορμή τη βράβευση συμμαθητή σας με αναπηρία ο οποίος αρίστευσε, να
συντάξετε άρθρο 500−600 λέξεων που θα δημοσιευτεί σε τοπική εφημερίδα, εκθέτοντας
τις απόψεις σας σχετικά με τα παρακάτω:
α) Ποια εικόνα και ποια στερεότυπα έχουν διαμορφωθεί στην ελληνική κοινωνία όσον
αφορά τα άτομα με αναπηρία;
β) Για ποιους λόγους τέτοια άτομα μπορούν με τη στάση ζωής τους να αποτελέσουν
πρότυπο για όλους μας;
Μονάδες 40
ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνω-πάνω να
συμπληρώσετε τα ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των απαντήσεών σας να
γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε
τα θέματα στο τετράδιο και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων, αμέσως
μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν θα
βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε
μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση επιστημονικά τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Ώρα δυνατής αποχώρησης: 18.00.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

9 Ιουνίου 2015

Νεοελληνική Γλώσσα
Απαντήσεις Επαναληπτικών Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων
Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων
A.1 Το θέμα του κειμένου αφορά την αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία από τα μέσα
μαζικής ενημέρωσης. Αρχικά, η εισηγήτρια αναρωτιέται γιατί τα άτομα αυτά δεν
τυγχάνουν της δέουσας προβολής από τα μέσα ενημέρωσης, ενώ τονίζει ότι εξαιτίας του
αριθμού τους οι ανάπηροι χρήζουν μεγαλύτερης δημοσιότητας. Ωστόσο, ο αποκλεισμός
τους από τα μέσα αποδίδεται στις άλλες λειτουργίες που αυτά επιτελούν, φανερές ή
λανθάνουσες. Ταυτόχρονα, η ταύτιση της αναπηρίας με την ανικανότητα, ο οίκτος και η
απαξίωση από το κοινωνικό σύνολο όχι μόνο δεν στηλιτεύονται από τα μέσα ενημέρωσης,
αντιθέτως ενισχύονται, αναπαράγοντας την περιθωριοποίησή τους. Άλλωστε, μια
αναπηρία δεν σημαίνει αποκλεισμό από άλλες δραστηριότητες, ενώ οι ανάπηροι
συνιστούν πιο υγιείς προσωπικότητες από εκείνες των διαφημίσεων. Η ομιλήτρια
επισημαίνει, τέλος, ότι ευθύνη των μέσων είναι να δημιουργήσουν μια ισότιμη εικόνα για
τους αναπήρους, όπου θα συνυπάρχουν αρμονικά με τους άλλους ανθρώπους.

B1.
α. ΣΩΣΤΟ
β. ΛΑΘΟΣ
γ. ΣΩΣΤΟ
δ. ΣΩΣΤΟ
ε. ΣΩΣΤΟ

Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015

Β2. α) Η τέταρτη παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με αίτιο –αποτέλεσμα καθώς

1

«η φιλέυσπλαχνη απαξίωση» και η «ανθρωπιστική στάση» οδηγούν στο στιγματισμό και
στη θυματοποίηση των αναπήρων. (Από «Και αυτή η φιλεύσπλαχνη … να αποσυρθεί»).
Ταυτόχρονα, χρησιμοποιούνται και παραδείγματα καθώς καταγράφονται συγκεκριμένα
γεγονότα : «Στην πράξη … να πραγματοποιήσει» και «Αν θυμηθούμε … και
στιγματισμού».

β) Το είδος του κειμένου είναι ομιλία σε διημερίδα. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα είναι:
προσφώνη και αποφώνηση (επικοινωνιακό πλαίσιο), χρήση α΄ ρηματικού προσώπου (να
παρουσιάσω) και κλασική δομή προσχεδιασμένου λόγου (πρόλογος [1η §] –κύριο μέρος
[§§ 2-5] και επίλογος [6η §]).

Β3.
α) κύριοι: κυριότητα
σχέση: σχετικός
πείσω: πειθώ
αμελητέα: αμέλεια
πλήρους : πληρότητα
β)

Τα άτομα με αναπηρία αποτελούν μια υπολογίσιμη/σημαντική πληθυσμιακή
κατηγορία.

Ο ανάπηρος αισθάνεται ότι θα πρέπει να ενταχθεί στον κόσμο της συμμετοχής στην
κοινωνική ζωή.
γ)

Ο ιδιόμορφος περιορισμός των αναπήρων από τη δημόσια προβολή έχει να κάνει με
τον τρόπο που λειτουργούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Δυστυχώς, δεν έχει αλλάξει σημαντικά η μεταχείριση/προσέγγιση των αναπήρων
από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Η ενημέρωση είναι μία από τις λειτουργίες τις οποίες πραγματοποιούν/υλοποιούν τα
μέσα μαζικής επικοινωνίας.

Β4. Ενεργητική σύνταξη υπογραμμισμένων προτάσεων: «Αν θυμηθούμε το πώς οι ειδήσεις
και οι εφημερίδες προβάλλουν τα θέματα των αναπήρων, θα αντιληφθούμε το πώς
αναπαράγουν και τα φαινόμενα περιθωριοποίησης και στιγματισμού.»
Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015


Η συντάκτρια του κειμένου προτίμησε την παθητική σύνταξη για να δώσει έμφαση
στο αποτέλεσμα της ενέργειας, δηλαδή στον τρόπο προβολής των θεμάτων των αναπήρων
και στην αναπαραγωγή των φαινομένων περιθωριοποίησης και στιγματισμού και όχι στο
υποκείμενο.

2


Με τη μετατροπή σε ενεργητική σύνταξη τονίζεται και στις δυο προτάσεις η στάση
των ειδήσεων και των εφημερίδων, καθώς οι ειδήσεις και οι εφημερίδες παίρνουν το ρόλο
υποκειμένου και στη δεύτερη περίοδο (πώς αναπαράγουν και τα φαινόμενα
περιθωριοποίησης και στιγματισμού).

Γ1.
Επικοινωνιακό πλαίσιο: άρθρο σε τοπική εφημερίδα, τίτλος, γ΄ πρόσωπο, ύφος απλό,
οικείο.
Ενδεικτικός τίτλος: «Το στερεότυπο της αναπηρίας»
Ενδεικτικός πρόλογος
Είναι πολλές οι περιπτώσεις μαθητών αλλά και ενηλίκων μαχητών της ζωής που
διακρίνονται στον τομέα τους και κατακτούν την αριστεία παρόλες τις δυσχέρειες που
τους προκαλεί η οποιαδήποτε μορφή αναπηρίας. Η βράβευση ενός τέτοιου μαθητή
αποδεικνύει πράγματι ότι τίποτα δεν μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στη δύναμη της
θέλησης και να αναστείλει τη δημιουργικότητα και τις δυνατότητες κανενός. Ωστόσο,
πολύ συχνά στην ελληνική κοινωνία διαπιστώνεται η κυριαρχία στερεοτύπων αναφορικά
με τα άτομα με αναπηρία.
Κύριο μέρος

Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015

Α΄ ερώτημα: εικόνα και στερεότυπα της ελληνικής κοινωνίας για τα άτομα με
αναπηρία

3


Τα ΜΜΕ αλλά και η ίδια η κοινωνία εστιάζουν σ' αυτή καθαυτή την αναπηρία και
όχι στον ίδιο τον άνθρωπο.

Η αναπηρία – ανεπάρκεια εκλαμβάνεται από πολλούς ως υστέρηση και όχι ως αυτό
που βιώνει καθημερινά κανείς.

η αναπηρία, είτε σωματική είτε νοητική, νοείται από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο
ως δυστυχία και ισοδυναμεί με ανικανότητα.

Οι άνθρωποι με προβλήματα αναπηρίας υφίστανται την κοινωνική αναλγησία, την
αποξένωση και θεωρούνται άτομα μειονεκτούντα έναντι των άλλων.

Βιώνουν την ταπείνωση και τον έσχατο εξευτελισμό, καθώς στερούνται σε πολλές
περιπτώσεις βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα στη μόρφωση και την
ψυχαγωγία. Συχνά παρατηρείται έλλειψη οργανωμένης εκπαίδευσης και εγκλεισμός σε
ιδρύματα.

Ειδικότερα, στον χώρο της εκπαίδευσης πολλά παιδιά με ιδιαιτερότητες, σωματικές
ή νοητικές θεωρούνται ανίκανα να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες και να
καλλιεργήσουν τυχόν κλίσεις τους.

Ακολούθως, στον τομέα της εργασίας, άτομα που αποκλίνουν από το φυσιολογικό
απορρίπτονται από τον παραγωγικό χώρο και εκλαμβάνονται ως ασθενή, βιώνοντας την

ανεργία. Θεωρούνται τροχοπέδη για την παραγωγική διαδικασία και τίθενται στο
περιθώριο.

Επιπλέον, σε μεγάλο βαθμό αποκλείονται από αστικές και πολιτικές διαδικασίες και
η φωνή τους συντριπτικά καταπιέζεται σε θέματα κοινωνικά ή θέματα που τους
επηρεάζουν άμεσα.
Β΄ ερώτημα: λόγοι για τους οποίους τα άτομα με αναπηρία αποτελούν πρότυπο

αποτελούν αγωνιστές που μάχονται στη καθημερινότητά τους ακόμη και για το
αυτονόητο: μετακίνηση, επικοινωνία, επιβίωση

τους χαρακτηρίζει διάθεση αγωνιστικότητας - πάλης παρά τις αντιξοότητες

ήθος και αξιοπρέπεια

ψυχική δύναμη και απίστευτη θέληση για ζωή

αναζητούν τρόπους εναλλακτικής δραστηριοποίησης
στον αθλητισμό
(παραολυμπιακοί αγώνες), στην παραγωγική διαδικασία (τηλεργασία)

διακρίνουν πάντοτε τα θετικά στοιχεία και προσπαθούν να τα αξιοποιούν

βιώνουν αισθήματα χαράς και συγκίνησης εκτιμώντας την ίδια την ανθρώπινη
ύπαρξη και τη ζωή
Επίλογος

Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015

Καταληκτικά, θα λέγαμε ότι όλοι μας είμαστε εν δυνάμει άτομα με αναπηρία. Μπορεί να
είναι μια μόνιμη ή προσωρινή αναπηρία. Μπορεί να είναι εκ γενετής ή επίκτητη αναπηρία.
Αυτό δε μας κάνει λιγότερο ανθρώπους μα και λιγότερο πολίτες. Τα άτομα με αναπηρίες
είναι ισότιμα μέλη της κοινωνίας μας και έχουν κάθε δικαίωμα να είναι πλήρως ενταγμένα
σε αυτή. Σε μια υγιή κοινωνία δε χωράνε διακρίσεις, φραγμοί και εμπόδια στην πρόσβαση.
Δε χωράει οίκτος..

4

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Στην προσπάθειά μας να ορίσουμε τον άνθρωπο, προβαίνουμε σε προσεκτική
παρατήρηση των ενεργειών του. Και βλέπουμε πως οι ενέργειές του κατατάσσονται σε δύο
κατηγορίες. Είναι αυτές που ανάγονται στο «είναι» του και οι άλλες που ανάγονται στο «έχειν»
του. Ο άνθρωπος επιθυμεί να είναι και θέλει να έχει. Τούτο σημαίνει πως ο άνθρωπος δεν
είναι ακόμη και δεν έχει ακόμη. Συνεπώς, η ριζική κατάσταση του ανθρώπου είναι η
ελλειμματικότητά του. Πρόκειται για μια αίσθηση έλλειψης την οποία πότε τη νοεί ως έλλειψη
του «είναι» και πότε ως έλλειψη του «έχειν» του. Ο διχασμός αυτός της αίσθησης της έλλειψης
είναι κεφαλαιώδης, αλλά και μοιραίος για την έκβαση του πεπρωμένου του ανθρώπου.
Η συναίσθηση της έλλειψης είναι το καίριο χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Ο άνθρωπος
δεν νοείται χωρίς αυτή τη συναίσθηση. Δεν υπάρχει πλήρης άνθρωπος. Επειδή, όμως, η
έλλειψη ακριβώς αυτή γίνεται αισθητή, σημαίνει πως υπάρχει και η ροπή αποφυγής της,
δηλαδή η ροπή προς την πληρότητα, την τελειότητα. Από μιαν άποψη, πολιτισμός είναι η
απάντηση του ανθρώπου στην πρόσκληση αυτής της έλλειψης, που συναισθάνεται να απειλεί
την ύπαρξή του. Ο πνευματικός πολιτισμός είναι η απάντηση στην έλλειψη του «είναι» του
ανθρώπου, ενώ ο τεχνολογικός πολιτισμός είναι η απάντηση στην έλλειψη του «έχειν».
Όσο πιο πνευματικός είναι ο πολιτισμός στο σύνολό του ή ο άνθρωπος ατομικά, τόσο
περισσότερο ενδιαφέρεται για το «είναι» του και τόσο λιγότερο για το «έχειν» του. Οι
θρησκευτικού τύπου πολιτισμοί, λ.χ., ενδιαφέρονταν για το «είναι» του ανθρώπου. Και οι
άνθρωποι απαιτούσαν από τον εαυτό τους την οντολογική τους τελείωση, δηλαδή να
δημιουργήσουν ένα «είναι» άξιο να σταθεί ενώπιον του Θεού. Αλλά και, γενικότερα, διηνεκής
μέριμνά τους ήταν πώς να βελτιώσουν τον εαυτό τους εσωτερικά, για να είναι άξιοι ενός
υψηλού μέτρου (θρησκευτικού, ηθικού, αισθητικού, φιλοσοφικού), το οποίο παρείχε την
οντολογική πληρότητα. Αποκλειστικό έργο του πνευματικού πολιτισμού είναι να φτειάξει
ανθρώπους σύμφωνα με τα ιδεατά πρότυπα τα οποία παρέχουν την τελείωση και διασώζουν
τον άνθρωπο από τις μηδενιστικές ροπές.
Αυτό είναι και το περιεχόμενο της παιδείας του πνευματικού πολιτισμού: να διασώσει το
«είναι» του ανθρώπου από το μηδέν που το απειλεί· να το καταστήσει από δυνατότητα,
πραγματικότητα. Ο πνευματικός πολιτισμός, όποια μορφή και να προσλάβει, εντέλει κατατείνει
στη «σωτηρία» του ανθρώπου, θρησκευτική, ηθική, φιλοσοφική, αισθητική ─στη διαπεραίωσή
του προς την τελειότητα. Βεβαίως, η τελειότητα αυτή τίθεται ως όριο. Διότι ποτέ δεν
πραγματοποιείται τελείως.
Αντίθετα, ο τεχνολογικός πολιτισμός θέλει να διασώσει τον άνθρωπο όχι με την
εσωτερική του μεταποίηση, αλλά με την εξωτερική του εξασφάλιση, με το «έχειν» του. Δεν
απαιτεί από τον άνθρωπο καμιά συμμόρφωση προς υψηλές ιδεατές αρχές τελειότητας, παρά
μόνο συμμετοχή στον παραγωγικό μηχανισμό. Όποιος μετέχει σ’ αυτόν τον μηχανισμό θα
«σωθεί» με την έννοια πλέον ότι θα «εξασφαλίσει» την ύπαρξή του με άφθονη τροφή,
ενδυμασία, κατοικία, καταναλωτικά αγαθά. Σ’ αυτόν τον πολιτισμό δεν απειλείται η ύπαρξη
από τη γύμνια, την έλλειψη εν γένει των υλικών μέσων για την ικανοποίηση των βιοτικών
αναγκών.
Οι άνθρωποι αυτού του πολιτισμού δεν νιώθουν ότι υπολείπονται στο «είναι» τους, αλλά
νιώθουν έντονα ότι υπολείπονται στο «έχειν» τους. Γι’ αυτό, δεν θέτουν ως στόχο να φτειάξουν
τον εαυτό τους, αλλά να φτειάξουν περιουσία. Η παιδεία του πολιτισμού αυτού συνίσταται στην

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
εκπαίδευση του ανθρώπου να είναι ικανός παραγωγός υλικών αγαθών. Δεν ενδιαφέρεται για
τη μόρφωση της εσωτερικότητας του ανθρώπου ως ανθρώπου, διότι ο τεχνολογικός
πολιτισμός δεν έχει πνευματικά κριτήρια. Κριτήριά του είναι η αποδοτικότητα στην οικονομική
παραγωγή. Γι’ αυτό, η μόνη επιβράβευση που παρέχει και που αναγνωρίζεται, είναι η
οικονομική προαγωγή.
Η ασφάλεια που παρέχει το «έχειν» είναι υπολογίσιμη. Διότι ο άνθρωπος πάντοτε
υπέφερε δεινώς από έλλειψη μέσων. Ωστόσο, η πλησμονή των μέσων δεν εξασφαλίζει εντέλει
την ύπαρξη ως ύπαρξη. Υπάρχουν κίνδυνοι που υπερβαίνονται με τα μέσα του «έχειν».
Υπάρχουν, όμως, κίνδυνοι που το «έχειν» είναι ανίκανο να τους αντιμετωπίσει. Προεξάρχουν
οι κίνδυνοι της εσωτερικής απαξίωσης, που αντιμετωπίζονται μόνο με μέσα πνευματικά, με τα
μέσα του «είναι».
Περαιτέρω, το «έχειν» δεν εξασφαλίζει τη χαρά, την αγάπη, τη γοητεία του κόσμου των
αισθητικών και άλλων ιδεών, τη βαθειά ηδονή των πνευματικών επιτευγμάτων. Διότι αυτά
ανάγονται στο «είναι» και όχι στο «έχειν». Το «έχειν» εξασφαλίζει εξωτερικό πλούτο και
εσωτερική ένδεια. Γι’ αυτό, εντέλει, δεν σώζει, αλλά αφανίζει. Εγκαθιστά το μηδέν μέσα στην
ψυχή και στο πνεύμα του ανθρώπου.
Χρήστος Μαλεβίτσης, Πο λι τεί α κ αι Ερη μι ά , Εκδόσεις «Δωδώνη», Αθήνα 1975, σσ. 79-82 (διασκευή).

A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του
αποσπάσματος που ακολουθεί: «…το «έχειν» δεν εξασφαλίζει τη χαρά, την
αγάπη, τη γοητεία του κόσμου των αισθητικών και άλλων ιδεών, τη βαθειά ηδονή
των πνευματικών επιτευγμάτων».
Μονάδες 10

Β2.

α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης στην τρίτη παράγραφο του κειμένου
(Όσο πιο πνευματικός … από τις μηδενιστικές ροπές.) και να δικαιολογήσετε
την απάντησή σας.
Μονάδες 6
β) Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις;
αντίθετα (στην πέμπτη παράγραφο)
γι’ αυτό (στην έκτη παράγραφο, το πρώτο από τα δύο)
διότι (στην έβδομη παράγραφο)
περαιτέρω (στην όγδοη παράγραφο).
Μονάδες 4

Β3.

α) Να γράψετε από μία πρόταση για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις,
έτσι ώστε να διαφαίνεται η σημασία τους (χωρίς να αλλάζει η
γραμματική τους κατηγορία):
έκβαση, διηνεκής, ιδεατός, συνίσταται, έ νδεια.
Μονάδες 5
β) Από το δεύτερο συνθετικό της καθεμίας από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου, να γράψετε δύο λέξεις ομόρριζες, ένα ουσιαστικό και ένα
επίθετο, απλό ή σύνθετο:
προβαίνουμε,
απαιτούσαν,
δημιουργήσουν,
κατατείνει,
υπολείπονται.
Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Β4.

Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης στα παρακάτω αποσπάσματα και
να τη μετατρέψετε στο άλλο είδος:
α) «Πρόκειται για μια αίσθηση έλλειψης την οποία πότε τη νοεί ως έλλειψη του
«είναι» και πότε ως έλλειψη του «έχειν» του.» (μονάδες 2)
β) «Ωστόσο, η πλησμονή των μέσων δεν εξασφαλίζει εντέλει την ύπαρξη ως
ύπαρξη.» (μονάδες 3)
Μονάδες 5

Γ1.

«Ο άνθρωπος επιθυμεί να είναι και θέλει να έχει». Σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο
(500-600 λέξεων) να αναφέρετε: α) παράγοντες που ωθούν τον σύγχρονο
άνθρωπο στην αλόγιστη επιδίωξη του «έχειν» · β) εφόδια που απαιτούνται,
προκειμένου ο άνθρωπος να επιτύχει την εξισορρόπηση ανάμεσα στο
«έχειν» και το «είναι».
Μονάδες 40

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομέ νους)
1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο του τετραδίου να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο
εσώφυλλο πάνω-πάνω να συμπληρώσετε τα Ατομικά στοιχεία μαθητή.
Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία
και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο
και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων
αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα
δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Ώρα δυνατής αποχώρησης: 18.00.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΡΙΤΗ 9 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Κύριοι εκπρόσωποι των φορέων του αναπηρικού κινήματος και κύριοι εκπρόσωποι των
μέσων μαζικής ενημέρωσης
Όταν μου ζητήθηκε να παρουσιάσω στη διημερίδα αυτήν το θέμα των ατόμων με
αναπηρία σε σχέση με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, σκέφτηκα με ποιον τρόπο θα μπορούσα
να το αναδείξω καλύτερα, αλλά και πώς θα μπορούσα να πείσω με επιχειρήματα για την
αναγκαιότητα μεγαλύτερης δημόσιας προβολής των ζητημάτων που αφορούν τον χώρο των
ατόμων με αναπηρία. Γιατί δεν βρίσκουν μέχρι σήμερα την προβολή που τους χρειάζεται αλλά
και τους αναλογεί;
Το βέβαιο είναι ότι τα άτομα με αναπηρία δεν αποτελούν μια αμελητέα πληθυσμιακή
κατηγορία, ώστε κατ’ εξαίρεση να πέφτουν πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας. Αν, όπως
είχε πει ο Andy Warhal, σε κάθε άνθρωπο αντιστοιχούν δεκαπέντε λεπτά δημοσιότητας στη
ζωή του, τότε το βέβαιο είναι ότι κάθε μέρα για αρκετές ώρες τα φώτα της δημοσιότητας θα
έπεφταν πάνω σε ένα άτομο με αναπηρίες.
Αυτός ο ιδιότυπος περιορισμός ή αποκλεισμός από τη δημόσια προβολή έχει σίγουρα να
κάνει και με τον τρόπο που λειτουργούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Συνδέεται με το
ευρύτερο πρόβλημα, τη μεγάλη αυτή συζήτηση που αφορά τον ρόλο και την ευθύνη τους στις
σύγχρονες κοινωνίες. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν καλύπτουν τα ίδια την αναγκαιότητα
ενημέρωσης και πληροφόρησης της κοινωνίας. Η ενημέρωση είναι απλώς το μέσο για μια
σειρά από λειτουργίες που επιτελούν και μπορούν να επιτελέσουν στις σύγχρονες κοινωνίες.
Λειτουργίες που άλλες φορές είναι περισσότερο και άλλες φορές λιγότερο εμφανείς.
Η αλήθεια είναι ότι η αναπηρία εθεωρείτο πάντοτε συνώνυμο της αδυναμίας και της
πλήρους ανικανότητας. Στην πράξη, αντιμετωπίζουμε κάποιον ανάπηρο σαν να είναι ολικά
ανάπηρος, ασχέτως αν η ανεπάρκειά του σχετίζεται με συγκεκριμένες λειτουργίες που δεν
μπορούσε να πραγματοποιήσει. Και αυτή η φιλεύσπλαχνη απαξίωσή του από τον κοινωνικό
περίγυρο είναι ό,τι χειρότερο για τον ίδιο τον ανάπηρο. Γιατί έτσι ο ανάπηρος αισθάνεται
άχρηστος και ότι θα πρέπει να αποσυρθεί από τον κόσμο της εργασίας, από τον κόσμο της
διασκέδασης, της συμμετοχής στην κοινωνική ζωή. Θεωρούμε ότι η ανθρωπιστική στάση μας
απέναντί του είναι να τον λυπηθούμε, παρά το ότι ο ίδιος δεν θα ήθελε ποτέ κάτι τέτοιο. Το
αποτέλεσμα είναι να λυπηθεί και ο ίδιος τον εαυτό του, να θυματοποιηθεί, να στιγματιστεί και
να αισθάνεται ότι πρέπει να αποσυρθεί. Δυστυχώς, μέσα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης
δεν έχει αλλάξει σημαντικά αυτή η αντιμετώπιση. Αν θυμηθούμε το πώς προβάλλονται τα
θέματα των αναπήρων από τις ειδήσεις και τις εφημερίδες, θα αντιληφθούμε το πώς
αναπαράγονται και τα φαινόμενα περιθωριοποίησης και στιγματισμού.
Τους παρουσιάζουν σαν να ζουν για να ξεπεράσουν το πρόβλημα που έχουν. Σαφώς και
απασχολεί τα άτομα με αναπηρία πώς θα αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της αναπηρίας τους,
αλλά να ξέρετε ότι οι άνθρωποι αυτοί, παιδιά ή μεγαλύτεροι, παίζουν, γελούν, ερωτεύονται,
είναι φυσιολογικοί άνθρωποι. Περισσότερο φυσιολογικοί από τα μοντέλα των διαφημίσεων.
Και είναι περισσότερο φυσιολογικοί γιατί είναι πολύ περισσότεροι αριθμητικά από τα υγιέστατα
μοντέλα, είναι πιο φυσιολογικό το ενδεχόμενο ένας άνθρωπος να αποκτήσει κάποια αναπηρία
στη ζωή του, παρά να πετύχει ταυτόχρονα στον έρωτα, στο επάγγελμα και στην κοινωνική του
ζωή, όπως δείχνουν οι διαφημίσεις.

