You are on page 1of 11

အဓမၼွါဒီ နအဖအာဏာ႐ူ့ေတျေၾကာငးံ

ေရႊတိဂုဵေစတီေတား်မတးႀကီ့လညး့ ယမး့ေငျ ံဖုဵ့လႊမး့ရတယး

ေရႊတိဂဵုေစတီေတား်မတးႀကီ့

ဒ႑ာရီအဆိုအရ ေရႊတိဂဵုေစတီေတား်မတးႀကီ့ကို လျနးခဲံေသာ ႏြစးေပါငး့ ဿ၂ွွ ေက္ားက တညးထာ့ခဲံပါတယး


လို႔ေ်ပာၾကပါတယး၈ ေရြ့ေဟာငး့သုေတသနပညာရြငးေတျကေတာံ ေစတီေတား ရဲ႕ Stupa လကးရာေတျအရ ၃
ရာစု နဲ႔ ၄ ရာစုၾကာ့က မျနးေတျ တညးခဲံတယးလို႔ ယဵုၾကညးၾကပါတယး၈ ( အမြနးက ယခုဖူ့်မငးေနရေသာ ဥာဏး
ေတားအ်မငးံ ၀ွွ ေပေက္ားမြာ မျနးမိဘုရာ့ႀကီ့မိဖုရာ့ဖျာ့ေစာ လကးထကးက တညးထာ့ခဲံ်ခငး့်ဖစးသညး၈ အ်ပငး
ပနး့ ႏြငးံ ဓါတးေတားသမိုငး့ကို ချဲ်ခာ့သိရနးလိုသညး၈ မြတးခ္ကး )
ေရြ့ပညာရြိမ္ာ့ႏြငးံ က္မး့ဂနးအေထာကးအထာ့မ္ာ့အရ ဗုဒၶပရိနိဗၺာနးမ်ပဳခငးကာလ (BC 486) ကတညး့က
တညးထာ့ခဲံေၾကာငး့ သိရပါတယး၈ ဒီေစတီရဲ႕ မူလအစကေတာံ ရာမညတိုငး့မြ ကုနးသညးႏြစးဦ့်ဖစးတဲံ တဖုႆ
ႏြငးံ ဘလႅိက ညီေနာငးတို႔ကို ်မတးဗုဒၶက ဆဵေတားရြစးဆူ ေပ့သနာ့်ခငး့မြစခဲံပါတယး၈ ညီေနာငးႏြစးပါ့ဟာ ဥကၠ
လာပမငး့ႀကီ့ရဲ႕ အကူအညီနဲ႔ သိဂုတၱရေတာငးေပၚမြာ ဆဵေတား (၁) ဆူကို ေရြ့ေရြ့ေသာ ဘဒၵကမၻာမြ ဘုရာ့ ၀
ဆူရဲ႕ ဓါတးေတားမ္ာ့ကိုပါ စုေပါငး့ၿပီ့ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားအတျငး့ ဠာပနာသျငး့ လြဴဒါနး့တညးထာ့ခဲံပါတယး၈

ဓါတးေတားၾကဳတးကေန ဠာပနာဖို႔ ဆဵေတားကိုယူတဲံအခါမြာ မယဵုႏိုငးေသာ ထူ့်ခာ့ဆနး့ၾကယးမႈေတျ ်ဖစးခဲံပါ


တယး၈

ဗုဒၶ၏ ်မငးံ်မတးတဲံ ဆဵေတားကေနထျကးလာတဲံ ေရာငး်ခညးေတားေတျဟာဆိုရငး်ဖငးံ အထကးဘကးမြေအာကးန


ရကး၇ ငရဲ်ပညးအထိတိုငးေအာငးပါဘဲ၈ ်မတးဗုဒၶ၏ တနးခို့ေတားအစျမး့သတၱိေတျေၾကာငးံ မ္ကးမ်မငးေတျ စကၡဳ
အလငး့်ပနးရခဲံၾကတယး၈ နာ့ပငးသူေတျ ၾကာ့ႏိုငးၾကသလို ဆျဵ႔အသူေတျလညး့ ်ပနးေကာငး့လာၾကပါတယး၈
ကမၻာေ်မႀကီ့သိမးံသိမးံတုနးေအာငး တုနးလြဳပးခဲံၿပီ့ ေလ်ပငး့မုနးတိုငး့ေတျ ပငးလယး်ပငးမြာ က္ေရာကးခဲံပါတယး၈
ေမယုေတာငးႀကီ့တခုလဵု့ တုနးလြဳပးခဲံၿပီ့ လြ္ပးစီ့ေတျလကးပါတယး၈ ဒူ့ထိနစးေအာငးမို့ေတျရျာသျနး့ၿပီ့ အခ္ိနးရာ
သီမဟုတးဘဲ ဟိမွႏၱာေတာငးတနး့မြ ပနး့ေပါငး့စဵု၇ သစးသီ့မ္ိဳ့စဵု ဖူ့ပျငးံ၇ သီ့လာၾကပါေတာံတယး၈

