You are on page 1of 193

yy

yy
K ang. glue – pol. klej i klei:, UE np. 1528& Darkgiejewaa wodowa,
K – znak kszta=tem nie podobny do ang. glass – pol. szk=o; Kgedroit, Dowkgird
innych ]mo/e do R\, ale ma=a litera K gla•ss ˘ sz•k=o, konc. ˚023 k
]k\ jest bardzo podobna do ma=ej H ]h\, franc. galoches – kalosze 1. u
zw=aszcza w kaligrafii, i d{wi"ki te ros. legko – pol. lekko – uryk – krzyk ˘ kukuryku,
przechodz' jedne w drugie. ros.-pol. legcze, l/ej urok – krok ˘ uroczysko,
W pisowni, oba znaki s' pomocnicze staropol. grta< – krta< urwis – krwis]ty\
– u/ywane do zmiany s'siaduj'cych wi"cej ˚]litera\ G 2. nie, bez
z nimi d{wi"k[w liter, przez to same K, QCz kubrak ¯ nie % ubra % nie
oba s' czasami nieme& gr. kerasion – czere>nia, AEY, 3. wy`
ang. honest }onest|, ang. cherry }czery| ]wi>nia\ kruczek ^ wybieg, wykr"t,
ang. honour }one&|, =ac. caput ]g=owa\ – czapka, krosta ^ wyprysk, wyrost
lit.-pol. Holsza – Olsza, ros. szapka 4. k, ko, ku ^ do, na ˘ cze=owiek
>redniow. ang. knagge ˘ ang. nog =ac. quarta ]pars\ – czwarta ]cz">:\ i inne
¯ niem. nagel ]gw[{d{\ OA, anglosas. finc ]zi"ba\ – ang. finch staropol. k&
ang. know }nou|, niem. fink 1. przy czasownikach wskazuje na
nord. kleif ]klif\ – Leif, dzik – dzicz, kwik – kwicze: kierunek ruchu do miejsca&
w Europie Wsch. jeszcze w XVI w. =uk – =ucznik, milk – mleczny 1.a. i>:, przyj>:, dowie{:, uciec,
]po 1500 A.D.\ pisano Dorkgewicz, r"ka – r"czny, tokarz – toczy: pos=a:, itp.
Dowkgird, Kgedroit ]tak w1528 A.D.\, znak – znaczenie, 1.b. przy czasownikach& przy`
a isl. fakr ]ko<\ ˘ wo=. 1289 far. lik – lic(o – licz•ba(y: przy•bli/a:(='czy:(=o/y:,
Pomocniczym znakiem jest tak/e i wiele innych 1.c. przy czasownikach& sk=oni:,
I, w j"zykach s=aw. zmi"kczaj'ce KQ, kwqu UW schyli:, podnie>:,
poprzedzaj'ce je sp[=g=oski, np. nagminnie w t=umaczeniach z j. =ac., 1.d. przy czasownikach&
si ^ >, ni ^ <, ci ^ :, zi ^ {& ang. i innych ¯ w(ob(na•wr[ci:,
si" }>"|, nie }<e|, ci" }:"|, =ac. quarta pars – czwarta cz">:& 1.e. przy czasownikach&
ziemia }{emia| kwadrans ¯ =ac. quadrans ]czwarta garn': si", przytuli:,
k ]do\ ˘ k•was ]czynnik\ ¯ wasser, cz">:\ 1.f. przy czasownikach& bra:,
s ]od\ ˘ s•=[d ]odczyn\ ¯ =ada, woda; kwadrat ¯ =ac. quadratus ]czworo- wzi':, przyj':,
s ]od\ ˘ s•t'd ]od•t'd\, boczny\, 1.g. przy czasowniku by:,
k•=ania: si"  s•=ania: si", kwadrupla, kwadrupleks, kwalifika- 2. w wyra/eniach dotycz'cych
w nazwiskach s ]potomek ¯ po kim\. cja, kwantum, kwarantanna, kwarc, uwzgl"dnienia kogo>, czego>,
przej>cia& kwarta, kwarta=, kwatera, i inne oraz 3. w wyra/eniach dotycz'cych
H ]Ch\KC ]Cz\T ich pochodne • czasu& do, a/, oko=o,
JHGKC KG ˚]litera\ G • celu& dla, celem,
KC KH ˚]litera\ H • przyczyny& na, z powodu,
czasem na linii pol.-ros. KJ • okoliczno>ci towarzysz'cych,
kwiat – cwiet kak – jak 4. w utartych zwrotach& ponadto,
lik – lic(o – licz•ba(y: Kasper – Jasper opr[cz tego, do tego jeszcze.
Kiry=, kirilica – Cyryl, oko – hiszp. ojo, ang. eye w Ss 1953 ponad 11 kolumn cytat[w.
w j. =ac., franc. i ang. nagminna pi- staropol. doj'd – dok'd ~ka
sownia d{wi"ku k przez C; w innych staropol. jam(o – kam(o ]dok'd\ 1. s=aw. c[rka, przyrostek w zdrob-
j"zykach tak/e; KS, Sz nieniach s=[w rodzaju /e<skiego
w j. ang. Khruschev ]Chruszczow\, ]$\ kred` – serd` ˘ serdeczny, serce; ]gdy rzecz o osobach\, i rodzaj nija-
Kharkov ]Chark[w\ ser ^ >rodek ˘ Serock i inne ki o przedmiotach, rzeczach mart-
K w miejsce C gr. Keltoi – Celt }selt, kelt| wych,
KChH, ˚]litera\ C =ac. caput ]g=owa\ – ros. szapka, 2. zdrobnienie,
cz"ste, pospolite pol. czapka 3. l/ejszy gatunek, np.
anglosas. scyrte ]kr[tki\ ˘ ang. shirt w"g. Koloman – Salomon ksi"ga ˘ ksi'/ka,
]koszula\ i skirt ]sukienka\ s=aw.-ros. iska: ˘ staropol. issecz opera ˘ operetka,
niem. kren – pol. chrzan s=aw. so` – =ac.-ang. co` 4. czyni:, robi:, uprawia:&
s=aw. kamo – chan lit. `os, `as – pol. `ak kosiarka, /niwiarka, spawarka,
>redniow. stomak – ang. stomach ptak – ptaszek, g=uptas tokarka, w"dka; orka, m=ocka,
>redniow. ]1281\ XV w. chobilnici K nieme ]tak i podobnie ˚H; HK\ 5. narz"dzia i przybory&
– kobylniki ]pasterze stad koni\ isl. fakr ]ko<\ – wo=. far nitka, w"dka,
Krystyna – Chrystian >redniow. ang. newe ]new; nowy\ ˘ 6. tworzywo& laska, deska,
k=opot(y – ros. ch=opoty staropol. knawy ]guz, nowotw[r\ belka ]glina, plastelina\,
staroros. ch – k ]ko, ku, do\ ang. knee ]kolano\, kinfe ]n[/\, 7. owoce i warzywa& marchewka,
staropol. kliszka – chyszka ]latryna\ knowledge ]wiedza\ pietruszka, porzeczka, poziom-
herd ]stado\ – kierdel ang. lappet – niem. klappe ka, rzodkiewka, >liwka, gruszka,
tkn': ]tr'ci:\ – tchn': niem. leim – staropol. kley, kleg truskawka.
cz"ste CH ^ K lub CZ w wymowie =ama: ˘ k=ama: 8. twarde lub mi"kkie&
w j. angielskim =ono ˘ k=ania: si", sk=on kamie<, pa=ka,
KG?, KCz =oda ˘ k=odzisko ]miejsce =owienia 9. nazwy odzie/y i okry:& burka,
p[{no=ac. barga ˘ ang. barge ryb\ kurtka, marynarka, plandeka,
– ital. barca, pol. barka nieci: ]podpala:\ ˘ kmie: ]ch=op\ 10. rzeka, ciek ˘ liczne nazwy ma-
cz"ste w zapiasch 16-go wieku, =ych rzek, Oka, Wis=oka, i wiele
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
innych, ma=ych& Baszenka, Bia=- prosto do celu\. zesromoczony nye przymovan
ka, Brzoz[wka, Derewenka... kaboszon min., jubiler. zadnym obyczayem w then tho
itd., kamie> szlachetny, lub p[=szlachetny. zakon, ca 1500 k'czerstwo heresis;
11. ziemia ˘ ='ka, Polska kabota/ żegl. chczy'cz to kaczyrstvo s korzenya
˚ziemia /egluga przybrze/na mi"dzy portami skazycz...; to ystne kacerstwo vro-
kabaczek bot. tego samego kraju. czylo szye ˘ kaczersthvo, kaczer-
Cucurbita pepo, ro:lina z rodziny kabotyn(izm osob. stwo, kaczyrstwo, caczerstwo –
dyniowatych, cz=owiek lubi'cy tanie efekty, zgry- herezja, odszczepie<stwo.
kabak szynk. waj'cy si"; efekciarz, komediant. =ac. haeresis,
ros. kabak. niem. herumziehender ˘ starofranc. i >redniow. ang. heresie,
kaba-=a(larka herum-ziehen, ang. heresy, ros. eres;-eres.
1. kult. wr[/ba z kart, r"ki, liczb, starofranc. cabotin ˘ cabotiner. staropol. y kaczerzof, 1461(67
2. osob. intryga, k=opot. kabriolet pojazd. w cacerzach in heretics; kacze-
hebr. kabala, qabbalah 1. auto o otwartym nadwoziu, rzom, y kaczerze, 1484 aby zadny
]wiedza otrzymana, tajemnicza dok- 2. lekki w[z dwuko=owy o pod- kaczerz... nye przymovan... w then
tryna, religijna filozofia na bazie wy/szonym siedzeniu. tho zakon, XV w. kaczerze hereticy,
interpretacji Pisma\ kabul spoż. ca 1500 k'czerz talis ut hereticus ˘
=ac. cabbala, ang. cabala ostro przyprawiony sos z mi"sa, kaczerz, k'czerz, cacerz –
staroros. kovola-kobola ˘ sporz'dzony z musztardy i galaretki odst"pca religijny, odszczepieniec,
Kobolin ]Kabalin\. porzeczkowej. heretyk, niewierny,
kaban tur. wieprz, dzik. kabura futera= sk[rzany do rewol- gr. hairetikos ]zdolny wybiera:\ ¯
znaczenie z Turcji do Rosji, a z weru lub pistoletu. hairein, p[{no=ac. haereticus ˘
Rosji do Polski. niem. pistolentasche, franc. heretique; >redniow. ang.
kabanos spoż. ang. holster ]for a pistol\, heretike ˘ ang. heretic,
bardzo cienka i suchaa, w"dzona ros. kobura-kobura, OA. ros. eretik-eretik.
kie=basa wieprzowa. kabza przestarz. kacet pot.
kabaret kult. kiesa, torba, woreczek na pieni'dze, hitlerowski ob[z koncentracyjny.
uboga tawerna z ta<cami i >piewami. sakiewka. †kachel kafel.
norm.-franc. cabaret. Kabza mylona z kobz' bo mieszek staropol. 1494 pro kachle ]za kafle\
kabat odzież. dud sta= si" kobz' – strunowym ˘ kachel ¯ niem.
staropol. 1424 i 1434 kabath, instrumentem muzycznym. =ac. testa figlina,
1443 y kabatha, 1445 kabata, kobza – dudami ¯ s=aw. du: ]d':\. franc. carreau, niem. kachel,
1446 catabka, hebr. saq ]w[r, worek\ ˘ gr. sakkos ˘ ang. ]Dutch or glazed\ tile,
1472, nye vkradlem cabath', =ac. saccus ˘ anglosas. sacc ˘ ros. izrazec-izrazec.
ca 1500 k'bath jopula ˘ kabath, >redniow. ang. sac, sak, kacyk poz. społ.
k'bath, cabath, cabat – ang. sack, naczelnik, w[dz plemienia.
1. rodzaj opi"tego, kr[tkiego p=aszcza, ros. mewok-mieszok, kul;-kul. kaczan spoż.
cz"sto pikowanego, rodzaj kurtki, ¢kacap Rosjanin, Moskal. g='b kapusty, kukurydzy.
2. wi"zienie. ang. Moscovite, kaczaniec bot.
kabel lina, splot sznur[w, drut[w. ukr. kacap-kacap. Caltha, ro>lina z rodziny jaskrowa-
=ac. capere, starofranc. cable i 1. kacerz rel. tych, o /[=tych kwiatach i nerkowa-
>redniow. ang. cable, cabel, odst"pca od Ko>cio=a Rzym.-Kat. tych li>ciach; knie:.
ros. kabel;. heretyk, sekciarz. kaczat hu>ta:,
kabestan techn. 2. kacerz ryb. ko=ysa: kahat;.
pionowy walec do nawijania =a<cu- rodzaj sieci do po=owy ryb i rak[w. kacz-ka(or(kowaty(y zool., ptak.
cha, liny. †kacemistrz ten, kto >ciga i s'dzi Anas domestica.
kabina kacerzy, inkwizytor. wg mSjp 1969&
ang. cabin ¯ >redniow. ang. caban staropol. 1484 ma byczi povy- 1. Anatidae, rodzina ptak[w z rz"du
¯ starofranc. caban, edzian y vydan kaczermisth- blaszkodziobych obejmuj'ca oko-
cabane ¯ =ac. capanna ]chata\, rzowy, ca 1500 kacermystrz =o stu gatunk[w; >wietnie p=ywaj'
niem. kabine. inquisitor hereticorum. i nurkuj',
kablobeton(owy bud. =ac. inquisitor ˘ starofranc. 2. wiadomo>: nieprawdziwa,
beton spr"/ony za pomoc' pr"t[w inquisiteur ˘ ang. inquisitor, ros. zmy>lona; plotka,
lub wi'zek drut[w ]tzw. kabli\, na- posledovaetl;-posledowatel. 3. naczynie s=u/'ce chorym m"/czy-
ci'ganych po stwardnieniu betonu. †kacer-z(ny(owa:(stwo rel. znom do oddawania moczu,
kablo-gram(wa: przestarz. odst"pca religijny, odszczepieniec, 4, mors. metalowy uchwyt na masz-
telegram przekazany kablem pod- heretyk; bezbo/ny, wyst"pny. cie s=u/'cy do przymocowania lin.
morskim. staropol. kaczerni – kaczerny. kacz czyt. wspak ˚czak
kab='k(owaty narz. staropol. 1398 kaczeruyessz ˘ ]ang. chuck – gdaka:\,
gi"ty pr"t w postaci =uku, do='czony karerowacz – nazywa: kacerzem, g¶dak¶a: ˘ dak ]ang. duck – kaczka\,
prostopadle do ostrza i styliska przezywa:, l/y:. wi"cej o metodach tworzenia ˚012.
kosy, by zbo/e, trawa, pada=y r[wno staropol. 1413(14 secta kaczer- tak/e kaczka ¯ =ac. aqua ]woda\ ˘ ak.
po ich >ci"ciu. podchwyt. sthva, 1461(67 przewrothnoscz Arch. pol. 'ty, niem. ente,
`='k ¯ =uk ¯ uk ]chwyt\, Å, ´ ¯ U. caczerstwa perversitas heretica, gr. nessa, =ac. anas, anatis,
s=owotw. pokr. ˚pa='k, paj'k ¯ j': 1484 aby zadny kacerz albo thez lit. antis, ros. utka,
]chwyci:\, b='ka: si" ]kluczy:, nie podezyrany o kaczersthvye, albo staropol. 1472 kaczka aneta;

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
staropol. nye spaszl pschenicze =ac. quadrum ]kwadrat\, ]incensum\ ˘ kadzid-=o(lny
caczkamy y szwynyamy ˘ ital. quadro, franc. cadro, 1. specjalny gatunek /ywicy, albo
kaczka, caczka. ˚kaczor. ang. cadre, ros. kadry. mieszanina /ywicy i zi[=, spalane
†kaczma karczma. kadryl taniec. przy obrz"dach religijnych dla
†kaczonek bot. kosaciec, Iris L. figurowy taniec towarzyski XIX w. uzyskania wonnego dymu,
staropol. ca 1500 kosz'czyecz vel kaduceusz 2.1. bot. Melittis Melissophyllum L.,
k'czonek gentina. 1. mit. laska Hermesa, ]le>ne, polne\ kadzid=o,
ang. iris, ros. iris-iris. 2. laska herolda lub b=azna. staropol. 1437 leszne cadzidlo
kaczor zool., ptak. kaduk melissa, ca 1460 cadzidlo me-
samiec kaczki, Anas mas. 1. diabe=, 2. epilepsja, lissa siluestris, 1467 kadzidlo
staropol. XV w. kaczor anas. 3. w dawnym prawie polskim& melissa,
ca 1500 kaczor anetarius. spadek bez dziedzica – 2.2. bot. Anthriscus silvestris Hoffm.
ang. drake ]a male duck\, prawo do spadku pozostawionego polne kadzid=o, staropol. 1437
ros. selezen;-seleze<. bez testamentu i bez dziedzica. polne kadzidlo fistula pastoris,
kaczeniec bot. Caltha palustris L. kadzi-:(d=o(elnica rel. 2.3. bot. Lycopus Europeaeus L.,
staropol. 1460 kaczynyecz ane- czad, KCz, D ˘ Dz. psie kadzid=o,
tharia. staropolskie YE. wo=. 1289 s kadily ]z kadzid=a- 1472 psye kadzidlo spina lupi,
w Ss 1953 pod has=em «kaczyniec». mi\, mazur. kadily ]kadzid=ami\, 2.4. bot. Senecio Sarracenicus, >wi-
†kaczyce bot. Herniaria galabra L. K ˘ Cz. nie kadzid=o, 1437 swine kadzidlo
staropol. 1472 kaczycze centum 1. staropol. offyerowany bødø... consolida sarracenica , 1460
grana. dwa dzyesøtky byeli scropyoney swynye kadzydlo consolida
~kada obce. oleyem kv kadzenyv bozemu ]dwa saracenika.
procesja ˘ parada, kawalkada. dziesi'tki “bieli” – bia=ek, sk[rek z staropol. kadzylnycza, kadzilnicza
ang. `cade. wiewi[rek b"d'cych walut' czas[w\, – kadzielnica, naczynie do palenia
kadencja społ. palonych na o=tarzu, w obecno>ci kadzid=a przy obrz"dach religij-
=ac. cadere ˘ cadens, kap=ana, “ku kadzeniu bo/emu”, nych, dla uzyskania wonnego dymu,
niem. kadenz. poza tym, zabijane /ywe stworzenia& trybularz.
kadet wojsk. wo=y, koz=y, owce, ptaki, i palone staropol. maszcz kadzydlna,
ucze< szko=y wojskowej. na o=tarzach, z polecenia kap=ana oltarz kadzydlnych rzeczy y olay
franc.-ang. cadet. mieni'cego si" reprezentowa: boga, pomazanya, y kadzydlnee rze-
kad=ub(owy anat. i ku jego zadowoleniu. czy z wonyøczych rzeczy; chcyal
tu=[w; cia=o cz=owieka lub zwierz"cia vczinycze offyerø bogv w }o|byatø obyatowacz kadzidlo na oltarzu
bez g=owy i ko<czyn. zapalnø..., kadzøcz wonyø chatnø kadzidlnem; ozias... obyatowal
kad ^ tu; =ub ^ =[w BW. ]adolentes odorem suavitatis\ kadzidlo... nad oltarzem kadzidl-
kud ˘ kad, k'd, k"d ˘ sk'd, k"dy  panv z wolow albo z owyecz. nim ˘ kadzidlny, kadzidlni –
na poczøtkv myesyøcza offye- maj'cy zwi'zek z kadzid=em.
tutaj, t"dy,
rvicze obyatø zapalnø panv& s =ac. turibulum.
staropol. 1466 cadluby, 1494 car-
stada czelcza dwa..., baranow... staropol. o(po(za•kadzi:,
luby, kadluby ˘ cadlub, kadlub,
carlub – pie< drzewa wewn'trz wy- sedm..., a dzesyøtø czøscz... podkadza:,
dr'/ony, naczynie z wydr'/onego byeli... w swyøtini, obyatø zapalnø kadzøcz wonuø ]kadz'c woni'\,
pnia, beczka. przechøtney wonyey kadzidlney. kadzidlem nye kadzily,
polozy ¢kadzilnye rzeczi ]ponent 1477, ¢kaczydl'.
†kad=ubek pojemn.
thymiama\... a obyati zapaln na =ac. incense ]z=o>ci:\ ˘ incendere ˘
naczynie z kory drzewnej.
oltarzv; obyetowal... y kadzidlne =ac. incensus ˘ p[{no=ac. incensum
staropol. kad=ubek, ka/ub,
rzeci zegl ]thymiama succendebat\ ˘ starofranc. i franc. encens,
kazub(ek.
na wisokoscyach. >redniow. ang. ansens, encenz,
†kad=ubka
offyerowal... skopy ku obyecze ang. incense, staroros. ladon=-
{r[d=o, pewnie ocembrowane
kadzylney ]obtulit... arietem in =adon, ros. ladon-=adon, fimiam
wydr'/onym pniem, mo/e te/ i od
holocaustum\. ˘ kurit fimianom ]kadzi:\,
rzeczownika kad=ubek.
a wszystek skop spolu sezze na kadilo fimiqmnik ]kadzielnica\.
staropol. XIV w. qui fons cadlub-
oltarzv, p}r|zeto ysze bila obyata †kadzidlnik trzy nazwy botaniczne&
ka vocatur.
kadzylna ]quod esset holocau- 1. Melittis melissophylum L.,
kadm chem.
stum\. kadzydlnik – Melissa Silvestris,
pierwiastek chemiczny, metal
y zakadzy na oltarzu kadzylnich kadzidnyk – Melissona Montana&
srebrzystobia=y, u/ywany do wyrobu
obyet. ca 1465 kadzydlnyk melissa
stop[w.
wezmy... czyelcza... a skopu ku silvestris, 1472 kadzidnyk
kadr film.
obyeczye kadzylney – melissana montana,
zdj"cie fotograficzne, klatka,
sw'd spalenizny – palonego cia=a 2. Sonchus oleraceus L. – mlecz zwy
stanowi'ce cz">: sk=adow' ta>my
– mo/na sobie wyobrazi:. -czajny, 1472 Scariola agrestis
filmowej.
2. staropol. kadzycz – – kadzidlnik,
kadr-a(owiec 3. Salvia pratensis – sza=wia polna,
pali: /ywice, zio=a i inne, nape=nia-
1. społ. zesp[= pracownik[w, Salvia agrestis – kadzidlnik&
j'ce powietrze wonnym dymem.
2. wojsk. zawodowi oficerowie 1472 kadzidlnik saluia agrestis.
staropol. kadzenie, kadzienie –
i podoficerowie stanowi'cy trzon
obrz"dowe spalanie kadzid=a. kad{ pojemn.
do dalszych uzupe=nie<,
staropol. cacydlo a mirrø ]kadzid=o i 1. okr'g=y, szeroki, odkryty, drew-
3. sport. czo=owi zawodnicy danej
mirr"\, w myasto kadzydla ]zamiast niany pojemnik z klepek zwi'za-
dyscypliny sportu.
kadzid=a\, offyerowano kadzidlo nych obr"cz', o p=askim dnie,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
2. podobnie wielki, odkryty pojemnik usicek lud jego... kaiøch ydehø, ¢kakos gr. z=o.
z metalu, kamienia, itp. jak do prania pospesihø sø do coscola na †kako(/
odzie/y; ceber, szaflik ]r[/nica& modlituø pred boga usemogøcego 1. jak(o, w jaki spos[b,
ceber i szaflik maj' uchwyty\. ]s=ysz'c to kr[l Ezejasz i wszystek 2. poniewa/, 3. /e.
wg mSjp 1969& «du/e naczynie, cz"sto lud jego...\, Judas item confitens, staropol. kako, cacosz, kakosz,
w kszta=cie >ci"tego sto/ka, maj'ce kaiøczy; ale w pecle kto se bødze w Ss 1953 blisko 6 kolumn cytat[w.
zastosowanie w gospodarstwie domo- kaiacz; y kayacz szye tobye; a ne †kako-by(:(:by jęz.
wym, w przemy>le hutniczym, farbiar- bødze se kayacz; kayøczi; y kaial pyta o spos[b& jakby, w jaki spos[b,
skim, browarniczym itp.» ‹=c.› syø; a kaial syø barzo przed panem ¯ s=aw. kak ]jak\, JK.
i ma by: z j. =aci<skiego; bogem; a kilekolykrocz kaialy syø ˘ staropol. kakoby, kakobi ]kako-
Swo 1980 nie zwiera has=a kad{. kayacz, kaiacz ]szye, se, sø, syø\ – bychmy, kakobysmy\, kakocz,
gr. kados ]becz[=ka, dzban\ ˘ 1. /a=owa: swoich czyn[w, objawia: kakoczby.
ros. kadilo, kadka. skruch", pokutowa:, staropol. kakoby wiele – ileby.
staropol. gorøczego olegu f kacz 2. spowiada: si", wyznawa: grzechy. =ac. quomodo,
bil nalacz, 1465 doleum albo kadz, kajak(arstwo(owiec(arz sport. ang. as if, which way$,
1494 cervise albo duze kadzy; pro lekka =[d{ sportowa. ros. kak budto-kak budto.
cervisia braxanda y dwye kadzy; w ¯ eskimos. †kako:kol-i(e jęz.
kadzy; trzy kadzy, ca 1500 dolium kajdan-y(ki(iarski wi"zy, p"ta. 1. chocia/,
kadz; yschby czyalo yego olyey- ¯ Kojdan, tatarski chan. 2. w jakikolwiek spos[b,
em... lyeczyly, wszadzyly y v k'dz staropol. ˚kuna – okowy, kajdany. w jakimkolwiek charakterze.
]in arcam\ peln' oly' ˘ kadz, k'dz, kajet przestarz. staropol. kakoczkoly.
kacz – rodzaj beczki. zeszyt. †kakokoleby chocia/by.
>redniow. holend. tubbe, kajmak spoż. staropol. tocz gest tak rzeczono,
>redniow. ang. tubbe, ang. tub. masa z mleka wyzma/onego z abichom nygdi sy' doschlimy
kaem wojsk. cukrem, cz"sto z dodatkiem kawy, a sprawyedliwimy nye czinili ny
karabin maszynowy. czekolady. myenyli, cakocole vyele y cz'sto
kafar niem. keffer. †kajman zool. dobrze bichom czinili.
kafejka Caiman, gad z rz"du krokodyli. =ac. quamvis.
kawiarnia, piwiarnia we Francji. >redniow. =ac. cocodrillus, †kakokol-i(wiek, kakoli
kafl-e(larnia(larstwo(owy starofranc. cocodrille, 1. chocia/,
w liczbie mnogiej, p=ytki lub pustaki >redniow. ang. cocodril, cokadrill, 2. jakkolwiek, w jakikolwiek spos[b.
ceramiczne, pokryte po zewn"trznej ang. crocodile, †kakokoliby chocia/by.
stronie szkliwem, u/ywane do budo- ros. krokodil-krokodi=. staropol. kakokolyby.
wy piec[w. kajuta mors. †kakokolwie chocia/.
niem. kachel. pomieszczenie mieszkalne na statku, staropol. kakokolvye.
kaftan(ik odzież. kabina. =ac. quamvis, quamquam, etsi.
ciep=a kurtka bez r"kaw[w. †kak jak, JK, ¯ s=aw.-ros. kak. ang. although ]in spite of the fact
tur. quaftan ]z d=ugimi r"kawami\, kaka: wydziela: ka=, wulg. sra:. that\, ros. ne smotrq na to hto,
ang. caftan, kaftan, staropol. bo og[lnoeurop. esli i-iesli i.
staropol. ca 1500 kawthan, WF – kakadu zool. †kakole
rodzaj p=aszcza. Cacatuinae, podrodzina rz"du papug, 1. w jakikolwiek spos[b, jako>,
kagan-iec(ek uchwyt. obejmuj'ca oko=o 30 gatunk[w. 2. jak, jakkolwiek.
staropol. caganyecz, cagancze kakao(wiec spoż. staropol. kakoel, kakolye.
lucibula, kaganyecz lucibulum, Theobroma cacao, drzewo z rodziny †kakoli
tham yest kaganyecz y myszka, orzesznikowatych, o li>ciach sk[rza- 1. chocia/,
videlicet kaganyecz, 1495 sex stych i drobnych kwiatach; proszek 2. jakkolwiek, w jakikolwiek spos[b.
kaganczow, XV w. caganyecz, z nasion kakaowca u/ywany jako staropol. kakoly.
ca 1500 k'g'nyecz lucibulum, podstawowy sk=adnik do wyrobu †kako/ jak, w jaki spos[b.
ca 1500 kaganycze lampades ˘ czekolady. kaktus bot.
caganyecz, caganecz, kagany- †kaki spoż. Cactus, ro>lin rosn'ca na pustynnych
ecz – >wiecznik, lichtarz, 1. jaki(/, jak wielki, okolicach Amryki Írodkowej, hodo-
koszyczek metalowy na >wiec" 2. jakikolwiek, jaki>. wana te/ jako ro>lina pokojowa.
czy lamp", kaganek. staropol. kakecz, kaky, kakey, =ac.-ang. cactus,
kaha= rel. kake, kaka, kakye ]jakie/, jaki, gr. kaktos ]k=uj'cy\.
/ydowska gmina wyznaniowa. jakiej, jaka, jakie\. kala: i kaja: grzeszy: ¯ ka=, brud,
kainit miner. †kakikole, kakikoli jęz. nieczysto>ci i /a=owa: za grzechy.
minera= wyst"puj'cy w z=o/ach soli jakikolwiek, jaki>. staropol. 1456 kalay' sze ˘ kalacz –
potasowych; surowiec do produkcji staropol. kakeykolye, o kakykoly brudzi:, tarza: w b=ocie.
nawoz[w. gwalth, 1471 kakymkoly chczie. kala-fior(repa bot.
kainowy bratob[jczy. =ac. quilibet, quicumque, Bressica oleracea, ro>lina warzywna
¯ bibl. Kain ]zab[jca brata Abla\. ang. whaetver, z rodziny krzy/owych, maj'ca
kaja: ]si"\ rel. ros. kakoj by ni-kakoj by ni, mi"sisty, jadalny kwiatostan.
umartwia:, pokutowa:, /a=owa: za kakov by ni-kakow by ni. kalafonia
grzechy, bi: pok=ony, korzy: si" kakofonia dźwięk. /ywica drzew iglastych; stosowana
przed kim. odwr. kala: ]ka=\. nieprzyjemne dla ucha po='czenie do produkcji lakier[w, myde=, oraz
staropol. vslisew to crol Ezehias y d{wi"k[w; dysharmonia, dysonans. nacierania w=osa smyczk[w.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
¢kalak anat. nij zwierciad=ami oraz ruchomymi rzemie>lnik wyrabiaj'cy kalety.
pers.-tur. niekszta=tny, u=omny. szkie=kami. staroros. kalita-kalita, EI.
pol. kaleka AE ˘ ˚ka•leka(rz. kalendarz(owy kaletka anat.
kalambur gra s=[w o podobnym rachuba czasu oparta na okresowo>ci torebka z tkanki ='cznej wype=niona
lub identycznym brzmieniu. zjawisk przyrody; systematyczne p=ynem, os=abiaj'ca tarcie styka-
moimi s'& powtarzanie ich zwane rokiem, j'cych si" narz'd[w.
1. an•cy  cy•na; czym si" r[/ni sztucznie dzielonym na 12 miesi"cy kaletnik prof.
ancymon od cynamonu$ obejmuj'cych 365 dni, po ok. 30 rzemie>lnik wyrabiaj'cy galanteri"
2. `pustnik; co ma wsp[lnego dni ka/dy. sk[rzan'.
roz•pustnik z ka•pustnikiem$ hist. pierwszy dzie< miesi'ca w kalia bot.
odpowied{& obaj s' motylkami. kalendarzu staro/ytnych Rzymian. Zantedeschia, ro>lina z rodziny
wi"cej ˚kobieta. W Íredniowieczu obowi'zywa= obrazkowatych, o bia=ych kwiatach i
franc. calembour. kalendarz julia<ski, ko<cz'cy rok blaszkowatych li>ciach.
¢kalancza wie/a stra/nicza. 24 marca, po kt[rym nast"powa= 25 kaliber wojsk.
ros. kalanha. marca – Nowy Rok ]dniami przesile< †kali: brudzi:, tarza: w b=ocie;
kaland-er(rowa: poligr. s=onecznych by=y 24-te dni miesi"cy& tak i o /yciu rozwi'z=ym.
maszyna do g=adzenia, wyt=aczania 24 marca, 24 czerwca, 24 wrze>nia, i ¯ kala: ¯ ka=, EI, L+, ˚kala:.
wzor[w lub impregnowania tkanin lub 24 grudnia, mniemano\. staropol. o(po(s(za•kali:,
papieru, w przemy>le poligraficznym& 25 grudnia – Bo/e Narodzenie, kala:, po(s•kala:.
prasa do sporz'dzania matryc. 25 marca – Nowy Rok, =ac. maculare, libidine oblinere,
†kalann-ik(y, kalenn-ik(y 24 czerwca – >wi"tojanki, ang. to soil,
nale/'cy do kr[lewskiej ludno>ci s=u- ok. 25 wrze>nia – hebr. Nowy Rok, ros. pahkat;-paczkat.
/ebnej, zamieszka=ej w kilkunastu Rosz Haszana, z dniami zmiennymi. kali: roz/arza: do czerwono>ci.
wsiach ziemi halickiej i lwowskiej. Marzec by= pierwszym miesi'cem =ac. calor ]gor'co\,
staropol. 1447 kallenik, 1462 calan- roku, luty – 12-tym. kalit ]do zapalania\,
nyk, 1440 callanny, 1441 kallanny Jesieni' 1582 r., papie/ Grzegorz XIII ros. kalit;.
albo illiberos, 1443 ne bil kalenni, wprowadzi= ulepszony kalendarz, zwa- kalib-er(rownica(rowy
1447 calanich, homines calanni- ny gregoria<skim. Z dotychczasowego 1. wymiar, wielko>:,
ch,1451 sex hominibus kalanich, wyci"to 10 dni, po 4 pa{dziernika 2. wojsk. >rednica prze>witu lufy,
1452 homo est tributarius albo nast'pi= bezpo>rednio 15 pa{dzier- >rednica kuli lub pocisku,
kalanny. nika 1582. 3. techn. przyrz'd do sprawdzania
staropol. 1454 kalanstwo ]kala<- W Polsce nowy kalendarz, gregoria<- wymiaru produktu, np. >rdnicy
stwo\ – rodzaj s=u/by dla kr[la. ski wprowadzono w 1586. otworu, grubo>ci blachy.
¯ gr. kalein ]proklamowa:, og=asza:, s=owotw. pokr. kol"da – pie>< religij- kalichloricum chem.
oznajmia:, obwieszcza:, obwo=ywa:\. na, ludowej tw[rczo>ci, zwi'zana ze chloran potasowy, zwi'zk che-
†kala<stwo ˚kalannik. >wi"tem Bo/ego Narodzenia. mizcny stosowany w lecznictwi i
kala-repa(fior bot. staropol. minucyje – kalendarz. technologii; s[l Bertholeta.
Brassica oleracea, warzywna ro>lina staropol. kalendy, kalandy – kalif rel., poz. społ.
dwuletnia z rodziny krzy/owych, o pierwszy dzie< miesi'ca w kalenda- religijny i polityczny przyw[dca
jadalnym zgrubieniu =odygi; odmiana rzu staro/. Rzymian. muzu=man[w.
staropol. obyati kalendowe ˘
kapusty ogrodowej. kaliforn chem.
=ac. caulis ]kapusta\ % rapa ]bru- kalendowy – zwi'zany z kalendami. promieniotw[rczy pierwiastek che-
kiew\ ˘ ital. cavolo rapa, =ac. calendae, kalendae ]kol"dy\,
miczny, sztucznie otrzymywany.
ang. kale, kail; cole, szkoc. kale, calendarium ]ksi"ga rachunk[w,
¢kaligi odzież. obuwie pielgrzym[w,
kail, odmiana cole ]kapusty\, kont, oblicze<\,
buty z niskimi cholewami.
ros. kudravaq kapusta- >redniow. ang. i ang. calendar,
staroros. kaligi-kaligi,
kudrawaja kapusta ]czerwona `\. ros. kalendar;-kalendar.
ros. obuv; palomnikov.
kalcyt min. †kale< b=oto, bagno, bajoro.
kaligraf-ia(owa:
spat wapienny, pospolity minera=. staropol. kalyen, kale<  ka=.
umij"tno>: pi"knego i wyra{nego
kale-ka(ctwo(ki(czy: ]si"\ anat. ang. mud, moor, fen, swamp, ros.
pisania; pismo kaligraficzne.
cz=owiek o widocznym uszczerbku boloto-bo=oto, il-i=, tina-tina.
kaliko poligr.
zdrowia, utykaj'cy, u/ywaj'cy kalesony odzież.
p=[tno introligatorski z tkaniny
szczude=, wykonuj'cy nieskordyno- bielizna w kszta=cie spodni, noszona
bawe=nianej poddanej specjalnej
wane ruchy cia=em. pod spodniami w okresie zimy.
aperturze.
mSjp 1969& kaleka ‘dotkni"ty kalec- ang. drawers, underpants,
kalikowa:
twem, u=omny, inwalida». ros. kal;sony-kalsony.
pompowa: powietzre do miech[w
kalectwo «powa/ne uszkodzenia cia- †kalet-a(ka(nik przestarz. książk.
organowych, za pomoc' d{wigni
=a utrudniaj'ce lub uniemo/liwiaj'c woreczek na pieni'dze.
r"cznej lub no/nej.
normalne funkcjonowanie». staropol. jakom ya... nye szyanl...
kalina bot.
kaleczy: «rani:, uszkadza: cia=o». kalyethy s paschem, s pyenyandz-
Viburnum opulus L., gat. krzewu z
˚kalak; ros. kal≠ka-kaleka, my gothowymi , 1445 caletham
rodziny przewiertniowatych, kwiato-
staronord. skatha ˘ >redniow. ang. cum cultello, 1485 kalethnyk, 1491
stan zebrany w baldachogrona.
scathen ˘ ang. scathe ]kaleczy:\. caletha,1500 caletham ˘ kalyetha,
staropol. 1437 calina lentiscus,
kalejdoskop caletha.
1437 kalina labrusca,
przyrz'd optyczny, zabawka w staropol. 1436 kalithnik, 1436 caleth-
1460 kalina cimux; kalina iurina,
kszta=cie rurki z umieszczonymi w nik, 1439 caletnik, 1485 kalyethnyk,
ca 1465 calyna berberus; kalyna
1486 peratore albo kalethnyk –
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
yriana, 1466 labrusca vlg. zymo- tlenek /elaza, FeO2. na kalzdy ˘ kalsde, staropol EY,
stradka albo kalyna, 1471 kalyna staropol. 1419 calcatar atramen- kalsdy, kalschdy.
albo polne wyno labrusca, 1472 tum rubeum. ˚dalit, dolet. staropol. kalsdy.. nie – /aden
kalina kalixtus, 1475 calyna lenti- gr. chalkanthos ¯ chalkos ]mied{\ }angielski spos[b uj"cia my>li, J.D.|.
scus, ca 1500 kalyna cinus ˘ % anthos ]kwiat\ ˘ arab. qulqutar ka= brud, odchody, mu=,
kalina, kalyna, calyna. ˘ prawdop. hiszp. colcatar ˘ >red- wulg. g[wno ]dosł., niewa/ne\.
franc. obier, niow. =ac. colcothar ˘ ka=, kal ]ziemia, brud, ang. soil\.
niem. wasserholkunder, ang. colcothar, ferric oxide. =ac. faex, ros. kal,
ang. guelder-rose, snowball tree, kalkula-cja(tor(cyjny(tor(owa: staropol. 1466 kal, m'thy; kaal –
ros. kalina-kalina. mat. b=oto, mu=, te/ osad w naczyniach
†kalinka bot. bez koralowy, 1. obliczanie danych, z p=ynami.
Sambucus racemosa L., ˚bez. 2. obliczanie szans, wyrachowanie. ka=akut zootechn.
staropol. 1472 kalinka calictus. ¢kalnyj nieczysty. ¯ ka= ]brud, kogut rasy indyjskiej.
kalipso bot. ˚orchidea, storczyk. odchody ludzkie i zwierz"ce\. ¯ Calikut, port w Idiach.
†kalisko b=oto, ka=u/a, wg Ss 1953, Latopis 1116 kal;nπj-kalnij. ka=amarnice zool.
gdy sko ]stare, wielkie\ ˘ rozlewi- kalor-ia(yczny(ymetr(yfer fiz. Loligo, rodzina jadalnych g=owo-
sko, bagnisko, trz"sawisko, i inne. jednostka energii cieplnej potrzebna nog[w; wytwarzaj' czarny barwnik
staropol. 1425 calisco volutabrum, do podniesienia temperatury 1 obronny.
1450 limosus vlg. kalysko, in quo grama wody o 1°C. ka=amarz dosł., ciemna woda.
porci volvuntur, ca 1455 kalysko, kalorymetria – szkoln. dzia= fizyki ¯ ka=a ]woda\ % mar ]ciemny\.
ca 1500 k'lysko vel k'lvz' voluta- dotycz'cy nauki o cieple. staropol. ca 1500 kalamarz atra-
brum. ˚ka=. =ac. calor ]gor'co\. mentarium – skrzynka na przybory
Kalisz dosł. las-ziemia, czyt. od kalosze odzież. do pisania, albo naczynie na
ty=u; lis, lisz ^ staropol. li> ¯ les; gumowe obuwie chroni'ce stop" przed atrament.
kal, ka= ]ziemia, ang. soil, >redniow. zamoczeniem, wod', wilgoci'; ogumo- †ka=d-un(on anat., wulg.
ang. erthe, niem. erde\ ˘ ka=u/a, wany trzewik. bebechy, wn"trzno>ci zwierz"ce.
kala: si" ]brudzi: si"\, i inne. ital. galloccia, gall. galloche, staropol. 1437 caldun omentum,
podobnie Krak[w ]las-woda\, ros. kalowe. ca 1455 kaldon omentum,
Sokal ]so-kal\, Kowel ]kow ^ las\, kalotka odzież. =ac. intestina, viscera,
Kowno, Bukowno ]buk-kowno\. ma=a, okr'g=a czapeczka noszona >redniow. =ac. botellus ¯ botulus
starogr. Kalisia, =ac. Calisia – przez kler. ]kie=basa\, ˘ >redniow. franc. boel ˘
`ia ¯ gr. gaia ]ziemia\. kalumnia >redniow. ang. i ang. bowels;
†kaliszcze trz"sawisko, bagno, nies=uszne, krzywdz'ce oskar/enie; intestines, anat. viscera,
topielisko, ¯ ka= ]b=oto\ % szcze potwarz, oszczerstwo. ros. kiwki-kiszki,
]ma=e\ ˘ szczeg[=, szczeka:, i in. †kaluszka bot. odmiana kapusty, vnutrennosti-wnutiennosti.
nazwisko Kaliszczak. Brassica oleracea L., mo/e te/ ¢ka=ga, naradym poz. społ.
†kal-i/dy(/dy jaki(kt[ry•kolwiek, :wik=a, Beta cicla L. nazwa tatarskich dygnitarzy.
wszyscy, bez wyj'tku, bez r[/nicy, staropol. ca 1500 kalvschk' vel staroros. kalga-ka=ga,
ka/dy. ˚koli/dy ^ kol/dy, OA. czvykl' beta est genus oleris, naradym-naradym.
staropol. 1426 kalyszdy, kalysdy, ca romischer kole, crescens post †ka=kus =ug wapienny przygotowa-
1428 przeth kalysdym sszøndzø; ot abscisionem in maguderi. ny do wyrobu myd=a, wy=ugowany
kalisdego policzka; s kalischdey ang. cabbage or red root, popi[= lub wapno.
wloky; ot kaliszdego konya; oth ros. kapusta to'e mo'et byt; ka=muk
calisdey zley milosczy ˘ kalysz- krasnaq svëkla. 1. mieszkaniec ka=muckiej ASRR,
dy, kalysdy, kalisdy, kalischdy, kalwaria rel. pochodzenia mongolskiego,
kaliszdy. miejsce po>wi"cone kultowi m"ki 2. ma=y, kr"py ko< rasy stepowej,
staropol. kal/dy, koli/dy, kol/dy. Chrystusa. 3. gruba tkanina bawe=niana.
ang. every, each, everybody, kalwin(izm rel. ¢ka=o znak, ros. pomiet.
everyone, ros. ka'dyj-ka/dyj, wyznawca nauki francuskiego Latopis 1116 pomet-pomiet.
vsqkij-wsiakij. teologa Jana Kalwina, 1509.07.10 – ¢ka=ugier rel. opat, monach.
kalk-a(omania(owa: †1564.05.27, w wieku lat 54. staroros. kaluger-ka=ugier,
1. cienki papier powleczony z jednej †kal/dy jakikolwiek, kt[rykolwiek, ros. monax-monach.
strony farb', s=u/'cy do odbijania wszyscy ]bez wyj'tku, bez r[/nicy\, †ka=u/ pow[d{, topiel.
pisma, rysunku, lub wzoru. ˚kali/dy. wp=yw starofranc. ˘ >redniow. ang.
2. przezroczysty papier lub materia= staropol. ¢kaszlde, kalsde; tenczy deluge }delud/| ]Potop, wielka
p=[cienny do rysunk[w technicz- tho dar gest kalsdemv clouekoui pow[d{, ci"/ki opad deszczu\.
nych, kopiowanych p[{niej na dan,... a pres tocz kasldy krescy- staropol. rzeky zdzerzecz
papierze >wiat=oczu=ym, an vøczecz gest on vdarouan, zyemye, wydzaly cze wody y za-
3. dok=adnie i szczeg[=owo przery- nisly ktory krol pogansky; kalsdy lowaly gory, kalusz wod poszedl
sowany lub odmalowany obraz, prelath malbi szø on o crifdø ]gurges aquarum transiit\.
4. jęz. wyraz lub wyra/enie stano- kosczelnø... fszøcz ]...krzywd" ang. deluge ]1. a great flood,
wi'ce dos=owne t=umaczenie i ko>cieln'... wzi':\, tency gest 2. a heavy rainfall\,
kopi" obcego wzoru; replika, kalsdemu clouekoui barso sko- ros. potop-potop ¯ gr. potami
odbitka. dliui; kalsda dusa ]ka/da dusza\, ]rzeka\, potok-potok.
franc. 1446 za kalsde sto; w kalsdem ka=u/a ¯ ka ¯ ka=a ]woda\, ka= ]brud\
†kalkatar chem. gbycze, stanye; ku kalschdemv, % =u/a, =ug. wi"cej ˚Webster’s Dict.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
staropol. 1437 kalusza sentina, hebr. gamal, gr. kamelos, kamie-<(nica(yk(nowa:(niarz(
ca 1500 k'lysko vel k'lvz' voluta- =ac. camelus, starofranc., anglosas., (niarstwo(niarski(niarka(
brum; stok, k'lvz' sentina ˘ >redniow. ang. i ang. camel, (nio=om(nisty(nny geolog.
kalusza, kalvza – p=ytkie zag="bie- ros. verb[d-wierblud. twarda, jednolita, niemetaliczna
nie w ziemi nape=nione stoj'c', kameleon zool. masa mineralna, sk=ad ska=.
brudn' wod'. Chamaeleonidae, rz'd gad[w lusko- kamyk ¯ mek, myk ]twar, twer(d ˘
franc. flaque, anglosas. pudd ]r[w\, no>nych. twierdza – zamek, `d(za ¯ za, Twer;
˘ >redniow. ang. podel ˘ ang. puddle, kamelia bot. zamkn': ]˘ zamyka:\ – zatwierdzi: ˘
niem. pfütze, Camelia, rodzaj ro>lin z rodziny ci- sprawa zamkni"ta ]zatwierdzona\.
s=aw. lou'a-=u/a ˘ ros. lu'a. stronkowatych, wiecznie zielonych. wo=. 1289 kamen; ]kamie<\,
†kam jęz. gdzie, dok'd. kamera(lny kamenπ≥, kamen;e ]kamienie\,
odpowiedzi' «tam», kam – tam, 1. zamkni"te pomieszczenie, pok[j, meha kamen;em; dolov;
s=owotw. koncepcji ˚002.A. 2. fotogr. aparat fotograficzny, ]miota kamieniem do=em\,
staropol. a kam chczesch. 3. dawn. w dawnej Polsce& kamenπem; ]kamieniem\, i nareh
=ac. quo, anglosas. hwer ˘ pierwotnie& urz'd kt[remu podle- imœ emou Kamenec;, zane bys
>redniow. ang. wher ˘ ang. where, ga=y dobra i dochody kr[lewskie, kamena zemlœ ]i nada= nazw" jemu
ros. gde-gdie, kuda-kuda. p[{niej& urz"dy skarbowe, admi- Kamieniec, albowiem by=a kamienna
¢kamara, komara bud. nistracyjne i komory celne, ziemia\, ni kamen na kameni
sklepienie, dach, pu=ap; 4. wojsk. wy/=obienie w lufie, ]ni kamie< na kamieniu\, kamennou
du/y pok[j, pomieszczenie. w kt[re wk=ada si" nab[j }nie ]kamienn'\,
staroros. kamara-kamara, s=ysza=em, u/ywa si" komora|. ros. kamen;, anglosas. stan ˘
komara-komara, kamerdyner poz. społ. >redniow. ang. ston, stoon,
ros. svod, krov> starszy lokaj kieruj'cy us=ug' przy ang. stone, calculus, ]na nerkach\
water, palata, stole. kidney stones.
ang. vault. kamerton muz. staropol. 1433 domum lapideam
kamaryla kult. przyrz'd o kszta=cie wide=ek wydaj'cy suam albo kamenicza,
grupa stoj'ca blisko osoby panuj'ce- wzorcow' wysoko>: d{wi"ku stojo- 1433 tres domos lapideas albo ka-
go; klika. wego, wide=ki strojowe ]diapaz\, pr"t menicz; s kamyenycz de lapicidis ˘
kamasz(nictwo(nik odzież. stalowy wygi"ty w kszta=cie litery U, kamenicza, kamyenycza –
niem. gamasche, franc. gamache osadzony na n[/ce. 1. dom murowany, 2. kamienio=om.
=ac. gamba. niem. kammerton, staropol. petroleum kamyenyowy
kambr geolog. ang. tunning fork, mosg – kamieniowy m[zg,
pierwszy okres paleozoiku. ros. kl[h tona, kamerton. ropa naftowa, olej skalny.
kambuz mors. kamfor-a(owiec staropol. kamyenisty; zyemya syl-
kuchnia okr"towa. kosm. sk=adnik olejku eterycznego o- no kamyenysta y barzo ostrego
†kamcha(rz, chamcha tkan. trzymywany z drzewa kamforowego, kamyenya y ostrego pyaskv –
KCh, kosztowna materia jedwabna. szybko si" ulatniaj'cy, stosowany pe=en kamieni.
staropol. 1395 pro purpura dicta w lecznictwie, tak/e w przemy>le staropol. kamyenny, s czyosane-
camcha, 1419 ornatum... de chemicznym i kosmetyce. go kamyenya; kamyenne, kamy-
camcha, de damaschka. wg S=ownika Webstera, tak/e& enny, kosczyola kamyennego,
1422 pro quinque Sericis vlg. u/ywany do ochrony tkanin przed naszydla k'myenna saxifera –
chamthi ]pro chamchi\, molami, przy wyrobie celuloidu, w 1. zrobiony z kamienia,
=ac. pertiosus pannus Sriceus. medycynie jako >rodek podra/niaj'cy 2. kamieniowi w=a>ciwy,
1445 camcharz – kamcharz, i stymuluj'cy ]irritant and stimulant\, twardy jak kamie<,
wyrabiaj'cy kamch" lub kamch' C10H16O. 3. dotycz'cy kamienia.
handluj'cy. kamforowiec – bot. Cinnamomum staropol. kamienn-y(a(e& mi"tka,
staropol. 1499 item subductura camphora, wiecznie zielone drzewo polej, ruta, rutka, szanta, ziele.
kamchowa de subpallio – z rodziny wawrzynowatych. staropol. kamienowa:, kamiona-
kamchowy, zrobiony z kamchy. staropol. 1472 campher campho- wa:, kamionowa: –
†kam-charz(esznik ra, ca 1500 camphor camphora, obrzuca: kogo kamieniami.
wyrabiaj'cy kamch". 1419 camphora camphora ˘ staropol. po(u(za•kamienowa:,
kamea jubiler. capmher, camphor(a – bot. zakamiena=y, zakamie:.
szlachetny lub p[=szlachetny ka- Dryobalanops aromatica Gaertn. staropol. kamyenovanye – kamie-
mie< zdobiony reliefem wypuk=ym, arab. kafur, p[{no=ac. canfora, nowanie, obrzucanie kamieniami.
wyobra/aj'cym najcz">ciej profil camphora, franc. camphere, staropol. kamieny, kamiony –
kobiety. >redniow. ang. camfere, zrobiony z kamienia.
kamedu=a rel. ang. camphor, staropol. 1379 camyen, 1399
cz=onek zakonu o bardzo surowej ros. kamfara-kamfara. camenem vderzil; kamenem,
regule, nakazuj'cej m.in. milczenie. kamgarn kamen, wszøl kamena, 1418(23
¯ Camaldoli, miasto w Italii. we=niana prz"dza wysokiego gatun- uderzyl kamenem y szyekyrk';
†kamel zool. ku, otrzymywana z d=ugiej, czesanej kamyen ˘ kamyen, camyen,
wielb='d, wielkie, udomowione zwie- we=ny. camen –
kamica med. 1. g=az, od=am skalny,
rz", czterono/ne, z garbem, d=ug'
choroba wywo=ana nieprawid=ow' 2. minera=y czy te/ skamienieliny
szyj'; u/ywany w Azjatyckich i Afry-
przemian' soli mineralnych w pochodzenia organicznego,
ka<skich pustyniach bo mo/e przecho-
organi{mie. 2.a. w"/owy kamie< – serpentyn,
wywa: wod" w swym ciele.
2.b. krwawy kamie< – hematyt,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
2.c. /abi kamie< – wapienny kon- gna, franc. campa-igne(gne, 4. d=ugi, w'ski otw[r,
glomerat na g=owie ropuchy, ang. campaign, 5. przew[d w organi{mie.
2.d. ilny, winny kamie< – stward- ros. kampaniq. staropol. 1461(67 tiinna albo kanal
nia=y osad w beczkach z winem, kampanila canalibus.