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Για να τους εντάξουμε, λοιπόν, ή να τους επανεντάξουμε στην κοινωνική και οικονομική
ζωή, θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να τους εντάξουμε ισότιμα στην εικόνα που έχουμε για τους
ανθρώπους, όχι να τους αντιμετωπίζουμε ως ένα διαφορετικό κόσμο που ζει παράλληλα με
τον δικό μας. Αυτό νομίζω ότι είναι και η πιο σημαντική ευθύνη των μέσων μαζικής
ενημέρωσης και δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο να το πράξουν, να εντάξουν δηλαδή στα
προγράμματά τους ανθρώπους με αναπηρία που συμβιώνουν αρμονικά με τους άλλους
ανθρώπους.
Ευχαριστώ.
Ι. Δεσποτοπούλου, Άτομα με αναπηρία και Μ.Μ.Ε., Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας - Γενική Γραμματεία
Ενημέρωσης, Αθήνα 2006, σσ. 96-102 (διασκευή).

A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120
λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα
στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι
σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη, σύμφωνα πάντα με το κείμενο.
α. Θα έπρεπε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να προβάλλουν περισσότερο τα
προβλήματα των αναπήρων.
β. Πρέπει να σεβόμαστε τους ανάπηρους ανθρώπους, επειδή έχουν ίσες
δυνατότητες με τους υπολοίπους.
γ. Ο οίκτος προς τους αναπήρους ωθεί στην περιθωριοποίηση και τον
στιγματισμό τους.
δ. Το φυσιολογικό δεν ταυτίζεται με το πρότυπο.
ε.

Θα έπρεπε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να δείχνουν ανάπηρους ανθρώπους
να συνυπάρχουν με τους υπολοίπους.
Μονάδες 10

Β2.

α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης της τέταρτης παραγράφου του κειμένου
(μονάδες 2) «Η αλήθεια είναι … φαινόμενα περιθωριοποίησης και
στιγματισμού.» και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 3).
β) Να βρείτε το είδος του κειμένου που σας δίνεται (μονάδες 2) και να καταγράψετε
τρία διαφορετικά γνωρίσματά του που να τεκμηριώνουν την απάντησή σας
(μονάδες 3).
Μονάδες 10

Β3.

α) Να γράψετε μία ομόρριζη λέξη για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
κύριοι, σχέση, πείσω, αμελητέα, πλήρους.
(μονάδες 5)
β) Να ξαναγράψετε τις ακόλουθες προτάσεις, αντικαθιστώντας την υπογραμμισμένη
λέξη με ένα αντώνυμό της και κάνοντας τις αναγκαίες αλλαγές:
Τα άτομα με αναπηρία αποτελούν μιαν αμελητέα πληθυσμιακή κατηγορία.
Ο ανάπηρος αισθάνεται ότι θα πρέπει να αποσυρθεί από τον κόσμο της
συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.
(μονάδες 2)

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
γ) Να ξαναγράψετε τις ακόλουθες προτάσεις, αντικαθιστώντας τη λέξη με το έντονο
μαύρο χρώμα με ένα συνώνυμό της:
Ο ιδιότυπος περιορισμός των αναπήρων από τη δημόσια προβολή έχει να
κάνει με τον τρόπο που λειτουργούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Δυστυχώς, δεν έχει αλλάξει σημαντικά η αντιμετώπιση των αναπήρων από
τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Η ενημέρωση είναι μία από τις λειτουργίες τις οποίες επιτελούν τα μέσα
μαζικής επικοινωνίας.
(μονάδες 3)
Μονάδες 10
Β4.

Στις υπογραμμισμένες προτάσεις του αποσπάσματος που σας δίνεται, να μετατρέψετε
την παθητική σύνταξη σε ενεργητική.
(μονάδες 2)
«Αν θυμηθούμε το πώς προβάλλονται τα θέματα των αναπήρων από τις ειδήσεις και τις
εφημερίδες, θα αντιληφθούμε το πώς αναπαράγονται και τα φαινόμενα
περιθωριοποίησης και στιγματισμού.»
Γιατί η συντάκτρια του κειμένου προτίμησε την παθητική σύνταξη; (μονάδα 1)
Ποια αλλαγή παρατηρείτε στο νόημα μετά τη μετατροπή της παθητικής
σύνταξης σε ενεργητική;
(μονάδες 2)
Μονάδες 5

Γ1.

Με αφορμή τη βράβευση συμμαθητή σας με αναπηρία ο οποίος αρίστευσε, να
συντάξετε άρθρο 500−600 λέξεων που θα δημοσιευτεί σε τοπική εφημερίδα, εκθέτοντας
τις απόψεις σας σχετικά με τα παρακάτω:
α) Ποια εικόνα και ποια στερεότυπα έχουν διαμορφωθεί στην ελληνική κοινωνία όσον
αφορά τα άτομα με αναπηρία;
β) Για ποιους λόγους τέτοια άτομα μπορούν με τη στάση ζωής τους να αποτελέσουν
πρότυπο για όλους μας;
Μονάδες 40
ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνω-πάνω να
συμπληρώσετε τα ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των απαντήσεών σας να
γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε
τα θέματα στο τετράδιο και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων, αμέσως
μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν θα
βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να παραδώσετε
μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση επιστημονικά τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Ώρα δυνατής αποχώρησης: 18.00.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

9 Ιουνίου 2015

Νεοελληνική Γλώσσα
Απαντήσεις Επαναληπτικών Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων
Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων
A.1 Το θέμα του κειμένου αφορά την αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία από τα μέσα
μαζικής ενημέρωσης. Αρχικά, η εισηγήτρια αναρωτιέται γιατί τα άτομα αυτά δεν
τυγχάνουν της δέουσας προβολής από τα μέσα ενημέρωσης, ενώ τονίζει ότι εξαιτίας του
αριθμού τους οι ανάπηροι χρήζουν μεγαλύτερης δημοσιότητας. Ωστόσο, ο αποκλεισμός
τους από τα μέσα αποδίδεται στις άλλες λειτουργίες που αυτά επιτελούν, φανερές ή
λανθάνουσες. Ταυτόχρονα, η ταύτιση της αναπηρίας με την ανικανότητα, ο οίκτος και η
απαξίωση από το κοινωνικό σύνολο όχι μόνο δεν στηλιτεύονται από τα μέσα ενημέρωσης,
αντιθέτως ενισχύονται, αναπαράγοντας την περιθωριοποίησή τους. Άλλωστε, μια
αναπηρία δεν σημαίνει αποκλεισμό από άλλες δραστηριότητες, ενώ οι ανάπηροι
συνιστούν πιο υγιείς προσωπικότητες από εκείνες των διαφημίσεων. Η ομιλήτρια
επισημαίνει, τέλος, ότι ευθύνη των μέσων είναι να δημιουργήσουν μια ισότιμη εικόνα για
τους αναπήρους, όπου θα συνυπάρχουν αρμονικά με τους άλλους ανθρώπους.

B1.
α. ΣΩΣΤΟ
β. ΛΑΘΟΣ
γ. ΣΩΣΤΟ
δ. ΣΩΣΤΟ
ε. ΣΩΣΤΟ

Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015

Β2. α) Η τέταρτη παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με αίτιο –αποτέλεσμα καθώς

1

«η φιλέυσπλαχνη απαξίωση» και η «ανθρωπιστική στάση» οδηγούν στο στιγματισμό και
στη θυματοποίηση των αναπήρων. (Από «Και αυτή η φιλεύσπλαχνη … να αποσυρθεί»).
Ταυτόχρονα, χρησιμοποιούνται και παραδείγματα καθώς καταγράφονται συγκεκριμένα
γεγονότα : «Στην πράξη … να πραγματοποιήσει» και «Αν θυμηθούμε … και
στιγματισμού».

β) Το είδος του κειμένου είναι ομιλία σε διημερίδα. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα είναι:
προσφώνη και αποφώνηση (επικοινωνιακό πλαίσιο), χρήση α΄ ρηματικού προσώπου (να
παρουσιάσω) και κλασική δομή προσχεδιασμένου λόγου (πρόλογος [1η §] –κύριο μέρος
[§§ 2-5] και επίλογος [6η §]).

Β3.
α) κύριοι: κυριότητα
σχέση: σχετικός
πείσω: πειθώ
αμελητέα: αμέλεια
πλήρους : πληρότητα
β)

Τα άτομα με αναπηρία αποτελούν μια υπολογίσιμη/σημαντική πληθυσμιακή
κατηγορία.

Ο ανάπηρος αισθάνεται ότι θα πρέπει να ενταχθεί στον κόσμο της συμμετοχής στην
κοινωνική ζωή.
γ)

Ο ιδιόμορφος περιορισμός των αναπήρων από τη δημόσια προβολή έχει να κάνει με
τον τρόπο που λειτουργούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Δυστυχώς, δεν έχει αλλάξει σημαντικά η μεταχείριση/προσέγγιση των αναπήρων
από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Η ενημέρωση είναι μία από τις λειτουργίες τις οποίες πραγματοποιούν/υλοποιούν τα
μέσα μαζικής επικοινωνίας.

Β4. Ενεργητική σύνταξη υπογραμμισμένων προτάσεων: «Αν θυμηθούμε το πώς οι ειδήσεις
και οι εφημερίδες προβάλλουν τα θέματα των αναπήρων, θα αντιληφθούμε το πώς
αναπαράγουν και τα φαινόμενα περιθωριοποίησης και στιγματισμού.»
Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015


Η συντάκτρια του κειμένου προτίμησε την παθητική σύνταξη για να δώσει έμφαση
στο αποτέλεσμα της ενέργειας, δηλαδή στον τρόπο προβολής των θεμάτων των αναπήρων
και στην αναπαραγωγή των φαινομένων περιθωριοποίησης και στιγματισμού και όχι στο
υποκείμενο.

2


Με τη μετατροπή σε ενεργητική σύνταξη τονίζεται και στις δυο προτάσεις η στάση
των ειδήσεων και των εφημερίδων, καθώς οι ειδήσεις και οι εφημερίδες παίρνουν το ρόλο
υποκειμένου και στη δεύτερη περίοδο (πώς αναπαράγουν και τα φαινόμενα
περιθωριοποίησης και στιγματισμού).

Γ1.
Επικοινωνιακό πλαίσιο: άρθρο σε τοπική εφημερίδα, τίτλος, γ΄ πρόσωπο, ύφος απλό,
οικείο.
Ενδεικτικός τίτλος: «Το στερεότυπο της αναπηρίας»
Ενδεικτικός πρόλογος
Είναι πολλές οι περιπτώσεις μαθητών αλλά και ενηλίκων μαχητών της ζωής που
διακρίνονται στον τομέα τους και κατακτούν την αριστεία παρόλες τις δυσχέρειες που
τους προκαλεί η οποιαδήποτε μορφή αναπηρίας. Η βράβευση ενός τέτοιου μαθητή
αποδεικνύει πράγματι ότι τίποτα δεν μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στη δύναμη της
θέλησης και να αναστείλει τη δημιουργικότητα και τις δυνατότητες κανενός. Ωστόσο,
πολύ συχνά στην ελληνική κοινωνία διαπιστώνεται η κυριαρχία στερεοτύπων αναφορικά
με τα άτομα με αναπηρία.
Κύριο μέρος

Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015

Α΄ ερώτημα: εικόνα και στερεότυπα της ελληνικής κοινωνίας για τα άτομα με
αναπηρία

3


Τα ΜΜΕ αλλά και η ίδια η κοινωνία εστιάζουν σ' αυτή καθαυτή την αναπηρία και
όχι στον ίδιο τον άνθρωπο.

Η αναπηρία – ανεπάρκεια εκλαμβάνεται από πολλούς ως υστέρηση και όχι ως αυτό
που βιώνει καθημερινά κανείς.

η αναπηρία, είτε σωματική είτε νοητική, νοείται από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο
ως δυστυχία και ισοδυναμεί με ανικανότητα.

Οι άνθρωποι με προβλήματα αναπηρίας υφίστανται την κοινωνική αναλγησία, την
αποξένωση και θεωρούνται άτομα μειονεκτούντα έναντι των άλλων.

Βιώνουν την ταπείνωση και τον έσχατο εξευτελισμό, καθώς στερούνται σε πολλές
περιπτώσεις βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα στη μόρφωση και την
ψυχαγωγία. Συχνά παρατηρείται έλλειψη οργανωμένης εκπαίδευσης και εγκλεισμός σε
ιδρύματα.

Ειδικότερα, στον χώρο της εκπαίδευσης πολλά παιδιά με ιδιαιτερότητες, σωματικές
ή νοητικές θεωρούνται ανίκανα να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες και να
καλλιεργήσουν τυχόν κλίσεις τους.

Ακολούθως, στον τομέα της εργασίας, άτομα που αποκλίνουν από το φυσιολογικό
απορρίπτονται από τον παραγωγικό χώρο και εκλαμβάνονται ως ασθενή, βιώνοντας την

ανεργία. Θεωρούνται τροχοπέδη για την παραγωγική διαδικασία και τίθενται στο
περιθώριο.

Επιπλέον, σε μεγάλο βαθμό αποκλείονται από αστικές και πολιτικές διαδικασίες και
η φωνή τους συντριπτικά καταπιέζεται σε θέματα κοινωνικά ή θέματα που τους
επηρεάζουν άμεσα.
Β΄ ερώτημα: λόγοι για τους οποίους τα άτομα με αναπηρία αποτελούν πρότυπο

αποτελούν αγωνιστές που μάχονται στη καθημερινότητά τους ακόμη και για το
αυτονόητο: μετακίνηση, επικοινωνία, επιβίωση

τους χαρακτηρίζει διάθεση αγωνιστικότητας - πάλης παρά τις αντιξοότητες

ήθος και αξιοπρέπεια

ψυχική δύναμη και απίστευτη θέληση για ζωή

αναζητούν τρόπους εναλλακτικής δραστηριοποίησης
στον αθλητισμό
(παραολυμπιακοί αγώνες), στην παραγωγική διαδικασία (τηλεργασία)

διακρίνουν πάντοτε τα θετικά στοιχεία και προσπαθούν να τα αξιοποιούν

βιώνουν αισθήματα χαράς και συγκίνησης εκτιμώντας την ίδια την ανθρώπινη
ύπαρξη και τη ζωή
Επίλογος

Νεοελληνική Γλώσσα | 9/6/2015

Καταληκτικά, θα λέγαμε ότι όλοι μας είμαστε εν δυνάμει άτομα με αναπηρία. Μπορεί να
είναι μια μόνιμη ή προσωρινή αναπηρία. Μπορεί να είναι εκ γενετής ή επίκτητη αναπηρία.
Αυτό δε μας κάνει λιγότερο ανθρώπους μα και λιγότερο πολίτες. Τα άτομα με αναπηρίες
είναι ισότιμα μέλη της κοινωνίας μας και έχουν κάθε δικαίωμα να είναι πλήρως ενταγμένα
σε αυτή. Σε μια υγιή κοινωνία δε χωράνε διακρίσεις, φραγμοί και εμπόδια στην πρόσβαση.
Δε χωράει οίκτος..

4

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Στην προσπάθειά μας να ορίσουμε τον άνθρωπο, προβαίνουμε σε προσεκτική
παρατήρηση των ενεργειών του. Και βλέπουμε πως οι ενέργειές του κατατάσσονται σε δύο
κατηγορίες. Είναι αυτές που ανάγονται στο «είναι» του και οι άλλες που ανάγονται στο «έχειν»
του. Ο άνθρωπος επιθυμεί να είναι και θέλει να έχει. Τούτο σημαίνει πως ο άνθρωπος δεν
είναι ακόμη και δεν έχει ακόμη. Συνεπώς, η ριζική κατάσταση του ανθρώπου είναι η
ελλειμματικότητά του. Πρόκειται για μια αίσθηση έλλειψης την οποία πότε τη νοεί ως έλλειψη
του «είναι» και πότε ως έλλειψη του «έχειν» του. Ο διχασμός αυτός της αίσθησης της έλλειψης
είναι κεφαλαιώδης, αλλά και μοιραίος για την έκβαση του πεπρωμένου του ανθρώπου.
Η συναίσθηση της έλλειψης είναι το καίριο χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Ο άνθρωπος
δεν νοείται χωρίς αυτή τη συναίσθηση. Δεν υπάρχει πλήρης άνθρωπος. Επειδή, όμως, η
έλλειψη ακριβώς αυτή γίνεται αισθητή, σημαίνει πως υπάρχει και η ροπή αποφυγής της,
δηλαδή η ροπή προς την πληρότητα, την τελειότητα. Από μιαν άποψη, πολιτισμός είναι η
απάντηση του ανθρώπου στην πρόσκληση αυτής της έλλειψης, που συναισθάνεται να απειλεί
την ύπαρξή του. Ο πνευματικός πολιτισμός είναι η απάντηση στην έλλειψη του «είναι» του
ανθρώπου, ενώ ο τεχνολογικός πολιτισμός είναι η απάντηση στην έλλειψη του «έχειν».
Όσο πιο πνευματικός είναι ο πολιτισμός στο σύνολό του ή ο άνθρωπος ατομικά, τόσο
περισσότερο ενδιαφέρεται για το «είναι» του και τόσο λιγότερο για το «έχειν» του. Οι
θρησκευτικού τύπου πολιτισμοί, λ.χ., ενδιαφέρονταν για το «είναι» του ανθρώπου. Και οι
άνθρωποι απαιτούσαν από τον εαυτό τους την οντολογική τους τελείωση, δηλαδή να
δημιουργήσουν ένα «είναι» άξιο να σταθεί ενώπιον του Θεού. Αλλά και, γενικότερα, διηνεκής
μέριμνά τους ήταν πώς να βελτιώσουν τον εαυτό τους εσωτερικά, για να είναι άξιοι ενός
υψηλού μέτρου (θρησκευτικού, ηθικού, αισθητικού, φιλοσοφικού), το οποίο παρείχε την
οντολογική πληρότητα. Αποκλειστικό έργο του πνευματικού πολιτισμού είναι να φτειάξει
ανθρώπους σύμφωνα με τα ιδεατά πρότυπα τα οποία παρέχουν την τελείωση και διασώζουν
τον άνθρωπο από τις μηδενιστικές ροπές.
Αυτό είναι και το περιεχόμενο της παιδείας του πνευματικού πολιτισμού: να διασώσει το
«είναι» του ανθρώπου από το μηδέν που το απειλεί· να το καταστήσει από δυνατότητα,
πραγματικότητα. Ο πνευματικός πολιτισμός, όποια μορφή και να προσλάβει, εντέλει κατατείνει
στη «σωτηρία» του ανθρώπου, θρησκευτική, ηθική, φιλοσοφική, αισθητική ─στη διαπεραίωσή
του προς την τελειότητα. Βεβαίως, η τελειότητα αυτή τίθεται ως όριο. Διότι ποτέ δεν
πραγματοποιείται τελείως.
Αντίθετα, ο τεχνολογικός πολιτισμός θέλει να διασώσει τον άνθρωπο όχι με την
εσωτερική του μεταποίηση, αλλά με την εξωτερική του εξασφάλιση, με το «έχειν» του. Δεν
απαιτεί από τον άνθρωπο καμιά συμμόρφωση προς υψηλές ιδεατές αρχές τελειότητας, παρά
μόνο συμμετοχή στον παραγωγικό μηχανισμό. Όποιος μετέχει σ’ αυτόν τον μηχανισμό θα
«σωθεί» με την έννοια πλέον ότι θα «εξασφαλίσει» την ύπαρξή του με άφθονη τροφή,
ενδυμασία, κατοικία, καταναλωτικά αγαθά. Σ’ αυτόν τον πολιτισμό δεν απειλείται η ύπαρξη
από τη γύμνια, την έλλειψη εν γένει των υλικών μέσων για την ικανοποίηση των βιοτικών
αναγκών.
Οι άνθρωποι αυτού του πολιτισμού δεν νιώθουν ότι υπολείπονται στο «είναι» τους, αλλά
νιώθουν έντονα ότι υπολείπονται στο «έχειν» τους. Γι’ αυτό, δεν θέτουν ως στόχο να φτειάξουν
τον εαυτό τους, αλλά να φτειάξουν περιουσία. Η παιδεία του πολιτισμού αυτού συνίσταται στην

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
εκπαίδευση του ανθρώπου να είναι ικανός παραγωγός υλικών αγαθών. Δεν ενδιαφέρεται για
τη μόρφωση της εσωτερικότητας του ανθρώπου ως ανθρώπου, διότι ο τεχνολογικός
πολιτισμός δεν έχει πνευματικά κριτήρια. Κριτήριά του είναι η αποδοτικότητα στην οικονομική
παραγωγή. Γι’ αυτό, η μόνη επιβράβευση που παρέχει και που αναγνωρίζεται, είναι η
οικονομική προαγωγή.
Η ασφάλεια που παρέχει το «έχειν» είναι υπολογίσιμη. Διότι ο άνθρωπος πάντοτε
υπέφερε δεινώς από έλλειψη μέσων. Ωστόσο, η πλησμονή των μέσων δεν εξασφαλίζει εντέλει
την ύπαρξη ως ύπαρξη. Υπάρχουν κίνδυνοι που υπερβαίνονται με τα μέσα του «έχειν».
Υπάρχουν, όμως, κίνδυνοι που το «έχειν» είναι ανίκανο να τους αντιμετωπίσει. Προεξάρχουν
οι κίνδυνοι της εσωτερικής απαξίωσης, που αντιμετωπίζονται μόνο με μέσα πνευματικά, με τα
μέσα του «είναι».
Περαιτέρω, το «έχειν» δεν εξασφαλίζει τη χαρά, την αγάπη, τη γοητεία του κόσμου των
αισθητικών και άλλων ιδεών, τη βαθειά ηδονή των πνευματικών επιτευγμάτων. Διότι αυτά
ανάγονται στο «είναι» και όχι στο «έχειν». Το «έχειν» εξασφαλίζει εξωτερικό πλούτο και
εσωτερική ένδεια. Γι’ αυτό, εντέλει, δεν σώζει, αλλά αφανίζει. Εγκαθιστά το μηδέν μέσα στην
ψυχή και στο πνεύμα του ανθρώπου.
Χρήστος Μαλεβίτσης, Πο λι τεί α κ αι Ερη μι ά , Εκδόσεις «Δωδώνη», Αθήνα 1975, σσ. 79-82 (διασκευή).

A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 80 έως 100 λέξεων το περιεχόμενο του
αποσπάσματος που ακολουθεί: «…το «έχειν» δεν εξασφαλίζει τη χαρά, την
αγάπη, τη γοητεία του κόσμου των αισθητικών και άλλων ιδεών, τη βαθειά ηδονή
των πνευματικών επιτευγμάτων».
Μονάδες 10

Β2.

α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης στην τρίτη παράγραφο του κειμένου
(Όσο πιο πνευματικός … από τις μηδενιστικές ροπές.) και να δικαιολογήσετε
την απάντησή σας.
Μονάδες 6
β) Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις;
αντίθετα (στην πέμπτη παράγραφο)
γι’ αυτό (στην έκτη παράγραφο, το πρώτο από τα δύο)
διότι (στην έβδομη παράγραφο)
περαιτέρω (στην όγδοη παράγραφο).
Μονάδες 4

Β3.

α) Να γράψετε από μία πρόταση για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις,
έτσι ώστε να διαφαίνεται η σημασία τους (χωρίς να αλλάζει η
γραμματική τους κατηγορία):
έκβαση, διηνεκής, ιδεατός, συνίσταται, έ νδεια.
Μονάδες 5
β) Από το δεύτερο συνθετικό της καθεμίας από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου, να γράψετε δύο λέξεις ομόρριζες, ένα ουσιαστικό και ένα
επίθετο, απλό ή σύνθετο:
προβαίνουμε,
απαιτούσαν,
δημιουργήσουν,
κατατείνει,
υπολείπονται.
Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Β4.

Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης στα παρακάτω αποσπάσματα και
να τη μετατρέψετε στο άλλο είδος:
α) «Πρόκειται για μια αίσθηση έλλειψης την οποία πότε τη νοεί ως έλλειψη του
«είναι» και πότε ως έλλειψη του «έχειν» του.» (μονάδες 2)
β) «Ωστόσο, η πλησμονή των μέσων δεν εξασφαλίζει εντέλει την ύπαρξη ως
ύπαρξη.» (μονάδες 3)
Μονάδες 5

Γ1.

«Ο άνθρωπος επιθυμεί να είναι και θέλει να έχει». Σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο
(500-600 λέξεων) να αναφέρετε: α) παράγοντες που ωθούν τον σύγχρονο
άνθρωπο στην αλόγιστη επιδίωξη του «έχειν» · β) εφόδια που απαιτούνται,
προκειμένου ο άνθρωπος να επιτύχει την εξισορρόπηση ανάμεσα στο
«έχειν» και το «είναι».
Μονάδες 40

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομέ νους)
1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο του τετραδίου να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο
εσώφυλλο πάνω-πάνω να συμπληρώσετε τα Ατομικά στοιχεία μαθητή.
Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία
και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο
και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων
αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα
δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Ώρα δυνατής αποχώρησης: 18.00.
ΣΑΣ ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΑΒΒΑΤΟ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Ο διάλογος –είτε προέρχεται από ένα πρόσωπο είτε από περισσότερα– ασκεί στην ψυχή
του ακροατή έντονη παιδευτική επίδραση, όπως άλλωστε όλα τα συνταρακτικά συμβάντα.
Αυτός –σε αντίθεση με το μονόλογο, που είναι πολλές φορές ανιαρός, πληκτικός και
μονότονος– διακρίνεται για την ευλυγισία, την πολλαπλότητα, τη ζωντάνια και τις αντιθέσεις,
ώστε να δίνει μια πιο αληθινή εικόνα του κόσμου, με ζωηρότερα χρώματα. Έτσι διατηρεί
αδιάπτωτο το ενδιαφέρον των ακροατών. Η κατανόηση της αλήθειας αυτής συνετέλεσε, ώστε
να δίνεται κατά τη διδασκαλία μεγαλύτερη βαρύτητα στο διάλογο παρά στο μονόλογο.
Ιδιαίτερα κατά τα τελευταία χρόνια, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, καθίσταται όλο και
περισσότερο αισθητή η αναγκαιότητά του προς αποδοτικότερη και ουσιαστικότερη μάθηση.
Παιδεία, κατά τον Πλάτωνα, είναι η «ολκή» ✻ και η αγωγή των παιδιών προς τον «ορθό
λόγο». Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα και ευκολότερα με τη συμμετοχή και τη συνεργασία του
μαθητευόμενου στο παιδευτικό έργο, επειδή το ενδιαφέρον διατηρείται σε υψηλά επίπεδα, οι
δε νοητικές και ψυχικές δυνάμεις των μετεχόντων σ’ αυτόν βρίσκονται σε συνεχή εγρήγορση.
Ο μαθητής, συνεπώς, δεν παραμένει παθητικός δέκτης μιας ψυχρής μετάδοσης έτοιμων
γνώσεων, αλλά και ο ίδιος ζητάει να βρει την αλήθεια, με το να ερευνά, να εξετάζει, να ερωτά
και να ελέγχει. Βρίσκεται γενικά σε διαλεκτική μάχη συχνών εναλλαγών επίθεσης και άμυνας,
με αποτέλεσμα να σημειώνεται πνευματική ανύψωση και ψυχική καλλιέργεια. Με τον τρόπο
αυτό, ο διάλογος αποκτά ένα δραματικό στοιχείο, αφού τα δρώντα πρόσωπα δοκιμάζουν μια
διαλεκτική περιπέτεια, ανάλογη με εκείνη των ηρώων της τραγωδίας, η οποία συνίσταται, κατά
τον Αριστοτέλη, σε μεταβολή στο αντίθετο των «πραττομένων». Η περιπέτεια των προσώπων
του διαλόγου έγκειται στην αμηχανία, στην οποία αυτά περιπίπτουν με τον ειρωνικό Σωκρατικό
έλεγχο. Έτσι η παιδεία καθίσταται μια τάση, που διαπερνά όλο τον ανθρώπινο βίο.
Ενώ αντικείμενο της τραγωδίας είναι τα σοβαρά και τα σπουδαία, της κωμωδίας είναι τα
γελοία. Οι μορφές αυτές του δράματος βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους. Δεν είναι όμως
δυνατόν να αποκτήσει κανείς πλήρη γνώση του ενός, χωρίς να γνωρίζει το άλλο. Στις
αντιθετικές έννοιες, στις οποίες συγκαταλέγονται η τραγωδία και η κωμωδία, απαιτείται
παράλληλη γνώση και των δύο. Από τη διαπίστωση αυτή ο Πλάτωνας συνάγει την
αναγκαιότητα εκμάθησης εκείνων των «παιγνίων», που προκαλούν τον γέλωτα. (Το τρίτο είδος
είναι το λεγόμενο σατυρικό δράμα). Τόσο η τραγωδία όσο και η κωμωδία έχουν διδακτικό
σκοπό, αφού επιδιώκεται να δοθούν ορισμένα μηνύματα. Το ένα είναι αναγκαίο συμπλήρωμα
του άλλου. Συστατικά στοιχεία του δράματος είναι ο διάλογος και η μίμηση. Αυτά ενυπάρχουν
στο φιλοσοφικό έργο του Πλάτωνα, αφού ο ίδιος αποκαλεί την «πολιτεία» του, όπως είδαμε,
μίμηση του άριστου βίου. Με την τραγωδία, την κωμωδία και το σατυρικό δράμα
ολοκληρώνεται το δράμα της ζωής. Τα τρία αυτά ποιητικά είδη, τα οποία σε τελευταία ανάλυση
γίνονται δύο, πραγματεύονται τα σπουδαία και τα γελοία, τα σοβαρά και τα αστεία. Αυτά,

ολκή: η έλξη, το τράβηγμα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
μεταφερόμενα στην εκπαίδευση, αποκαλούνται από τον Πλάτωνα «παιδιά» και «παιδεία»,
δηλαδή παιχνίδι και σπουδή. Ο Σωκράτης διαλεγόταν παίζοντας και σπουδάζοντας.
Η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα του γέλιου, κατά τη μάθηση, τεκμηριώνονται από τον
Πλάτωνα και κατ’ άλλο τρόπο. Υποστηρίζει συγκεκριμένα ότι, επειδή οι παιδικές ψυχές δεν
μπορούν να υποφέρουν για πολύ τη σοβαρότητα και την επιμέλεια, είναι ανάγκη να διανθίζεται
το μάθημα με τραγούδια και αστεία. Αυτά δεν είναι αυτοσκοπός αλλά απλώς μέσον,
προκειμένου να συντελεστεί η μάθηση ευκολότερα. Κάνει μάλιστα μια παρομοίωση του μαθητή
με τον ασθενή. Όπως, δηλαδή, προσπαθούν να δώσουν στον άρρωστο το κατάλληλο
φάρμακο με νόστιμα και γλυκά εδέσματα, ενώ ό,τι δεν επιτρέπεται να πάρει (πλην όμως τα
επιθυμεί) του προσφέρεται με άνοστα φαγητά, έτσι και κατά τη διδασκαλία είναι απαραίτητο το
γέλιο. Με τον τρόπο αυτό, τα παιδιά συνηθίζουν με ορθό τρόπο να ασπάζονται και να
υιοθετούν τα καλά και να αποφεύγουν τα κακά. Αναπόσπαστο λοιπόν στοιχείο της παιδευτικής
αξίας του διαλόγου, και συνεπώς συστατικό της διδασκαλίας, είναι και το λεγόμενο χιούμορ
του δασκάλου, το οποίο θεωρείται ακόμα και σήμερα αναγκαίο για επιτυχή μάθηση, ώστε
αποκαλείται παιδαγωγική αρετή. Κι αυτό, γιατί η χαρά και η λύπη είναι πρωταρχική αίσθηση
και βασικό κριτήριο ενεργειών των παιδιών. Με βάση αυτές, δημιουργούνται η «αρετή» και η
«κακία» στην παιδική ψυχή. Η κατάκτηση δε της αρετής ονομάζεται αληθινή παιδεία.
Κουμάκης Γεώργιος, «Διάλογ ος» , Η ΠΟ ΛΙΤ ΙΚΗ Φ ΙΛ ΟΣ ΟΦΙΑ ΣΗΜ ΕΡΑ . Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρεία.
Εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1994 (Διασκευή).

A1.

Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1.

«… συστατικό της διδασκαλίας είναι και το λεγόμενο χιούμορ του δασκάλου, το
οποίο θεωρείται ακόμα και σήμερα αναγκαίο για επιτυχή μάθηση, ώστε
αποκαλείται παιδαγωγική αρετή»: Με θεματική περίοδο το παραπάνω απόσπασμα,
να αναπτύξετε την άποψη που εκφράζεται σε αυτό, σε μία παράγραφο 100-120 λέξεων
συνολικά.
Μονάδες 10

Β2.

Να βρείτε δύο διαφορετικούς τρόπους πειθούς που χρησιμοποιεί ο
συγγραφέας στη δεύτερη παράγραφο («Παιδεία, κατά τον Πλάτωνα, είναι …
όλο τον ανθρώπινο βίο») (μονάδες 4) και να τεκμηριώσετε την απάντησή
σας με μία αναφορά, για τον κάθε τρόπο, στο κείμενο (μονάδες 2).
Μονάδες 6

Β3.

α) Να γράψετε δύο διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους αναπτύσσεται
η τέταρτη παράγραφος του κειμένου («Η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα
του γέλιου … ονομάζεται αληθινή παιδεία») και να τεκμηριώσετε την
απάντησή σας με αντίστοιχη αναφορά για τον καθένα στο κείμενο.
Μονάδες 4
β) Ποια νοηματική σχέση δηλώνουν οι παρακάτω διαρθρωτικές λέξεις του
κειμένου;
Ιδιαίτερα (1 η παράγραφος), Έτσι (2 η παράγραφος), όμως
παράγραφος), επειδή (4 η παράγραφος), δηλαδή (4 η παράγραφος).

(3 η

Μονάδες 5

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
Β4.

α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
επίδραση, συμβάντα, αδιάπτωτο, συνεπώς, συνάγει
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
έντονη, ανιαρός, ευκολότερα, εγρήγορση, επιτυχή
Μονάδες 5

Γ1.

Ο διάλογος θεωρείται άριστη μορφή επικοινωνίας και καθοριστική μέθοδος
ορθής επίλυσης των προβλημάτων. Να διατυπώσετε τις απόψεις σας σχετικά
με την παραπάνω θέση και να προτείνετε τρόπους αξιοποίησης του διαλόγου
στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Το κείμενό σας (500-600 λέξεων) πρόκειται να δημοσιευθεί σε περιοδικό
του πολιτιστικού συλλόγου του δήμου σας.
Μονάδες 40

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομέ νους)
1.

2.

3.
4.
5.
6.

Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνωπάνω να συμπληρώσετε τα ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των
απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το
εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να μη
γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων
αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν
θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας, να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο
με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 18:00.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ 2007
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Α. ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο συγγραφέας ορίζει στο κείμενό του την έννοια της ελευθερίας προβαίνοντας σε
χαρακτηρισμούς που αναλύει. Έτσι η ελευθερία ορίζεται ως «ανθρώπινη», αφού
είναι ανθρώπινο χαρακτηριστικό, «θεϊκή», γιατί σχετίζεται με την επέμβαση του
θεού που ελευθέρωσε τον άνθρωπο από την αμαρτία, και «υπεύθυνη» καθώς
αποτελεί χρέος για τον άνθρωπο. Συνακόλουθα, είναι «δυναμική» και
«δημιουργική» αφού πρέπει να αξιοποιείται. Ακόμη, η ελευθερία είναι
«γρηγορούσα», δεν εφησυχάζει και είναι πάντα σε ετοιμότητα για την
αντιμετώπιση τυχόν απειλής της και βέβαια είναι «συγκεκριμένη», αφορά κάθε
άνθρωπο και τον ολοκληρώνει. Τέλος, είναι «αρμονική», εξομαλύνει τις
ανθρώπινες σχέσεις και δεν πρέπει να καταντά αχαλίνωτη γιατί τότε καταργείται
σε ατομικό και εθνικό επίπεδο.
Β.1.
Η απειλή κατά της ελευθερίας ή η απώλειά της είναι αυτονόητο ότι κινητοποιεί
αγώνες που επιβεβαιώνουν την ανάγκη και την αξία που έχει για τη ζωή του
ανθρώπου η δυνατότητα επιλογής και αυτοδιάθεσης. Ωστόσο, η ελευθερία είναι
ένα διαρκώς απαιτητό και διεκδικήσιμο αγαθό οπότε η ευθύνη για τη διατήρησή
της δεν επιτρέπει τον εφησυχασμό. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αξιοποιείται, να
οδηγεί σε επιλογές που δικαιώνονται, να εκπληρώνει υψηλούς στόχους και
βέβαια να μην εκφυλίζεται. Προκειμένου να εκπληρωθεί αυτό το χρέος του
ανθρώπου (χρέος ατομικό και συλλογικό), πρέπει να του παρέχεται η αγωγή και
η παιδεία, η κοινωνική μόρφωση που εμπνέει το σεβασμό στην ελευθερία και
υποδεικνύει την ευθύνη της πολιτικής συμμετοχής. Έτσι μόνο με τη διαρκή
επαγρύπνηση, ο άνθρωπος γίνεται άξιος της ελευθερίας του.

Β.2. α. Η συλλογιστική πορεία με την οποία αναπτύσσεται η παράγραφος είναι
παραγωγική. Αυτό συμβαίνει , διότι ο συγγραφέας αναφέρεται
ξεκινώντας το λόγο του στην παράγραφο σε κάτι γενικό και
αφηρημένο:«Η Ελευθερία , καθώς αισθάνεται πως βρίσκεται αδιάκοπα
σε κίνδυνο, είναι γρηγορούσα.» και στη συνέχεια αναφέρεται σε κάτι
ειδικό και συγκεκριμένο που δηλώνει πιο συγκεκριμένα τους κινδύνους
που αντιμετωπίζει η ελευθερία και που καθιστούν ταυτόχρονα αναγκαία
την εγρήγορσή της , για να τους αντιμετωπίσει: «Δεν
εθελοτυφλεί……Ανησυχεί…..Κρατεί …..χαθεί».
β. Ζητείται να βρεθεί ένας τρόπος ανάπτυξης της παραγράφου, ωστόσο θα
μπορούσαν να διερευνηθούν παραπάνω από ένας. Πιο συγκεκριμένα, η
παράγραφος μπορεί να θεωρηθεί ότι αναπτύσσεται με σχέση αιτίου
αποτελέσματος. Ως αίτιο θα μπορούσε να θεωρηθεί το ότι η Ελευθερία
αισθάνεται πως βρίσκεται αδιάκοπα σε κίνδυνο και ως αποτελέσματα
αυτού το γεγονός ότι δεν επαναπαύεται σ’ όσα απόκτησε, δε βυθίζεται
στην απόλαυση αγαθών, ανησυχεί …κρατεί σπαθί. Επίσης, μπορεί
κανείς να διακρίνει και μια σχέση αντίθεσης, πιο συγκεκριμένα : η
Ελευθερία δεν εθελοτυφλεί…., δε βυθίζεται στη βλάσφημη απόλαυση
των αγαθών, αλλά αντίθετα ανησυχεί διαλογίζεται …..κρατεί σπαθί
Σ’ αυτήν την περίπτωση ενδεχομένως θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η
παράγραφος αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων.
Β.3.
Η μυστηριώδης εξαφάνιση του αυτόπτη μάρτυρα του εγκλήματος θορύβησε
τους αξιωματικούς της Αστυνομίας που έχουν αναλάβει την εξιχνίασή του.
Το έργο του Σαίξπηρ «Αγάπης αγώνας άγονος » είναι εξαιρετικά δημοφιλές.
Η έλλειψη ελεγκτικών μηχανισμών στα οικονομικά της εταιρείας ευνοούσε την
ασυδοσία εκείνων που χειρίζονταν τα κεφάλαιά της.
Η διάσκεψη έχει αποστολή να εναρμονίσει τις ενέργειες των φορέων που είναι
υπεύθυνοι για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.
Γνωστοί ηθοποιοί απαρτίζουν το θίασο Χ , οι παραστάσεις του οποίου
σημείωσαν τεράστια εισπρακτική επιτυχία.
Β.4.
Διάζευξη.
Προκύπτουν.
Ανεύθυνος.
Υπολογίζεται.
Ενδιαφέροντα.

Γ.
Αξιότιμες κυρίες , αξιότιμοι κύριοι,
Σεβαστοί γονείς και καθηγητές
Αγαπητές συμμαθήτριες , αγαπητοί συμμαθητές
Ο άνθρωπος καθίσταται άξιος φορέας του ονόματός του, όταν πορεύεται στη
ζωή του, έχοντας ως έρμα ηθικές αξίες και όταν απολαμβάνει προσωπικά,
κοινωνικά , πολιτικά και οικονομικά την ελευθερία.. Πολλοί από εμάς θεωρούμε
την ελευθερία ως κάτι που έχουμε ήδη κατακτήσει, όμως στις περισσότερες
περιπτώσεις αυτό δε συμβαίνει, διότι η ελευθερία απαιτεί καθημερινό αγώνα και
προσπάθεια από τον άνθρωπο. Λέγοντας, βέβαια, ελευθερία εννοούμε τη
δυνατότητα του ανθρώπου να σκέφτεται και να πράττει κατά βούληση ,
αδέσμευτος από οποιεσδήποτε πιέσεις άμεσες ή έμμεσες.
ΜΟΡΦΕΣ
Α. Εξωτερική ελευθερία
1. Φυσική: η απόλυτη ελευθερία · κάθε άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος.
2. Κοινωνική: αναγνώριση και ικανοποίηση όλων των δικαιωμάτων του
ανθρώπου , ως μέλους της κοινωνίας· ισότητα , ισονομία.
3. Πολιτική: ελευθερία λόγου και έκφρασης, συμμετοχή στη διοίκηση, στην
απονομή της δικαιοσύνης (νομική ελευθερία), το δικαίωμα του "εκλέγειν και
του εκλέγεσθαι".
4. Οικονομική: οικονομική ανεξαρτησία· το άτομο αδέσμευτο από τις ανάγκες
επιβίωσης (η βάση για τις ατομικές και κοινωνικές ελευθερίες).
5. Εθνική: εθνική ανεξαρτησία, εδαφική ακεραιότητα.
Β. Εσωτερική ελευθερία
1. Πνευματική: ελευθερία πνεύματος, σκέψης, κρίσης, βούλησης.
2. Ψυχολογική: η δυνατότητα κάθε ανθρώπου να καθορίζει τις πράξεις του
χωρίς να επηρεάζεται από-εσωτερική-εξωτερική βία και καταναγκασμό.
3. Ηθική: το να μπορεί η βούληση να κυριαρχεί πάνω στα ταπεινότερα
ελατήρια· η σχέση ελευθερίας με την αναγκαιότητα -γνώση.
Είναι γνωστόν, επιπλέον, ότι η ελευθερία είναι ευάλωτη από πλήθος
κινδύνων, που υπονομεύουν την ύπαρξή της σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.
Παράγοντες που απειλούν την ελευθερία σε ατομικό επίπεδο:
• Η κερδοθηρία., διότι αποψιλώνει το έδαφος στο οποίο μπορούν να
ανθίσουν οι αρετές
• Ο υπερκαταναλωτισμός, ο οποίος οδηγεί τους ανθρώπους σε μια
επικίνδυνη πνευματική ρηχότητα.
• Η έλλειψη ουσιαστικής παιδείας, η οποία νοηματοδοτεί την ύπαρξη του
ανθρώπου και τον στρέφει διαρκώς στα σημαντικά , ένα από τα οποία
είναι η διεκδίκηση της προσωπικής του ελευθερίας.
• Η υποταγή του ανθρώπου στα κελεύσματα των μηχανισμών παραγωγής
και προώθησης της μαζικής κουλτούρας, γεγονός που τον ωθεί να
σκλαβώνεται στο ευτελές και να μην μπορεί να διακρίνει το ωραίο , που
λειτουργεί απολαυστικά και απελευθερωτικά για το σύγχρονο άνθρωπο.

Παράγοντες που απειλούν την ελευθερία σε συλλογικό επίπεδο:
1. Φαλκίδευση Δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
2. Ανεξέλεγκτη άσκηση της εξουσίας από κρατικούς ή ιδιωτικούς φορείς.
3. Υπερσυγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια των εκπροσώπων του
οικονομικού κεφαλαίου, άσκηση αυτής με τρόπο μη νόμιμο, ο οποίος
περιορίζει τη συνταγματική ελευθερία των ανθρώπων.
4. Η εργασιακή ομηρεία , αφού οι περισσότεροι των ανθρώπων εργάζονται
περιστασιακά ή με συμβάσεις περιορισμένου χρόνου. Φοβούμενοι την
απόλυση ή τη μη επαναπρόσληψη τους είναι διατεθειμένοι να
απεμπολήσουν ακόμη και την ελευθερία τους ή και την αξιοπορέπειά τους.
Η ελευθερία ως αγαθό δε χαρίζεται αλλά κατακτιέται μέσα από την εσωτερική
πάλη του κάθε ανθρώπου. Κατ’ αρχάς χρειάζεται προσωπική θέληση για
αυτογνωσία και αυτοπειθαρχία, αυτοκυριαρχία και επιμονή, προκειμένου να
καταστείλει ο καθένας το θηριώδες τμήμα της ψυχής του , να αποβάλει τα πάθη
και τα μίση που τον σκλαβώνουν και τον καθιστούν έρμαιο της μνησικακίας του.
Μόνο με την άρνηση κάθε μορφής αδυναμίας, πάθους και εξάρτησης, ο
άνθρωπος προσεγγίζει το ιδεώδες της ελευθερίας, σε αντίθεση περίπτωση
μετατρέπεται σε δούλο των ανεξέλεγκτων ορμών του και παθών του. Τα
παραπάνω μπορούν να κατορθωθούν ως αποτελέσματα της ουσιαστικής και
ανθρωπιστικής παιδείας, η οποία έχει ως βασικό της στόχο να διαμορφώσει
ελεύθερους και δημιουργικούς πολίτες.
Προς την κατεύθυνση αυτή θα συνέβαλε και η συλλογική δράση. Πιο
συγκεκριμένα, η κοινωνική, πολιτική και οικονομική ελευθερία κατοχυρώνεται
μόνο μέσα από συλλογικούς αγώνες, οι οποίοι έχουν ως στόχο τους να
διασφαλίσουν την ισοπολιτεία, την ισονομία και την ισηγορία των ανθρώπων.
Μόνο με τη συλλογικότητα ο άνθρωπος θα νιώσει ελεύθερο πρόσωπο που
μεριμνά και φροντίζει για το «συνελεύθερο» συνάνθρωπό του, και μόνο τότε η
ελευθερία θα συνδεθεί ως αγαθό με τη δικαιοσύνη , τη δημοκρατία και τον
ανθρωπισμό.
Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΔΕΥΤΕΡΑ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2009
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Α. Περίληψη
Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στη χρήση της γλώσσας
ως εκφραστικού μέσου από τον άνθρωπο καθώς και σε άλλους
τρόπους έκφρασης όπως η τέχνη. Συγκριτικά όμως η υπεροχή
της γλώσσας είναι εμφανής, αφού οι υπόλοιποι εκφραστικοί
τρόποι συντελούν συμπληρωματικά στη συγκρότηση της
κοινωνικής ζωής του ανθρώπου και στη διαμόρφωση της
πολιτισμικής του συνείδησης. Επιπλέον τονίζεται ότι η γλώσσα,
εκτός από υπαρξιακό και επικοινωνιακό εργαλείο για τον
άνθρωπο, αποτελεί στοιχείο της εθνικής ταυτότητας κάθε λαού,
καθορίζοντας τη μοναδικότητά του και τροφοδοτώντας
αστείρευτα τον πολιτισμό του. Τέλος, με την παραπομπή σε
αυθεντίες, εξαίρεται η ανάγκη ορθής χρήσης της και αποφυγή
της υποβάθμισής της κυρίως από εκείνους που ασκούν επιρροή
και διαμορφώνουν συνειδήσεις.
Β.1. Ο εθνικός μας ποιητής με τη συγκεκριμένη φράση εξυμνεί
δύο από τις σημαντικότερες αξίες του ελληνικού πολιτισμού
που καθόρισαν την ιστορική του εξέλιξη: την ελευθερία και τη
γλώσσα. Αν και η ελευθερία αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης
του, ως το πολυτιμότατο αγαθό που μπορεί να απολαύσει ο
άνθρωπος, η ελληνική γλώσσα είχε γι’ αυτόν ισότιμη αξία. Τη
θεωρούσε το σημαντικότερο όργανο πνευματικής
απελευθέρωσης και ένα από τα καθοριστικότερα στοιχεία της
εθνικής ταυτότητας ενός λαού. Αυτή η πεποίθησή του τον
οδήγησε να γράψει τα έργα του στα ελληνικά, ενώ τα πρώτα
του ποιήματα τα είχε γράψει στην Ιταλική γλώσσα.
Β.2. Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου ο συγγραφέας
(πομπός) χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς την επίκληση στην
αυθεντία. Συγκεκριμένα επικαλείται τις απόψεις σημαντικών
προσωπικοτήτων των ελληνικών γραμμάτων (Παλαμάς,
Σολωμός), προκειμένου να στηρίξει τη δική του άποψη. Με
τον τρόπο αυτό ενισχύει τη δική του επιχειρηματολογία
επιβεβαιώνοντας τις δικές του τεκμηριωμένες θέσεις.