သမိုငး့ကို်ပနးေကာကးရရငး မျနးဘုရငးဘုရာ့ဦ့ မတိုငးခငး လျနးခဲံေသာ ႏြစးေပါငး့ ှ၀ွွ ကဆိုရငး ေစတီေတားဟာ


ယိုယျငး့လာခဲံပါတယး၈ ယခငးဥာဏးေတားဟာ (ှ၅) မီတာ ( ေပ ၃ွ ) သာ ရြိခဲံပါတယး၈ ေခတးအဆကးဆကး်ပဳ
်ပငးမျမး့မဵခဲံရာ ယခုဖူ့်မငးေနရေသာ ဥာဏးေတားအ်မငးံ ( ၆၅ မီတာ ) ( ေပ ၀ဿွ ) ဟာ ှ၂ရာစုကမြ်ဖစးပါတယး၈
မျနးဘုရငးံ ႏိုငးငဵေတားေခတးမြာ ႀကီ့မာ့တဲံ ေစတီေတားႀကီ့ ႏြစးဆူကို ်ပနးလညးမျမး့မဵတညးႏိုငးခဲံၾကပါတယး၈

ေရႊေမာေတာေစတီဟာ အစပထမက ဿ၄ ေပသာ ဥာဏးေတားအ်မငးံရြိခဲံရာမြ မျနးဘုရငးဘုရာ့ဦ့က ှ၀၃ဿ မြာ


ဥာဏးေတား ၃၃ ေပထိ ်မြငးံတငးတညးခဲံပါတယး၈ ဓမၼေစတီမငး့ ရဲ႕ ေဆျေတားမ္ိဳ့ေတားႀကီ့်ဖစးတဲံ ေယာကၡမေတား
ႀကီ့ မိဖုရာ့ ရြငးေစာပု ( ှ၁၂၀-၄ဿ) က ဥာဏးေတားအ်မငးံ မီတာ ၁ွ ( ေပ ှဿ၆ ) ကို ်မြငးံတငးခဲံပါေတာံတယး၈
ှ၁၄ဿ မြာ မိဖုရာ့ႀကီ့ရြငးေစာပု က ဓမၼေစတီမငး့ကို နနး့အပးၿပီ့ အၿငိမး့စာ့ယူရနး ဒဂဵု ( ယၡဳ ရနးကုနး ) ကို ဆငး့
လာခဲံပါတယး၈ သူမ မေသခငးေခါငး့ခ္ရာေနရာကေန ေရႊေရာငးတွငး့ွငး့နဲ႔ ်မငးံ်မတးတဲံေစတီေတားႀကီ့ကို ဖူ့
်မငးလိုစိတးရြိခဲံပါတယး၈ ှ၃ ရာစုႏြစးမြာေတာံ ေရႊတိဂဵုေစတီေတား်မတးႀကီ့ဟာ ်မနးမာႏိုငးငဵအတျငး့ လူသိအမ္ာ့
ဆဵု့ ဘုရာ့ဖူ့ေနရာ်ဖစးလာပါေတာံသညး၈

ေနာကးပိုငး့ရာစုေတျအတျငး့ ငလ္ငးဒဏးအႀကိမးႀကိမးခဵစာ့ရလို႔ ပ္ကးစီ့ယိုယျငး့လာခဲံပါတယး၈ အဆို့ဆဵု့ပ္ကးစီ့မႈ


ကေတာံ ှ၄၃၅ ကလြဳပးခဲံေသာ ငလ္ငးေၾကာငးံ်ဖစးၿပီ့ ေစတီအထကးပစၥယဵ ေ်မခခဲံပါတယး၈ ဆငး်ဖဴရြငးမငး့က
်ပနးလညး်ပဳ်ပငးတညးထာ့ခဲံပါတယး၈ ယခုဖူ့်မငးေနရေသာ ထီ့ေတားသစးကိုေတာံ မငး့တုနး့မငး့ ှ၅၄ှ က တညး
ခဲတ
ံ ာ်ဖစးပါတယး၈ အဲံဒီအခ္ိနးဟာ ်မနးမာႏိုငးငဵေအာကးပိုငး့တစးခုလဵု့ ( ရနးကုနး အပါအွငး ) ကို အဂၤလိပးက
သိမး့ပိုကးထာ့တဲံအခ္ိနး်ဖစးပါတယး၈ ( ှ၅၂ဿ မြာ ဒုတိယ အဂၤလိပး၇ ်မနးမာစစး်ဖစး )

ှ၆၄ွ မြာ ေ်မငလ္ငးေၾကာငးံ ထီ့ေတားေစာငး့သျာ့ခဲံပါတယး၈ ှ၆၁၂ ဒုတိယကမၻာစစးႀကီ့ကာလကလညး့ ်ငမး့


တညးေဆာကး်ခငး့ ႏြငးံ အႀကီ့စာ့်ပငးဆငးမႈ လုပးခဲံပါတယး၈

ဒီဇိုငး့

သိဂုတၱရရငး်ပငးေပၚရြိ ေစတီေတား၏ ရငး်ပငးေပၚေရာကးရနး ွငးေပါကးမုခးေလ့မုခးရြိပါတယး၈ ွငးေပါကးတိုငး့မြာ