3. jubiler. kamie< kosztowny, dzwonnica w formie wolno stoj'cej ang., franc. canal,
szlachetny, tak/e per=a, wie/y przy ko>ciele. =ac. canalis ¯ canna ]rura\,
4. jednostka miary, kampanula bot. staropol. kana= –
4.a. wagi, Campanula, rodzaj ro>lin z rodziny urz'dzenie do prowadzenia wody.
4.b. d=ugo>ci. dzwonkowatych. kanapa mebel.
staropol. 1471 kamyonek calculus †kampust, kanpust spoż. mebel wy>cie=any z oparciem i
˘ kamyonek – ma=y kamie<, kamyk. MN, kwa>ne mleko albo ma>lanka. por"czami, s=u/'cy do siedzenia dla
nazwa wsi& Frankamionka. staropol. ca 1455 campusth bili- wi"cej ni/ jednej osoby.
Ja s'dz" /e kamen ¯ ka % mien men, 1472 ¢kanspust biblimen, =ac. conopeum ]=o/e z zas=on'
]twarda ziemia, jak ska=a\ ¯ ska % ca 1500 kanpvsth aralentum; przeciw komarom\ ˘ franc. canape,
=a, i zwi'za=bym z gr. akme ]ostrze, kanpvsth bilimen. starofranc. i >redniow. ang. couche,
szczyt\, epoki kamiennych ostrzy ang. buttermilk ]ma>lanka\, ang. couch, settee,
]prastare pochodzenie s=owa\, lub ros. paxtan;e-pachtanie. ros. divanhik-diwanczik,
kaminos ]piec, kominek\ ˘ =ac. cami- kamrat kanape-kanape, divan-diwan.
nus – kamie< u/ywany by= do budowy zwykle rubasznie kub /artobliwie& kanapka
piec[w, dzi> ]wypalana\ ceg=a. kolega, kompan. 1. zdrobn. ˚kanapa,
Kamieniec Lit. wymieniany w wo=. †kamsor poz. społ. bankier. 2. kromka chleba albo bu=ki, z mas-
ltpsi 1289 kamenec; 6763. staropol., o pieni'dzach& tegodlya =em, serem, szynk', itp., najcz">ciej
kamie< w"gielny. ˚w"gie=. myalesz polyeczycz kamsorom przek=adana inn' od g[ry; tartinka.
ang. quoin ]1. zewn"trzny r[g budyn- albo tem, czo pyeny'dze prze- ang. sandwich ]od Johna Montagu
ku, szczeg[lnie du/e kamienie kt[rymi myenyay'. 4-go, hrabiego Sandwich, ang.
budynek jest zaznaczony, 2. ...itd\, kamufl-a/(owa: earl, 1718 –†1792, jak g=osz', mia=
ros. ugol (doma)-ugo= doma. zamaskowanie, ukrycie czego. zje>: je by st[= do gry nie by= zasta-
†kamionek ma=y kamie<, kamyk. ang. camouflage ¯ franc. camo- wiony jad=em\,
kamionka ufler ¯ camouflet ]k='b dymu\ ¯ ros. sandvih-sandwicz,
1. materia= ceramiczny, mocno wy- moufler ]t=umi:, kry:\, tartinka-tartinka.
palona glina odporna na wysokie ros. maskirovka, kamufla'. kanar-ek(yjskie(kowy zool., bot.
ci>nienie, †kamyczki bot. skalnica ziarenko- kanar – ziarno gatunku trawy zwa-
2. bot. Rubus saxatilis, ro>lina z wata, Saxifraga granulata L. nego mozga kanaryjska, u/ywane
rodziny r[/owatych, gat. maliny, staropol. 1484 kamyczky saxifra- jako pokarm dla ptak[w.
3. zool. gat. kuny, Mustela foina ga, ang. meadow saxifrage. kanarek – 1. zool. Serinus canaria
Briss, zwierz" drapie/na; kuna kamyk canaria, ptak z rodziny =uszczak[w,
domowa. 1. ma=y ˚kamie<, 2. dawn. /art., /artobliwa nazwa
staropol. 1472 kamyonka saxatilis. 2. jubiler. kamie< szlachetny lub /andarmerii wojskowej ]od koloru
kamizelka odzież. jego imitacja, u/yty jako ozdoba. otoku czapki\.
dodatek garderoby na koszul", ¯ ka, myk ^ mek ]tward\, YE. kanarkowy – kolor. jasno/[=ty.
zwykle bez r"kaw[w. staropol. kamyk – 1. ma=y kamie<, =ac. Canar-ia(y, hiszp. canario,
ar. kamis, qamis, =ac. camis 2. bot. Potentilla Tormentilla Schrk. franc. canarie, ang. canary,
ang. camise ]lu{na koszula, suknia, ˚gadownik, hadownik, zerwip"p. ros. kanarejka.
p=aszcz\, niem. kamisol. kanadyj-ka(ski sport. pojazd. etn. †kanary spoż.
kamka tkan. 1. lekka =[d{ z uniesionym do g[ry s=odycze. ¯ s=odkie wino gatunku
adamaszek, materia droga, odwracalna dziobem i ruf', wyposa/ona w madery, pierwotnie robione na Wy-
materia zwykle z jedwabiu lub lnu, kr[tkie wios=a, spach Kanaryjskich, na Atlantyku,
specjalnie tkana, o wzorze mato- 2. kurtka wzoru /o=nierzy kanadyj- E od P=n. Afryki, podobnie Wyspy
wym z jednej strony i b=yszcz'cym skich. Madeira.
z drugiej. †kanak ozd. ˚naszyjnik. ang. sweets,
staroros. kamka-kamka, kanalarz prof. ros. konfety-konfety.
ros. welkovaq cvetnaq tkan; robotnik pracuj'cy przy czyszczeniu kanat lina. ros. kanat.
s raznymi uzorami. i konserwacji kana=[w >ciekowych. kancel-aria(aryjny(ista
†kamo(: jęz. k"dy, gdzie, dok'd(>. kanalia char. =ac. cancellare ]przekre>li:, skaso-
staropol. kamo, camoc. cz=owiek pod=y, niecny; wa:, uniewa/ni:\.
s=owotw. pokr. tam; kamo$ – tam. =otr, nikczemnik, =obuz. staropol. 1410 list ten wyszedl s
staroros. kamo-kamo, canczelarie staroszczini,
kana-=(=owy(lik(lizacja(
ros. kuda-kuda ]k"dy\. 1471 poslala do cancelaryey ˘
(lizacyjny(lizator(lizowa: techn.
†kamo> jęz. gdzie>, dok'd>. 1. przekop doprowadzaj'cy albo
canczelaria, cancelatya – urz'd
staropol. kamosz. sporz'dzaj'cy pisma i akta prawne,
odprowadzaj'cy wod",
kampania 2. >ciek podziemny murowany lub
pomieszczenie w kt[rym on dzia=a.
1. okres nasilenia jakiej akcji w celu starofranc. chancellerie,
obetonowany, odprowadzaj'cy
osi'gni"cia okre>lonego celu, >redniow. ang. chancelerie,
nieczysto>ci i wod" deszczow',
wzmo/ona dzia=alno>:, ang. chancellery,
3. sztuczne po='czenie w[d rozdzie-
2. og[= dzia=a< wojennych tocz'cych ros. kancelqriq-†kancelaria.
lonych l'dem lub p=ycizn', prze-
si" na okre>lonym obszarze; wojna. staropol. 1414 kanczelerz,
kop ='cz'cy drogi wodne,
=ac. campus ]pole\, ital. campa- 1414 cancllerz,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
1420 kanczelrz; canclerzu zacro- sza z konstelacji Psa. ang. canon ]cz=onek kleru /yj'cy we-
czymskyem; canclerzem, =ac. canis ]pies\ ˘ canicula ]piesek\ d=ug zasad, ang. “to a canon, or rule”,
ca 1500 kanczelrz cancellarius – ˘ canicularis ˘ ang. canicular ]1. of 2. cz=onek kleru, ang. “clergyman”
kierownik kancelarii dworskiej, Sirius, the Dog Star, 2. of Procyon, a s=u/'cy w katedrze lub kolegiacie\,
biskupiej, lub innej. star in the constellation of Canis Minor, staroros. kanonik=-kanonik.
=ac. cancellarius ˘ starofranc. i 3. dni mierzone przez wschodz'c' kanon-ada(ierka(ier wojsk.
>redniow. ang. chanceler ˘ ang. jedn' z tych gwiazd, 4. dni psa w kanoni-a(czny(k(zacja rel.
chancellor, ros. kancler-kancler. lipcu i sierpniu\, godno>:, urz'd kanonika.
staropol. cancellarius inde cancel- ros. kanikulqrnyj, ¢kanorchati
lariatalis dignitas c'nczelerzstwo kanikul;nyj-kanikulnyj, czyta: recytuj'c, psalmy >piewa:.
– kancelerzstwo, urz'd kancelerza. kanikuly-kaniku=y. staroros. kanorxati-karorchati,
staropol. kanion geolog. ros. hitat; rehitativom,
1410 xszødza canczlerzewim, g="boki w'w[z pochodzenia erozyj- pet; psalmy.
1413(18 ¢krzandza cancleszowi, nego, o bardzo stromych zboczach, kanotier odzież.
1423 ksandza canclerzewy ˘ jar. kapelusz o niskim, p=askim denku.
canczlerzewi, cancleszowi, hiszp. cañon ¯ caña ]tuba, lejek\, †kanpust, kampust ˚kampust.
canclerzewy, `ew, `ow – ang. canyon, tak/e cañon, kant(owa:(ownik(owy([wka
nale/'cy do kancelerza. ros. u]el;e-uszczelie. 1. ostry brzeg, kraw"d{
karcer-a(owa: ]si"\ kanister pojemn. ]sto=u, krzes=a\,
w filatelistyce& znaczek pocztowy z ja znam go jako karnister, wielokrot- 2. szwindel, oszustwo.
uszkodzeniem. nie, ze s=yszenia. =ac. canto ]r[g, brzeg, region\,
karcerek ryb. tak i tornister. niem. kante ]kraw"d{, kraj, brzeg\,
kanciarz char. ¢kaniuk osob. ros. kant.
kanciasty ¯ kant. /ebrak ¯ kaniuczit ]nalega:, prosi:, kantak narz.
niem. kantig ¯ kante ]brzeg, skraj\. nastawa:, naprzykrza: si", /ebra:\, hak /elazny do obracania grubych
kancjona= rel. ros. kan[-k/hit;. kloc[w.
kanclerz poz. społ. 1. kanka kantar cz">: uprz"/y konia,
kancona, kanzona rurka stanowi'ca zako<czenie grusz- na =bie, dla utwierdzenia w"dzid=a.
1. lit. ki przy irygatorze. kantaryda zool.
2. muz. 2. kanka pojemn. 1. Lytta visicatoria, chrz'szcz
kandahar sport. nie ma w mSjp 1969& z rodziny majkowatych,
kandela fiz. ja znam j' jako metalowy, kilkulitrowy 2. lek w postaci proszku z tego
kandelabr pojemnik na p=yny i owoce, np. mleko, chrz'szcza.
du/y, stoj'cy >wiecznik kilkura- czere>nie i wi>nie, jagody, o cylin- kantata muz.
mienny, przewa/nie ozdobny, lampa drycznym kszta=cie, z przykrywk'. kanton okr"g terytorialny dla cel[w
albo latarnia. kankan taniec. admin., franc.-ang. canton ¯ ital.
¢kandelura muz. ˚flet. †kankier med. cantone ¯ =ac. canto ]r[g, brzeg,
ang. flute, ros. kandel[ra. wrz[d, z=o>liwy guz, gdziekolwiek, region\ ¯ =ac. cantus.
kandyd-at(atura(owa: społ. na ciele ludzkim lub zwierz"cia. 1. kant-or(yczka rel.
=ac. candidatus ]bia=a toga\ ¯ =ac. cancer ]rak\, >piewak w ko>ciele protestanckim,
candidus ]bia=y\, noszonej przez ang. cancer, ros. rak-rak. w katolickim – prowadz'cy ch[r,
ubiegaj'cych si" o urz'd. kanna bot. kierownik ch[ru, w /ydowskiej
niem. kandidat. Canna, ro>lina trwa=a, jednoli>cienna. synagodze – >piewak solista
kandyzowa: kanon(ik(izacja rel. prowadz'cy mod=y.
1. krystalizowa: ]cukier\, 1. społ. norma og[lnie przyj"ta, ¯ =ac. canere ]>piewa:\ ˘ cantor
2. smarzy: w cukrze. 2. rel. g=[wna cz">: mszy, ]>piewak\.
kanel-ura(owa: archit. 3. muz. utw[r polegaj'cy na powta- 2. kantor(ek
kangur zool. rzaniu melodii pierwszego g=osu. 1. biuro, zw=aszcza przy fabryce,
Macropus, ssak. gr. kanon ]prawo, ustawa, regu=a banku, itp., kancelaria kupca,
†kani ¯ kania. staropol. kani& ko>cio=a\, staroros. kanon-kanon, przemys=owca,
mas=o, nicie, prz"dza. ros. tverdo ustanovlennoe 2. przestarz. d=ugi st[= w sklepie za
kania zool. Milvus regalis, Brisson, cerkovnoe pravilo> kt[rym stoj' sprzedaj'cy; lada.
gat. ptaka z rodziny soko=owatych,
cerkovnaq pesn;. franc. comtoir ˘ niem. kontor,
staropol. 1402 canownica ]kanowni- ang. bureau ]biuro\, ros. b[ro-
o prostym, na ko<cu zagi"tym
ka\, canownik, 1403 canonik, 1442 biuro, kontora-kontora,
dziobie; /ywi si" drobnymi ptakami
i zwierz"tami,
kxanczu canonicoui; canonyky kantor wymiany walut& Money
pokr. jastrz'b.
ploczskymy; canonyka warschew- Exchange.
staropol. 1472 kanya milus,
skyego, 1452 v canonica; canony- †kantoro-stwo(wy posiad=o>:
ca 1500 kany' miluus.
czy y proboscze; canonyky ˘ stanowi'ca uposa/enie kantora
=ac. canownik, canonik, canonic,
kanianka bot. ]pewnego cz=onka kapitu=y\.
canonyk – staropol. cantorostwo.
Cuscuta, ro>lina bezlistna.
duchowny katolicki wy/szego stop- staropol. 1391 cantorovemu,
kanibalizm
nia, cz=onek kapitu=y katedralnej. 1405 ksandza kanthorowa ˘
ludo/erstwo.
=ac. canonicus ¯ canon, cantorov(y, kanthorow(y –
kaniku=a astron.,
franc. le chanoine, anglosas. canonic zwi'zany z kantorem, tj. pewnym
dni przypadaj'ce latem na P[=kuli
˘ >redniow. ang. canon, canoun ˘ cz=onkiem kapitu=y katedralnej.
P[=nocnej; w okresie gwiazdy Syriu-

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
kantyczka pie><, >piew; zbi[r pie>- 7. górn. stropnica. ang. asparagus,
ni religijnych, zw=aszcza kol"d. s=owotw. pokr. czp•a(ka, czepiec, ros. spar'a-spar/a.
=ac. canticum ]kol"dy i pastora=ki, kapelusz, kaptur, ˚czap-ka(a. kapcan(ie: osob.
pie>ni religijne o uk=adzie zwrot- staropol. ˚dzianiczka – przykrycie cz=owiek niedo="/ny, niedorajda,
kowym\. na =[/ko. niezdara; dawniej& cz=owiek ubogi,
†kantyk pie><, hymn, ˚kantyczka. kapa: ruch. spada: kroplami. biedak.
staropol. tako pyssano v kanthy- s=owotw. pokr. okap, kaptur, czapka, kapcie odzież.
kach, czvsch v pyesnyach. i inne, ¯ =ac. caput ]g=owa\, ciapy, =apcie, tufle, pantofle z filcu.
kantylena muz. ros. kapat;. kapciuch mieszek na tyto<.
kantyna staropol. crope kapaiøcze na tur. kap ]worek\ ˘ zdrobn. kapczuk
gospoda, rodzaj bufetu. zemø, 1444 rosza kapianczimy, % tuch.
hiszp. cantina, szmoczonimi; any wyøczey kapel-a(mistrz muz. orkiestra.
ital. cantina ]piwnica na wino\, kapaal deescz na szemyø; ros. kapella.
franc. cantine, ang. canteen, 1471 kapaly distillaverunt; 1. kapelan rel.
niem. kantine, telko kapye, capalaby, kapy'czy, duchowny, zw=aszcza katolicki,
ros. produktovyj magazin. ca 1500 kap'cz stillare; aze krev pe=ni'cy swe obowi'zki w wojsku,
¢kanun wigilia, w poprzedni czyekaczy kapala na zyemy'; szpitalu, wi"zieniu.
wiecz[r, w przeddzie<. na zyemy' capala ˘ kapacz, staropol. 1466 capelan.
O czyt. jak U, ˚kanon. kapiancz, capacz – =ac. capellanus, starofranc. chape-
s=aw. kanoun=, kapa:, sp=ywa: kroplami. lain, >redniow. ang. chaplein,
Litva 'e izognawa ezdov;. staropol. w kapanu; kapanye ang. chaplain,
na kanoun po'stva s(vq)t(a) domowe stillcidia ˘ kapanye – ros. kapelan-kapelan.
go πoanna. krople spadaj'ce; staropol. 1466 capelan –
...na kanoun= i Ivanœ, Ipat. kapanie domowe – rynna, czy te/ kap=an pe=ni'cy swoje obowi'zki w
ltps 6770 ]pod 1262r.\. woda kapi'ca z dachu. ma=ym ko>ciele, kaplicy.
gr. kanon – miara, wzorzec, w staropol. kapa-:(nie – 2. kapelan zool., ryb.
religii – przepisy prawne Kodeksu spada:, sp=ywa: kroplami. ma=a rybka z rodziny dorszowatych.
prawa kanonicznego. †kapalica spoż. serwatka. kapelusz(nik(nictwo odzież.
kanwa tkan. p=[tno, t=o. staropol. 1419 capalicza aqua =ac. capo ]g=owa\.
ang. canvas, =ac. canvaccio, lactis, XV w. kapalicza serum, kaper(owa:(stwo mors.
ros. kanva. 1472 kapalicza balducta, †kapia kropla, kapka ¯ kapa:.
ka<czug bicz, pejcz. ˚korbacz. 1475 kapalycza lactina caprina, franc. goutte, anglosas. dropa, pokr.
niem. kantschu, peitsche ]pejcz\, XV w. bebulca syrwatka sed niem. tropf; niem. tropfen ]kropla\,
franc. fouet, baculca dictur proprie capalica, >redniow. ang. drope, ang. drop,
>redniow. holend. wippen, ca 1500 kapalycz' serum; ros. kaplq-kaplja }†kapla|.
>redniow. ang. whippen, szar' ]siar'\ vel k'p'lycz' serum; kapica odzież., techn.
ang. whip, scourge, k'p'lycz' serum, liquor, qui fluit 1. kapa albo habit mnisi,
ros. bih-bicz, plet;-plet, de recenti caseo ˘ 2. obicie, kt[re o> u pojazdu z wierz-
knut-knut, xlyst-ch=yst. kapalicza, kapalycza, capalica. chu nakrywa, aby si" nie star=a.
kaolin min., geolog. =ac. serum, franc. petit lait,
staropol. 1414 za kapiczø, ca 1455
glinka porcelanowa, ska=a osadowa niem. molke, anglosas. hw≤g,
capicza; capicza mnysska habitus
barwy bia=ej pokr. holend. wei;
religiosorum; z opatha szeyma
†kap wosk okapuj'cy z pal'cych >redniow. ang. whei ˘ ang. whey,
capycz', dam komv na nogavycza,
si" >wiec. ros. syvorotka-syworotka.
ca 1500 mnyszka kapycz' gugula ˘
staropol. 1472 kap cerota. †kapalin panc. kapicza, capicza, capycza –
¢kapa odzież. rodzaj he=mu, szyszak. odzienie wierzchnie mnich[w,
czapka, nakrycie g=owy. staropol. 1471 panczers, oboy- habit.
¯ =ac. caput ]g=owa\. czek, capalyn czyrny, kapilar-a(ny anat.
staroros. kapka-kapka, 1471 capalin cysthy ]czysty\,
naczynia krwiono>ne tak ma=e, /e
ros. wapka, golovnoj ubor. 1474 habens... capalyn mundum,
widoczne tylko pod mikroskopem.
kapa tkan. rel. 1475 item capalyn cum barth,
kapinos bud.
1. przykrycie =o/a, sto=u; narzuta, 1495 3 cassides albo capalyny,
=zawnik.
2. w Ko>ciele Rzym.-Kat. – szata 1497 w kopynyczy zbroy bez
¢kapiszcze s=aw. >wi'tynia pogan.
liturgiczna w kszta=cie d=ugiej pele- kapalyna.
przetrwa=y& kaplica, kap=an.
ang. helmet, sort of.
ryny spi"tej u g[ry klamr', kapiszon([wka(owy odzież.
3. p=achta czerwona w walce z byka- kapar bot.
kaptur.
mi do rozdra/nienia zwierz"cia Capparis spinosa, krzew w strefie
kapitaliki poligr.
}b="dnie czerwona, bo byk jest dal- >r[dziemnomorskiej.
czcionki du/ych liter alfabetu maj'ce
tonist', tj. nie rozpoznaje kolor[w; †kapary
wielko>: ma=ych liter tekstowych.
sam ruch p=achty go denerwuje|, 1. bot. szparag, Galium verum L.,
kapitalny b=yskotliwy, wyj'tkowy.
4. przykrycie na konia, rodzaj ozdob- 2. rodzaj katapulty.
skr[cone =ac. as ^ staropol. ka % par. kapita-=(=owy(lista(lizacja(lizm(
nej derki z fr"dzlami, (lizowa: ekon.
5. daszek nad kominem w kuchni staropol. ca 1500 k'p'ry asparagi;
asparagus est genus boleti, kwota, suma pieni"/na.
wiejskiej; okap,
smarsz, vel piscis, secundum kapita=a poligr.
6. podbicie czuba obuwia u/ywane-
alios kapary; ca 1500 k'p'ry. =aci<skie pismo majusku=owe.
go do gry w pi=k" no/n',
gr. asparagos ˘ =ac. asparagus ˘ kapita=ka poligr.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
w introligatorstwie& tasiemka lub i przyszywana do pozosta=ej cz">ci. wi"zie< pe=ni'cy funkcj" dozorcy w
sk[rka przyklejona do g[rnego lub ¢kapkan pu=apka ]na wilki\. hitlerowskich obozach koncentracyj-
dolnego grzbietu ksi'/ki przygoto- ros. kapkan-kapkan. nych, 1941–1943.
wanej do twardej oprawy. †kaplerz odzież. kapok
kapit-an(anat(anka(ulacja g=owa. szkaplerz, pelerynka. 1. w=[kno z d=ugich w=osk[w pokry-
=ac. caput ]g=owa\ ˘ capitaneus kaplic-a(zka rel. waj'cych nasiona drzew we=nia-
starofranc. capitaine, >redniow. =ac. capella, kowatych,
ang. capitain, captein, starofranc. chape-lle(le, 2. żegl. kamizelka ratownicza
ang. captain, ros. kapitan; ang. chapel, ros. hasovnq. wype=niona tym w=[knem.
g=owa& staroang. heafod, >redniow. †kap=a rel. urz'd kapelana wraz z kapot techn.
ang. hed ˘ ang. head. przynale/nym uposa/eniem. 1. maska silnika,
hed ˘ het]man\, TD, ˚g=owa. kap=a-n(nka(<stwo rel. kult. 2. pokrowiec zabezpieczaj'cy silnik
¢kapitisja zbiera: si" razem. m"/czyzna pe=ni'cy czynno>ci przed zbytnim och=odzeniem.
staroros. kapitisq-kapitisja, kultowe swej religii, cz"sto nie kapot]a\ odzież.
ros. sobirat;sq vmeste. posiadaj'cy potomstwa. ros. kapot.
kapitul-acja(owa:(ulant s=owotw. pokr. kap=on ]bezp=odny\, kapot-a/(owa:
społ., wojsk., hist. i cz"sto jest te/ pow[d do tego/ – wywr[cenie si" pojazdu podwoziem
†kapitu-lum(=a rozdzia=. seksualna orientacja osoby. do g[ry.
staropol. w kapytvlyech przerze- ˚pederastia. kapotka odzież.
czonych popysana; w przemyna- staropol. kaplan, caplan, capl'n, kapelusz damski wi'zany pod brod'.
lych capytulach; capytula; czso kaplany, malp takich kaplanof; kapowa:
wy'czey szbywa nath tho capitul czyebye, kaplanye; y tobye, a. rozumie:, pojmowa: co ¯ kaput,
abo praw; tho thesz capitulum kaplanye; caplane, chces polep- b. podpatrywa:, >ledzi: kogo>.
yvsz bylo polozono w onem sicz duse swey, 1427 y dwyema kapral wojsk. dow[dca.
capytvle; capituli; capitulum ˘ kaplanoma, 1428 bil kaplanem; =ac. capporalis, ital. caporale,
capitulum, capytula, kapytvla. kaplani, caplana, kaplaany ˘ franc. caporal, capo, caput ]g=owa\.
=ac. capitulum ]g=owa, nag=[wek, kaplan, kaplaan, caplan – kap=an. kaprawy fizjolog., med.
tytu= rozdzia=u\, staropol. 1410 do caplanego kapron
starofranc. chapitre, capitle, domu ˘ caplany – kap=ani, rodzaj sztucznego w=[kna.
>redniow. ang. chapiter, nale/'cy do kap=ana. kapryfolium bot.
ang. chapter, staropol. kaplanow – kap=a<ski. Lonicera caprifolium, krzew pn'cy,
ros. glava-g=awa ]g=owa\. staropol. caplansky, kaplanysky, ozdobny, z rodziny przewiertnio-
kapitu=a rel. kaplansky, kaplansci, prawo ka- watych.
1. kolegium starszych duchownych planske, k sobocye kaplanskey, kapry-s(si:(>ny osob., nastr.
przy katedrze, kolegiacie, lub klasz- pod moczø kaplanskø, s sinow =ac. ˚humor ]wilgo:\ ^ kaprys ˘
torze stanowi'ce zwykle organ do- kaplanskich, 1460 thayemnycza kapry>na pogoda. ˚element.
radczy biskupa lub prze=o/onego kaplanyska; s pokolenya kaplany- ang. caprice, ital. capriccio
zakonu, skyego ˘ kaplansky, kaplanysky ]fantazja, grymasy\, ros. kapriz.
2. posiedzenie, narada kolegium – kap=a<ski. kapsl-a(owa:(ownia(ownica
duchownego. staropol. kaplanstwo, kaplanystwo – 1. najcz">ciej pokrywka metalowa,
staropol. 1407 capitule gnesdzen- 1. urz'd kap=a<ski, godno>: kap=a<ska, 2. sp=onka w dawnych strzelbach;
skey, 1417 xanza y kapitula cosczo- 2. kap=ani – duchowie<stwo. tak/e pokrywka z prochem,
la poznanskego, 1419 graniczily gr. presbys ]starzec\ ˘ presbyteros 3. ogniotrwa=a skrzynka ochronna
medzy... a capitul' dzedzinami, ]starszy\, =ac. presbyter ]starszy\, przy wypalaniu wyrob[w porce-
1461 podlug xanzanczego lysta ca- franc. pretre, anglosas. preost, lanowych.
pytule nye daly ˘ capitula, capytula >redniow. ang. prest, preost, kapsu=ka farmac.
1. przyboczna rada biskupa z=o/ona ang. priest, opakowanie leku w proszku lub
z kanonik[w katedralnych. ros. ]chrze>cija<ski\ svq]ennik- w p=ynie, sporz'dzone z /elatyny,
2. rozdzia=. swjaszczennik, ierej-ierej, najcz">ciej w kszta=cie kuleczki.
=ac. 1. capitulum, canonicorum ]poga<ski\ 'rec-/rec. niem. kapsel.
cathedralium consilium, s=owotw. pokr. kap=on ]bezp=odny\.
kaptowa: osob.
2. caput, libri locus, kap=on kap ¯ kop. pozyskiwa:, zjednywa: sobie kogo,
ang. 1. capitular ]of a chapter, staropol. kap=un – m=ody kogut przyci'ga: na swoj' stron".
especially that of religious order, or kastrowany dla uzyskania smacz- =ac. capto ]=api", chwytam\.
similar body; member of a chapter\, niejszego, t=ustszego mi"sa. ang. to gain favor, to win.
2. chapter. gr. kapon, ang. capon, ˘ p=onny,
1. kaptur odzież.
staropol. 1444 capitulna grobla, p=odny – p=onny, D ]tak\  N ]nie\,
nakrycie g=owy i szyi, zwykle w
1471 capitulny – s=owotw. pokr. kap=an ]bezp=odny\.
kszta=cie sto/ka, po='czone z ko=nie-
nale/'cy do kapitu=y. †kapnica dom w kt[rym topiono rzem odzie/y na sta=e, zwisaj'ce na
kapizm szt. wosk, ¯ kap ]wosk\. plecach gdy nie u/ywane.
¯ K.P. ¯ Komitet Paryski, 1923. kapnik archit. ¯ kap ]g=owa\.
1. kapka wysuni"ty brzeg dachu. niem. kapuze, ros. kapor.
1. kropka, ¢kapno razem, do spo=u. staropol. 1397 capturof, 1400 y cap-
2. troch", nieco, cokolwiek. staroros. kapno-kapno, tura, 1412 kaptur, 1427 capthura,
2. kapka ros. vmeste, soob]a. 1428 captur, 1436 kaptur ˘ captur,
sk[ra na nosek bucika, osobno ci"ta kapo kaptur –

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
nakrycie g=owy chroni'ce przed ˚†brzoskiew, broskiew, staropol. karno>: – kara.
deszczem i zimnem, wg Ss 1953. 2. czarna kapusta, Brassica oleracea staropol. kara: –
staropol. 1413 capturowy – kaptu- L. v. virdis ]acephala\, ˚kaluszka. strofowa:, upomina:.
rowy, maj'cy zwi'zek z kapturem. 3. w=oska kapusta, =ac. poena ]kara\ ˘ punire,
=ac. cucullus ˘ Borrago officinalis L., starofranc. punir, >redniow. ang.
anglosas. cugele, cugle, 4. kapusta le>na, polna, punischen, ang. punish(ment,
>redniow. ang. cowle ˘ ang. cowl. Crepis tectorum L., ros. nakaz-yvat;/at;-
2. kaptur społ., polit. 5. zaj"cza kapusta, nakaz-ywat(at, karatel;-karatiel
w dawnej Polsce& konfederacja a. Crepis tectorum L., ]karaj'cy\, ˚karzyciel.
zawi'zana na czas bezkr[lewia, b. Oxalis acetosella L., s=owotw. pokr. pokora, korzy: si"
maj'ca na celu utrzymanie porz'dku 6. dziewoka kapusta, ]kaja: przed\, ros. kara/t;.
w kraju ˘ s'd kapturowy. Sedum telephium L. †karabela broń.
kapucyn rel., zool., spoż. 7. m=ode listki zi[= ]zol, zyol\. krzywa szabla bez gardy,
1. cz=onek zakonu kapucy<skiego =ac. caulis, colis, franc. le chou, o r"koje>ci ozdobnej.
]od=amu Franciszkan[w\ o ostrej re- anglosas. caul, cawl, staropol. 1497 carabella y dlotha;
gule, powsta=ego w 1529 r. ]Order of >redniow. ang. cole, col, carabella, et dlotho.
Friars Minor Capuchin\, nazwanego ang. cole, cabbage, niem. kohl, karabin(ek(ier(owy broń.
tak od spiczastego kaptura ]kapuzy\ schnittkohl ]kapusta szatkowana\, r"czna bro< palna.
noszonego przy habicie, ros. kapusta-kapusta. niem. karabiner.
2. gat. go="bia o szyi obro>ni"tej m=oda kapusta – kapusta kt[rej karacen panc.
pi[rami na kszta=t kaptura, li>cie nie uformowa=y zbitej g=owy. zbroja z =usek pancerz taki.
3. czarna kawa z niewiek' ilo>ci' ang. colewort, ok. 1815, >piew o Zawiszy Czarnym
>mietanki. ros. molodaq kapusta. †1420& „Gdzie p=omienistym or"/em
Order of Friars Minor Capuchin, ` krasnaq – franc. les choux zab=yska, pod ciosami p=ytkiey stali,
oddzia= zakonu Íw. Franciszka z rouges ]kalarepa\, na karacenach srebrna =uska pryska,
Asy/u ]St. Francis of Assisi\ wci'g- ` kohannaq – les choux cabus, padaj' trupem zuchwali....”
ni"ty w prac" misyjn' i nauczanie, ` cvetnaq – les choux fleurs, kara-czan(kon(kan zool.
nazwa capuchin od 1596. ` morskaq – le chou de mer, karaluch.
ital. capa, cappa ]kaptur\, ` pal;movaq – le choupalmiste, kara: ¯ kara
=ac. capuccium, caputium, kislaq kapusta – choucroute, staropol. ne karzi me; karacz
franc. capucin ]zakonnik nosz'cy ang. sauerkraut. bødø; nye b"d" czye karacz; y
kaptur\, ang. Capuchin, †kapustn-ik(y kapusta, Brassica katal za nye krole; karacz mø
ros. kapucin-kapucin. oleracea L. ˚brzoskiew, broskiew. bødze; karacz disciplinare; cara-
kapu-sta(nik(>niak(>niaczek staropol. 1472 kapustnik caulis, ole- cy m' badze; thedi ¢kn'brnoscz
bot., zool., spoż., meteor. ra – kapusta lub viridis ]acephala\. gych karz'acz; nye dostatczy
bot. Brassica oleracea L., staropol. polewka kapustna – gych karacz alybo cz''dzacz;
warzywo wielko>ci g=owy. zawieraj'ca kapust". may' bicz karany; iako slugy
kapustnik – zool. bielinek. kapuza odzież. gego, ktore karze; abi bily pylnye
kapu>niaczek – spoż. pasztecik kaptur, dawniej du/a czapka futrzana. karany albo smyercyø, albo
nadziewany jarzynami, zw=aszcza †kara pojazd. møkamy; nye ma bycz karan;
kapust'. lekki w[zek na jednym lub dw[ch yako myly Iesus vkazal, yze yego
kapu>niak – ko=ach, biga. nyyeden z grzecha karacz nye
1. spoż. zupa z kapusty, staropol. 1471 kari, karri, karra. mogl$; i rzekl myly Iesus k nym&
2. meteor. g"sty, drobny deszcz. ca 1500 karr' albo yednokolye „Kto z vasz moze mnye karacz
¯ =ac. caput ]g=owa\, TS. biga; dwogye karry albo gyedno- o grzech; yze myly Krystus nye
staropol. 1417 any kapusthy popa- kole; na karach bige. karal svy'tego Pyotra, alye sa-
sla, 1437 kapusta holus; kapust' franc. cariage ]po(prze•w[z, w[z\, tana, ktory k temv podusczyl; o
]kapust"\, 1450 kapusta, ca 1465 >redniow. ang. cariage ˘ them, kako myly Cristus karal
capusta lactuca, 1471 capusta, ang. carriage. ˚kary, jednokole. svy'tego Pyotra, yze myeczem
1475 tho yest capusthy, pasther- †kara karno>:. boyoval, 1461(67 carzø y kasznyø
nakv i drugych vzythkow, =ac. discipulus ]ucze<\ ˘ discipul, ]karz" i ka{ni"\, 1466 scarz', carz'
XV w. capusta caulis, starofranc. disciple, deciple, incusant; caracz arguere ˘ karacz,
ca 1500 k'pvst' caulis; 1472 anglosas. discipul, ang. disciple caracz –
kapusta czarna caulis, olera, ros. uhenik-uczenik, posledo- 1. wymierza: kar",
ca 1500. czarna capusta olus, vatel;-posledowatiel, 2. strofowa:, upomina:,
ca 1465 wloska capusta borago, =ac. discipulus ]ucze<\ ˘ disciplina 3. pow>ci'ga:, ukr[ca:.
ca 1465 capustha ¢leyesszna, ˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. po(s(u•kara:.
ca 1500 capusta polna calculus discipline, staropol. po(s(u(wy•kara:.
agrestis; 1460 zayancza kapu- ros. disciplina-disciplina. staropol. karana, 1418 v karanyu,
stha cauliculus leporis, kara kolor. tur. czarny. 1447 karanye correpciones;
ca 1465 zayacza kapusta saga- kary – ko< ma>ci czarnej. przidam karanya waszego;
naria; 1419 zayøcza capusta kara – czarna koby=a. w karanyv, ca 1450 karanym,
alleluia, ca 1500 dzywoka kapusta kar-a(ci:(ny(a:(alny 1461(67 karanim ˘ karanye –
obstrucium ˘ kapusta, kapustha, >rodek odwetowy za czyn >wiadomie 1. wymierzanie kary, kara,
capusta – pope=niony, niezgodny z prawem lub 2. strofowanie, =ajanie.
1. kapusta warzywna, normami moralnymi; >rodek represyj- ang. 1. punishing, 2. reprimanding.
Brassica oleracea L. v. capitata, ny lub wychowawczy. ros. 1. nakazanie, 2. vygovor.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
karafka pojemn. podr[/nych wiod'cych ze sob' b. wytrawianie, usuwanie domieszek
p"kata butelka na alkohol. zwierz"ta juczne, ro>linnych z we=ny,
ital. caraffa. 2. grupa statk[w odbywaj'cych c. zw"glanie; proces suchej
ang. decanter, ros. grafin-grafin. wsp[lny rejs. destylacji.
karafu=ka muz. karawela hist., mors., pojazd. karborund techn.
dolna cz">: smyczka; /abka. w Íredniowieczu& jednopok=adowy w"glik krzemu, ogromnie twardy,
kara-kon(kan(czan zool. karaluch. statek o 3-ch lub 4-ch masztach, z u/ywany do wyrobu kr'/k[w szlifier-
karaku=-y(owy zool. kt[rych ostatni mia= /agle sko>ne, a skich, mas ogniotrwa=ych, ose=ek.
rasa owiec z Astrachania. pozosta=e – rejowe. †karbowe ekon. doch[d z m=yna.
w uj>ciu Wo=gi. ang. astrakhan, 1. karb(owa: karbowy dawn., poz. społ.
ros. merluwka-mier=uszka, rysa, znak, wyci"te na czym>. nadzorca robotnik[w rolnych.
karakul;-karakul. staropol. karbi, 1483 karby, karb[wki techn.
karaluch zool. 1450 carb, carby, 1470 carby ˘ rodzaj d=ugich szczypc[w, rurki do
Blatta orientalis, owad z rz"du ka- karb, carb – w=os[w.
raluch[w, barwy ciemnobrunatnej, 1. naci"cie na drzewie, †karbunku=
wszystko/erny. 2. rejestr, spis w postaci naci": na kiju. 1. kolor. rubin,
karambol(owa: staropol. na karb – 2. med. czyrak.
1. kolizja, zderzenie, na rachunek, na kredyt. karbunku= przestarz.
2. w bilardzie i krokiecie& uderzenie ¯ niem. kerbe ˘ kerben ]karbowa:\; 1. med. ostre zapalenie g="bokich
swoj' kul' kolejno dwu kul anglosas. ceorfan, >redniow. ang. warstw sk[ry; czyrak mnogi,
przeciwnika. kerven, ang. carve, BFV, 2. dawn., jubiler. czerwony kamie<
¢karaska: ]si"\ trz'>:, zby: ]$\ ˘ ]kraja:, wyrzyna:; rze{bi:\. szlachetny ]rubin, granat\.
wy` ]o`\ % trz'sn': ]si"\, zby: ]si"\, anglosas. mearc, >redniow. ang. karburacja techn.
tj. pozby: si" z trudem k=opot[w, merke, marke ˘ ang. mark, wytwarzanie mieszanki palnej z
u/ywane jedynie w tym wyra/eniu& ros. znak-znak, priznak-priznak. paliwa p=ynnego i powietrza.
wykaraska: si", i w tym znaczeniu. 2. karb bark, garb KG. k=a>:, z=o- karburator techn. ga{nik.
karaska: ¯ ka` ]do ` lub od`\ % /y: na karb czego> lub kogo>, np. m=o- †karbuz, karbusz bot.
rask ]rzeczownik\ % `a: ]czasownik\. do>ci, niedo>wiadczenia, choroby. arbuz, dynia.
rask samoistnie ]osobne s=owo\ nie 3. karb ryzy, ograniczenie. ¢karbysz zool. staroros. ˚chomik.
istnieje w j"zyku, wchodzi w sk=ad =ac. curvus ˘ franc. courbe, BW, franc. le hamster, ang. hamster,
s=[w jak brzask, trzask ]ros. tresk, ]zakrzywione\, staroros. karbyw=-karbysz.
ang. cracking, crackling; z ^ forma ang. curb – 1. w"dzid=o, 2. wszystko co †karcenie k=[tnia, zwada.
czasownika ¯ niem. zeit ^ czas\. sprawdza, ogranicza, ujarzmia, przy- karcer
otrzaska: si" ^ oby: si" ]oswoi:\ ˘ t=umia, pokonuje, podporz'dkowuje, 1. cela karna w wi"zieniu pozbawio-
wy•karaska: si" ]po•zby: si"\. np. kraw"/nik wod" p=yn'c' ulic', na okien i pryczy; wi"zienie,
podobny zas[b liter& crack  karask. rozum zap"dy charakteru, cia=a. 2. dawn. karne odsiadywanie ucznia
znacz. s=owa karask zatar=o si" zupe=- ros. cepohka> uzda, obuzda- w szkole, miejsce odsiadywania.
nie, pr"dzej – s=owo nie przyj"=o si". nie> sder'ivat;, sder'at;. =ac. carcer, franc. les arrest,
kara> zool. †karbana skarbonka, puszka na ang. lock-up, detention,
Carassius carassius, ofiary w >wi'tyni. ros. karcer=-karcer.
gat. ryby s=odkowodnej. karbid(ka(owy([wka chem. karcia-rz(ny(rstwo ˚karty.
niem. karausche, w"glik wapnia. †karci: si" zdarz.
staropol. 1450 carasch, 1458 ang. carbide ¯ carbon k=[ci: si", sprzeciwia: si", wadzi: si".
karaschye, 1471 40 clescze, 30 karbochemia szkoln. karci:
luceos ]uklei\... okunye, carassy karbol(owy chem. udziela: nagany, gani: napomina:,
pro 6 marcis, 1472 karass potoczna nazwa fenolu – organicznego strofowa:, kara:.
scaurus, 1478 albo carassye et zwi'zku chemicznego, u/ywanego †karcz(owa: odziomek, pniak po-
percas albo okvnye, ca 1500 karp jako >rodek odka/aj'cy, truj'cy; kwas zostaj'cy w ziemi po >ci"ciu drzewa
vel kar'sz cassidulus; kar'sz karbolowy. albo przeznaczony do wykopania.
vel yeszyothr rumbus ˘ carasch, karbolina chem. niem. stamm ]pie<\, strunk ]pniak\,
carass, karasch, karass – zool. >rodek owadob[jczy. starofranc. souche, trognon ]pniak\,
kara>, Carassius vulgaris ]Nilss.\ karbolineum chem. >redniow. ang. stumpe, stompe,
Nordm., mo/e te/ i inne ryby. produkt uboczny przy destylacji ang. stump,
karat jubiler. smo=y pogazowej, u/ywany do ros. pen;-pie<, kohery'ka-
1. jednostka ci"/aru r[wna 0,2 g, impregnacji drewna. koczery/ka, `stomp-estomp,
2. dawna miara zawarto>ci z=ota karbon geolog., techn. †karczek bot. babka,
w stopach. 1. pi'ty okres ery paleozoicznej, Plantago maior L. ˚babka.
karawan pojazd. 2. techn. rodzaj diamentu staropol. 1478 karczek arnoglos-
w[z pogrzebowy. u/ywanego do przecinania szk=a. sa, plantago maior.
pers. kompania =ac. carbo ]w"giel\. karczek odzież.
niem karrwagen ]=adowny w[z karbonar-iusz(yzm polit., hist. g[rna, odci"ta cz">: bluzki.
d=ugi\; karawana – orszak kupc[w cz=onek tajnego stowarzyszenia poli- †karczemnikow]y\ do karczemnika
lub pielgrzym[w. tycznego w Italii; w"glarz. tj. karczmarza nale/'cy.
karawan-a(iarz karbonizacja staropol. 1477 w dom Mykolayow
1. podr[/uj'cy grup'& gromada, a. naturalne wzgobacenie si" masy carczemnykow y nye sbylem yego
orszak kupc[w, pielgrzym[w, ro>linnej w w"giel, kmyecza maczyeya gwalthem.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
karczemny char. Carduus benedictus, benedykta, ro- ale kark zdaje si" pochodzi: od jad=a
k=[tliwy, urz'dzaj'cy awantury, bur- dzina lekarska z rodziny z=o/onych, i przez to ma zwi'zek z karczm'
dy – k=[tnie z u/yciem ordynarnych podobna do ostu. KCz, rakiem ]k•ar•k  ra•k\ ˘
s=[w, wyzwisk, cz"sto pod wp=ywem kardacz narz. u(raczy: si" ]czym\, rak z krokiem;
alkoholu; zachowanie wysoce nagan- ostra szczotka do czyszczenia sk[ry karczma  raczy: si"  kroczy:;
ne, poni/aj'ce. koni i byd=a. zg=oska mo/e mie: r[/ne znaczenia.
staropol. 1442 karczemny – karczmy kardamon bot. czes. krk, serb. krke.
dotycz'cy. Elettaria cardamonum, ro>lina z karkas
{le w mSjp 1969& «odnosz'cy si" rodziny imbirowatych. szkielet druciany aba/uru, kapeluszy
do karczmy, maj'cy zwi'zek z kardan techn. damskich.
karczm', taki jak w karczmie& mechaniczne po='czenie dw[ch karko=omny
}i tu my>lowy skr"t, odej>cie, J.D.| wa=[w. kark[wka spoż.
ordynarny, grubia<ski» }karczma kardasz pokr. mi"so z karku wieprzowego.
zwi'zana z obyciem, zachowaniem tur.-tat. brat. karl m'/, ch=op, grubianin.
si"|, a pod has=em karczma& «szynk kardio-gram(grafia(logia staronord. karl, anglosas. carl,
na wsi, gospoda; dawniej r[wnie/ med. krzywa uderze< serca. ang. carl, carle.
dom zajezdny, ober/a». kardynalny karlica kobieta karze=.
Nie ka/dy, kto zachodzi do karczmy w g=[wny, zasadniczy, podstawowy, karlik zool.
celu spo/ycia posi=ku jest ordynarny, fundamentalny. 1. Pipistrellus, gat. nietoperza,
k=[tliwy, zawadiacki, awanturniczy kardyna-=(lski rel. 2. bot. gatunek kalafiora.
– wi"cej, s' to wypadki wysoce od- =ac. cardinalis ¯ cardo ]zawias\, mSjp 1969& tak/e ma=y karze=, ka-
osobnione. I nie wi"kszo>: burd w starofranc., >redniow. ang. i ang. rze=ek }nie ma du/ych kar=[w, J.D.|.
karczmie wybucha. cardinal, ros. kardinal, kar=owaty, karze= odwr. karl.
karczma bud. staropol. kardynal, cardynal – karm spoż.
ober/a, tawerna, gospoda. w Ko>ciele Rzymsko-Katolickim wg mSjp 1969& pasza, po/ywienie,
ros. korhma ¯ kormit;-karmi:. najwy/szy dostojnik po papie/u. pokarm }nigdy nie s=ysza=em i nie
staropol. 1391 ...i dwa ogrodi i †kardyna=ka broń. nazwa dzia=a, widzia=em, u/ywa si" ˚karma,
kaczmø, 1394 na Bauorze carczmi, ¯ herb kardyna=a wyryty na dziale. karm utworzone z pokarm, J.D.|
1398 pol carczmi y pol zagrodi z staropol. 1484 cardinalka. 1. karma spoż.
pocoyem XVI lat, 1401 nye pyl w karencja jedzenie, potrawa, posi=ek.
karczme rzandv ss kmeczmi, 1406 1. ekon. w ubezpieczeniach& staropol. karma, karmya, karmø
do carczmi, 1411 Marczin prziszedl okres p=acenia sk=adek, ]karm"\ – pokarm, posi=ek, jedzenie,
s gine carczmi na Micolaya do 2. sport. ustalony okres przerwy, potrawa.
carczmi y sdawal mv sla slowa, po kt[rym zwodnik wyst"puj'cy staropol. karmiczka –
1441 super tabernas albo nad w jednej organizacji sportowej potrawa, jedzenie.
karczmi, 1445 w karczmye ˘ mo/e wyst'pi: w barwach innej. staropol. karmicz, karmil, karmyl,
karczma, carczma – karesy osob., przestarz. karmyla, karmysz, karmyeny, kar-
karczma, gospoda, dom zajezdny. myami, ziwot karmi, karmicz syø
xpieszczoty, czu=o>ci, umizgi,
staropol. niwka kaczmarska – bødzesz, abi cyø ]ci"\ karmyly, kar-
przymilania si".
do karczmarza nale/'ca. myl ge chlebem a wodø, karmy'cz,
kar-eta(oca pojazd.
staropol. 1434 i 1471 karczmarz, konya przygl'dal y tesz karmyl;
dawny pow[z o nadwoziu w kszta-
1413 carcmarz; carczmarzs, carcz- sbythnymy karmyeny sz' –
=cie pud=a, z opuszczanymi oknami i
marze ˘ karczmarz, carcmarz – /ywi:, dawa: je>: i pi:.
drzwiczkach.
w=a>ciciel karczmy. staropol. na(od(po(s(u(ws(wy•
ros. kareta.
=ac. tabernarius, ang. innkeeper, karmi:, na(prze(ws•karmia:,
karetka pojazd.
ros. soder'atel; gostnicy. przykarmowa:.
kryty pojazd mechaniczny.
staropol. 1400 karczmysko – staropol. karmyenye ]karmienie\ –
kariatyda archit.
miejsce gdzie sta=a karczma, zwykle po pokarm, po/ywienie.
podpora architektoniczna w formie
po/arze, np. chata ˘ chatnisko, gr[d ˘ =ac. cibus, victus.
postaci kobiecej.
grodzisko, >cier< ˘ >ciernisko; nisko staropol. carmnic, 1417 karmnik –
^ stare ˘ psisko i inne. ˚karczemny. karier-a(owicz społ., osob.
1. powodzenie w /yciu, zdobywanie s=uga dworski zajmuj'cy si"
karczoch bot. karmieniem ]tuczeniem\ byd=a i
coraz wy/szych stanowisk w
Cynara scolymus, ro>lina z rodziny >ci'ganiem danin w bydle.
pracy zawodowej,
z=o/onych, uprawiana jako warzywo. staropol. 1427 weprze karmne,
2. przestarz. zaw[d, fach, zaj"cie,
karczow-a:(isko(nica(wnik, 1455 wyeprza karmnego; karmny
stanowisko.
karczunek ¯ karcz ]pniak\. inpingwati, 1469 i 1490 karmnego,
ital. carriera, franc. carriere,
†karczyk-i(owie bot. Potentilla ang. career, ros. kar;er. ca 1500 thlvsty albo karmny, unde
tormentilla Schrk. ˚gadownik, dicimus porcos inpingvatos albo
kark anat.
kamyk, zerwip"p, pi"ciornik. karmnye ˘ karmny –
tylna cz">: szyi granicz'ca
staropol. 1472 karcziki tormentilla, utuczony, upasiony, t=usty.
z grzbietem, kr"gi szyi.
1485 carczykowye tormentilla. =ac. saginatus, opimus,
s=owotw. pokr. bark ]wierzch\.
kard bot. ¯ k, b % ark ]=uk\$ ˘ barki, bary. ang. fatten,
Cynara cardunculus, ro>lina ros. otkormënnyj na uboj.
nagi': karku; pokr. garb.
warzywna z rodziny z=o/onych, =ac. cibare, lactare, alere,
Karkonosze ]wody wielkich grzbie-
podobna z wygl'du do karczocha. franc. repas, tetee, pature,
t[w\ ¯ kark % on(o % sze ]woda\, t=um.
karda bot. od ty=u, s=owotw. koncepcji 003. anglosas. fedan, >redniow. ang. feden

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
˘ ang. feed, ros. kormit;-kormit. pokarm 2. karc. karta koloru karowego,
wo=. 1289 korm= ]pokarm, /yw- u•karmi: – upa>: karm', nadto 3. dekolt w sukniach i bluzkach
no>:\, kormiti ]karmi:\, kor- prze•karmi: – nadto, prze(d ^ u o kszta=cie kwadratu.
mœhes; ]karmi'c si"\, ≥ko'e o•karmi: – do pe=na, i wi"cej ¯ franc. carreau ]czworok'tny\ ¯
vino i vo]a i k=rma, i k=nπi do•karmia: – dodawa: karmy – p[{no=ac. quadrus;
]...karmy...\. ˚karmi:, pokarm gdzie jad=a, paszy ang. diamonds.
anglosas. foda, niem. futter ]pokarm, pod•karmi: – troch" karoca pojazd.
pasza, obrok, /er\, >redniow. ang. fode wy•karmi: – czas dok., wy/ywi: pow[z kryty, o pudle wybitym
˘ ang. food ]/ywno>:, pokarm, wy- karmin(owy kolor. wewn'trz tkanin'.
/ywienie, jedzenie\, eatables, purpura, bliski malinowemu; karoseria pojazd.
ros. pi]a-piszcza, korm-korm, wg mSjp 1969& jaskrawoczerwony pud=o samochodu osadzone na
eda-jeda ]jad=o, ang. food, eatables\. barwnik otrzymywany z koszenili, podwoziu; nadwozie.
2. karma rel. maj'cy zastosowanie w malarstwie, kar-osz(y kolor. czarna ma>: konia,
w religii buddyjskiej& suma dobrych przemy>le tekstylnym, kosmetyce; tur. kara.
i z=ych czyn[w cz=owieka. kolor jaskrawoczerwony. 1. karota przestarz.
karmazyn(owy kolor. =ac. carminus, franc. carmin zbieranie datk[w, drobnych kwot.