Β.3.α. ορθή  εσφαλμένη
άναρθρη  έναρθρη
δίκαια  άδικα
υπεύθυνων  ανεύθυνων
έμμεσα  άμεσα
β. επιρροή → επίδραση
προνόμιο → πλεονέκτημα
καθήκον → χρέος
επικουρικά → βοηθητικά
μέριμνα → φροντίδα
Β.4.α. Παραδείγματα μεταφορικής (ποιητικής) χρήσης του λόγου
στο κείμενο :
1. Δεύτερη παράγραφος: «Η επιρροή … τέχνης του Φειδίου»
2. Τρίτη παράγραφος: «Κάθε γλώσσα είναι καθρέφτισμα …
λαού»
3. Τρίτη παράγραφος: « … ευλαβική φροντίδα για τη γλώσσα»
β.  Το έργο του σύγχρονου παιδαγωγού είναι πιο δύσκολο σε
σύγκριση με το παρελθόν εξ’ αιτίας του καταιγισμού των
μηνυμάτων που δέχονται σήμερα οι μαθητές.
 Η πρόσφορη «συνταγή» επιτυχίας στις Πανελλαδικές
Εξετάσεις είναι η σωστή διαχείριση του χρόνου του μαθητή
σε συνδυασμό με την ωριμότητα και τη συνέπειά του.
 Η επιρροή της τέχνης είναι καθοριστική στη διαμόρφωση του
πολιτισμού.
 Η ανθρώπινη ευτυχία εξαρτάται όχι μόνο από τα υλικά, αλλά
και από τα πνευματικά αγαθά.

Γ. Κυρίες και κύριοι, έφηβοι βουλευτές,
Ένα καθολικό πρόβλημα που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια
όλο και περισσότερο είναι η αδυναμία προφορικής ή γραπτής
επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Αναμφίβολα, αυτό σχετίζεται
με τη λεγόμενη γλωσσική φτώχεια, την ανεπαρκή έκφραση, που
έχει ως συνέπεια τη χρεοκοπία των λέξεων.




Οι κυριότερες αιτίες του φαινομένου είναι οι εξής:
Ο υλιστικός τρόπος ζωής που συνεπάγεται μονομερή επιδίωξη
υλικών αγαθών και αδιαφορία για καθετί πνευματικό ή ηθικό.
Άλλωστε η αναγκαιότητα για εξοικονόμηση χρόνου λόγω
έντονων ρυθμών ζωής οδηγεί στη χρήση στερεότυπου λόγου.
Η μηχανοποίηση και τυποποίηση του τρόπου συμπεριφοράς,
που ευνοούν το συνθηματικό λόγο, καθώς έχει χαθεί ο
αυθορμητισμός και η πρωτοτυπία. Αυτό σχετίζεται με την
ευρύτερη κρίση στις σχέσεις των ανθρώπων που
αλλοτριώνονται και δεν επικοινωνούν εποικοδομητικά.
Η ελλιπής γλωσσική παιδεία στο σχολείο λόγω τεχνοκρατικής
εκπαίδευσης, ωφελιμιστικής γνώσης, που συντελούν στη
συρρίκνωση της γλωσσικής έκφρασης των μαθητών.
Η συρρίκνωση των εκφραστικών μέσων από τα ΜΜΕ, καθώς δε
διαδραματίζουν σωστά τον επιμορφωτικό τους ρόλο,
προβάλλουν καταναλωτικά πρότυπα με κυρίαρχη την εικόνα
έναντι του λόγου, που σε κάθε περίπτωση είναι φτωχός.
Ο υπερβολικός μιμητισμός ξενόφερτων λέξεων, εκφράσεων.
Άλλωστε, τα ξενικά ιδιώματα κυριαρχούν και στα ΜΜΕ, κάτι που
επέτεινε και η τεχνολογική ανάπτυξη.
Ιδιόμορφα εκφραστικά σχήματα χρησιμοποιούνται από νέους,
περιθωριακές ομάδες.
Η άγνοια του πλούτου της ελληνικής γλώσσας από
αναλφάβητους, φτωχούς.

Αν ο σύγχρονος άνθρωπος μπορούσε να συνειδητοποιήσει τις
επιπτώσεις από τη χαμηλή ποιότητα της γλωσσικής έκφρασης θα
επένδυε στη γλωσσική του παιδεία. Η σημασία της γλωσσικής
παιδείας ιδιαίτερα για την προαγωγή του πνευματικού πολιτισμού
συνίσταται στα εξής:
 Ο άνθρωπος διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες,
ενδυναμώνει τη σκέψη, διευρύνει τη φαντασία του, οξύνει την
κριτική του ικανότητα, εκλεπτύνει τα αισθητικά του κριτήρια.

 Στρέφεται σε πνευματικές αναζητήσεις, αποκτά καλλιτεχνικές
ευαισθησίες, αξιοποιεί καλλιτεχνικές δεξιότητες, συμμετέχει σε
πολιτιστικές δραστηριότητες.
 Συμμετέχει στα κοινά διεκδικώντας από την εκάστοτε ηγεσία να
επενδύει στην πνευματική ανάπτυξη (παιδεία, τέχνες,
επιστήμες).
 Εμφορείται από ηθικές αξίες και ανθρωπιστικές ευαισθησίες,
ώστε να σέβεται το συνάνθρωπο και να αναζητά δημιουργική
επικοινωνία με τους άλλους.
 Κοινωνικά, διευθετούνται διαφορές , επιλύονται προβλήματα.
 Ο πλουραλισμός της έκφρασης και της σκέψης προάγει τη
σωστή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
 Δίνεται προτεραιότητα σε πνευματικές αξίες (μόρφωση,
καλλιέργεια, αισθητική παιδεία) για αρμονική ανάπτυξη όλων
των διαστάσεων του πολιτισμού.
 Αξιοποιείται η παράδοση και η πνευματική κληρονομιά κάθε
λαού, συνεπώς διατηρείται η εθνική ταυτότητα και η πολιτιστική
ιδιαιτερότητα, που κινδυνεύουν λόγω της παγκοσμιοποίησης
και της αδιαφορίας για τη γλώσσα.
Από την ποιότητα της γλωσσικής μας έκφρασης εξαρτάται η
ποιότητα της επικοινωνίας μας με τους άλλους, της εξωτερίκευσης
του είναι μας, της διαφοροποίησής μας ως προσώπων και ως
πολιτών ενός έθνους. Επομένως , η γλώσσα αποτελεί θεμέλιο του
πνευματικού πολιτισμού, γι’ αυτό και χρειάζεται προσπάθεια από
όλους για την ορθή διδασκαλία, την εμπέδωση, αξιοποίηση και
συνακόλουθα τη διαφύλαξή της.
Ευχαριστώ για την προσοχή σας.

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΔΕΥΤΕΡΑ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Α. Περίληψη
Ο συγγραφέας προσδιορίζει την έννοια της δημοκρατίας όχι
μόνο ως τρόπο διακυβέρνησης αλλά και ευρύτερης εσωτερικής
αγωγής του ατόμου. Είναι συνεπώς το πολίτευμα των
πεπαιδευμένων πολιτών που καθημερινά σέβονται τους
συνανθρώπους τους τηρώντας έναν ηθικό κώδικα ατομικής και
κοινωνικής συμπεριφοράς. Η δημοκρατία αρμόζει επίσης σε
πολίτες που επικροτούν τα ουσιώδη και το ψυχικό σθένος
καθημερινών ηρώων. Είναι αξιοσημείωτο ότι στην εποχή μας η
δημοκρατία αντιμετωπίζει την πρόκληση του παρόντος και του
μέλλοντος , αφού ο αριθμός των ανθρώπων πολλαπλασιάζεται
και η ανθρώπινη αξία υπονομεύεται. Γι’ αυτό χρειάζεται η
διαπαιδαγώγηση των πολιτών. Απ’ αυτό άλλωστε θα εξαρτηθεί
η επιβίωση και καταξίωση της δημοκρατίας.
Β.1. Η πραγματική δύναμη του ανθρώπου δε σχετίζεται με τη
βαναυσότητα και τη θηριωδία. Αντίθετα, δύναμη είναι η
στροφή του ανθρώπου προς τον εσωτερικό του κόσμο, ο
οποίος αποτελεί μια πηγή ανεξάντλητου πλούτου και ισχύος.
Η ισχύς αυτή έχει πνευματικό χαρακτήρα και διάγει βίο
σιωπηλό, μακριά από τις εκθαμβωτικές συγκεντρώσεις
ανθρώπων, δεν αναζητεί εξωτερική αναφορά που να
πιστοποιεί την ύπαρξή της, αλλά κατοικοεδρεύει στο
μοναχικό εργαστήρι του επιστήμονα, στο κελί του αγίου, στη
γραφή του ποιητή. Επομένως, όσο περισσότερο σκάβει
κανείς προς την έσω πλευρά του εαυτού του, τόσο
ενδυναμώνεται.
Β.2. Η συλλογιστική πορεία της τρίτης παραγράφου είναι
παραγωγική. Αυτό συμβαίνει διότι ο συγγραφέας ξεκινά την
παράγραφο από κάτι γενικό και αφηρημένο που είναι η
δοκιμασία και η κρίση που περνά η Δημοκρατία στον καιρό
μας. Στη συνέχεια, μεταβαίνει στο συγκεκριμένο και ειδικό
που είναι ο προσδιορισμός της δοκιμασίας. “Δοκιμασίας …
θα’ ρθουν” και στον προσδιορισμό της κρίσης που διέρχεται
η δημοκρατία “κρίση….δικαίωσαν” ;

Β.3. αφετηρία → κατάληξη
αναγκαία → προαιρετική
βαναυσότητα → ανθρωπιά
αθόρυβη → θορυβώδης
εφικτό → ανέφικτο
Β.4. Με τη χρήση των ερωτήσεων στην τελευταία παράγραφο του
κειμένου ο συγγραφέας επιτυγχάνει να δώσει στο κείμενο
επικοινωνιακό, διαλογικό τόνο.
Προσδίδει επίσης στο ύφος του οικειότητα και αμεσότητα ενώ
παράλληλα ενεργοποιεί το νου του δέκτη και κινητοποιεί τη
σκέψη και τον προβληματισμό του.
Γ. Δημοκρατία στο λυκαυγές του 21ου αιώνα
Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα της λαϊκής κυριαρχίας και
της συνετής άσκησης της εξουσίας. Στην ελληνική αρχαιότητα
ήταν άμεση ενώ οι σύγχρονες δημοκρατίες είναι έμμεσες ή
αντιπροσωπευτικές.
Η δημοκρατία προϋποθέτει και πραγματώνει όλες τις μεγάλες
αξίες του πολιτισμού και της ζωής. Το δημοκρατικό θεσμικό
πλαίσιο διασφαλίζει τη ελευθερία, την ισότητα, τη δικαιοσύνη και
αξιοκρατία. Επιπρόσθετα πρόκειται για τρόπο ζωής που
ταυτίζεται με πνευματική δημιουργία και κοινωνική αγωγή.
Δεν νοείται δημοκρατία χωρίς θεσμικά πλαίσια αρχών. Οι
πολίτες πρέπει να συμμετέχουν στα κοινά . Αυτό προϋποθέτει
τη δημοκρατική τους παιδεία και την επαρκή ενημέρωση. Ο
δημοκρατικός πολίτης είναι πεπαιδευμένος με ηθικές αρχές και
σωστή κοινωνική συμπεριφορά.
¾ Ωστόσο συχνά παρατηρούνται καθημερινά αντιδημοκρατικές
συμπεριφορές που υπομονεύουν τη λειτουργία του
δημοκρατικού πολιτεύματος και διαταράσσουν την κοινωνική
συνοχή.
• πολίτες που απολαμβάνουν ένα σύνολο ελευθεριών
(δικαιωμάτων) χωρίς να τηρούν δεσμεύσεις (υποχρεώσεις)
που απορρέουν από την κοινωνική συμβίωση.
• πολίτες όχι αυτόνομες οντότητες που μετέχουν στην
κοινωνική πραγματικότητα , αλλά υπήκοοι.
• απαίδευτοι και ανενημέρωτοι πολίτες που δε συμμετέχουν
στα κοινά.
• δε σέβονται τις ελευθερίες των άλλων , την αξιοκρατία, την
ισότητα
• με την παραβατική τους συμπεριφορά θέτουν σε κίνδυνο
τη ζωή συνανθρώπων τους

• είναι ρατσιστές, εθνικιστές παραβιάζοντας την αρχή της
ανοχής των ιδεών του άλλου και την αρχή της
διαφορετικότητας
• χωρίς ήθος και πνευματική ωριμότητα ανέχονται
παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η αντιδημοκρατική συμπεριφορά εκδηλώνεται σε όλους τους
χώρους κοινωνικής συνύπαρξης ή συνάθροισης ( σχολείο,
οικογένεια, δημόσιοι χώροι, επαγγελματικοί χώροι, κοινωνία).
Αφορά μαθητές, γονείς , οδηγούς, εξειδικευμένους,
εργαζόμενους)
Ευνοείται όταν και το κοινωνικό- θεσμικό πλαίσιο δεν εγγυάται
τις ομαλές συνθήκες συμμετοχής στη συλλογική ζωή :
• ευθύνες πολιτικών χωρίς ήθος και δημαγωγών – λαϊκιστών
• ΜΜΕ που παραπληροφορούν και υποκαθιστούν την άμεση
συμμετοχή
• Εκπαιδευτικό σύστημα : επίφαση πολιτικοποίησης νέων.\
¾ Προκειμένου να διασφαλιστεί η δημοκρατία και η
ανθρωπιστική παιδεία είναι απαραίτητο ο πολίτης να
εμφορείται από αρετές:
• ηθικότητα
• εντιμότητα
• ευσυνειδησία
• σεβασμός στο συνάνθρωπο
• ευπρέπεια ευγένεια, σύνεση
• αποδοχή απόψεων άλλων υποχωρητικότητα
• ωριμότητα, ειλικρίνεια
• δημοκρατική συνείδηση ακέραιο χαρακτήρα.
Οι πνευματικές αξίες , ατομικές και κοινωνικές αρετές
προϋποθέτουν σωστή αγωγή, μόρφωση , ανθρωπιστική
παιδεία, ενημέρωση διάλογο , συνεργασία, πάταξη κάθε
μισαλλόδοξης , δογματικής ανελεύθερης συμπεριφοράς.
Σημαντική για τη δημοκρατική διαπαιδαγώγηση θεωρείται η
συμβολή κοινωνικών φορέων , η εξυγίανση του δημόσιου βίου,
η ομαλή λειτουργία πολιτικών θεσμών , η ενίσχυση
συμμετοχικών θεσμών.
Μόνο αν δοθεί έμφαση στην ηθικοπνευματική ανάπτυξη του
πολιτισμού οι πολίτες θα βιώνουν με δίκαιο και δημοκρατικό
τρόπο την καθημερινότητά τους.

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ
ΠΑΙΔΕΙΑΣ
Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην έλλειψη του ελεύθερου χρόνου
που αποτελεί διαχρονικό γνώρισμα της σύγχρονης εποχής. Πιο
συγκεκριμένα, ο χρόνος παραμένει ζητούμενο για τον άνθρωπο
που δεν τον απολαμβάνει, αλλά τον επιδιώκει εναγωνίως. Αυτό
οφείλεται στο γρήγορο ρυθμό ζωής που απαγορεύει την
ενδοσκόπηση και έχει ως συνέπεια την απώλεια του νοήματος της
ζωής και την ψυχοσωματική κατάπτωση. Ωστόσο, μεγάλη είναι η
ευθύνη του ίδιου του ανθρώπου που ως έρμαιο μιας αντιφατικής
εποχής δεν αξιοποιεί δημιουργικά το χρόνο του, αλλά τον
αναλώνει ιδιοτελώς σε απρόσωπες κοινωνικές συναναστροφές για
επαγγελματική καταξίωση. Τελικά, όμως, ο χρόνος τιμωρεί
αμείλικτα τον άνθρωπο για τις λανθασμένες επιλογές του.
Β1. Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι εγκλωβισμένος στο πλαίσιο μιας
υλιστικής αναξιοκρατικής εποχής που καθορίζει ως μέγιστη αξία
τον πλουτισμό και την προσωπική καταξίωση. Γι’ αυτό αναζητά
εναγωνίως τη σύναψη ιδιοτελών και όχι ουσιαστικών σχέσεων που
θα του εξασφαλίσουν επαγγελματική αποκατάσταση και κοινωνικό
κύρος. Το τίμημα, ωστόσο, αυτών των επιλογών είναι η ανάλωση
του ακριβοθώρητου ελεύθερου χρόνου σε τιποτένιες ενασχολήσεις
και ο ευτελισμός της προσωπικότητάς του. Συνεπώς, ο άνθρωπος
δε διαθέτει χρόνο για να τον αξιοποιήσει δημιουργικά και
αμαυρώνει την αξιοπρέπειά του.
Β2. α) «Είναι έτσι φτιαγμένη η δομή...απασχολήσεις»: θεματική
περίοδος, «Λες...εαυτό μας»: σχόλια-λεπτομέρειες. Δεν
υπάρχει κατακλείδα.

β) Αίτιο-αποτέλεσμα: «η εμπλοκή μας...και ο ρυθμός του βίου
που μας συμπαρασύρουν..., η παθολογία του καιρού μας που
συμβάλλει στην εξαθλίωσή μας, Όλοι συνθλίβουμε...για να
κατοχυρώσουμε...».
Παραδείγματα: «Ο ένας τρέχει στις δεξιώσεις ... ο άλλος ... ο
τρίτος ... ένας άλλος ..., επιδιώκουν θέσεις ... συμμετοχές ...
γνωριμίες ...».
Β3. α) Με το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο ο συγγραφέας επιτυγχάνει
την αμεσότητα, τον επικοινωνιακό και οικείο τόνο, μειώνει το
βαθμό της απόστασης συγγραφέα-αναγνώστη, καθώς ο
συντάκτης
δεν
είναι
ψυχρός,
απρόσωπος
και
αποστασιοποιημένος
παρατηρητής.
Επίσης,
προσδίδει
καθολικότητα στο πρόβλημα και ο λόγος του κερδίζει σε
πειστικότητα.
β) «Δεν έχουμε καιρό να συναντηθούμε με τον εαυτό μας, να
αναδιπλωθούμε και να ταξιδέψουμε μέσα μας».
«Οι στιγμές...με την πίκρα ή τη χαρά που περικλείουν,
φεύγουν ανυποψίαστα και χάνονται ανεκπλήρωτες».
Β4. α) τρέλα, αδυναμίας, συγκροτούν, απραγματοποίητες, αναζητούν.
β) απεγκλωβίζει, προσφέρει, εκουσίως, σπανιότατα, βεβαιότητα.
Γ1.

Ελεύθερος χρόνος δημιουργικής ή άγονης αξιοποίησης;
Διίστανται οι απόψεις όσων αναλύουν το θέμα του ελεύθερου
χρόνου στη σύγχρονη εποχή της τεχνολογικής ανάπτυξης.
Πράγματι η υποσχόμενη από τον αυτοματισμό αύξησή του
παραμένει θεωρητική, αφού ουσιαστικά παρατηρείται έλλειψη
ελεύθερου χρόνου λόγω των γρήγορων ρυθμών ζωής και των
πολλαπλών απαιτήσεων. Σε κάθε περίπτωση μεγαλύτερο
πρόβλημα αποτελεί η κακή αξιοποίηση του πολύτιμου και
δυσεύρετου ελεύθερου χρόνου.

Συνέπειες κακής διαχείρισης του ελεύθερου χρόνου:
 Κλονισμός σωματικής υγείας λόγω εντατικής εργασίας και
συνακόλουθης κόπωσης ή λόγω νόθης ψυχαγωγίας.
 Αδυναμία ενδοσκόπησης, αυτογνωσίας, αυτοελέγχου.
 Ψυχική κατάπτωση, γιατί ο ελεύθερος χρόνος είναι χρόνος που
μπορεί να προσφέρει ψυχική ανάταση, αν αξιοποιηθεί
δημιουργικά και δεν αποβαίνει «ψυχοκτονία».
 Υποκουλτούρα, χαμηλό πνευματικό επίπεδο λόγω παθητικής
επιλογής δραστηριοτήτων που αποχαυνώνουν και ναρκώνουν το
πνεύμα και τη σκέψη.
 Έκλυση ηθικών αξιών και σύνθλιψη ανθρώπινης αξιοπρέπειας,
όταν ο ελεύθερος χρόνος αναλώνεται σε τιποτένιες
δραστηριότητες ή προσωπικές σχέσεις εφήμερες, ιδιοτελείς και
επικίνδυνες.
 Περιθωριοποίηση, όταν καταλήγει κανείς απόμαχος της ζωής
μετά από την εκτόνωσή του σε ύποπτους χώρους διασκέδασης.
 Οικονομική καταστροφή, όταν ο χρόνος διατίθεται για απόλαυση
μαζικών δαπανηρών καταναλωτικών προτύπων που
προβάλλονται από τα ΜΜΕ και σχετίζονται με ευτελή
διασκέδαση.
 Υποβιβασμός ποιότητας ζωής, γιατί η κακή αξιοποίηση του
ελεύθερου χρόνου απομακρύνει από πνευματικές και πολιτιστικές
δραστηριότητες και εμποδίζει τη σύναψη ειλικρινών ανθρώπινων
σχέσεων.
 Γενικότερη κοινωνική και πολιτιστική παρακμή από την κυριαρχία
αρνητικών προτύπων.
 Άμβλυνση της δημιουργικότητας του λαού.
Καθημερινά διαπιστώνεται ότι ο σύγχρονος άνθρωπος παραμένει
έρμαιο των απαιτήσεων μιας βιομηχανίας ελεύθερου χρόνου που
τον ωθεί να σπαταλά τον ελάχιστο χρόνο του απερίσκεπτα και
καταστροφικά, τόσο για τον ίδιο όσο και για το κοινωνικό του
περιβάλλον. Αυτό δε σημαίνει ότι η κατάσταση αυτή είναι
αναπότρεπτη. Αρκεί να συνειδητοποιήσει την αναγκαιότητα της
σωστής αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου, ώστε να αποβαίνει
δημιουργικός.