်ခေသၤံ႐ုပးတစးစဵုစီ်ဖငးံ ေစာငးံၾကပးထာ့ပါတယး၈ ေအာကးပစၥယဵကို ေရႊခ္ထာ့ေသာ အုတးမ္ာ့်ဖငးံ တညးထာ့ပါ
တယး၈ အထကးပစၥယဵကိုေတာံ ဘုနး့ႀကီ့ ႏြငးံ အမ္ိဳ့သာ့မ္ာ့ဟာ တတးေရာကးႏိုငးၾကပါတယး၈ ေနာကး ေခါငး့
ေလာငး့ပဵုသ႑ာနး်ဖစးပါတယး၈ ဒီအထကးက ေဖာငး့ရစး (turnban) ၇ ေနာကး “ သပိတး ” ပဵု၇ ေနာကး “ ၾကာ
ေမြာကး ၾကာလြနး ” ၇ ေနာကး “ ငြကးေပ္ာဖူ့ ” ပဵု ၇ ေနာကး “ သရဖူ “ ပဵု ၇ ေနာကး စိနးေပါငး့ ၂၁၁၅ ႏြငးံ ပတၱ်မာ့
ဿ၀ှ၄ လဵု့ စီ်ခယးသထာ့ေသာ ထီ့ေတား၇ ေနာကးဆဵု့မြာေတာံ ၄၃ ကာရကး ( ှ၂ ဂရမး ) အေရအေသျ့ရြိ စိနးဖူ့
ေတား ဘဲ ်ဖစးပါတယး၈

အထကးပစၥယဵရြိ ေရႊေတျကေတာံ ေရႊစစးစစးေတျ်ဖစးပဵုရၿပီ့ မူလီစုပးထာ့ပါတယး၈ ်မနးမာ်ပညးအႏြ႔ဵအ်ပာ့ရြိ ်ပညး


သူမ္ာ့နဲ႔ ဘုရငးမ္ာ့မက္နး ေစတီေတားႀကီ့ အထျနး႔ရြညး ထိနး့သိမး့ႏိုငးရနး လြဴဒါနး့ခဲံၾကပါတယး၈ ှ၂ ရာစုႏြစးက
မျနးမိဖုရာ့ႀကီ့ ရြငးေစာပု ဟာ သူမ၏ ကိုယးအေလ့ခ္ိနးႏြငးံညီမြ္တဲံ ေရႊစငးကို ေစတီေတားႀကီ့အတျကး လြဴဒါနး့
ခဲံပါတယး၈
ထဵု့တမး့အစဥးအလာ

အ်ခာ့စိတွ
း ငးစာ့ဖျယးတစးခုကေတာံ ၿဂိဳဟးခဵု နဲ႔ ၿဂိဳဟး႐ပ
ု းေတျဘဲ ်ဖစးပါတယး၈ ဥပမာ -

အဂၤါေန႔မြာ ဖျာ့်မငးသူမ္ာ့ဟာ အဂၤါေထာငးံမြာရြိတဲံ ဗုဒၶ႐ုပးပျာ့ေတားမြာ ေရသပၸါယး်ခငး့၇ လြဴဖျယးပစၥညး့မ္ာ့ လြဴ


ဒါနး့်ခငး့ နဲ႔ ဆုေတာငး့မႈမ္ာ့ ်ပဳၾကပါတယး၈

ဗုဒၶဘာသာအမ္ာ့စုဟာ ေစတီေတားကို လကးယာရစး (clockwise) လြညံးပတးပူေဇားၾကတာမ္ာ့ပါတယး၈ ေန႔ရြစး


ရကးအတျကး ရြစးတိုငး ႏြငးံ ၿဂိဳဟးသေကၤတ႐ုပး ၅ ႐ုပးရြိပါတယး၈

တနလၤာသာ့သမီ့အတျကး ( က္ာ့႐ုပ)း

အဂၤါသာ့သမီ့အတျကး ( ်ခေသၤံ )

ဗုဒၶဟူ့သာ့သမီ့အတျကး ( ဆငး )

ၾကာသပေတ့သာ့သမီ့အတျကး ( ၾကျကး )

ေသာၾကာသာ့သမီ့အတျကး ( ပူ့ )

စေနသာ့သမီ့အတျကး ( နဂါ့ )

တနဂၤေႏျသာ့သမီ့အတျကး ( ဂဠဳနး )

ရာဟုသာ့သမီ့အတျကး (ဗုဒၶဟူ့ ညေမျ့ ) ( ဟိုငး့ဆငး ) အဆျယးမပါ

အ႐ုပးတစးခုခ္ငး့စီအေပၚတျငး ၿဂိဳဟးမငး့ဟု သတးမြတးေသာ နတး႐ုပးမ္ာ့ ရြိသညး၈


ဗုဒၶဘာသာကို သကးွငးယဵုၾကညးၾကေသာ ်မနးမာလူမ္ိဳ့အမ္ာ့စုမြာ ဟိႏၵဴ်ဗဟၼာဏ မြ ဆငး့သကးေသာ ေဗဒငး
ပညာရပး၇ နကၡတးေဗဒပညာရပးမ္ာ့ကိုလညး့ ယဵုၾကညးၾက၍ ၿဂိဳဟးတိုငးမ္ာ့တျငး လူမ္ာ့်ဖငးံ စညးကာ့ေနသညး၈