1. barwa amarantowa, ang. carmine, purple, crimson, 2. karot-a(en bot. marchew.
intensywnie czerwona, ros. karmin. karoten – pomara<czowo/[=ty barw-
2. tkan. cenna tkanina †karmnik poz. społ. nik, szeroko rozpowszechniony w
koloru czerwonego, s=uga dworski zajmuj'cy si" karmie- >wiecie ro>linnym i zwierz"cym, w
3. w dawnej Polsce& niem, ¯ karma. tym w marchwi i pomidorach.
szlachcic ze staro/ytnego rodu, karmnik zool. karowy kolor w kartach, ¯ karo.
4. zool. 1. wieprz tuczony na ub[j, karp(i zool.
4.a. Sebastes marinus, ryba mor- 2. budka do karmienia ptak[w, gat. ryby, Cyprinus carpio L.
ska z rz"du okoniokszta=tnych, umieszczona na drzewie. jadalna ryba >wie/ych w[d, /yj'ca
4.b. rasa kur o czerwonym †karmn-y(i w stawach i spokojnych wodach,
upierzeniu i /[=tych nogach. utuczony, opasiony, t=usty. jeziorach o mulistym dnie. ¯ ros.
hebr. karmil ]karmin, L ˘ N\, karmowa jednostka zootechn. gr. carpos ]owoc\ ˘ ros. karp ˘
ros. nazwisko Karamzin ]maz ˚amz\. miara zdolno>ci od/ywczej. pol. ˘ niem. karpfen, franc. carpe,
karmel spoż. karnacja p[{no=ac. carpa ˘ starofranc. i >red-
cukier stopiony na ci'gliw', kolor sk[ry, cera. niow. ang. carpe ˘ ang. carp.
br'zow' mas". karnawa=(owy zapusty. staropol. 1424 karpye, 1450 carpy,
hiszp.-franc. caramel. okres od Bo/ego Narodzenia ]25 grud- 1466 carp, 1472 karp carpo,
karmelek spoż. nia\ do >rody popielcowej, w kt[rym 1478 carpye et percas albo okvnye;
cukierek z karmelu twardy albo cz"sto urz'dzane s' zabawy i bale. carumbos albo carassye et cas-
nadziewany. =ac. carnelevarium ]zakaz spo/ycia sidoros albo carpye, XV w. carpy
karmelita rel. mi"sa\, ital. carnevale, gorillus, carpye; karp gorillus, ca
cz=onek zakonu Nasza Pani z G[ry franc. carnaval, ang. carnival. 1500 karp calumpus; carp carpo,
Karmel ]ang. Our Lady of Mount karnet karp vel karasz cassidulusus ˘
Carmel\ za=o/onego na g[rze Kar- 1. rodzaj abonamentu na imprezy karp, carp.
mel, w Syrii, ok. 1160, w okresie rozrywkowe, ros. karp-karp, sazan-sazan.
wypraw krzy/owych. 2. dawn. notesik balowy do wpisy- wg S=ownika Webstera, s=owo praw-
=ac. Carmelites. wania kolejno>ci ta<c[w i dop. s=awia<skiego pochodzenia, baz'
karmiak ta<cerzy. “rough, scabby” ]szorstki, >wierzbowy
worek z pasz' zak=adany kniowi na karnik prawn. ¯ >wierzb\, z ros. korop – s=owa mi
pysk i przymocowany do uprz"/y prawnik, specjalista w dziedzinie nieznanego, i nie ma go w podr"cznych
lub dyszka; karmnik. prawa karnego. s=ownikach.
karm-i:(nik(icielka, pokarm karnister pojemn. jedno z rzadkich potkni": S=ownika i
¯ karma. pojemnik na ciecz, trudno policzy: za nie, bo obwarowane
staropol. karmy•a(czka(enie – po- s=owotw. pokr. tornister ]plecak\; “prawdopodobnym” ]by: mo/e\.
karm, posi=ek, jedzenie, potrawa, w mSjp 1969& ˚kanister. gr. carpio ˘ pol. karpye ]l. mn.\, OE.
staropol. karmycz ]karmi:\ – karnisz «carpio» pasuje do «Ciprinus», ale w
/ywi:, dawa: je>: i pi:, dr'/ek umocowany nad oknem albo jaki spos[b przeniesione na ryb"$
staropol. karmya ]karma\ – drzwiami, s=u/'cy do zawieszania tak S=ownik Webstera w wydaniu 1960,
potrawa, pokarm. firanek, zas=on. nowszy, w wydaniu 1991, Webster’s
anglosas. fodor, pokr. niem. futter †karno>: ˚kara. Ninth New Collegiate Dictionary, /e
]pokarm, pasza, obrok\, >redniow. ang. karny prawdop. germa<skiego pochodzenia,
foder, foddre ˘ ang. fodder ]pasza dla 1. wdro/ony do pos=usze<stwa, starogerm. wy/yn karpfo.
zwierz't& byd=a, koni, owiec\, zdyscyplinowany, tj. pozbawiony przy trasie Hrubiesz[w – Zamo>: le/y
ros. korm-korm ˘ kormit;. swego instynktu zachowawczego, miescowo>: Karp, 6 km W od Mi'czy-
...kormqhi ne vo[[hi. 6791, 2. kary i karania dotycz'cy ˘ na, nie ma tam stawu czy jeziora. w Íre-
na(po(u(prze(o(do(pod(wy-karmi:. Kodeks karny, Prawo karne. dniowieczu s=ownictwo topograficzne
~karmi: /ywi:, tuczy:. karo(wy zwi'zane by=o z lokalizacj' miejsca,
ros. kormit;-kormit, ang. to feed. 1. karc. jeden z czterech kolor[w lub by=o wskaz[wk' czego>, np. gdzie
na•karmi: – czas dok., do syta w kartach, oznaczony czerwonym co mo/na znale{:; przy tej trasie
po•karmi: – czas dok., rombem, Hostynne ]go>cinne\, Karp ]owoce\.
w czasach gdy nie by=o map podr[/ni
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
orientowali si" po nazwach gdzie s' i dolna cz">: spalinowego silnika. talia sztywnych kartek, o identycznym
gdzie co dost"pne. kartk-a(owa:(owy zdrobn. rozmiarze i wzorze po jednej stronie,
sie: miejscowo>ci oparta o drog" karta& ksi'/ki, zeszytu. po drugiej – oznaczonych numerami
dziennego marszu, tj. ok. 50 km. jedna kartof-el(lany(lanka(lisko od 2 do 10, po czym walet, dama, kr[l
od drugiej, w celu noclegu. ˚mapa. bot., spoż. ziemniak. i as ]najwy/szej punktacji\, ka/da 4-ch
karpa bot. k='cze, podziemna cz">: niem. kartoffel, tak/e erdapfel kolor[w& czerwie<, dzwonek, wino, i
ro>liny wieloletniej. ]dosł. jab=ko ziemi ¯ erde % apfel\, /o="d{; u/ywane do gier rozrywko-
†karp": charp":, ChK. franc. pomme de terre ]dosł. jab=ko wych ]zabicia czasu\, lub hazardo-
karpiel bot. brukiew. ziemi\, ang. potato, wych ]na pieni'dze\, prywatnie i w
¯ czes. karpel ]burak, brukiew\. ros. kartofel;-kartofel. kasynach gry.
karp-ina(owina leśn. kartoflisko ¯ kartofel % `isko ]zasi"g\; †karuj bot.
drewno z pniak[w i korzeni, zwykle pole po zebranych kartoflach. 1. Carum copticum Benth.
sosnowych. kartoflanka – staropol. 1484 Carui carui,
karpi[wka bud. dach[wka. 1. zupa z kartofli 2. Carum carvi L. – polny karuj,
karple odzież. 2. bot. Alium cepa var. aggregatum, kminek zwyczajny.
rodzaj obuwia z przypi"t' siatk', odmiana cebuli, rosn'ca gniazdami, 1464 polny karuy carui.
u=atwiaj'c' chodzenie po >niegu. sk=adaj'cymi si" z kilku cebulek. karuk klej z p"cherzy rybnych,
¯ s=owac. w moim zrozumieniu& odpadk[w sk[r, rog[w, ko>ci.
†karta ¯ kart ]ziemia\ ˘ trakt ]droga\, ¯ ros. karuk ]$\.
1. bot. Saponaria officinalis L., ang. cart, staronord. kartr ]w[z\, niem. hausenblase; leim; fisch`.
albo Gypsophila struthium L., s=owotw. koncepcji 022, 023, 025, karuzela drewniane konie, =[dki,
2. Dipsacus fullonum L. pierwotnie wprowadzona my>l o zie- itp., obracaj'ce si" wok[= pionowej
staropol. 1437 Carthi virga pasto- mi znalaz=a nast"pnie potwierdzenie. osi, rozrywka dla dzieci.
ris, ca 1500 karthy orthoganum. ˚sen ˘ sent; litera T w obu ma franc. carrousel ]zawody konne,
kart-a(ka(kowa:(ograf(on( jakie> znaczenie. zabawy rycerskie w XVII w., kt[re
(oteka(oniarka kartograf(ia(iczny prof., szkoln. zast'pi=y turnieje rycerskie Wiek[w
1. lu{ny kawa=ek pergaminu, papieru, osoba sporz'dzaj'ca mapy i atlasy. Írednich\.
r[/nego kszta=tu i koloru, u/ywany kartografia – nauka zajmuj'ca si" karuzel[wka techn.
do wielu cel[w ˘ karta p=ywacka, pomiarami teren[w i wykonywa- maszyna do obr[bki du/ych przed-
=owiecka, wst"pu, pracy, chorobowa, niem ich dokumentacji. miot[w, maj'ca st[= obrotowy o osi
2. cz">: sk=adowa ksi'/ki, kartogram pionowej.
3. spis potraw i napoj[w w restaura- graficzne warto>ci liczbowe zjawiska. karw zool.
cji, kawiarni }u/ywa si" jad=ospis|, karton(owy(iarka(a/ w[= stary, ci"/ki; ]tak/e le<$\.
4. jedna z kart talii do gry w ˚karty, 1. gatunek sztywnego, przezwisko ludzi ospa=ych, leniwych.
5. polit. grubego papieru, prus. kurwis ]w[=\, por. ur i jur.
5.a. w stosunkach krajowych& 2. pude=ko tekturowe krowa. nazwiska Karw•acki(owski.
deklaracja zapewniaj'ca obywate- jako opakwanie towaru. karwasz ]$\, panc.
lom pewne prawa i przywileje kartoteka /elazny element zbroi.
5.b. w stosunkach mi"dzynarodo- zbi[r kart jednakowego rozmiaru. niem. eiserne Armschiene am
wych& umowa mi"dzynarodowa. kartusz Panzer; groÆes Stüd Brot.
karton ¯ karta % on ]wielka\. 1. ozd. dekoracyjne obramowanie †karwukiel min.
gr. chartes, tarczy herbowej, karbunku=, szlachetna odmiana gra-
=ac. carta, charta, starofranc. 2. broń. =adunek strzelby r"cznej, natu, rubinu, czerwony kamie<. sta-
carte, >redniow. ang. carde, 3. łow. pas my>liwski z =adunkami. ropol. 1472 carwukel antrachion.
ang. card, niem. karte. ital. carta ˘ cartoccio ˘ =ac. carbunculus ]w"gielek\,
staropol. karty albo lysty napysa- franc. cartouche ˘ lapis pretiosus coloris rubi.
ne; thucz mala nye dostalo, pol ang. cartouch(e. †kary pojazd.
karthy yedney, a to przeto, yze niem. patrone ]nab[j\; lekki w[zek na jednym lub dw[ch
tez tam koncza nye masch – ladung ]=adowa:\. ko=ach, biga, ˚jednokole.
kartka, karta ]papieru, pergaminu\. kartuz rel. staropol. 1471 kari, karri, karra.
kartacz(ownica([wka wojsk., broń. cz=onek zakonu o surowych wymaga- ca 1500 karr' albo yednokolye
pocisk armatni, wype=niony /ela- niach, regule, za=o/nonego 1086, przez biga; dwogye karry albo gyedno-
znymi kulkami lub sieka<cami, i >w. Brunona z Kolonii 1030$÷1101, w kole; na karach bige.
dzia=ko szybkostrzelne do strzelania miejscowo>ci Chartreux, Francja. =ac. carrus ]pierwotnie dwuko=owy
kartaczami. staropol. mnyschy cartusowye celtycki pojazd bojowy, rydwan, ang.
niem. kartätsche ]kartacz\, monachi Cistercienses, orig., two wheeled Celtic war chariot\
niederkartätschen ]kartaczowa:\, >redniow. =ac. Cartusianus. ˘ p[{no=ac. carrum ˘ staronorm.
kartätschenkanone ]kartacz[wka\, ¢kartuz odzież. Francji i >redniow. ang. carre ˘ ang.
franc. coup de raisin, kaptur, czapka ze szpicem, car ]1. ka/dy pojazd na ko=ach, 2. poet.
ang. grape-shot, rodzaj nakrycia g=owy. ˚kartuz. rydwan, 3. pojazd poruszaj'cy si" na
ros. krupnaq karteh;. ros. kartuz. szynach, jak tramwaj, 4. autobus\;
kartel(izacja społ., ekon. ¢kartuz bela, ryza, papieru. =ac. carrus ]w[z, pow[z\; car ˘ staro-
karteluszek franc. le sac de papier, paquet; norm. Francji carier ˘ >redniow. ang.
kawa=eczek papieru, karteczka, la casquette, carien ˘ carry ]1. przemieszcza: z
>wistek. staroros. kartuz=-kartuz. miejsca na miejsce, szczeg[lnie po-
karter techn. kar-ty(ciany(ciarz(ciarstwo karc. jazdem, 2. trzyma: i kierowa: ruchem;

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
by: kana=em, no>nikiem, jak rura =ac. cuccingere, circumdare, com- skre>la:
“carries” – prowadzi – wod", primere, p[{no=ac. superundare, kasownik
3. powodowa: ruch... itd.\; starofranc. suronder, anglofranc. 1. muz. znak w nutach kasuj'cy
franc. cariage ]po(prze•w[z, w[z\, surounder, >redniow. ang. sourro- krzy/yki lub bemole,
>redniow. ang. cariage ˘ unden, ang. surround, 2. poligr. w korekcie drukarskiej&
ang. carriage. ros. okru'-at;/it;-okru/•at(it, znak u/ywany do kasowania
kary kolor. czarny z po=yskiem, osa'dat;-osa/dat. zb"dnych czcionek,
rodzaj ma>ci konia. 2. porwa: si" na co, godzi:, nasta- 3. techn. przeka{nik kasuj'cy,
karygodny ¯ godny kary ¯ kara. wa:, targn': si", ˘ zakasa:, przyrz'd do kasowania sygna=[w
karykatur-a(alny(zysta osob. staropol. 1397 ne kasal na soltisof >wietlnych, impuls[w.
przesadne uwydatnienie charakte- dom ]nie targn'= si" na so=tysa\, kast-a(owy rel.
rystycznych cech osoby, satyryczny =ac. impetum facere, petere; zamkni"ta grupa spo=eczna, >ci>le
obraz, g=[wnie w rysunku, grafice, ital. attentare, =ac. attemptare, przestrzegaj'ca swej odr"bno>ci.
utworze literackim. attentare, starofranc. atempter, =ac. castus.
=ac. carricare ]=adowa:\ attenter, ang. attempt, kastaniety muz.
ital. caricatura. ros. popytka-popytka, opyt-opyt, instrument muzyczny u/ywany przez
karze=, kar=-a(y anat. pokuwenie-pokuszenie. tancerzy do podkre>lenia rytmu.
cz=ek nienormalnie ma=ego wzrostu, staropol. podkasa:, ¯ hiszp.
liliput, karlik, krasnal. o(za•kasa: si". =ac. castanea ]kasztan\,
staropol. 1450 karzel, et est maior †kasanica odzież. rodzaj szaty. hiszp. castañeta,
pigmeo, ca 1500 k'rzel albo na staropol. 1427 nomine kassanycze, franc. castagnette,
pyandzy masz pigmeus. =ac. vestimentum, tunica. ang. castanets.
staronord. karl ]cz=ek\, kasar ryb. ma=a siatka na kiju †kastellum gr[dek, miasteczko
anglosas. carl ]cz=ek\, do podchwytywania ryb. warowne. ˚kasztel ]ma=a twierdza\.
>redniow. ang. i ang carl, carle, niem. käscher. ¯ =ac. castellum, oppidum.
ros. karapuz. kaset-a(ka staropol. kastellum.
†karzyciel karz'cy, poskromiciel, 1. skrzynka, pude=ko z wieczkiem, ang. little town,
pogromca;  karatel;-karatiel. 2. fotogr. >wiat=oszczelne pude=ko, ros. gorodok-gorodok.
staropol. XV w. carzczyel domitor. cz">: aparatu fotograficznego lub kastet broń.
niem. bezähmer, bändiger, kamery filmowej. 1. bro< r"czna w kszta=cie spojonych
bezwinger, ital. casetta, starofranc. casette ze sob' pier>cieni, nak=adanych
franc. le dompteur, reprimander, ]skrzynka, zdrobn.\ ¯ casse, na palce dla wzmocnienia uderze-
ang. tamer ¯ tame, niem. streitaxt, keule, kassette, nia pi">ci',
ros. ukrotitel;-ukrotitiel, ang. casket, ros. wkatulka- 2. maczuga u/ywana przez ludy
usmiritel;-usmiritiel. szkatu=ka, larhik-=arczik. pierwotne, dzi>& spr"/ysty pr"t
†kasa kielich, kubek, mo/e te/ ¢kasja kosztowne pachnid=o wyra- zako<czony kul' o=owian'.
skrzyneczka, ˚kas•a(jer. staropol. biane z ro>liny o nazwie kasja, Cas- wg s=ownika Webstera 1962&
XV w. cass' picarius, cassa. sia, z rodziny motylkowatych ]Papi- =ac. ceadere ]uderzy:, bi:\ ˘
=ac. poculum, calix, vas, lionaceae\, o li>ciach pierzastych. =ac. caestetus ˘ ang. cestus
franc. cuope, jatte, vase, staropol. cassia ]¢kasyja, kasja\. ]wymys= ze sk[rzanych pask[w,
anglosas. cuppe, =ac. unguentum pretiosum e planta, czasem obci'/ony o=owiem lub me-
>redniow. ang. i ang. cup, quae casia dictur, confectum. talem, noszony na r"kach bokser[w
ros. hawa-czsza, hawka, kubok. hebr. kaca ]pasek kory\ ˘ kecja w staro/ytnym Rzymie\,
kas-a(jer(jerka(iarz(owy(owo>: ]w ang. pisowni& qetsi’ah\ ˘ gdy wg Swo 1980&
1. skrzynka lub szafa /elazna prze- gr. kasia, kassia ]gat. cynamonu\ ˘ franc. casser ]t=uc, rozbija:\ %
znaczona do przechowywania pie- =ac. i ang. cassia, tete ]g=owa\ ˘ casse-tete ]kastet\.
ni"dzy, papier[w warto>ciowych, ros. kassiq-†kassia. niew'tpliwie The American Heritage
kosztowno>ci, kaseton archit. College 1997 ]zdj"cie do='czone\&
2, pieni'dze, kapita=, wg="bione pole, zwykle czworobocz- ang. brass knuckless ]metalowy
3. pomieszczenie, dzia= instytucji gdzie ne, w stropie, sklepieniu, kopule, deko- =a<cuch lub rz'd pier>cieni po='czo-
wp=aca si" i wyp=aca pieni'dze, rowane rze{b' lub malowid=em. nych do sztaby tak, by pasowa=y do
4. instytucj dokonuj'ca operacji kasiarz osob. palc[w, w celu wzmocnienia uderze-
pieni"/nych. z=odziej okradaj'cy kasy. nia pi">ci'\. ˚z'b.
=ac. capere ]zawiera:\ ˘ capsa ˘ kasja bot. str'czyniec. kastr-acja(at(owa: anat.
ital. cassa ˘ proven∫. caissa ˘ kasjer poz. społ. ¯ kasa. usuni"cie gruczo=[w p=ciowych,
franc. casse, caisse franc. la caissiere, trzebienie; rzezaniec, eunuch;.
staronord. ]isl.\ kass ]du/a skrzynia, niem. kassier, niem. kastrat.
pude=ko, koszyk z =oziny na ryby, ang. cashier, bankowy teller, †kasyja ˚kasja ]pachnid=o\.
ang. large box, case, creel. ros. kassir-kassir. kasyno społ.
kas-acja(ownik(owa: usuwa:, kask he=m z grzebieniem, 1. klub, 2. dom gdy hazardowej.
likwidowa:, uniewa/nia:, znosi:. ochronne nakrycie g=owy. =ac. casa, ang. casino.
†kasa: hiszp. casco, franc. casque, kasz-a(arnia(ka spoż.
1. otacza:, opasywa:, >ciska:, owija:, ang. cask. ros. kawa.
˘ podkasa:, kaskad-a(er geolog., osob. kaszak med.
staropol. 1471 kasch' sch' okolo kasowa: guz w sk[rze wype=niony kaszowat'
mnye, usuwa:, likwidowa:, znosi:, mas'.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
kaszalot zool. uz"biony wieloryb. brzeskyny' castanea. kath ]kat\ ˘ kath, cath. ˚katowa:.
port. cachalote, kasztanow-iec(y bot. staropol. ma=odobry – kat.
franc. cachalot. Aesculus hippocastanum, drzewo =ac. carnifex, tortor, franc. execu-
kasz-el(la:(lanie fizjolog. parkowe z rodziny kasztanowcowa- teur des hautes ≥uvres,
krztuszenie si". tych, o du/ych, d=oniastych li>ciach ang. executioner, hangman,
kaszel wyda= polskie szlak w prze- i bia=ych kwiatach w gronach, staroros. palah=, ros. palah.
kle<stwie& niech go szlak trafi. potocznie zwane kasztanem. katafalk kult., rel.
kaszel – kaszl]a=\ ˘ szlak †kasztel mors. podwy/szenie na kt[rym ustawia si"
dark – krad]=\ ˘ kra>: 1. ma=a twierdza, gr[dek ˘ ogr[d, trumn" podczas nabo/e<stwa
tapar – r'bat ˘ r'ba: 2. nadbud[wka na dziobie i rufie /a=obnego.
labor – robal ˘ robak dawnych okr"t[w. ˚kastellum. kataklizm natura. kl"ska /ywio=owa
s=owotw. koncepcji 023 i 025. kasztelan hist., poz. społ. powoduj'ca wielkie zniszczenia.
staropol. kaszel(la:(lanie; zarz'dzaj'cy twierdz', zamkiem. gr. kata ]w d[=\ % klyzein ]sp=yn':\
staropol. kaschlyu zbycz nygdy staropol. horodniczy. ˘ kataklyzein ˘ kataklysmos ˘
nie mogl ]kaszlu pozby: si" nigdy staropol. do dwora pana castella- =ac. cataclysmos, franc. cataclysme,
nie m[g=\. na alybo wogewodzego; niem. wasserflut, ang. cataclysm,
=ac. tussis, >redniow. ang. coughen, za glow' kaszd' sandzee castel- s=aw. potop-potop, perevorot.
ang. cough, ros. kawel;-kaszel. lanow tho yest panow w grothstaw katakumba kult.
†kaszernica zool. wstawyonych; podziemne cmentarze stanowi'ce
drobne ryby, drobnica rybia. zapowyeday'cz castellaanoom system korytarzy, tam pierwsi chrze-
staropol. 1495 caschernycza, y wszystkym s'ndzaam, y pod- >cijanie grzebali swych zmar=ych.
=ac. piscinuli. sandkoom; gr. kata ]pod`\ % =ac. tumba ]gr[b,
kaszkiet odzież. a castellanowi ]castellano\ albo liczba poj.\ ˘ tumbas ]l. mnoga\ ˘
sztywna czapka z daszkiem. grododzirzi ]grododzier/cy\, =ac. cata cumbas, p[{no=ac. cata-
kaszla-:(lanie fizjolog. ¯ kaszel. ca 1428 grododzyr/a. cumba, catacumbae ]podziemne
staropol. XV w. caslacz tussito, 1437 grododzirsza castellanus. grobowce\,
ca 1500 kaschlacz tussire; kasztela-n(nia(nowy(<ski ital. catacomba, ang. catacomb,
caslanye colera, – wysoki urz"dnik pa<stwowy, ros. katakomba-katakomba.
=ac. tussire, tussi laborare, vexari, zwierzchnik grodu i przynale/ne- katalep-sja(tyczny
ang. to cough, go terytorium. fizjolog., psych.
ros. kawlqt;-kaszlat; ˚kaszel. =ac. castellum ]twierdza\ ˘ castel- zesztywnienie ca=ego cia=a lub jego
staropol. 1471 kaslanye colera – lanus ]mieszkaj'cy w twierdzy\, cz=onk[w, wyst"puj'ce przy histerii.
krztuszenie si". >redniow. =ac. castellanus, gr. kata` ]pod`\ % lambanein ]po-
kaszmir tkan. staronorm. franc. i >redniow. ang. chwyci:, uj':\ ˘ katalambanein ˘
mi"kka, cienka tkanina we=niana z castellain, ang. castellan, katalepsis ]atak choroby, >ciskanie,
we=ny k[z Kaszmiru i Tybetu. franc. maire, niem. bürgermeister, chwytanie czegokolwiek w zasi"gu
hindu Kaszmir ]stan w p=n Indiach, s=aw. gorodnihi-horodniczi, r"ki\, p[{no=ac. catalepsis,
przedmiot sporu z Pakistanem\. ros. gorodnihij-gorodniczij. franc. catalepsie, ang. catalepsy,
ang. Kashmir. staropol. kastellany, castellany – ros. katalepsiq-katalepsija.
kaszt mocne rusztowanie pod- ]kasztelanija ˘ kasztelania\ – katali-za(zator(tyczny chem.
trzymuj'ce sklepienie w kopalni. obszar w=adzy kasztelana, przy>pieszona szybko>: reakcji
niem. kaste. w=adza kasztelana. chemicznej wywo=ana tym >rodkiem
kaszta poligr. staropol. castellanowy – kasztela- kt[ry sam nie wchodzi w reakcj".
szuflada z przegr[dkami, w kt[rych nowy, nale/'cy do kasztelana. gr. kata ]w dole, w d[=\ % lyein
mieszcz' si" czcionki drukarskie i staropol. kastellansky, castellansky ]lu{ny, swobodny\ ˘ katalysis ˘
drobny materia= zecerski. – zwi'zany z kasztelanem. ang. catalysis.
niem. kasten. s"dzia kasztela<ski – sprawuj'cy katalog(owa:
kasztan(owaty bot., kolor. w=adz" s'dow' w imieniu kasz- gr. kata` ]d[=, w d[=, w dole, nisko;
1. bot. Castanea sativa, drzewo telana. na li>cie by:\ % legein ]m[wi:,
lub krzew z rodziny bukowatych, kaszyca drewniana skrzynia wype=- liczy:\ ˘ katalegein ]liczy:, racho-
2. ko< ma>ci ciemnoczerwonej, od niona kamieniami i zatopiona, s=u/'ca wa:\ ˘ katalogos ]lista, spis\,
jasnorudej do ciemnoczekolado- do posadowienia budowli wodnych. =ac. catalogus,
wej, bez czarnych w=os[w, ko< kat(owa:(ownia(usza prof. franc. i ang. catalogue,
cisawy. wykonawca wyrok[w >mierci i kar ros. katalog-katalog.
gr. kastaneia, =ac. castanea, cielesnych. katanka odzież.
franc. castagnette, staropol. kat(owski – wykonawca cz">: stroju ludowego, bluza, kaftan.
niem. kastagnette; kastanie, kar cielesnych i kary >mierci, w"g. katona ]/o=nierz\.
gr. kastanea, =ac. castanea, oprawca, siepacz, =apacz. kataplazm med.
starofranc. chastaigne ˘ franc. ¯ ang. cut }kat| ]ci':, przecina:, >cina:, ok=ad stosowany przy stanach
chataigne ]kasztan\, >redniow. ang. kraja:, r'ba:, i inne\. zapalnych.
chesten, chesteine, chasteine, staropol. ca 1420 podal gy kathom; katapult-a(owa: broń.
ang. chestnut, ros. kawtan-kasztan, poslal Saul kati; cath id est tortor, dawna machina wojenna u/ywana do
kawtanovoe derevo. 1471 kath apparitor, magister oc- miotania pocisk[w& kamieni, beczek
†kasztania bot. brzoskwinia, cidendi, lictor; katha spiculatorem; smo=y, pali; rozmiaru& wysoko>ci ok.
Amygdalus persica Lam. 1497 Jacobo kath de Golambye; dw[ch ludzi i d=ugo>ci – trzech.
staropol. ca 1500 k'st'nya vel kathom odzenye szwogye dal; ca gr. kata ]pod\ % pallein ]rzuca: w
1420 kathom ]katom\, kati ]kat[w\,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
g[r", podrzuca:, ciska:, miota:\ ˘ wyk=adowcy, dla nauczyciela, kat-owa:(ownia(usza ¯ kat ]op-
gr. catapeltes ˘ =ac. catapulta ˘ 2. jednostka organizacyjna na wy/- rawca, wykonawca wyrok[w >mierci\.
ang. catapult, s=aw. sus;-sus. szej uczelni, prowadz'ca badania staropol. panye Iesu Criste...,
naukowe, szkol'ca fachowc[w i ktorysz dla zbawyenya naszego
gr. ballein ]rzuca:\ ˘ =ac. ballista ˘
pracownik[w nauki, czyalo swe szwyathe w racze podal
ang. ballista ]urz'dzenie u/ywane
3. ko>ci[= diecezjalny w siedzibie kathowszkye, day nam vczucz
w wojnach staro/ytnych do ciskania
biskupa. nyeczo thwey m'ky ]w r"ce poda=
ci"/kich kamieni i podobnych
=ac. cathedra, ang. cathedral katowskie\ ˘ kathowszky –
pocisk[w\.
niem. katheder. przynale/ny do kata.
starofranc. trebucher ]potyka: si"\ staropol. nye zapovyeda myly Katowice, Katy<, Kutno, K'ty
˘ starofranc., >redniow. ang. i ang. Kristus, bychmy szye zvaly my- ¯ s=aw. kut ˘ kat, k't; U ˘ Å, ´.
trebuchet ]>redniowieczna machina strzmy... any tez navky na katedrze `wice ]wi"ksze\ ¯ wica, ˚492,
do rzucania du/ych kamieni\, navczacz, czvsch na vyschokyem `y< i inne ]wielki, tj. stary\, ˚493.
b="dnie wo=. taran=-taran. stolczv nad lyvdzmy szyedz'cz termin powszechnie u/ywany w
katar fizjolog. ˘ katedra – krzes=o do podwy/sze- ca=ej Europie, w Wiekach Írednich,
nie/yt, zapalenie b=ony >luzowej nia dla nauczyciela. dla miejscowo>ci odleg=ych od cen-
jakiego> narz'du, g=[wnie nosa. staropol. 1484 ¢kozycziol katedralz- trum w=adzy, jak np. Rzym, Krak[w,
staropol. katarus, ryma ]katar\, ky ˘ katedralzky ]katedralski\ – Kij[w, czy wi"kszych grod[w.
gr. kata` ]w d[=\ % rhein ]p=yn':\ zwi'zany z siedzib' biskupa. • w krajach S=awian& kut, kat, k't, ugo=,
˘ katarrhein ˘ katarrhoos ˘ kategoria rodzaj, klasa. • u Anglosas[w& angle ¯ =ac. angulus
=ac. catarrhus, franc. catarrhe gr. kategoria ¯ kategorein, ˘ rex Angul-Saxonum ]kr[l Anglosa-
ang. catarrh, =ac. categoria, ang. category, s[w, ang. king ot the Anglo-Saxons\,
s=aw. katarr, nasmork. niem. kategorie, ros. kategoriq, • w j. roma<skich& province ]zak'tek\
katarakta razrqd, klass. ¯ =ac. provincia ¯ pro` ]za`\ % germ.
1. geolog. skalisty pr[g rzeczny, kategoryczny winkel ]k't; zak'tek\; b="dne wyja-
2. med. zm"tnienie soczewki oka. stanowczy, zdecydowany. >nienie w S=owniku Webstera ¯ indo-
staropol. katarakty ]spadaj'ce kraty gr. kategorikos ]orzekaj'cy\ ˘ europ. *pro-wo-s ^ inclined forward,
w bramach\, gr. kata` ]w d[=\ % =ac. categoricus. tj. pochylony do przodu...\.
regnymi ]=ama:\ ˘ katarregnymi ˘ kateter med. cewnik. Kaczy<ski ˘ Katy<ski; Lech Kaczy<ski,
kataraktes ]wodospad\ ˘ katgut, ketgut med. prezydent RP kt[ry zgin'= 2010.04.10,
=ac. cataracta ]wodospad\, nici hirurgiczne z jelit baranich. w katastrofie lotniczej, w Smole<sku,
ang. cataract, ang. cat % gut ]odno>nik do miau- w drodze do Katynia ˘ Lech Katy<ski.
ros. vodopad-wodopad, czenia kot[w\, analogia do holend. Kaczy<ski ¯ kaczki; Katy<ski brzmi
]med.\ katarakt-katarakt. kattedarm. godnie ofiary katastrofy; tak i podobnie
†katarus ˚katar. kation fiz. inni znani, g=[wnie z miejsc bitew.
kataryn-ka(iarz muz., instr. jon o =adunku elektrycznym dodatnim. Lecia= na obchody 70-tej rocznicy
mechaniczny instrument muzyczny gr. kation ]id'cy w d[=\. zab[jstw polskich oficer ów w Ka-
wprawiany w ruch korb', powtarza- katiusza broń. tyniu ]czyt. urz"dnik[w polskich na
j'cy ten sam motyw, u/ywany przez popularna nazwa radzieckiego mio- ukrai<skim Wo=yniu\, od 3 kwietnia
ulicznych sprzedawc[w. tacza min, wyrzucaj'cego pociski do 12 maja 1940.
¯ niem. Kath]a\rinchen ]Kasia\, seriami. oficer ¯ ang. officer ]urz"dnik\ ¯ office
ang. hurdy-gurdy, ros. Katiusza ¯ Katia ]zdrobn. ]urz'd, biuro\, omal bez zwi'zku ze
s=aw. warmanka-szarmanka. Katarina\ stopniem wojskowym. ˚oficer.
†katarzynka bot. katod-a(owy fiz. katula: ruch. wa=kowa:, maglowa:,
Genista tinctoria L., odmiana gruszy. elektroda po='czona z ujemnym biegu- toczy: po ziemi.
staropol. 1472 katharzynka mirica. nem {r[d=a napi"cia elektrycznego. ros. katat;-kata: ]zwija:\,
kataster społ. gr. kata ]w d[=\ % hodos ]droga\ ˘ ros. kat-ok/at;-kat-ok(a:
urz"dowy spis obiekt[w i oszacowanie kathodos ]schodzenie\, ]mag-iel(lowa:\.
dochod[w dla cel[w podatkowych. ang. cathode, ros. katod. ¢katuna /ona.
katastrof-a(alny(izm katoli-k(cki(cyzm rel. staroros. katuna-katuna,
nieszcz">liwy wypadek na du/' gr. katholikos ¯ kata % holos ros. 'ena-/ena ]/ona\.
skal", o ogromnych skutkach. =ac. catholicus ]og[lny, uniwersalny, Katy< ˚Katowice.
=ac. catastropha, generalny\, ang. catholic, kaucja prawn.
ang. catastrophe, ros. katoli-k/heskij. suma pieni"/na z=o/ona jako gwa-
ros. katastrofa, neshast;e. kato-n(<ski char. rancja zobowi'zania, zastaw.
katech-izm(eta(eza rel. cz=owiek wielkiej surowo>ci, =ac. cautio ]przezorno>:, por"czenie\
gr. katechismos ]ksi'/eczka pyta< bezwzgl"dny, nieugi"ty, ˘ ang. caution ]o innym znacze-
i odpowiedzi do nauki religii\, bezkompromisowy. niu – zwr[cenie uwagi, ostrze/enie,
=ac. catechismus, rzymski m'/ stanu Marcus Porcius akt roztropno>ci, ostro/no>ci, rozwa-
ang. catechism; Caton, 234÷149 B.C. gi\. kaucja – bail.
niem. katechet ¯ gr. katechetes kator-ga(/nik G?, wymuszone s=aw. poruka-poruka.
]instruktor\ ¯ katechein ]instru- ci"/kie roboty dla przest"pc[w kry- kauczuk(owy(owiec bot.
owa:, naucza:\ ^ kata % echein. minalnych i politycznych w czasach Havea, drzewo z rodziny wilczomle-
katechumen rel. Rosji carskiej. czowatych; drzewo kauczukowe;
katedra(lny gr. kateirgo ]zmuszam\ ˘ sok niekt[rych drzew podzwrotniko-
1. pulpit wraz z podwy/szeniem dla ros. katorga-katorga. wych, surowiec do produkcji gumy.
karib. ]Tupi, brazyl. Indian\ kauczu
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
˘ franc.-ang. caoutchouc. liryczna pie>< solowa. kazanie, przemawia:, przykazywa:,
kauteryzacja med. ital. cavatina. 3. przekaza:, powierzy:,
zabieg chirurgiczny, przy/eganie kawerna 4. kazany& schludny, czysty.
tkanek. 1. geolog. pusta przestrze< w skale. staropol. do(dos(na(od(ods(o(po(
†kauza prawn. 2. med. jama powstaj'ca w narz'dzie (prze(przy(roz(s(u(ws(za•kaza:,
sprawa s'dowa, proces. wskutek ci"/kiej choroby, np. w do(po(przy(roz(s(u(ws(wy(za•
=ac. causa ]przyczyna, pow[d\ ˘ p=ucach z powodu gru{licy. kazowa:.
starofranc. >redniow. ang. i ang. staropol. kawerna. za(na(po(u(prze(przy(o(do(od(
cause ]pow[d\, trial, ros. sudeb- =ac. cavus ]dziura\ ˘ caverna (ws(wy(roz(s•kaza:.
noe razbiratel;stvo. ]jaskinia, jama\, franc. caverne, ~kaza: jawi:, ¯ kaz ]1. mowa,
kauzyperda pogardl. ang. cavern, wie>: ˘ powie>: ˘ powiada:, 2. jaw\.
lichy adwokat. ros. pe]era-pieszczera ]pieczara\. ros. prikazyvat;-prikazywat,
kaw-a(iarnia(owy spoż., kolor. kawiarnia(ny bud. ¯ kawa. zakazyvat;, ang. to order.
Coffea, ro>lina z rodziny marzan- †kawija-n(s(sz bot. za•kaza: – zabroni:
kowatych. Centaurea scabiosa L. na•kaza: – wyda: rozkaz
arab. gahvah, staropol. 1475 Cawyan, po•kaza: ]si"\ – ujawni: ]si"\,
tur. gahveh, kahwe, 1472 Cawyass scabiosa; przejawi:
ital. caffe, ang. coffe, scabiosa distillata, id est kawy- u•kaza: – pokaza:, u ^ po
niem. kafe, ros. kofe. aszk ]kawijasz czy kawijaszk$\. prze•kaza: – przeda:,
kawalarz osob. kawior spoż. ¯ przekaz ]podanie\
opowiadaj'cy kub robi'cy kawa=y, solona ikra, s=ony przysmak z jaj przy•kaza: – przy(prze•m[wi:,
figlarz, /artowni>. ryb jesiotrowych i =ososiowatych. A. nak=oni: mow' pod
kawal'tek zdrobn. Br¥ckner& tur., ikra solona ¯ Kaffa, gro{b' kary
odrobinka czeko, ¯ kawa=ek, miasta-sk=adu, na Krymie. o•kaza: – pokaza:, o ^ po ^ u
†kawalec, kabalec, BW, cz">:, tur. havyar, ital. caviale, do•kaza: – dowie>:, do ^ wy
cz">: ca=o>ci, kawa=ek, kawa=. ang. caviar]e\, niem. kaviar, od•kaza: – odm[wi:
staropol. 1439 o kawalecz role, ros. ikra. ws•kaza: – mow' zwr[ci: na co
1440 unam particulam prati albo kawka zool. lub kogo uwag"
cawalecz; uthnaly mu kabalyecz, Coloeus monedula, drobny ptak z s•kaza: – wyda: wyrok
]k'walecz\ palcza..., albo kawa- rodziny kruk[w, o upierzeniu czarno- skazuj'cy
lecz vcha; 1499 albo kawalcze ˘ popielatym, gnie{dzi si" w kominach, wy•kaza: – udowodni:, dowie>:
kawalecz, cawalecz, kabalyecz. wie/ach, itp., czego mow', wy ^ do
=ac. pars, partis, particula ˘ Monedula turrium Brehm. roz•kaza: – wyda: polecenie
franc. partie, parti, kawka – ptak zatykaj'cy kominy, o trybie przymusu
>redniow. ang. part, parte, st'd s=owotw. pokr. czkawka – kazamaty wojsk.
ang. part, niem. teil, anteil, zatykanie dr[g oddechowych. 1. sklepione pomieszczenie pod
ros. hast;-czast. kawon spoż. arbuz, melon. fortyfikacjami, schron, loch,
kawaler(ski(ia(ka(yjski(zysta tur. kavun. 2. opancerzone pomieszczenie dla
1. uzbrojony je{dziec, rycerz, m=o- †kawtan odzież. dzia=, znajduj'ce si" pod pok=a-
dzian, szczeg[lnie us=uguj'cy damie kaftan, rodzaj p=aszcza, WF. dem okr"tu.
w formie eskorty, ochrony, stra/y, ¢kaz ros. mowa, raz. raz  kaz – ital. casamatta.
2. dzielny, rycerski, wspania=y, szar- s=owotw. koncepcji 002.A. ˘ kazanie, ¢kazanie umiejscowienie, przed=o-
mancki, wytworny, grzeczny i razkaz ]rozkaz\, ros. rasskaz ]opowia- /enie, przedstawienie, ustanowienie.
uprzejmy m"/czyzna s=u/'cy damie danie\, wy¶raz ]wy•mowa\, wyra/a: staroros. kazanie-kazanie,
jako eskorta. si" ]wymawia:\. ros. nastavlenie,
skojarzenie je{d{ca-koniarza z ochra- na(roz(przy(prze(wy•kaz uve]evanie,
niarzem nieprzypadkowy, bo m[g=by kaz•anie(nodzieja ang. placement; to place, to set.
to by: np. wo{nica, ale nim nie jest; ˘ otkaz, ukaz, skazka. kazanie rel.
ma charakter p=ciowy – oczekiwania ros. otkaz, ukaz, skazka przem[wienie wyg=aszane przez du-
obu stron od drugiej, uje/d/ania jej; znaczenie czasem ewaluowa=o. chownego do wiernych; tekst pisany
dzi> nie/onaty samiec, p=ci m"skiej, kaza-:(lnica(anie jęz. takiego przem[wienia.
ch=opak. wydawa: rozkaz, polecenie, /'da: cze- staropol. gest kaszana o bodze;
=ac. caballus ]ko<\ ˘ p[{no=ac. go od kogo, ]w ko>ciele\ m[wnica. zebichom na them kazanu
caballarius, ital. cavaliere, franc. i da: ^ kaz(a: ^ leci: ˘ prziszli g boszkemu posznanu,
ang. cavalier, ros. kavaler. re¶commend – po¶leci: 1449 przez me kazanye kv bogv;
kawalkada parada, ceremonialna prze¶kaz – po¶danie drogø kazanya; kazanye; na
procesja powoz[w, je{d{c[w. ¯ ¢kaz. pocz'tku swogego kaszanya;
ital. cavallo ]ko<\ ˘ cavalcare staropol. kazal, kaz'cz, kazaly, ca 1450 kazanye moye nyelubo
]jecha:\ ˘ cavalcata, 1412, 1397(1413, 1416, 1422, i 1426 gest wam, 1484 slovem pylnego
franc.-ang. cavalcade, kaszal; kazacz; y kazal ym rzek'cz& kazanya ]pilnego kazania\; przez
ros. kaval;kada. Poymyczye tego Iesusa; kasal; apostolske kazanye znan yest;
kawa-=(ek(l'tek ¯ wa= ]ziemia\. w Ss 1953 7 kolumn cytat[w thwe goracze kazanye nam
1. drogi, st'd kawa=ek – u=amek, ˘ kazacz, kaszacz, kasacz – grzesnym na szbawyenye ˘
2. dowcip, psikus ˘ kawalarz, 1. poleci:, roz(na•kaza:, zarz'dzi:, kazanye, kaszanye –
psota ˘ psotnik. sprawia: aby co> sta=o si", 1. mowa, przem[wienie, szczeg[lnie
kawatyna muz. 2. naucza: zasad moralnych, m[wi: w sprawach religijno-etycznych,
mora=y g=oszone z ambony,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
2. nauczanie religijno-etyczne, czach; kaznodzyeycza kazacz dokonywany, odbywaj'cy si" za ka/
dzia=alno>: nauczycielska, nye ma; yako kaznodzyeyczam dym razem.
3. rozkaz, polecenie, ˘ kaznodzeycza, kadznodzyey. ka/dy jęz.
4. sentencja s'dowa, wyrok s'dowy. staropol. kaznodzeyskye – jak jeden ]co do jednego\,
ang. 1. sermon, 2. teaching, w=a>ciwe kaznodziei. wszys•tek(cy, bez wyj'tku,
3. order, command, =ac. praedicator ˘ dosł. wszelki, wszelaki ˘
4. sentence, vrdict, starofranc. prechor ˘ >redniow. za•w/dy ^ za•wsze; w/dy ^ wsze.
ros. 1. propoved;-propowied, ang. prechur ˘ ang. preacher, ¯ niem. alles ]wszyscy\ ˘
4. rewenie suda. ros. propovednik-propowiednik. staropol. kali/dy, koli/dy, ka/ki.
¢kazati nakazywa:, ka{ni: ¯ ka{<. †kazub bud. dymnik, komin. staropol. casdø dusø zbosnø po-
Latopis 1116 kazati-kazati. staropol. ca 1455 kazub fuligo. buda ]ka/d' dusz" zbo/n' ¯ b[g\,
¢kazatiel ¯ kazanie – osoba gr. kaminos ]piec, kominek, ang. casdego skutka dobrego; kassdy
umiejscowiaj'ca, przedk=adaj'ca, oven, fireplace\ ˘ =ac. caminus ˘ sz wasz prosz pana boga szam za
przedstawiaj'ca. ˚nakazat p[{no=ac. caminata ˘ starofranc. szy'; chwalicz bødø gospodna w
staroros. kazatel;-kazatiel, cheminee ˘ >redniow. ang. kaszdy czas; na kaszdi dzen; blo-
ros. nastavnik-nastawnik. chemene, chimenee ]pierwotnie goslawcze panv wszyczka dzyala
kazeina biochem. bia=ko w mleku. kominek, palenisko w komnacie, yego w kazdem ]we wszelykyem\
=ac. caseus ]ser\. ang. fireplace\ ˘ ang. chimney, myestze panstwa yego; kaszdø
kazi-:(rodczy(rodztwo przestarz. ros. dymovaq truba. personø; kaszdi; kasda, 1422 w ka-
dzia=a: na kogo albo na co niszcz'co; kazuistyka drobiazgowe rozstrzyga szde, 1425 przy casdem woze dwa
zanieczyszcza: ˘ skazi:, ska/ony. -nie problem[w og[lnymi zasadami. chlopy, ca 1428 w kaszdø grzywnø;
staropol. kazyla, kazicz, kazy =ac. casus ]przypadek\, w kaszdey zemy; o kasdem targv;
zielazo, i kazyles wszystky ploti hiszp. casual, franc. casuel, y kasde straczone; s kaszdego
yego; z w"glym kazøczym; s ang. casual, ros. sluhajnyj. rodu; na kaszdy czasz,
wøglym popvsczalnym ˘ kazycz, kazus przestarz. w Ss 1953 5 kolumn cytat[w, ˘
kazicz ]si"\ – zdarzenie, wypadek, zw=aszcza casdy, kasdy, kassdy, kaszdy,
1. psu:, niszczy:, niewczy:, niespodziewanie, niemi=e. kazdy, kaszdi – wszelki, wszyscy,
1.a. o krajach – pustoszy:, grabi:, †ka{ni: bez wyj'tku, bez r[/nicy, ka/dy.
1.b. o /ywych istotach – szkod" 1. kara:, starop. 1532 ...Te/ ka/dy =aczinnik
przynosi:, dr"czy:, 2. karci:, strofowa:. mo/e si" nauczy: W=oskiego, Pol-
2. o zjawiskach umys=owych& †ka{no>: skiego y Niemieckiego, a zasi" ko/-
2.a. narusza:, =ama:, przekracza:, przepisy post"powania religijno- dy s nich =aczinskiego.
2.b. niweczy:, odrzuca:. etycznego, przykazania moralne. niem. 1. all, aller, alle, alles; ganz;
staropol. na(po(prze(s(za•kazi:, ka{<, ka{nia ¯ ka }kaniec| ¯ koniec, ]wszystek\, 2. alles ]ca=o>:, og[=\,
prze(s•ka/a:. lub kazamaty, kaza:, % ja{< ¯ ja, ja{. anglosas. all, eall, >redniow. ang.
ang. pollute, corrupt, contaminate. miejsce strace<, m"ka, cierpienia al, all ˘ ang. all; every, each,
ros. oskvernqt;-oskwierniat, fizyczne, katusza, tortura; wo=. 1289 koi'∂o, k=i'∂o ]ka/-
iska'at;-iska/at. w zwi'zku z ja{ni' ]jestestwem\. de\, i tako razydowas ko'∂o
Kazimierz Dolny gdzie by= G[rny$ staropol. 1386 kasnø ]ka{ni'\, v= svoasi ]ka/dy\, komary s
G[rnym by=a Kropiwnica n(Wis='. 1391 gego kasnø, ka'∂o ugla perevod=
¯ kro` ]kr[lewska\ ¯ korol ¯ Karol 1397 gey casznam ]z ka/dego\,
]Wielki\, % piwnica ]spichrz\. 1400 ani iego kaznø, ros. ka'dyj-ka/dyj, l[boj-
kr[l Kazimierz Wielki 1333–†1370 1400 kasnø rozwalona stodola, luboj, vsqkij-wsiakij.
¯ Kazimierz ]miernie m[wi'cy\ 1401 kasnø, 1408 caszn, staroros. `szczi, ros. `/dy ^
¯ kazi` ]m[wi\ % mier ¯ ]miernie, 1408 kasnø, 1412 ani iego kasznv, `krotnie ˘ dwa•szczi, dwa•/dy
dostatecznie\ ¯ s=aw. miera ]miara\ 1412 na kasni ˘ kasn, caszn, ]dwu•krotnie\.
˘ Sandomierz ]miernie do rz. San\. w Ss 1953 4 kolumny cytat[w – †ka/ub, kazub(ek, kad=ubek
kazna(czaj, kazionny poz. społ. 1. rozkaz, polecenie, pojemn.
ros. skarbnik, skarbowy. 2. karno>:, dyscyplina obyczajowa, naczynie z =ubka, z kory drzewnej.
ros. kazna/hej ¯ p=n.-tur. qazma surowo>: obyczaj[w, ¢ka/enik eunuch, osoba kastrowana.
]skarb\, qaznacze ]skarbnik\, na Ba=- 3. w=adza, moc, staroros. ka'enik-ka/enik,
kanach osma<ska chazna ]kasa\. 4. kara, poskromienie, ros. skopec-skopiec,
¢kazni: s=aw. dokonywa: egzekucji, 5. wi"zienie, ciemnica, areszt. ang. eunuch.
>cina:, u>mierca: katem. staropol. kasnyon, kasznycz, k'dziel
ros. kaznit;. ...na kt[r' ziemi" kasznø kasznyl; ca 1455 meczycz, 1. p"k lnu, konopi, we=ny,
gniewem bywa=, i ziemi" kt[r' kasznycz ˘ kasnycz, kasznycz – przygotowanych do prz"dzenia,
chcia= kazniti..., ok. 1432–1436. 1. kara:, 2. kud=y ˘ po k'dzieli ]linia /e<ska
kaznodziej(a(ca(ski poz. społ. 2. karci:, strofowa:, rodu\,
nauczaj'cy, m[wi'cy kazania, trzyma: w karno>ci. 3. łow. grzywa /ubra, ogon niekt[-
¯ kaz ]mowa\. staropol. kasznoszcz ]ka{no>:\ – rych zwierz't, zw=aszcza /ubra
staropol. kasznodzegecz; przepisy post"powania religijno- i wilka.
allecz kasznodzege szø; a takosch etycznego, przykazania moralne. pokr. k"dzior.
tego schamim kasznodzyeyam staropol. po(s(u•ka{ni:. staropol. XV w. kadzel,
nabrasye trzeba; y takesz kasz- ang. to execute, to put to death, 1437 k'ndzyel colus –
nodzegecz , 1413(14 wyborny s=aw-ros. kaznit-i/;. 1. drewniany dr'/ek na kt[ry
kasznodzeycza; o kaznodzyey- ka/dorazowy jęz. nak=ada si" prz"dziwo.
2. prz"dziwo, k='b w=[kna z kt[rego
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
snuje si" nici, k'pyelnyk ]k'pielnik\– D=ugie K'ty ] dosł. Wysokie K'ty\,
3. bot. szafran polski dziki, krokus, sadzawka, miejsce k'pieli. Szczekot[w ]dosł. Drobny K't ¯ szcze
Carthamus lanatus L. =ac. balneum, lavatio, ^ drobiazg, dzi> Krasnystaw\, Kielce,
staropol. k'dziel rodzicy, rodzycz- anglosas. bathian ¯ b≤th; ˘ Kutno ¯ wo=.-maz. kut,
ky po kadzyely ]rodziczki po >redniow. ang. bathien, bathen ˘ Katowice ]Wi"ksze K'ty, znaczy Dale-
k'dzieli\ – krewni przez matk". ang. bathe, kie Zak'tki, zapewne dla Krakowian\,
staropol. k'ndziolowe ]k"dzielowe\ ros. kupanie-kupanie, kupat;. Zabrze ]Nad Granic', Przy Granicy,
– zrobione z w=[kien k'dzieli. k'-sa:(sek(liwy Przed Granic' ¯ za ^ po ^ przed, brze,
anglosas. dis` % st≤f ˘ dist≤f, gry{:, szarpa: z"bami, ci': /'d=em. brzeg, brest, brze>: ^ granica\,
>redniow. ang. distaf, dystaf, pokr. kusza: – je>:. s=aw.-ros. kus, • u Anglosas[w – Angle w P=n. Niem-
ang. distaff and spindle ]k'dziel i kuwat;, vkus-wkus ]smak\. czech, okr"gu Holstein,
wrzeciono; 1. pa=eczka na kt[rej len staropol. køøsayø kopita koynska; • w j"zykach roma<skich – provincia ¯
lub we=na jest nawini"ta, u/yta przez 1466 te premo, c'sszam, te pun- pro` ]za`\ % germ. wiknel ]k't\ ˘
wrzeciono, st'd 2. praca kobiet lub go, grysz'; kthory kassaly – starofranc. i ang. province;
interes, st'd 3. kobieta lub kobiety køsacz, c'sszacz. U ˘ Å, ´. z pospolitych, nale/'& kel, kiel, kier,
w og[le\, =ac. mordere, franc. mordre, piquer, kiet ˘ kielnia i =okie:˘ +okietek †1333
ros. prqlka-pralka. niem. beiÆen, anglosas. bitan ˘ ]dosł. Zak'tek, w=a>ciciel Brze>cia Kuj.
