P. 1
Bedreigingen voor buitenbeelden

Bedreigingen voor buitenbeelden

Views: 507|Likes:
Buitenbeelden vragen om een specifieke benadering wat onderhoud en restauratie betreft. Er is inmiddels een algemeen besef dat buitenbeelden regulier onderhoud nodig hebben. Bovendien vragen de gevolgen van vandalisme de nodige aandacht. Recent is daar nog een andere bedreiging actueel geworden: diefstal. Nederland werd opgeschrikt, door de brute roof van zes bronzen beelden uit de tuin van het Singer Museum. Daaronder bevond zich De denker van Rodin.

Corrie van de Vendel, eigenaar van Buro DSB, heeft zich toegelegd op het structureren van onderhoudswerkzaamheden, om onderhoud in te kunnen plannen en te kunnen begroten. Uit de werktuigbouwkunde nam zij het analyseren aan de hand van faalvormen over. Een beeld wordt ontleed in onderdelen en subonderdelen, net zover als zinnig is voor het onderhoud. Toen De denker van Rodin uit de beeldentuin van het Singer Museum te Laren werd gestolen, was de auteur net bezig, als onderdeel van het reguliere onderhoud, met een nieuwe bevestiging van een – uit veiligheidsmotieven niet nader te noemen - bronzen beeld. Het beeld was eerder verankerd door middel van een inmiddels sterk roestende stalen pin. Deze pin zou worden vervangen door een nieuwe rvs-stalen pin. Alert geworden door de recente roof, is er extra aandacht besteed aan mogelijkheden om eventuele diefstal te bemoeilijken. Zij bedacht een constructie met een bewegende kern. Zo krijgt een slijptol geen grip en kan het beeld niet zomaar omgezaagd worden.

Auteur: Corrie van de Vendel
Uitgever: SPCR
Jaar van uitgave: 2007
Bron: Cr 1, 2007
Buitenbeelden vragen om een specifieke benadering wat onderhoud en restauratie betreft. Er is inmiddels een algemeen besef dat buitenbeelden regulier onderhoud nodig hebben. Bovendien vragen de gevolgen van vandalisme de nodige aandacht. Recent is daar nog een andere bedreiging actueel geworden: diefstal. Nederland werd opgeschrikt, door de brute roof van zes bronzen beelden uit de tuin van het Singer Museum. Daaronder bevond zich De denker van Rodin.

Corrie van de Vendel, eigenaar van Buro DSB, heeft zich toegelegd op het structureren van onderhoudswerkzaamheden, om onderhoud in te kunnen plannen en te kunnen begroten. Uit de werktuigbouwkunde nam zij het analyseren aan de hand van faalvormen over. Een beeld wordt ontleed in onderdelen en subonderdelen, net zover als zinnig is voor het onderhoud. Toen De denker van Rodin uit de beeldentuin van het Singer Museum te Laren werd gestolen, was de auteur net bezig, als onderdeel van het reguliere onderhoud, met een nieuwe bevestiging van een – uit veiligheidsmotieven niet nader te noemen - bronzen beeld. Het beeld was eerder verankerd door middel van een inmiddels sterk roestende stalen pin. Deze pin zou worden vervangen door een nieuwe rvs-stalen pin. Alert geworden door de recente roof, is er extra aandacht besteed aan mogelijkheden om eventuele diefstal te bemoeilijken. Zij bedacht een constructie met een bewegende kern. Zo krijgt een slijptol geen grip en kan het beeld niet zomaar omgezaagd worden.

Auteur: Corrie van de Vendel
Uitgever: SPCR
Jaar van uitgave: 2007
Bron: Cr 1, 2007

More info:

Published by: Collectiewijzer Netwerk on Mar 01, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial No-derivs

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/28/2013

pdf

text

original

Corrie van de Vendel, van oorsprong kunstenaar en werktuigbouwkundige, heeft zich gespecialiseerd in het behoud van buitenbeelden.