ေဗဒငးနကၡတးပညာရြငးမ္ာ့၏ အႀကဵေပ့မႈေၾကာငးံလညး့ လြဴဒါနး့ရနး ႏြငးံ ယၾတာေခ္ရနးအတျကးလညး့ လာ


ေရာကးၾကသညး၈

ဗုဒဘ
ၶ ာသာွငး်မနးမာလူမ္ိဳ့အမ္ာ့မြာ ဘုရာ့ေက္ာငး့ကနးသို႔ သျာ့်ခငးံ်ဖငးံ သူတို႔ခဵစာ့ေနရေသာ စိတးေသာက
ေွဒနာမ္ာ့ သကးသာေပ္ာကးကငး့သျာ့တယးလို႔ ခဵစာ့ၾကတယး၈ ထို႔်ပငး ဘုရာ့ေက္ာငး့ကနးေတျမြာ ်မငးံ်မတးၿပီ့
အက္ငးံသီလရြိတဲံ ပုဂၢိဳလးေတျရြိၿပီ့ ဗုဒၶကို ရညးမြတးၿပီ့ တညးထာ့ကို့ကျယးထာ့တဲံ ေစတီ ၁ မ္ိဳ့ ကို ဖူ့်မငးရၿပီ့
ဘုရာ့ရဲ႕ ဂုဏးေတား၇ တရာ့ရဲ႕ ဂုဏးေတား၇ သဵဃာရဲ႕ ဂုဏးေတား မ္ာ့ကို ပိုမိုဆငး်ခငးမိၿပီ့ ကုသိုလးေကာငး့မႈေတျ
လညး့ လုပးႏိုငးလို႔ အလျနးေကာငး့်မတး်ခငး့လို႔ ယဵုၾကညးၾကပါတယး၈

ကမၻာံစာေပထဲက ေရႊတိဂဵု

အဂၤလိပးကဗ္ာဆရာႀကီ့ ႐ုဒးကပလနး ( Rudyard Kipling) က ှ၅၅၆ မြာ ေရႊတိဂဵု သို႔ ေရာကးရြိလာခဲံၿပီ့


ေနာကး ှွ ႏြစးၾကာတဲံ ှ၅၆၆ မြာ သူ၏ “ From sea to sea and other Sketches ” ခရီ့သျာ့ေဆာငး့ပါ့
အတျဲ ှ မြာ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့ ႏြငးံ ပတးသတးၿပီ့ မြတးတမး့တငးဂုဏး်ပဳထာ့ပါတယး၈

ကပလငး့ (Kapling) က -

ေရႊေရာငးတွငး့ွငး့ႏြငးံ အငးမတနးရငးသပးရြဳေမာဖျယးေကာငး့လြတဲံ ဂမၻီရဆနး ေရႊတဵု့ႀကီ့ဟာ မို့ကုတးစကးွိုငး့


ထကး်မငးံ်မငးံမာ့မာ့ထျကးလို႔ ေနေရာငးေအာကးမြာ တဖ္ကးဖ္ကး ႏြငးံ သူ႔ပဵုသ႑ာနးကေတာံ ဟိႏၵဴဘုရာ့ေက္ာငး့
ေတျနဲ႔လညး့မတူ၇ မျတးစလငးဗလီေတျနဲ႔လညး့ အသျငးကျဲ၇ တမူထူ့လို႔ တငးံတယးဖျယးအတိနဲ႔ စိမး့လဲံလဲံ ေတာငး
ကုနး့ေပၚမြာ မာ့မာ့ႀကီ့တညးလို႔ေန၈ အ်ခာ့လူေနအိမးအေဆာကးအဦ့ေတျ၇ ခ္ဵဳဖုတးေတျ နဲ႔ စကး႐ဵုမ္ာ့ရယး သူ႔
ေအာကးေ်ခွယး အစီအရီေပါံ၈ ကၽျႏုးပးစိတွ
း ယး အဂၤလိပးတို႔ရဲ႕ နတးဘုရာ့အသစးတစးပါ့ ထိုငးေနေရာံသလာ့
အဵံခ္ီ့ဖျယး ေတျ့ထိမိတဲံစိတးကို မထိနး့ခ္ဳပးႏိုငးေအာငး်ဖစးရပါရဲ႕ …..
လို႔ ဖျဲ႔ဆိုထာ့ပါတယး၈

သူကဆကးလကးၿပီ့ ေရႊတိဂဵုေပါံလို႔ ကၽျနးေတားံမိတးေဆျကေ်ပာေတာံ “ အဵံဖျယးအတိ ” လို႔ စိတးထဲကေ်ပာမိ


တယး၈ ဒါေပမယးံ အဲံဒါဟာ က္ိနးတျယးေ်ပာစရာမလိုတဲံ အရာတစးခုပါ၈ ( တကယးမ္ကး်မငး်ဖစးလို႔ )၈ အဲံဒီ အဵံခ္ီ့
ဖျယးအရာထဲက ကၽျနးေတားံကို ရနးကုနးကိုလာေစတဲံအခ္ကးတစးခု်ဖစးပါတယး၈ ဒုတိယကေတာံ ကမၻာေ်မေပၚက
အခ္မး့သာဆဵု့ နဲ႔ ရြာ့ပါ့တဲံအရာေတျရြိေနလို႔၈