Προτάσεις για δημιουργικότερη αξιοποίηση:
 Διαφορετική ιεράρχηση αναγκών, ώστε να προτιμά πνευματικές,
ηθικές αναζητήσεις και να μην αναλώνει το χρόνο του μόνο για
απόκτηση υλικών αγαθών.
 Επιλογή τρόπων ψυχαγωγίας που θα παράσχουν ψυχική ηρεμία
και πνευματική συγκρότηση.
 Μελέτη βιβλίων για πνευματική καλλιέργεια και όξυνση της
κριτικής ικανότητας.
 Άθληση για σωματική και ψυχική τόνωση.
 Παρακολούθηση ποιοτικών θεατρικών παραστάσεων και
κινηματογραφικών προβολών.
 Μουσική, ταξίδια, πολιτιστικές δραστηριότητες.
 Αξιοποίηση προσωπικού ταλέντου, προσωπικές συλλογές
αντικειμένων, ενασχόληση με τέχνες.
 Δημιουργική επικοινωνία με συνανθρώπους για σύναψη υγιών
σχέσεων και επίλυση κοινωνικών προβλημάτων.
 Αρωγή από την πολιτεία με τη δημιουργία κέντρων ψυχαγωγίας,
πολιτιστικών και αθλητικών κέντρων.
Για την επίτευξη του στόχου της δημιουργικής αξιοποίησης του
ελεύθερου χρόνου θεωρείται σημαντική η ευθύνη και ο ρόλος των
φορέων αγωγής και των θεσμών κοινωνικοποίησης. Η παιδεία θα
επιτρέψει στο σύγχρονο άνθρωπο να ανεβάσει το πνευματικό του
επίπεδο και να αντισταθεί στην αλλοτριωτική ψυχαγωγία της εποχής
που συνθλίβει την έννοια του ελεύθερου χρόνου και καταρρακώνει
τον ίδιο τον άνθρωπο.

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ
ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
Α1.

Ο αρθογράφος αναφέρεται στην αναγκαιότητα της
προάσπισης
των
οικολογικών
δικαιωμάτων.
Αρχικά
παρουσιάζει τη νομική κατοχύρωση των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων απ’ την Οικουμενική Διακήρυξη. Επισημαίνει την
κατάφορη καταστρατήγησή τους, λόγω της κλιματικής
αλλαγής. Τονίζει ότι οι φτωχές χώρες πλήττονται εντονότερα
από την οικολογική κρίση, αν και ευθύνονται λιγὀτερο για την
πρόκλησή της. Συγκεκριμένα, θεωρεί τις αναπτυγμένες χώρες
ως κύρια υπεύθυνες για το «φαινόμενο του θερμοκηπίου».
Υπογραμμίζει ότι πρέπει άμεσα να ενεργοποιηθούν τόσο οι
διεθνείς οργανισμοί όσο και τα κράτη για την αναχαίτιση του
φαινομένου. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να
αναβαθμιστούν τα ήδη υπάρχοντα δικαιώματα, να ληφθούν
επειγόντως μέτρα και να υποστηριχθούν ουσιαστικά οι
ασθενέστερες χώρες.

Β1. Τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν αναγορευθεί σε παγκόσμια
αξία και η προστασία τους έχει ανατεθεί στη διεθνή κοινότητα,
ενώ για πρώτη φορά κατοχυρώνονται νομικά απ’ την
Οικουμενική Διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις 6
Δεκεμβρίου
1948. Σήμερα όμως η παγκοσμιοποίηση, η
βιοιατρική και οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν καινούργιες
πραγματικότητες και ανάγκη για την προάσπιση της τρίτης
γενιάς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δηλαδή της προστασίας
του φυσικού περιβάλλοντος. Οι προσπάθειες του ΟΗΕ και των
μη κυβερνητικών οργανώσεων αποδεικνύονται όχι ιδιαίτερα
αποτελεσματικές, γι’ αυτό και επιβάλλεται η λήψη επιπλέον
μέτρων. Συγκεκριμένα απαιτείται άμβλυνση οικονομικών και
κοινωνικών ανισοτήτων, μείωση εξοπλισμών, παροχή βοήθειας
στον τρίτο κόσμο, διατήρηση ειρήνης αλλά και προστασία της
οικολογικής ισορροπίας.

Β2. α) Ο τρόπος ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου είναι τα
παραδείγματα, καθώς και τα σχόλια-λεπτομέρειες που
επεξηγούν τη θέση που διατυπώνεται στη θεματική
περίοδο.
β) Θεματική περίοδος:
«Οι φτωχότεροι…το φορτίο των επιπτώσεων»
Σχόλια-λεπτομέρειες :
«Το 97% … τη μεγαλύτερη πόλη του Περού»
Κατακλείδα : δεν υπάρχει.
Β3. α) αλλαγές = μεταβολές [μετασχηματισμοί]
ευάλωτοι = αδύναμοι [ευπρόσβλητοι]
να εκπέμπουν = να εκλύουν [ απελευθερώνουν]
άνευ = χωρίς
να ανακοπεί = να αναχαιτιστεί
β) συχνότερες  σπανιότερες
επιδεινώνονται  βελτιώνονται
ασφάλεια  ανασφάλεια
αυξανόμενη  μειωνόμενη
παρούσες  απούσες.
Β4. α) «Οι αλλαγές στο κλίμα της Γης απειλούν όλο και πιο πολύ τ’
ανθρώπινα δικαιώματα στην ασφάλεια, στην Υγεία και
στον βιοπορισμό»
β) Υπάρχει χρήση εισαγωγικών λόγω ποιητικής-μεταφορικής
λειτουργίας της γλώσσας. Επιπροσθέτως, ο αρθρογράφος
δίνει έμφαση και εγείρει τον προβληματισμό του δέκτη.
Γ1.
«Επιτακτική ανάγκη οικολογικής συνείδησης»
Αναμφισβήτητα, η προστασία του περιβάλλοντος είναι
υποχρέωση και δικαίωμα όλων μας, το κληρονομήσαμε απ’ τους
προγόνους μας και οφείλουμε να το κληροδοτήσουμε στους
απογόνους μας.
Ανέκαθεν η οικονομική δράση του ανθρώπου ήταν μια δράση
μέσα στη φύση. Αν στην πρώτη φάση της ιστορικής εξέλιξης των
σχέσεων του ανθρώπου με αυτήν το κυρίαρχο γνώρισμα στάθηκε
η εξάρτηση του ανθρώπου από τις δυνάμεις της φύσης και του
περιβάλλοντος, στη δεύτερη και πιο πρόσφατη φάση, και μάλιστα
από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, η σχέση μεταβάλλεται
και το κυρίαρχο γνώρισμα γίνεται πλέον η υποταγή της φύσης

στον άνθρωπο. Απόρροια των προηγουμένων η ρύπανση του
εδάφους, των υδάτων, η εξάντληση πρώτων υλών, η καταστροφή
της χλωρίδας και της πανίδας, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, το
οικολογικό δηλαδή πρόβλημα.
Χρέος όλων μας να συνειδητοποιήσουμε την αξία του φυσικού
περιβάλλοντος και μα επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με αυτό.
1ο ζητούμενο [ρόλος-προσφορά φύσης]
Πολλαπλός και πολυδιάστατος είναι ο ρόλος της :
 Το φυσικό περιβάλλον αποτέλεσε και αποτελεί πηγή ζωής, αφού
σε αυτό γεννιέται, διαπλάθεται και ζει ο άνθρωπος. Η ενέργεια, ο
ήλιος, οι υδατοπτώσεις του έδωσαν τη δυνατότητα να
δραστηριοποιηθεί και να προοδεύσει εξελικτικά. Άλλωστε η φύση
εγγυάται την ψυχική και σωματική υγεία του ανθρώπου.
 Διδακτικός ρόλος. Συμβάλλει στη μορφοποίηση μιας
συγκεκριμένης συλλογιστικής πορείας, εφόσον διδάσκει μέσω του
πειράματος, της παρατήρησης, της τάξης, του χρόνου. Προάγει τη
σκέψη και την κρίση, εξάπτει τη φαντασία και κινεί την περιέργεια.
 «Η φύση είναι η δασκάλα της τέχνης» καθώς αποτελεί
στοιχείο έμπνευσης για την κινητοποίηση καλλιτεχνικής
δημιουργίας.
 Η φύση αποτελεί το έρεισμα για την ανάπτυξη των φυσικών
επιστημών και της τεχνολογίας.
 Η νομοτέλεια του φυσικού κόσμου οδήγησε στην ανάπτυξη
φιλοσοφικών στοχασμών. Τα πρώτα υπαρξιακά προβλήματα
του ανθρώπου αποκρυσταλλώθηκαν και βρήκαν την έκφρασή τους
στο έργο των φυσικών φιλοσόφων.
 Ακόμα και το θρησκευτικό συναίσθημα απορρέει από τον
αυτοθαυμασμό του πολύπλοκου και επιβλητικού περιβάλλοντος.
 Οικονομική προσφορά : απ’ τη φύση εξασφαλίζονται τα
αναγκαία για το άτομο υλικά αγαθά.
2ο ζητούμενο [ Χρέος μαθητών]
 Απαιτείται ευαισθησία απ’ τους μαθητές πάνω σε θέματα
προστασίας του περιβάλλοντος. Η ευαισθησία αυτή πρέπει να
συνοδεύεται από το ενδιαφέρον για το περιβάλλον και την
αναθεώρηση ορισμένων αντιλήψεων που δεσμεύουν την
ανθρώπινη σκέψη [π.χ. ο μύθος της «ανεξάντλητης φύσης» , η
«ανθρωποκεντρική» ερμηνεία του φυσικού περιβάλλοντος κατά
την οποία η φύση είναι «καλή» ή «κακή», ανάλογα με την ωφέλεια
που αποκομίζει ο άνθρωπος από αυτή].

 Οι μαθητές πρέπει να συμμετέχουν σε περιβαλλοντολογικά
προγράμματα, να παρατηρούν και να καταγράφουν προβλήματα
[π.χ. ρύπανση της ατμόσφαιρας, αποψίλωση δασών] και να
κατανοούν με τρόπο εμπειρικό και άμεσο τις συνέπειες του
οικολογικού προβλήματος.
 Να πλαισιώνουν εθελοντικές δράσεις οικολογικού χαρακτήρα
[π.χ. συμμετοχή σε αναδασώσεις περιοχών, καθαρισμούς ακτών].
 Να δραστηριοποιούνται [π.χ. συμμετοχή σε μη Κυβερνητικές
οργανώσεις (Greenpeace)], για να αποκτούν οικολογική συνείδηση
με απώτερο στόχο να γίνουν ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες με
περιβαλλοντική αγωγή και οικολογική συνείδηση.
Συμπερασματικά για την αντιμετώπιση του οικολογικού
προβλήματος απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια όλων των
φορέων σε εθνικό αλλά και διεθνές επίπεδο
Μην ξεχνάμε ότι …
«όταν το τελευταίο ψάρι πεθάνει, όταν το τελευταίο δάσος καεί,
όταν η τελευταία λίμνη αποξηρανθεί, τότε ο άνθρωπος θα
καταλάβει ότι στην προσπάθεια του να γίνει υπεράνθρωπος
κατάντησε απάνθρωπος».

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΣΑΒΒΑΤΟ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
Α1. Ο διάλογος, κατά το συγγραφέα, αποτελεί απαραίτητη μέθοδο
διδασκαλίας, καθώς διαπαιδαγωγεί με αποτελεσματικό και
ενδιαφέροντα τρόπο. Αναμφίβολα, η συμμετοχή του μαθητή στην
τέχνη του «διαλέγεσθαι» επιτρέπει την ανάπτυξη της κρίσης και την
ανάταση της ψυχής. Αυτό επιτυγχάνεται, καθώς ο διαλεγόμενος σαν
υποκριτής αρχαίας τραγωδίας συμμετέχει σε μια διαδικασία
διαλεκτική, κατά την οποία ανταλλάσσει απόψεις, επικοινωνεί
δημιουργικά, αλλά και αξιολογείται. Η σπουδαιότητα του διαλόγου
έγκειται στη θεώρησή του ως αναπόσπαστου στοιχείου του αρχαίου
δράματος. Και όπως τα είδη του δράματος προϋποθέτουν τη
συνύπαρξη του σοβαρού και του ευτράπελου έτσι και η
εκπαιδευτική διαδικασία απαιτεί μελέτη που συνδυάζει εμβρίθεια,
αλλά και ψυχαγωγία. Αυτό προϋποθέτει ο δάσκαλος να διδάσκει και
να διαλέγεται με έξυπνο και πνευματώδη τρόπο, ώστε να
επιτυγχάνεται η αυτοπροαίρετη επιλογή σωστής συμπεριφοράς από
τους μαθητές που θα τους οδηγήσει στην ουσιαστική
διαπαιδαγώγηση.
Β1. Συστατικό της διδασκαλίας είναι και το λεγόμενο χιούμορ του
δασκάλου, το οποίο θεωρείται ακόμα και σήμερα αναγκαίο για
επιτυχή μάθηση, ώστε αποκαλείται παιδαγωγική αρετή. Πράγματι,
ένα σημαντικό εφόδιο του δασκάλου είναι η ευτράπελη
αντιμετώπιση συνθηκών, ακόμη και δυσκολιών της ζωής. Οι
εξειδικευμένες γνώσεις του πρέπει να μεταδίδονται ευχάριστα
στοχεύοντας στην όξυνση της κρίσης του μαθητή, αλλά και στην
ψυχική του ανάταση. Η παιγνιώδης αντίληψη ως μέθοδος
διδασκαλίας καθιστά εύληπτη και ευνόητη κάθε πτυχή του θέματος
που πραγματεύεται ο δάσκαλος. Αδιαμφισβήτητα, λοιπόν, το
χιούμορ αποτελεί αρετή για τον παιδαγωγό, αφού καταδεικνύει τη
νοημοσύνη του, την ευστροφία, την καλοσύνη και τη θετική
προδιάθεση απέναντι στους άλλους. Ο δηκτικός και σκωπτικός
τρόπος έκφρασης προϋποθέτει κριτική ικανότητα του δασκάλου και

επιτρέπει την ελευθερία σκέψης και έκφρασης. Ο κωμικός λόγος
είναι συχνά μεταφορικός και υπαινικτικός και προάγει το πνευματικό
επίπεδο, την αισθητική καλλιέργεια, αλλά και το συναισθηματικό
κόσμο των μαθητών.
Β2. Επίκληση στην αυθεντία, καθώς επικαλείται άποψη του Πλάτωνα:
«Παιδεία, κατά τον Πλάτωνα, είναι η «ολκή … λόγο».
Επίκληση στο συναίσθημα, καθώς χρησιμοποιεί μεταφορικό λόγο:
«Ο μαθητής … βρίσκεται γενικά σε διαλεκτική μάχη συχνών
εναλλαγών επίθεσης και άμυνας … καλλιέργεια».
Β3.α. Αίτιο – αποτέλεσμα: «Η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα του
γέλιου … επειδή οι παιδικές ψυχές δεν μπορούν να υποφέρουν
… προκειμένου να συντελεστεί η μάθηση ευκολότερα».
Αναλογία: «Όπως, δηλαδή, προσπαθούν να δώσουν στον
άρρωστο το κατάλληλο φάρμακο…έτσι και κατά τη διδασκαλία
είναι απαραίτητο το γέλιο».
β. Ιδιαίτερα: έμφασης
Έτσι: αιτίου – αποτελέσματος
όμως: αντίθεσης – εναντίωσης
επειδή: αιτίου – αποτελέσματος
δηλαδή: επεξήγησης
Β4.α. επίδραση = επιρροή
συμβάντα = γεγονότα
αδιάπτωτο = αμείωτο
συνεπώς = επομένως
συνάγει = συμπεραίνει
β. έντονη ≠ ήπια
ανιαρός ≠ ευχάριστος, ενδιαφέρων
ευκολότερα ≠ δυσχερέστερα
εγρήγορση ≠ εφησυχασμός
επιτυχή ≠ ατελέσφορη

Γ1.
Διάλογος: πανάκεια για την κοινωνία και το σχολείο.
Ο διάλογος ως προτέρημα του ανθρώπου είναι η συνομιλία
ανάμεσα σε δυο ή περισσότερα πρόσωπα με σκοπό την ανταλλαγή
απόψεων ή την επίλυση προσωπικών διαφορών. Συμβάλλει στην
ηθική και πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου και στην άνοδο του
πολιτισμού.
Ο διάλογος θεωρείται τέλειο μέσο επικοινωνίας:
- πραγματώνεται με το λόγο, το μέσο έκφρασης σκέψεων και
συναισθημάτων του ανθρώπου.
- ο διάλογος ως συνδυασμός γλώσσας και σκέψης επιτρέπει την
εξωτερίκευση συναισθημάτων, τη διατύπωση ιδεών, την
ανταλλαγή απόψεων.
- ικανοποιεί την έμφυτη ψυχική ανάγκη για επικοινωνία.
- αναπτύσσει την κρίση, καλλιεργεί τη γλωσσική δεξιότητα.
- βοηθά στην αλληλοκατανόηση, στη δημιουργία κλίματος
εμπιστοσύνης.
Ο διάλογος είναι καθοριστική μέθοδος ορθής επίλυσης
προβλημάτων:
- αποτελεί πρόσφορο μέσο ομαλής διευθέτησης διατομικών και
διακρατικών διαφορών.
- κατά τη συνομιλία ακούγεται ο λόγος και ο αντίλογος και η
συνακόλουθη αρμονική τους σύνθεση.
- συντελεί στην άρση παρεξηγήσεων, την επικράτηση αμοιβαίου
σεβασμού.
- βοηθά στη δημιουργία προϋποθέσεων διεθνούς ύφεσης και
ειρήνης.
- ενισχύει τη δημοκρατία, τον προβληματισμό, διευρύνει τους
πνευματικούς ορίζοντες.
- κύριο μέσο του διαλόγου είναι η πειθώ, συνεπώς γεφυρώνει
αντιμαχόμενες απόψεις, αφού προϋποθέτει το σεβασμό και την
ανεκτικότητα των προβαλλόμενων αντιρρήσεων.

Στην εκπαιδευτική διαδικασία ο διάλογος μπορεί να αξιοποιηθεί
στο πλαίσιο ενός δημιουργικού σχολείου:
Παρουσίαση
μαθημάτων
με
ερωταπαντήσεις
που
προϋποθέτουν τη συμμετοχή των μαθητών στη διαδικασία,
ώστε να μην κυριαρχεί ο μονόλογος του δασκάλου.
- Ανάθεση εργασιών και ευρύτερων πρωτοβουλιών στους
μαθητές, όπως η παρουσίαση ενός μαθήματος ή της
επικαιρότητας μέσα από συλλογή άρθρων, για την ανάπτυξη της
κριτικής ικανότητας ως βασικής προϋπόθεσης του διαλόγου.
- Προώθηση συνεργασίας μαθητών από ετερόκλιτες ομάδες, ώστε
να παταχθούν φαινόμενα εμπάθειας και μισαλλοδοξίας.
- Οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, που θα περιλαμβάνουν
θεατρικές παραστάσεις, κινηματογραφικές προβολές, συναυλίες,
εκθέσεις βιβλίου και μορφών τέχνης.
- Επικοινωνία με μαθητές από άλλα σχολεία ή άλλες χώρες με τη
βοήθεια των ηλεκτρονικών μέσων και εκδρομές-επισκέψεις,
ακόμη και στο πλαίσιο ανταλλαγής μαθητών.
- Διοργάνωση ημερίδων, συνεδρίων στο αμφιθέατρο του σχολείου
ή στο πολιτιστικό κέντρο του δήμου, όπου θα διεξάγονται
πλουραλιστικές συζητήσεις με τη συμμετοχή πολλών μελών του
σχολείου.
- Συχνή σύγκληση μαθητικών συμβουλίων με τη συμμετοχή όλων
των μαθητών στα κοινά του σχολείου, ώστε να προετοιμαστούν
για τη συμμετοχή τους στα κοινά ως αυριανοί πολίτες.
Είναι απαραίτητο ο σύγχρονος άνθρωπος να συνειδητοποιήσει
την αναγκαιότητα του διαλόγου στην κοινωνική ζωή και την
παγκόσμια σκηνή. Μόνο αν διασφαλίσει την ορθή ένταξη και
λειτουργία του στην εκπαιδευτική διαδικασία θα αξιοποιήσει στο
έπακρο τη μορφωτική του σημασία για την ανάπτυξη του
πανανθρώπινου πολιτισμού.

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
Α1. Ο συντάκτης του κειμένου αναφέρεται στο χαρακτηριστικότερο
γνώρισμα του ανθρώπου, που είναι η αδυναμία πλήρωσης των
υλικών και πνευματικών του αναγκών. Ωστόσο, με τη
δημιουργία της τεχνολογικής και πνευματικής διάστασης του
πολιτισμού ο άνθρωπος τείνει να τελειοποιηθεί ως οντότητα.
Αναμφίβολα, τα πνευματικά δημιουργήματα του πολιτισμού
διασώζουν την εσωτερική ανθρώπινη υπόσταση από τη
ματαιοδοξία και την κενότητα, χωρίς αυτό να επιτυγχάνεται
επαρκώς. Από την άλλη, τα τεχνολογικά επιτεύγματα
διασφαλίζουν την άνοδο του βιοτικού επιπέδου του ανθρώπου,
κάτι που προϋποθέτει την παραγωγή και συνακόλουθη
απόκτηση υλικών μέσων. Η μονομερής επιδίωξη του σύγχρονου
ανθρώπου για πλουτισμό υπερκερά τις πραγματικές ανάγκες
του, γι’ αυτό και αλλοτριώνεται ηθικά, ψυχικά και πνευματικά.
Β1. Η καταναλωτική μανία του σύγχρονου ανθρώπου τον
αποπροσανατολίζει από ηθικές και πνευματικές αξίες και τον
καταρρακώνει ψυχικά. Πιο συγκεκριμένα, το άγχος για την
απόκτηση όλο και περισσότερων υλικών αγαθών οδηγεί στην
αδιαφορία για την πνευματική καλλιέργεια και απομακρύνει
από ιδεολογικές αναζητήσεις και υψηλά ιδανικά. Το άτομο
εγκλωβίζεται στη μονομερή επιδίωξη του πλουτισμού και του
επιφανειακού υλικού ευδαιμονισμού, γι’ αυτό δεν μπορεί να
καλλιεργήσει την κρίση, τον προβληματισμό και τη
δημιουργική του φαντασία, ώστε να απολαύσει την ωραιότητα
του πνεύματος. Μόνο η συνειδητοποίηση αυτού του
ελλείμματος μπορεί να στρέψει τον άνθρωπο σε μια ανώτερη
πνευματική και αισθητική καλλιέργεια που θα τον ανυψώσει
και ολοκληρώσει.

Β2. α) Παράδειγμα: «Οι θρησκευτικού τύπου πολιτισμοί, λ.χ.
ενδιαφέρονταν για το «είναι» του ανθρώπου», καθώς
δίνεται παράδειγμα πνευματικού πολιτισμού.
Αίτιο-αποτέλεσμα: «Όσο πιο πνευματικός είναι ο
πολιτισμός…έργο του πνευματικού πολιτισμού… παρέχουν
την τελείωση…», καθώς δίνονται τα αποτελέσματα του
πνευματικού πολιτισμού.
β) αντίθετα: αντίθεσης-εναντίωσης
γι’ αυτό: αιτίου-αποτελέσματος
διότι: αιτιολόγησης
περαιτέρω: προσθήκης
Β3. α) Η αναζήτηση της αγνοούμενης δεν είχε αίσια έκβαση.
Η διηνεκής επιτάχυνση του τεχνολογικού πολιτισμού
προξενεί προβλήματα στη φύση και τον άνθρωπο.
Η ιδεατή αναζήτηση της ευτυχίας αποτελεί μέριμνα κάθε
ανθρώπου.
Η απόκτηση της ελευθερίας κάθε λαού συνίσταται στους
αγώνες που απαιτούνται για τη διεκδίκησή της.
Η πνευματική ένδεια του σύγχρονου ανθρώπου οφείλεται
κυρίως στον υλιστικό τρόπο ζωής που αποστρέφεται
καθετί πνευματικό ή ηθικό.
β) διάβαση
βατός
αίτημα
απαιτητικός
εργασία
εργατικός
ανάταση
εκτενής
έλλειψη
ελλειπτικός
Β4. Η ενεργητική θα μετατραπεί σε παθητική σύνταξη.
«Πρόκειται για μια αίσθηση έλλειψης η οποία πότε νοείται ως
έλλειψη του «είναι» και πότε ως έλλειψη του «έχειν» του».
«Ωστόσο, από την πλησμονή των μέσων δεν εξασφαλίζεται
εντέλει η ύπαρξη ως ύπαρξη».