Zij was net bezig met de voorbereiding voor een herplaatsing van een (uit veiligheidsoverwegingen niet nader te noemen) bronzen beeld in Utrecht, toen De denker van Rodin gestolen werd. Reden voor haar om extra goed naar de verankering van het beeld te kijken. En reden voor ons om haar te vragen over haar expertise te schrijven.

27

Bedreigingen voor buitenbeelden
Corrie van de Vendel

Faalvormen en preventie

Buitenbeelden vragen om een specifieke benadering wat betreft onderhoud en restauratie. In weer en wind, stof, droogte en vrieskou, onder boomblad en naast vuilnisbakken staan de beelden jarenlang buiten. Werden beelden lange tijd overgelaten aan de elementen, er is nu een algemeen besef dat de beelden regulier onderhoud nodig hebben. Bovendien vragen de gevolgen van vandalisme de nodige aandacht. Recent is daar nog een andere bedreiging actueel geworden: diefstal. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop we om moeten gaan met kunstwerken in de openbare ruimte.
Faalvormen In de afstudeerfase van mijn opleiding heb ik mij toegelegd op het structureren van de onderhoudswerkzaamheden. Ik ging op zoek naar handvatten om onderhoud in te kunnen plannen en te kunnen begroten. Ad hoc ingrijpen zou daarmee in principe alleen nog nodig zijn na incidenten. Uit de werktuigbouwkunde nam ik het analyseren aan de hand van faalvormen over (zie afb. 1). Een beeld wordt ontleed in onderdelen en subonderdelen, net zover als zinnig is voor het onderhoud.

object

onderdeel

subonderdeel

functie

faalvorm 1 Schema van de faalvormen.

Van ieder onderdeel wordt bepaald aan welke functie deze zou moeten voldoen en vervolgens wordt ingeschat welke mogelijke problemen zouden kunnen optreden. Dit zijn de faalvormen. De basis van dit plan gaat dus uit van preventief denken: wat zal er kunnen gebeuren op welke termijn en hoe kan dat worden voorkomen. Van iedere faalvorm kan de termijn waarop deze zal optreden ingeschat worden. Men weet door de analyse welke werkzaamheden uitgevoerd moeten worden ter voorkomen van faalvormen en de termijn waarop dat plaats moet vinden. Zo kunnen de werkzaamheden worden ingepland. Er ontstaat een overzichtelijk en gefundeerd onderhoudplan. Wellicht lijkt het een omslachtige manier van denken. Echter: voor een aantal groepen beelden (bronzen beelden, natuursteen) of delen (stenen sokkels) is de analyse nagenoeg identiek. Het is een adequaat hulpmiddel om geen onderdeel te vergeten. Bovendien is het niet altijd nodig om alle onderdelen tot in details te ontleden. Bijvoorbeeld bij waterwerken kan voor de pomp een onderhoudscontract worden afgesloten. Binnen dit onderhoudscontract valt dan de hele pomp met filter en buisstelsel.

Cr 1 2007

28

Nulnivo en regulier onderhoud Gedacht vanuit faalvormen betekent achterstallig onderhoud simpelweg dat de faalvorm al is opgetreden voordat er preventieve werkzaamheden werden uitgevoerd. Voordat het onderhoudsplan uitgevoerd kan worden moet veelal achterstallig onderhoud worden weggewerkt. Via de faalvormanalyse zijn de benodigde werkzaamheden makkelijk af te leiden. Als de beelden op nulniveau zijn kunnen ze door regelmatig onderhoud op dit niveau gehouden worden. Deze werkwijze garandeert een optimale staat gedurende jaren. Sociale omgeving Uit het bovenstaande volgen de termijnen waarop werkzaamheden aan een beeld moeten worden uitgevoerd vanuit een technisch perspectief. Maar bij buitenbeelden en zeker de beelden in de openbare ruimte spelen meer overwegingen een rol. De sociale omgeving kan van invloed zijn op de zorg voor een beeld. Als het beeld in de zogenoemde discoroute ligt of in de buurt van een hang- of zitplek staat is helaas de kans op schade of vervuiling groter. De frequentie van de schoonmaakbeurten kan om die reden worden verhoogd. En helaas is de kans op incidenten op zulke plekken groter. Soms worden beelden daardoor niet in optimale staat getoond; soms wordt de constructie zwaarder uitgevoerd dan vanuit mechanisch oogpunt noodzakelijk zou zijn. Van beide hieronder een voorbeeld. Overige aspecten worden in het kader van dit artikel buiten beschouwing gelaten.