စႏၵကူ့ပနး့ရနဵ႔ေတျ ထဵုသငး့ေနတဲံ နဵသာၿမိဳငးေတာႀကီ့ေတျနဲ႔ အသျငးဆနး့၇ အဆငး်ခာ့ေနတဲံ ဒီေရႊေ်မမြာ ကၽျႏုးပး


၏ မ္ကးစိပသာဒ မြာ မဆဵု့ႏိုငး၇ မၿပီ့ႏိုငး ်ဖစးခဲံရေပါံ၈ ေရႊအတိနဲ႔အေဆာကးအအဵႀု ကီ့ကေတာံ ေ်ပာတယး “ ဒါဟာ
်မနးမာ်ပညးတဲံ၇ မငး့တို႔သိတဲံ အ်ခာ့နယးေ်မေတျနဲ႔ လာ့လာ့မြ္ မတူႏိုငးဘူ့တဲံ၈ ” “ အဲံဒါဟာ အလျနးေက္ားၾကာ့
တဲံ ဘုရာ့ေက္ာငး့အိုႀကီ့တစးခုေပါံ ” လို႔ ကၽျနးေတားံမိတးေဆျက ရြငး့်ပတယး၈ ယခုအခါ ေတာငးငူ၇ မႏၱေလ့
လမး့ဖျငးံၿပီ်ဖစးလို႔ အနယးနယးအရပးရပးက ေထာငးေပါငး့မ္ာ့စျာေသာ ဘုရာ့ဖူ့ေတျ လာေရာကးဖူ့ေမြ္ားႏိုငးၿပီ
်ဖစးသညးတဲံ၈ သူတို႔အဆို “ ထီ့ေတား ” လို႔ေခၚတဲံ တနးဖို့ႀကီ့ၿပီ့ ထိပးနာ့ကတငးထာ့တဲံ အရာကေတာံ ငလ္ငး
ဒဏးေၾကာငးံ မဲံေနတယး၈ တတိယေ်မာကး ထီ့ေတားကို ်ပနးတငးမလို႔ ွါ့ေတျနဲ႔ၿခဵရဵၿပီ့ လုပးေနတာကိုေတျ႕ခဲံရပါ
တယး၈ အဲံဒါေတျ ဖယးရြာ့လိုကးရငးေတာံ သငးတို႔ေတျ ်ပနးေတျ႔ရေတာံမြာပါ၈ အခုအခါမြာေတာံ ေရႊေရာငးတဖ္ကး
ဖ္ကး နဲ႔ ်ပနးလညးတငးံတယးေနပါၿပီ ….. လို႔ မြတးတမး့တငးထာ့ပါတယး၈

စစးေဘ့ နဲ႔ က္ဴ့ေက္ားမႈ

ှ၃ွ၅ ခုႏြစးမြာေတာံ ငဇငးကာ လို႔ ေခၚတဲံ ေပၚတူဂီလူမ္ိဳ့ နယးေ်မသစးရြာသူ ဖိလစးဒပရစးတို ဟာ ေရႊတိဂဵုေစတီ


ေတားႀကီ့ကို ဖ္ကးဆီ့ခဲံပါတယး၈ သူ႕လူေတျဟာ မိဖုရာ့ႀကီ့ ရြငးေစာပု ကို နနး့ဆကးခဵတဲံ ဓမၼေစတီမငး့ ှ၁၅၂
မြာ လြဴဒါနး့ခဲံတဲံ တနးခ္ိနး ၀ွွ နီ့ပါ့ရြိ ဓမၼေစတီေခါငး့ေလာငး့ႀကီ့ကို ယူေဆာငးသျာ့ခဲံပါတယး၈ ဒီပရစးတိုက
ေတာံ ပဲခူ့ကို်ဖတးခ္ိနးမြာ ေခါငး့ေလာငး့ေတားႀကီ့ေရထဲက္သျာ့ခဲံပါတယး၈ ယခုခ္ိနးထိ ်ပနးလညးဆယးယူလို႔ မရ
ေသ့ပါဘူ့၈
စဥးံကူ့မငး့ေခါငး့ေလာငး့ေတားႀကီ့

ှ၅ဿ၁ ေမ ှှ မြာ အဂၤလိပးေတျ ်မနးမာ်ပညးကို ပထမ အဂၤလိပ-း ်မနးမာစစးပျဲႀကီ့ အတျငး့ေရာကးရြိလာၿပီ့ ေရႊတိ