†k'dzio=owy zrobiony z w=[kien >redniow. ang. biten ˘ ang. bite, ¯ brest, brze, brzeg ^ granica\, cyrkiel,
k'dzieli, szczeg[lnie zgrzebnych. ros. kusat;-kusat. mankiet, bakier, ekierka.
k'kol bot. staropol. pok'sa:, uk'si:, kusi:. tak/e kat, kot, ko s' zg=oskami k'ta&
1. ro>lina, chwast zbo/owy o purpu- staropol. k'sanie – kostka u nogi, kolano, =okot ]=okie:\,
rowoliliowych kwiatach i truj'cych gryzienie, szarpanie. kotwica i kotwa, kant ¯ niem., i inne.
nasionach, Lolium temulentum L., staropol. køsek, kozzek, 1466 s=owotw. pokr. ˚dyg ]gi':\ ¯ duga.
2. k'kol, Agrostemma githago L. maly c'sek – kawa=ek, cz'stka. =ac. cant ˘ germ. kant, ank` ˘ k't, kut.
s=owotw. baz' zdaje si" by: niem. =ac. pars, particula, ja s'dz" te/, /e anglosas. angle ]k't\ ˘
kohle ]w"giel, bo takiej barwy w niem. biÆchen, anglosas. bita ˘ ancleow ]kostka u nogi\, GKC ˘
k=osie\ ˘ ros. kukol ˘ pol. k'kol. >redniow. ang. bite ˘ ang. bit, >redniow. ang. ancle ˘ ang. ankle, my-
staropol. 1419 køcol lolium, ziza- ros. kusohek-kusoczek. >low' baz' zmiana kierunku nogi.
nia, 1437 køkol nigella, lolium, ~k'si: czas dok. ¯ k"s ˘ k'sa:. =ac. canto ]r[g, brzeg, region\ ˘
zizania, 1450 loligium... lolium gry{:, szarpa: z"bami, ci': /'d=em. zak'tek, ukr. kut/ovyj/ek
vlg. kakol vel loboda, ca 1465 ros. kusat;-kusat, ang. to bite. ]k't(owy(ek UA\,
kankol githis, kankol lolium, za•k'si: – czas dok., zak'ska – ka- ros. ugol-ugo= ]k't\.
1466 k'kol lolium, napka, w"dlina, w usta staropol. køt, w køøczyech sze
1472 køkol zizania, po kieliszku alkoholu schadzaly; po kaszdem køczye
1475 kvncol lolium, u•k'si: – raz jeden, ugry{: stanowem; køøth;
XV w. kakol lolium de tritico; prze•k'si: – troch", cz">ciowo, po wszech køcyech ]k'tach\,
k'kol lolium, ca 1500 lolium dla zaspokojenia g=odu 1375 angulos albo konthi,
kostrzev', kakol, 1464 czarni k't(ek(omierz(ownica(ownik( 1393 jako to ne gest ten kant,
kankol nigella. (owy 1419 in ungulis vlg. w køczech,
anglosas. coccel ˘ 1. miejscowo>: oddalona od >rodk[w 1421 vnum angulum vlg. canth,
>redniow. ang. cockie, cockel ˘ /ycia spo=ecznego; teren lub miejs- 1462 albo s k'nthi,
ang. cockle, ros. kukol;-kukol. cowo>: rzadko odwiedzane, ustro- 1463 et gays albo kanthi capitulo,
†k'kolica bot. k'kol, Agrostemma nie ˘ zak'tek, 1463 qu'th lasa f thyle tey l'ky
githago L. ˚k'kol ]czarni kankol...\. 2. miejsce w kt[rym si" mieszka, mo/- 1466 albo k'thy, 1473 albo k'ty,
staropol. 1460 ¢cucolicza nigella, na zatrzyma: si" na nocleg, miesz- 1478 cum k'thy albo obschary ˘
ca 1460 ¢kokolicza nigella. kanie, schronienie, przytu=ek, ˘ køt, køøth, konth, kant, canth,
k'p, kump, komp spoż. 3. przestrze< zawarta mi"dzy dwoma k'nth, kanth, qu'th, k't –
udo wieprzowe, szynka. >cianami, r[g komnaty, 1. miejsca gdzie schodz' si" dwie
k'pa: ]si"\ 4. cz">: p=aszczyzny ograniczona >ciany, przestrze< mi"dzy nimi
1. zanurza: w wodzie dla umycia, przez dwie p[=proste wychodz'ce zamkni"ta,
2. chem., techn. moczy:, p=uka: z jednego punktu, 1.a. cztyrzy k'ty – dom, mieszkanie.
w uprzednio przygotowanych 5. perspektywa ˘ pod k'tem. 2. oddalona, ustronna cz">: terenu,
roztworach. pod k'tem – ze wzgl"du na. przy granicy, ¯ za` ]przy`\,
k'p-iel(ielisko(ielowy(iel[wki( k't ˘ po•k'tny ]handel, wymiana\. tak i Zaporo/e ¯ za % r[g,
(a: ]si"\ s=owotw. pokr. s"k, k"s ˘ k'sa:& 3. miejsce ustronne, zak'tek,
¯ kupa•=a ¯ =ac. kopu•la]tion\ suk ]s"k\  kut ]k't\, ST. ¯ kut ]k't\. ˚prownicja.
]s=owotw. koncepcji 022\, ˚kupa=a. gr. kamara ]izba\ ˘ niem. kammer =ac. pro` ]po`, za`\ % trahere
zanurza: ]si"\ w wodzie w celu ]komora, kom[rka; ciemnia, kamera; ]ci'gn':\ ˘ protract-us(or ˘
umycia, och=ody, leczniczym. izba, pokoik\ ˘ w przen. sw[j k't ]swoj' ang. protractor ]k'tomierz\,
ros. kupat; ]k'pa:\, U ˘ Å, ´. izb", pomieszczenie w budynku\ ˘ ros. krug, razdelënnyj na
staropol. XV w. kapacz – k'pa:. za•kamarek – za•k'tek. gradusy-krug razdielonnyj na
staropol. k'pyel, køpyel – nazwa pospolita w >redniowiecznej gradusy ]ko=o z podzia=k' k'tow'\.
1. k'piel, Europie, nadawana miejscom i stro- ˚]litera\ W, i k't pod numerem 700.
2. sadzawka, miejsce k'pieli. nom po=o/onym z dala od o>rodk[w k'tnica
staropol. ca 1500 kapyelycza – w=adzy, /ycia gospodarczego, 1. anat. pocz'tkowa cz">: jelita
]k'pielica\ – k'piel. • w Rosji ugo= ˘ Uglnice n(Dniestrem, grubego,
staropol. ca 1500 do k'pyelnyka ˘ • w Polsce Piast[w – Katowice, 2. żegl. belka usztywniaj'ca

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
stykaj'ce si" ze sob' drewniane tur. ]$\, kaukaskie ]$\ staroros. kersta-kersta,
cz">ci kad=uba statku. kegel poligr. korsta-korsta,
k'tnik wymiar czcionki mierzony w kierun- ros. grob, mogila.
1. poligr. k'townik, ku wysoko>ci, stopie< pisma. ang. tomb, grave.
2. techn. rodzaj stuga do wyg=adza- niem. kegel. †kerz, kierz bot. krzew, krzak.
nia, porzerzania i pog="biania keks spoż. ciasto piaskowe >redniow. ang. bussh, bosch,
wr"g. z bakaliami, kruche ciastko. bosk, ang. bush, shrub,
†k'tny, k"tny anat. k"te jelito – norw., szwed., island. kaka ˘ ros. kust-kust.
>lepa kiszka albo odbytnica. >redniow. ang. kake ˘ ¢kesar poz. społ. s=aw. cesarz.
staropol. ca 1500 kathne yelytho. ang. cake(s ]ciastk•o(a\. s=aw. kesar; CK
ang. intestine appendix. ¢kela, l.poj., keli, liczba mn., bud. keson(owy
k'tomierz s=aw. cele w wi"zieniach ]celki\ lub cylinder /elazny wpuszczony na dno
1. mat., techn. przyrz'd do monasterach. zbiornika w celu prowadzenia w
mierzenia i wykre>lania k't[w, =ac. cella ]kom[rka\ ˘ starofranc. ˘ nim rob[t.
2. wojsk. przyrz'd optyczny do staroang. cell. franc. caisse ]skrzynia\,
wycelowania dzia= w p=aszczy- †kelcerski odzież. ang. caisson.
{nie poziomej. nazwa rodzaju obuwia. †k"b=a:
†k'towe ekon. doch[d czy te/ staropol. 1415 kelcerske ˘ 1. karmi:, nia<czy:, hodowa:,
danina od wyszynku piwa. kelcersky. 2. bawi:, sprawia: przyjemno>:,
staropol. 1464 conthowe. †keliko>: ilo>:. staropol. OE. rozwesela:.
k'townica staropol. XV w. ¢iakosz qualitas, staropol. 1447 nyesromyeslivoscz
1. bud. przyrz'd stalowy, ¢kelikosz quantitas. k'ble inpudiciciam nutrit , 1448
2. pologr., przyrz'd zecerski s=u/'cy =ac. quantitas ˘ starofranc. i >redniow. k'blye confovetur, XV w. kamblala
do r"cznego uk=adania czcionek ang. quantite ˘ ang. quantity, lactitabat, ca 1450 corpus suum
drukarskich w wiersze. ros. kolihestvo-koliczestwo, køble, pychly nevrzødne, 1466
†k'towy naro/ny. mno'estvo-mno/estwo. c'ble; y yegosz kamblala; XV
staropol. køtowi, køtovi. kelner(ka prof. w. k'blacz refacere; kambleczye
=ac. qui in angulo est; angularis ¯ pracownik obs=uguj'cy go>ci w restau- sercza vasche ˘ k'ble, k'bly-
angulus, ang. angular ¯ angle, racji, jad=odajni, kawiarni, piwialni. ecz, kamblacz, k'blacz køblecz,
ros. uglovatyj ¯ ugol. =ac. cellarium ]piwnica\, c'blecz.
†kchn': fizjolog. niem. kellner. =ac. fovere, curare,
kichn':. baz' tchn':. ¢kempa isl. mistrz, or"downik, ang. 1. nurse, raise, 2. entertain,
staropol. 1455 sternutavit albo >mia=y wojak. nazwiska& Kempa, ros. 1. kormit;-kormit, nqnhit;
kchnal. Kempisty ]wojowniczy\, -nia<czyt, 2. zabavlqt;-zabawliat.
=ac. sternuere, starnutare, tak/e staropol. K"pa pisane Kempa, staropol. 1428 kampblaczy alumpny
>redniow. ang. snesen ]zmienione ˚k"pa. ˘ kampblacz lub kampblak –
fnesen ¯ anglosas. fneosan z powodu kemping(owy wychowanek.
graficznego podobie<stwa litery f do obozowisko namiotowe, z domkami. =ac. alumnus ¯ alere ]nia<czy:,
d=ugiego s\ ˘ ang. sneeze, =ac. campus ]pole\, ital. campo, wychowywa:, ang. to nurish\;
ros. hixnut;-czichnut ¯ hixat;. ang. camp(ing. ang. alumnus.
†kcie: ˚chcie:. kenozoik geolog. staropol. XV w. bo grzechom
staropol. chcie:, chocie:, >cie:; najm=odsza era w dziejach Ziemi. k'blanye gest proznowanye,
chcenie, chcienie, ChK. kepi odzież. ca 1455 k'blyanye alimenta,
kciuk anat. gruby palec u r"ki. czapka z czworok'tnym daszkiem. XV w. w k'blanyv ˘
s=owotw. baz' tkkt ]ckkc\ ˘ franc. kepi. k'blanye, k'blyanye ]k"b=anie\ –
tkn':  kciuk ]czucie\, ockn': si", ker techn. /ywienie, karmienie, pokarm.
tak/e s=aw.-ros. hut;-czut ]ledwie, polski kauczuk syntetyczny. k"dy gdzie, zaimek okre>laj'cy
ledwo, ang. almost; hardly\ lub ¢kerast zool. /mija. miejsce dzia=ania, celu. dok'd.
hut;ë-czutio ]czucie, ang. feeling, staroros. kerast;-kerast, s=owotw. koncepcji ˚002.A. –
hearing, taste\, i korespondowa=oby ros. zmeq-zmeja, k"dy  t"dy.
z ang. thumb ]kciuk\  numb, tj. exidna-echidna ]/mija\, s=aw.-ros. kouda-kuda ]gdzie\.
zdr"twia=y, bez czucia; s=owotw. ang. adder, viper. staropol. 1398 kødi poiedzecze,
koncepcji 002.A; keratyna bia=ko w rogach, w=osach, tødi przisøzice, 1403 kødim
wg S=ownika Webstera, B w thumb paznokciach. ia vszetl, tødi gest na prawo
nie jest historyczne }mo/e w=a>nie gr. keras ]r[g\ ˘ kerastes ]rogowy\, szwarbewske,
pod wp=ywem numb, lub dumb – ang. cerastes. 1405 kødi gidzem, tødi gidzem
niemy, J.D.|, i baz' jest “enlarged ¢keremida petr. prawø graniczø,
finger”\. piaskowiec, wapie<. 1425 thandi, kandiszmi gechali,
s=owotw. koncepcji 002.A., ¯ czu:. staroros. keremida-keremida, tandi gest veczna dzedzina
staropol. kczyuk – ros. plita-plita, ang. freestone Czernkowskego,
kt[ry> z wi"kszych palc[w u r"ki. ]dosł. wspania=y, wyborny kamie<\, 1426 kandi Adam szetl i vcazal,
>redniow. ang. thoume, thoumbe ˘ kamie< kt[ry daje obrabia: si", bez tandi gest gego dzal,
ang. thumb, ros. bol;woj pa- p"kania na kawa=ki. 1427 kandym ya szetl, tandy
lec-bolszoj palec. keroplastyka powsinskye na prawo,
kefir(owy spoż. sztuka rze{bienia w wosku. 1427 kandy ya yala, tandy sø moy
nap[j ze sfermentowanego mleka. ¢kersta, korsta gr[b, mogi=a. oczecz rosdzelil }sø| s Sasynem na

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
wyeky ˘ kødi, kandi, kandy – ros. boloto-bo=oto. z wp=ywem =ac. cubitum ]$, =okie:\ ˘
1. gdzie, 2. dok'd, kt[r"dy, staropol. 1427 blotho campiste, ang. cubit ]staro/ytna miara d=ugo>ci,
3. gdziekolwiek indziej. 1484 za kampysthym blotem oko=o 18–22 cali, tj. 46–56 cm, w Pol-
†k"dyby jęz. kt[r"dyby. podlug poszwv ˘ campisty, kam- sce 1 =okie: ^ 576 mm; dolna cz">: r"ki
staropol. kødibi. pysthy – k"pisty, pokryty k"pami. od >rodkowego palca d=oni do zgi"cia
†k"dykole kt[r"dy(gdzie•kolwiek. †k"pka pojemn. =okciem zwanego, ˚kubica\.
staropol. 1446 kandykole. kosza=ka, rodzaj koszyczka. anglosas. weaxan, franc. taille,
†k"dykoli dok'd(gdzie•kolwiek. staropol. 1437 k'pka fiscella. >redniow. ang. waste,
kt[r"dykolwiek. k"s spoż. ang. waist, figure ]1. cz">: cia=a
staropol. kødikoly syø; k'dykoly kawa=ek mieszcz'cy si" w ustach, mi"dzy /ebrami a biodrami, 2. cz">:
szye obroczyl, 1389 candicoli na smak. odzie/y okrywaj'ca kici:, itd.\
jedø, tødi jedø po prawdze; s=aw.-ros.-ukr. kus-kus, U ˘ Å, ´. ros. tal;q-talia.
kedykoly schedl, tedy byla zye- s=owotw. pokr. kust ]g'szcz\ ˘ s=owotw. pokr. 1. ch=on':, 2. =ono,
mya czyrvona; kedykoly schedl, ¢g"st(o(y  ¢cz"st(o(y ]czasto\ ˘ ˚gub, gib pod numerem 458.
t'dy dvyema strumyenyoma cz">:, cz"stowa:, ciasto ]cz ^ :\, kibitka
krev plyn'la z yego... nog. i k'sa: ˘ uk'szenie. 1. pojazd. szeroki, krytu w[z na
k"dzi-or(erzawy lok, pukiel staropol. køsz, 1436 k'sz; na p=ozach lub na ko=ach, u/ywany
w=os[w, pokr. k'dziel, kud=y. k'ssy, na køsy zsyekaw; na køsi w carskiej Rosji,
k"dzierzawy – kud=aty, z lokami. rosyekl; køs chleba; w køsi, 2. namiot koczowniczy lud[w Azji.
k"dzierzawi: – 1466 k'nsz, 1475 dwa k'szy l'ky... kic(a: ruch.
1. kr"ci:, zwija:; fryzowa:, ieden k'sz; k'ss chleba ˘ drobny skok ]kr[lika lub kota\ ˘
2. techn. kosmaci> powierzchni" køsz, køs, k'sz, k'ss, kansz – kicia.
tkaniny przy pomocy specjalnych 1. kawa=ek, cz'stka, nieco, troch", niem. kitze•l(n, katze ]kot\.
szczotek. 2. k'sek ugryziony do smakowania. †kicek odzież. rodzaj zwierzchniej
k"dzierzawka bot. choroba wiruso- †k"sy kr[tki, kr[tko obci"ty. p=[ciennej szaty kobiecej.
wa , kt[rej objawem jest marszcze- ¯ kusy, U ˘ Å, ´. kich(a: fizjolog.
nie si" li>ci, a nast"pnie skar=owace- staropol. 1477 kansa olsza, s=owotw. pokr. dycha: ]ich, ych\ ˘
nie ca=ej ro>liny. 1429 kanssy yessen, tchn':  staropol. kchn':.
ang. curls, serb. kudar, 1471, ko<... sywy, kopynyczy staropol. 1466 kychayaczego,
wo=. 1289 koudrœvy z ogonem kaschym ˘ kansy, XV w. kychay'czego ˘ kychacz –
]k"dzierzawe\, ros. kudri. kanssy, kaschy. kicha:.
staropol. 1471 kandzierze ˘ =ac. decurtatus, tonsus. =ac. sternuere, sternutare,
kandzierz – k"dzior, lok. ang. short, ros. kratkij-kratkij. >redniow. ang. snesen ˘
staropol. ¢kødzerzavy, ca 1418 khaki }kaki| kolor. szarozielony, ang. sneez, ros. hixat;- czichat,
kandzerzave; k'dzerawymy, /[=tawobr'zowy kolor, K ˘ Cz ˘ hixnut;-czichnt.
¢kadrzerzawe ˘ kødzerzavy, /[=tobrunatnozielony. staropol. 1471 kichanye sternuta-
kandzerzawy, k'dzeravy – pers. khaki ]py=, kurz, ziemia\ ˘ cio, ca 1500 kychanye sternutatio,
k"dzierzawy, o w=osach i li>ciach& hind. khaki ]pylny\, ang. khaki. sternutus – kichanie.
kr"ty, pofalowany, pomarszczony. ¢KI szumer. ziemia, l'd, kraj. =ac. sternutementum,
staropol. wstoczony ]k"dzierzawy\. przyrostek w nazwach miejscowo>ci, >redniow. ang. sneezing,
†k"dzierzawiec bot. np. Ustrzyki, Troki, Sadurki, Pionki, ros. hixanie-czichanie.
1. rodzaj >lazu, Malva crispa L., Piaski, Koluszki. †kicha-czka(nka(wka(nica bot.
2. rodzaj mi"ty, †ki jęz. ciemierzyca bia=a,
Mentha crispa Schrad. zg=oska wskazuj'ca na pytanie& Veratrum album L.
staropol. 1437 kødzerzavyecz evi- jaki, kt[ry, pewien, co za, po co staropol. 1419 kychaczka elebo-
scus, ca 1465 kandzyerzauyecz zaimek pytaj'cy ¯ q ¯ question& rus albus, 1464 kichanycza ele-
malua crispa, ki diabe=, kiego licha ]po co$\; borus, 1472 kychanka elleborum
1472 kødzeravecz malua crispa, ka – jaka; kie – jakie, album.
ca 1500 cadzyerzøwyecz menta kiedy>, kiedykolwiek ¯ dy ]czas\, †kichawka bot.
crispa. wtedy ¯ wtenczas ¯ w ten czas, ale 1. ciemierzyca bia=a,
†k"dzierzawica bot. rodzaj >lazu. kt[r"dy ¯ dy ]kierunek\ ¯ direction. Veratrum album L.
Malva crispa L., staropol. 1460 staropol. kye ]jakie\. 2. mi=ek wiosenny,
¢kadzerzawicze malwa crispa. anglosas. hw≤t ˘ Adonis vernalis L.
k"pa skupisko, pag[rek, grupa, >redniow. ang. hwat, hwet ˘ staropol. 1437 kichavka elleborus
wyspa na rzece. ang. what, ros. kakoj-kakoj, albus, 1478 kychawka elleborum
k"py& drzew, wysokiej trawy na mo- kotoryj-kotoryj, cerk. kyj. nigrum, ¢sanctis spiritus.
kradle, krzew[w, w=os[w, kwiat[w, kibel pojemn. kube= na ka=. 1. †kicz czy ki: wiecha ]$\; cz ^ :.
wyspa na rzece. niem. k¥bel, s=owotw. pokr. kitka.
s=owotw. pokr. kupa. staropol. 1430 picarium albo cibel staropol. gy starl kiczy ˘ kicz.
staropol. 1411 o pol kampy, – jakie> naczynie, mo/e kube•k(=. 2. †kicz broń.
1437 c'pa cespis – pewien rodzaj kibic(owa: sport. kij okuty, bu=awa, maczuga.
wyspy na rzece lub jeziorze, te/& zwolennik, poplecznik ]dru/yny\. staropol. 1426 minans ipsis cisto
wios=owa: na bagnach. kibi-: anat. ferrato albo s kiczem ˘ kicz –
†k"pie bagno. talia, cz">: tu=owia od ramion po kijec.
staropol. 1471 kampie. biodra; stan, posta:, figura. =ac. scipio vel clava ferrata,
ang. marsh, swamp, bog, pokr. z(gib ]zgi':\. ang. mace, club,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
ros. palica-palica. kyedysz, kyedy, kyedybysmy, kona; kelych, kyelych pyl m"ky
kicz(owaty kyedi, kegdy, kedy, wyelke, z kyelicha bolessczy, y
1. lichy, bezwarto>ciowy obraz, w Ss 1953 9,5 kolumny cytat[w – kelicha, mozeczye kyelych pycz,
˚bohomaz, 2. taki utw[r literacki. kiedy, zavyerne kyelych moy b'dzyeczye
niem. kitsch. ˚bohomaz, tandeta. franc. quand, lorsque, niem. pycz ˘ kelich, kelych, kyelich, ky-
†kiczka wann, wann, anglosas. hw≤nne, elych, celich – kielich, czara.
1. przepaska na g=ow", >redniow. ang. whenne, whanne, †kieliko kilka, ˚kiliko.
2. namiot, sza=as. ang. when, †kielka ˚kilka.
staropol. 1483 kiczka, 1495 kyczka ros. kogda-kogda, kak-kak. †kielki jęz. jak wielki, ˚kiliki.
et poszwyacza laniata, aduc †kiedyby, kiegdyby jęz. †kiella, killa narz.
toga albo czechel, 1. kiedyby, 2. niekiedy, 3. je>liby. kielnia, czerpak do nabierania wody,
1496 kyczka Armenica, staropol. kyedyby, 1398 kediby... zaprawy murarskiej.
1497 kyczkam Armenicam, tediby, 1399 kegdibich czø obe- staropol. 1494 kyla, 1495 kyella,
ca 1500 kyczka tentum ]namiot\. slal, tedisz mi gi mal postawicz, 1497 kylla, 1498 kylla ferrea,
kiczka pa=eczka do podbijania 1414 kyediby mal wyecze w ca 1500 kyell' mvrarska vel
jej w dziecinnej grze w pikora. szwey wsszy; kyedyby y mogl korzkyew trulla,
¯ kitka ]ogonek\ k ˘ Cz naydz kromya tluscz – kiedyby. =ac. trulla ]czerpak\ ˘ p[{no=ac. tru-
¢kida: og[lnos=aw., ¯ ki ]k"dy\. staropol. blogoslavyone dzyeczy- ella ˘ starofranc. troele, truelle ˘
wy(roz•rzuca:. niemal archaizm – 'thko rzatko kyedyby plakalo – >redniow. ang. truel ˘ ang. trowel,
cerk. iskydati ]wyrzuca:\, niekiedy, rzadko, czasem. ros. lopatka-=opatka.
ros. kidat;, kinut; ]rzuca:\, †kiedy:, kiegdy: jęz. kielnia
serb. kidati ]rwa:\, =u/. kida>, 1. kiedy, w kt[rym czasie, 2. skoro. 1. narz. narz"dzie murarskie – tr[j-
kinu> ]la:\, czes. kydati hnuoj staropol. kegdycz, kyedycz, k'tna =opatka z drewnian' r'czk',
]rozrzuca:\, tegodla kyedyczyem ya, mystrz 2. łow. ogon bobra.
pokr. s(kin':, nazwisko Kidawa. y pan, vmyl nogy vasche; baz' kel, kier, kiet ]k't, w tym miej-
†kidad=o rodzaj w"dki. kyedycz czy tako vyele robyl v sce zdala od centrum, za=amanie ˘
staropol. 1357 kydadlo, wanczerzs modlytvye, czosz tedy b'dzye winkiel, mankiet, =okie:, bakier\.
et slampnycza. robycz przy yego m'cze$ niem. kelle, staropol. kiella, killa
kidnaperstwo †kiedy-kole(koli(kolikro:( ]czerpak s=u/'cy do nabierania
uprowadzenie dzieci w celu wymu- (kolwie(kolwiek kiedykolwiek. wody, zaprawy murarskiej, itp.\.
szenia za nie okupu. staropol. kyedikole, 1418 kedikoli, =ac. trulla ˘ p[{no=ac. truella,
†kie jęz. kiedy, ¯ kogda, OE kyedykoli, kyedykoly; starofranc. truelle, troele,
staropol. 1476 kye, kylekoli a kyedikolikrocz; >redniow. ang. truel, ang. trowel,
>redniow. ang. whenne, whanne, kyedykolvye; kyedykolvyek. ros. lopatka-=opatka.
ang. when, †kiedyle ilekro:, ile razy tylko. Rodzaje&
ros. kogda-kogda, kak-kak. staropol. kyedile. 1. cienka, p=aska, prostok'tna,
†kieby jęz. gdyby. kiedy> jęz. z drewna lub metalu, do g=adzenia
kiec-a(ka odzież. sp[dnica. onegdaj, dawno, daleko w przesz=o>ci. gipsu, cementu – cement trowel
staropol. 1484 syosthry przy `dy> ¯ dy, d ]czas\; > ]nieokre>lone\. ]˚paca\.
plasczv mog' tez myeczi albo y †kiedy/ 1. kiedy, 2. skoro, chocia/. 2. cienka, p=aska, z metalu, do k=a-
na szvkny kythlyk albo kyeczek staropol. kyedysz, kyedysch, dzenia zaprawy na murze – brick
plothna byalego albo czarnego ˘ 1452 alem sbyl swego slodzeya, trowel.
kiecek – rodzaj zwierzchniej kedysszem y na drodze ugonil; 3. punktowa, o kszta=cie czerpaka,
p=[ciennej szaty kobiecej, ochron- kedisz, kyedyzesz. =y/ki, z metalu do spulchniania
ny fartuch. †kiedy/by jęz. je>li, skoro. gleby, kopania do=k[w np. przy
XV w. kyeczka instita vestis staropol. kyedysby. przesadzaniu ro>lin – garden
longa, 1489 et kyeczkam, †kiedy/ci jęz. 1. kiedy, 2. skoro. trowel.
1493 item kanapflyky, kolnyerzyky, staropol. kyedyszczy, kyedysch- ˚narz"dzie.
kyeczky, bathuchy ˘ kyeczka – czy, kyedysczy. †kielnik torba, sakwa. staropol.
ochronny fartuch, jak wy/ej. kiej niech. kiejby – niechby, gdyby. 1477 bursam albo kyelnyk.
starofranc. naperon ˘ >redniow. †kiela wiele. =ac. bursa, niem. tasche, sack,
ang. napron ˘ ang. apron, †kielekro: ˚ilekro:. staronord. baggi ˘ >redniow. ang.
ros. perednik-perednik, †kielko jęz. kilka, jak wiele, bagge ˘ ang. bag,
fartuk-fartuk. ˚ile, kiliko. ros. mewok-mieszok, sumka.
†kiecha odzież. kieli-ch(szek(owy pojemn. †kielo, kilo kilka ˘ kielokro:.
rodzaj d=ugiej zwierzchniej p=[ciennej naczynie w kszta=cie czarki na n[/ce. kie=(ek(kowa: l. poj., k=y l. mn.
szaty kobiecej, ochronny fartuch. =ac. calix, niem. kelch. 1. anat. u ssak[w& z'b mi"dzy sie-
kiedy(kolwiek jęz. staropol. kelich, kelych, kyelich kaczem a z"bem trzonowym,
1. pytanie o czas, 1426 pycze sz tego kyelicha cz"sto wystaj'cy z pyska, ryja.
2. w[wczas, wschithczy; kyelych, celich albo dosł. ostrze,
3. zawsze ]niekiedy – czasami, czasza calicem, 2. techn. cz">: maszyny, przyrz'du,
sporadycznie, rzadko\, XV w. ¢kylych, kvbek, kolfyk maj'ca kszta=t kolca.
4. u/ywany czasem – {le – jako& calix; czo yest zn'trz kyelycha; i przestawienie e=k ]strza=\  kie=.
gdy, je/eli. pyly s tego kyelycha vschysczy; s=owotw. pokr. k=u:  ros. k=yk.
¯ kie` ]pytanie\ % dy ]czas\. 1424 to gest zayste kelich krwe staropol. 1420 kli ]k=y\, kyel ˘ kyel –
staropol. kegdi, kedi, kiedi, moyey nowego y wecznego za- 1. z'b ostro zako<czny mi"dzy

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
siekaczami a z"bami trzonowymi. Katowice, Kutno. kierun-ek(kowy ¯ ¢kier.
2. kie=ek ro>liny. ¯ franc. coeur ]serce\. 1. strona w kt[r' zwr[cony jest jaki>
anglosas. fang ˘ >redniow. ang. i kierat techn. urz'dzenie do nap"- przedmiot, droga prowadz'ca
ang. 1. fang, ang. 2. sprout, shoot, dzania maszyn rolniczych za po- do celu
ros. 1. klyk-k=yk, 2. otrostok- moc' zwierz't poci'gowych. 2. w sztuce, literaturze, nauce&
otrostok, pobeg-pobieg. gr. ergon ˘ =ac. ergata zesp[= charakterystycznych cech,
kie=b zool. gatunek drobnej ryby, niem. kehrrad. zasad,
Gobio fluviatlis Flem. †kierbnik bot. trybula ogrodowa, 3. kierowanie, zarz'dzanie czym.
staropol. 1437 kyelp fundiculus, Anthriscus cerefolium Hoffm. staro- w j. polskim dwa d{wi"ki ]lub litery\
ca 1455 kyelpy fundiculus, pol. ca 1500 kyerbnyk cerifolium. wskazuj' na kierunek&
1472 kelb gracius, kierdel stado owiec, rzadziej kozic. 1. o, or ¯ >redniow. =ac. orientale
1491 kielb gonio, ca 1500 kyelb ˘ s=ow. krdel ]stado\, anglosas. heord, ]wschodni\ ¯ oriens ]wsch[d\;
kyelp, kelb, kielb. pasterz& herde, hierde HK niem. osten ]wsch[d\ ˘
kie=bas-a(iany(nica spoż. >redniow. ang. herde o, tam; ot[/ to; otw[r, okno,
gat. w"dliny; zwierz"ca kiszka nadzie- ang. herd ]stado i pasterz\, ˚herd. orientowa: si" ]ukierunkowa: si"\,
wana mi"sem odpowiednio przypra- kiereszowa: ci':, rani:, kaleczy:, 2. d ¯ =ac. directio ¯ directus ˘ dw[r ¯
wionym, i w"dzona w w"dzarni. wypuszcza: wn"trzno>ci. d` % w[r ]ty=, zad, st, plecy, tecz\,
s=aw. kolbasa, serb. kobas-a(ica, w"g. kereszt ]krzy/\. dweri ]drzwi ^ otw[r\, >redniow.
klobas-a(ica, czes. klobasa. kierezja odzież. ang. dur, door, dore ˘ ang. door
staropol. 1473 kyelbasza lucanica, wyszywana sukmana krakowska. ]drzwi\, niem. tor ]brama, wrota\,
XV w. kelbasa lucanica – kie=basa. niem. kersei, kirsei. do, np. droga do }nazwa miejscowo-
staropol. XV w. kyelbodzyey kiermasz zdarz. okresowa sprze- >ci|, narz"dzie do czego>, skierowa-
obliculum ]kie=bodziej\ – da/ towaru w kioskach lub stoiskach. nie uwagi na co>, ang. to, for.
narz"dzie do nadziewania kie=bas. niem. kirchmesse ]uroczysto>: odpu- †kierz bot.
ang. sousage, stowa ze sprzedarz' w stoiskach\, 1. krzak, krzew, 2. zaro>la,
ros. kolbasa-ko=basa. staropol. ca 1500 kyermasz – 3. bob kierz – bot. drzewo laurowe.
†kie=bodziej doroczne >wi"to w dni patrona staropol. 1400 kerz, 1402 chmelny
narz"dzie do nadziewania kie=bas. ko>cio=a, odpust uroczysty. kerz, XV w. w kerz; kyerz gorzal,
†kie=za: ruch. >lizga: si". †kiernoz zool. samiec >wini, knur. ca 1455 kyerz; we kerzv; kyerz
staropol. XV w. kelsacz lubrico. staropol. 1424 ne pobil kernozow, rubus, kyerz rubi, za kerzem XV
niem. schlittschuh laufen; 1466 duo apri ¢kernodze; tres w. i ca 1500 kyerz rubus, kyerz
glitschen, gleiten, apri kernodze, kyernosz aper, rubum.
ang. skate; glide, slide, ca 1455 kernosz aper, 1461, staropol. 1397 circa rubum canum,
ros. katat;sq na kon;kax. zabyl kyernoza, 1463 i ca 1500 qui dicitur in wlgari sadi kerz ˘
kie=z]n\a: poskramia:, pow>ci'ga:. kyernosz verres, 1472 nye zabil sadi kerz – szady kerz,
kie=zno – w"dzid=o. kyernoza ˘ kyernosz, kyernoz $ ]znacz. nieznane\ wg Ss 1953,
†kiep anat. wstyd, srom niewie>ci, =ac. aper. cienisty ¯ >redniow. ang. schade
organ reprodukcyjny, rodny niewiasty. kierow-ca(nica(nictwo(niczy( ]cie<\ ˘ ang. shadowy ]cienisty\ ¯
staropol. 1447 kep. (nik(a: ]si"\, kierun-ek(kowy shade ]cie<\, staropol. EY.
=ac. cunnus, prof., poz. społ. ¯ ¢kier. =ac. 1. frutex, virgultum,
ang. vagina, ros. vlagali]e. 2. virgulta, rubeta, 3. laurus,
kierpce odzież. g[ralskie, p=ytkie
kiep osob. ang. 1. bush, shrub, 2. thicket,
obuwie z jednego kawa=ka sk[ry.
g=upi, nierozgarni"ty, gamo<, 3. laurel.
†kiersztr'g, kielsztrank spoż.
dure<, ˚kiepski ]marny\. wi>niak, wi>ni[wka, mocny nap[j alko-
kierz-anka(nia pojemn. maselnica,
†kiepdy, kiedy kiedy. drewniane naczynie z t=okiem.
holowy na wi>niach ]nastawione wi>nie
kiepski przedmiot lekcewa/enia, zalane mocnym alhoholem\; ˚likier. kiesa przestarz. sakiewka, trzos,
kiepski ]marny, z=y, n"dzny, bez- ¯ kyersz ¯ niem. kirsche ]wi>nia\, lub woreczek na pieni'dze.
warto>ciowy\, kiepskie zdrowie. ¯ kyer ¯ likier % sztrong ]mocny\ ¯ osm.-tur. kese ]sakiewka, trzos,
kiep ]z=o\ % `ski ˘ kiepski ]z=y\. anglosas. strang, strong ˘ >redniow. kabza, mieszek na pieni'dze\,
s=owotw. baz', s=owotw. konc. 022& ang. stronge, strang ˘ ang. strong. ros.. kowelëk.
diabe= ]z=y\, piek]=o\  kiep ]z=o\; staropol. 1450 kerstrag achasia, kiesz-e<(onka(onkowe(
ang. d•evil ]diabe=\, evil ]z=o\, 1472 kerstrøg vinum, XV w. (onkowiec(onkowy odzież.
>redniow. ang. devel ]diabe=\  kyerstrang; moscz vel kerstr'g ros. karman.
eville, ivel, uvel ]z=o\; achasia; moszcz vel kyelstr'nk ¢kij, kyj ˚kyj.
anglosas. deofol ]diabe=\  achasia, ca 1500 kyerstrøg melli- jaki, kt[ry; niejaki, pewien.
yfel ]z=o\. cratum ˘ kyerstrang. staroros. kij-kij, kyj-kyj.
¢kier wskazywa:, prawi:. =ac. liquor cerasinus, vinum crasii; kij cienka pa=ka, prosty i gruby
kierow•a:(nik, kierunek, kierownica, liquor ˘ starofranc. licor, licur, likeur patyk d=ug. ok. 1 m, dobry materia=
bakier, kierowa: – prawi:, nakiero- ˘ >redniow. ang. licour ˘ ang. liquor; na =uk ]pa=ka za gruba, patyk za
wa: – naprawi:; praw – prow]adzi:\, ang. cherry-brandy, s=aby bo za cienki\.
AO. ros. viwnëvka-wiszniowka. staropol. 1403 s kigem,
kier(owy †kiertuch tkan. gat. g"stego sukna. 1408 kigem ne bith,
1. karc. kolor w kartach, czerwone ¯ niem. tuch ]sukno\ ˘ fatruch i inne. 1423 ne byl kygem ani vidlami;
serduszka, czerwie<, staropol. 1474 kyertuch, yego ¢pacholek mø kigem wderzil,
2. kier, kiet, kiel, kat, kut ]k't\ ˘ 1480 kyerthvchow ˘ 1427 na myø kigem vderzil;
ekierka, bakier, mankiet, kielnia, kyertuch, kyerthvch. wderzym ya kyem w kerz, wyszenu

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
zagyecze ]zaj"cie\, 1450 na mye stop' w z=o>ci, w czasie p=ywania, =ac. quantitas ˘ starofranc. i >redniow.
przibyekl s wlocznya y kygyem na lub w pi=ce no/nej; skarga, protest\, i ang. quantite ˘ ang. quantity,
mye uderzil, 1450 vderzil Stanisla- zgodne z kie: ¯ kiet ]k't\ ˘ mankiet, ros. kolihestvo-koliczestwo,
wa kyem we glowa; =okie:, +okietek ]Zak'tek\; mno'estvo-mno/estwo.
sødza przykazal gy kiymy bycz; ciszek ˘ k'tek ]$\; kikiec, kiciec ]$\; kilim(iarka(iarstwo tkan.
plumbatis kymy olofnymy bily; bil nic bliskiego do przyj"cia za bliskie kobierzec, dwustronna, we=niana tka-
kiem, s kigem, 1460 thocz boli, prawdy, istotnie, zapis podejrzany. nina dekoracyjna. ¯ osma<sko-tur.
kyedi chlop kyguem glowa goly, kiks(owa: kilk-a(oro(u~ nie okre>lona liczba,
1466 wyelky kygy clava alta; 1. ruch. chybione uderzenie, zwykle poni/ej 5, rzadko od 5 do 10.
ysz go kygyem bygyv; na kygyach 2. muz. sfa=szowany ton, kilku•dniowy(letni(metrowy(
˘ kig, kyg, kiy – 3. karc. dawniej rodzaj gry w karty. (minutowy(nastoletni... itp.
1. laska, pa=ka, maczuga, niem. kicks. staropol. kielka, kielo, kilo – kilka.
2. pojedynek na kije jako forma post" kikut anat. pozosta=a cz">: starofryz. fe, goth. fawai,
-powania dowodowego w procesie. ko<czyny po amputacji. ˚kika. anglosas. feawe, feawa,
franc. baton, anglosas. sticca ˘ kil >redniow. ang. fewe, few,
>redniow. ang. stikke, ang. stick, 1.a. mors. g=[wna pod=u/na belka ang. a few,
cane, ros. palka-pa=ka. na spodzie kad=uba statku. ros. nemnogie-niemnogie,
staropol. ky'nycza, kyy'nycza – 1.b. podwodna cz">: kad=uba statku malo-ma=o.
kijanica, gruby kij, pa=ka. w kszta=cie p=etwy, staropol. XV w. kyelkonaczczye –
staropol. }rana| kyowa a krwawa – 2. lotn. jednostronne wybrzuszenie kilkana>cie.
kijowa, w zwi'zku z kijem. czaszy spadochronu ˘ wiatr wieje kilkadziesi't
†kijania, kija< w plecy skoczka. kilkakrotny
klin do rozszczepiania drzewa. niem. kiel. kilkana>ci-e(oro
staropol. 1494 za kyany ad ligna †kila staropol. 1466 kyela – wiele. kilkaset
scindenda; za kyanye, †kile, kiele jęz. ile, ilu, jak wiele, †kilki, kielki jak wielki.
1495 do kyanow, jak wielu. staropol. ca 1428 kelke quanta;
1496 za dwe kyane 3 grossos. staropol. 1425 kele; kylye. a nynye kilke gest to ]quantum est
=ac. cuneus ad ligna scindenda ang. how many, hoc\, gesz to syø nam przigodzilo.
aptus, niem. keil, franc. le coin, ros. skol;ko-skolko. =ac. quantus, ang. how big.
chauteau, anglosas. wecg ˘ >red- †kilekole ilekolwiek, ile tylko. ¢kilkodziesi't kilkadziesi't.
niow. ang. wegge ˘ ang. wedge, staropol. kylekole. staropol. XV w. kelkodzyesyant.
staroros. klin=-klin, slitok. =ac. quotquot, quotcumque. †kilkokoli ilekolwiek, ile tylko.
†kijanica gruby kij, pa=ka. †kilekoli ilekro:, ile razy tylko. staropol. kilkokoly.
staropol. ca 1500 ky'nycz', staropol. kylekoli a kyedikolikrocz †kilkokolikro:
kyy'nycz' xitona. nyektori slychczicz w yego sly- – ilekro:, ile razy tylko.
†Kijanin Kijowianin ¯ Kij[w, Kijew. achczye... bilibi sesromoczon... staropol. bo kilkokolykrocz ]quo-
kijanka tegdi ten, ktori przyganil,... na tiescumque\ modlyly syø gynim
1. drewniana =opatka do prania bicz poth'npyon. bogom..., tilekrocz poddany w lup
bielizny i obijania lnu, †kilekolikro:, kielekolekro: a w myecz.
2. zool. larwa p=az[w bezogonowych. ilekro:, ile razy tylko. †kilkokro:, kielkokro: –
†kijec bu=awa /elazna z kr[tk' staropol. kylekolikrocz i kyedikoli 1. ile(wiele razy, jak cz"sto,
r"koje>ci'. ˚kicz. ]quotiescumque et quandocu- 2. ilekro: ile razy.
staropol. 1403 kigczem vderzil, mque\ nyektori czlowyek na staropol. kelcokrocz, kelkocrocz,
1442 kygecz ˘ kigecz, kygecz. drugem czlowyecze... itd.; kilkocroch sgresil; kyelkokrocz,
kijek zdrobn. kij. a kilekolykrocz ]quotiescumque\ kylkokrocz, kyelkokrocz.
†kij[wki, kijewki liczby mn., bot. kaialy syø..., dal gym bog nye- ¢kilkona>cie kilkana>cie. OA.
naparstnica zwyczajna, Digitalis byeski mocz ku obronye. staropol. kyelkonaczczye,
ambigua Roem. =ac. quotiescumque. 1494 od kylkunaczcze lath.
staropol. 1460 kyowky narmatica; †kilekro: ilekro:, ile razy tylko. kilkoro
kyewky tapsus minor cirumaria, staropol. a kyelekrocz ]quotiescu- kilku~
1472 kyowki termatica minor. mque\ zalovacz bandzye prze- pierwszy cz=on wyraz[w z=o/onych
†kik-a(tawy reszta pozosta=a odci"- czyw yemu, thilecrocz w wynye wskazuj'cych na kilka ˘
tej r"ki, albo cz=owiek z odci"t' r"k'. pyanczdzesyand ostanye. kilka dni, kilka pi"ter.
˚kikut ]kut ^ r"ka, noga, ko<czyna\. †kiliko, kieliko jęz. kilkudniowy
staropol. ca 1270 kicka. 1. kilka, kilkudziesi"cio~
†kikie: $, domek, zapis podejrzany, 2. ile, jak wiele. pierwszy cz=on wyraz[w z=o/onych
wg Ss 1953. staropol. a po kylko dny; tu wskazuj'cy na kilka dziesi'tek.
staropol. 1471 kykyecz uel chicziecz przebødzesz kylko czasow; stalo kilkuletni
]lub chiszek\ ediculum ]qui habi- szye po kelko dny; kelko gest kilkumetrowy
tabant in aedibus Michae Jud 18, dnwo slvghy twego$; kelkosz, a
kilkumiesi"czny
22\; przytoczy=em w ca=o>ci. kelkosczye koszov vzy'ly.
kilkuminutowy
nie wiem co sta=o si" z=ego; †kiliko>: ilo>:; b="dnie w Ss 1953
kilkunasto
d=u/szy cytat by=by wielce pomocny. pod «kili`», gdy w=a>ciwie «koli`»;
pierwszy cz=om wyraz[w z=o/onych
dla mnie, staronord. kika ]zgi"cie staropol. OE  ros. koliczestwo.
wskazuj'cy na kilkana>cie, od 11
kolana\ ˘ >redniow. ang. kiken, kyken staropol. XV w. ¢iakosz qualitas,
do 19.
˘ ang. kick ]kopa:, wierzga:, uderza: ¢kelikosz quantitas.
kilkunastoletni
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
kilkunastotysi"czny mi"?ni. ang. a bubble, stud\,
kilkuosobowy kimono odzież. =ac. ˘ starofranc. boilir ˘ >redniow.
kilkusetletni szata japo<ska z szerokimi r"kawami, ang. boilen, boylen ˘ ang. boil,
kilkusetmetrowy przepasana szarf'. ros. kipqtit;-kipiatit,
kilkustopniowy ¯ jap. ki ]nosi:\ % mono ]obiekt\. varit;-warit.
kilkutraktowy s(kin': ruch. sk=oni: ]g=ow"\, kipn': /art., umrze: ¯ niem.
kilkutysi"czny potakn': ni', kiwn':. pokr. kida:. †kipr, kiprz bot. Galeopsis tetrahit
kilkuwyrazowy staropol. 1402 na mø toporem L. staropol. 1472 kypr, kyprz
†killa, kiella czerpak, ˚kielnia. kinøl ˘ kinøcz – rzuci:, cisn':. agrianabum.
†kilo kilka. =ac. mittere, contorquere, kir tkan.
staropol. kylo lath... tylesz lath panv starofranc. jeter, lancer, czarna materia, str[j /a=obny.
svemv slvzycz ma, oth nyego nye niem. ]ab\werfen, schleudern, wg Swo 1980& ¯ niem. kern ]tuch\
wychodz'cz, gyle lath vol' sz' anglosas. thrawan, >redniow. ang. ]odmiana sukna\
weszelyl. throwen, threowen, thrawen ˘ }raczej gatunek sukna, J.D.|.
=ac. aliquot, ang. some, a few, ang. throw, ros. brosit;-brosit. wg mSjp 1969& ¯ tur.
ros. neskol;ko-nieskolko, staropol. kynyenye ]kinienie\ – Ze swych do>wiadcze< nad zmiana-
nemno'ko-niemno/ko. skinienie, kiwni"cie ]g=ow', r"k'\. mi d{wi"k[w i zawi=ymi t=umacze-
kilo~ tysi'c. kind/a= broń. d=ugi n[/ obusieczny, niami – odrzuci=bym niemieckie
kilo•gram(litr(metr(wat. pochodzenia wsch., rodzaj sztyletu. pochodzenie kiru.
gr. chilioi ]tysi'c\. arab. chand/ar, kirasjer wojsk.
ros. kin'al-kin/a=. /o=nierz jazdy ci"/kiej, okryty pance-
kilof oskard; r"czne ˚narz"dzie sto-
˚miecz dagger ]mieczyk\. rzem z blachy, pierwotnie wykonanego
sowane w kopalniach i przy robotach
ziemnych do od=upywania ska=, w"gla, kine~ ruch, rusza:. ze sk[ry, do okrycia piersi i plec[w.
grunt[w spoistych, itp., maj'ce kszta=t kine•matograf(matyka(skop( ¯ franc.
wyd=u/onego, lekko zakrzywionego (tyka(za, kino. =ac. corium ]sk[ra\ ˘ ]vestis\ coria-
ostrza stalowego, osadzonego na drew- gr. kinein ]by: w ruchu\ cea ]sk[rzane ubranie, odzie/\ ˘
nianym stylisku, trzonku. kinetos ]ruchomy\, kinema ]ruch\ ital. corazza, franc. cuirass-e(ier,
`lof ]d=o<\. ˘ ang. cinema ]kino\, KC ang. cuirass(ier.
got. lofa, staroniem. laffa, Kineka kr[lowa Kinga ]1207–†1231\. Kirieeleison rel. ˚Kyrie.
staroniem. kilhouwe ˘ s=aw. Kineka, kyn;ka. kirka narz.
niem. keilhaue, kinetyka ˚kine. specjalny m=otek do odbijania zaprawy
starofranc. picquois ]kilof\ ˘ kinematografi(aczny z cegie= pochodz'cych z rozbi[rki.