Γ1. Κριτήριο αξιολόγησης του σύγχρονου ανθρώπου το «έχειν».
Παράγοντες που ωθούν στην αλόγιστη επιδίωξη του «έχειν»:
Αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας, συνακόλουθη αύξηση
παραγωγής αγαθών.
Υλιστικό πλαίσιο ζωής ως γνώρισμα της εποχής.
Οικονομική πολιτική που επιδιώκει μεγιστοποίηση κέρδους.
Άνοδος βιοτικού επιπέδου, θεοποίηση χρήματος.
Ανεπάρκεια φορέων αγωγής, οικογένειας, σχολείου, ΜΜΕ. Πιο
συγκεκριμένα:
Η οικογένεια επιδιώκει πλουτισμό λόγω εσφαλμένης ιεράρχησης
αξιών.
Το τεχνοκρατικό σχολείο στοχεύει στην εξειδίκευση και
πνευματική μονομέρεια.
Τα ΜΜΕ προβάλλουν ως νοοτροπία την υπερκατανάλωση στο
πλαίσιο του ανταγωνισμού και της χειραγώγησης των πολιτών.
Η διαφήμιση με επιστημονικά ακατανίκητους προπαγανδιστικούς
μηχανισμούς προκαλεί πλασματικές ανάγκες.
Απουσία πνευματικών ανθρώπων, αφού αδυνατούν να
εμπνεύσουν για αναζήτηση πνευματικών, ηθικών αξιών και
ανθρωπιστικών ιδανικών.
Εφόδια εξισορρόπησης «έχειν» - «είναι»:
Συνειδητοποίηση της ψευδαίσθησης του υλικού ευδαιμονισμού.
Επαναπροσδιορισμός αξιών, επανιεράρχηση αναγκών.
Πνευματική καλλιέργεια, ανάπτυξη κρίσης, προβληματισμού για
ουσιαστικότερες αναζητήσεις.
Πνεύμα ολιγάρκειας, αυτάρκειας, επιδίωξη ευτυχίας μέσω του
αγώνα για ποιότητα ζωής πιο ανθρώπινης και ουσιαστικής. Αυτό
προϋποθέτει ορθό ρόλο των φορέων αγωγής:
Οικογένειας: μετάδοση ηθικών αξιών.
Σχολείου: ανάπτυξη κριτικής.
ΜΜΕ: περιστολή διαφημιστικής ασυδοσίας.
Πνευματικοί άνθρωποι: επισήμανση κινδύνων απ’ την ανισομερή
ανάπτυξη τεχνικού-πνευματικού πολιτισμού.

- Πολιτεία: η επιστημονικοτεχνική παραγωγή να συνοδεύεται από
πνευματική ανάπτυξη, περιορισμός αλόγιστης κατανάλωσης.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ∆΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
∆ΕΥΤΕΡΑ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Το συναίσθημα της τιμής αποτελεί ένα από τα κίνητρα
των ανθρωπίνων πράξεων και της ανθρώπινης συμπεριφοράς
γενικότερα, και ίσως το σπουδαιότερο, αφού η τιμή, η
υπόληψη, το φιλότιμο, η αξιοπρέπεια γίνονται η αιτία και
το κίνητρο που υπαγορεύει στον άνθρωπο το πρακτέον. Το
συναίσθημα αυτό της τιμής, είτε αφορά στο άτομο είτε στο
λαό, αποβαίνει ο ρυθμιστής της συμπεριφοράς του και το
βασικό αίτιο της τύχης του. Μάλιστα η υστεροφημία, σε ό,τι
αφορά στα ιδεώδη και στα ιδανικά, εξαρτάται από το βαθμό
λειτουργίας της υπόληψης και του φιλότιμου. Αυτήν την
αξιοπρέπεια πρόβαλαν ιδιαίτερα οι τραγικοί ποιητές, και
μάλιστα σε όλες τις εκφράσεις της, γιατί είχαν συλλάβει ότι
το συναίσθημα της τιμής, μόνο όταν κινείται στο μέτρο,
αποφέρει θετικά αποτελέσματα· αντίθετα, όταν παρουσιάζεται ως
παρέκκλιση ―και παρέκκλιση είναι ο εγωισμός, η έπαρση, η
οίηση― οδηγεί κατευθείαν τον φορέα του στην ύβρη, με όλες
τις αναπόφευκτες συνέπειες.
Η τραγική ποίηση εστιάζει τη δράση των προσώπων της
στο συναίσθημα της τιμής, στο οποίο και αποδίδει
ανεξέλεγκτη δύναμη, δεδομένου ότι αυτό, ανάλογα προς τη
φύση του πρωταγωνιστή, μετεξελίσσεται και παρουσιάζεται
με διάφορες μορφές, αλλά πάντα ως επιταγή εκπλήρωσης
υψηλού χρέους· έτσι και οι τρεις τραγικοί ποιητές στάθηκαν
στη θέση ότι η μεγαλοσύνη του ανθρώπου είναι
συνυφασμένη με την υπέρβαση της μοίρας του και ότι στο
δρόμο της σύγκρουσής του με το αδυσώπητο πεπρωμένο ο
άνθρωπος, έστω και αν απολέσει τα πάντα, εκτός από ένα,
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

την ανθρώπινη αξιοπρέπειά του, μπορεί να καταξιωθεί στη
συνείδησή του και στην κοινωνία.
Ο πρωταγωνιστής στην τραγωδία, με τον αγώνα, που του
υποβάλλει η αξιοπρέπεια, δείχνει το βαθμό της ελευθερίας
του και ταυτόχρονα στέλνει το μήνυμα στον άνθρωπο, έξω
από χρόνο και τόπο, ότι στον τραγικό κόσμο μια μόνο
δυνατότητα έχει ο ήρωας... Να γίνει παρανάλωμα της
φλόγας του. Τι δικαίωση μπορεί να υπάρχει σε αυτό; H
αξιοπρέπεια. Αν από τη ζωή των προσώπων της δραματικής
ποίησης απουσίαζε το συναίσθημα της τιμής, είναι βέβαιο
ότι θα έλειπε από αυτά η μεγαλοπρέπεια, που τα διακρίνει
και τα χαρακτηρίζει.
Το συναίσθημα της τιμής, όπως παρουσιάζεται στην
τραγική ποίηση, στη σύγχρονη εποχή εξετάζεται ως
αυτοσυναίσθημα και από τους ειδικούς προσμετράται η
παιδευτική του διάσταση. Οι αναφορές και οι εργασίες, που
έχουν γίνει σχετικά με την αξία του αυτοσυναισθήματος,
συγκλίνουν στη θέση ότι αυτό αποτελεί μέτρο κρίσης της
προόδου και της επίδοσης του μαθητή. Πολλοί ψυχολόγοι,
παιδαγωγοί, κοινωνιολόγοι και άλλοι ειδικοί τονίζουν τη
σπουδαιότητά του και επισημαίνουν ότι αποτελεί μια
σημαντική προϋπόθεση για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας
και της συμπεριφοράς του ατόμου.
Το ενδιαφέρον για το συναίσθημα της τιμής δε
δημιουργήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Ο άνθρωπος, από
τότε που άρχισε η ιστορία, αναγνώρισε τη μη σωματική
διάσταση της ύπαρξής του και επεδίωξε να κατανοήσει τις
αιτίες της συμπεριφοράς του. Οι θέσεις των σύγχρονων
επιστημόνων δικαιώνουν τους τραγικούς που κατέστησαν
την τιμή μοχλό κύριο που ρυθμίζει τη συμπεριφορά του
ανθρώπου και σηματοδοτεί την απόφαση για τις μεγάλες
πράξεις. Ιδιαίτερα στη σχολική επίδοση η αυτοαντίληψη
παίζει καθοριστικό ρόλο, δεδομένου ότι, όταν ο νέος
διατίθεται θετικά απέναντι στον εαυτό του, είναι φυσικό να
έχει καλή διάθεση για έπαινο και αναγνώριση μέσω της
επιτυχίας και της επίδοσης γενικότερα.
∆ημ. Ιω. Κουκουλομμάτης, Το συναίσθημα της τιμής στην τραγική
ποίηση και η παιδευτική του διάσταση, Αθήνα 1993- (∆ιασκευή).
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

Α 1 . Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25
Β 1 . Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 100 − 120 λέξεων την
πρόταση:
«...το συναίσθημα της τιμής, μόνο όταν κινείται στο
μέτρο,
αποφέρει
θετικά
αποτελέσματα»
(1 η
παράγραφος).
Μονάδες 10
Β 2 . α) Να εντοπίσετε τα δομικά στοιχεία της πρώτης
παραγράφου:
Το
συναίσθημα
της
τιμής...
αναπόφευκτες
συνέπειες (μονάδες 3).
β) Να
βρείτε
δύο
τρόπους
με
τους
οποίους
αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος και να
τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο
κείμενο (μονάδες 4).
Μονάδες 7
Β 3 . α) Να δικαιολογήσετε τη χρήση των παρακάτω
διαρθρωτικών λέξεων, που υπογραμμίζονται στο
κείμενο: και μάλιστα (1 η παράγραφος), Αν (3 η
παράγραφος), όπως (4 η παράγραφος), Ιδιαίτερα (5 η
παράγραφος) (μονάδες 4).
β) Να αιτιολογήσετε τη χρήση των σημείων στίξης στις
φράσεις που ακολουθούν:
την άνω τελεία στη φράση «αποφέρει θετικά
αποτελέσματα·» (1 η παράγραφος)
τις δύο παύλες στη φράση «―και παρέκκλιση είναι
ο εγωισμός, η έπαρση, η οίηση―» (1 η παράγραφος)
τα αποσιωπητικά στη φράση «ότι στον τραγικό
κόσμο μια μόνο δυνατότητα έχει ο ήρωας...» (3 η
παράγραφος)
το ερωτηματικό στη φράση «Τι δικαίωση μπορεί να
υπάρχει σε αυτό;» (3 η παράγραφος) (μονάδες 4).
Μονάδες 8
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

Β 4 . α) Να χρησιμοποιήσετε καθεμιά από τις παρακάτω
λέξεις σε αντίστοιχες προτάσεις, ώστε να φαίνεται η
σημασία της:
αποβαίνει, έπαρση, αναπόφευκτες, αδυσώπητο,
ταυτόχρονα (μονάδες 5).
β) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις
παραπάνω λέξεις (μονάδες 5).
Μονάδες 10
Γ 1 . Σε ένα άρθρο για την εφημερίδα του σχολείου σας να
αναπτύξετε με επιχειρήματα για ποιους λόγους αξίζει
να καλλιεργείται στους νέους το συναίσθημα της τιμής
και πώς η επαφή των νέων με την τραγική ποίηση
μπορεί να ενισχύσει το συναίσθημα αυτό (500−600
λέξεις).
Μονάδες 40

1.
2.

3.
4.
5.
6.
7.

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο
στυλό ανεξίτηλης μελάνης.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 18.00.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΑΠΟ 4 ΣΕΛΙ∆ΕΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑ∆ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ & ∆΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ
∆ΕΥΤΕΡΑ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Α1. Περίληψη
O συγγραφέας πραγματεύεται το συναίσθημα της τιμής ως
άξονα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, όπως μάλιστα προβάλλεται και
στην τραγική ποίηση. Αναφέρει ότι αποτελεί γνώμονα
του αξιόπρακτου, γεγονός που οι τραγικοί ποιητές υπογράμμισαν με
την επισήμανση ότι εκτός του μέτρου, οδηγεί σε αλαζονεία με τις
αντίστοιχες επιπτώσεις. Στην τραγική ποίηση, η τιμή
αποτελεί ύψιστο καθήκον και συνδέεται με το μεγαλείο της
ανθρώπινης ύπαρξης που νικά την ειμαρμένη. Ο τραγικός ήρωας,
αγωνίζεται για την εσωτερική του ελευθερία, οδηγούμενος έτσι στη
μεγαλοσύνη. Σήμερα, ειδικοί και μελετητές συμφωνούν ότι η τιμή
είναι ένα αυτοσυναίσθημα που καθορίζει την ανθρώπινη
προσωπικότητα καθώς έχει παιδευτική διάσταση και σχετίζεται με την
μαθητική απόδοση. Επιλογικά, επισημαίνεται ότι ο άνθρωπος ανέκαθεν
συναισθανόταν την πνευματική του οντότητα, επιβεβαιώνοντας τη
θέση των μεγάλων τραγικών για την τιμή ως κίνητρο των ανθρώπινων
ενεργειών και το συσχετισμό της με τη σχολική απόδοση, καθώς όταν
ο νέος έχει επίγνωση της τιμής, επιτυγχάνει.
Β1. Το συναίσθημα της τιμής και της αξιοπρέπειας αποτελεί σημαντικό
παράγοντα διαμόρφωσης της προσωπικότητας και συμπεριφοράς
του ατόμου. Προϋπόθεση όμως είναι η τήρηση του μέτρου μέσω
του οποίου αποφεύγεται η αλαζονεία και οι επιπτώσεις της. Κατ’
αυτόν τον τρόπο, το άτομο απολαμβάνει τα θετικά αποτελέσματα
της «μεσότητας» τα οποία του εξασφαλίζουν πνευματική
ισορροπία, αυτοεκτίμηση και κοινωνική καταξίωση. Πιο
συγκεκριμένα, κατοχυρώνει την ηθική του ελευθερία, εξασφαλίζει
την υστεροφημία του, αισθάνεται ηθική ικανοποίηση και αποκτά
κίνητρα για λήψη σημαντικών αποφάσεων και πραγμάτωση
σπουδαίων έργων. Κατά συνέπεια , η μετριοφροσύνη αποτελεί
ύψιστη ηθική αξία και γνώμονα για κάθε μορφή δράσης.

Β2. α. Θεματική περίοδος : Το συναίσθημα … πρακτέον.
Λεπτομέρειες - σχόλια : Το συναίσθημα αυτό … συνέπειες.
Κατακλείδα δεν υπάρχει.
β. Αιτιολόγηση («αφού η τιμή … γίνονται η αιτία.»)
Αίτιο-αποτέλεσμα («… όταν παρουσιάζεται ως παρέκκλιση …
οδηγεί κατευθείαν … συνέπειες.»)
Β3. α. και μάλιστα : έμφαση
αν : υπόθεση
όπως : αναφορά
ιδιαίτερα : έμφαση
β. • έμφαση στην αντίθεση θετικών – αρνητικών αποτελεσμάτων
συναισθήματος της τιμής.
• επεξήγηση στην έννοια «παρέκκλιση»
• επεξήγηση, έμφαση
• διαλογικός – επικοινωνιακός τόνος – παραστατικότητα
Β4. α. • Η αμέλεια σε αρκετές περιπτώσεις αποβαίνει μοιραία.
• Η έπαρσή του τον καθιστά αντιπαθή στον κοινωνικό του
περίγυρο.
• Τα περιβαλλοντικά προβλήματα προκαλούν αναπόφευκτες
επιπτώσεις στον άνθρωπο.
• Ο δικαστής ήταν αδυσώπητος, αφού δεν έλαβε υπ’ όψη του
κανένα ελαφρυντικό για το δράστη.
• Οι αρχαίοι Έλληνες υποστήριζαν ότι το σώμα και το πνεύμα
πρέπει να ασκούνται ταυτόχρονα.
β. • αποβαίνει : καταλήγει
• έπαρση : υπεροψία
• αναπόφευκτες : αναπότρεπτες
• αδυσώπητο : αμείλικτο
• ταυτόχρονα : συγχρόνως

Γ1. «Η τιμή τιμή δεν έχει …»
α : Το αίσθημα της τιμής :
• αποτελεί βασική ηθική αξία
• είναι κριτήριο για το «πρακτέον» ή το «αποφευκτέον»
• θεωρείται βασικός παράγοντας διαμόρφωσης της
προσωπικότητας - συμπεριφοράς.
• εξασφαλίζει την υστεροφημία και την κοινωνική αποδοχή.
• συντελεί στην ομαλή κοινωνικοποίηση του ατόμου.
• βοηθά στην επαγγελματική του καταξίωση.
• διαμορφώνει σχέσεις εμπιστοσύνης στο πλαίσιο των
διαπροσωπικών σχέσεων.
• συντελεί στη θετική αξιολόγηση του νέου σε όλες τις
εκφάνσεις της ζωής του.
• προσφέρει στους νέους ηθική ικανοποίηση και αποτελεί
εφαλτήριο για ανθρωπιστική δράση.
• συμβάλλει στην ηθική αυτοπραγμάτωση των νέων.
β : Η επαφή των νέων με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και
ειδικότερα με τους μεγάλους τραγικούς ποιητές καλλιεργείται
μέσω της ανθρωπιστικής παιδείας και της ενασχόλησής τους με
σχετικές πολιτιστικές δραστηριότητες.
Η τραγική ποίηση ενισχύει το συναίσθημα της τιμής και της
αξιοπρέπειας :
• οι πρωταγωνιστές των έργων εμφορούνται από πανανθρώπινες
αξίες και ιδανικά τα οποία μεταλαμπαδεύονται στους νέους
• ηθικό μήνυμα της τραγικής ποίησης αποτελεί ότι το
συναίσθημα της τιμής δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέτρο
• το υψηλότερο ατομικό ηθικό χρέος είναι η διαφύλαξη της
ηθικής ελευθερίας
• η μεγαλοπρέπεια των ηρώων της τραγικής ποίησης συνίσταται
στην αυτοθυσία τους στο βωμό της διατήρησης της ηθικής
τους ακεραιότητας
• στην τραγική ποίηση το συναίσθημα της τιμής και της
αξιοπρέπειας αποτελεί προϋπόθεση για την υλοποίηση
σημαντικών έργων
• η διδασκαλία της τραγικής ποίησης συντελεί στην ενίσχυση
του αισθήματος της αυτοεκτίμησης των νέων

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2005
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Όσο προχωρεί ο άνθρωπος στην ηλικία και αποκτά
μεγαλύτερη πείρα της ζωής, τόσο τείνει να παραδεχτεί (άλλο
θέμα, αν τελικά το καταφέρνει) ότι πρέπει να περιορίζει τις
αξιώσεις του και να μη περιμένει από τούτο τον κόσμο
περισσότερα από όσα είναι δυνατόν να του παραχωρηθούν.
Σ’ αυτή τη δυσάρεστη αλλά σώφρονα παραδοχή έχουν από
την ανώνυμη και την επώνυμη θυμοσοφία 1 δοθεί πολλές
αποφθεγματικές διατυπώσεις που χάρη στη λακωνικότητά
τους μένουν στη μνήμη και εύκολα περνούν από στόμα σε
στόμα − απόδειξη ότι εκφράζουν ένα πολύτιμο θησαύρισμα
της ανθρώπινης συνείδησης:
«Βέλτιον το μη χείρον» 2
«Το καλύτερο είναι εχθρός του καλού»
«Στέργε 3 τα παρόντα»
«Μηδέν άγαν» 4 κτλ. κτλ.
Μέσα στις αδυναμίες του ανθρώπου είναι, φαίνεται, και
αυτό το ασυγκράτητο, το ακαταμάχητο «πλέον έχειν» που
δεν τον αφήνει να ικανοποιηθεί ποτέ με ό,τι αξιώθηκε να
αποκτήσει, αλλά διαρκώς τον σπρώχνει να κερδίσει
περισσότερα, να βολευτεί καλύτερα, να πάει παραπάνω από
κει που βρίσκεται, είτε για την οικονομική ευμάρεια και την
κοινωνική προβολή πρόκειται, είτε για την επαγγελματική
σταδιοδρομία και την πολιτική δύναμη. Σε βαθμό που
γίνεται στο τέλος αξιοδάκρυτα δυστυχής. ∆εν χαίρεται αυτό
που του δόθηκε ως αμοιβή του μόχθου του ή ως δωρεά μιας
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

καλής σύμπτωσης. Ζητάει κι άλλο. Έπειτα κι άλλο. Και πάλι
άλλο... χωρίς σταματημό, χωρίς να πει επιτέλους «φτάνει»!
[...]
∆εν καταδικάζουμε, δεν είναι νοητό να καταδικάσει
κανείς τη φιλότιμη προσπάθεια του ανθρώπου να βελτιώσει
τους όρους της ζωής του, της ατομικής και της συλλογικής.
Προσπάθεια που απαιτεί θάρρος, μόχθο, θυσίες. Η παραίτηση απ’
αυτό τον ευγενικό αγώνα, είτε σε αδιαφορία και οκνηρία οφείλεται
είτε στην επιδίωξη εύκολων ικανοποιήσεων, είναι πάντοτε τεκμήριο
ζωτικής ανεπάρκειας ή ηθικής αβελτηρίας5.
Αλλά το θέμα μας δεν είναι αυτό⋅ εμείς υπογραμμίσαμε τη
φθορά −φθορά σωματική και ψυχική− που φέρνει η ανυπομονησία,
το λαχάνιασμα, ο «πανικός προς τα εμπρός», προς την
ολοένα μεγαλύτερη και πιο εντυπωσιακή ανάδειξη, από
ακόρεστη φιλοδοξία, πλεονεξία, αλαζονία. Και τούτο για
δύο λόγους. Επειδή ένας τέτοιος χαρακτήρας πρώτα μπορεί,
από το πάθος του παρασυρμένος, να κάνει είδωλό του την
«επιτυχία για την επιτυχία», οπότε θα βρεθεί πολύ κοντά σ’
έναν άλλο στόχο: στην «επιτυχία με όλα τα μέσα», θεμιτά
και αθέμιτα, χωρίς διάκριση και ηθικούς ενδοιασμούς. Και
δεύτερο κινδυνεύει, μέσα στη δίψα του θριάμβου «υπό
οποιουσδήποτε όρους», να γίνει παρανάλωμα 6 εκείνης της
ακαταγώνιστης υπεροψίας, που οι Αρχαίοι την ονόμαζαν
«ύβριν» και τη θεωρούσαν το πιο ολέθριο, το θανάσιμο
αμάρτημα του ανθρώπου. Και στις δύο περιπτώσεις ο
πλεονέκτης και αλαζών γίνεται ο ίδιος αίτιος της δυστυχίας
του.
Και αν ακόμα, χάρη στους (ηθικά) λοξούς δρόμους που
παίρνει για την ανάβασή του, κατορθώνει να κατακτά τη
μια κορυφαία θέση ύστερ’ από την άλλη, δεν πρόκειται ποτέ
να γνωρίσει την ευτυχία, γιατί ο ανέντιμος θρίαμβος δεν
αφήνει τη συνείδηση ήσυχη να τον χαρεί. (Όλους μπορούμε
να γελάσουμε και να αποσπάσουμε την επιδοκιμασία τους,
όχι τη συνείδησή μας.)
Έπειτα, ας μην ξεχνούμε ότι ο άνθρωπος που δεν βλέπει
ή δεν θέλει να αναγνωρίσει τα όριά του και να παραδεχτεί
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

το «μη περαιτέρω», χάνει τον αυτοέλεγχο και από στιγμή σε
στιγμή κινδυνεύει να παραπατήσει και να τσακιστεί. Οι
τραγικοί ήρωες, που έχει πλάσει το θέατρο του πολιτισμού
μας, αυτό το μοιραίο λάθος πλήρωσαν ακριβά. Έχασαν την
επίγνωση των ορίων τους, των ανθρώπινων ορίων. ∆εν κατάλαβαν
ότι κάποια βαθιά χαραγμένη γραμμή σημαδεύει ένα ανυπέρβλητο
σύνορο. Την αγνόησαν ή την περιφρόνησαν, και οι δείλαιοι7
πήδησαν την τάφρο. Τους είχε τυφλώσει το πάθος της δύναμης,
του πλούτου, της δόξας. Όταν αντιλήφθηκαν τη μωρία τους,
ήταν αργά: η ευτυχία είχε γλυστρήσει μέσ’ από τα χέρια
τους, η ζωή με τις χαρές της είχε φύγει ανεπιστρεπτί...
(Ε. Π. Παπανούτσος, Οι δρόμοι της ζωής. ∆οκίμια,
Εκδ. Νόηση, Αθήνα 2003, σελ. 235-236, 238-239)
_________________
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Α.

Η πρακτική φιλοσοφία, η φιλοσοφία της καθημερινότητας.
Είναι καλύτερο αυτό που δεν είναι χειρότερο.
Να δέχεσαι, να αρκείσαι.
Τίποτε καθ’ υπερβολήν.
Ανεπάρκεια, διανοητική νωθρότητα, ανοησία, αμυαλιά.
Αυτό που καταστρέφεται, που καίγεται.
Ταλαίπωροι, άθλιοι, ελεεινοί.
Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε 80-100 λέξεις το περιεχόμενο του
ακόλουθου αποσπάσματος του κειμένου: «(Όλους
μπορούμε να γελάσουμε και να αποσπάσουμε την
επιδοκιμασία τους, όχι τη συνείδησή μας.)»
Μονάδες 10
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Β2. Με ποια συλλογιστική πορεία (παραγωγική-επαγωγική)
αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος του κειμένου; (Όσο
προχωρεί ... «Μηδέν άγαν» κτλ. κτλ.). Να δικαιολογήσετε την
απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β3. Να σχηματίσετε πρόταση με καθεμιά από τις ακόλουθες
λέξεις του κειμένου: σώφρονα, ευμάρεια, οκνηρία,
ακόρεστη, επίγνωση.
Μονάδες 5
Β4. διατυπώσεις, παραίτηση, υπεροψία, περιφρόνησαν,
αντιλήφθηκαν: Από το δεύτερο συνθετικό των πιο
πάνω λέξεων να σχηματίσετε μια νέα σύνθετη λέξη.
Μονάδες 5
Γ.