Een voorbeeld is De Naald van Anthonius Mijsbergh in Nieuwegein (afb. 2). Dit beeld zou normaal gesproken nauwelijks regulier onderhoud nodig hebben: alleen aan de voet van de roestvaststalen verticale delen moet onkruid verwijderd worden en de lamp moet op gezette tijden worden vervangen. Helaas werd dit beeld diverse malen beschadigd. De (sociale) omgeving van het beeld was als problematisch gekenschetst: jongerenoverlast, café in de directe omgeving. Na de eerste vernieling werd contact opgenomen met de kunstenaar. Hij gaf aan dat het beeld voor deze specifieke plek was ontworpen. Eventuele verplaatsing verviel hierdoor. Vervolgens is besloten tot herstel, ondanks de onrust in de omgeving. De eerste beschadiging werd veroorzaakt door een vuur dat onder het beeld werd gestookt. Dit vuur heeft het staal vervormd en de lamp met bekabeling doen smelten. Ook was er in de wand een gat geslagen. Het beeld zou zijn oorspronkelijke strakheid niet terugkrijgen, tenzij nieuwe staalplaten werden gebruikt. Er werd besloten een proef uit te voeren om te zien of het originele oppervlak van de platen onder de aantasting van het vuur tevoorschijn zou komen. Dit bleek het geval. Er werd besloten tot herstel van het werk. De zichtbare vervorming van de staalplaten werd daarbij geaccepteerd, mede omdat het origineel ook niet volledig strak was uitgevoerd. Vervolgens is het gat gedicht (tig-laswerk), werd het beeld schoongemaakt en werd de verlichting hersteld. Na enige maanden werd de lamp helaas opnieuw vernield. Bij een tweede besluit werd geheel van de verlichting af gezien. Het beeld werd het eerste jaar in de was gezet als tijdelijke bescherming tegen mogelijke corrosie na de ongewilde warmtebehandeling. De sociale omgeving heef t uiteindelijk wel degelijk invloed op de verschijningsvorm van het beeld: de strakheid is aanzienlijk verminderd en de verlichting werkt niet meer.
Diefstal Een recent verschijnsel is de diefstal van bronzen beelden. Nieuwe technische mogelijkheden, zoals een draadloze slijpschijf waarmee een beeld gemakkelijk afgezaagd kan worden, maken het voor de dieven een stuk makkelijker om dergelijke beelden te stelen. Dit soort ‘ontwikkelingen’ heeft consequenties voor de wijze waarop (de constructies van) beelden moeten worden uit-

2

De Naald van Anthonius Mijsbergh staat op een pleintje in Nieuwegein.

Het is zes meter hoog. Foto: Corrie van de Vendel.