>redniow. ang. pikois ˘ ang. pickax, kinematy-ka(czny ros. kirka.
ang. ]pick, cutter\ mattock, kineskop ¢kirke dun., rel. ko>ci[=, religia,
ros. motyka-motyka ]kilof\. kinety-ka(czny stan duchowny, nabo/e<stwo.
staropol. 1403 kylow, 1483 albo kinkiet przy>cienna lampa lub >wiecz gr. kyriakon ˘ staroniem. kirihha ˘
kylophem, 1483 baccellum seu -nik, zwykle ozdobna w kszta=cie. staroang. cirice ˘ >redniow. ang. chir-
feriaticum ferreum vlg. bulava =ac. quinque` ]pi"cio`\, che. Lit. Kirkor ]kor – przysi"ga\,
uel maleum, dictum ¢kylofi, uel franc. quinquet, ang. quinque`. =ot. Kirchholm ]ko>ci[= na wyspie
alia arma; malei albo kyloff, 1494 kino(mania(operator(wy ˚kine. ]na rzece Dwinie\. ˚cerkiew.
ferratico albo kylophem ˘ 1. techn. zesp[= urz'dze< do kirkut rel. cmentarz /ydowski.
kylow, kyloph, kyloff, W F – wy>wietlania film[w, niem. kirchhof.
pewien rodzaj m=ota u/ywanego 2. bud. budynek w kt[rym s' kirys hist., panc. pancerz, zbroja
tak/e jako bro<, rodzaj czekana. wy>wietlane filmy. os=aniaj'ca pier> i plecy.
kilogram miara wagi. kiosk(arz(owy franc. cuirasse, ˚kirasjer.
kilogramometr fiz. sklepik-budka w ruchliwych miejscach ~kis – ~ski ¯ szumer. KI
†kilokro:. kielokro: ilekro:. ]np. na ulicach\, w kt[rej sprzedaje si" ¢kis kwas, ¯ is ]woda, czynnik\.
kilolitr miara ciczy. drobiazgi& gazety, papierosy, napoje kis•n':(iel(=y(i:(zonka.
kilometr(a/(owy miara dług. ch=odz'ce. †kis miner. markasyt i piryt,
kilowat(ogodzina elektr. pers. kußk ]miejsce\, odmiany siarczanu /elaza FeSO4.
kilwater mors. tur. kiußk ]pawilon\, staropol. 1472 kys marchosita.
pienista smuga za ruf' p=yn'cego franc. kiosque, ang. kiosk, =ac. marchosita et pyrites.
statku. niem. kiosk, ros. kiosk. †kisia=y, kisa=y spoż. skwa>nia=y,
holend. kil % water. †kiper bot. Cypersus longus L. sfermentowany, kwa>ny. ¯ kis=ota.
ki=a med. choroba weneryczna, et rotundus L. s=owotw. baz' acidus& opuszczone
syfilis ]ang. syphilis\, lues. staropol. 1472 kypper cipera. «a», i «cidus» skr[cone do «kis».
w Rosji nie ma jej, bo s=owa nie ma kiper(stwo staropol. 1472 mlyeko kissalye
w podr"cznych s=ownikach... specjalista oceniaj'cy gatunki i coegrillum; kysyale, kiszali chleb
staropol. 1444 kila – przepuklina. jako>: wina, herbaty, na podstawie ˘ kisia=y, kisa=y –
staropol. 1444 kilauy ermucus, smaku. 1. o mleku – zsiad=e, kwa>ne,
kilavi, 1471 kylavy herniosus – kipi(e:(el wrze:, gotowa: ]si"\. 2. o chlebie – kwa>ny, wyro>niety
maj'cy przepuklin", ruptur". staropol. ca 1500 kypyecz bulire – na zakwasie, dro/d/ach,
=ac. herniosus ˘ ang. hernia. wrze:. 3. o owocach – cierpki, kwa>ny.
kimogra-f(m instr. =ac. bullire ¯ bulla ]p"cherz nad go- =ac. acidus, fermentatus,
przyrz'd do zapisywania graficzne- tuj'c' si" wod', ulatniaj'cy si" pod kisi: proces.
go zmian t"tna, oddechu, i znu/enia wp=ywem bezpo>redniego gor'ca, poddawa: fermentacji, kwasi:.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
†kisie: kisn':, ¯ kis=ota ]kwas\. 1. anat. nadgarstek, zrobiony z kitajki tj. jedwabiu.
staropol. XV w. ut fermentizet aby 2. wi'zka ]np. trawy, kwiat[w\ kitel tkan.
kyszyalo yako pywo ˘ kyszyecz. w gar>ci, fartuch wk=adany dla ochrony
=ac. fermentari, effervescere. 3. bot. ga='zka obsypana kwiatami, odzie/y przy pracy lub w celach
kisiel spoż. owocami, kwiatostan groniasty. higienicznych.
rodzaj galaretowatej leguminy ¯ ang. i >redniow. ang. fist ]pi">:\ ¯ ¯ niem. kittel.
z soku owocowego zaprawionego anglosas. fyst, pokr. niem. faust. staropol. 1437 i ca 1455 kytel toga,
m'k' kartoflan'. staropol. 1472 kyscz; przi kysczy – 1457 kythel curbum, vestis linea,
staropol. 1394 kyssel, 1. ki>:, wiecha, p"k& owoc[w na ca 1500 kythel toga –
1472 kyssyel acentrum, ro>linie, szata p=[cienna zwierzchnia.
ca 1500 kyszyel blictrum – 2. roczna zap=ata uiszczana miodem †kitelek odzież. lekkie okrycie
potrawa z m'ki rozdrobnionej za dzier/awienie pa<skiej barci. p=[cienne, rodzaj koszulki.
wod' i poddanej fermentacji, =ac. 1. ramus, fascis, congeries, staropol. ca 1500 koschvlk' vel
rodzaj g"stego /uru. 2. mel, quod domino tributi annui kythelek togella.
ang. a kind of sourish jelly, fruit loco dabatur ab eo, qui alvearia kitla odzież. tradycyjny str[j
cream, ros. kisel;-kisiel. domini tenebat, g[rniczy, kaftan ozdobiony z=otymi
¢kisla/di kwas, zakwasek, dro/d/e. starofranc. 1. tuffe, guzikami i aksamitnym obszyciem.
staroros. kislq'di-kisla/di, >redniow. ang. bunche, bont; tuft, niem. kittel ]$\
ros. kislota, zakvaska. ang. 1. bunch, tuft, staropol. 1431 tunica, que dicitur
ang. acid, ferment, leave, yeast. svqzka-swiazka,
ros. 1. plastra, in wlgari kytla, kythla
†kis=owini mo/e «pieczywo puhok-puczok ]p"czek\. cubris, 1450 cubrum... est vestis
na zakwasie», wg Ss 1953. ¢ki>cie< r"czna bro<; metalowa linea proprie kytla; placentum
staropol. 1438 kislowini. kula uwi'zana do paska. ¯ ki>:. est vestitum feminarum proprie
kis-=y(i:(zonka kwa>ny. ˚kwas. ros. kisten;. kyttl', 1463 kythla placentum,
¯ ang. kiss ]ca=us, poca=unek, zapewne kit(owa: t=usta masa, mieszanka XV w. kythla cubrum; kythla pla-
¢s=odki, st'd kwa>ny w Polsce, na kredy z pokostem, s=u/'ca do centum, kytla cubrum – rodzaj
opak, s=owotw. koncepcji 026; ca=owa: uszczelniania szyb w oknach. szaty p=[ciennej zwierzchniej.
si"\ ¯ >redniow. ang. kyssen, kissen ¯ niem. kitt. staropol. 1483 kythlycza – kitlica,
anglosas. cyssan. kita szata p=[cienna zwierzchnia.
ang. sour, acid, 1. anat. ogon lisa, staropol. 1484 kythlyk albo kyeczek,
ros. kislyj-kis=yj, kislen;kij- 2. p"k pi[r, w=osia. 1496 kythlyk – rodzaj p[=ciennej szaty
kisle<kij ]ang. sourish, tart\, kis- staropol. 1365 kithy ]kity\, 1429 zwierzchniej, p=[ciennego fartucha.
lovatyj-kis=owatyj ]ang. sourish, kyth ]kit\, 1388(1430 kythy, 1435 ¢kitara muz. cytra ˘ pol. gitara;
acidulous\, kislit;-kislit ]ang. to dzeszanczi kyth lnu, 1437 kyta, gr. kithara, kitharis, =ac. cithara
make sour, to sour\. 1442 triginta kyth; powynyen dacz ]grecki instrument muzyczny struno-
kis-n':(i: ]si"\ proces. czthirzi kythi konopi gothowich, wy szarpany\, GK.
kwasi:, poddawa: fermentacji. 1454 ligaturas albo kythi, kiur promieniotw[rczy pierwiastek
¯ kis=ota ]kwas\. 1472 kyta linum; decimam canapi chem. nie wyst"puj'cy w przyrodzie.
staropol. ca 1500 kysz' ]kisz'\ – solvit per quatour ierugas albo ¯ nazwisko franc. ma=/onk[w
kisn':, fermentowa:. kythy; ligaturas canapi albo kythy, Pierre i Marii Curie.
ang. acidify, ros. okislqt; 1486 ligaturas albo kyth kanapi; kiwa: ]si"\, kiwn': ruch.
-okisliat, proizvodit; 1472 grochova kyta ˘ kitha, kyta – porusza:
bro'enie, brodit;-brodit. 1. okre>lonej wielko>ci wi'zka 1. cia=em w r[/nych kierunkach,
†kisowy garb. przewa/nie lnu lub konopi, ko=ysa:, macha:,
zrobiony ze sk[ry renifera. 2 wiecha, ki>:. 2. potrz'sa: – potakiwa:,
staropol. 1492 schuba kyssowa. †kitaj-ka(czany(kowy, kitejka 3. oszukiwa:, wymija:, zwodzi:
ang. made of reindeer leather. tkan. rodzaj tkaniny jedwabnej. ]jak w pi=ce no/nej\,
†kistek narz. p"dzel. ¯ Kitaj ¯ ki ]ziemia\ % tai; Chiny, ang. 4. przedrostek& poszukiwa: i inne.
staropol. ca 1465 kystek clemaris. China, gr. Seres ]plemiona Wsch. Azji\ s=owotw. pokr. kida:.
=ac. penicillus, starofranc. broce, ˘ Sericus ˘ sericum ]jedwab, dosł. staropol. 1462 kyvaly r'kama,
brosse ]krzak, ang. bush\, >redniow. materia=, tworzywo, tkanina Seryk[w\ 1468 capite monebat albo kywal;
ang. brusshe ˘ ang. brush, ros. kist ˘ =ac. sericus ˘ p[{no=ac. sericeus ˘ stukaly, kywaly ˘ kyvacz, kywacz.
-kist, kistohka, s=owotw. pokr. kust ang. sericeous. staropol. glowø kiwala ]g=ow' kiwa-
]krzak, ang. bush, shrub\. staropol. 1464 ¢kythaka, =a\ ˘ kiwa: g=ow' – ruchem g=owy
kust ]krzak\  brusshe ˘ brush, bush, 1465 kythayka, 1472 kytayka, objawia: lekcewa/enie, pogard".
kist ]p"dzel\  brusshe ˘ brush, bush. 1476 kythayka, 1477 kythaycze, staropol. skiwa:, skiwn':, kin':.
kiszk-a(owaty anat. 1478 kythayka, 1483 i 1484 kithayka, †kiwior, kiwier odzież. OE,
cz">: jelita, cz">: przewodu pokar- 1485, kytayka, 1492, kitheyka, rodzaj wysokiej a szerokiej czapki.
mowego. 1493 kithayka, 1493, kytayka, staropol. 1419 kywer,
idiom& skr"t kiszek ˚usobica, 1500 kythanka; kytayka rubra, ca 1425 item pyleus albo cywyor,
ang. idiom tak/e& intestine strife; 1500 kythayk' Sericeus pannus. 1445 pileos albo kywory,
ros. kiwka. =ac. pannus quidam Sericeus, 1471 na lywerze ]pro kywerze\,
kiszonka, kwaszonka ang. silk, Seric stuff; silken, 1472 kywyor,
karma dla zwierz't domowych z ros. wëlk/ovyj/ovistyj- 1475 mitra militali albo kywyor,
kiszonych ro>lin lub ich cz">ci. sziok }†szelk|(owyj(owistyj ¯ silk. ca 1500 thyara est mitra... kyvyor.
ki>: staropol. 1498 kythayczany, 1500 †klach tkan.
kythyakowe ]pro ktyhaykove\ – jaka> tkanina, wg Ss 1953.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
} ¯ anglosas. clath ]sukno\, J.D.| g=os, d{wi"k jednostajny, (yfikowa:(yk(ycystyczny(
staropol. 1386 duo lecta cum tec- najcz">ciej /urawi. (ycyzowa:
turis, videlicet ciche. Item tectura =ac. clangere, ˚klang. 1. szkolna,
puta de clach ]leg. klak $\. klap-a(ka 2. warstwa spo=eczna,
franc. le drap, niem. tuch, anglosas. 1. pokrywa na zawiasach, 3. rodzaj, np. muzyka klasyczna,
clath ˘ >redniow. ang. i ang. cloth 2. zaw[d, niepowodzenie, fiasko. wysokiej klasy, klasyfikacja,
]sukno, materia=, tkanina; ang. a niem. klappe, 4. gra dzieci"ca polegaj'ca na prze-
woven, knitted, or pressed fabric of ang. lapel ]za=o/ona cz">: marynar- skakiwaniu na jednej nodze kra-
fibrous material, as cotton, wool, silk, ki, kurtki lub p=aszcza, z przodu, tek narysowanych na ziemi.
hair, syntetic fibres, ets., used for we- ods=aniaj'ca pier> i przechodz'ca w gr. klesis ¯ kalein ]wo=a:\ ˘ =ac.
aring apparel, household furnishings, ko=nierz\. classis ˘ franc. classe,
etc., 2. a piece of such fabric for spe- ang. lappet, flap ]klapa lub za=o- ang. class, niem. klasse,
cific use& as, tablecloth, washcloth, /enie na ubraniu\; ros. klass.
loincloth\, ang. lap, >redniow. ang. lappe, an- klaser ablum na znaczki pocztowe.
ros. sukno-sukno, tkan;-tka<. glosas. l≤ppa, lappa ]za=o/ona, lub franc. classeur ]teczka, segregator\.
klacz zool. zwisaj'ca cz">: odzie/y, ubrania\. klas-ka:(n': ]w d=onie\ dźwięk.
samica zwierz't jednokopytnych, klapa: dźwięk. s=owotw. pokr. mlask(a: ¯ ¢lask;
g=[wnie konia. ˚koba. 1. powodowa: wydawanie d{wi"ku, ang. clap, ros. xlopat;.
staropol. 1471 claczhy dwye, 2. łow. o g=uszcu& wydawa: g=os w staropol. XV w. strepitu szvm,
1500 pro equa albo o klacz' ˘ czasie tokowania. grzmot, trzask, claszk;
claczh, klacz lub klacza. ¢klapcy fizjolog. wszistczi ludze, cleszczicze ]kly-
=ac. equa, franc. la jument, cava- wydzieliny z nosa, smarki. esczczye\ røkoma, spewaycze
le; le chevalet ]koby=ka\, anglosas. staroros. klqpcy-klapcy, bogu w glose wesela; 1471
mere ˘ >redniow. ang. mare, mere ros. silki-si=ki ¯ silok-si=ok, klaskay'cz ]klaszn'l\ rankoma;
˘ ang. mare, ros. klqha-†klacza ang. running-nose. klaskacz; plassacz b'd' albo
]szkapa, ang. jade, franc. une rosse\, †klapholc =upane deszcz[=ki d"bo- clascacz, ca 1500 kl'sk'cz
ale kobyla-koby=a, kobylica- we, u/ywane do wyrobu klepek. plaudere ˘ claszk, cleszk, clasc,
kobylica ]klacz\. ¯ niem. klap % holtz ]drewno, mate- klask ]klask(a:(anie\ – odg=os wy
klajst-er(rowa: ria= drzewny, ang. wood, timber\. dawany przez uderzaj'ce si" o
klej z m'ki lub krochmalu i wody. staropol. 1496 klapholcz. siebie d=onie albo fale.
niem. kleister. klapowany =ac. strepitus ]klask\, plaudere
klak-a(ier li>: maj'cy g="bokie wci"cia. ]klaska:\, plausus ]klaskanie\,
grupa ludzi wynaj"tych do oklaski- klap-s(n':(anie ruch., dźwięk. staropol. klasw røkama, klaszn'l
wania aktora, widowiska. 1. cios d=oni'. ¯ odg=os bicia, ]klaskay'cz\ r'kom'; klaslem
klakson tr'bka samochodowa 2. film. para deszczu=ek u/ywanych albo obrazil ˘ klasn'cz –
¯ ameryka<ska marka fabryczna przy kr"ceniu filmu, kt[rymi klepie 1. klaska:, oderza: d=o<mi o siebie,
Klaxon. si" przed k/dym kolejnym uj"ciem. 2. uderzy: ]o co>\, zderzy: si".
klamka ruchoma, metalowa r'czka anglosas. kl≤ppan klasztor(ny rel.
do otwierania drzwi. >redniow. ang. clappan miejsce religijnego odosobnienia.
wg dw[ch s=ownik[w& mSjp 1969 i ang. clap, pokr, staronord. klapp i =ac. claustrum ]zamek\ ˘ starofranc.
Swo 1980& niem. klam]me\ staroniem. wy/yn klapf ]cios\ cloistre ˘ >redniowiecz. ang. cloist-
]kluba, narz"dzie tortur...\, s=aw. xlopanie, ChK. re(er, niem. kloster.
ja zwi'zku nie widz" i – tym samym klar staropol. do onego kosczola,
– sensu takiego ='czenia, je/eli nie 1. spoż. przezroczysty lukier, syrop, klastora doprouadzil;
ma innych, powa/nych przes=anek; 2. mors. uporz'dkowanie sprz"tu 1429 do clastora do mnichow;
raczej klamka ¯ k=am % ka ]do\ – na statku. o przest"pcy& aczby do kosczola
ruch r"ki jak podczas =amania. niem. klar ]jasny\ ¯ =ac. clarus ˘ abo do klasztora nyekako vczekl
klamoty manatki, czyje> rzeczy, starofranc. cler, clier, by tesz do czirekwye vczekly, tedy
przedmioty ma=o warto>ciowe, graty. >redniow. ang. clere, cler, przez poruszenya swi'tosczy ma
niem. klamotten. ang. clear ]jasny\. bycz zlostnyk wz'th a podlug pra-
klam-ra(erka zapi"cie, zwykle klarne-t(cista muz. d"ty instrument wa os'dzon; u klastorze, 1484 w
ozdobne u pasa, but[w, ubrania. muzyczny w kszta=cie drewnianej klaszthory; dom klastorowy ˘
niem. klammer. rury nieco rozszerzonej. clastor, klastor, klaszthor – zabu-
staropol. 1394 clamra – /elazo gr. clarine ]dzwon\ ˘ dowanie dla zgromadzenia zakon-
do spajania, spinania czego>. =ac. clarinetto ]dzwonek\, nego, zwykle po='czone z ko>cio=em.
ang. clasp, buckle, ros. prq'ka- franc. clarinette, ang. clarinet, staropol. 1436 na roly claszthorney
pria/ka, skobka-skobka. ital. clarinetto. tego proboszcza ˘ claszthorny –
klan pokr. klarow-ny(a:(nica czy•sty(>ci:, nale/'cy do klasztoru.
r[d, potom•ni(stwo, zwi'zek przejrzysty, przezroczysty. w jakim> zwi'zku s=owotw. ze
rodowy. gael., irl. clann, cland ˘ klarowa: – mors. porz'dkowa:, przy- starofranc. enclos ]klosklasz\,
ang. clan, ros. klan, klika. gotowywa: do manewru. >redniow. ang. enclousen ˘
klang dźwięk. pojedy<cze uderzenie =ac. clarus ˘ starofranc. cler, clier enclosure ]ogrodzenie, ogrodzone
w dzwon okr"towy. >redniow. ang. clere, cler, miejsce, czyli zamkni"te wok[=\.
=ac. clangere, staroniem. wy/yn ang. clear ]jasny\. ros. monastyr;-monastyr.
klank, ang. clang. klas-a(owy([wka(yczny(ycyzm( klatka
klangor dźwięk. (yfikacja(yk(yka(yfikator( 1. pomieszczenie z pr"t[w metalo-
wych lub drewnianych, s=u/'ce
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
do hodowli, przewozu ptak[w lub klawi-sz(szowy(atura zlemv, przekløti, ty kløtwø sgro-
zwierz't, klusz, d{wignia uruchamiaj'ca madzisz, w kløtwye, ¢kløtwa,
2. film. najdrobniejszy odcinek ta>- mechanizm szarpi'cy strun" spadnø na czø wszitki kløtwy, na
my filmowej, zawieraj'cy jedno klucz. nye wszitki klotfy, y klotfø, przisz-
zdj"cie, uj"cie sceny. klawy jęz. la klyøtwa na nye, y kløtwø, t'
3. górn. urz'dzenie wyci'gowe gwara miejska i uczniowska& kl'tw', przekl'ta, ta kl'tva, 1437
w szybie kopalnianym. >wietny, wyborny. kl'twa anathema, w klanthwye; abi
w zwi'zku s=owotw. z lataniem. †kl': ]si"\ jęz., rel. gdzekoly klyanthi oth prawa albo
zdrobn. s=aw. kleta-kleta ]komora\, 1. z=orzeczy:, przeklina:, {le /yczy:, od czlowyeka, tho gest klyanthw'
AE. 2. wy='cza: ze spo=eczno>ci ko>cio- szamym prawem vidan' klanth
staropol. 1443 comodam et cletcam, =a, ekskomunikowa:, rzuca: b'nd'ncz ˘ kløtwa, kløøtwaa,
ca 1500 klathk' cauea, 1480 klathki kl'tw", obejmowa: kl'tw'. klotfa, kl'twa, kl'tva, klanthwa –
˘ cletca, klathka, AE – kl'ska: dźwięk. 1. s=owa >ci'gaj'ce – w magiczny
1. szopa, buda, kom[rka, 1. o s=owiku& wydawa: trele, >piewa:, spos[b – na kogo> z=o,
2. klatka, kojec, 2. wydawa: charakterystyczny odg=os, 2. kara polegaj'ca na wy='czeniu ze
3. plotka, bajka, brednie, ¯ kleci: st'paj'c lub uderzaj'c czym o co; spo=eczno>ci ko>cielnej, od uczest-
]zmy>la: sk=ada: co do kupy\. k=apa:, tupa:, dudni:. nictwa w obrz"dach,
klaustrofobia psych. kl'-twa(: ]si"\ s=aw., jęz. 3. s'd, wyrok,
chorobliwy l"k przed przebywaniem ¯ klat•wa; klat ]wypowiada:\  talk 4. gro{ba kary, sankcja.
w pomieszczeniu zamkni"tym. ]m[wi:, rozmawia:, gada:\ % wa ¯ to =ac. maledictio, dirae, exsecratio,
klauzula swear ]przysi"ga:, kl':; ang. oath ^ franc. malediction, imprecation ,
1. prawn. zastrze/enie lub warunek przysi"ga, przekle<stwo\. niem. fluch ]kl'twa\, fluchen ]kl':\,
w umowie, traktacie, w dokumen- 1. przysi"ga ˘ zaklina: si" schwören ]kl': si", zaklina: si",
cie prawnym, ]zaprzysi"ga:\, kln" si" na, przysi"ga:\, p[{ny anglosas. curs
2. zastrze/enie w traktacie handlo- 2. kl'twa pokr. kl':, ˘ >redniow. ang. i ang. curse ˘ ang.
wym mi"dzy pa<stwami, przyzna- przeklina:("ty(e<stwo – u/ywa: curse, ros. proklqte-prokliatie.
j'ce kontrahentowi automatycznie brzydkich s=[w, cz"sto kl'twie to- ~kl': czas niedok. ¯ kl'twa
wszelkie korzy>ci, jakie s' lub b"d' warzysz'cych, gdy w z=o>ci i za- 1. hist. pozbawi: kogo praw spo=ecz-
w przysz=o>ci przyznane pa<stwom wzi"to>ci, z /'dz' odwetu, poprzy- nych, szczeg. w Ko>ciele Rzym.-
trzecim, si"ga: sobie zemst". Kat., w Wiekach Írednich,
3. klauzula egzekucyjna – nakaz Latopis 1110–1116 r. zawiera formy& 2. pozbawi: kogo nale/nych mu praw.
wykonania wyroku s'dowego. klaßasja ]kl': si"\, do klenutsja o 3. kl': – z=orzeczy:, wypowiada:
=ac. clausus ¯ claudere, wsem ]niech poprzysi"gn' na wszyst- s=owa uznawane za brzydkie, prze-
ang. clause, ko\, da budet’ klat ot Boga i ot Peruna ciw komu, czemu, w z=o>ci.
ros. ogovorka-ogoworka. ]zostanie przekl"ty od Boga i od Peru- kl': si" – zaklina: si", przysi"ga:,
klauzur-a(owy rel. na; poga<skiego bo/yszcza, J.D.\. szczeg. na Boga, ¯ kl'twa ]przysi"ga\,
og[= przepis[w ograniczaj'cych s=aw. klœ-tva/st; s=aw.-ros. klatwa.
komunikowanie si" zakonnik[w z wo=. 1289 zakon v 'e bœwe v ros. 1 i 2. liwit;-liszit,
osobami obcymi; cz">: klasztoru Lœxox takov; helœdi n≠ ima- 3. proklinat;-proklinat;
zamkni"ta dla os[b obcych. ti ni biti no zakleno ang. 1. renege ]†to deny, to renounce\,
=ac. claudere ]zamkn':\ ˘ clausus, ]prawo u Lach[w jest takie& czeladzi 2. to deprive, 3. to curse.
clausura ]zamkni"cie\. nie chwyta:, ni bi:, bo ‘zakl"to’ – pod za•kl': – czas dok., raz jeden
klawesyn muz. dawny instrument kar' kl'twy\. prze•kl': – z=orzeczy:
klawiszowo-strunowy, wydaj'cy staropol. kløcz bødø ony; kto czyø wy•kl': – zupe=nie, ca=kowicie
ostre, dono>ne tony, b"d'cy po='cze- bødze kløcz; gysz klnø gy, 1398 †klecawy Bohemizm, anat.
niem cymba=[w z klawiatur'. przesz praua i przesz winy clanl kulawy.
>redniow. =ac. clavicymbalum, ]kl'=; w Ss 1953 litera y dostawiona& staropol. clecz'}wy|, kleczawy.
franc. clavecin. clan}y|l, zbytecznie\, cløthy, ma franc. boiteux, anglosas. lama ˘
klawiatura muz. clyanth bycz, w klanthwye, may' >redniow. ang. lam, lame ˘
rz'd lub rz"dy klawiszy w instru- clanczi bicz, ma klantha... bycz, ang. lame, ros. xromoj-chromoj.
mentach muzycznych, w r[/nego klanczi, klyanthi, klyanthw', klanth klecha szkoln.
rodzaju mechanizmach, maszynach b'nd'ncz, clanthy myedzy gymy, skr[cona forma >redniow. ang.
do pisania. kl'ty, kl'thwa, ktho klnye, kedy cnawlechien – fakt lub warunek
†klawicymbalista muz. kln', kedy pan kl'th gest, pothym znania czego> poprzez do>wiadcze-
muzyk graj'cy na klawicymbale. klal gy o tho szyano; po kl'tem, nie lub stowarzyszenie.
staropol. 1422 clavicymbalista. clancz scha, szye klyancz ˘ kløcz, staropol. clecha maledictus –
†klawikord dawny instrument mu- clancz, cløth – nauczyciel szkolny, baka=arz.
zyczny m=otkowo-strunowy. staropol. 1. z=orzeczy:, przeklina:, {le /yczy:, A. Br¥ckner 1927 – mylnie – zgrubiale
ca 1500 klavykord clauicordium. 2. wy='cza: ze spo=eczno>ci Ko>cio- od kleryka ]jak klucha od kluska\.
=ac. clavis ]klucz\ % chorda ]struna\, =a, ekskomunikowa:, rzuca: klechda stare podanie, ba><.
p[{no=ac. clavichordium, kl'tw", obejmowa: kl'tw', kleci: tworzy: ]budowa:, sk=ada:,
ang. clavichord, ]instrument strunowy 3. kl': si" – przysi"ga:, zaklina: si". lepi:, ple>:\ nieudolnie, byle jak.
z klawiatur', z kt[rego fortepian wyod- staropol. po(prze(za•kl':, †klecz wg Ss 1953& $, zool. gat. ryby,
r"bni= si", podobny troch" do harpsi- zakln':, prze(za•klina:. mo/e Squalius cephalus L.
kordu, z t' r[/nic' /e gdy klawisze s' staropol. kl'thewny ]kl'tewny\ – staropol. 1472 klecz squilla.
naciskane, struny uderzane s' ma=ymi zwi'zany z kl'tw'. chyba w=a>ciwie, s=owotw. pokr.&
m=otkami, a nie szarpane. staropol. kløtwa, kløøtwaa wszemv 1. ukleja, Alburnus alburnus, ryba z
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
rodziny karpiowatych, broszka drogocenna ozdoba, Leuciscus cephalus, ryba z rodziny
2. leszcz % k ˘ klecz, ˚]litera\ K, 2. dawn. herb szlachecki. karpiowatych, o du/ej g=owie.
3. albo >led{ ˘ staropol. ¢>le:, KS. niem. klein ]ma=y, drobny\, ¢klep k=ad ˘ sklep ]sk=ad\.
staropol. YEO ˘ kle:, kli:, klo:. ¯ niem. kleinod, juwel ]klejnot\, †klep czy klepa rodzaj sieci.
†kle: bud. szopa, buda, kom[rka. staropol. srebrne klenoti a zlote klep(a:(arka(cz(k(isko ruch.
staropol. ca 1450 tectum cleczy, rucho; wszitki kleynoti, klengoth, lekko uderza:.
strechi osztradaly. 1386 y nassego cleynotha staropol. 1393 klepane slotto ]kute
=ac. casula, taberna, tugurium, 1389 naszego clenotha, z=oto\, 1471 anyoly ze slota kle-
franc. le hangar, la remise, 1393 cleynotu, 1393, naszego panego,
niem. schuppen, cleynota, cleynota, 1398 clenota, staropol. po(s(wy•klepa:, sklepi:,
>redniow. ang. shadde ˘ ang. shed, 1399 clenoth, 1401 nassego staronord. klapp. anglosas. kl≤p-
ros. saraj-saraj, naves-nawies. clenota, s clenota, 1405 naszego pan >redniow. ang. clappen
kle-i:(j(ik(isty(jonka(jarka( cleynotha, 1407 y clenotu, 1408 ang. clap, s=aw. xlopanie,
(jowaty(jownia ¢noszego cleynotha, 1408 nasze- klepisko ¯ `sko ]wielkie, stare\.
klej – lepka substancja pochodzenia go clenotha Leliwi, klepisko
zwierz"cego lub ro>linnego, s=u/'ca klenothy krolewskye insignia tok w stodole, miejsce do om=otu
do ='czenia czego. regalia, kleynothy slachetskye, zbo/a, r[wna, g=adka p=aszczyzna z
¯ k ]do\ % lei ¯ niem. leim, lub kleynoth dyaboli caracter ˘ kle- mocno ubitej, uklepanej gliny.
¯ ang. ]to\ glue, KG, UEI. not, kleynot, klenhoth, cleynoth, ˚klep ]k=ad\ % `isko ]zasi"g\.
staropol. ca 1500 klegycz bitumi- cleynot, clenoth, clenot – ros. ˚gumno.
nare – klei:. 1. kosztowno>ci, kosztowne naczynia, ˚k, sk, ska, ski
staropol. 1419 cly, 1437 kliy gluten, 2. herb, znak rodowy; r[d szlachecki, klepka drewniana deszczu=ka, cz"sto
ca 1455 klyg, 1472 kly arabski gumni 3. oznaki, insygnia w=adzy, d"bowa, wygi"ta, listwa beczki.
arabicum; a klegem ]klejem\, klyy, s 4. pi"tno, s=owotw. sklepsk=ad, z=o/enie;
klegyem, ca 1500 kley bitumen ˘ cly, 5. szczyt szyszaka, znak rozpoznaw- store ]sklep\ – storage ]sk=ad\,
kliy, klyg, klyy, kley, kleg – klej, czy na he=mie. lep ^ =ad ˘ lepiej ^ =adniej,
>rodek s=u/'cy do spajania, g=[w- staropol. 1386 cleynothnik, k•lep•ka – k•=ad•ka ]deska\,
nie ro>linnego pochodzenia, tak/e 1390 clenotnik, 1397 kleynothnik – staropol. 1441, 1449 clepky,
smo=a ziemna. 1. wsp[lnik herbu, cz=onek tego ˘ clepka –
gr. kleien ]zamyka:, kry:\, gr. gloios samego rodu, 1. d"bowa deszcz[=ka,
=ac. gluten, bitumen, p[{no=ac. glus, 2. posiadaj'cy herb, przynale/ny do 2. /ebraczka podaj'ca si" za mniszk",
glutis ]klej\ ˘ starofranc. glu, glus, rodu herbowego, szlachcic. tak/e kobieta klepi'ca modlitw",
>redniow. ang. gly, ang. glue ˘ pol. staropol. 1470 cleynothny – ca 1500 klepky beguine,
Gliwice ]osada posadowiona na tere- klejnotny, herbowy, rodowy, franc. douve, barreau,
nie gliniastym, p[{niej miasto\, w imieniu rodu wyst"puj'cy. >redniow. ang. i ang. stave,
niem. leim ]klej\, leimen ]klei:\, starofranc. 1. jouel, joel, ros. klëpka-kliopka, boharnaq
ros. klej-klej, kleit;-kleit., 2. franc., cotte d’armes, les armes, doska-boczarnaja doska.
viwnëvnyj klej ]franc. la >redniow. ang. jewel, jouel, jowel, klepsydra
gomme de ceresier\, ptihπj klej ang. 1. jewel, 2. coat of arms, 1. zdarz. plakat zawiadamiaj'cy
]franc. la glu\. ˚glina. ros. 1. dragocennyj kamen;, o czyjej> >mierci,
~klei: czas niedok. 2. staroros. gerb=-gerb. 2. przyrz'd do mierzenia czasu, z=o-
='czy: co za pomoc' kleju lub innej †klejnotnik /ony z dwu szklanych naczy< sto/-
substancji lepkiej. 1. posiadaj'cy ten sam ˚herb kowych, po='czonych w'skim
ros. kleit;-kleit, ang. to glue. ]znak rodowy\, kanalikiem, przez kt[ry przes'cza
za•klei: – czas dok., klej'c – 2. przynale/ny do rodu herbowego, si" woda lub suchy piasek.
za=ata:, zakry: szlachcic. ˚klejnot. gr. kleptein ]kra>:\ % hydor ]woda\
na•klei: – z wierzchu, klejem staropol. 1386 cleynothnik, ˘ klepsydra ]zegar wodny\,
u•klei: – wykona: z kleju 1390 clenotnik 1390 kleynothnik, ang. clepsydra, hourglass, ros. pe-
przy•klei: – przy='czy: klejem =ac. 1. clenodi frater, 2. qui gene- sohnye hasy-piesocznyje czasy.
o•klei: – dooko=a re ortus est insigni orato. kleptomania char.
do•klei: – doda:, przyda: klejem klekot(a:(ka dźwięk. chorobliwa sk=onno>: do kradzie/y.
od•klei: – od='czy: co przy='- odg=os k=apania d=ugim dziobem, gr. kleptein ]kra>:\, klepto ]kradn"\,
czonego klejem zwykle kojarzy si" z bocianami. kleptes ]z=odziej\ % mania.
pod•klei: – od spodu klekotka – drewniana ko=atka. kler(yk(kalizm(yka= rel.
w•klei: – do >rodka staropol. clekotacz, klekcz'cz ka- og[= duchowie<stwa, istniej'cy od za-
wy•klei: – na zewn'trz, wykona: szdego sz nych; stogy na roly, w rania ludzko>ci, nie do wykrzewienia
roz•klei: – w wielu miejscach, lemyess klyekczye& rzekomocz przez to ]˚komuni>ci szarpn"li si"
klejem; rozerwa: w mv plug oracz nye chcze ˘ na ten krok\, naturalna warstwa ludzi
miejscu sklejonym clekotacz, klekotacz, klyekotacz – b"d'ca odrostem funkcjonuj'cego
s•klei: – czas dok. i wzmocn., uderza:, stuka:, ko=ata:, =omota:. spo=ecze<stwa, wch=aniaj'ca jed-
z='czy: klejem †klekotki bot. nostki kt[re zawiod=y osi'gn': wiek
kleik spoż. Rhinanthus Crista Galli L. dojrza=y; katolicki kler– >rodowisko
g"sty, kleisty wywar z kaszy lub staropol. 1472 klekothki loliastrum, pederast[w ]mi=o>nie op"tane cia=em
ziaren zbo/owych, zwykle jako kleks plama atramentu na papierze. i m"kami Jezusa\, wci'gaj'ce swych
potrawa dietetyczna. staronord. flekkr, ang. fleck. wiernych w >wiat urojony, p[=dzie-
klejnot jubiler. †klenot, klinot ˚klejnot. cinny, wyobra/e< i wiedzy ch=opc[w
1. drogocenny, szlachetny kamie<, kle< zool.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
wieku lat 10–12& przez los\ ˘ gr. klerikos ˘ p[{no=ac. asquilla idem ˘ clescz, kleescz,
• /e B[g za dobro wynagradza, clericus ˘ anglosas. cleric, clerc ˘ klyescz, klescz, kleszcz.
a za z=e – karze ]my>li kr[tkiej\, starofranc. clerc ˘ >redniow. ang. niem. zecke ]kleszcz, gat. paj'ka\,
• /e B[g zg=adzi= ludzko>: Potopem, clerke, ang. clerk ]kleryk\, franc. la tique, anglosas. ticia,
z powodu grzech[w ]kt[re i dzi> s'\, staroros. klirik-klirik, >redniow. ang. tike, teke,
• /e wszystkie stworzenia >wiata ros. cerkovnyj slu'itel;, ang. tick, ros. kle]-kleszcz.
mog=y p=ywa: na drewnianej Arce, ¯ gr. klerikos ]k•ler – k•ril ˘ k•ry=\ s=owotw. pokr. leszczyna ]$\ ¯ lask.
]bo >wiat to okolica\, starofranc. i >redniow. ang. clergie, kleszcze narz. c"gi, szczypce, na-
• /e Jezus z cia=em wzbi= si" do nie- ang. clergy ]kler\, rz"dzie o dw[ch uchwytach, s=u/'ce
ba, tj. w przestrze< pozaziemsk', >redniow. ang. clergie ]clergy\ ˘ do uj"cia i podtrzymywania czego.
itp., itd., wi"cej ˚pederasta. >redniow. ang. lorde ]lord\, GD staropol. 1471 klescze forcipes, ca
ojciec duchowny, bo nie jest w stanie jak Eng•land ¯ end land, 1500 tenellis klescze et martellis
by: fizycznym. albo god ˘ bad, GB; mlothky – kleszcze.
po/'dane cechy do stanu duchownego, wymiana taka, podobiznani kszta=tu staropol. klesczky forcipe,
pasterza parafialnych owiec i baran- znak[w, nieznana j"zykoznawcom, 1471 klesczky forcipes –
k[w bo/ych ]czyt. jagni't\, bo baran[w podobnie jak i czytanie wyraz[w ma=e szczypce, obc"gi.
jest mniej – p=e: bardziej my>l'ca& wspak, wi"cej ˚nr 885 gdzie uwagi =ac. forceps; forceps minor.
• pederasta z orientacji seksualnej, o S=owniku Webstera, i has=o swoi. niem. nizin klampe,
lub lesbijka do zakon[w kobiecych, staroros. krylowane-kry=oszanie, >redniow. ang. i ang. clamp ]rodzaj
• pozbawiony wra/liwo>ci, st'd by ros. cerkovnoslu'iteli, uchwytu w kszta=cie litery G\,
• mi=owa= rozstrz'sania o cierpieniach svq]ennik-swiaszczennik. ros. tiski-tiski ]zacisk\. ˚imad=o.
fizycznych ]i st'd stacje m"ki Jezusa klerk książk., hist. kleszczka szyd=o do robienia sieci.
w ka/dym ko>ciele\, w konsekwencji 1. książk. intelektualista odcinaj'cy †kleszczki
by zadawa= m"ki innym, szczeg[lnie si" od aktualnego /ycia politycz- 1. ma=e szczypce, obc"gi, ˚kleszcze,
dzieciom gdy bez opieki, nadzoru, nego, 2. rodzaj drewnianej ko=atki – de-
• obdziela= m"kami otoczenie – by 2. hist. urz"dnik ko>cielny lub seczki, kt[rymi stuka= tr"dowaty.
w"drowa= wsz"dzie ze >w. Krzy/em, >wiecki. †kleszczny $ wg Ss 1953.
tj. ukrzy/owanym Jezusem Chrystu- gr. klerikos ˘ p[{no=ac. clericus ˘ staropol. XV w. et spaciosa a klescz-
sem, by wierni ca=owali go, jak on anglosas. clerke, clerk, starofranc. na; cytat zbyt kr[tki, brak podmiotu,
sam – mi=o>nie. clerc; anglosas. i starofranc. ˘ tj. czego [w termin dotyczy.
To nie jest zboczenie, to jest ˚nie- >redniow. ang. clerke, clerk ˘ ˚kluczymyj ]odpowiedni, stosowny\.
dorozw[j – zjawisko o pod=o/u gene- ang. clerk ]o kilku znaczeniach, ko- †kleszmyt prof.
tyczno-biologicznym, przez to musi >cielnych i >wieckich, z archaicznych& rzemie>lnik trudni'cy si" wyrabianiem
kwitn':. Na nic zdadz' si" wszelkie †cz=onek kleru, †ka/dy kto umie drobnych przedmiot[w metalowych;
argumenty, cho:by oparte by=y na /e- czyta: i pisa:; cz=ek pi>mienny, literat, >lusarz.
laznej logice, /e wytyczane przez kler uczony, ang. †clergyman; †anyone ¯ kle ¯ franc. la cle, >redniow. ang.
kierunki s' czyst' blag'. Umys=y kleru able to read and write; literate person; clewe ˘ ang. clu ]klucz\, % szmyth ¯
nie s' w stanie poj':, z jednej strony, scholar\. niem. schmid, ang. smith.
z drugiej za> – wierni to rodzaj ludzi W moim zrozumieniu, opartym na staropol. 1482 item cleszmyth pro
kt[rzy oczekuj' takich informacji; obie etymologii w >redniow. Polsce i telis dictis cluczky; kleszmyth pro
grupy potrzebuj' siebie wzajemnie. Rosji kt[re zaczerpn"=y znaczenia z cluczky,
Id'c przez /ycie, jak jad'c pojazdem >redniow. ang., gdy tam one zamar=y& 1496 artifices... clesmythowye,
po szosie, nale/y przejecha: obok clergy ˘ lorde, s=owotw. koncepcji franc. serrurier,
zjawiska, jak z okna pojazdu ogl'da: 024, GD, OE, †lorde ^ wojewoda niem. schlosser, schloÆer,
zepsute auto na poboczu trasy – ludzie ^ pan, tj. osoba pi>mienna, i gdy ang. locksmith,
ci zatrzymali si" w swym rozwoju. B[g-Ojciec ^ ang. God ^ kr[l ˘ King- ros. slesar;-slesar.
Íwiat w kt[rym /yjemy; jak w ka/- dom ^ pol. Kr[lestwo Niebieskie, to ¢klet bud.
dej kuchni jest pojemnik na odpady, tak Jezus Chrystus ^ Lord ^ wojewoda, komora, ros. cho=odnaja izba,
ko>cio=y w spo=ecze<stwie – spe=niaj' ros. †prihëtnik-pricziotnik, k=adowaja }s=owotw. pokr. sk=ad|.
t" sam' funkcj"; tu znajduje odskocz- †gramotnyj-gramotnyj ]pi>mien- Latopis 1116 kl≠t;-klet.
ni" specyficzny rodzaj ludzi. ny\, uhënyj-uczionyj ]uczony\. ¢kleta bud.
Ko>cio=y istniej' od tysi"cy lat, jak †kles dźwięk. s=aw. kleta ]komora\.
stara ludzko>: jest – cywilizacji babi- odg=os pryskania wody, spadaj'cej na †kletka klatka ¯ kleta ]komora\.
lo<skiej i egipskiej, i tak istnie: b"d', co> gor'cego, np. /ar p=yty. kleterki odzież.
przez nast"pne tysi'ce lat, tworzone staropol. XV w. kles et callor obuwie do wspinaczki wysokog[r-
przez warstw" kleru. gorøcz. skiej
Wszelka wiedza solą w oku pobo/- kleszcz zool. ¢kleweta: jęz.
nego kleru, bo im wi"cej wiemy – tym 1. paso/yt kr"gowc[w, gatunek oszczerstwa rzuca:, potwarze.
mniej si= boskich; do czas[w >rednio- paj'ka, Ixodes ricinus L., wo=. 1289 áklevetal-okleweta= ¯
wiecznych kr[l[w /ycie by wr[cili – do staropol. 1437 clescz balasma, o % kleweta:.
diab=[w, anio=[w, i leczenia chor[b 1472 kleescz cingultus; klezmer muz. muzyk graj'cy
modlitwami i namaszczeniami; klyescz cingulus, klescz balsama w lokalach rozrywkowych.
na my>li kr[le i kr[lowe, Marii – matce 2. gatunek ryby, Abramis brama L. hebr. k]e\lej % zemer
Jezusa Chrystusa, nadali tytu= królowej 1389 clescze, ca 1455 klescz symla, ]instrumenty muzyczne\.
Polski, by ni' by=a, jak nie fizycznie, staropol. pisces kleszcze, 1493
to cho: symbolicznie.
†kl"cie jęz.
pisces klescze, XV w. klescz przeklinanie, z=orzeczenie.
gr. kleros ]kleryk, dosł. los, wybrany squila, ca 1500 amea klescz
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
staropol. 1437 cl'cze, klient(ela społ. interesan•t(ci. ang. wedge, ros. klin-klin.
XV w. kl'cz' ]kl"ciem\, =ac cliens, ang. client, niem. klient, klincz sport.
1471 klancze exprobracio. ros. klient, pokupatel;. w koksie& prawid=owy chwyt w czasie
=ac. maledictio, convicium ˘ klif geolog. skaliste, strome wybrze/e kt[rego obaj bokserzy uniemo/li-wiaj'
franc. malediction, morskie podmywane przez fale. sobie zadawanie sios[w.
>redniow. ang. i ang. curse, anglosas. clipian ]przylega:, trzy- klinga broń.
ros. proklqte-†proklatie. ma: si", sensu& >liska, g=adka ska=a\ cz">: sieczna szabli; brzeszczot.
kl"cz-e:(ki(nik(ny, kl"k(a: ˘ anglosas. i >redniow. ang. clif ˘ klinicysta
zgi'wszy nogi w kolanach i opie- ang. cliff. lekarz pracuj'cy w klinice.
raj'c kolana na ziemi, trwa: w tej †klika hak, w kuszy cz">: mechani- kliniec
pozycji. zmu s=u/'cego do napinania ci"ciwy. 1. bud. kamie< lub ceg=a kszta=tu
†kl"k czy k="k ozd. jaki> rze{biony staropol. 1471 et octo clicky, klinowego, zasadniczy element
ornament, wg Ss 1953 }ozdobne wy- 1482 balistam cum cliky in valore =uku i sklepienia,
ko<czenie np. r"koje>ci szabli, J.D.|. 50 grossorum, samostrala s 2. kruszywo kamienne, drobno
s=owotw. baz' s=aw. kluk, U ˘ Å, ´, clikamy, 1495 una cum hewar et kruszone, u/ywane na drogach do
˘ zakluczenie i pol. klucz. alia s klykamy, 1497 klyky. wype=nienia bruk[w.
staropol. 1471 ¢myedzi' klanky >redniow. ang. windel, windas, klini-ka(czny med., szkoln.
lub myedzy oklanky. ang. windlass, ros. vorot-worot. oddzia= szpitalny lub szpital; obok
kl"-ka:(cze:(czki(cznik klika społ. leczenia prowadzona jest dzia=lno>:
zgi"tymi kolanami dotyka: ziemi; grupka os[b wzajemnie podpieraj'ca naukowa i dydaktyczna.
trwa: w tej pozycji. si", d'/'ca do wybranego celu; nega- †klinka drewniany ko=ek.
¯ kluk ]za=ama: co pod k'tem ostrym, tywny wyd{wi"k s=owa. staropol. 1471 klynka albo kolek
V ˘ kluczka\ % knee ]kolano\. ¯ robi: ha=as. paxillus.
pokr. >l"cze: nad; u(przy•kl"kn':. franc. cliquer, ang. clique, =ac. paxillus; palus ˘
staropol. pred oltharzem... gestey ros. klika. ˚klub. starofranc. i >redniow. ang. pal ˘
on cløczal byl; y kl'cz'czy klimakter-ium(ryczny fizjolog. pale, franc. le pieu, poteau,
przeczyv slonczu ˘ cløczecz, przekwitnie u kobiet, stopniowe staroros. kol=-ko=.
kl'czecz – kl"cze:. zanikanie miesi'czki. †klinek przykrywka lub zatyczka.
=ac. genibus flexis inniti, klimat(yczny(ologia(tyzacja( klinga broń. ostrze ]miecza, szabli\,
anglosas. cneowlian ¯ cneow; (tyzowa:(oterapia geogr. cz">: sieczna.
>redniow. ang. knelen ˘ ang. kneel, przewa/aj'ce lub przeci"tne warunki niem. klinge.
ros. stoqt; na kolenqx. atmosferyczne w danej strefie, obsza- klinika oddzia= szpitalny lub szpital
staropol. kl"ka:, po(u•kl"kn':, rze, rejonie >wiata, okre>lone g=[wnie w kt[rym obok leczenia prowadzona
pokl'c. przez temperatur", wod" i wiatr. jest dzia=alno>: naukowa i dydak-
staropol. pokl"kn': – ukl"kn':. gr. klima ]region, strefa\ tyczna.
staropol. kl'kam, szklanyam moye =ac. clima, starofranc. i >redniow. gr. kline ]=o/e\ ˘ klinikos ]zaopa-
kolana albo szyercze kv oczczv; ang. climat, niem. klima, trzony w =[/ka\ ˘ =ac. clinicus
na szwe kolana klakay'; przed s=aw. klimat. ]osoba przywi'zana do =[/ka, lekarz
Yeszuszem klyakaly ryczyerze klin(owa:(owaty(owy rozp[r; nawiedzaj'cy chorych w =o/u\ ˘
nyewyerny; gdy na kolana kl'kaly; 1. kawa=ek drewna lub metalu w ang. clinic.
kly'kaly czestnye na swa kolana kszta=cie graniastos=upa tr[jk't- †klinka drewniany ko=ek.
przed nym; kl'ka na swa kolana; nego, s=u/'cy do rozszczepiania klinkier(nia techn.
klakay'cz a vmyvay'cz nogy tego; twardych materia=[w, sztuczny kamie<, bardzo trwa=y i
drudzy pocz'ly przed nym kl'kacz; 2. wojsk. jeden z szyk[w bojowych. twardy.
klakay'cz przed nym ˘ kl'kacz, ros. klin. klinometr techn., instr.
kly'kacz, klakacz – kl"ka:. staropol. 1398 cliny, 1403 klini, przyrz'd do mierzenia k'ta nachyle-
niem. knie ]kolano\ ˘ pol. kl"knie, 1437 clyn cuneus, 1450 klin; nia p=aszczyzn wzgl"dem poziomu.
>redniow. ang. kne ]kolano\ ˘ pol. klynem, klyny, clin, ca 1500 klyn
kl"kn" E ˘ ´ ˚",
†klinot, klenot ˚klejnot.
cuneus ˘ clin, klin, klyn – klinowe pismo pismo staro/ytnych
ang. knee ˘ pol. kl"knij, 1. proste narz"dzie, p=asko zaostrzo-
kl"k ¯ s=aw. kluk U ˘ ´ ˘ klucz, mieszka<c[w Mezopotamii ]Mi"dzy-
ny kawa= drewna lub metalu do
kluczka, kulka ]zgi"cie w postaci rzecza, mi"dzy Tygrysem i Eufratem\&
roz=upywania drzewa,
litery V, opisane jako rozwidlenie Akkad[w, Assyryjczyk[w, Babilo<-
2. r[/ne przedmioty kszta=tem
ga='zki, przyrz'd do wyci'gania s=omy czyk[w i Pers[w, teksty wyciskane
przypominaj'ce klin&
ze sterty\. klinkami na glinianych tabliczkach.
2.a. przykrywka albo zatyczka,
niem. knie ]kolano\, anglosas. cneow Engelbert Kampfer 1686 r., odwiedzi=
2.b. kukie=ka ˘ klyn cuneus, kucla
]kolano\ ˘ cneowlian ]kl"kn':\, Persepolis – dawn' stolic" persk',
2.c. czapka ˘ ¢clyn birrita,
>redniow. ang. knelen, ang. kneel, okre>li= znaki jako klinowe, zwane
2.d. po=a ˘ klyn plascza,
ros. preklon-qt;/it; koleni, odt'd pismem klinowym.
3. kawa= pola o kszta=cie klina.
stoqt; na kolenqx. =ac. cuneus ]klin\ % `form ]forma\,
staropol. clinek, clynek – klinek
ang. cuneiform ]od 1808 r.\
kl"pa zool. samica =osia. 1. przykrywka albo zatyczka,
ros. klinoobraznyj.
niem. schlampe ]kl"pa\. 2. kawa=ek pola zw"/aj'cy si"
kl"ska zdarz. klipa
klinowato.
gra ch=opi"ca polegaj'ca na podbi-
przegrana, pora/ka na ca=ej linii lub =ac. cuneus, franc. le coin, chau-
janiu kijkiem klinowo zaostrzonego
froncie, zguba. teau, anglosas. wecg ˘
drewienka }ja gra=em i zna=em j'
kl"sn': ruch. zapada: si", opada:, >redniow. ang. wegge ˘
pod nazw' pikor, J.D.|.
ugina: si". s=owotw. pokr. wkl"s=y.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
klips pol. cz, np. starofranc. i >redniow. klub(owy(owiec społ. grupa ludzi
1. ozd. broszka lub kolczyk przypi- ang. Matheu ˘ Maczey. o wsp[lnym celu. ˚klika.
nane za pomoc' specjalnego w Ss 1953 pod has=em k=o:, najwyra- staronord. klubba, klumba ]masa
uchwytu, {niej, autorzy nie>wiadomi pochodze- czego> o znaczeniu k"pa drzew\,
2. uchwyt metalowy przy wiecznym nia s=owa, i gdy + pisano przez L. >redniow. ang. clubbe
pi[rze lub o=[wku – zabezpiecze- klomb franc.-ang. club, niem. klub.
nie przed wysuni"ciem si" ich z bry=a, masa, grupa krzak[w, drzew. kluba narz.
kieszeni. staronord. klumba, narz"dzie tortur.
klirik rel. ˚kleryk. holend. clomp, ang. clump. klubka techn.
kliring(owy }ang. clearing| ekon. 1. klon(owy bot. gatunek drzewa, k[=ko /elazne z gwintem do wkr"cania.
rozliczenie si" bezgot[wkowe. Acer platanoides L. kluby
klister sport. staropol. 1423 clon, 1477 klon ok. 1816, o Zygmuncie III ]1566–
uniwersalny smar do nart. arbor acer, 1477 clon platanus, †1632\& „...kr[l odpowiedzia=, /e nie
klisz-a(arnia(owa: p=yta s=u/'ca ca 1500 klon acer; idzie poddanych swoich woiowa:,
do reprodukcji w procesie fotogra- mo/e te/ i jesion, Fraxinus L.& lecz wsp[lnie naradziwszy si" z niemi,
ficznym lub poligraficznym. XV w. clonovye orni, prawa oyczyste do klub potrzebnych
franc. cliche. ca 1500 klon ornix ˘ clon, klon. powr[ci:.”
klitka bud. staropol. XV w. clonovego fraxineo, kluch zgrub. ¯ klusek.