Ως εκπρόσωπος του δεκαπενταμελούς συμβουλίου του
σχολείου σας έχετε αναλάβει να παρουσιάσετε σε
εκδήλωση του πολιτιστικού συλλόγου της περιοχής σας
τις απόψεις σας ως προς τη σχέση της ανθρώπινης πλεονεξίας με
τον υλικό ευδαιμονισμό και να προτείνετε τρόπους για την
αντιμετώπιση του φαινομένου. Η ομιλία σας δεν πρέπει να
ξεπερνά τα 10΄ (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Ο∆ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ
1. Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά
(ημερομηνία, εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε
τα θέματα στο τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο επάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν
επιτρέπεται να γράψετε καμιά άλλη σημείωση.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το
τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
4. Κάθε απάντηση επιστημονικά τεκμηριωμένη είναι
αποδεκτή.
5. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης : μετά την 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΕΤΑΡΤΗ 2 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

ΚΕΙΜΕΝΟ
Ενόψει της νέας χιλιετίας, το ανθρώπινο γένος είναι
υποχρεωµένο να σχεδιάσει ένα νέο εκπαιδευτικό σύστηµα
και να διαµορφώσει τους όρους ενός νέου πολιτισµού. Και
είναι υποχρεωµένο να το πράξει τούτο -επιτρέψτε µου να
επισηµάνω- όχι γιατί το εκπαιδευτικό σύστηµα και ο
πολιτισµός του παρελθόντος απέτυχαν, αλλά διότι άλλαξε η
κοινωνία. Τίποτε από όσα ο άνθρωπος µπορεί να σκεφθεί
και να δηµιουργήσει -αν πρόκειται να καταστεί βιώσιµο- δεν
είναι δυνατό να υπάρξει ερήµην της κοινωνίας. Αλλάζουν οι
κοινωνικές συνθήκες; Αλλάζουν, επίσης, οι ιδέες, οι
πεποιθήσεις, οι µορφές της τέχνης, οι επιστηµονικές
αντιλήψεις και ούτω καθεξής.
Σήµερα η συζήτηση για την κοινωνική αλλαγή
επικεντρώνεται στο αίτηµα για συνεργασία και συνύπαρξη
των λαών, στην προσπάθεια να οδηγηθούµε από ένα πλήθος
µικρών και µεγάλων κοινωνικών συνόλων σε µια ενιαία
κοινότητα ανθρώπων. Το πιο απτό και προχωρηµένο δείγµα
δηµιουργίας στην εποχή µας µιας ευρύτερης από τον
παραδοσιακό τύπο κράτους κοινωνίας είναι ασφαλώς η
Ευρωπαϊκή Ένωση. Το εγχείρηµα, βέβαια, δεν είναι νέο στην
ιστορία. Τηρουµένων των αναλογιών, τόσο κατά το απώτερο
όσο και κατά το πρόσφατο παρελθόν, επιχειρήθηκε να
δηµιουργηθούν µεγάλοι κοινωνικοί σχηµατισµοί. Έτσι, τον
4ο αιώνα π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος κατόρθωσε να
συνενώσει πολλές κοινωνίες ανθρώπων σε ένα ενιαίο
κράτος, ενώ µόλις τον περασµένο αιώνα δηµιουργήθηκαν οι
συνασπισµοί
της
Σοβιετικής
Ένωσης
και
της
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Γιουγκοσλαβίας. Η µοίρα όλων αυτών των προσπαθειών
ήταν κοινή: κάποια στιγµή να διαλυθούν εις τα εξ ων
συνετέθησαν.
Εκείνο, ωστόσο, που χαρακτηρίζει την προσπάθεια
δηµιουργίας µιας ενιαίας κοινότητας ανθρώπων στην εποχή
µας -και µπορεί να δικαιολογήσει την αισιόδοξη πεποίθηση
ότι η συνένωση των ανθρώπων που οικοδοµείται σήµερα δεν
θα έχει την ίδια τύχη µε τους κοινωνικούς συνασπισµούς του
παρελθόντος- είναι ο τρόπος µε τον οποίο συντελείται αυτή.
Εν αντιθέσει προς το βίαιο, επαναστατικό και κατασταλτικό
τρόπο, µε τον οποίο επιχειρήθηκε κατά το παρελθόν η
διαµόρφωση της νέας µορφής της κοινωνίας, σήµερα αυτή
επιδιώκεται µε συναινετικές διαδικασίες. Η συγκρότηση και
η λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ορισµένως, έχουν
οικοδοµηθεί -και συνεχίζουν να οριοθετούνται- µέσα από
συνεννοήσεις, διαπραγµατεύσεις και κοινές αποφάσεις.
Όσο, όµως, και αν δικαιούται να αισιοδοξεί κανείς ότι
µε τον ειρηνικό και συναινετικό αυτόν τρόπο η Ευρώπη
οδηγείται σταθερά σε µια ενιαία κοινότητα πολιτών, δεν
µπορεί παρά να τρέφει κάποια ανησυχία για το είδος της
κοινωνίας που θα διαµορφωθεί και, ειδικότερα, για την
πνευµατική υφή της. Προσωπικά προβλέπω αφενός µεν ότι η
σχεδιαζόµενη µορφή εκπαίδευσης, όσο και αν τυπικά θα
καλύπτει ολόκληρη την κοινωνία της Ενωµένης Ευρώπης,
στην πραγµατικότητα θα αναδείξει µεγάλες ανισότητες,
αφετέρου δε ότι ο ευρωπαϊκός πολιτισµός θα οδηγηθεί σε
µια προοδευτική άµβλυνση, που ενέχει τον κίνδυνο του
εκφυλισµού τελικώς.
Είναι λογικό, συγκεκριµένα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, στην
προοπτική µιας ενιαίας κοινωνίας πολιτών, να αναζητεί τη
θέσπιση ενός κοινού τύπου εκπαίδευσης, όπως ως τώρα σε
µια εθνική κρατική οντότητα, στην Ελλάδα λόγου χάρη,
ισχύει το αυτό εκπαιδευτικό σύστηµα σε όλη την επικράτειά
της · δεν υφίστανται άλλοι νόµοι για την εκπαίδευση των
πολιτών των Αθηνών, άλλοι νόµοι για την εκπαίδευση των

ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

πολιτών της Θεσσαλονίκης, άλλοι για την εκπαίδευση των
πολιτών της Κρήτης και ούτω καθεξής.
Θεοδόσης Πελεγρίνης,
«Ασκήσεις Φιλοσοφίας για τη ζωή και την τέχνη»,
εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, (∆ιασκευή)

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας µια περίληψη του
κειµένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε µε 70-80 λέξεις το νόηµα του παρακάτω
αποσπάσµατος του κειµένου: «Όσο όµως και αν
δικαιούται ... για την πνευµατική υφή της».
Μονάδες 10
Β2. Να προσδιορίσετε το είδος του συλλογισµού που
χρησιµοποιεί ο συγγραφέας στην πρώτη παράγραφο του
κειµένου και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β3. Να γράψετε ένα συνώνυµο για καθεµιά από τις
παρακάτω λέξεις του κειµένου: απτό, εγχείρηµα,
συνασπισµός, συντελείται, ενέχει.
Μονάδες 5
Β4. Να εντοπίσετε δύο σηµεία του κειµένου στα οποία ο
συγγραφέας κάνει µεταφορική χρήση της γλώσσας.
Μονάδες 5
Γ. Το επόµενο φύλλο της εφηµερίδας του σχολείου σας είναι
αφιερωµένο σε κάποιο εκπαιδευτικό πρόγραµµα της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συµµετέχοντας στο πρόγραµµα
αυτό να γράψετε ένα άρθρο σχετικά µε τους σκοπούς και
τις αξίες εκείνης της εκπαίδευσης που θα βοηθήσει τους
νέους ανθρώπους να ενταχθούν συνειδητά στην
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

κοινότητα των Ευρωπαϊκών λαών και να συµβάλουν
στην ενίσχυση της ενότητάς της (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50

Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζόµενους)
1. Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά (ηµεροµηνία,
εξεταζόµενο µάθηµα). Τα θέµατα

να µην τα αντιγράψετε στο

τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως µόλις σας παραδοθούν. Καµιά άλλη
σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο και
τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
4. Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
5. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: µετά τη 10η πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΙΟΥNΙΟΥ 2004
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΚΕΙΜΕΝΟ
ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Ένα σηµαντικό πρόβληµα που αντιµετωπίζει ο
σηµερινός κόσµος είναι το πρόβληµα του παρελθόντος. Τι θα
γίνει; Θα συνεχίσει τον καθιερωµένο διάλογο του εκάστοτε
παρόντος µε το παρελθόν, θα αναγνωρίσει πως αυτό το
παρελθόν περικλείει και εκφράζει εύγλωττα µιαν αξία
απολύτως έγκυρη και αναγκαία για τη σηµερινή
πραγµατικότητα ή θα το απορρίψει;
Φαίνεται πως η εποχή µας προτιµά να απορρίψει το
παρελθόν. Κάθε µέρα που περνάει, η φωνή του παρελθόντος
εξασθενεί, αποµακρύνεται για τους περισσότερους από εµάς
που επιδιώκουµε να ζήσουµε την εποχή µας και σπάνια
σκεφτόµαστε να πάµε αντίθετα στο ρεύµα... Κάθε µέρα που
περνάει, το παρελθόν ως Ιστορία, ως Τέχνη, ως στοχασµός,
ως αποκάλυψη του µυστηρίου µέσα µας και γύρω µας δεν
µας λέει τίποτε. Επισκεπτόµαστε ένα µουσείο και φεύγουµε
από εκεί ασυγκίνητοι. Τριγυρνούµε σε µια πολιτεία που το
παρελθόν την έχει ανυψώσει σε µνηµείο κάλλους και
Ιστορίας, και δε µένει ξύπνια µέσα µας παρά µια
κοντόφθαλµη και δυσκίνητη περιέργεια ή, το χειρότερο, µια
καταγέλαστη
µαταιοδοξία
πως
βρισκόµαστε,
πως
γνωρίζουµε, πως σκεφτήκαµε τη φηµισµένη αυτή πολιτεία.
Αλλά βαθύτερα, αυτή η πολιτεία για µας δεν έχει φωνή, δεν
έχει φυσιογνωµία, δεν µας φέρνει κανένα µήνυµα. Το
παρελθόν της αποµένει για τον εσωτερικό µας κόσµο βουβό.
Αποφασίζουµε να διαβάσουµε ένα παλιό βιβλίο και το
εγκαταλείπουµε µετά από ανάγνωση κάµποσων σελίδων. ∆εν
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

µας λέει τίποτε. Με λίγα λόγια, ο κόσµος που ζούµε έχει
χάσει και τη γεύση του παρελθόντος και την προθυµία ή την
υποµονή που χρειάζεται για να το κατακτήσει.
Απορρίπτεται, λοιπόν, το παρελθόν ως πείρα, ως
απαραίτητη για την ολοκλήρωση της τρέχουσας ζωής
µαθητεία σ’ αυτή την πείρα, απορρίπτεται ως αξία σταθερή,
πολυδύναµη και ανεπανάληπτη για την κρίση της µοίρας του
σηµερινού
ανθρώπου;
Φαίνεται
πως
ουσιαστικά
απορρίπτεται.
Η γενιά που ανεβαίνει τώρα στο προσκήνιο είναι µια
γενιά
αγέρωχη,
άκαµπτη,
µια
γενιά
κυριολεκτικά
ριζοσπαστική. Η στάση που παίρνει αντίκρυ στην Ιστορία,
στην Τέχνη και γενικότερα αντίκρυ στο παρελθόν είναι
αρνητική.
Μια
τέτοια
στάση,
όµως,
οδηγεί
σε
οπισθοδρόµηση.
Θεσµοί που δοκιµάστηκαν στο παρελθόν επί αιώνες,
που καθιερώθηκαν µε αίµα πολύ, έχουν πια διαβρωθεί. Η
οικογένεια, που ήταν η ζεστή φωλιά όπου πλάθονταν κι
οπλίζονταν ο άνθρωπος, κάθε µέρα γίνεται και πιο σκιώδης.
Ο τρόπος ζωής που είχε το παρελθόν κληροδοτήσει από
γενιά σε γενιά – τιµιότητα, ντροπή, αξιοπρέπεια και
κοινωνική συνεργασία – κινδυνεύει και αναιρείται
καθηµερινά από την πρακτική της εποχής µας. Το παρελθόν,
ως αυθεντία, ως πηγή κανόνων βίου, υποφέρει από δεινή
αµφισβήτηση.
Τι συµβαίνει λοιπόν; Οι αποκρίσεις που ερµηνεύουν το
τροµερό αυτό φαινόµενο είναι ποικίλες. Άλλοι µάς λένε πως
αρνούµενοι το παρελθόν µας πραγµατοποιούµε την αξία της
ελευθερίας. Και λησµονούν πως η ελευθερία έχει κανόνες
που σήµερα έχουν καταργηθεί. Μας λένε ακόµη πως το
παρελθόν αυτό ήταν κίβδηλο και πως πρέπει κάποτε, σε
µιαν εποχή επαναστατική όπως η δική µας εποχή, να
ανανεωθεί η ζωή αναβαπτιζόµενη σε
αυτό που είναι
αλήθεια. Πώς συµβαίνει, όµως, να θεωρείται σήµερα ως
αληθινό ό,τι είναι βλάσφηµο για τον άνθρωπο, αγενές,
απρεπές, ανήθικο και βάρβαρο; Η καλοσύνη, λοιπόν, και η
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

εντιµότητα δεν δικαιούνται να συµπαρακαθήσουν στην
τράπεζα της αλήθειας, και µάλιστα επικεφαλής;
Υπάρχει και µια άλλη ερµηνεία: Πάµε προς τη
δηµιουργία ενός νέου τύπου ζωής. Η απόκριση έχει µιαν
εγωιστική αφέλεια µοναδική. Η Ιστορία ως τώρα γνώρισε
πολλούς τρόπους ζωής – αλλιώς ζούσε ο αρχαίος Έλληνας
λ.χ., αλλιώς ο Βυζαντινός, αλλιώς ο Ευρωπαίος του
Μεσαίωνα, αλλιώς ο προπολεµικός άνθρωπος.
Αλλά όλοι αυτοί οι νέοι τρόποι – εκδοχές της ζωής, δεν
αρνούνταν το παρελθόν. Απλούστατα, ασκούσαν το
πρωταρχικό ανθρώπινο χρέος να κρίνουν αυτό το παρελθόν
και να τοποθετούνται υπεύθυνα και δηµιουργικά αντίκρυ
του.
Σήµερα, αντίθετα, ζούµε σ’ εποχή άκριτης απόρριψης
των πάντων. Με τι προζύµι θα πλαστεί η νέα αυτή, η
πολυθρύλητη ζωή;
Τα πράγµατα γίνονται κυριολεκτικά δραµατικά για
έθνη που διαθέτουν παρελθόν χιλιετηρίδων, όπως είναι το
δικό µας έθνος. Εδώ και η ευθύνη, εθνική και προσωπική,
και η δοκιµασία και το χρέος είναι πιο βαριά, πιο επίµονα.
Τι θα κάνει, πώς θα σταθεί υπεύθυνα το δικό µας έθνος
αντίκρυ στο παρελθόν του; Ιδού ένα ερώτηµα που πρέπει
σοβαρά κι επίµονα να µας βασανίσει. Τι θα κάνει µ’ αυτό το
απροσµέτρητο βάρος της Ιστορίας του; Πώς θ’ αντέξει στην
πίεση της εποχής και πώς θα ζήσει µε ευθύνη και συνέχεια το
παρόν του;
Κώστας Τσιρόπουλος, «Αυτοψία µιας εποχής» Εκδόσεις των
Φίλων, (∆ιασκευή)

Α.

Να γράψετε στο τετράδιό σας µια περίληψη του
κειµένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε 80-100 λέξεις το περιεχόµενο του
παρακάτω αποσπάσµατος του κειµένου: «Άλλοι µάς
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

λένε πως αρνούµενοι το παρελθόν µας πραγµατοποιούµε
την αξία της ελευθερίας. Και λησµονούν πως η
ελευθερία έχει κανόνες που σήµερα έχουν καταργηθεί».
Μονάδες 10
Β2. Με ποια συλλογιστική πορεία αναπτύσσεται η έκτη
παράγραφος του κειµένου («Θεσµοί ... αµφισβήτηση»);
Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β3. Να σχηµατίσετε µία πρόταση µε καθεµιά από τις
παρακάτω λέξεις του κειµένου:
εύγλωττα, στοχασµός, δυσκίνητη, αναιρείται, κίβδηλο.
Μονάδες 5
Β4. Τι επιδιώκει ο συγγραφέας µε τη χρήση των ερωτήσεων
στην τελευταία παράγραφο του κειµένου;
Μονάδες 5
Γ. Με αφορµή την άποψη του δοκιµιογράφου ότι ο
σηµερινός άνθρωπος δεν επικοινωνεί πλέον µε τις
παραδοσιακές αξίες του παρελθόντος, να συντάξετε ένα
κείµενο στο οποίο να επισηµαίνετε τους κινδύνους που
εγκυµονεί η έλλειψη αυτής της επικοινωνίας. Στη
συνέχεια, να προτείνετε τρόπους µε τους οποίους θα
µπορέσει ο άνθρωπος και ιδιαίτερα ο σηµερινός νέος να
συµφιλιωθεί µε το παρελθόν και τις ρίζες του (500-600
λέξεις).
Μονάδες 50

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ
Γ΄ ΤΑΞΗ

Ο∆ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ
1. Στο τετράδιο να γράψετε µόνο τα προκαταρκτικά (ηµεροµηνία,
εξεταζόµενο µάθηµα). Τα θέµατα να µην τα αντιγράψετε στο
τετράδιο.
2. Να γράψετε το ονοµατεπώνυµό σας στο πάνω µέρος των
φωτοαντιγράφων αµέσως, µόλις σας παραδοθούν. Καµιά άλλη
σηµείωση δεν επιτρέπεται να γράψετε.
Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε µαζί µε το τετράδιο και
τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέµατα.
4. Κάθε απάντηση τεκµηριωµένη είναι αποδεκτή.
5. ∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες µετά τη διανοµή των
φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 5ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ∆ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Ὁ φανατισμὸς εἶναι ἀπέραντη δύναμη μὲ διπλὸ πρόσωπο:
εὐεργετικὴ καὶ καταλυτική. Εἶναι δύσκολο νὰ τὸν ἀπορρίψει
κανεὶς χωρὶς συζήτηση. Ἂν συμβαίνει συχνὰ νὰ τὸν καταριούμαστε,
εἶναι γιατὶ γνωρίσαμε σχεδὸν μονάχα τὴν καταλυτική του
ἱκανότητα. Τὸν εὐεργετικὸ φανατισμὸ τὸν εἴδαμε σὰν κάτι
διαφορετικό: προσήλωση σ’ ἕνα χρέος ἢ σ’ ἕνα ὑψηλότατο ἰδανικό.
Καὶ δὲν τὸν ὀνομάσαμε τότε «φανατισμό». ∆ὲν μποροῦμε, ὡστόσο,
ἂν σωστὰ κρίνουμε, νὰ παραμερίσουμε τὶς ἀγαθὲς πλευρὲς τοῦ
φανατισμοῦ: τὸ πάθος γιὰ τὴν ἀλήθεια, τὸ πάθος γιὰ τὴν ἔρευνα,
τὸ πάθος γιὰ τὴν παιδεία, τὸ πάθος γιὰ τὴν εἰρήνη, ἀνθρώπινες
κορυφώσεις ποὺ δημιούργησαν ἥρωες καὶ μάρτυρες, τὴν
πινακοθήκη ποὺ καταυγάζει1 μὲ τὸ φῶς τῶν προσωπικοτήτων της
καὶ δικαιώνει συνάμα τὴν ἀνθρώπινη Ἱστορία.
Ἡ συνηθισμένη, ὡστόσο, μορφὴ τοῦ φανατισμοῦ εἶναι
ἀληθινὰ ἀποκρουστική. Ὁ φανατικός, σ’ ὅλες τὶς ἐποχές, εἶναι
στενοκέφαλος καὶ στενόκαρδος. Τὸ ὀπτικό του πεδίο εἶναι
περιορισμένο καὶ τὸ πείσμα του ἀκατανίκητο. Ἀγνοεῖ τοὺς
συμβιβασμούς, ἀλλ’ ἀγνοεῖ καὶ τὶς καλόπιστες κ’ εὐγενικὲς
παραχωρήσεις. Φρουρὸς συχνὰ ἑνὸς δόγματος ποὺ ὑποστηρίζει τὶς
ἐξοχότερες ἀρετές, ὅσο προχωρεῖ τὶς χάνει ὁ ἴδιος. Γίνεται
ἀπάνθρωπος, ὠμός, σκαιός2, ἀποθηριώνεται3, γιὰ νὰ ἐξανθρωπίσει
τοὺς ἀνθρώπους. Ὁ φανατισμὸς δημιουργεῖ καταστάσεις βρασμοῦ.
Ἀλλὰ βρασμοῦ ἀπὸ ἐμπάθεια, μίσος, ἀκόμη κ’ ἐγκληματικὴ
διάθεση. Ἂς θυμηθοῦμε τὰ ὁλοκαυτώματα κατὰ τὸ Μεσαίωνα καὶ
τὴν Ἀναγέννηση. Θηρία καὶ ὄχι ἄνθρωποι τὰ ἐπραγματοποίησαν.
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

[...]
Ἔπειτα καὶ τοῦτο: ὁ φανατισμὸς εἶναι μιὰ παραγωγικὴ
ἐπένδυση τῶν καιροσκόπων, τῶν μηχανορράφων καὶ τῶν
ἐκμεταλλευτῶν τῆς ἀνθρώπινης καλοπιστίας ἢ καὶ ἀφέλειας·
ἀφέλειας ποὺ φτάνει συχνὰ ἴσαμε τὰ σύνορα τῆς ἠλιθιότητος.
Νομίζω, πώς, ὅταν μιλοῦμε γιὰ ἐνάρετο φανατισμό, θὰ πρέπει νὰ
ἐννοοῦμε τὸ φανατισμὸ τῶν ταπεινῶν ἡρώων τῆς ἀλήθειας καὶ τῆς
ἀρετῆς καὶ ὄχι τὸ φανατισμὸ τῶν πληθῶν. Τὰ πλήθη, ὅταν
φανατίζονται ἀπὸ τοὺς ἐπιδέξιους σκηνοθέτες τῶν ἱερῶν πολέμων
ἢ τῶν «ἐπικῶν» ἐξορμήσεων, εἶναι πάντα ἑτερόφωτα, ἄβουλα καὶ
καταστροφικά. [...] Οἱ φανατικοὶ ὅποιας μορφῆς εἶναι οἱ μεγάλοι
ἐγκληματίες ποὺ ἔσπειραν τὸν ὄλεθρο ἀπάνω στὴ γὴς καὶ
σπίλωσαν ἀνεξίτηλα τὸ νόημα τοῦ ἀνθρώπου.
Τὸ ὑπόβαθρο τοῦ φανατισμοῦ εἶναι ἡ αὐθεντία. Αὐτὸ
σημαίνει πὼς μέσα στὴ συνείδηση τοῦ φανατικοῦ εἶναι ἀνάγκη
ἀκόμη καὶ ν’ ἀχνογράφεται μιὰ πίστη. Ἢ μιὰ ἀφοσίωση.
Φανατικὸς δὲν εἶναι μόνο ἐκεῖνος ποὺ πιστεύει ἀράγιστα καὶ
ἀνεπανόρθωτα. Συνηθέστατα γιὰ μιὰ ὁλόκληρη ζωή. Ἀλλὰ κ’
ἐκεῖνος ποὺ ἀφοσιώνεται σ’ ἕνα πρόσωπο ἢ σ’ ἕνα θεσμὸ ἢ σὲ μιὰ
κατάσταση ὄχι ἀπὸ πίστη ἤ, γιὰ νὰ εἴμαστε περισσότερο μέσα
στὴν ἀλήθεια, λιγότερο ἀπὸ πίστη καὶ περισσότερο ἀπὸ ἀγάπη. [...]
Ὁ φανατικὸς φίλαθλος, ἂς ποῦμε, μπορεῖ καὶ ν’ ἀρρωστήσει ἢ καὶ
νὰ πεθάνει γιὰ τὴν ὁμάδα του· ὄχι πάντα γιατὶ π ι σ τ ε ύ ε ι πὼς ἡ
ὁμάδα του εἶναι ἡ ἀξιότερη· ἀλλὰ γιατὶ εἶναι ἡ ὁμάδα τοῦ τόπου
του ἢ καὶ ἡ ὁμάδα τῶν φίλων του ἢ καὶ ἡ ἀρχαία ὁμάδα ἡ δική του
ἢ καί, χωρὶς φανερὴ αἰτία, ἀπὸ μιὰ μυστικὴ ἀνεξήγητη ἕλξη. Ἡ
ἀγάπη, ὁ θαυμασμός, ἡ ἀφοσίωση, ἡ στοργὴ γεννοῦν φανατισμοὺς
σὲ πολλὲς περιπτώσεις ἀδιασάφητους, ἀναβρυσμένους ἀπὸ
μυστικὲς πηγές, ποὺ δύσκολα μποροῦν νὰ τοὺς ἑρμηνεύσουν καὶ
νὰ τοὺς δικαιολογήσουν οἱ ἀμύητοι. Ἔτσι γίνεται φανερὸ τὸ
ποσοστὸ τῆς τύφλωσης ποὺ ὑπάρχει μέσα στὸ φανατισμὸ καὶ ὁ
περιορισμένος ἀριθμὸς τῶν πλευρῶν του ποὺ εἶναι ἀληθινὰ γόνιμες
καὶ ὠφέλιμες. Κ’ ἔτσι ἐπίσης γίνεται φανερὸ γιατὶ ὁ ἀφανάτιστος
ἄνθρωπος εἶναι ἕνας πολύτιμος παράγοντας εὐθυκρισίας, καλῆς
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

πίστης, νηφαλιότητας καὶ σωφροσύνης – δηλαδὴ ὁ ἁρμοδιότερος
κριτὴς σὲ κάθε περίπτωση, ὁ ἰδανικὸς ἑλλανοδίκης4, μορφὴ ποὺ
προκαλεῖ τὴν ἐκτίμηση καὶ τὸ σεβασμό.
(Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Οι σκληροί καιροί.
Η τραγωδία του εικοστού αιώνα, ένατη έκδοση,
Οι Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα 1993, σσ. 89-92.)
1.
2.
3.
4.