Van kunstroof naar melting mobs
De schrik voor elke museumdirectie of galeriehouder; de diefstal of vernieling van een schilderij of ander kunstvoorwerp. Een geplande roof of de daad van een verward iemand? In de loop der jaren hebben we vele voorbeelden gehad. De meest spraakmakende was de schilderijenroof uit het Kröller-Müllermuseum in Otterlo. Al enige tijd worden gemeenten, kunstenaars maar ook particulieren opgeschrikt door de diefstal van bronzen beelden. Het begon in het zuiden van het land en inmiddels kent iedere provincie wel gedupeerden. Vanaf markten en pleinen verdwenen bronzen beelden die er soms al tientallen jaren hadden gestaan. In het begin werd er aan een carnavals- of studentengrap gedacht, maar allengs werd duidelijk dat het daar niet om ging. Enkele voorbeelden: Jeruzalemvaarders een beeld dat voor de NH kerk in Schoorl stond (20 op 21/9/2006 gestolen). Bij Museum Sypesteyn in Loosdrecht werd op7 januari 2006 het beeld de zittende reigerman gestolen. In Tilburg 6 van de 30 bronzen objecten in de stad gestolen. De roof van een zevental beelden bij het Singer Museum in Laren onlangs spande de kroon. De politie hield al snel twee verdachten aan en vond het zwaar beschadigde afgietsel van de Denker van Auguste Rodin terug. Motief van de dieven ook nu; omsmelten voor geld! De prijs van brons via de oudijzerhandel heeft niets ontziende criminelen (melting mobs) op het spoor van de bronzen beelden gezet. Brons levert ongeveer 6 euro de kilo op en voor een sjacheraar loont iedere euro waar hij relatief weinig voor hoeft te doen. Weegt een beeld 100 kilo dan heb je op een nacht dus 600 euro verdiend!

Cr 1 2007

gevoerd. Toen de diefstal van onder meer De denker van Rodin uit de beeldentuin van het Singer museum te Laren bekend werd, was ik net bezig met de nieuwe bevestiging van een bronzen beeld. Het beeld was eerder geplaatst met een inmiddels sterk roestende stalen pin. Deze pin zou worden vervangen door een nieuwe rvs-stalen pin. De gelegenheid werd aangegrepen om na te denken over een mogelijkheid om eventuele diefstal te bemoeilijken. Het beeld geeft een geabstraheerde vrouwfiguur weer. Haar benen lopen taps toe, tot een doorsnede van ongeveer 15 cm net boven het maaiveld. Op die plaats zou het kunstwerk relatief gemakkelijk doorgezaagd kunnen worden. Om dat te voorkomen werd besloten om een dikwandige rvs-buis te nemen (23 x 23 cm) als bevestigingspin. Roestvrij staal is harder dan gewoon staal en daarmee moeilijker door te snijden met een slijpschijf. De dikke wand is niet nodig voor de sterkte, maar wel om eventueel doorslijpen te bemoeilijken. In de holte van de buis wordt een extra pin gestoken, zonder deze te bevestigen. De laatste pin zal, mocht iemand besluiten het beeld door te slijpen, gaan dansen op de slijpschijf. De schijf krijgt er daardoor nauwelijks grip op en het doorslijpen wordt op zijn minst ernstig vertraagd. Diefstal wordt hiermee niet a priori voorkomen, maar het zal erg veel meer tijd en moeite kosten. De kans op storing door voorbijgangers of oplettende bewoners (het beeld staat in een stedelijke omgeving) wordt immers sterk vergroot. Een andere mogelijkheid om beelden te beschermen is een chip. De chip is voorzien van GPS en kan de locatie waar hij (en dus het beeld) zich bevindt doorgeven. Het nadeel van zulke chips is dat ze stroom nodig hebben. De chip moet dus voorzien kunnen worden van nieuwe batterijen (of op het lichtnet worden aangesloten) en onzichtbaar worden geplaatst. Nader onderzoek is nodig om dit uitvoerbaar te maken.

Tot besluit Ik heb een korte indruk gegeven van de benadering van het onderhoud van buitenbeelden. Technische aspecten geven de basis voor een onderhoudsplan. Naast de techniek zijn er factoren die van invloed zijn op de uiteindelijke uitvoering van werkzaamheden. Hiervan zijn er twee benoemd en met een voorbeeld geïllustreerd: een lastige sociale omgeving en het voorkomen van diefstal. Het is het samenspel van alle aspecten die het voor beelden lastig maakt zich optimaal te handhaven in de buitenlucht. Het is aan ons om het maximum na te streven.
Corrie van de Vendel is kunstenaar en is eigenaar van Buro DSB (De Scherpe Blik), een bureau voor het (voorkomen aan) onderhoud van buitenbeelden.