1. ma=e, n"dzne, ciasne 1494 clonowa ˘ clonovy, clonowy ¢klucz mors. ster statku.
pomieszczenia, ma=y pokoik, – dotycz'cy klonu staroros. kl[h;-klucz,
2. licho sklecony budynek. ]mo/e te/ i jesionu\. ros. rul;-rul, koromilo-
zdrobn. s=aw. ˚kleta. franc. erable, anglosas. mapel koromi=o, ang. ruder, helm.
klitu>-bajdu> jęz. ]treow\, >redniow. ang. mapil ˘ klucz(ka(nik(nica(owy(y:
opowiadanie pozbawione sensu, ang. maple, staroros. klën=-klion. dosł. ='cz•e(ka ˘ wy•kluczy:(='czy:,
bzdury, g=upstwa, plecenie. 2. klon(owa: grupa identycznych w•kluczy:(='czy:; ¯ k, ka ]do\ ˘
sensu licha-bajda ¯ klitka ¯ kleta. ro>lin lub zwierz't pochodz'cych k•lucz  ='cz•ka, U ˘ Å, ´; L+;
kliwer żegl. bezpo>rednio od jednego osobnika. s=owotw. pokr. =uk, klucz(=ucz•nik,
/agiel sko>ny najbardziej wysuni"ty gr. klon ]ga='zka\, ang. clone. koncepcji 002.A.
do przodu, podnoszony na sztagu. klops spoż. potrawa z mielonego klucz –
†kliy 1. klej, tak/e 2. smo=a ]$\. mi"sa, piecze< rzymska. 1. przedmiot, narz"dzie s=u/'ce do
kloaka niem. klops. zamykania i otwierania zamk[w,
1. ust"p, d[=, zbiornik przeznaczony klosz(owy 2. system znak[w, skr[t[w, do prze-
do gromadzenia odchod[w, 1. szklana os=ona lampy, kazywania depeszy; pismo tajne,
2. anat. odbytnica, stek. 2. ozdobne naczynie na ciasta, szyfr,
=ac. cluere ]oczyszcza:\ ˘ owoce, 3. obja>niaj'cy komentarz, tekst
=ac.-ang. cloaca. 3. odzie/. rodzaj kroju sukni, zawieraj'cy rozwi'zania zada<
staropol. transyt – kloaka. sp[dnicy, rozszerzaj'cych si" ku matematycznych; bryk,
†kloba, kluba do=owi w kszta=cie dzwonu. 4. za=o/enie, na kt[rym oparty jest
1. porz'dek, ryzy, miara, franc. cloche ]dzwon\. spos[b prowadzenia lub rozstrzy-
2. anat. staw, przegub, mo/e i tak, i pewnie tak jest, lecz i gania jakich> spraw,
ang. order; measure; joint, ang. gla•ss ˘ sz•k=o i klo•sz, GK, 5. szyk, w jakim lec' niekt[re ptaki
ros. porqdok-poriadok, mera- tak/e k=o•s tu, do tej grupy, nale/y. w"drowne, zw=aszcza /urawie,
miera, ]med.\ sustav-sustaw. wi"cej ˚glass. przypominaj'cy kszta=tem liter" V,
kloc(ek(kowy(owa:(owy k=oda, klown poz. społ., prof. pierwotnie 6. archit. 6.a. zwornik,
pie< zr'banego drzewa ociosany z wie>niak, ch=op, gbur; komik 6.b. /erd{ hakowato zako<czona,
ga="zi i zwykle z kory. ˚smathtlaki cyrkowy, zabawiaj'cy publiczno>: wyst"puj'ca jako jeden z element[w
]d=ugie pnie obrobione z ga="zi\. dowcipami i sztuczkami akroba- konstrukcyjnych dachu dom[w
niem. klotz, ros. brevno. tycznymi. wiejskich,
staropol. 1419 truncus albo klo- holend. kleun, kloen, >redniow. 7. bot. i zool. wykaz zawieraj'cy
cze, 1448 cloocz, pyen stips, ang. cloun, cloyn ˘ ang. clown, systematyk" ro>lin i zwierz't,
1495 klocz ˘ klocz, cloocz. ros. kloun, wut. s=u/'cy do ich oznaczania,
=ac. truncus, stipes ramis absci- †kloza zamkni"cie, odosobnienie, 8. muz. znak w nutach na po'cztku
sis, franc. le tronc, billot, wi"zienie. ka/dej pi"ciolinii, ustalaj'cy spo-
ang. tree trunk, log, block, =ac. claudere ]zamyka:\ ˘ clausu- s[b odczytywania na niej nut,
ros. koloda-ko=oda, hurban, ra, starofranc., >redniow. ang. i ang. 9. sport. chwyt w zapa>nictwie,
stvol-stwo=. closure; enclosure, prison, 10. techn.
klo: s=oma z wym=[conego zbo/a. ros. t[rma-tjurma }†turma| ¯ tur. 10.a. narz"dzie do przykr"cania lub
staropol. 1398 capeciis cloczy fu- ]wie/a. lochy\. odkr"cania >rub i nakr"tek,
ratis de allodio, 1450 vlg. klocz', klozet ubikacja, ust"p z urz'dze- 10.b. narz"dzie do wprawiania w
ca 1500 glossus gardlyn' vel niem wodoci'gowo-kanalizacyjnym. ruch jakiego> mechanizmu,
klocz ˘ clocz, klocz – starofranc. i >redniow. ang. clos ˘ 10.c. przycisk stanowi'cy cz">: apa-
snopek s=omy na poszywanie dachu. ang. close ]zamkni"cie\ ˘ staro- ratury telegraficznej lub radio-
¯ >redniow. ang. cloth ]dzi>& sukno, franc. i >redniow. ang. closet wej s=u/'cej do nadawania
tkanina\ lub clothe ]dzi>& 1. ubiera:, ]ma=e zamkni"cie, ogrodzenie\. depesz, sygna=[w,
odziewa:, 2. zaopatrzy: w odzie/, 3. †klub czy k=ub anat. staw, 11. dawn. zesp[= maj'tk[w ziemskich,
pokrywa: odzie/'\, ang. th ˘ staro- przegub, po='czenie ko>ci. ˚kloba. folwark[w, wsi.
staropol. clucz, trzech clvczow ]klu-
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
czy\, cluczem, klucz noszy, klucza podstawowy, g=[wny, najwa/niejszy. gu statku, przez kt[ry przesuwa si"
nye dala, klucze komu podala, dwa kluczy: ruch. cuma lub =a<cuch kotwicy.
klucza, yeden klucz, drugy klucz, pod'/a: do celu okr"/n' drog', niem. kluse.
1496 nye ukrathl kluczow; klvcze zmieniaj'c ci'gle kierunek, cz"sto w †kluzawy ruch.
od krolesthwa nyebyeskyego, ca celu zatarcia swoich >lad[w. pe=zaj'cy, czo=gaj'cy si"
1500 clauis klucz aperit ˘ clucz, klu: ]si"\ ]o gadach i p=azach\; Bohenizm.
klucz, klvcz – wydobywa: z jajka, l"gn': si". staropol. cluszawy.
1. klucz, ¢kluk zgi"cie kszta=tu litery V lub Z, ang. crawling, creeping.
2. narz"dzie w kszta=cie haka ostra zmiana kierunku ˘ klucz, †klwacz narz. m=ot.
]o rozmaitym zastosowaniu\. kluczy: ]zygzakowa:\, kulka staropol. 1466 klwacz.
=ac. clavis. ]do wyci'gania s=omy ze sterty\, =ac. malleus, franc. le marteau,
staropol. cluczka – hak. s=owotw. pokr. kl"cze:. niem. hammer, anglosas. hamor,
staropol. klucznyk – od{wierny. ¢kluka chytro>:, n"dzi:, uwodzi:. >redniow. ang. hamer,
1. staropol. haczyk o kszta=cie klucza staroros. kl[ka-kluka, ang. hammer, ros. molot-mo=ot.
˘ kluczka do s=omy; podst"p, sid=a, ros. xitrost;, primanka, †klwa: ruch. dzioba:, dzi[ba:,
spos[b; przedmiot do otwierania obman, ˘ perekl[tati- dziobem wykuwa:.
zamk[w i k=[dek, piereklutati ]przechytrzy:\, staropol. 1466 b'dze klwal ˘
2. klucz ptak[w w locie, kluczy: – ang. allurement, attraction; decoy, klwacz. staropol. wyklun'cz.
biec(i>: zygzakiem, zygzakowa:, bait. ¢k=ad
3. w(wy-kluczy: – w(wy-='czy:. kluka r[/ne pomys=y u/ywane cz"sto 1. danina, podatek, praca ˘
holend. klüwen }klu|, parami przez kalekich i niepe=no- ok=ad ]ob=o/enie podatkiem\,
anglosas. cleowen ˘ sprawnych ludzi jako pomoc w 2. ni/ ]przeciwie<stwo wy/u ¯ wy/,
>redniow. ang. clewe ˘ ang. clew poruszaniu si". i w zwi'zku s=owotw. z nosem
]1. szpulka, k="bek nici, 2. co>, co ros. kl[ka, ang. crutch. ¯ nos\,
wyprowadza z labiryntu, zak=opotania, klus-ki(ek(ka spoż. 3. k ]do\ % =ad ]w[d\ ˘ dow[d,
dylematu, itp., lub pomaga znale{: skrawki ci"tego i gotowanego ciasta, ko=odnik. w zwi'zku s=owotw.
rozwi'zanie dla problemu, 3. w mor- zwykle w l. mnogiej – kluski; klusz- z k=am ^ =o/ ^ le/ ˘ z=amanie,
skim, jeden z dwu dolnych rog[w czanka – woda po kluskach. z=o/enie poprzez fa=dowanie;
kwadratowego /agla... itd.\ ˘ ang. clue ¯ klus, klut ST; wy(przy•k=ad,
]w przen. klucz\, key ]klucz w znacz. anglosas. clyster, cluster ]pewna k=ad ^ =o/e ˘ s=aw. k=adiszcze
fizycznym, materialnym\, franc. la cle, liczba tego samego rodzaju, zebranych ]cmentarz\, =o/ ]k=am(stwo\,
staroros. kl[h=-†klucz. razem, razem rosn'cych, wi'zka\ ˘ pok=ad, k=adka,
~kluczy: czas dok. ¯ klucz ]='czka\. >redniow. ang. i ang. cluster; w•k=ada: – w•=o/y: ]co na siebie\,
posuwa: si" naprz[d, zmierza: do pokr. p=n.-niem. kluster, za¶k=ad ^ za¶=o/enie,
celu kr"t' drog'. niem. kloss, klössen. przy¶k=ad ^ przy¶=o/enie,
wg mSjp 1969, kluczy: «i>: lub ¢klusia zool. wy¶k=ad ^ wy¶=o/enie
jecha:, posuwa: si" do celu okr"/n' =oszak, {rebak ]wyklu= si"\. s¶k=ad – s¶wod ˘ k=ad¶ka – wod¶a,
drog', zmieniaj'c ci'gle kierunek, staroros. kl[sq-klusia, pod•k=ad(=o/e, po•k=ada:(lega:;
najcz">ciej w celu zatarcia swoich ros. lowad;, 'erebënok. prze•k=ada:(nosi: bez zwi'zku ze
>lad[w, zmylenia pogoni; zbacza: z †klusi" zool. sob', lecz oba z prze`, k=ad ]nisko\,
drogi, kr'/y:». zwierz" poci'gowe i juczne, ko<, nos ]wysoko, wy/\ – przeciwstawne
ros. zakl[hat;-zakliuczat ^ osio= ]zw=aszcza m=ode\. sobie,
ang. to inclose, to shut in; staropol. 1434 cluscha; kaszdego ˚k=am, kwas.
to conclude; to deduce, to infer, clyvsz'ncza alybo skocz'ncza; ¢k=ad skarb, s=aw. klad.
ros. zakl[hat; v sebe-zakliuczat w klvsz' ]bydly'\; alybo klvszyath, ¢k=ad’ =adunek. ros. klad;.
sebie ^ ang. to contain, to comprise. ca 1455 kluszya jumentum; a gdy ¢k=ada, ko=oda
¢za•kluczy: – ros. w='czy: kto klusy' zathnye; na clvs'; kupa, stos drewna, belka.
w•kluczy: – w='czy:, do >rodka klyvszy'; na sve kluszye ˘ clu- }ko=odnik ^ zak=adnik, by=by zakuty
wy•kluczy: – wy='czy:, na zewn'trz scha, clyvsz'ncze, clvsa, klvsza, w belki#$ nie belka, lecz pal|
¢kluczimyj odpowiedni, stosowny, klusza, klusya. Latopis 1116 k=ada-k=ada, kolo-
nale/yty, nadaj'cy si", zdatny. =ac. iumentum ]imprimis iuven- da-ko=oda.
staroros. kl[himyj-kluczimyj, cus, equus, asinus\, †k=ada: ruch. nak=ada:, ¯ k=ad.
ros. godnyj-godnyj ˘ starofranc. le poulain, staropol. 1407 anim go cladal na
nekl[himyj-niekluczimyj. anglosas., >redniow. ang. i ang. colt, wosz szilø ]na w[z si='\ ˘ cladacz.
ang. suitable, fit, serviceable. ros. 'erebënok-/erebionok. ang. to lay on, to put on,
¢kluczitesja z(przy•darzy=o si". †kluza ros. nakladyvat;-nak=adywat.
˘ ros. prikluczitsja, s=uczitsja. zamkni"te pomieszczenie, wi"zienie. za(na(po(u(prze(przy(do(od(pod(
Latopis 1116 kl[hitesq- staropol. 1450 cluza. ¯ franc.(ang. (nad(wy(roz(s(w•k=ada:.
kluczitesja. =ac. locus clausus, custodia, car- ~k=ada: czas niedok., =o/y:, ¯ k=ad,
klucznica dawn. cer, starofranc. clos ˘ enclos, k=am ^ =o/ ˘ przyk=ad ^ przy=o/enie;
ochmistrzyni we dworze, zarz'dza- >redniow. ang. clos ˘ ang. close czasownik niedokonany i przedrostki
j'ca gospodarstwem domowym; ]zamkni"ty, zamyka: si"\ ˘ enclosure wskazuj'ce na czas dokonany nie czy-
szafarka ]ogrodzenie, ogrodzone miejsce\; ni' go dokonanym; s=owo posi=kowe,
klucznik poz. społ., dawn. ang. separatory. wskazuj'ce na czas przesz=y, musi by:
1. maj'cy klucze do czego>, kluza(k mors. u/yte by czyni: go dokonanym, np.
2. ni/szy urz"dnik ziemski. otw[r w burcie, pok=adzie lub relin- przesta= zak=ada:; u/ywany do czasu
kluczowy
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
tera{niejszego w przesz=o>ci. prziczini spectacula mundi, ca wiernych i komunist[w, zas=yszane
ros. klast;-k=ast ˘ zakladyvat;, 1450 klaam deliramenta; klam albo przeze mnie, spotkane w publika-
ang. to put, to set, to lay, to place. obluda ablo omyl deviacio ˘ klam, cjach, b'd{ do>wiadczone; zabrano
za•k=ada: – 1. ustanawia:, klaam, clam – mnie ojcu, cho: nie m[g= pracowa:
2. przyjmowa: 1. k=amstwo, fa=sz, ob=uda, w polu bo nog" z=ama=, drugi raz w
chwilowo ˘ za=[/my 2. szyderstwo, drwiny, tym samym miejscu.
na•k=ada: – na=o/y: 3. /art, zabawa, • Instytut Pami"ci Narodowej ]IPN\ za-
po•k=ada: – po=o/y: 4. b='d, pomy=ka. brania narodowi dost"pu do danych w
u•k=ada: – u=o/y: =ac. 1. mendacium, fraus, swej pieczy, by agentom i oprawcom z
prze•k=ada: – prze=o/y: z A do B 2. fraus, ludibrium, illusio, UB krzywda si" nie sta=a, chroni dobra
przy•k=ada: – przy=o/y:, przyk=ad 3. iocus, ludus, 4. error, osobiste wiernym synom Polski.
o•k=ada: – ob=o/y: ang. 1. lie, 2. mockery, Pami": pozostaje w rodzinach ofiar i
do•k=ada: – do=o/y: 3. joke, 4. error, mistake. terroru, tj. poza Instytutem.
od•k=ada: – od=o/y:, na bok Przyk=ady k=amu& W rzeczy samej, jest to Instytut
pod•k=ada: – pod=o/y:, z do=u • „Polska przedmurzem chrze>cija<- Ochrony Agent[w UB. Dzia=alno>:
nad•k=ada: – nad=o/y:, z g[ry stwa” ]ja s'dzi=em /e katolicyzmu, a Instytutu wzmocniona Ustaw' o
w•k=ada: – w=o/y: do >rodka, dzi> s'dz", /e enklawa katolicyzmu\. ochronie danych osobowych, z 29
wy•k=ada: – wy=o/y:, na zewn'trz Rosja – prawos=awna, Niemcy – prote- sierpnia 1997, og=oszon' w Dzienniku
s•k=ada: – z=o/y:, do kupy stanckie, i niekatolickie Czechy. Urz"dowym 1997, nr 133, poz. 883.
roz•k=ada: – roz=o/y: • modlitwa – dialogiem z Bogiem, Nic z=ego nie mo/e sta: si" ludziom
k=adka deska, belka, pie< prze- wg pobo/nego W=adys=awa Czapli<- kt[rzy popychali kraj do g=odu i n"dzy,
rzucony przez wod"& strumyk, r[w. skiego, 1985 ]ja s'dzi=em, /e jest to tak, /e w ko<cowej fazie podstawowe
¯ k=ad ]r[wno\ ¯ k=a % =ad ]k=a>: % monolog\. produkty wydawane by=y na kartki
woda\. k=a>: ¯ k-=o/y:, k=ad ^ • «sowiecki» w miejsce «radziecki». /ywno>ciowe.
le/]e:\, na(za•k=ad ^ na(za•le/no>:, • Rosjanie wkroczyli armi' do Polski, Chaos sk=adni zdania w nazwie Ustawy
por. le/. 17 wrze>nia 1939, zadaj'c niejako cios – Ustawa }o czym$| z dnia... o ochronie
s=owotw. pokr. przy(do•k=adnie od ty=u. Nic podobnego# K=am. Rosja- danych osobowych.
]adekwatnie ¯ adequate\. nie weszli na ukrai<ski Wo=y< admini- Ojcu, urodzonemu 1912, w dowodzie
k=a-k(czasty strowany przez Polak[w, wy=apali ich osobistym, w rubryce Miejsce urodze-
nieforemny p"k, garstka, strz"p w lutym 1940, wywie{li w g='b Rosji, i nia, wpisano& Iwa<czyce Nowe ]ZSRR\
jakiego> materia=u puszystego, wystrzelali w maju 1940. Tych, kt[rym – k=am. A wystarczy=o wpisa:&
we=nianego; w liczbie mnogiej& uda=o si" unikn': wywozu, Ukrai<cy Iwa<czyce Nowe ]obecnie ZSRR\,
wyszeski lnu albo konopi. mordowali, polowali jak na zaj'ce, by by: w zgodzie z prawd'. W 1912
¢k=ako=y dzwony. ¯ ko=oko=. bo taka to by=a Polska. W niej Polacy Iwa<czyce, w okolicach +ucka, jak i
staroros. klakoly-k=ako=y, kilkuprocentow' domieszk'. cz">: Polski, by=y pod rz'dami cara.
ros. kolokola-ko=oko=a. • wolno>: vs. re/ym& w Konstytucji 3 W latach 1920–1939, po=o/one na zie-
k=ak paku=a, sier>:, nieforemny p"k, Maja 1791 przej>cie z wiary katolickiej miach ukrai<skich, by=y wcielone do
garstka, strz"p puszystego materia=u. na inn' jest zabronione pod karami Polski. Wojna 1939–1945, po wojnie,
k=am(a:(liwy(ca(stwo(czuch, apostazji, ale “wszelkich obrz'dk[w od 1944 na Ukrainie, w sk=adzie ZSSR,
zak=amany celowe wypowiadanie i religii wolno>: w krajach polskich, jednej z wielu republik rosyjskiego
fa=szu, zw=aszcza w intencji wpro- pod=ug ustaw krajowych warujemy” imperium.
wadzenia kogo> w b='d, >wiadomie ]s=owo w s=owo, lecz pisownia ich Zadawanie k=amu jest kwesti' krwi,
zwodzi:, oszukiwa:. zapewne r[/na, ˚konstytucja\. nie istotne wi"c czy s' to pobo/ni,
poj"cie s=owotw. zwi'zane z tez' • Konstytucja 1997 od Boga dana, do- czy komuni>ci, bo wsp[ln' platform'
]za=o/eniem\ kt[rego prawdziwo>ci maga=a si" k=amliwa cz">: przedstawi- obu jest niedow=ad umys=owy; w tym
trzeba dowie>: ˘ dow[d ]k=ad\, przy cieli narodu polskiego; znamienne – w wypadku umys= nie kontroluje co j"zyk
]troch"\ % k=ad ˘ przyk=ad ]cz">cio- 210 lat po ameryka<skiej, 1787, cho: wypowiada, cz=owiek nie jest >wiadom
wy dow[d\. chlubi' si" by: tu/ za ni' ]Konstytucja co m[wi, a masy narodu nie widz' i nie
gr. hypokrisis – hypothesis ˘ 3 Maja 1791 druga w >wiecie po niej\. s=ysz' lapsus[w; wada S=awian, jedna
pol. zak=amanie – za=o/enie, Druga czy trzecia, nie istotne, ale nie z kilku ]S=awianie ^ Wierni\.
le/ ^ =o/ ^ k=am  k=ad umywa=a si" i nie umywa – nie ma Boga staropol. k=am(a:(anie(ca(stwo.
za=o/]enie\ ^ zak=am]anie\  zak=ad, w Konstytucji USA, do dzi> u/ywana o(s•k=ama:, ˚k=ad, dow[d.
w•=o/y: – w•k=ada: ]co na siebie\; bo pisana j"zykiem prostym, a wi"c staropol. klamacz – k=ama:&
za¶=o/enie ^ za¶k=amanie powszechnie zrozumia=ym, gdy polska 1. zwodzi:, oszukiwa:, nieprawd"
za¶=o/enie ]hipo¶teza\  j"zykiem pretensjonalym, nigdy nie m[wi:, 2. szydzi:, 3. /artowa:.
za¶k=amanie ]hipo¶kryzja\. by=a wprowadzona w /ycie – wiedza staropol. o(po(s(za•k=ama:,
ros. za=o/nik – pol. zak=adnik, dzi> podr"cznikowa. ok=amawa:.
z=amanie, z=o/enie poprzez fa=do- • demokracja vs. dyktatura& Kraje De- staropol. 1471 clamach, ca 1420
wanie. w zwi'zku s=owotw. ze s=aw. mokracji Ludowej ]KDL\ pod rz'dami clamacz ˘ k=amak czy k=amacz –
lo';-=o/ ]=garstwo\ i polo'nie dyktatury proletariatu. 1. szyderca,
]po=o/enie\ kt[re maj' analogi" w ang. • obowi'zek vs. swoboda& studenci 2. /artowni>, b=azen, kuglarz.
lie& 1. le/e:, 2. k=ama:. przyj"ci na pierwszy rok studi[w staropol. 1471 klamanye –
le/e: – na poprzek prosto ˘ prosto- zobowi'zani s' do odpracowania oszukiwanie, oszustwo.
linijny ]prawdom[wny, bezpo>redni\ jednego miesi'ca letnich wakacji w staropol. 1471 klamcze – k=amca&
s=aw.-ros. lo';, lgat;. Ochotniczych Hufcach Pracy ]OHP\, 1. zwodziciel, oszust,
staropol. clam, klam, 1466 klamom, na ochotnika wi"c tam pojecha=em 2. /artowni>.
1471 klam; w klamye, 1417 klamy, – to przeb=yski zak=amania polskich staropol. 1448 clamyky stroy ioca-

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
tur ˘ clamyk – k=amik, /art, /arcik. poklonit;sq-pok=onitsja. anglosas. cleowen ˘ >redniow. ang.
staropol. klamlywoscz – k=amliwo>:, k=a<ce anat. z"by wilka. ¯ k=y. clewe ˘ ang. clew,
b=aznowanie, /artowanie. k=apa: fizjolog. staroros. motok=-motok.
staropol. klamnyczy ]k=amniki\ ˘ szcz"ka:, otwiera: i zamyka: szybko staropol. XV w. mothowydlo ala-
klamnyk – /artowni>, b=azen. szcz"ki, uderz'j'c jedn' o drug'. brum, vyadlo girgilium, w cl'bek
staropol. klamstwo – nieprawda. k=apouch anat. in glomicellum, ca 1500 kl'bek
˚leg, zale/e:, kwas, prawda. zwierz" maj'ce obwis=e uszy, glomellus ˘ cl'bek, kl'bek –
~k=ama: czas niedok. ¯ k=am ]=o/\. zwykle osio=. k="bek, ma=y k='b, ma=y zw[j nici.
>wiadomie m[wi: nieprawd", fa=- ¯ k=apa: % uch ]uszami ¯ uszy\. =ac. glomus parvum, ang. ball, roll.
szowa: mow', wprowadza: w b='d. k=a>: ruch. k='cze bot.
znaczeniowo pokr. `=o/y:. 1. zmienia: pozycj" rzeczy lub osoby, p"d podziemny z p'czkami oraz
przeciwstawne znaczeniem& nie- z pionowej w poziom', =uskowatymi li>:mi.
z=omny ]ang. integral ¯ integrity, tj. 2. z r"ki, lub r'k na ziemi co =o/y:. k="b-ek(owisko(i: ]si"\
rzetelny, prawy\. liczne z=o/enia& przed(wy(u(pod( zdrobn. k='b; k="bek nerw[w, nici.
ros. lo';-=o/ ¯ ang., (po(za•k=ada:, i tyle samo `=o/y:. k="biasty meteor.
ang. to lie ]1. le/e:, 2. k=ama:\. przy•k=ad•nie – na•le/y•cie. chmura k="biasto-pierzasta.
za•k=ama: – czas dok., ros. klast;. †k=obuczec he=m bez zas=ony,
wypaczy: prawd" staropol. cladø, kladøcz, kladzesz, w kszta=cie kapelusza z szerokim
na•k=ama: – wiele 1436 klascz, XV w. nye kladla sz', rondem, inaczej kapalin.
prze•k=ama: – w jednym miejscu kladl, kladly, 1466 cladzony na staropol. 1424 restituit clopuczecz,
o•k=ama: – oszuka:, k=am zada: ogen, 1471 kladzye w brog, aby 1447 galeam albo clobuczecz et
s•k=ama: – wprowadzi: w b='d kadzydlo kladl, gdzye klad' offyar' duas lapkas – k=obuczec.
˚=o/y:. kaplansk' ˘ klascz – staropol. 1384 clobuczgo , 1390
†k=am-ak(nik(ik 1. k=a>:, umieszcza:, te/ uk=ada:, clobuczky, 1393, 1416, 1428, i 1434
1. szyderca, /artowni>, b=azen, kuglarz, wk=ada:, zak=ada:, clobuczek, 1434 ¢globuczek,
2. /art, /arcik, figiel. 1.a. k=a>: cz">: z kim> – mie: udzia= bot. staropol. 1460 clobuczky ¢ser-
k=ania: si" ruch. z kim>, czyim> wsp[lnikiem by:, culla, ca 1465 klobuczky serenel-
pochyla: torso ku =onu. 1.b. naprzeciw k=a>: – stawia: la, 1472 clobuczki serenella vaga,
¯ k % =on OA ˘ s(po(u•k=on. sprzeciw komu>, ca 1500, clobuczky serenella,
s=owotw. pokr. s=ania: si", KS. 2. dawa:, o pieni'dzach, op=atach – ca 1465 klobuczky dentaria ]pro
ang. bow, lecz niegdy> polskie p=aci:, sk=ada: op=at". daucaria\ – k=obuczek&
k=ania: by=o odpowiednikiem ang. 3. sk=ada:, przedstawia:, okazywa:, 1. he=m bez zas=ony, jak wy/ej,
lean ]na(po•chyla: si"\ ˘ leaning 4. zak=ada:, zasadza:, opiera: si" na 2. bot. 2.a. Lychnis dioica L.
]sk=onny\ tak i tend ]sk=onny\, czym> widzie: w czym>, uwa/a:, 2.b. Companula trachelium L.
s=owotw. pokr. bend ]pochyla: si"\. s'dzi:, liczy:, =ac. galea quaedam pileo similis.
anglosas. bugan ]=uk\ ˘ boga, 5. czyni:. staropol. 1495 klobuczkowasty –
>redniow. ang. bowe, boge ˘ ang. staropol. na(s(w•k=a>:, przypominaj'cy czym> k=obuczek.
bow ]1. zgina:, nagina:, pochyla:, k(na(od(pod(po(prze(przy(roz( k=obuk odzież.
2. k=ania: si"\. (s(spo(u(w(ws(wy(za•k=ada:, 1. nakrycie g=owy&
anglosas. hlinian ]na(po-chyla: si"\, zak=adowa:. 1.a. czarny, pil>niowy kapelusz
>redniow. ang. lenen ˘ ang. lean; za(na(po(u(prze(przy(do(od(pod( g[ralski,
=ac. tendere, starofranc. tendre, (nad(wy(roz(s(w•k=ada:. 1.b. czapka futrzana, ko=pak ozdobny,
>redniow. ang. tenden, ang. tend, p¶=ask]o\  k¶=a>:, 2. nakrycie g=owy wysokie, cylin-
ros. naklon-nak=on ]po(s•k=on\, SK, ST ˘ ÍÇ, SzCz dryczne, z welonem, noszone przez
gnut;-gnut ]gi':\, st – prosto, pionowo, wsp[lne z ang. zakonnik[w wschodnich.
sgibat;-sgibat ]zgina:\, straight ¯ anglosas. streht ˘ tur. kalpak.
klanqt;sq-k=aniatsja, pol. ¢rost ˘ za(po•rost, rosn':. staropol. 1427 galerum albo clobug,
wo=. 1289 pokloniti-pok=oniti, ˚=o/y:. XV w. furnatur imma vlg. szble na
klanœl=sœ ]k=ania= si"\. k='b, k="b-ek(i:(owisko(iasty klobuky, ca 1500 koblvk zyelazny
staropol. klanyacz, klanyayøcz syø, maj'cy kszta=t kulisty. galerus, XV w. clobuky bulla –
klanyaly, klanya sz', klanyal sch', pokr. ob=ok, s=owotw. koncepcji 012 1. kapelusz,
y klanyacz sie banda, y klanyaycze ]czyt. wspak& club ˘ k='b  o•b=ok\. 2. k=obuk /elazny – he=m bez zas=o-
sze, clanacz se bødø, y clanacz se ros. klub/it;. ny, w kszta=cie kapelusza; kapalin,
bødø iemu, wszitka zema clanacz s=owotw. podstaw' ang. clump lub club 3. ba<ki na wodzie, b'ble, powstaj'-
se bødze tobe, ani clanacz se ¯ >redniow. ang. clubbe ¯ staronord. ce w czasie deszczu.
bødzesz bogu czudzemu, szy' klubba, klumba – masa czego>, ang. =ac. 1. pileus, 3. bullae.
clanya, klanyacz czy ]ci, tobie\ sze mass of something, clump\. nazwisko K=obukowski.
bødø, bødø my sze klanyacz, kla- staropol. ca 1455 d'p, kl'p glomus, †k=ocina suche, twarde drewno }w
nyacz szye b"dø szwy"tym yego, 1479 2 cumuli albo bl'bi ]pro kl'bi\, Ss 1953& drzewo ]d"bowe$\; drzewo
gysz szye klanyayø ˘ klanyacz, ca 1500 klab glomus; vycz na klab jest /yw' ro>lin', J.D.|.
clanacz – pochyla: si" na znak szacun- glomerare, globare , ca 1500 w staropol. 1441 clepky robora
ku, korzy: si", cze>: oddawa:. kl'bye ˘ kl'p, kl'b, klab – sicca dicta clociny et alia}s| ligna
staropol. klyanyanye – k=anianie si", 1. zw[j nici, nici zwini"te w kul", domasticalia.
pozdrawianie. 2. u konia, byd=a – wypuk=a ko>: k=o: s=oma z wym=[conego zbo/a.
ang. greet, u nasady karku. staropol. clocz, klocz ]˚klo:\ –
ros. privetstvovat;, =ac. 1. glomus, franc. un echeveau, snopek s=omy na poszywanie dachu.
klanqt;sq-k=aniatsja,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
k=od-a(owisko staropol. ]o Jezusie\& i'zyk yego u•k=oni: si" – u ^ po, czas dok.
pie< zwalonego drzewa, bez ga="zi, vmovny a vyelebne movy, nye ¯ uk=on
du/y kawa= drzewa, kloc. rychly, nye klokyethlyvy, nye od•k=oni: si" – odpowiedzie:
¯ k]o\ % =oda ]woda\. szepetlyvy any monothlywy. uk=onem
s=aw. koloda ˘ ¯ ang. talkative ]gadatliwy\ ¯ talk, s•k=oni: – pochyli: g=ow"
mazur. XV w. koloda. ros. razgovorhivyj-razgowor- Nie nale/y&
staropol. 1409 po ¢szosnowo cziwyj, boltlivyj-bo=tliwyj. sk=on – nachylenie stoku wzgl"dem
klodø, kloda, ca 1500 klod' †k=okoczek bot. sykomor, stron >wiata, do stron >wiata
truncus, eyn bloch, 1496 ot klodi, Ficus sycomorus L. k=opot(a:(liwy tarapaty, trudno>:
1396 ani go do clodi powodzil, staropol. ca 1420 sycomorus vlg. w znalezieniu wyj>cia z sytuacji.
1398 ze klodi, 1403 wsadzal w clococzek. ¯ k ]do\ % =o ]woda\ % pot, le ]woda\.
clodø, 1411 s klody, 1414, s clody staropol. 1471 gyagoda klokocz- w moim odczuciu, i tu mog" by: w
wyr'czyl, 1419 w klodze szedzal, kowa ˘ klokoczkowy – b="dzie – zaprzeczenie powodzenia
1427 w klodze nye syedzal, b"d'cy w zwi'zku z k=okoczkiem. ¯ po % wodzenie ¯ woda,
1427 do klody, przy klodze, staropol. ca 1500 klokoczyna op ]przeciwie<stwo\ ¯ =ac. oppositus.
1450 z klody; w kloda z sz klody, alkegengi, 1472 klokoczina ficus staropol. w clopocze moiem, po
1468 w clodze, 1470 w kloda ˘ vacua – bot. wyelkych klopoczech, lyvdzskye
cloda, kloda – 1. Physalis alkekengi L., klopothy, w klopoczech, w troskach
1. k=oda, pie<, kloc, s=up, 2. Staphylea pinnata L. czyrpy'czy; z mych klopotow,
2. dwa pale z otworami do zamyka- k=omia, k=omla ryb. sie: rybacka nyedostathkow; w klopoczyech
nia n[g wi"{nia, dyby, p"ta, rozpi"ta na drewnianych ramach. gych; se mnv klopotha, y ten klopot
rodzaj jarzma }{le w Ss 1953& staropol. 1266 cloma, 1365 clomya, obroczyl szy' ym vyelykye ]leg.
pie< z otworami; pnia autorzy Ss 1369 cloma, 1381, 1418 clomya, w wielikie\ vyeszyelye ˘ clopoth,
1953 nie widzieli, J.D.| 1447 clomia, ca 1455 klomya uel klopoth, klopot –
3. pie< wydr'/ony, rodzaj beczki, kolowroth; klomya tracmen, 1497 1. przykro>:, trudna sytuacja,
miara p=yn[w, zbo/a, soli i ryb. rethe minori albo zabrodnycza et zmartwienie, k=opot,
4. rodzaj polowania. klomya ˘ clomya, clomia, klomya; 2. sp[r, zwada.
ko=odnik – nie od k=ody ]wi"zie<, staropol. 1401 klonycza ]pro klomi- =ac. 1. vexatio, sollicitudo, mole-
skazaniec zakuty w dyby wyk. z k=o- cza\ – rodzaj sieci rybackiej. stia, angor, incommodum,
dy\, lecz uprowadzony, zak=adnik, w k=on, s(po(u-k=on gi': cia=o w 2. lis, litigium, contentio.
dow[d, ˚k=ad. kierunku pasa. nak=oni: – nagi':. staropol. clopothacz, klopothacz –
†k=odnicze płatn. rodzaj daniny. ¯ k ]ku\ % =ono ]=onu\. 1. niepokoi:, nagabywa:, napastowa:,
staropol. ]1250\ 1511 powozowe, ros. klonit;. 2. spiera: si", procesowa: si",
chlodnice, powolowe, k=onica jeden z czterech dr'/k[w staropol. klopothanye – trapienie,
]1252\ 1552 podworowe, chlodni- umocowanych na osiach i przytrzy- prze>ladowanie, napastowanie.
cze, powolowe. muj'cych drabiny albo skrzyni". staropol. klopothlivi – k=[tliwy,
†k=odnik zak=adnik, osoba dana wro- staropol. k=onica – zwadliwy, skory do sprzeczki, do
gowi w gwarancj" zawartego pokoju. dr'/ek umocowany w belce na proces[w.
k=od, ˚k=ad ˘ zak=adnik, uk=ad; osi ko=a u wozu, podtrzymuj'cy staropol. s(za•k=opota:.
=od, =ad ]woda\ ˘ dow[d. drabin" i p[=koszki. =ac. turbula ]bez=adna grupa\ ˘ staro-
˚k=am, =o/, hipoteza. staropol. zec-holc – belka do umo- franc. trubler, troubler ˘ >redniow.
starofranc., >redniow. ang. i ang. cowania k=onic. ang. trublen ˘ ang. trouble,
hostage, ros. zalo'nik-za=o/nik. †k=oni: nak=ania:, przekonywa:. ros. smqtenie-smiatenie }umys=u|,
staropol. 1261 clodnik; klodnik – staropol. 1461(67 kloni karanim, trud-trud ]trud(no>:\, ]niepok[j,
cz=owiek pozbawiony wolno>ci& groszami, dobroczamy, obyeta- trwoga\ bespokojstvo-bespokoi-
1. pojmany na wojnie, jeniec, mi, przicladami swyanthich. stwo, ]gn"bienie, dr"czenie\ gore-
2. wi"zie<. staropol. na(pod(przy(s•k=oni:, gore, pehal;-pieczal.
staropol. 1412 ani go clodoual, od(po(ws•k=oni: si", †k=opotny
1420 vod' polew'}li| y klodowaly, k=ania: si", po(s•k=ania:, 1. gwa=towny, niespokojny,
1428 y clodowan – zamyka: w zak=oni: ]$\. 2. szkodliwy.
k=odzie, przywi'zywa: do k=ody. =ac. flectere, inducere, cogere, staropol. XV w. clopotni,
k=odzina franc. induire, amener; persuader, 1471 klopothna.
nie rozga="ziony pie<, w=a>ciwy decider, niem. veranlassen, =ac. 1. litigiosus, 2. perniciosus,
palmom i paprociom drzewiastym. ang. induce, persuade; tend, ang. 1. violent, 2. harmful,
staropol. 1425 vlg. clodziny, pobu'dat;-pobu/dat,
ros. ros. 1. sil;nyj-silnyj, bujnyj-
1427 za clodzinø; o cthorø clodzinø; ugovarivat;-ugowariwat. bujnyj, 2. zlovrednyj-z=owrednyj.
ya nye pocradl raczczam clodziny; na(po(u(od(s•k=oni: ]si"\. k=os(ek(owy(okszta=tny(isty(
1447 o ktora clodzina, 1477 clodzy- ~k=oni: si" czas dok. ¯ k=ania: si" (i: si" bot. kwiatostan zb[/ i traw,
na ˘ clodzina, clodzyna – ]ci'/y: ku, zgina: cia=o ku =onu, rodzaj kwiatostanu graniastego.
k=ody, pnie. chyli: si"\; gi"cie wymaga nacisku. ¯ k=o•s  sz•k=o ¯ gla•ss, KG ]$\.
†k=odzisko ryb. ros. pereklpnqt;sq-pierek=onjat- mo/e w jakim> zwi'zku z k=uciem i
miejsce =owienia ryb. sja, sgibat;-sgibat, ang. to bend. ostro>ci'& k=]u:\ % os]trze\.
staropol. ]1439\ 1606(08 klodzisko. na•k=oni: – nam[wi:, z doz' s=aw.-ros. kolos.
k=odzisko techn. perswazji, nacisku staropol. 1450 klos, klossy, closzi,
podstawowa cz">: kowad=a. po•k=oni: si" – uk=on wykona:, snopu z kloszow, ca 1500 klosz
†k=okietliwy char. gadatliwy, po ^ u, czas dok., spic, ca 1500 klozow ]k=os[w\, XV
>wiegotliwy, szczebiotliwy. ¯ pok=on w. closza,1486 zamorski closz ˘
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
klos, kloss, kloz, closz – k=os. ang. 2. stitch. w Ss 1953 5 kolumn cytat[w –
=ac. spica, franc. un epi, niem. ahre, staropol. 1418, 1448 klol ]k=u=\, kmecz, kmot, qmot –
anglosas., >redniow. ang. i ang. ear, ca 1500 klocz stimulare, 1. ch=op, poddany we w=o>ciach
staroros. kolos=-ko=os. ca 1500 kloly; nyektorzy vloczny- szlacheckich lub duchownych,
k=[ci: ]si"\ osob., zdarz. amy kol'cz y tluk'cz yego glowa posiadacz gospodarstwa rolngo,
miesza:, zak=[ci: – zamiesza:, prze- szvy'th'; koly'cz vy'czey nyzly 2. starzec.
sz=o na& sp[r, spiera: si", ˚k=[tnia czyrnye, 1472 clothey, starofranc. 1. paπsent, paπsenc,
s=aw. mewat;-miesza:, 1462 klocz hastiludere ˘ klocz – anglofranc. paisant ˘ ang. peasant,
staroros. i wo=. kotora-kotora, d{ga:, przebija:, godzi: czym> franc. le paysan, villageois,
ros. rasprq-raspria, razdor- spiczasto zako<czonym, niem. bauer,
razdor, 2. walczy: na kopie na turnieju. staroros. krest;qnin-krestianin,
ang. disturb ¯ >redniow. ang. staropol. po(prze(s(w(za•k=u:. mu'ik=-mu/ik.
distorben ¯ starofranc. destorber, ang. sting, prick, staropol. 1389 kmeczewo ]kmie-
distourber ¯ =ac. disturbare. ros. kolot;-ko=ot, ko=o: ˘ k=o:. ciowe\, 1441 za kmeczowem
k=[dka zapi"cie matalowe za(na(u(prze•k=u:. pocz'tkem; gdi paan wszy zzon'
z pa='kiem, na klucz. ~k=u: czas niedok. kmyeczow' sgwalczi; o pvsczy-
staropol. 1394 klodky, 1409 clotki 1. zadawa: razy czym> ostro zako<- nye kmyeczesky ]o spadku kmie-
1439 seracula albo klothky, zam- czonym, spiczastym, przebija:, ciowskim, tj. po kmieciu\, 1410
ky repercuciens violenter, rani: przez uk=ucie, kmechiczch zaczangow ]kmiecich
XV w. klodky, 1481 klothki; 2. wywiera: wra/enie ostrego, prze- zaci'g[w\, 1411 bidlo kmecze, 1420
seraculorum albo zamkow albo nikliwego b[lu ˘ k=uje w boku, o kmyeczø ranø, 1427 w oplochech
klothek, 1498 turncellos albo 3. zazdro>: czyni: ˘ k=uje w oczy. ]leg. op=ociech\ kmeczych; pusczi-
klodky, 1500 klothki, ca 1500 klo- za•k=u: – czas dok. ¯ k=u:, ni kmyecze, o ranach kmyeczych,
thk' vel zamek; sera zyelaszny na >mier: za rani kmyeczee, o pomoczi
zamek vel zyelaszna klothk' ˘ na•k=u: – wiele kmyeczey, wyna kmyecza ˘
klodka, klothka, clotka – u•k=u: – raz jeden ¯ oon, unus kmecz, kmyecz ˘ kmieciew]y\,
=ac. sera, claustrum, prze•k=u: – na wskro>, na wylot kmiecski, kmiecy – dotycz'cy
niem. vorhängeschloÆ, k=ujka anat. kmiecia, zwi'zany z kmieciem.
>redniow. ang. padlocke ˘ ang. wyd=u/ony narz'd g"bowy =ac. rusticus.
padlock, ros. visqhij zamok. u niekt[rych owad[w. staropol. 1412 sze dwoma kme-
staropol. ca 1500 klotheczk' seru- k=us]em\ ruch. bieg]iem\, do>: szyb- thoviczoma, 1417, ne slubowal
la – ma=a k=[dka, zasuwka, ki bieg zwierz"cia czworono/nego, kmothouiczem ]kmiotowiczom\,
zapora do drzwi. mi"dzy st"pem a galopem ]cwa=em\. 1420 kmothouicza; kmothowicz;
=ac. claustrum. staropol. k=usa: – 1423 czo moy kmothouiczy wsa-
†k=[sie bot. k=osy, ¯ k=os. jecha: k=usem, >pieszy:, ly troye kony, 1434 kmetowicz,
staropol. kloszye. s=owotw. pokr. truchtem ˘ trucht. kmethowiczu, trzy kmyotowicze,
k=[t-nia(liwy(nik zdarz. starofranc. trotter, przes kmyotowycza, 1450 kme-
swary, sp[r, g=o>na sprzeczka, >redniow. ang. trotten, ang. trot, thonis filius... albo kmyethovicz;
argumenty. ros. rys;-rys, rysak-rysak. kmyothovycza, 1477 kmyothovicza
s=owotw. baz' – w mej opinii – jest †k=usi" zool. {rebi". ˚klusia. ˘ kmothovicz, kmothouicz, kmeto-
ang. talk ]m[wi:, rozmawia:, gada:\ k=usowni-k(ctwo(niczy społ. wicz, kmyothovicz –
czyt. wspak, ze wymian' A  Ø, wnykarz, poluj'cy na zwierzyn" w kmiotowiec, kmietowiec,
s=owotw. koncepcji 025& talk  k=[t. nielegalny spos[b. syn kmiecia, te/ kmie:.
ang. quarrel, ros. ssora, ang. poach(er(ing. staropol. wyn' kmyothowszk' ˘
razdory, spor, rasprq. k=ykie: anat. kmyothowszky –
k=u-cie(j'cy(: ]si"\ zadawa: razy wyg[rowanie kostne. dotycz'cy kmiecia.
czym> ostro zako<czonym. kmi-e:(otek poz. społ. staropol. 1394 ja tho suaczø, eszmi
s=owotw. baz' ros. ko=ot lub ko=o: ch=op(ek posiadaj'cy samodzielne gi jøl, bo mi kmothowni powalil,
˘ pol. kolec ˘ k=u:; U ^ E, TC, gospodarstwo w dawnej Polsce; ye sromoczil, a tho wswedzaw,
“po=kni"te” O. zamo/ny ch=op; komes, urz"dnik yachaw gølesm gi ]ja tym >wiadcz",
zg=oski wskazuj'ce na k=ucie& ]w XI – XIII wieku, tak/e so=tys$\. i/mi j' j'=, bo mi kmiot[wn" powa-
• ig ˘ ig=a, igliwie, igraszki, kunig, k•mie: ]ch=op ¯ cho=•op ¯ cho=od, li=... itd.\, 1401 kmotowna, 1420(30
¶ ki ˘ kie=, kie=basa, ch=[d % op ¯ oppositus\ – k•nieci: kmothown' moy'; kmyotownye ˘
• kol ˘ kolec, kolka, ]pod•pali:, k•not ]pod•palacz\ – kmothowna, kmyotowna –
• pin ˘ pineska, ang. pine ]sosna\, koncepcji& kmie: i ch=op ]gor'cy, c[rka kmiecia, ch=opka.
penis }pines| ]pr':\. na•palony, pod•niecaj'cy\. †kmie:nica ciemnica; wi"zienie,
staropol. ca 1500 kloczye, staropol. 1386 kmeczi ]kmieci[w\, kacer; b='d& ciemmie:; staropol.
1456 clocza – k=ucie& 1387 a kmecza pusczil przecz 1434 cmecznicza ergastulum.
1. k=ucie, d{ganie, przebijanie ]precz\, 1389 ale swoge kmecze, franc. prison, geole, ang. gaol, jail,
}b="dnie& /ganie  /ga:, J.D.|, 1391 geden kemcz, 1393, kmeczi, prison, dungeon, ros. t[r;ma-
2. dolegliwo>: cielesna zwana kolk', 1393 sza kemcza ]za kmiecia\, †turma ¯ niem. turm ]wie/a\.
3. znak po uk=uciu, przebiciu, 1393 kemcza; kmot, 1393 anim ¢kmiet woj, wite{, cz=onek dru/yny,
4. walka broni' koln', na kopie. cazal placzic kemcu penøczi; 1394 ¯ knet ¯ anglosas. cniht, cneoht
staropol. 1. stimulus, oszmnaszcze qmot i szaøl qme- ]ch=opiec, s=u/'cy, ang. boy, retainer\,
2. tormina, intestinorum dolor, cza moczø, 1397 kemcz; kmecza, pokr. niem. knecht ]ch=opiec, s=uga,
3. corporis transfixi vestigium kemczeui ]kmieciowi\, 1398 kmecz, ang. lad, servant\, lub miet(a: ]mio-
vulnus, 4. hastarum certamen. ta:\, s=owotw. pokr. miecz; ch=opak,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
podrostek, nosz'cy miecz, zwany te/ guzik, spinka, klamra, zapinka, >liwkami, jab=kami.
paziem; pa{  wite{. mo/e te/ naszyjnik, bransoleta. niem. knödel.
Latopis 1116 kmet;-kmet, ¯ niem. knebel ]kr"pulec, zatyczka\. †kniastwo urz'd so=tysa we wsi
kmet;e-kmiecie. ˚knappr ]isl. guzik\, PF. na prawie wo=oskim.
kmin(ek bot. Carum carvi L., ro>- staropol. 1486 monilia albo knawle staropol. ]1437\ XVI w. knyastwo,
lina, nasienie przypraw' kuchenn'. argentei, 1492 argentea monilia 1442 albo knyastwa,
arab. kammun, hebr. kammon, vel kneffle, 1494 item XVII knaphle 1453 pro knyastwo,
gr. kyminon, =ac. cuminum, de margaritis. Item quadraginta 1464 knyasztwo,
staroniem. kumin, niem. k¥mmel, knaphle deaurati; monilia zapon- 1468 albo knaszthwo,
anglosas. cymen. ang. cumin. ky, knafflyky, sponky; knaphlyky 1484 albo knyasthwo.
staropol. ca 1500 kmyn carui, id abo sponky armille; 1493 item †kniat, kniet bot. kaczeniec,
est ciminum, ca 1465 kmyn polny knapflyky, kolnyerzyky, kyeczky, Caltha palustris L.
carui, 1484 polny cmin ameos; bathuchy, koszulky ˘ knawle, staropol. ca 1465 knyath butago,
kmyn polny siler montanum, XV kneffle, knaphle, knapflyky. ca 1465 knyeth butago.
w. polny ¢cumyn, cmin anetum, ca knajpa bud. ang. marsh-marigold, kingcup.
1500 kmyn polny siseleos, ca 1465 tawerna, szynk, spelunka, ober/a. kniazi: dźwięk.
polszky kmyn ameos semen, 1472 †knap prof. tkacz, sukiennik. o zaj'cu& piszcze: /a=o>nie.
polski kmyn carui agreste, 1478 pol- staropol. ca 1420 textor vlg. knap, knia{ hist., poz. społ.
szky kmyn carui, 1484 polsky kmyn ca 1455 knap lanifex; knaap, tytu= ksi"cia na Rusi i Litwie, nosi-
ameos, 1437 kmin cuminum, 1493 knapp, 1493 knap de Pilcza, ciel tego tytu=u.
ca 1465 kmyn cimi}n|um, 1496 omnes lanifici albo knapy, w zwi'zku s=owotw. z kniga ]ksi"ga\,
1485 kmyn ameos, XV w. cnap fullo, ca 1500 knap z zamian' GZ i zmi"kczeniem na
ca 1465 kmyn czarny, lanifex ˘ knap, knaap, knapp. ko<cu, charakterystycznym S=awia-
ca 1500 czarny kmyn ˘ kmyn – bot. =ac. textor, lanifex, nom ]Z ˘ ¸, C ˘ Ç, S ˘ Í, N ˘ ˜\.
1. kminek zwyczajny, Carum carvi franc. le tisserand, ang. waver, ros. knqz;, staroros. knϧ;%
1.a. kmin polsny, staroros. tkah=-tkacz. Pod r. 6797 ]1288\& Knϧ; 'e
1.b. polski kmin, staropol. 1420 szthacziwø kn}a|p- Voládimer, v= knœ'en∑i
2. Cuminum cyminum L. szkø percussit valido ictu ad caput svoem mnágy gorody
3. kmin czarny – czarnuszka siewna, eius, XV w. strvn' knapska, XV zroubi...,
Nigella sativa L. w. pertica fullonis vlg. staczywa Semou' blagov≠rnomou knœß[
kmiotek zdrobn. kmie:. knapsk' ˘ knapszky, knapsky – Volodimep[, narehenomou v=
†kmiotki bot. Arum maculatum L. knapa, tj. tkacza, dotycz'cy. st˛om “svqtom” kr]enπi ∏oan-
†kmiotow-a(ic, kmietowic =ac. textorius, niem. weber`, nou, s(y)nou Vasilkovou....
poz. społ. /ona(syn kmiecia. franc. un metier de tisserand Lev= knœz; brat M;stislav;.
staropol. 1428 kmotowa, ]warsztat tkacki\, s(y)n korolev=. vnouk Roma-
1470 kmyothowy ]kmiotowej\ ˘ ang. ]niegdy>\ hand loom, ]dzisiaj\ nom=. 6799 ]pod 1291r., w Ipat.
kmyotowa. power loom ]warsztat tkacki\, ltpsi\. Syn kr[la – syn Dani=y wo=.
staropol. kmiotowic, kmietowic – staroros. tkackπj-tkackij, koronowanego 1253.
syn kmiecia, te/ kmie:, ˚kmiot. tkackπj stanok=. staropol. 1438 knyezu ]kniaziowi\,
†kmiotowski dot. kmiecia. ¢knappr ]`s, `ar\ isl. 1439, 1450, 1464, 1465 knyaz,
†kmiot[wna, kmiet[wna 1. w"ze=, guz, 1440 knyaschoui ]kniaziowi\, 1440
poz. społ. c[rka kmiecia, OE. 2. gw[{d{ z p=ask' g=[wk', guzik. knyez, 1442, knyazowye; knez;
¢kmotr }arch.| rel. ojciec chrzestny, ang. 1. knob, 2. stud, button. knezowe, 1451 ¢knyasz, kneza
Krzy/ak[w tak zwano. nazwisko Knapp. ]kniazia\, 1460 kniasz , 1423(61
¯ km, kum ¯ com ¯ common ¯ =ac. †knawy $, wg Ss 1953. knyasz, 1464 knyasza, 1464 kny-
communis ]wsp[lny\ % tr ¯ pater }guzy$... na guzy z=o>liwe; s=owotw. az, ]1464\ XV w. knyasz ˘ knyaz,
]ojciec\. baz' «nowotw[r» ¯ nowy, >redniow. knyez –
pruski komaters; ang. newe, nieme K, J.D.|. so=tys wsi na prawie wo=oskim.
staropol. XV w. kmotrsze; staropol. XV w. na knawy in vicos. staropol. 1473 knyazowa,
stryi albo kmothr, ca 1455 kmotr; kneb-el(lowa: 1491 tiwnyszam albo knyaszow' ˘
duchovny kmothr comaternus; 1. ko=ek drewniany, knyazowa, knyaszowa –
poy'l kmothr kmothr' w malzen- 2. zatyka: komu> usta zwitkiem kniaziowa, /ona kniazia.
szthwo; kmothr, ca 1460 i ca 1500 ze szmaty. =ac. sculteti uxor.
kmotr compater ˘ kmothr, kmotr. niem. knebel. staropol. 1450 knyazy –
=ac. baptismi testis, patrinus, ¢knecht poz. społ. kniazi, nale/'cy do kniazia.
ang. godfather, zbrojny rycerz na us=ugach feuda=a, staropol. 1475 knyazow –
ros. krestnyj otec. pacho=ek, parobek. zwi'zany z kniaziem.