ဂဵုဘုရာ့ကို သိမး့ပိုကးခဲံပါတယး၈ သူတို႔ဟာ မထျကးချာမီ ႏြစးႏစ
ြ းအတျငး့ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့ကို ခဵတပးတစးခု
အ်ဖစး အသဵု့်ပဳခဲံပါတယး၈ သူတို႔ဟာ လုယကးဖ္ကးဆီ့သူေတျ၈ လူရမး့ကာ့ေတျ ်ဖစးၾကပါတယး၈ အရာရြိတ
ေယာကးဆိုရငး ေစတီေတားႀကီ့၏ ေအာကးကို ဥမငးလိုဏးေခါငး့တူ့ၿပီ့ ယမး့မြဳနး႔၇ ယမး့ေတာငးံမ္ာ့ကို ရြာေဖျရနး
ႀကိဳ့စာ့ခဲံပါတယး၈ စဥးံကူ့မငး့ ှ၄၄၆ မြာ သျနး့လုပးလြဴဒါနး့ခဲံတဲံ တနးခ္ိနး ဿ၀ တနးရြိ မဟာဂႏၶေခါငး့ေလာငး့အ
မညးရြိ စဥးံကူ့မငး့ေခါငး့ေလာငး့ေတားႀကီ့ကို အဂၤလိပးတပးေတျက ကာလကတၱာ့ကို သေဘၤာနဲ႔ အရညးက္ိဳဖို႔
သယးသျာ့ခဲံပါတယး၈ အဲံဒီေခါငး့ေလာငး့ေတားႀကီ့ဟာလညး့ ဓမၼေစတီေခါငး့ေလာငး့နညး့တူ ေရထဲက္ခဲံပါတယး
အဂၤလိပးတပးေတျက ်ပနးလညးဆယးယူရနး ႀကိဳ့ပမး့ခဲံေပမယးံ မေအာငး်မငးခဲံပါဘူ့၈ ေနာကးပိုငး့ ်ပညးသူေတျက
ေစတီေတားႀကီ့မြာ ်ပနးလညးထာ့ရနး ႀကိဳ့ပမး့ကူညီႏိုငးခဲံပါတယး၈

ဒုတိယ အဂၤလိပ-း ်မနးမာစစးပျဲ ( ှ၆၂ဿ ) မြာ အဂၤလိပးေတျ ေရႊတိဂဵုကို ်ပနးလညးသိမး့ပိုကးခဲံၿပီ့ ႏြစးေပါငး့ ၄၄ ႏြစး
ၾကာ ှ၆ဿ၆ အထိ ်ဖစးပါတယး၈ ဒါေပမယးံ ်ပညးသူေတျကို လာေရာကးဖူ့ေမြ္ားချငးံ်ပဳခဲံၾကပါတယး၈

ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့နဲ႔ ်မနးမာံႏိုငးငဵေရ့အခနး့က႑

ှ၆ဿွ ပထမေက္ာငး့သာ့သပိတးေမြာကးဖို႔ တကၠသိုလးေက္ာငး့သာ့ႀကီ့မ္ာ့ဟာ ေရႊတိဂဵုဘုရာ့ရငး်ပငးေတားေပၚ


မြာဘဲ စုေွ့တိုငးပငးၿပီ့ တကၠသိုလးအကးဥပေဒကို သပိတးေမြာကးရနး ဆဵု့်ဖတးခဲံၾကပါတယး၈ တကၠသိုလးေက္ာငး့
သာ့ႀကီ့မ္ာ့ စုေွ့တိုငးပငးခဲံတဲံေနရာကို အမြတးတရာ ကမၺညး့ေက္ာကးတိုငး ထို့ထာ့ပါတယး၈ ထိုသပိတးႀကီ့
ေၾကာငးံဘဲ အမ္ိဳ့သာ့ေက္ာငး့ေတျ ေပၚလာခဲံရၿပီ့ ပထမေက္ာငး့သာ့သပိတးစတငးခဲံတဲံ တနးေဆာငးမုနး့လ်ပညးံ
ေက္ား ှွ ရကးေန႔ကို အမ္ိဳ့သာ့ေန႔အ်ဖစး သတးမြတးခဲံပါတယး၈
ှ၆၀၃ ဒုတိယေက္ာငး့သာ့သပိတးအတျငး့ကာလမြာလညး့ ေရႊတိဂဵုေစတီေတား်မတးႀကီ့ဟာ သပိတးစခနး့တညး
ရာ်ဖစးခဲံပါတယး၈

ှ၆၀၅ မြာ ်မနးမာႏိုငးငဵအလယးပိုငး့ ေခ္ာကး ႏြငးံ ေရနဵေခ္ာငး့ ေရနဵေ်မအလုပးသမာ့ထုႀကီ့ သပိတးေမြာကးဆႏၵ်ပ


ၿပီ့ ရနးကုနးကို ခ္ီတတးလာခဲံရာမြာလညး့ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့မြာ သပိတးစခနး့လုပးခဲံပါေသ့တယး၈ ဒီသပိတး
ဟာ ်ပညးသူေကာ ေက္ာငး့သာ့ေတျကပါ ေထာကးခဵမႈေၾကာငးံ ှ၀ွွ ်ပညးံ အေရ့ေတားပဵုႀကီ့ အ်ဖစး တျငးခဲံပါ
တယး၈

ယခငးက အဂၤလိပးလူမ္ိဳ့နဲ႔အ်ခာ့ အဂၤလိပးအာဏာပိုငးမ္ာ့ဟာ ဖိနပးမခၽျတးဘဲ ဘုရာ့ရငး်ပငးေတားေပၚသို႔ တတး