Α.

καταυγάζει: φωτίζει δυνατά, προσδίδει έντονη λάμψη
σκαιός: τραχύς και σκληρός, προσβλητικός
ἀποθηριώνεται: εξαγριώνεται τόσο, ώστε να συμπεριφέρεται
σαν θηρίο
ἑλλανοδίκης: κριτής αγώνων, μέλος της σχετικής
κριτικής επιτροπής
Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του
κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β 1 . Να αναπτύξετε σε 70-90 λέξεις το περιεχόμενο του επόμενου
αποσπάσματος από το κείμενο: «[...] ὁ ἀφανάτιστος ἄνθρωπος
εἶναι ἕνας πολύτιμος παράγοντας εὐθυκρισίας, καλῆς
πίστης, νηφαλιότητας καὶ σωφροσύνης [...]».
Μονάδες 10
Β 2 . «Ἡ συνηθισμένη, ὡστόσο, μορφὴ τοῦ φανατισμοῦ [...] ἀκόμη
κ’ ἐγκληματικὴ διάθεση». Με ποια συλλογιστική πορεία
(παραγωγική–επαγωγική) αναπτύσσεται το συγκεκριμένο
απόσπασμα του κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5
Β 3 . Να σχηματίσετε πρόταση με καθεμιά από τις επόμενες λέξεις,
στο γραμματικό τύπο που αυτές βρίσκονται μέσα στο κείμενο:
καταλυτική, ἐξανθρωπίσει, μηχανορράφων, ἀνεξίτηλα,
εὐθυκρισίας.
Μονάδες 5
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

ΑΡΧΗ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Β 4 . στενόκαρδος, ἀποθηριώνεται, καιροσκόπων, ἑτερόφωτα,
ἑλλανοδίκης: Να σχηματίσετε μια νέα σύνθετη λέξη, που να
έχει ως α΄ συνθετικό της το β΄ συνθετικό των πιο πάνω
λέξεων.
Μονάδες 5
Γ.

Με αφορμή τα συχνά κρούσματα βίας που προκαλούνται σε
διάφορες περιοχές από αλληλοσυμπλεκόμενους οπαδούς
ποδοσφαιρικών ομάδων, το πολιτιστικό κέντρο του ∆ήμου
σας οργανώνει εκδήλωση για τις επιπτώσεις του φανατισμού
των ατόμων στην καθημερινότητά τους. Σε μια δεκάλεπτη
ομιλία σας, να επισημάνετε τις αρνητικές όψεις του
φανατισμού στην κοινωνική ζωή και να προτείνετε τρόπους
για την αντιμετώπισή τους (500-600 λέξεις).
Μονάδες 50
Ο∆ΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1.
2.

3.
4.
5.
6.

Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία,
εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο
τετράδιο.
Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των
φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. ∆εν επιτρέπεται
να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να
παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.
Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
∆ιάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των
φωτοαντιγράφων.
Χρόνος δυνατής αποχώρησης: μετά τη 10.30΄ πρωινή.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 4ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ

Θέµατα Νεοελληνικής Γλώσσας
Γενικής Παιδείας
Γ΄ Λυκείου 2000
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ
Μια σηµαντική πρόκληση στο ξεκίνηµα του 21ου αιώνα είναι µε ποιoν τρόπο θα
διαφυλαχθούν τα ιδανικά της ειρήνης, της ελευθερίας και της κοινωνικής
δικαιοσύνης. Η απάντηση είναι: κατάλληλη αγωγή και παιδεία. Το ίδιο ισχύει
για τα ηθικά διλήµµατα που θέτει η ασύλληπτη επιστηµονική πρόοδος
(κλωνοποίηση, παραγωγή ανθρώπινων εµβρύων, µεταλλαγµένα προϊόντα,
οικολογικές καταστροφές κ.α.). Το κράτος πρόσφερε ως τώρα εκπαίδευση και
λιγότερο παιδεία. Η ευρύτερη καλλιέργεια είναι προσωπική κατάκτηση που
απαιτεί θυσίες. Η διά βίου εκπαίδευση και κατάρτιση µετατοπίζει το κέντρο
βάρους από το κράτος στο άτοµο, το οποίο οφείλει να έρθει σε επαφή µε
πολλούς τοµείς γνώσης σε διάφορες µορφές της. Η µετάδοση από την τοπική
στην
παγκόσµια
κοινωνία
προϋποθέτει
γλωσσοµάθεια,
ανοχή στη
διαφορετικότητα και στον πολυπολιτισµό, πνεύµα συνεργασίας και
συναδέλφωσης στο "παγκόσµιο χωριό", στο οποίο έχει µεταβληθεί ο πλανήτης
µας. Και εδώ στην Ελλάδα έχουν γίνει ορατές οι πολλαπλές όψεις της
παγκοσµιοποίησης στην κοινωνιολογική και οικονοµική εκδοχή της. Τα όρια
των εθνικών κρατών, στην παραδοσιακή µορφή τους, εξαλείφονται, καθώς
διακινούνται εκατοµµύρια άνθρωποι, αγαθά και ιδέες, µε απίστευτη ταχύτητα.
Η εµµονή, όµως, στα οικονοµικά συµφέροντα και στους κανόνες της
ελεύθερης αγοράς, η επιβολή του καταναλωτικού προτύπου της αφθονίας, το
διευρυνόµενο χάσµα ανάµεσα στα φτωχά και στα πλούσιο κράτη, η κρίση της
δηµοκρατικής συµµετοχής και τους κράτους πρόνοιας, η κοινωνική
περιθωριοποίηση και ο αποκλεισµός και τόσα άλλα προβλήµατα που
αντιµετωπίζει ο κόσµος δηµιουργούν κλίµα ανησυχίας για το µέλλον.
Η αισιοδοξία για την πορεία του κόσµου κατά την τρίτη χιλιετία µπορεί να
προκύπτει από τον επαναπροσδιορισµό του ρόλου και της αποστολής της
εκπαίδευσης. Το παλιό µοντέλο, που ισχύει ακόµη στην Ελλάδα, και το οποίο
στηρίζεται σε ποσοτικά κριτήρια (συσσώρευση γνώσεων στο παραδοσιακό
γνωσιοκεντρικό σχολείο) πρέπει να αντικατασταθεί από ποιοτικά κριτήρια. Η
απλή παροχή γνώσεων δεν ωφελεί πια. Οι µαθητές και οι φοιτητές, όπως και
κάθε άνθρωπος, πρέπει να µάθουν να αξιοποιούν τις ευκαιρίες για µάθηση,
που τους δίνονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Στην έκθεση της ∆ιεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον
21ο αιώνα τονίζεται ότι η δια βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους
παρακάτω τέσσερις πυλώνες, που αποτελούν διαφορετικά είδη µάθησης:
1. Μαθαίνω να αποχτώ τη γνώση, συνδυάζοντας ικανοποιητικά µια ευρύτατη
γενική παιδεία µε τη δυνατότητα εµβάθυνσης σε ορισµένα θέµατα. 2. Μαθαίνω
να ενεργώ µε τέτοιον τρόπο, ώστε να αποκτώ όχι µόνο επαγγελµατική
κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιµετωπίζω και να
εργάζοµαι αρµονικά σε οµάδες. 3. Μαθαίνω να συµβιώνω, κατανοώντας τους
άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων συµβάλλοντας στην πραγµατοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των

Τεχνική Επεξεργασία: Keystone

1

συγκρούσεων, µε σεβασµό στις αξίες του πλουραλισµού, της αµοιβαίας
κατανόησης και της ειρήνης. 4. Μαθαίνω να ζω µε τέτοιον τρόπο, ώστε να
αναπτύσσω την προσωπικότητά µου και να µπορώ να ενεργώ µε µεγαλύτερη
αυτονοµία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα.
Για το λόγο αυτόν, η εκπαίδευση δεν πρέπει να παραµελεί την ανάπτυξη των
ατοµικών δυνατοτήτων, τη µνήµη, τη λογική κρίση, την αίσθηση του ωραίου,
τις φυσικές ικανότητες του ατόµου και τη δεξιότητα της επικοινωνίας, µε
παράλληλη ευαισθησία στη χρήση της µητρικής γλώσσας.
(Κείµενο από τον ηµερήσιο τύπο)
Ερώτηµα Α
Το παραπάνω άρθρο δηµοσιεύτηκε πρόσφατα σε εφηµερίδα. Να παρουσιάσετε
στην τάξη σας το περιεχόµενο του άρθρου αυτού µε µια περίληψη 100 -120
λέξεων.
(Μονάδες 25)
Ερώτηµα Β
Β.1. Με ποια νοηµατική σχέση συνδέονται µεταξύ τους η πρώτη και η δεύτερη
παράγραφος του κειµένου; Να αιτιολογήσετε την απάντηση σας.
(Μονάδες 5)
Β.2. Να αναλύσετε τη δοµή της τελευταίας παραγράφου (δοµικά στοιχεία /
µέρη, τρόπος / µέθοδος ανάπτυξης).
(Μονάδες 5)
Β.3. "Η µετάβαση από την τοπική στην παγκόσµια κοινωνία απαιτεί:
α) µόνο την εκµάθηση της µητρικής γλώσσας
β) ανεξαρτησία και αυτονοµία δράσης
γ) αποδοχή κάθε κοινωνικής και πολιτισµικής ιδιαιτερότητας
δ) καλλιέργεια τοπικιστικού πνεύµατος
Ποια από τις παραπάνω φράσεις (α, β, γ, δ) συµπληρώνει σωστά, σύµφωνα µε
το κείµενο, το νόηµα της πρότασης που σας δίνεται; Να τη γράψετε στο
τετράδιο σας και να αιτιολογήσετε µε συντοµία την επιλογή σας.
(Μονάδες 5)
Β.4. Να αποδώσετε σε 5 - 6 σειρές το νόηµα της παρακάτω φράσης του
κειµένου: "Το κράτος πρόσφερε ως τώρα εκπαίδευση και λιγότερο
παιδεία"
(Μονάδες 5)
Β.5. Να γράψετε ένα αντώνυµο για καθεµιά από τις παρακάτω λέξεις:
συµµετοχή, τοπική, ταχύτητα, αφθονία, υπευθυνότητα.
(Μονάδες 5)

Τεχνική Επεξεργασία: Keystone

2

Ερώτηµα Γ
ΕΚΘΕΣΗ
Τώρα που έφτασε η στιγµή της αποφοίτησης σας από το Λύκειο, αξιοποιώντας
τις εµπειρίες της σχολικής σας ζωής, να γράψετε µία επιστολή προς τον
Υπουργό Παιδείας, στην οποία να διατυπώνετε τεκµηριωµένα τις απόψεις σας
για τις αλλαγές που θα θέλατε να γίνουν στο σχολείο, προκειµένου αυτό να
ανταποκρίνεται αποτελεσµατικότερα στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας.
(500 - 600 λέξεις).
(Μονάδες 50)

Τεχνική Επεξεργασία: Keystone

3

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Ερώτηµα Α
Σε πρόσφατο δηµοσίευµα του Τύπου προβάλλεται η παιδεία ως λύση για τα
σηµαντικότερα προβλήµατα των σηµερινών κοινωνιών. Ειδικότερα, η δια βίου
παιδεία, που σήµερα κατακτιέται µε προσωπική προσπάθεια, έχει στόχο να
βοηθήσει το άτοµο να ενταχθεί σε µια παγκόσµια κοινότητα, αισθητή και στη
χώρα µας, που συνοδεύεται από οικονοµικές και κοινωνικές ανισότητες. Για να
επιλυθούν τα προβλήµατα αυτά, η εκπαίδευση πρέπει να µετατραπεί από
ποσοτική σε ποιοτική. Σύµφωνα µε πρόσφατη έκθεση της ,τα τέσσερα θεµέλια
της διά βίου εκπαίδευσης προσδιορίζονται από την ικανότητα του µαθητή να
µαθαίνει, να δρα µε βάση τις γνώσεις του, να συνυπάρχει µε τη
διαφορετικότητα των συνανθρώπων του και να εξελίσσει την προσωπικότητά
του.

Ερώτηµα Β
Β.1 Η πρώτη περίοδος της δεύτερης παραγράφου (Η αισιοδοξία για την
πορεία τον κόσµου κατά την τρίτη χιλιετία µπορεί να προκύψει από τον
επαναπροσδιορισµό του ρόλου και της αποστολής της εκπαίδευσης)
αποτελεί έκφραση αισιόδοξης προοπτικής αναφερόµενη στην εκπαίδευση
ως µέσου αντιµετώπισης των προβληµάτων που καταγράφονται στην
τελευταία περίοδο της πρώτης παραγράφου και δηµιουργούν κλίµα
ανησυχίας για το µέλλον (Η εµµονή, όµως, στα οικονοµικά συµφέροντα
και στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς, η επιβολή τον καταναλωτικού
προτύπου της αφθονίας, το διευρυνόµενο χάσµα ανάµεσα στα φτωχά και
στα πλούσια κράτη, η κρίση της δηµοκρατικής συµµετοχής και τους
κράτους πρόνοιας, η κοινωνική περιθωριοποίηση και ο αποκλεισµός και
τόσα άλλα προβλήµατα που αντιµετωπίζει ο κόσµος δηµιουργούν κλίµα
ανησυχίας για το µέλλον.). Άρα, ανάµεσα στις δυο παραγράφους υπάρχει
συνεκτικότητα που προκύπτει από την συνάφεια αντιθετικών νοηµάτων.
Β.2. Η δοµή της τελευταίας παραγράφου έχει ως εξής:
α. θεµατική περίοδος: Στην έκθεση της ∆ιεθνούς Επιτροπής της
UNESCO για την εκπαίδευση στον 21° αιώνα τονίζεται ότι η δια βίου
εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους παρακάτω τέσσερις πυλώνες,
που αποτελούν διαφορετικά είδη µάθησης.
β. Λεπτοµέρειες - σχόλια: 1. Μαθαίνω να αποχτώ τη γνώση,
συνδυάζοντας ικανοποιητικά µία ευρύτατη γενική παιδεία µε τη
δυνατότητα εµβάθυνσης σε ορισµένα θέµατα. 2. Μαθαίνω να ενεργώ
µε τέτοιον τρόπο, ώστε να αποχτώ όχι µόνο επαγγελµατική κατάρτιση
αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιµετωπίζω και να εργάζοµαι
αρµονικά σε οµάδες. 3. Μαθαίνω να συµβιώνω, κατανοώντας τους
άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων συµβάλλοντας στην πραγµατοποίηση κοινών δράσεων και στη
διευθέτηση των συγκρούσεων, µε σεβασµό στις αξίες του
πλουραλισµού, της αµοιβαίας κατανόησης και της ειρήνης. 4.
Μαθαίνω να ζω µε τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την
προσωπικότητα µου και να µπορώ να ενεργώ µε µεγαλύτερη
αυτονοµία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα.

Τεχνική Επεξεργασία: Keystone

4

γ. Πρόταση κατακλείδα: Για το λόγο αυτόν, η εκπαίδευση δεν πρέπει να
παραµελεί την ανάπτυξη των ατοµικών δυνατοτήτων, τη µνήµη, τη
λογική κρίση, τη ν αίσθηση του ωραίου, τις φυσικές ικανότητες του
ατόµου και τη δεξιότητα της επικοινωνίας, µε παράλληλη ευαισθησία
στη χρήση της µητρικής γλώσσας.
Μέθοδος ανάπτυξης της παραγράφου είναι η διαίρεση.
Β.3 Ορθή απάντηση είναι η (γ): αποδοχή κάθε κοινωνικής και πολιτισµικής
ιδιαιτερότητας, επειδή η περίοδος αναφέρεται στα χαρακτηριστικά που
διακρίνουν την παγκόσµια κοινότητα και τονίζει τα εφόδια εκείνα που
πρέπει να διαθέτει το άτοµο, ώστε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του
"παγκόσµιου χωριού".
Β.4. Ως τώρα η σχολική εκπαίδευση ήταν περιορισµένη στο επίπεδο της
τραπεζικής αντίληψης της µάθησης: απλή και παθητική συσσώρευση
γνώσεων, οι οποίες είχαν θεωρητικό περιεχόµενο και δε συνδέονταν µε
τα βιώµατα και τις εµπειρίες του µαθητή. Αντιθέτως, το αληθινό
περιεχόµενο της παιδείας συνδέεται µε την ικανότητα του µαθητή να
αποκωδικοποιεί και να αξιολογεί τα εκπεµπόµενα µηνύµατα καθώς και να
εφαρµόζει αυτά που µαθαίνει στο περιβάλλον του, αλλάζοντας τα
δεδοµένα του µε τρόπο υπεύθυνο και αποτελεσµατικό.
Β.5.
συµµετοχή: αποχή
τοπική: παγκόσµια
ταχύτητα: βραδύτητα
αφθονία: έλλειψη, ένδεια
υπευθυνότητα: ανευθυνότητα
Ερώτηµα Γ
ΕΚΘΕΣΗ (Θεµατικό Υλικό)
Τα βασικότερα στοιχεία της κρίσης του εκπαιδευτικού συστήµατος είναι τα
εξής:
α)
Η εκπαίδευση σήµερα συνδέθηκε µε τη βιοµηχανική επανάσταση και τις
ανάγκες της παραγωγής και γι' αυτό, εγκαταλείποντας τον ανθρωπιστικό
προσανατολισµό που θα έπρεπε να έχει, απέκτησε χαρακτήρα
τεχνοκρατικό. Η µονοµέρεια και ο πνευµατικός ακρωτηριασµός βάλλει
την προσωπικότητα του νέου και λειτουργεί ως τροχοπέδη στην πορεία
ολοκλήρωσης του.
β)
Οι ταχύτατες αλλαγές σε όλους τους τοµείς οδήγησαν την εκπαίδευση σε
µια αδυναµία αντίστοιχης προσαρµογής, µε αποτέλεσµα µια µερική
αποτυχία ως προς την εκπλήρωση των αναγκών της παραγωγής και
παροχής των απαιτούµενων ειδικών γνώσεων.
γ)
Έλλειψη υλικοτεχνικής υποδοµής (εργαστήρια φυσικής και χηµείας,
γυµναστήρια, βιβλιοθήκες), µε αποτέλεσµα ο µαθητής να µην µπορεί να
αφοµοιώσει τις γνώσεις που διδάσκεται. Κάποια σχολικά εγχειρίδια και
προγράµµατα σπουδών δεν ανταποκρίνονται στα σύγχρονα επιτεύγµατα
και στις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις, µε αποτέλεσµα την παροχή
τυποποιηµένων και επιστηµονικά ξεπερασµένων γνώσεων.
δ)
Το συχνά χαµηλό επίπεδο των διδασκόντων και η έλλειψη εξειδικευµένου
προσωπικού ως απόρροια της έλλειψης ειδικής µέριµνας και σεµιναρίων

Τεχνική Επεξεργασία: Keystone

5

ε)

στ)

ζ)

για την επιστηµονική αναβάθµιση και ενηµέρωση των εκπαιδευτικών και
την αναπροσαρµογή των γνώσεων τους βάσει των νέων δεδοµένων και
εξελίξεων.
Η σύνδεση των προγραµµάτων της εκπαίδευσης µε µικροκοµµατικά
συµφέροντα και οι συχνές και άνευ ουσίας αλλαγές του, καθώς και η
έλλειψη σοβαρής αντιµετώπισης της αναβάθµισης του από διακοµµατικές
επιτροπές.
Το πνεύµα των εισαγωγικών εξετάσεων, που ευνοεί την αποστήθιση, την
ανούσια βαθµοθηρία, την επιφανειακή γνώση και όχι την ανάπτυξη της
κριτικής ικανότητας και της ευρείας εγκυκλοπαιδικής γνώσης.
Ο υποβαθµισµένος ρόλος του εκπαιδευτικού. Μετά την παρέµβαση
διεθνών οργανισµών είναι πλέον συνείδηση όλων η αναγκαιότητα της
κοινωνικής, ηθικής επιστηµονικής και οικονοµικής αναβάθµισης του
ρόλου του εκπαιδευτικού και η αναγνώριση του έργου του ως ιδιαίτερου
κοινωνικού λειτουργήµατος.

Το πλαίσιο των αναγκαίων αλλαγών στο εκπαιδευτικό σύστηµα συνίσταται στα
εξής:
α)
Το εκπαιδευτικό σύστηµα θα πρέπει να συµβάλλει στη διαµόρφωση µιας
παιδείας ευρύτερης και ανθρωπιστικής. Μέσα από την εκπαίδευση θα
πρέπει να διαµορφώνονται δηµιουργικοί ποµποί γνώσης, ήθους και ζωής.
Η εκπαίδευση ξεπερνώντας το µονολιθικό-τεχνοκρατικό χαρακτήρα της
θα πρέπει να γαλουχεί προσωπικότητες κριτικά σκεπτόµενες.
β)
Το εκπαιδευτικό σύστηµα δοκιµάζεται από την επίδραση των κοινωνικών
διαφορών (κοινωνικές ανισότητες, ιδιωτική και δηµόσια εκπαίδευση,
εκπαίδευση που παρέχεται στα αστικά κέντρα και στην ύπαιθρο), οι
οποίες θα πρέπει να αντιµετωπιστούν για να επιτευχθεί υψηλό µορφωτικό
επίπεδο των πολιτών και ουσιαστική κοινωνική εξέλιξη.
γ)
θα πρέπει να επιχειρείται εκσυγχρονισµός στις µεθόδους διδασκαλίας, τη
νοοτροπία και τις παρεχόµενες γνώσεις. Τα νέα δεδοµένα προωθούν τη
δηµιουργία µιας εκπαίδευσης ευέλικτης µε πολλές εναλλακτικές
δυνατότητες (µαθήµατα επιλογής, διαρκής επιµόρφωση).
δ)
Είναι απαραίτητο να λειτουργεί εκµεταλλευόµενη παράλληλα και άλλους
τοµείς, π.χ. πολιτιστικές εκδηλώσεις, ΜΜΕ, εκθέσεις.
ε)
Μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία θα πρέπει να γαλουχεί
δηµοκρατικές προσωπικότητες προωθώντας το διάλογο, το σεβασµό και
τον πλουραλισµό απόψεων.
στ) Οφείλει παράλληλα να σέβεται την προσωπικότητα των µαθητών και να
λαµβάνει υπόψη της τα εξελικτικά στάδια και τις ιδιαιτερότητες των
νεαρών
ατόµων
(ψυχολογία,
ειδικές
ανάγκες,
ικανότητες,
ιδιαιτερότητες).

Τεχνική Επεξεργασία: Keystone

6