˚komunia, kum, kumoter. staroniem. kneht ]m=odzieniec, knie: bot. skr[t ¯ kaczeniec.
†kmotra, komotrac rel. zbrojny\ ˘ anglosas. cniht, cneoht, knieja leśn., ryb.
matka chrzestna, >wiadek chrztu. staroang. cniht ]ch=opak, s=uga\ ˘ 1. b[r, puszcza, wielki, g"sty las,
staropol. ca 1460 kmotra comma- >redniow. ang. kniht ˘ ang. knight 2. wielka sie: na ryby.
ter, ca 1500 kmotr' commater, ]konny rycerz na us=ugach feuda=a\, ¯ knie % ja ]ziemia, las, LJ\;
XV w. kmotra ˘ kmotra, kmothra. niem. knecht ]ch=opiec, s=uga\, s=owotw. baz' «knie» ˘
=ac. baptismi testis, matrina, ros. kavaler, rycar;. zamknie  zamkn':  zamyka:,
ros. krestnaq mat;. knedel spoż. mknie  mkn':  pomyka:, za ^ po.
†knaf-el(lik, knefel rodzaj gotowanych piero/k[w ku- staropol. 1309 ad kneam,
listych, najcz">ciej nadziewanych 1497 in nemora albo knyegye ˘
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
knea, knyegya – kn-u:(owa: char. spiskowa:. agulatio ]>cinanie si", krzepni"cie\
pewna, okre>lona cz">: lasu. knur zool. samiec >wini. ˘ ang. coagulate.
kniej[wka łow. ¯ niem. knurren ]gdera:, warcze:\. koalic-ja(yjny sojusz pa<stw
tr'bka my>liwska w polowaniu na staropol. kyernoz. zawarty w okre>lonym celu.
grubego zwierza. =ac. aper. =ac. coalescere ˘ coalitus ]towa-
†knietki bot. Spiraea arnucus L. knut bicz spleciony ze sk[rzanych rzystwo, kole/e<stwo\ ˘ coalitio
staropol. 1460 knyetky barba hirici. rzemieni, ka<czug, bat. ˚korbacz. ]zgromadzenie, zwi'zek\,
†kniez bot. ¯ ros. knut ¯ niem. knute. ang. coalition,
Chrysanthemum leucanthemum L., franc. le foulet, niem. knute, ros. so[z, koaliciq.
gat. stokrotki ]˚kn[wki\. ang. knout, whip, ¢kob mowa, gadanie po znakach, wg
staropol. 1472 knyez coronaria ma- staroros. knut=-knut, ros. knut. Rosjan 1903, lecz w 1263 kob u/yte
ior, ca 1465 knyelky ]pro knyezky$\ †knyaski $ wg Ss 1953. w znaczeniu «zwi'zku ma=/e<skiego»&
coronaria brolla, 1472 knyerki ]pro z Knyszyna, 25 km NW od Bia=e- “kob nie daje mi p[j>: z wami” –
knyezki$\ coronaria maior. gostoku; wyroby posiadaj' w swych powiedzia= Dowmont, kt[rego /on"
¢kniga lit. ksi"ga. nazwach przymiotnikowe formy miej- zatrzyma= Mendoug, si=', zawr[ci= z
kniga ˘ knia{ ˘ knia/stwo, scowo>ci gdzie by=y wyrabiane, lub drogi i zabi= gwa=ciciela.
ksi"ga ˘ ksi'/" ˘ ksi"stwo, nazwy kraj[w& amsterdamski, lerski kob ˘ kobieta, koby=a.
wo=. 1289 knigy knigy ]ksi"gi\, ø – w Lievre, piwo tyskie ¯ Tychy, itp., Latopis 1116 kob;-kob, mo/e i tak,
knig= ]z ksi'g\, v= knigax=-w J.D. ˚kryce<ski ¯ gr. Kriti ]Kreta\. staroros. prikobit;-prikobit,
knigach ]ksi"gach\. `szyn ]wyroby powsta=e pod wp=ywem ros. privoro'it;-priworo/it
¢kno ognia, wypalane, np. cegielnia, garn- ]zaczarowa:\, ang. to bewitch.
1. tw[r, tworzy: ]˚two\; carnia ]Szczebrzeszyn i inne `szyny\, †kob chlew, ˘ koby=a ]stajnia
okno – otw[r, w"dzarnia ]szynka\, huta ]szyny\. p[{niej urobiona\.
2. dzia:, robi: na drutach, tka:; staropol. 1425 Stanislaus percus- staropol. ca 1500 ara oltharz vel
w=[kno, sukno, knot, knoci: sit knyaski garnek. kob, vel barlogo, vel swynye
]tworzy:\ ¯ holend. knot, niem. knykie: anat. korytho; suile swynyecz vel kob;
knoten ]w"ze= na sznurze, nitce| ˘ spojenie stawowe palc[w u r"ki. suarium swyny chlew vel kob
anglosas. cnotta ˘ cnyttan, niem. knyp narz. swyny.
kn¥ttjan, >redniow. ang. knitten, krzywy, kr[tki n[/ szewski. =ac. suile, porcorum stabulorum,
ang. knit ]dzia:, robi: na drutach\, niem. kneip. hara, niem. schweinestall,
nord. knutr ]w"ze=, s"k\. knypel narz. anglosas. sti ˘ >redniow. ang. stie ˘
knoci: psu:& m=otek drewniany rze{biarza, ang. sty, pigsty,
1. powietrze& wulg. pierdzie:, kamieniarza, stolarza i tokarza. ros. svinoj xlev-swinoj chlew.
2. plan& partaczy:, partoli:, psu:, niem. kn¥ppel. †koba anim., zwierz.
3. wulg. p=odzi:, ˚knot. ¢ko~ wsp[=` koby=a, samica konia, ˚klacz.
kno-t(ci: =ac. communis ]dzielone przez staropol. XVw. podalismø mu...
parciany pasek w lampei olejnej lub wszystkich, lub wielu\ ˘ com` za dwe cobe trziczesczi swin
naftowej; wulg. pr': ]drut\ ˘ s=owotw. ]wsp[lnie, razem\ przes czworga.
poch. ˚cnota. s=aw. so`, np. s'siedzi, sojusz. =ac. equa, franc. la jument, cava-
nord. knutr ]w"ze=, s"k\, anglosas. ¢~ko, ~ka le, anglosas. mere ˘ >redniow. ang.
cnotta ] ¯ knit – wi'za:, spaja:, 1. c[rka, tak/e przed` i przyrostek mare, mere ˘ ang. mare,
='czy:; dzia:, robi: na drutach\, ho- wskazuj'cy na kopulacj"; st'd przy- ros. kobyla-koby=a, kobylica.
lend. knot, niem. knoten ]w"ze=, rostek w nazwach rodzaju /e<skie- kobalt(owy chem.
guz\, >redniow. ang. knotte ˘ go; kojarzy: ]pary, ˚jarzy:\, pierwiastek chemiczny.
ang. knot. kob]ieta\, kogut, karw ]w[=\, ko ] niem. kobold ]chochlik kopal<\ ˘
staropol. knot – pasmo skr"conych karwa, krowa\ ˚krovat; ]=o/e kobalt TD,
nici, do >wiecy lub lampy. ˚na=o/nica; =/e: st'd =ga: – k=ama:, Swo 1980& >redniow. =ac. cobaltum.
†knot ob=uda od ˚b=ud\, jajko, i wiele kobia=ka pojemn.
1. pasmo skr"conych nici innych; ˚ur; koszyk z =yka lub wikliny, zwykle
]do >wiecy lub lampy\, 2. `ka – skr[t rze•ka(czka. owalny, z dnem p[=okr'g=ym i pa-
2. knot ranny – pasmo lub k='b nici ¢ko dun. krowa. ='kiem, plecionka.
wysnutych ze starego p=[tna, staroniem. kuo ˘ staroang. cu ¯ ko % bia=ka ]ma=a\ ¯ s=aw.-ros. bie=ka
s=u/'cy jako opatrunek lub dren ˘ >redniow. ang. cou. ]wiewi[rka, ang. squirrel\, s=owotw.
do oczyszczania ran, szarpie. ~ko, ~oko kierunek, ku. pokr. mie=ka ]ang. fine, small\ ˘ mie-
staropol. 1444 tucznoscz sok szeroko, wysoko, g="boko. =ocz ]drobiazg, ang. triffle\.
knotem sszye natopionym, s=aw.-wo=. k=. staropol. kobiel(a –
1478 obla goraianczi knoth ~ko patronim `ow kobia=ka, kosz z pokryw'.
wsianka w sia, ca 1500 knoth Szczerbat•ko(ow. †kobiec ptak kobuz, gat. soko=a,
lichus; knoth, svyeczydlo licmen; koadiutur rel. Falco subbuteo L.
1472 knot ranny tenta ˘ knot, koafiura przestarz., żart. staropol. 1472 kobyecz vagos.
knoth. uczesanie, fryzura. niem. lerchenfalke,
knowa: przestarz., książk. knu:. koagul-acja(owa: si" chem., fiz. franc. la pygargue,
knowie dolna cz">: snopa. ='czenie si" drobnych cz'stek kolo- staroros. kobuz=-kobuz.
†kn[wki bot. gat. stokrotki, ˚kniez. idowych w wi"ksze skupienia. kobie-ca(cy(co>:
Chrysanthemum leucanthemum L. =ac. coagulum ˘ coagulare ˘ ˚kobieta. dun. kob,
staropol. ca 1465 knowky. coagulatus ]zakrzep=y, >ci"ty\, co- kobieta – babsko obel/ywie.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
staropol. /ena, /e<szczyzna  ros. s=owotw. pokr. koby=a. pozorem, i w ten spos[b traci to – co
franc. femme, kobieta, kobieca, mo/e w jakim> zwi'- dotychczas mia=a.
anglosas. wifmanm ˘ p[{niej zku s=owotw. z obieca:, obietnica Kobieta jest “kwiatkiem” w /yciu
wimmann ¯ wif ]kobieta\ % mann ]pro•miss\; miss ]ang. panna\. m"/czyzny, czyli upi"kszeniem, a
]istota ludzka\, >redniow. ang. ¯ dun. kob, s=owotw. pokr. koby=a, m"/czyzna “pszcz[=k'” go zapyla-
wumman, wimmon, wifmon, =ac. femina ]kobieta\ ˘ zdrobn. j'cym; st'd kobiety lubi' kwiatki,
ang. woman, femella, starofranc. i >redniow. ang. uprawiane i we wzorach sukienek, i
ros. 'en]ina-/enszczina. femelle, ang. female, we w=osach, kolorowe. Kalambur& co
†kobiel(a pojemn. ros. 'en]ina-/enszczina. ma wsp[lnego rozpustnik z kapustni-
kobia=ka, kosz z pokryw'. ros. 'enskij-/enskij, 'enskogo kiem$ Odpowied{& obaj s' motylkami
staropol. 1496(97 za kobiele 21(2 pola-/enskogo po=a, ]gram.\ 'en- – dosiadaj' cz"sto r[/nych kwiatk[w
grossos. skogo roda-/enskogo roda i “kwiatk[w”.
†kobierz tkan. ]rodzaju /e<skiego, p=ci /e<skiej\. 2 % 2 ^ 4, ale kobieta mo/e twierdzi:
tkanina s=u/'ca do przykrycia >cia- Kobieta – w ca=ej masie – jest p=ci' /e 2 % 2 ^ 5, zaprze si", i nie przeko-
ny, =[/ka, pod=ogi; narzuta, dywan. s=ab', fizycznie i umys=owo. Ale nasz – {r[d=o zak=amania. Babskie
staropol. poszczelnye rucho albo biologicznie przygotowana na prze- ko=tuniarstwo jest powszechnie znane.
kobyerz ]war. kobyerczie\. trwanie m"/czyzny, w trosce o dzieci, Ubrda sobie co>, i uwierzy we< po
kobier-zec(nictwo tkan. o potomstwo. Tym samym, odchodzi wielokrotnym powtarzaniu sobie.
kilim, dywan, tkanina jednostronnie od honoru, prawdy, i wierno>ci – cech Znany mi wypadek, /e twierdzi=a
barwna, dekoracyjna, puszysta, z kt[rymi kieruj' si" m"/czy{ni. jakoby by=a gwa=cona w wi"zieniu, w
drugiej – g=adka. Gdy uwaga m"/czyzn skierowana jest celi, przez 5-ciu stra/nik[w jednocze-
staropol. 1388 ¢koperecz, 1416 co- na >wiat zewn"trzny& otoczenie, >rodo- >nie. W innym wypadku, nastolatek z
berzec, 1418 unum thapete albo co} wisko – kobiet na >wiat wewn"trzny& Oakland, CA, Jasmine Abuslin, znana
bye|rzecz, XV w. koberczi, kobe- biologi" w=asnego cia=a& jego narz'dy jako “Celeste Guap”, z pami"ci ]st'd
rzecz, 1424 lodica albo kobyerzecz, i ich funkcjonowanie. dane przybli/one\, /e wsp[=/y=a z 5-ma
1428 pro duobus cobercze, 1429 Gdy m"/czy{ni specjalizuj' si" w policjantami, po kilku tygodniach, /e
lodices albo coberce eedem, 1437 zap=odnieniu, kobiety specjalizuj' z 14-ma, wg raportu z dat' July 17,
cobyerzecz, 1437 coberzecz tape si" w porodzie; m"/czy{ni – we 2017, a po nast"pnych kilku – z 40-
}tum|; cobyercze tapecia; popony, wstrzykni"-ciu spermy, a kobiety – ma, z s'siednich okr"g[w, wg KTVU
przykryczya lawna, zawyeszenya w odrzucie z macicy obcego cia=a& 2 Fox& z San Francisco, Livermore, i
loszn', kobyercze, obruszy, pr'cia i p=odu. Richmond, jak i urz"dnikami szeryfa z
1469 kobyerzyecz, 1471 kobyercze Kobieta jest tch[rzem z natury – unika wojew[dztw Alamidy i Contra Costa,
˘ coberzec, cobyerzecz, kobe- za wszelk' cen" odpowiedzialno>ci za w 2016. Wg The Root, z dat' 2 czerwca
rzecz, kobyerzecz – tkanina s=u/'- sw[j post"pek, gdy naganny, karalny 2017, cytuj"& “more than a dozen police
ca do przykrycia >ciany, =[/ka, prawem. Znane mi wypadki, tj. wi"cej officers” i otrzyma=a za to 989 tys.
pod=ogi, narzuta, dywan. ni/ jeden, /e nauczycielka, lat 33, dolar[w kompensaty. Ja pracowa=em
kobie-ta(ca(cy(co>: wsp[=/y=a z uczniem, lat 15, wys=a=a lat blisko 20 by od=o/y: 200 tys. dol.,
doros=a osoba p=ci /e<skiej. mu zdj"cie siebie w bieli{nie osobistej, a ta, po roku czy dw[ch, otrzyma=a ich
˚kobieca. zg=oskami wstecz, dosł. u/ywanej do wsp[=/ycia seksualnego, blisko milion, wystarczaj'cych na ca=e
at ]s=aw.-ros. ot\ iebok ]¢ba<\. i mi=osne teksty, w setkach, w sumie /ycie – te/ spos[b “zarabiania”.
s=owotw. znaczenie tak obel/ywe /e ponad tysi'c, wszystko w tajemnicy. M"/czy{ni wojuj' pie>ci', a kobiety
zastanawia=em si" czy go przytoczy:, A gdy z=apana w ko<cu, bo matka wagin'. Gdziekolwiek kobiety wkra-
mimo wyra{nie wi"kszej od innych m=odziana znalaz=a je na telefonie czaj' w now' dziedzin" /ycia – poja-
szczero>ci w podawaniu znacze< i kom[rkowym – wypar=a si", to ona wiaj' si" ich oskar/enia o molestowa-
pochodzenia. I rzecz do>: niebywa=a, by=a ofiar', nie inicjatorem, oskar/a- nie ich, nagabywanie i ˚gwa=t.
rzadka, /e s=owo o takim znaczeniu j'c go o napastowanie jej, /e robi=a Je/eli m"/czyzna ma problem, to
utar=o si" w spo=ecze<stwie, gdy zwy- to ze strachu. Ale wymian" tekst[w najcz">ciej s' to kobiety, z powodu
kle na opak – s=owa o neutralnym staj' wymaza=a z pami"ci telefonu; te ich u=omno>ci, w post"powaniu tak/e,
si" wulgarnymi, jak mocz wydzielać, uda=o si" w=adzom odzyska:. Lata my>lowych niedoci'gni":, czy te/
wydawać ]izdawać\ dla narz'du rod- wi"zienia dosta=a za to – wym[wki zap[{nionych.
nego kobiety. na ka/d' okazj" zawiod=y. I mnie, Cz">ciej od m"/czyzn manipuluje
bodaj/e Samuel Bogumi= Linde w w Polsce, spotka= taki wypadek, ze swym kochankiem, szczeg[lnie du/o
swym S=owniku przytoczy= 2-linij- strony kobiety – tym razem okaza=em m=odszym, by zabi= jej m"/a, bo chce
kowy wierszyk Marcina Bielskiego, si" winnym, st'd doskonale wiem, /e zmiany. Znane mi s' takie wypadki,
wskazuj'cy na obel/ywo>: s=owa, /e kobieta jest tch[rzem – jak daleko nie jest znany po stronie m"/czyzn.
m"/czy{ni zw' je kobietami, nie zwa- mo/e odej>: od prawdy i jak daleko W mej opinii, m"/czy{ni wywo=uj'
/aj'c jacy s' sami& niezdolna jest ponie>: konsekwencj" wojny i prowadz' je, szczuci jadem
»męże nas zową białogłowy, prządki, swego czynu; smrodem cz"stuje stron" bezmy>lnych, ko=tuniarskich matek,
ku większemu zelżeniu kobietami zo- oskar/aj'c'. karmi'cych swe potomstwo k=am-
wią«; »mogąć męże przezywać żony Tak/e, odchodzi od bariery wiekowej stwmi, ˚rota.
kobietami, ale też nie do końca mają partnera. P[jdzie z ka/dym kto da jej Potrafi istnie: jak dwie r[/ne osoby.
rozum sami«, skarżą się panie w jego lepiej, cho:by mia= pod=y charakter i Staro/ytni ˚histeri" przypisywali wy-
Sejmie niewieścim, r. 1586. zap=aci za to w przysz=o>ci, bo dorobi= ='cznie kobiecie ]gr. hystera ^ uterus
ze S=ownika S.B. Lindego, 1807, si" przez dzia=alno>: karaln'. A do- ^ macica, =ono\. Znaczna cz">: kobiet
przepisa= A. Brückner, 1927, do swego, k=adniej – kto obieca jej, i wygl'da /e jest leniami, unika wszelkiej pracy –
lecz nie przyzna= si" do korzystania z nim b"dzie jej lepiej. To wygl'danie wygodnickie do ostateczno>ci.
z niego. cz"sto okazuje si" nieprawd', z=ud', Gdy m"skie “ego” ]ja\ – dobre sa-
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
mopoczucie oparte jest na fizycznej wierne, naiwne; epitet “g=upia g">” ganis musicorum, nablis videlicet,
sile, m'dro>ci, i sukcesie, to kobiet na – nie ma «g=upiego g'siora». et lyris, et cymbalis\.
zazdro>ci ]innych kobiet\, pi"kno>ci St'd kobieta nie mo/e by: ksi"dzem, gr. lyra ˘ =ac. lyra ˘ ang. lyre,
]atrakcyjno>ci\, i wdzi"ku. bo za s=aba jest by manipulowa: umy- ros. lira-lira.
P=e: n"kana plag' r[/nych chor[b s=ami wiernych, i wi"cej – sama po- kobra gad Naia, w'/ jadowity
]>lepota dopada w starczym wieku, datna jest na tzw. pranie m[zgu – daje z rodziny Colubridae.
˚ciuciubabka\, st'd porzekad=o si" manipulowa: m"/czyznom; drugim =ac. colubra ]w'/\ ˘ portug. cobra
“Posz=a baba do lekarza”, i gineko- argumentem – kobieta nie mo/e wej>: ˘ ang. cobra.
logia – dzia= medycyny zajmuj'cy do klasy pederast[w, katolickiego kobuz ptak Falco subbuteo L., ptak
si" chorobami kobiecymi; nie ma kleru; logiczna niedorzeczno>:. drapie/ny z rodziny soko=owatych.
odpowiednika dla p=ci m"skiej ]kobieta M"/czy{ni zak=adali religie >wiata, staropol. kobus. ˚kobiec.
podpowiada mi /e jest androlog – nie ale kobiety s' ich zagorza=ymi zwo- †kobyla anim. ¯ koby=a, ˚kobyli.
s=ysza=em tego s=owa w /ywym j"zyku, lennikami, bo wch=on"=y tradycj" na †kobyla stopa bot. ˚stopa.
zapewne rzadko>:\. kt[r' kobiety s' podatne jak muchy na podbia= pospolity, Tussilago farfara.
Kobiety nie mog' znie>: gdy c[rka lep – na rytm >wi't i przygotowania †kobylenie zastawa drewniana
lub syn skar/y si" na ma=/onka – wtr'- do nich. wzbraniaj'ca wst"pu do miasta,
caj' si" do ich ma=/e<stw, popra- Kobiety nieszcz">liwe s' ze swej na- grodu, wsi, obozu; szlaban.
wia=yby ich stosunki, wzajemne tury. Skar/' si" gdy s' molestowane, staropol. 1399 cobilene,
odnoszenie si", w wyniku dowcipy i nieszcz">liwe s' gdy sw' osob' nie 1450 kobylenye, kobilenye,
o te>ciowych. budz' zainteresowania u m"/czyzn, 1481 antemutaria albo kobylenye,
Zam'/p[j>cie; idealnie by=oby, gdyby czyli jedno {le, i drugie niedobrze. XVw. kobylenye kagio.
m"/czy{ni przedk=adali pannie swe Szcz">liwe s' jedynie gdy kto> ma na franc. barriere,
oferty, a ta wybra=a sobie najlepsz' z nie ch":, a one nie daj' si", i stoj' na >redniow. ang. turnpyke ˘
nich. S=abostk' jest, /e to g=upie, nie swoim, z pr[by wychodz' zwyci"sko. ang. turnpike, niem. schlagbaum ˘
kieruje si" rozwag' lecz impulsem i To u/alanie si" ma cz"sto na celu ros. wlagbaum-szlagbaum.
cz"sto rodzice musz' wyperswadowa: zwr[cenie uwagi na siebie – po>rednio staropol. ca 1500 kobylycz roipare
jej b=yskotliwego kandydata, nak=oni: poinformowanie otoczenia /e r[wnie/ – zastawia: drog" kobylami.
do innego. To rodzi tendencje od>rod- jestem osob' atrakcyjn'. Trafiaj' si" staropol. 1458 equiream albo
kowe, roz=amowe w ma=/e<stwie, bo te/ i skrajne wypadki w tym celu – po- stado kobilne ˘ kobilny –
wydaje jej si" /e z kim innym by=oby zorowane porwania, czyli sama uciek=a sk=adaj'cy si" z koby=.
jej lepiej; jest nieszcz">liwa w zwi'z- z domu i odnalaz=a si" daleko st'd. staropol. ]1281\ XV w. chobilnici
ku dot'd, dop[ki nie dostanie lekcji Kobiety gorsze s' od m"/czyzn w okre- nuncupantur ˘ chobilnic –
czym /ycie jest, w tym “Nie wszystko >laniu odleg=o>ci i orientowaniu si" w pasterz stada ko<skiego.
z=oto co si" >wieci”. Kobiety maj' terenie. Przez to cz">ciej od m"/czyzn †kobyli lub kobyla bot. mi"ta,
wyra{ny k=opot z logik' – operowa- padaj' ofiar' wypadk[w drogowych, mi"tka, rze/ucha, stopa, szczaw.
niem i kierowaniem si" ni', a w tym bo wejdzie na jezdni" tu/ przed nadje/- †kobylica
wyb[r m"/a. d/aj'cym pojazdem, i ginie. maska na podobie<stwo konia, tura,
Nastolatek, lat ok. 17; idzie torami Kobiety maj' podzieln' pami": – z kt[r' chodz' w czasie zapust[w.
z biegiem poci'gu, uszy ma zatkane potrafi' wykonywa: kilka czynno>ci }na pami'tk" odparcia najazdu Tata-
g=o>nikami bo s=ucha muzyki, i idzie jednocze>nie, i o wszystkich pami"ta:, r[w pod wodz' Nogaja, na Krak[w,
ruchliw' tras' – poci'gi po niej co 15 lepiej od m"/czyzn, i du/o lepszy zim' 1287, J.D.|.
minut; poci'g najecha= z ty=u i zabi= zmys= w"chu, powonienia, by nie staropol. ca 1500 per equam, po
j'; wypadek z p=n. Kaliforni. wsp[=/y: seksualnie z najbli/szymi. kobylicy, sz kobylicz'.
W innych dw[ch, oddzielnych wypad- Je/eli osoba nie ma jednej z tych cech, kobyliczka
kach, dziewczyny, lat ok. 22, praco- u=omno>ci – nie jest kobiet'. niski p=otek sk=adaj'cy si" ze s=up-
wa=y w pobli/u lw[w; niedomkn"=y Tak wygl'daj' kobiety w ca=ej ma- k[w i poprzecznej bariery.
gdzie> furki w zamkni"ciu i lwy zabi=y sie, w indywidualnych wypadkach
†kobyli: koby=ami ]zaporami\
obie; jeden w grudniu 2018, w North s' odst"pstwa od linii, przeci"tnej,
zastawia: drog". ˚kobylenie.
Carolina, Alexandra Black w nim jak zwykle.
†kobylnik
zgin"=a; pracowa=a tam zaledwie od †kobos muz., instr.
1. poz. społ. pasterz stada ko<skie-
10-ciu dni; drugi wypadek przed wielu wg Ss 1953& rodzaj muzycznego instr.
go, ˚kobylenie,
laty, szczeg[=[w nie pami"tam. strunowego, mo/e lira }tak – lira, tu te/
2. przebieraniec za konia lub tura
W jeszcze innym, dziewczyna, Jordan kobza, typ lutni, ang. lute, jakkolwiek
chodz'cy w czasie zapust[w; prze-
Lindsey, lat 21, na wakacjach na Ba- kobza r[/na od liry; kobza to rodzaj
brany, turo<.
hamas, p=ywa=a w wodzie usieczonej ba=a=ajki, mandoliny, lub gitary – ma
†kobylny z koby= sk=adaj'cy si".
rekinami, i tam j' rekiny dopad=y – pud=o rezonansowe i gryf, lira za> stru-
okaleczy=y tak, /e zmar=a w drodze
koby-=a(=ka(li anim., zwierz.
ny napi"te na ramie, oba instrumenty
klacz, samica konia.
do szpitala, 26 czerwca 2019. strunowe, J.D.|.
staropol. 1386 cobil ]koby=\, jacom ne
Krzyczy& gdzie by= rozum$ Oto skutek staropol. rzekl Dauid..., abi vstauily
vegnal cobili w Micnewø dzedzinø,
gdy nie kontrolowane, bez nadzoru. z bracye swey spyewaki na orga-
1389 za szrzebecz y kobilø, 1391
Kobiety kieruj' si" wi"cej impulsem noch y rozlycznego stroia, to gest
cobily, 1393 i 1396 kobili, 1398 iacom
ni/ rozwag', os'dem, nie maj' tej na røcznich ]r"cznych, tj. w r"ku
ne kazal vcha vrznøcz kobile, 1399
zdolno>ci. W zwi'zkach ma=/e<skich, trzymanych\ y na rothach ]¯ =ac.
ich post"powanie musi by: kontrolo-
cobili, 1399 cobilø ]koby="\, 1400
rota ^ ko=o; struny napi"te na ramie o
wane przez m"/a, je/eli zwi'zek ma
cobili 1401 cobila cradzona,
ksz=atcie p[=kola; instrument stoj'cy
1402 ne ucradl trzi cobil,
przetrwa: – prosto& g=upie s', podatne na kolanach grajka\ y na kobossye
1403 cobila ˘ cobila, kobila –
na ]na\mowy innych m"/czyzn, =atwo- y na zwoneczkoch ]cantores in or-
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
1. samica konia, klacz, staropol. 1437 coczanki sticados, wy•kocha: – ca=kowicie,
2. zastawa drewniana wzbraniaj'ca 1460 coczanky sthycados citrinum, pieszczotami
wst"pu do miasta, grodu, wsi, 1472 koczanki barba Iouis, 1472 roz•kocha: si" – na ca=ego,
3. kupa siana. koczanek barba Iouis, koczanky rozmi=owa:
=ac. equa, equi femina, sticados Arabicum, kochanie ¯ ko` ]razem\ % ocha:.
franc. la jument, cavale, 1491 koczenky sticados citrinum, staropol. kochane, kochanye,
anglosas. mere ˘ >redniow. ang. 1493 coczanky siler montanum, XV cochanye –
mare, mere ˘ ang. mare, w. herba koczanky; koczenky, ko- przyjemno>:, upodobanie.
ros. kobyla-koby=a, wo=. 1289 czanky scicados, ca 1465 Wloszkye kocher maszynka do gotowania,
stada kon;ska i kobylska coczanky scicados Arabicum. u/ywana na wycieczkach.
]stada ko<skie i kobyle\. ˚koba. kocha-nek(nka(ny(nie(siu(: niem. kochen ]gotowa:\.
†koby=cz" anim. ma=a koby=ka ]si"\ osob. stale my>le: o kim>, uczucie kocher med.
tj. szara<cza; ˚pasikonik. rado>ci na widok tej osoby, pragnienie szczypczyki u/ywane do zaciska-
staropol. dzatki twe iak}o| bycia z ni', bardzo j' lubi:, sercem nia naczy< krwiono>nych podczas
kobilczøta kobilek. ci'/y: ku, pa=a: uczuciem ku. operacji.
=ac. locustae suboles; locusta ˘ ¯ chocha:, ChK, ¯ cho, cho kochliwy osob.
starofranc. >redniow. ang. locuste ˘ ]d{wi"k do>: cz"sto wydawany w zakochuj'cy si" cz"sto.
ang. locust; grasshopper, czasie orgazmu, szczytowania, eksta- koci(ak(ca("(okwik(: si" anim.
ros. saranha-sarancza. zy; element granicznej przyjemno>ci niem. katz, ˚kot.
†koby=ka zool., owad. szara<cza, wywo=any fizycznym wsp[=/yciem, staropol. ¢koci: si" – cieli: si".
Locusta viridisima L. ˚koby=cz". stykaniem si" narz'd[w p=ciowych, ¯ skot ]byd=o rogate, domowe\,
staropol. kobylkam, kobilka, kobyl- sk'd posz=o s=owo, pomijany w de- ¯ >redniow. ang. catel, katel ˘ ang.
ka, kobilky, ku kobilkam, 1461(67 finicjach\. cattle, z wp=ywem >redniow. ang.
oth ¢gobylk a locustis, 1471 kobylka, kocha: ˘ rozkosz, Ch ˘ Sz. s=aw. xot; ketel, kettle ]kocio=\;
1472 kobilka locusta, ca 1500 kobyl- ]kochanek, /ona i na=o/nica\, >redniow. ang. catel, katel ]byd=o\,
ka ˘ kobylka, kobilka. z wp=ywem =ac. cohaesio ]stykanie >redniow. ang. ketel, kettel ]kocio=\
ang. locust, ros. saranha. si"\ ˘ kochasiu ]$\. ˘ kocielnik ]rzemie>lnik wyrabiaj'cy
koby=ka }Jezus| wschem lyvdzyem vczynyl kot=y\,
1. belka o 4-ch nogach s=u/'ca szye vdz'czny, myly a barzo pomieszane, skot ˘ s(koci: ]si"\,
do podparcia mostu, lyvbyezny, bo yego kraszye szye kocielnik ]`ciel`\ ˘ cieli: ]si"\ ˘
2. uszko haftki, p"tli, wschysczy dzyvovaly a yego na- cielak, skoci". staropol. koci: si" ¯
3. podstawek na skrzypcach na kt[- dobnych obyczayow wschysczy roz(s•koci: si". ˚skot.
rym napi"te s' struny; mostek. szye kochaly y yego m'drosczy †kociec kurnik, kojec, klatka.
kobz-a(iarz muz., instr. zvmyawszy szye, kochaly; †kocielnik prof.
ludowy instrument muzyczny o kilku szye kochala, y kochacz se bødze, rzemie>lnik wyrabiaj'cy kot=y z
strunach, typu lutni, g">li, rozpo- kochacz szye b"dze, kochal gesm, metalu, i inne przedmioty,
wszechniony na Ukrainie, znany kochay se w bodze, kochacz se kotlarz, blacharz. w Ss 1953& wyra-
w dawnej Polsce. B="dnie zwany bødø w mnoszstwe pocoia; biaj'cy }co$| z metalu kot=y, J.D.
dudami – instrumentem muzycznym myly Yesus v odzyenyv malo szye ˚konwisarz, ludwisarz, `wisarz.
d"tym, sk=adaj'cym si" ze sk[rzanego kochal ]Jesus quoque vestibus staropol. 1467 koczelnik,
mieszka i dw[ch piszcza=ek. paucis utebatur\, bo w yedney 1483 koczelnig,
¯ s=aw. du: ]d':\, wi"cej ˚duda. sukny telko chodzyl; chochal 1497 calderator albo koczyelnyk,
Przyczyn' pomy=ki jest zapewne kabza szye; to vczynyl kochay'cz szye v 1498 koczelnyk.
]sk[rzany mieszek\ ˘ nabi: kabz". tem; chochala gest, 1444 kochacz ang. smith, metalworker, smelter,
tur. kopuz, kobus ]cytra o jednej lascivire; lubuje cocha s' delectat; }literally| ¢kettler ]¢kettle-maker\,
grubej strunie\ ˘ ukr.-ros. kobza. kochas sz', kocha sze, cochal se, franc. le chaudronnier,
koc(owa: tkan. p=at grubej, zwykle kocha scha, 1466 nye chochaya; niem. keÆler, kupferschmied,
kosmatej tkaniny we=nianej lub ba- zwøk cochaiøcego se, y cochal staroros. kotel;nik=-kotielnik.
we=nianej, u/ywany do przykrycia. iesm se ˘ ¢kocierpka bot. czeremcha
niem. kotze, ˚kot. kochacz, chochacz, cochacz – zwyczajna, Prunus padus Mill.
staropol. 1400 i 1448 cocz; kocz, 1. znajdowa: w kim>, czym> przy- staropol. 1472 trzemcha, koczirpka,
1473 kocz, 1475 pelles albo kocze, jemno>:, mie: upodobanie, do- poczirpka crepanus. ˚smrodyna.
1478 pelles albo kocz, znawa: przyjemno>ci, cieszy: si", kocio=(ek
1419 pena albo cocz, lubowa: si" 1. pojemn. du/e naczynie meta-
1420 penas vlg. cocze, 2. sprawia: komu> przyjemno>:, lowe, zamykane pokryw',
1440 pyenthnadzescze pena et rozwesela:. 2. techn. urz'dzenie do wytwarza-
pro cocz, 1453 i 1458 cocz, ~kocha: czas niedok., mi=owa:, nia pary wodnej o ci>nieniu wy/-
1466 i 1490 kocz, 1492 cocz ˘ wielce lubi: ¯ staroniem. luba. szym ni/ atmosferyczne, s=u/'ce
kocz, cocz – sk[rki zwierz"ce z s=owotw. baz' ko` ]razem, do spo=u\ do nap"du maszyn i turbin,
w=osem – futro, dawane s"dziemu % ]lubie/ne\ ocha: ¯ och, och# 3. muz. instrument perkusyjny,
jako kara za nies=uszne, nie ros. l[bit;-ljubit, ang. to love. 4. geolog. zag="bienie w skorupie
potwierdzone w s'dzie wy/szym za•kocha: si" – czas dok. ziemskiej powsta=e wskutek
zaskar/enie jego wyroku. po•kocha: – umi=owa: kogo dzia=ania si= erozyjnych,
†kocanki, kocenki liczba mn., bot. u•kocha: – umi=owa:; 5. łow. rodzaj polowania z nagonk',
1. Helichrysum arenarium Moench, ukochany 6. wojsk. okr'/enie wojsk
2. w=oskie kocanki, od•kocha: si" – przesta: kocha: przez wroga,
Lavandua stoechas L. pod•kochiwa: si" – skrycie
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
7. pot. okr'/enie siedlisk przez j'cy w opium, stosowany w lecznictwie czasownik koguci:, ‘zaleca: si"’, por.
policj", w=adze >ledcze w celu jako >rodek przeciw kaszlowi. franc. coquet od coq, st'd kokietka,
wy=pania ludzi podejrzanych. kod-eks(owa:(yfikacja( kokieterja, i kokotka ]cocotte i co-
=ac. catinus ]pojemnik na /ywno>:, (yfikator(yfikowa: ˚kod. codette\; od coq posz=a i ]francuska i
jedzenie\ ˘ got. katils ˘ niem. kessel, 1. u=o/ony zbi[r przepis[w prawnych, nasza\ kokarda ]od czuba\.”
anglosas. cetel ˘ >redniow. ang. ketel, norm, regu= zasad, Rozumiem /e kogut od franc. coq –
kettell ˘ ang. kettle, 2. r"kopis, zwykle bogato, barwnie czub; kury czuba nie mia=y....
s=aw. kotël, kotelok, ilustrowany. „Kokot dawniej tyle co kogut;....”
wo=. 1289 kotel=-kote=. =ac. codex ]ksi"ga, spis\. przy ha>le kokosz. Gdyby kogut
staropol. 1393 koczel, 1466 caldar kodycyl prawn. zaleca= si" do kury, to by nigdy jej
albo koczyel, 1450 coczyel; nad w testamencie& dodatkowe rozpo- nie dosiad=, samymi zalotami.
kotli, w kotlech, 1471 kothly; koth- rz'dzenie maj'tkiem spadkowym kohezja fiz. sp[jno>:.
low, 1489 kothla, 1494 kocziel, ko- na rzecz osoby kt[ra nie jest spadko- =ac. cohaesio ]stykanie si"\.
czyel ˘ koczel, koczyel, coczyel, bierc'. kohorta wojsk.
kothel – kocie= ˘ kocio=, OE. koedukac-ja(yjny szkoln. wsp[l- jednostka taktyczna w wojsku rzym-
staropol. 1499 2 koczolky ˘ ne nauczanie m=odzie/y obu p=ci. skim, dziesi'ta cz">: legionu.
koczolek – ma=y kocio=, kocio=ek. ¯ ko` ]wsp[=`\ ¯ com` ]wsp[lnie, =ac. cohors, franc. cohorte
ang. kettledrum ]muz. kocio=, du/y razem\ ¯ =ac. communis ]wsp[lnie ang. cohort.
b"ben\, ros. litavra-litawra. dzielone przez wielu\. koi: leczy:, uzdrawia:, =agodzi:,
kociuba narz"dzie do wyjmowania koegzystencja wsp[=istnienie. s=owotw. pokr. goi:, KG.
gor'cego chleba z pieca; p=at drew- ¯ =ac. co` ]wsp[=`\ ¯ communis, staropol. XV w. cogyl, XV w. cogy,
niany na d=ugim dr'/ku. s=aw.-ros. so`. vsmyrrza migitat ˘ cogycz – koi:,
kocmo=uch brudas, smoluch. kofeina chem. u>mierza:, =agodzi:, uspakaja:.
kocur doros=y samiec kota, ˚kot. zwi'zek organiczny, alkaloid wy- staropol. po(u(upo•koi:, ukaja:,
¢kocz r'czy, zwinny ¯ kot ]$\ st"puj'cy w li>ciach herbaty. uspokoi: si", upokaja: si".
s(kocz•y:(ny. ang. coffe ]kawa\, niem. koffein. =ac. mitigare, sedare,
kocz pojazd. p[=kryty pow[z dwu`, †koftyr, kofter, kaftyr tkan. franc. calmer, apaiser, etancher,
cztero` i niekiedy sze>ciokonny. materia= kosztowny jedwabny turec- anglosas. h≤lan ˘ >redniow. ang.
w"g. Kocs ]nazwa miejscowo>ci\ ki, rodzaj jedwabnej tkaniny. helen ˘ ang. heal,
˘ kocsi. staropol. 1440 kofftheri, niem. stillen, befänstingen,
†koczczy, koczy, kotczyc 1444 cophtir, 1446 cofftir, s=aw.-ros. iscelqt;,
cz ^ :, dotycz'cy kota, koci. 1450, kaffthyr, 1450 kowtir, ros. lehit;> uspokaivat;,
staropol. ca 1500 kothczy. 1450 koffthyr, 1454 cafftir, smqghat;.
staropol. ` m'dka, m'dzie, mi"ta, 1466 et aliam kowthera, †koi=o bot. we=nianka,
mrug, nogietek, oczko, ogon, 1500 cowthir. Eriophorum vaginatum L. ˚koli cie.
ruta. staropol. 1468 rankawow kowtiro- staropol. 1472 koylo gramen;
koczkodan wich, 1490 et estivalia caffthirowe koylo gramen album.
1. czupirad=o, ma=piszon, et adamaschkowe ˘ kowtirowy, koincydencja zdarz.
2. ma=pa zwierzokszta=tna. caffthirowy – z koftyry zrobiony. zbie/no>:; jednoczesne wyst"powa-
koczow-a:(nik(niczy(isko †koga mors. nie jakich> zjawisk.
przemieszcza: si" z miejsca na okr"t, statek, ¯ >redniow. ang. =ac. coincidentia; coincidere
miejsce, chwilowe pobyty, pasterski, staropol. 1413(14 koga albo korayp ¯ co` % incidere ¯ in ]w\ % cadere
w"drowny tryb /ycia. ]korabl\ carrabus; na morze w ]pada:\, franc. coincider,
tur. köczmek ˘ koga; ca 1500 prosz sza namy boga, ang. coincide.
s=aw. kohe-vat;/vanie/voj/ bancz thy nasza koga, bychom mo- ¢koj, kuju jęz. jaki, jakiego.
/vi]e, kohëvka. rze przebyly, do nyeba przyplynaly, staroros. koj-koj, ku[-kuju,
†koczuga kult. kobieta lekkich 1424 coga ˘ koga, coga – ros. kakoj-kakoj, kaku[-kakuju.
obyczaj[w. ˚lafirynda, kurtyzana, =ac. navis, >redniow. ang. cogge ˘ koja mors. =[/ko na statku.
duchna, prostytutka, na=o/nica. ang. cog ]1. formerly broadly built niem. koje, AE.
staropol. 1488 coczuga boat with a blunt bow and stern, ang. berth ]pi": r[/nych znacze<\,
kod(owa:(ex 2. a small boat; cockboat\. ros. mesto-miesto, koika-kojka,
zbi[r symboli, liczb, lub skr[t[w. kogel-mogel spoż. ¢kojary }arch. s=aw.| lejce.
=ac. caudex ˘ codex ]pie<, drew- /[=tka utarte z cukrem. Niemcy podziwiali dw[r Dani=y,
niana tabliczka pokryta woskiem do pochodzenie s=owa niejasne. w tym& kon≠ v lihinax. i v
pisania na niej, w Swo 1980, przez wg mej wiedzy& ¯ kugle koqrex ko'anyx. wo=., Ipat.
dorozumienie – spis\, ]niem. pochodzenia\, ltps 6760 ]1252\. ˚uprz'/.
franc.-ang. code. ko` ^ ku, O czyt. U, ˚U. kojarzy: ]si"\
koda muz. †kogokole jęz. kogokolwiek. ='czy: dwie ]lub wi"cej\ rzeczy.
ko<cowa cz">: utworu muzycznego. ang. anyone’s, ¯ jarzenie ]>wiecenia\ ˘ >wita mi w
=ac. cauda ]ogon, koniec, ty=\ ˘ ros. kakogo-nibud;. g=owie; przeb=ysk, a kto nie potrafi –
ital. coda. kogu-t(tek(ci ptak. samiec ptak[w ciemna masa.
kodak typ aparatu fotograficznego. kurowatych, g=[wnie kury. kojec rodzaj kosza lub siatki w
amer. firma fotograficzna. hybryda ang.-dun. cock % gut; kt[rej tuczy si" lub przewozi dr[b.
Eastman Kodak Co. staropol. kur, ˚]dun.\ gut. staropol. 1498 2 koycze, ca 1420
kodeina chem., farmac. ros. kur. czoczcze ˘ koyecz, czoczecz –
zwi'zek organiczny, alkaloid wyst"pu- A. Br¥ckner 1927& „U W. Potockiego i klatka, kojec.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
=ac. cavea ˘ starofranc., †kokorhel odzież. rodzaj kapelu- ˚lafirynda.
>redniow. ang. i ang. cage, sza, czepca, lub he=mu. franc. coq ]kogut\ ˘ cocotte ]pier-
ros. kletka-keltka. staropol. 1446 tres kokorhelle. wotnie& kura\, ang. cocotte.
1. kok †kokornak bot. ˚kokorak. †kokotowy koguci ¯ kogut.
w=osy upi"te w w"ze= z ty=u g=owy. staropol. 1419 cokornak dlugy ari- staropol. 1400 sz cocotowim ogo-
franc. coque ]skorupa\. stologia longa, ca 1465 kokornak nem, 1422 tres pennas galli albo
2. kok mors. kucharz okr"towy. aristologia, cossy cokothowe.
koka bot. 1484 kokornak aristologia longa, ang. cock-related.
Erythroxylon coca, krzew z rodziny 1419 kocornak ocrøgli aristologia, koks(iak(ik(ownia(ochemia(
krasnoskowatych, kt[rego li>cie ca 1460 kokornak aristologia (owa:(ownica(ownictwo(
zawieraj' kokain". rotunda, (owniczy
kokaina chem., med. ca 1500 cocornak sarcocolla – sta=y produkt odgazowania w"gla
zwi'zek organiczny, alkaloid, nar- 1. Aristolochia clematitis L., kamiennego, substancja porowata o
kotyk stosowany w lecznictwie do 2. Corydalis tuberosa D.C., du/ej warto>ci opa=owej.
znieczulenia miejscowego. 3. Astragalus sarcocolla Dum. koksiak – piec do palenia koksem.
peruw. kuka ]ang. cuca\. staropol. ca 1500 cocorecz collo- koksik – gatunek koksu lub w"gla
hiszp. coca. quintida – kokorzec lub kokorzek drobnoziarnistego.
koka-kola ]coca-cola\ spoż. Corydalis tuberosa D.C. ang. cole l.poj., cokes l.mn.
Coca-Cola, nap[j z wyci'gu z krze- †kokorzek bot. koksa bot. odmiana jab=oni renety.
wu kola i orzeszk[w kola. 1. Corydalis tuberosa D. C., ¯ nazwisko Anglika M. R. Cox.
ang. Coca-Cola. 2. Corydalis tuberosa D. C., albo koktajl spoż. nap[j z mieszaniny
kokarda ozd. Aristolochia clematitis L. alkohol[w ]od ok. 1806 r.\.
kolorowa, zwykle czerwona wst'/- staropol. 1419 cokorzek savina, ang. cocktail.
ka zawi'zana z fantazj' w ozdobny bracceola, 1460 kokorzek aristho- kola bot.
w"ze=, dwie p"tle z ty=u g=owy, w logia rotunda, ca 1465 kokorzek Cola acuminata, drzewo z rodziny
postaci rozety. bracella , XV w. ¢boszthezoch zatwarowatych; nasiona ]orzeszki\
franc. coc ]kogut\ % arda ¯ art aristologia, glosa& pyelnyk v. podra- tego drzewa.
]sztuka\ ˘ cocarde ¯ coq ]kok – zecz, risthek, rystek, cocorzek. kolabor-acja(ant(owa: osob.
w"ze= ze wst'/ki, w postaci rozety\. kokos(owiec(owy bot., spoż. wsp[=prac•a(ownik.
†kokcyn tkan. Cocos nucifera, palma kokosowa, =ac. collabora-tio(ns TS, ko`
sukno czerwonego koloru. i jej jadalny owoc. ]wsp[=\ % labor ]praca, trud, zn[j\.
staropol. coccin czirwony dwoycz- gr. kokkos ]jadgoda\, =ac. coccum kolacja spoż. wieczerza, ostatni
krocz barwyoni z izop kaplan ]ziarno owocu\ ˘ hiszp., port. coco posi=ek dnia, spo/ywany wieczorem.
wrzvczy w plomyen. l. poj., cocos l. mn., ang. coco. staropol. 1491 czassv kollacziey,
kokcyna kolor. kokosi: si" char., osob. gdy bend' czynycz, vessely
organiczny barwnik retuszerski. a. zachowywa: si" niespokojnie, bycz, XV w. podoba my sye
koker anim. kr"ci: si" jak kwoka na jajach, kolaczya zlvsna ]“z=o/na” –
rasa psa o d=ugich, zwisaj'cych b. denerwowa: si" z=o>ci: si"; do spo=u, wsp[lna, posi=ek wsp[lnie
uszach, kr[tkich nogach, i d=ugiej, napuszonym by:. spo/ywany\ –
jedwabistej sier>ci. †kokosz ptak. uczta biesiada.
kokiet-eria(owa:(eryjny(ka kura. ¯ cock }kok| ]kogut\. ¯ =ac. collatio ]sk=adka\,
char. za•loty(leca: si", flirt(owa:. staropol. 1462 zabyw ossmy coco- =ac. convivium, starofranc. soper,
franc. coquet-er(ie(te schi, 1472 kokosch gallina. super, souper ]franc. souper\ ˘
ang. coquet(ry(te, =ac. gallina, >redniow. ang. super ˘ ang. supper,
ros. koket-stvo/ka/livyj. franc. poule, anglosas. henn, niem. abendessen, ros. u'in-u/in.
kokila techn. >redniow. ang. i ang. hen, tzw. Ostatnia Wieczerza – w wierze
forma metalowa, zwykle /eliwna, do ros. kurica-kurica. chrze>cija<skiej& ostatnia kolacja
sporz'dzania odlew[w; wlewnica. kokoszka ptak Jezusa Chrystusa przed uj"ciem go i
koklusz med. kwoka. ¯ cock }kok| ]kogut\ % d{wi- ukrzy/owaniem –
ostra choroba zaka{na wyst"puj'ca "kona>ladowcze. niem. das Heilige Abendmahl,
przewa/nie u dzieci, z objawami staropol. 1472 Marie kokoska franc. la sainte Cene,
uporczywego kaszlu, po='czonego palumbus – zool. Maryje kokoszka, ang. the Lord’s Supper,
cz"sto z wymiotami; krztusiec. synogarlica, Turtur risorius Swains. ros. Tajnaq Veherq-†Tajnaia
franc. coquecluche. staropol. 1460 kokoszka bursa Wieczera.
kokon owad. oprz"d wraz ze znajdu- pastoris, 1472 kokoska bursa kolacjonowa:
j'c' si" w nim poczwark'. pastoris – bot. tasznik pospolity, por[wnywa: odpis z orygina=em.
=ac. coccum, franc. cocon, Capsella bursa pastoris Moench. kolanko
ang. cocoon, ros. kokon. staropol. kokoszy: si" – 1, miejsce skr"tu rury,
†kokor-ak(nak(zek bot. nadyma:, puszy: si", pyszni: si". 2. bot. obr'czkowata zgrubia=o>: w
1. Aristolochia clematitis L., ang. brood-hen, {d{b=ach ro>lin trawiastych; w"ze=.
2. Corydalis tuberosa D.C. ˚kokornak. ros. nasedka-nasiedka. kolan-o(owy([wka anat.
staropol. 1437 kocorak aristologia kokota kult. przedni staw nogi.
longa; dlugi kocorak aristologia kobieta nie przebieraj'ca w m"/czyz- kolan[wka – podszewka wszywana
longa, nach w jej wyborze do stosunku sek- w nogawki spodni, zapobiegaj'ca
1472 kokorak aristologia rotunda, sualnego, lekkich obyczaj[w, utrzy- wypychaniu ich kolanami.
1484 kokorek aristologia rotunda. manka, na=o/nica. ko ]ku\ % leno ]ziemi\ ¯ len ]ziemia\.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
s=owotw. pokr. pokolenie ]poziom, na †kolba turniej rycerski, pojedynek †kolczy zrobiony z kolc[w, czyli
schemacie genealogicznym\. na kopie. ˚gonitwa. k[=ek lub ogniw metalowych.
len ]ziemia\ wyda=o liczne pochodne, staropol. XV w. colba duellum. staropol. 1437 albo kolcze sbroy,
w tym lenno, len ]gat. ro>liny\, i in. =ac. duellum ˘ ital. duello, 1456 albo zbroy' clocz' ˘
staropol. ¢pockløkonfszy oni na sfa =ac. ˘ franc. duel, battre en duel, zbroya colcza – kolczuga.
kolana; kolana moya roznemogla staro=ac. i >redniow. ang. duellum ˘ ros. kol;huga-kolczuga.
sø se; ca 1420 padl przeth colana; ang. duel, niem. zweikampf, kolczyk(owa: ozd. ¯ kolec ¯ ko=o;
pokløkszy na swa kolana, naczøly ros. poedinok. ozdoba na przek=utym p=atku ucha.
boga prosycz , 1451 Yesus... kolba ang. earring ]kolczyk\,,
pokløknøl nagyma kolyanoma na 1. bot. kwiatostan graniasty, ros. ser;ga-sierga, sëro'ka,
zemø; ale Iacob kløczyal gest na kaczan kukurydzy, pa=ka wodna, s=aw. kol;co, kolec ]pier>cie<\.
kolanu; na kolanoch; przyklyøkl na 2. naczynie z szyjk' w lab. chem. ¢kold dun. zimny.
kolyanu; sklonywszi swa kolyana, 3. lutownica, przyrz'd do lutowania, staroniem. kalt ˘ staroang. ceald,
modlyly sy' gemv; sklonylem 4. tylna cz">: =o/yska broni palnej. cald ˘ ang. cold.
kolyana ma a roscyøgnølem røce niem. kolben. †kole ko=ki, sztachety.
moy ku panu bogu, 1471 grubye kolbuszewskie mebel. staropol. 1495 za kolye ad sepes
kolanye , 1471 kolano , 1471 za meble wyrabiane w ma=opolskim 25 grossos, 1496 za kole 3
kolano; kolyana thobye zgybaya miasteczku o nazwie Kolbuszowa, grossos,
kv chwalye thwey; ot vkolyana; bogato intrasjowane. =ac. sudes ad saepes,
Pyothr padl do kolyan Ihusevych; †kolc-e(zy k[=ko(ogniwo metalowe. ang. pegs and fence, railing.
szwyerz'tha boga posznaly, gdy staropol. 1394 dictis colcza ]kol- koleba bud. sza=as pasterski,
na kolan' kl'kaly; pokleknawschy cami\, 1414 cum colcze, 1416 in miejsce schronienia w g[rach.
na swe kolana; svyerz'ta..., na- clenodio seu clipeo bawola glo- koleb-ka(a: ruch. ko=ys•ka(a:.
klonywschy szy' na swe kolana; wa, colce w nostrz et zawolane ros. kolebat;.