ေရာကးၾကပါတယး၈ ်မနးမာတို႔က အမ္ိဳ့သာ့ေရ့စိတးဓါတးအ်ပညးံနဲ႔ ဆနး႔က္ငးေတာငး့ဆိုခဲံလို႔ ှ၆ှ၆ မြာ အဂၤလိပး
က ဥပေဒ ထုတးေပ့ခဲံရပါတယး၈

ှ၆၁၃ ဇနးနွါရီ ဟာ အမ္ိဳ့သာ့ေခါငး့ေဆာငးႀကီ့ဗိုလးခ္ဳပးေအာငးဆနး့ဟာ သမိုငး့ွငးလြတဲံ ေရႊတိဂဵုအလယးပစၥ


ယဵ လူထုအစညး့အေွ့ပျဲႀကီ့ကို က္ငး့ပၿပီ့ လျတးလပးေရ့အတျကး သမိုငး့ွငး မိနး႔ချနး့ကို ေ်ပာခဲံပါတယး၈

ှ၆၅၅ မြာေတာံ ဗိုလးခ္ဳပးသမီ့ေဒၚေအာငးဆနး့စုၾကညး ဟာလညး့ လူထု ၂ သိနး့ေက္ားကို ေရႊတိဂဵုေစတီေတား


ရငး်ပငးႀကီ့မြာ ဒီမိုကေရစီေရ့အတျကး မိနး႔ချနး့ေ်ချခဲံပါတယး၈

သဵဃာေတားမ္ာ့၏ စကးတငးဘာ ၿငိမး့ခ္မး့စျာ့လြဳပးရြာ့မႈ

ဿွွ၄ စကးတငးဘာလမြာ လူထုေတျရဲ႕စာ့ွတးေနေရ့ က္ပးတညး့မႈႏြငးံ ကုနးေစ့္ႏြဳနး့ အဆမတနးႀကီ့မာ့မႈ


ေၾကာငးံ ေနရာအႏြ႔ဵအ်ပာ့မြာ သဵဃာေတားမ္ာ့ ဦ့ေဆာငးၿပီ့ လူထုဆႏၵ်ပပျဲႀကီ့မ္ာ့ ်ဖစးခဲံပါတယး၈
ဿွွ၄ စကးတငးဘာ ဿ၁ ရကးေန႔မြာ ဿွွွွ ေက္ားခနး႔ရြိေသာ သဵဃာေတားမ္ာ့ ႏြငးံ သီလရြငးမ္ာ့ဟာ ေရႊတိဂဵု
ဘုရာ့သို႔ ခ္ီတတးၿပီ့ လူထုအတျကး ဘာသာ၇ သာသနာအတျကး စု႐ဵု့ၿပီ့ မိစၦာစစးအာဏာရြငးေတျကို မလိုလာ့
ေၾကာငး့ ၿငိမး့ခ္မး့စျာ ေမတၱာပို႔ဆုေတာငး့ခဲံၾကပါတယး၈ ေနာကးေန႔မ္ာ့မြာလညး့ သဵဃာေတား ှ၂ွွွ ေက္ား
ဦ့ေဆာငးတဲံ လူထု ၀ွွွွ ေက္ားဟာ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့မြ ေဒၚေအာငးဆနး့စုၾကညး ရဲ႕ အမ္ိဳ့သာ့ဒီမိုက
ေရစီအဖျဲ႔ခ္ဳပး႐ဵု့ေရြ႕ကို ်ဖတးၿပီ့ ခ္ီတတးခဲံပါတယး၈ ေနာကးေန႔ေတျမြာေတာံ ရဟနး့သဵဃာေတားမ္ာ့မြာ မတရာ့
ဖမး့ဆီ့ေနအိမးအက္ယးခ္ဳပးက္ခဵေနတဲံ လူထုေခါငး့ေဆာငး ေဒၚေအာငးဆနး့စုၾကညး ေနအိမးသို႔ ရဲရွ
ဲ ဵံွဵံ ခ္ီတတး
ေမတၱာပိ႔ေ
ု ပ့ခဲံပါတယး၈ ဿွွ၄ စကးတငးဘာ ဿ၂ မြာ သဵဃာေတား ဿွွွ ခနး႔ႏြငးံ ေထာကးခဵသူမ္ာ့ကို မိစၦာစစး
အာဏာပုိငးမ္ာ့က ၿခိမး့ေ်ခာကးသတိေပ့ခဲံပါတယး၈ စစးအာဏာရြငးေတျရဲ႕ လကးပါ့ေစမ္ာ့ဟာ ေရႊတိဂဵုေစတီ
ေတားႀကီ့ ႏြငးံ အ်ခာ့ ရနးကုနးၿမိဳ႕ရြိေနရာမ္ာ့မြာ စစးတပးေတျ လကးနကးအ်ပညးံအစဵုနဲ႔ ခ္ထာ့ပါတယး၈

ဿွွ၄ စကးတငးဘာ ဿ၃ မြာေတာံ လဵုၿခဵဳေရ့တပးေတျက ရကးစကးစျာ ပစးခတးႏြိမးႏြငး့လို႔ ၿငိမး့ခ္မး့စျာဆႏၵေဖား