29

3

Tekening van de

bevestigingsconstructie.

Wat kan je zelf doen? Breng op je kunstvoorwerpen altijd een eigen signatuur aan in de vorm van een logo en een nummer. Bij beelden ook altijd een oplagenummer aanbrengen. Dit moet voor iedereen duidelijk leesbaar zijn. Maak altijd foto’s van de kunstwerken, liefst vanuit verschillende posities. Beveiliging het kunstwerk zo mogelijk met een chip of via een sensor. Vervolgens kunnen maatregelen getroffen worden aan de kunstwerken zelf en aan de omgeving ervan. Zorg dat (vooral kleinere) beelden niet te makkelijk van de sokkel te halen zijn. Gewone moeren of inbusbouten kunnen door iedereen worden losgedraaid, gebruik daarom veiligheidsmoeren. Beelden die niet goed in het zicht staan lopen meer risico, dieven kunnen dan ongestoord te werk gaan. Beelden die makkelijk ‘bereikbaar’ zijn met (vracht-) auto of busje zijn aantrekkelijk voor beeldenrovers. Werp daarom barrières op. Op veel pleinen is inmiddels al cameratoezicht, dit kan beeldendieven ontmoedigen. Er zijn ook mogelijkheden de kunstwerken te voorzien van chips of sensoren, maar hieraan kleven praktische nadelen (hoe en waar aanbrengen, vervangen van batterijen et cetera). Bent u door een inbraak of diefstal gedupeerd, zorg ervoor dat achtergelaten sporen niet verloren gaan. Bel direct de politie en geef bij uw aangifte alle bijzonderheden door. Informeer uw branche over de diefstal – handelaren en taxateurs kunnen het kunstwerk dan herkennen. Vervolgens kunnen de vermiste kunstwerken worden aangemeld op www.gestolenkunst.nl. Op deze website worden door de politie ook teruggevonden kunstwerken vermeld, waarvan de eigenaar niet bekend is. Gaat het om de diefstal van kleinere bronzen voorwerpen dan kan

een kijkje bij een afvalverwerker soms geen kwaad. In Apeldoorn werden in juli 2006 drie jongenshoofden, een vrouwenbuste en een ruiter te paard bij een afvalverwerker gevonden. Twee beelden konden al snel herleid worden naar een inbraak in Twente, de hoofden pas in januari 2007. De eigenaar dacht dat ze elders waren ondergebracht en nadat het programma 1 vandaag aandacht aan de site www.gestolenkunst.nl besteedde, kreeg de benadeelde via een kennis een tip over zijn hoofden. Wat kan de politie? Bij de diefstal van een kostbaar kunstwerk verricht de politie naast een technisch onderzoek ook altijd een buurtonderzoek. De aangifte van de diefstal moet zoveel mogelijk details van het verdwenen object bevatten. Denk ook na of er de laatste tijd mensen zijn geweest die op een bijzondere manier (bijvoorbeeld de bevestiging) naar uw kunstobjecten keken. Zijn er ‘bezoekers’ geweest die veel belangstelling voor uw alarminstallatie hadden? De media worden vaak ingeschakeld om aandacht aan de diefstal te besteden. Soms levert dit tips voor het politieonderzoek op. Overleg met de politie en uw verzekeringsmaatschappij of u direct foto’s van de gestolen objecten aan de media prijs geeft. Bij spectaculaire kunstroven hebben de media deze meestal al. In het programma Opsporing Verzocht kan de politie aandacht vragen voor de diefstal en achter de schermen tracht de politie veelal informatie in te winnen over de diefstal. Alertheid en samenwerken aan veiligheid moet het dievengilde een halt toeroepen! Anton de Ronde, politievoorlichter

Cr 1 2007

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->