ထုတးသူ ၂ ဦ့ထကးမနညး့ ေသဆဵု့ခဲံရပါတယး၈ လူအမ္ာ့ေလ့စာ့ၾကညးညိဳရတဲံ ်မငးံ်မတးလြတဲံ နယးေ်မ်ဖစးတဲံ
ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့မြာေတာငး မေကာငး့ဆို့ွါ့ွငးစီ့ေနေသာ စစးမိစၦာအာဏာရြငးမ္ာ့ ႏြငးံ လကးပါ့ေစမ္ာ့
ဟာ ရဟနး့သဵဃာေတား၈ သီလရြငး၇ ေက္ာငး့သာ့၇ သကးႀကီ့ရျယးအိုမ္ာ့ပါမက္နး အာ့လဵု့ကို အၾကမး့ဖတးပစး
ခတး၇ ဖမး့ဆီ့၇ ႐ုိကးႏြကး၇ သတး်ဖတး ၾကပါတယး၈ ်မနးမာသမိုငး့မြာေကာ၇ ကမၻာံသမိုငး့မြာပါ အက္ညး့တနးဆဵု့၇
အယုတးမာဆဵု့်ဖစးတဲံ ဘာသာ၇ သာသနာ၇ ေစားကာ့မႈႀကီ့ကို ဗုဒၶဘာသာွငးေတျ အာ့ကို့ယဵုၾကညး ၾကညးညိဳရ
တဲံ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့မြာပါ ဗမာစစးအာဏာရြငးမ္ာ့က သကးေသ်ပ ေမားကျနး့တငးလိုကးခဲံပါၿပီ၈ ်မငးံ်မတးတဲံ
သာသနာံနယးေ်မမြာ ရဟနး့ရြငးလူ တို႔ရဲ႕ ေသျ့ စျနး့ေပခဲံရပါၿပီ၈ အာဏာကို ပူေဇားကနးေတာံေနတဲံ စစးအာဏာ
ရြငးတို႔က ပနး့ေပါငး့နဵ႔သာေတျနဲ႔ အသေရရျမး့တငးံတယးေနတဲံ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့ကို သူတို႔ရဲ႕ လူသတး
လကးနကး ယမး့ေငျ႕မီ့ေလာငးဗဵု့ေတျနဲ႔ လိမး့ႀကဵခဲံၾကပးတယး၈

ဘာသာ်ခာ့လူမ္ိဳ့်ခာ့ နယးခ္ဲ႕သူေတျလကးထကးက ယခုလို သာသနာနယးေ်မမြာ ေသျ့ေ်မမက္ခဲံပါဘူ့၈ ယခု


အာဏာ႐ူ့ နအဖ စစးအာဏာရြငးလကးထကးက္မြ ဘုရာ့ရြငးလကးထကးကတညး့က အသေရရႊနး့တငးံတယးခဲံ
ေသာ ေရႊတိဂဵုေစတီေတားႀကီ့ အပါအွငး ်မနးမာႏိုငးငဵအႏြဵ႔ဘုရာ့ေစတီေတားမ္ာ့၇ ေက္ာငး့ကနးအာ့လဵု့ဟာ
ပ္ကးဆီ့ခဲံရပါတယး၈ စစးအာဏာရြငးလကးပါ့ေစမ္ာ့ဟာ သူတို႔အာဏာၿမဲဖို႔အတျကး ေရႊတိဂဵုအပါအွငး ေစတီပု
ထို့မ္ာ့ကို မေကာငး့ေသာဆႏၵေတျ၇ ဘုရာ့၇ တရာ့၇ သဵဃာ ဂုဏးေတားေတျ ညြိဳ့မြိနးေအာငး အမ္ိဳ့မ္ိဳ့ လုပးေန
တာကို အာ့လဵု့ မ္ကး်မငးကိုယးေတျ႔်ဖစးပါတယး၈

ဒါေၾကာငးံ ယခုအခါမြာ ဘာသာ၇ သာသနာ လူမ္ိဳ့ႏြငးံမိမိတို႔၏ ေနာကးမ္ိဳ့ဆကးေတျရဲ႕ အက္ိဳ့ကို လိုလာ့ေသာ ရ


ဟနး့၇ ရြငးလူ၇ ေက္ာငး့သာ့၇ လူငယးအေပါငး့တို႔ဟာ ဒီ အဓမၼွါဒီ စစးအာဏာရြငး ကို စုေပါငး့ညီညာစျာ ဆနး႔က္ငး
ဖယးရြာ့ဖို႔ လိုေနပါၿပီ၈ အဓမၼေတျေပ္ာကးၿပီ့ ဓမၼတရာ့ေတျ ထျနး့ကာ့မြသာ ဘာသာ၇ သာသနာ ႏြငးံ လူမ္ိဳ့ဟာ
ဂုဏးတငးံမြာ အမြနးပငး်ဖစးပါေတာံတယး၈

အလငး့ဆကး

ဿ၂ . ဿ . ဿွှွ

တငးဆကးသူ၈ ခမိခဆဲ

http://kamikaze-2010.blogspot.com