Krystus... pokl'kn'= v pyaskv Wenawa, 1416 Stanislaus aserit staropol. 1444 w cziasney koliepcze,
golema kolanoma y pocz'l szye se proclamacione Wenawi, in ca 1455 kolepka, ca 1500 cholebk',
modlycz ˘ kolano, kolyano. clipeo bawolya glowa, colcze w v kolepcze, 1393 quadrige dicte
staropol. na stara colana – ¢nozdrz, ]ca 1360\ 1554 feruncam colebca, 1394 kolepka dicta; pro
na stare kolana, tj. na staro>:. albo kolcze; super cathenam albo asseda dicta colebca, 1416 ko-
gr. kolon ]cz=onek\, gr. olene ]=okie:\, kolcze, 1445 colcza, 1448 Ruthene lebka regine, 1416 pro colepca,
franc. genou, niem. knie, iurabunt super kolcze, 1482 mediis 1437 colyepka asseda, 1477 pro
>redniow. ang. kne, ang. knee, iuramentis circa rotulum albo v nowa colepka, kolepka zlota lectus
wo=. 1289 kol≠no-koleno, kolcza, 1500 iurare ad rotam albo regalis; XV w. w drogyey kolebcze
kol≠nou ]kolenu\, v kolcza ˘ kolcza, colcza. ˘ kolepka, koliepka, cholebka,
mazur. koleno ¯ s=aw.-ros. ang. link ]of a chain\; ring, colebca, colepca, CKCh –
koleno ]generacja, rasa, linia, ros. zveno-zwieno. 1. ko=yska dziecinna,
ga='{, cz=onek rodu\ ˘ pokolenie, †kolcza $, nierz'dnica, wg Ss 1953. 2. w[z, pow[z, pojazd wisz'cy na
ros. koleno. staropol. XV w. s colczami ¢sro- pasach,
kolar-z(ski(stwo sport. moczana b'nzes cum meretrici- 3. =[/ko noszone, lektyka.
¯ ko=o. cyklista. bus scortaberis. ang. 1. cradle, 2. carriage,
†kolarza ˚namiot i kotara. =ac. meretrix ]$\. ros. 1. kolybel;-ko=ybiel,
=ac. tendere ]rozci'ga:, naci'ga:, kolczak bot. Hydnum, gat. grzyba. 2. povoz-powoz.
rozpo>ciera:\ ˘ tentus ˘ p[{no=ac. kolcza-sty(tka naje/ony kolcami; staropol. cholebayczie schi' ˘
tenta ˘ starofranc. i >redniow. ang. 1. rodzaj brony, w=[ki, cholebacz – choleba:, koleba: si",
tente, ang. tent, 2. ssak z podgromady stekowc[w. ko=ysa: si", chwia: si".
palatka-pa=atka,
ros. ¯ kolce maj'cy; staropol. 1500 kolepczane –
watër-szatior. gdy przek=uwano ucho w celu jego kolebczany, o koniu& zaprz"gni"ty
†kolasa pojazd. starodawny pojazd zawieszenia. zmiana znaczenia przez do kolebki.
bojowy, pow[z o dw[ch ko=ach. dorozumienie. kolec
¯ anglo-=ac. colossus ¯ gr. kolossos kolczuga panc. to, co k=uje, bodzie, ostro zako<czo-
]kolosalny, wysoki, wynios=y\. zbroja z plecionych k[=ek metalowych na cz">: r[/nych przedmiot[w.
staropol. 1486 colassa. i siatki drucianej, koszulka pancerna z kole-ga(/anka(gowa:(/e<ski
Lit. w[dz „z wynios=ej dowodzi ko- siatki drucianej lub k[=ek /elaznych, osob. towarzysz pracy, zabawy, na-
lasy.” ]dowodzi z wynios=ej kolasy\. stalowych, rodzaj dawnej zbroi uki; dosł. z wyboru, s=owotw. pokr.
Pow[z konny na wz[r rzymskich rycerskiej. kolegia` ]zbior`\.
rydwan[w bojowych ]$\. ¯ kolcze ]metalowe k[=ka\. =ac. com ]z\ % ¢leg ]wybiera:\ ¯
Swo 1980& kareta, karoca }powozy o starofranc. la cotte de mailles, legare; =ac. collega,
4-ch ko=ach, J.D.|. niem. ringelpanzer, franc. collegue, ang. colleague.
S. Linde 1807& kolimoga ]w rzecz. ros. kol;huga-kolczuga. kolegialny społ. zbiorowy.
stan, wg wo=. ltpsi, pisanej 1289\, i tak staroniem. hals ]szyja\ % bergan =ac. collegialis ]zbiorowy\.
samo pod has=em ˚kolimaga. ]ochrona\ ˘ staroniem. wy/yn kolegiata rel. ko>ci[= w kt[rym
kolator(ski przestarz., rel. halsberc, halsberge, znajduje si" kolegium kanonik[w.
osoba maj'ca prawo obsadzania starofranc. hauberc, halberc, =ac. collegiatus ]zrzeszony\.
urz"d[w ko>cielnych >redniow. ang. hauberk, hauberc, kolegium
kolaudacja ang. hauberk, zesp[=, grupa os[b wsp[lnie nad
sprawdzenie zgodno>ci wykony- ros. pancyr;-pancyr ]pancerz\. czym> pracuj'cych, stanowi'cych
wanych
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
razem jaki> zarz'd. coriandrum, koliandr coriandrum, hiszp. colibri ¯ karaib.
koleina >lad po ko=ach, p=ozach, 1484 coriandr coriandrum, ca 1500 niem. kolibri, ang. hummingbird,
nartach. ¯ ko=o % ina ]drugi\. corandr coriandrum. ros. kolibri-kolibri.
s=owotw. pokr droga ¯ drugi, kolej staropol. kolyandrowe – koljandro- †kolica okolica ]mniej wi"cej\.
]szlak dwutorowy, tor ^ bli{niak\. wy, b"d'cy w zwi'zku z kolendr'. staropol. bog... weliky y grozni
kolej(arski(nictwo(arz(ka(ny( †kolera ˚/[=: .../[=taczka. nade wszemi, gisz w coliczi ]w
(owy †kole<ski tkan. kolo<ski, gat. suk- okoliczy\ iego sø ]tu& w zasi"gu \
1. nast"pstwo, bieg ]rzeczy\; na wyrabiany w Kolonii nad Renem. ˘ colicza – zasi"g.
kolej•ny(no(no>:(ka, staropol. 1498 et duas tele kolen- starofranc. ranger ˘ >redniow. ang.
2. kolej•arz(arski(owy(nictwo. skyego cum Serico consutas. rengen ˘ ang. range,
lej•ce – cug•le ˘ lej ^ cug ]ci'g\, ang. of Köln ]Cologne\ over Rhe- protq'enie-protia/enie,
ros.
ko•lej ^ po•ci'g, na(po•p"d ˘ in ]Rhine\ river, in Germany. prostranstvo-prostranstwo.
kolej ^ ci'g ^ rz'd ˘ po kolei ^ kole>nia warsztat stelmachski †koli: ruch. chodzi: w ko=o,
po¶ci'g ^ po¶rz'dek. ]warsztat stelmacha\. kr'/y:, b='ka: si".
ros. /eleznaja doroga ]kolej, tory nazwisko Kole>nik. staropol. b'd' sz' wyliczy albo
kolejowe\, por. droga, `ga, tor, †kolerz ko=nierz. ¯ =ac., franc.-ang. kolyczy ]war. band' byegacz\,
˚poci'g. staropol. 1475 collerze ˘ collerz, gr. kolyly, tulaly sz' ]war. thulaly
†koleja tak i altar ˘ o=tarz. sch'\.
1. koleina, >lad wyci>ni"ty =ac. collare ˘ starofranc. i >redniow. kolidowa: by: w sprzeczno>ci.
ko=ami woz[w, tor, droga, ang. coler ˘ ang. collar, niem. kra- ¯ kolizja. =ac. collido ]zderzam si"\.
2. ustalony porz'dek, nast"pstwo gen, ros. vorotnik-worotnik. koligacja pokr., powin.
wed=ug pewnego porz'dku. kolet odzież. pokrewie<stwo, powinowactwo.
staropol. 1425 koleya ultra gisczi- a. kurtka /o=nierska z sukna lub †kolik czop wraz z kurkiem do
nyecz, 1437 coleya liris, ca 1455 sk[ry =osiowej, noszona r[wnie/ wypuszczenia p=ynu z beczki.
coleya orbita, 1444, orbita est do konnej jazdy i polowania, staropol. 1494 kolyg pywny y
vestigium rothe koleia, 1450 uel b. rodzaj wywijanego ko=nierza kossch pywny.
semita rothe koley', 1455 coleya, w dawnych strojach. †koliko= rel.
1463 vestigiis albo kolegyam, kole/e<s-ki(two ¯ kolega, G?. miejsce kultu, o=tarz ofiarny.
1471 vestigia albo colege, 1490 kol"d-a(nik(owa: rel. staropol. 1471 excelsa vyschokye
coleya ˘ pie>< religijna, tw[rczo>ci ludowej, colicoli.
starofranc. koley, koleia, kolegya zwi'zana z narodzeniem Jezusa †kolikro: jęz. ilekro:.
coleya, colege. Chrystusa, >piewana w okresie Bo/ego staropol. kolykrocz.
ang. 1. track, 2. succession, Narodzenia, w grudniu, do pierwszych ang. whenever,
ros.1. koleq-koleja, sled-sled, dni Nowego Roku ]do Trzech Kr[li, ros. kogda by to ni bylo.
2. posledovatel;nost;- 6 stycznia\. ¢kolimaga }arch.| stan, ob[z,
posledowatelnost ¯ po-po % sled. =ac. calendae ]pierwsze dni miesi'- siedziba. o Jatwie& kolymagy
kolekcj-a(oner(onowa: ca\, ˚kalendarz. svoi rekwe v= stany. 1208
zbi[r przedmiot[w jednego rodzaju& staropol. 1422 kolyanda, v=stav;we 'e za';gowa ko-
obrazy, okazy, monety, znaczki 1441 kolende; kolyandam, 1393 limagy svo≥. rekwe stany.
pocztowe. pro kolanda, 1500 pro colanda, 1251
=ac. collect-io(us, ca 1500 kol'da strena, 1255 et v kolymog= svoi rekwe v=
starofranc. collecte(r, ang. collect, colenda ˘ kolyanda, kolanda, stan=. 1254.
ros. sobranie, sobirat;. kolenda, kol'da, colenda – S. Linde 1807 poja>nia& w[z pakow-
kolektor 1. danina pobierana przez duchowie<- ny z bud'.
1. cz">: pr'dnicy lub silnika elektr. stwo od parafian w okresie Bo/ego s=aw. kolimoga,
2. ruroci'g zbiorczy, kana= odpro- Narodzenia, ros. kolimaga ]kolaska\,
wadzaj'cy nieczysto>ci. 2. podarunek noworoczny dawany ros. kolymaga ]karoca\.
=ac. collector ]zbieraj'cy\. oko=o Bo/ego Narodzenia. staropol. XV w. colimaga traha –
kolektura miejsce, biuro sprzeda/y ¢koli jęz. gdy, je/eli. s=aw. koli, sanki, p=ozy do wleczenia ci"/a-
los[w loteryjnych. nikoli – nigdy. r[w, wg Ss 1953.
=ac. collectus ]zgromadzony\, †koli cie, koli go, koli je bot. kolis-ko(ty gr[d s=awia<ski
niem. kollekture. Eriphorum vaginatum L., ˚koi=o. w kszta=cie ko=a. ¯ ko=o.
kolektyw(nie(izacja(ny społ. staropol. ca 1465 koli go, 1472 koly kolizja zdarz.
zesp[= ludzi zwi'zanych wsp[lnym ge gramen; kolu cze gramen zderzenie, konflikt; nag=e, gwa=tow-
celem. album. ne zetkni"cie si" dwu cia=.
kolektywizm – system gospodaro- kolia =ac. collisio ¯ collidere,
wania w socjali{mie i komuni{mie, 1. ozd. kosztowny naszyjnik ang. collision,
oparty na spo=ecznej w=asno>ci wysadzany drogimi kamieniami, ros. stolknovenie.
>rodk[w produkcji. 2. techn. pier>cie< metalowy, †koli/dy, kol/dy, kol/dny,
=ac. collectivus, ang. collective, dwucz">ciowy. kali/dy, kal/dy
ros. kollektiv/nyj. franc. collier ]naszyjnik\, wszelki, wszyscy, bez wyj'tku, bez
¢kolender bot. kolendra siewna, ros. kol;e. r[/nicy, ka/dy. ˚kali/dy, kal/dy.
Coriandrum sativum L. koliber ptak. staropol. kolyszdi, za koliszd'n,
staropol. 1419 coriander corian- ptaszek z rodziny kolibr[w ]Trochi- rodzayu koliszdigo, za koliszdi
drum; coriander coriander, 1460 lidae\ wielko>ci li>cia /ywi'cy si" dzyen, ot kaliszdego konya,
coriandr baxia, ca 1465 ¢kokandr nektarem kwiat[w. koliszdi s nich, wschech i koli-

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
szdich naschich stolecznykow ˘ 2. zorganizowany pobyt wypoczyn- skol;ko mu'hin ]ilu m"/czyzn\,
kolyszdi, koliszdi – ka/dy. kowy dzieci i m=odzie/y szkolnej, skol;ko-nibyd;-skolko-nibud
=ac. quivis, franc. tut le monde, 3. biol. zesp[= osobnik[w tego ]tylko troszk"\, skol;ko ugodno-
chacun, tous, chaque, samego gatunku, skolko ugodno ]do woli\, skol;ko
ang. every]one\, each ]one\, =ac. colonia, franc. colonie, raz* ]ile razy\, skol;ko stoit*
ros. ka'dyj-ka/dyj, ang. colony, ros. koloniq. ]ile to kosztuje$\, skol;ko vreme-
vsqkij-wsiakij ]wszelki\. kolo<ski ni* ]kt[ra - jest - godzina$\.
kolka k=uj'cy wyrostek ro>liny. alkoholowa woda toaletowa. †kol/d-ny(y jęz. ka/dy, ˚koli/dy.
¯ niem. kolik ]kolka\. niem. Kolonia. staropol. 1484 kolzdny z nych;
u(k=ucie, kolczasty, kolczuga, kolor(owy(owa:(kolory~ kolzdy py'tek may' posczyczi;
kolczyk, kolec. barw•a(ny. od Nyedzyelye My'ssopustheny
†kolnerz, kulnerz ˚ko=nierz. staro=ac. celare ]s(u(po(zakry:\ ˘ az do Vyelkyey Noczy na kolzdy
†kolni b"d'cy w zwi'zku z ko=ami. colos ˘ =ac. color ˘ starofranc. co- dzyeny may' sye posczyczi;
staropol. ca 1500 sz}k|rypanya lour ˘ >redniow. ang. color, colour kolzd' godzyn', po kolzdem
colnyego ˘ colny ]“ko=owy” – k[=\. ˘ am. ang. color, psalmye movy'cz Gloria patri;
†kolnia bud. niem. farbe, ros. cvet, kraska. na yvtrzny' kolzd' oblycznye do
szopa, stajnia, obora, wo=ownia. koloratura muz. kossyczola; na kolzdy myesy'dz;
staropol. 1412 obrøczil sol, ozdobniki w tek>cie nut do >piewu na na konyczv kolzdego paczy-
kolnyø, stodolø vczinicz hy ploti kolorymetr(ia erza; kolzdy brath y syostra, 1484
oprawicz. 1. astr. przyrz'd do pomiaru barw braczya wszythczy y tez syostry,
=ac. tugurium, stabulum. gwiazd, kolzdny z nych ]singuli autem
†kolno społ. kolonia. 2. chem., fiz. przyrz'd do ozna- fratrum et sororum\, may' sye trzy
1. grupa ludzi osiad=a z dala od swego czania substancji na podstawie razy w rok spovyedaczi ˘ kolzdy.
kraju, lecz podleg=a polityce i pomiaru st"/enia barwy z roztwo- ¢ko=a pojazd.
s'downictwu macierzy, rem wzorcowym. kolasa, telega, sanie wie>niaka.
2. osiedle po=o/one z dala od cywili- kolor-ysta(ystyczny(ystyka(yt( Latopis 1116 kola-ko=a.
zacji – miasta, wsi; nowa osada, (yzowa: ˚kolor. ko=acz spoż.
3. pobyt wypoczynkowy dla dzieci kolos(alny gigant(yczny. 1. dawn. placek pszenny,
i m=odzie/y, z dala poza miejscem gr. kolossos, =ac. colossus. obrz"dowe ciasto weselne,
sta=ego zamieszkania. kolport-er(owa:(a/ 2. makuch.
=ac. colere ]uprawia:, kultywowa:\ rozpowszechnia:. staropol. colacz, na nalepsze ko-
˘ colonus ]rolnik\ ˘ colonia, kolt broń. lacze, XV w. a on chcze kolacza,
franc. colonie, niem. kolonie, rewolwer b"benkowy. ca 1500 przylep' vel kroma ko-
ang. colony, ros. koloniq-kolonija. kolubryna broń. lacz', ca 1500 thwarozny kolacz,
kolodium chem. ci"/kie dzia=o obl"/nicze w XVII w. ca 1500 szadlny kolacz, kolacz
roztw[r nitrocelulozy w mieszaninie kolumn-a(ada(owy chleba ˘ colacz, kolacz –
alkoholu i eteru. 1. bud., archit. filar, pionowy s=up, 1. rodzaj pieczonego, zwykle okr'g-
kolofon podpora, zwykle cylindrycznego =ego i p=askiego ciasta,
dane dotycz'ce miejsca i daty druku. kszta=tu, 1.a. twaro/ny ko=acz –
koloid-y(owy w liczbie mn., chem. 2. d=ugi, zwarty szyk marszowy, ko=acz z na=o/onym serem,
uk=ady o du/ym stopniu rozdrob- 3. zorganizowany przew[z pojazdami, 1.b. sadlny ko=acz – rodzaj sma/o-
nienia. szczeg. mechanicznymi, nego ciasta, nadziewanego
kolokacja hist. 4. =am ksi'/ki lub czasopisma, mi"sem,
a. wie> szlachecka podzielona 5. pionowy rz'd cyfr, liter, 2. bochenek.
na cz">ci nale/'ce do r[/nych 6. chem. aparatura stosowana do †ko=aczek med.
w=a>cicieli, oczyszczania, rozdzielania r[/nych okr'g=y plaster goj'cy, przyk=adany
b. kolejno>: w=a>cicieli przy substancji. na ran" lub wrz[d.
upad=o>ci. gr. kolophon ]szczyt\, pokr. =ac. staropol. XV w. colaczek.
kolokwi-um(alny szkoln. columna, starofranc. colomne, ko=ata: dźwięk.
rodzaj egzaminu na wy/szych >redniow. ang. columne ˘ dosł. tak w ko=o, czyli na okr'g=o, tj.
uczelniach, z ca=o>ci lub cz">ci ang. column, ros. stolb-sto=b, bez szybkiego ko<ca, dla czynno>ci
obowi'zuj'cej wiedzy. ]milit., wojsk.\ kolonna. ponawianych wielokrotnie, systema-
=ac. com ]razem\ % loqui ]m[wi:\ ˘ ¢kolwiek jęz. ˚b'd{; tycznie, st'd r[/norakie zastosowa-
colloqium ]rozmowa\, w odpowiedzi na pytania& co, gdzie, nie& 1. stuka:, =omota:, 2. w przen.
ang. colloquial ]maj'cy do czynie- kto, jaki, czym, ile, daj'ce pytaj'cemu domaga: si", dobija: si";
nia z rozmow', w zwi'zku z ni'\. dowolno>: wykonawstwa. ko=ata: si" ]o je{dzie pojazdem po
kolombina kto(co(jaki(czym(gdzie•kolwiek& wybojach& telepa: si"\, sko=atane
g=[wna posta: ital. komedii ludowej. kto$ kto b'd{ ]ktokolwiek\, serce.
koloni-a(alizm(alny(sta( czym$ czym b'd{ ]czymkolwiek\, ¯ ko=o % }w| % tak, t=um. od ty=u.
(zator(zatorski(zowa: społ. gdzie$ gdzie b'd{ ]gdziekolwiek\, staropol. kolatay'czemu otvorz',
1. terytorium poza metropoli', wsi', ile$ ile b'd{ ]ilekolwiek\; kolacz'cz v ¢dzrzvy, a nye ko-
zgrupowaniem siedlisk ludzkich; co b'd{, co nie b'd{ ]cokolwiek\, lathany, kolacz''cz ˘ kolatacz,
1.a. pionierskie osadnictwo; jaki b'd{ ]jakikolwiek, dowolny\, kolathacz, kolacz –
kolonizacja(tor, jak b'd{ ]jakkolwiek, cho:\, 1. puka:, stuka:, uderza:,
1. b. rolnicy osiedlaj'cy si" poza s=owotw. pokr. s=aw.-ros. 2. niepokoi:, trapi:, k=opota:.
wsi', rozproszone bydynki. skol;ko-skolko ]ile, ilu\ ˘ staropol. XV w. razy, kolatanya ˘

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
kolatanye – ko=atanie, od t=a, `waty ˘ ko=owaty ]og=upia=y;
stukanie, uderzanie. 3. wystaj'ca otoczka, brzeg wylotu “woda w g=owie” – bez m[zgu\.
ko=atek owad. rury, staropol. kolo, colo,
Anobium pertinax, owad z rz"du 4. bud. pas blachy zabezpieczaj'cy 1472 vele kolo lisbia ¢lacta –
chrz'szczy; jego larwy /yj' w su- przed wilgoci' miejsce styku 1. kr'g,
chym drzewie, dr'/'c korytarze. dachu z wystaj'cym murem lub 2. ko=o wozu,
ko=atka muz. kominem. 3. cz">: urz'dze< przemys=owych,
drewniany instrument perkusyjny. =ac. collare, starofranc. coler, 3. a. techn. ko=o m=y<skie,
ko=cho-z({nik kult., społ. ang. collar. 3.b. pa=eczne ko=o – ko=o transmi-
sp[=dzielcze gospodarstwo rolne w staropol. 1394 colners, 1437, kol- syjne osadzone na wale, z ko=-
Zwi'zku Radzieckim. nyerz filaterium, ca 1455 colnyerz, kami-z"bami w funkcji tryb[w,
ko=czan broń. pochwa na strza=y, 1456 colnyerz tunice, 4. w kole – naoko=o, wok[=,
noszona na plecach, futera= ]ze sk[ry\, 1469 any colnyerza, 5. wiele ko=o – bot. Silybum
cz">: sajdaka, ¯ tur., 1471 czachla s kvnlerzem, Marianum Gaertn.
s=aw.-staropol. tu= – strza= ^ cisk ^ 1473 v kthorey byly rambky, =ac. 1. circulus, orbis, 2. rota,
^ rzut ^ lot ^ kid ^ wierg. ˚miot. czepcze, conlerze, czachlyky, 3. rota fabricae, 4. in orbem;
ko=dra ciep=e okrycie, zwykle 1477 collaria albo konlerze, =ac. rota ]ko=o\, =ac. colere ]anga-
watowane. czes. koltra, TD, L+ 1484 bez konlerzow ˘ /owa: si" w co, by: zaj"tym czym>\,
ital. coltre. colners, colnyerz, conlerz, columna ]filar\
staropol. 1398 koldraø, 1418 za konlerz, kvnlerz, kolnyerz – holend. wiel ]ko=o\, anglosas. hwe-
coldra, 1419 coldra, 1421 coldr', cz">: odzie/y obejmuj'ca szyj" ogol ˘ kweol
1423 ta coldra kupyona, dla os=ony lub ozdoby. >redniow. ang. whele,
1425 lodix albo coldra, ros. vorotnik-worotnik. ang. 1. wheel ]ko=o, materialny przed-
1428, Sericee albo coldri, ang. flange ]ko=nierz na rurze w celu miot\, 2. by, near, about
1428 chrczoncze coldran wracza- wzmocnienia po='czenia z inn'\, ]ko=o, wok[=, w pobli/u\, around
la czalø, 1437, koldra lodex, ros. flaniec-flaniec, ]naoko=o, dooko=a\ ¯ round
1449 culcitra albo coldra, zakraina-zakraina. ]okr'g=y, zaokr'glony\ ¯ >redniow.
1455 coldri; ¢wyszglowya, staropol. 1493 knapflyky, kolnyerzy- ang. rond, round ¯ starofranc. roond,
przeszczyeradla y poduszky, ky, kyeczky, bathuchy ˘ kolnyerzyk reont ¯ =ac. rotundus,
popony, przykryczya lawna, – ma=y ko=nierz. franc. roue, niem. scheibe,
zawyeszenya loszn', kobyercze, ko=o s=aw.-ros. koleso, staroros.
obruszy, racznyky, koldry, 1. jednolity dysk, lub obr"cz umoco- kolo-ko=o ]pow[z, telega, ko=o\,
1465 koldr', 1468 coldri ˘ coldra, wana szprychami do piasty na=o- ros. povozka, telega, koleso.
koldra – tkanina s=u/'ca jako przy- /onej na o> omocowan' pod skrzy- ko=o nap"dowe wodne techn.
krycie =[/ka, >ciany, pod=ogi, koc. ni' wozu; okr'g=a cz">: pojazdu urz'dzenia nap"dzane ci>nieniem
ang. comforter. umo/liwiaj'ca jego ruch przez p=yn'cej wody, wpadaj'cej na =opatki
ko=dun spoż. toczenie si" po ziemi, obr[t. ko=a, poni/ej lub powy/ej jego osi.
piero/ek nadziewany farszem z mi- dosł. do wo ]do wozu$\, o(bok. ang. undershot wheel ]gdy woda
"sa zmieszanego z =ojem baranim. ¯ ko ]do, da\ % =o ]wo ¯ woda\; p=ynie poni/ej osi ko=a\,
ko=ek ¯ ko= ]pal\ % zdrobn. `ek. ¯ bo, b ^ =o ]woda\; k ^ ko ]do\, paddle wheel ]ko=o wodne statku
wg Ss 1953& ma=y k[=, palik ]drewniany czyt. wspak bo•k, b•ok  ko•=o. rzecznego, woda poni/ej osi ko=a\,
lub metalowy\, istotnie – tak dos=ow- ko=o ]bok\ ˘ wok[=, o•bok. overshot wheel ]ko=o wodne m=yna,
nie, tj. nie patrz'c na jego wymiar, lecz ko=odziej, kolej, koleina, ko=owa: woda spada na ko=o\,
zwykle jest to pal, nie palik. ]na pas startowy\, wyko=owa: noria ]ko=o z umocowanymi wiadrami,
staropol. s deszk s szerdzyamy, s ]oszuka: przez odwr[cenie uwagi\, u/ywane do nawadniania u/ytk[w
kolky y podstawky; kolky stanowe; ko=owaty, ko=owrotek, rolnych w Hiszpanii i na Wschodzie;
i kolkowye stanowy; a kolkowye s 2. geometr. wszystkie punkty le/'ce woda poni/ej osi ko=a\.
powroski swimi; kolek na passze, na obwodzie s' jednakowo odleg=e ko=o z"bate techn.
1471 colky paxillis; kolek paxillus, od >rodka, okr'g, system dwu lub wi"cej k[= z"batych,
colky zelaszne paxillos ˘ kolek, 3. blisko ˘ ko=o domu – wok[=, w pobli zaz"biaj'cych si" tak, /e ruch jedne-
colek – pal lub palik. /u, w zasi"gu; dooko=a, oko=o, okoli- go przekazywany jest na inne.
=ac. paxillus, anglosas. staca, ca, okr"g ¯ kr'g ¯ krug ]ko=o\, ˚kr'g, >redniow. ang. geare, gere,
>redniow. ang. stake; pegge ˘ dosł. pod ¯ gr. potami ]rzeka\, jak ang. gears, cogwheels,
ang. stake, peg, pod lasem ]ko=o lasu\ ˘ Po` na ros. eceplenie-eceplenie,
ros. kol-ko=. Litwie w nazwach miejscowo>ci peredaha-pieredacza, zubhatoe
ko=kow-a:(y le/'cych nad rzekami, koleso-zubczatoje koleso.
1. łow. o zaj'cu& biegn'c, 4. zajmowa: si" czym> ˘ chodzi: ko=o ˚nap"dy i mechanizmy.
przystawa: i nas=uchiwa:, czego; ko=odziej, ko=obieg sport.
2. techn. 5. litera O ma kszta=t ko=a i u/ywana ¢ko=oda wydr'/ony pie< drzewa;
2.a. przybija:, ='czy:, spaja: jest w s=owotw. do jego opisania, cz[=no; w k=odach S=awianie chowa-
za pomoc' ko=k[w, 6. ko=o ^ 1. woda, 2. rzeka ˘ Ko=o- li zmar=ych.
2.b. zdejmowa: w'skimi pasami brzeg ]brzeg wody, t=um. od ty=u\, staroros. koloda-ko=oda,
kor" z drzew. Ko=omyja n(Prutem, Ko=o n(Wart', ros. vydoblennyj stolb de-
Ko=omna n(Ok', i inne “ko=a”, reva, heln.
ko=nierz(yk odzież.
ko ]do\ % =o ]wo\ ˘ ko=o ]woda\ ˘ ¢ko=odnik stan społ.
1. odzież. opaska wok[= szyi,
toczy: ]si"\ ˘ po•tok, ciek, 1. s=aw.-ros. wi"zie<,
2. brze/ny pas r[/ni'cy si" barw'
7. ko=o ]woda\ % water, wasser ˘ dosł. uwiedzony, uprowadzony ¯
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
ko ]u\ % =odnik ]wiedzony\ ¯ =oda cypriassias Lam. †ko=tka ozd.
]wie>:, wodzi:, prowadzi:\ ˘ staropol. 1472 kolovroczecz esula, 1. kolczyk,
zawodnik ]zawiedzony\, 1478 colowrotycz esula, 2. =a<cuch ozdobny noszony na szyi.
2. wzi"ty w dow[d, zwykle pokoju, ca 1500 colovroczyecz eruca. staropol. 1443 kolthky, 1471 aures
zak=adnik; dow[d, zak=adnik ¯ ko=owr[t techn. albo colthky, 1463 colthka torques.
woda. 1. machina ciskaj'ca kamienie, =ac. 1. anellus, auriculae orna-
Mylne domniemania /e od zakucia u/ywana w Íredniowieczu przy mentum, 2. torques,
w dyby wykonanych z k=ody ¯ obl"/eniu, do burzenia grod[w, ang. 1. earing, 2. necklace,
s=aw. koloda. 2. urz'dzenie techniczne do przeno- ros. ser;ga-sierga, serë'ka,
...v=zem 'e grad ispousti szenia si=y, podnoszenia ci"/ar[w, 2. owejnik-oszejnik, o'erel;e.
kolod;niky. i postavi xo- sk=adaj'ce si" z obracanego r"cznie †ko=t-rysz(ryski(czystr(sztrych
rougov; svo[ v= gra∂. wo=., albo mechanicznie walca ]b"bna\ o tkan. rodzaj po>ledniego sukna.
Ipat. 6762. poziomej osi, na kt[rej nawija si" ¯ colt m=ode, tj. niedojrza=e ]konia,
Danile qtvqzi. da[]e dan lina, =a<cuch, os=a, zebry, itp., szczeg[lnie =oszak\
i mir molœ]esœ daby ne 3. drzwi obrotowe, } ¯ p=ocho ^ {le, J.D.| % triste ]smutny\.
izbiv= kolodnikov. wo=., 4. sport. w gimnastyce& ruch cia=a staropol. 1466 coltrysz, colcistri,
Ipat. 6764., ...i biwas do oko=o osi przyrz'du, z podporu do 1476 coltriss, colstrisch, 1497 kol-
Souxoe dorogve. i kolodni- podporu. czystr, 1498 unum stamen coltrisu
ky izymawa i vorotiwas v s=aw. kolovrat 1237, rubei coloris.
Volodimer;. wo=., Ipat 6721 kolovorotnyj 1291. staropol 1447 vnum tharling pan-
]pod 1213 r.\. staronord. vindass ]˘ windlass\, norum coltryskych ˘ coltrysky –
Z=apanych je<c[w sprzedawano, np. anglosas. wince ]˘ winch\, dotycz'cy ko=trysza.
Rusini sprzedawali do odleg=ego Kon- >redniow. ang. windel, winche, ko=tu-n(neria(niasty(<ski(<stwo
stantynopola ]Carogrodu\. Ziomkowie ang. windlass, winch, 1. med. rodzaj strupa na g=owie,
mogli ich te/ wykupi:, wkr[tce po ros. vorot-worot, kran-kran. powsta=ego ze zbitych w k='b
zako<czeniu wyprawy. staropol. 1431 kolowrota, XV w. w=os[w,
†ko=odziej prof. rzemie>lnik kolowrotem, ca 1455 kolowroth 2. char. bigot, hipokryta;
wyrabiaj'cy ko=a i wozy, stelmach. curulus ]wg Ss 1953& kolowr}z|oth, zak=amany.
staropol. 1416 kolodzey, 1439 “poprawili”\, kolowroth gurgillus, ¯ babskie w=osy – cecha kobiet.
coloczey, 1445, 1448, 1461, i 1463 XV w. colowrot trochea, 1468 ros. koltun.
colodzey. colowroth, 1495 sex colovroty pro ko=ys-a:(anka(ka ruch.
franc. le charron, niem. radmacher, trahendas balistas, XV w. kolow- lula: do snu.
wagner, ang. wheelwright, rotem fusco, ca 1455 klomya uel ros. ukahivat;.
staroros. kolesnik=-kolesnik, kolowroth ˘ kolowrot, kolowroth – staropol. 1477 kolysan ˘ kolysacz,
ros. kolësnik-koliosnik. 1. prosta maszyna ]ko=o, wa=\ staropol. XV w. koliszanye –
staropol. 1432 colodzeyczicz – s=u/'ca do wyci'gania ci"/ar[w, ko=ysanie.
ko=odziejczyc ˘ ko=odziejczyk, 2. cz">: kuszy s=u/'ca do napinania ang. rock, lull,
syn ko=odzieja. ci"ciwy ]wg Ss 1953& “do jej ros. kolyxat;-ko=ychat.
tak i pisarz ˘ pisarczyk, krawczyk, napinania”, tj. kuszy, J.D.\, ¢kom~ wsp[ln•e(y(e
stolarczyk, i inne. 3. wrzeciono, staro=ac. commoinos, =ac. commu-
nazwisko Ko=odziejczyk. 4. rodzaj zapory na drodze, wrota nis, starofranc. comun, >redniow.
†ko=oma{ smar, ma{ do k[= wozu. podw[jne na s=upie stoj'cym na ang. commun,
staropol. ca 1455 kolomach ]wg Ss >rodku drogi, zamykaj'ce wej>cie ang. common;
1953& koloma}s|ch, S dodali\, 1494 do wsi, komnata, komoda, kompilator, kom-
kolomasz, 1495 kolomaschs, 5. ryb. rodzaj sieci. pot, kompozycja, komenda i inne.
ca 1500 kolomaz glitinium. staropol. od ko=owrota do komand(os
ko=omyjka taniec. ko=owrota – wszyscy razem, od >redniow. ang. comanden ]rozkaz\.
taniec ludowy na Ukrainie, w takcie pierwszego do ostatniego. lit. Skomand 1248÷84.
dwu:wierciowym; pie>< w rytmie ang. all together, komandor
tego ta<ca. ros. vmeste, sovkupno. 1. wojsk. oficer marynarki wojennej
1. ko=owacie: fizjolog. ko=owy zwi'zany z ko=em, ¯ ko=o. odpowiadaj'cy stopniem pu=kow-
dr"twie:, sztywnie:, t"/e:. 1. maj'cy kszta=t ko=a, okr'g=y, nikowi armi l'dowej,,
2. ko=owa-ty(cie:(cizna 2. okr"/ny, okr'/aj'cy, biegn'cy po 2. posiadacz krzy/a komandorskiego,
1. o zwierz"tach& dostawa: ko=owa- linii obwodu ko=a, 3. hist. w dawnych zakonach
cizny, 3. maj'cy ko=a, poruszany za pomoc' rycerskich& dostojnik zarz'dza-
2. w przen. o ludziach& traci: g=ow", k[=, przeznaczony dla k[=, ˘ ruch j'cy posiad=o>ciami zakonu,
g=upie:. ko=owy – pojazd[w na ko=ach. 4. sport.
ko=owacizna – choroba owiec staropol. ca 1500 kolovy val mor- 4.a. kierownik zawod[w samo-
wywo=ana usadowieniem si" larwy dale ˘ kolowy, kolovy – chodowych, motocyklowych,
tasiemca w m[zgu zwierz"cia; 1. dotycz'cy ko=a lub ko=ka, lotniczych,
objawem jest kr"cenie si" jej w ko=o. 2. dotycz'cy ko=a m=y<skiego. 4.b. prezes klubu /eglarskiego lub
ko=owa: ko=pak odzież. wio>larskiego.
1. zatacza: ko=a; kr'/y:, wirowa:, wysoka, spiczasta czapka z grubego komandor-ia(ski wojsk.
2. nak=ada: drogi, b='dzi:, materia=u ]niekiedy obszyta futrem\, wysoki stopie< orderu.
3. lotn. toczy: samolot na ko=ach. lub z futra. komandos wojsk.
†ko=owr-ociec(atec(otycz bot. staropol. ko=pak. /o=nierz wyszkolony do specjalnych
wilczomlecz, sosnka, Tithymalus w"g. koplag, ros. kolpak.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
zda< bojowych. quet, festival\ % aeidein ]>piewa:, komiksy
komandytowy ekon. ang. to sing\ ˘ komoidia ˘ historyjki obrazkowe opatrzone
rodzaj sp[=ki handlowej. =ac. comoedia ˘ napisami.
komar insekt. Culex pipiens L., owad starofranc. comedie ˘ komin(ek(iarz(iarka bud., prof.
dwuskrzyd=owy /ywi'cy si" krwi'. >redniow. ang. i ang. comedy, 1. pionowy kana=, rodzaj przewodu,
staropol. ca 1500 komar culex, ros. komediq-komedija. odprowadzaj'cy dym i gazy,
1472 komor culex, OA. kom  mok, s=owotw. koncepcji 2. otwarte palenisko umieszczone
ang. culex mosquito, gnat, 023 ˘ starofranc. mocquer, moquer w >cianie przy pod=odze, s=u/'ce
anglosas. gn≤t ]komar\ ˘ >redniow. ˘ >redniow. ang. mokken ˘ do ogrzewania mieszka<,
ang. gnatte ˘ ang. gnat ˘ pol. t"gi ang. mock ˘ mockery ]szyderstwo, 3. meteor. pr'd wznosz'cego si"
]oty=y\, s=owotw. koncepcji 026. po>miewisko\. powietrza, pochodzenia termicz-
ros. moskit-moskit, moskitoe, komend-a(ant(antura(erowa: nego.
komar-komar. 1. kr[tki, s=owny rozkaz do natych- kominiarka – czapka kominiarza.
komarnica owad. Tipula, owad miastowego wykonania, s=owotw. zwi'zane z «kamie<» OA.
dwuskrzyd=owy, d=ugonogi, podob- 2. dowodzenie, kierowanie kim; staropol. 1395 kommyn, ca 1420 w
ny do komara; ro>lino/erny. stanowisko dow[dcy, komin albo w pecz; in caminum,
¢komary bud. 3. urz'd na kt[rego czele stoi komyn, ignis; weszmyczye pelni
sklepienie, powa=a, dach. komendant. røcze popyola s komyna ]de
staroros. komary-komary, †komend-ator(dor(dar(er rel. camino\, ca 1455 comyn, 1471 w
ros. svody na kroble, tytu= w zakonie Joanit[w. komynye ]war. lub& v ogniskv\, ca
˚kamara. staropol. 1433 comendator, 1500 komyn fumatorium –
komas-acja(owa: 1397 1399, i 1402 comendor, palenisko ]z otworem odprowa-
1. ='czenie rozrzuconych grunt[w 1401 ludze... comenderowi pasø dzaj'cym dym\, kominek, piec.
ornych w ca=o>:, drog' wymiany, lanki, zito gualtem. =ac. focus cum fumi meatu, cami-
2. scalanie, skupianie, ='czenie. staropol. 1403 comenderowa nus, fornax, franc. le foyer, atre
kombajn dzedzina ˘ comenderowy – ]palenisko, kominek\, niem. herd,
wielozadaniowa maszyna rolnicza, nale/'cy do komendora. kamin ]kominek\, schornstein,
wykonuj'ca po kolei r[/ne czyn- komensalizm rauchfang ]komin\, ang. fire-place,
no>ci. wsp[=biesiadnictwo. hearth ]kominek, wewn'trz domu\,
kombatan-t(cki wojsk. koment-arz(ator(owa: chimney ]komin, na dachu\,
/o=nierz regularnej armi bior'cy 1. obja>nienie w formie wst"pu staroros. ohag=-oczag ]kominek\,
czynny udzia= w walce. lub przypis[w, dymovaq truba-dymowaja truba
kombin-acja(owa:(ator 2. utw[r publicystyczny interpretu- ]komin\.
1. ='czenie z zgodn' ca=o>: r[/nych j'cy lub oceniaj'cy okre>lone staropol. ca 1500 komynova dzyvra
przedmiot[w, poj":, zagadnienia, vel dur' antrum ]kominowa dziura\ –
2. sprytny plan, przebieg=y plan; 3. komentarze – wypowiedzi, uwagi murowane odprowadzenie dymu z
nieuczciwa machinacja, o kim>; plotki. paleniska, kominek, piec.
3. sport. w narciarstwie& komera/e jęz. gr. kaminos, =ac.
z=o/ona konkurencja, o zwyci"stwie z=o>liwe plotki, obgadywanie kogo. niem. kamin ]kominek\ ˘ staroros.
decyduje suma wynik[w uzyskana komerc-yjny(jalizacja handl. kamin= ˘ ros. kamin-kamin.
w poszczeg[lnych pr[bach. obliczony na zysk, przynosz'cy franc. la cheminee, >redniow. ang.
kombinat doch[d; handlowy, kupiecki. chemene, chimenee,
zesp[= zak=ad[w przemys=owych kometa astr. ang. chimney ]komin\,
pod wsp[lnym kierownictwem. cia=o niebieskie o ma=ej masie; j'dro ang. sweep ]kominiarz\,
kombinatoryka szkoln. otoczone pow=ok' gazow', czyli ros. trubohist-truboczist.
dzia= matematyki zajmuj'cy si" obli- g=owy, i smug >wietlnych zwanych komis(ant(owy handl.
czaniem liczby ci'g[w i zbior[w. ogonem albo warkoczem. komisar-z(iat prawn.
kombinerki narz. gr. kometes, =ac. i anglosas. come- 1. stopie<, ranga w policji,
c"gi do wykonywania kilku czyn- ta, >redniow. ang. comete, 2. osoba na stanowisku obieralnym,
no>ci. ang. comet, ros. kometa. pe=ni'ca okresowo nominacyjne
kombinezon odzież. komfort(owy wielce wygodny; funkcje.
ochronne ubranie robocze lub =ac. confortare, starofranc. con- komisariat – urz'd policyjny.
sportowe, b"d'ce po='czeniem bluzy forter, >redniow. ang. conforten, komis-ja(yjny społ., kult.
ze spodniami. cumforten, ang. comfort, 1. grupa os[b powo=anych do wy-
komedi-a(ant(owy(opisarz( ros. komfort, utewenie, konywania okre>lonych zada<;
uspokoenie, podder'ka. pot. posiedzenie takiego zespo=u,
(ancki wg mSjp 1969&
†komiega żegl. 2. organ administracji pa<stwowej
1. utw[r dramatyczny przedstawia-
statek rzeczny do przewozu zbo/a. na najwy/szym szczeblu.
j'cy w spos[b weso=y, niekiedy
satyryczny, wady i >miesznostki komi-k(czny prof., char. komisjoner przestarz.
charakter[w ludzkich, obyczaj[w 1. artysta dramatyczny graj'cy role po>rednik przy kupnie i sprzeda/y.
i stosunk[w spo=ecznych itp., komiczne, komitet społ.
2. pot. 2. cz=owiek maj'cy poczucie humo- komitywa osob. za/y=o>:.
2.a. udawanie, zmy>lanie, ob=uda, ru, budz'cy weso=o>:, roz>miesza- komis
2.b. o czym> zabawnym, j'cy, dowcipny, zabawny, >mieszny. komisja zlecenie.
wywo=uj'cym >miech. gr. komikos, =ac. comicus, =ac. commissum.
gr. komos ]uczta, festyn, ang. ban- ang. comic, ros. aktër-komik. komitet(owy społ.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
grupa os[b powo=anych do wyko- komod=-komod, ros. komod. starofranc. chambre, cambre,
nywania okre>lonych zada>, albo ¢komkanie rel. >redniow. ang. chambre, ang.
wybranych spo>r[d wi"kszego zgro- udzielanie >w. komunii, chamber ]komora\ ˘ chamberlain
madzenia jako organ kierowniczy. komunia >wi"ta. ]urz"dnik w obowi'zkach spraw
komitywa osob. staroros. komkanie-komkanie, domowych w=adcy\.
za/y=o>:, poufa=o>:. ros. priha]enie-priczaszczenie, staropol. 1399 }w| yego comorze
komiwoja/er prof. prihastie-priczastie. y w domu; ona komorø namuie;
agent handlowy, podr[/uj'cy przed- komodor wojsk. gospodø albo komorø;
stawiciel jakiej> firmy. wy/szy oficer marynarki wojennej, 1445 dobyl komory; w komorze,
komizm dowodz'cy zespo=em jednostek, np. 1498 komori, w komorze,
1. w estetyce& jako>: przedmiot[w, eskadr'. ca 1500 komora camera, }w| svey
sytuacji, maj'cych w=a>ciwo>: ¢komokati, kamokati ˚komkati. komorze, komory ]pywnycze\,
roz>mieszania, †komonica, komunica OU, gich pelne, w komorø ]w komor"\,
2. pot. >mieszno>:. trzy nazwy botaniczne& do pokoia wnøtrzney komori
¢komkati, kamkati rel. 1. Succisa pratensis Moench, staro- ]cubiculum\, abi syø skril; 1471 w
udziela: >w. komunii – symbolicz- pol. 1437 comonicza iacea alba, komorze ˘ komora, comora –
nej, wsp[lnej kolacji w >wi'tyniach 1460, comunicza iacea alba, 1. pomieszczenia b'd{ mieszkalne&
ko>cio=[w chrze>cija<skich. 2. Melilotus officinalis Lam. izba, dom, b'd{ s=u/'ce jako sk=ad
staroros. kom=kati-komkati, et alba Lam., staropol. 1460 co- na rzeczy domowe& spi/arnia, ko-
kam=kati-kamkati, monycza trifolium ceruinum, mora, ˚kom[rka,
ros. priha]at;-priczaszczat. 3. Trifolium agrarium L., 2. skarbiec,
~komla ¯ kom % la; koniczyna /[=ta. 3. skarb ksi'/"cy, pa<stwowy; urz"d-
~la ]ziemia\ ¯ land. wi"cej ˚la. staropol. 1472 komonicza zolta. nik u boku wojewody, kasztelana,
+ukomla, Syrokomla. komonica bot. podkomorzego, s"dziego, wykonu-
komnata, kownata dawn., bud. Lotus, ro>lina z rodziny motylko- j'cy pomocnicze czynno>ci s'do-
pok[j go>cinny, mieszkalny; watych, wyst"puj'ca w wielu agtun- we, wo{ny s'dowy; pokojowiec,
sala urz'dzona z przepychem. kach na ='kach i pastwiskach. dworzanin.
¯ komn ¯ comm ]wsp[lny\ % ata ¢komo< anim., zwierz. ko<. staropol. 1397 domine comornice
]izba\; t=um. od ty=u. Latopis 1116 komon;-komo<. ˘ comornica – /ona komornika.
staropol. 1400 ne bilo komnati ani staropol. 1471 prawa ¢comarnycze
komora
pczol, 1410 czøsczi cownati; – prawa komornicze, roki s'dowe,
1. bud. izba bez pieca i okien,
w kownacze, ca 1500 losznycza sprawowane przez komornik[w,
spi/arnia, magazynek;
vel kownath' caminata, w Haliczu n(Dniestrem.
komorn•ik(e, podkomorzy,
ca 1500 komnatha val yatha casa staropol. 1394 komornik, 1398 po-
2. górn. obszerne wyrobisko
˘ komnata, kownata – g[rnicze,
slali comornika, 1419 komornik;
]o rokach\ na gychze komornyczy
jaki> osobny budynek albo izba, 3. anat. klatka piersiowa zwierzyny
pok[j ogrzewany kominkiem. grubej, p=uco; lewa i prawa komora,
]camerarii\ sz'dzy y poths'thkow,
staropol. 1400 tedi tamo ne bilo cz">: serca,
y drvdzy komornyczy vibrany
komnati ani pczol ]...nie by=o kom- 4. mors. pomieszczenie wewn'trz
przesz nye gim may' bycz przy-
naty ani pszcz[=\, w kownacze, okr"tu s=u/'ce zwykle jako ma-
l'czeny; vrz'dnyczy abo komor-
ca 1500 losznycza vel kownath' gazyny,
nykowye ]camerarii\ lvbo s'dze
caminata, ca 1500 komnatha vel 5. urz'd pobieraj'cy c=o od rucho-
malich rokow; komornykom, 1475
yatha casa. mo>ci przewo/onych za granic" ˘
camerarius albo comornyk, ca 1500
A. Br¥ckner 1927& izba z kominem komora celna,
komornyk camerarius,
ca 1500 comornyk cubicularius ˘
]komn ¯ komin\, b=yskotliwie, suge- 6. bot. przegroda w zal'/ni
stywnie, bo d{wi"kowo uderzaj'ca lub owocu ro>lin,
komornik, komornyk, comornyk –
1. urz"dnik u boku wojewody, kasz-
podobizna, lecz nie w parze z logik'& 7. geolog. rozleg=a przestrze<
w kilku komnatach by=oby tyle/ samo telana, podkomorzego, s"dziego,
wewn'trz jaskini,
wykonuj'cy pomocnicze czynno-
komin[w, a w innych ]np. sypialni\ – 8. górn. obszerne wyrobisko
komin[w nie. ˚kom` >ci s'dowe, wo{ny s'dowy,
g[rnicze w ska=ach,
ros. komnata-komnata. 2. pokojowiec, dworzanin.
9. techn. cz">: sk=adowa wn"trza
†komnatka bot. przytulia pospolita, r[/nych maszyn, piec[w i urz'dze<, komorne
Calium mollugo L., staropol. 1472 o rozmaitym kszta=cie, op=ata za u/ywalno>: wynaj"tego
komnatka camapitheos. 10. wojsk. cz">: broni palnej, mieszkania lub pomieszczenia;
komoda mebel. miejsce w kt[rym znajduje si" nab[j czynsz.
niska szafa z=o/ona z szuflad ]ang. przed wystrza=em, kmornica przestarz.
chest of drawers\, s=u/'ca do przecho- 11. zool. przegroda, wy/=obienie kobieta wiejska nie maj'ca w=asnej
wywania bielizny, ubra< i drobiazg[w; w gniazdach, kopcach, roli ani chaty, mieszkaj'ca k'tem u
wg Swo 1980, mebel skrzyniowy z 12. żegl. zamykana cz">: kana=u obcych, na komornym.
szufladami. ¯ franc. w obr"bie >luzy. komornik poz. społ., prof.
=ac. com` ]razem\ % miscere ]mie- pierwotnie dosł. sk=ad ]sklep\ ¯ s=aw. urz"dnik pa<stwowy powo=any do
sza:\ ˘ =ac. commodus ˘ franc. la komora, komara }cerkiewna| ]sklepie- przymusowego >ci'gania male/no>ci
commode ]odpowiedni, stosowny; nie cerkiewne, z=o/enie ¯ k=ad, =o/\. od d=u/nika na podstawie orzecze<
ang. convenient, suitable\, chaise gr. kamara OA ]sklepienie, s'du.
perce, piwnica, krypta\ ˘ komosa Chenopodium album L.,
ang. commode ¯ franc., staroros. =ac. camera, camara, silnie pachn'ca ro>lina o drobnych
kwiatach; lebioda.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
staropol. 1419 kcomossa artiplex, merytorycznie i przystępny w korzy- s=owniki&
ca 1465 komossa ˘ komossa – staniu słownik etymologiczny języka Sjp – Sanuela B. Lindego, 1807,
bot. komosa bia=a, lebioda, polskiego. Na ponad 800 stronach Sejp – Aleksandra Brücknera, 1927,
Chenopodium album L. zamieszczono 4 600 haseł, które Ss – zbiorowej redakcji, 1953–2002,
kom[rczak biol. wyjaśniają... ci'g dalszy ˚nr 899. mSjp – zbiorowej redakcji, 1969,
kom[rka wieloj'drowa powstaj'ca prof. dr hab. Henryk Markiewicz, i o nich uwagi pod 810, 820, 830, i
przez wielokrotny podzia= j'dra bez autor Skrzydlatych słów. Wielkiego słow- 840; poza tym, 832, 860, 870, 880,
podzia=u cytoplazmy. nika cytatów polskich i obcych. 885, 893.
kom[rk-a(owy bud. wg internetu, prof. dr hab. Henryk raz czyta=em by zapozna: si" z ca=o-
ma=e pomieszczenie cz"sto {le o>wie- Markiewicz, ur. 1922-11-16, zm. kszta=tem, has=o po ha>le, drugi raz
tlone, z okienkiem lub bez okna. 2013-10-31, prof. UJ ]dziekan Wy- wykorzystuj'c je do mego S=ownika.
staropol. 1461(67 piwnicza vinnø dzia=u Polonistyki\, cz=onek PAN-u st'd wiem kt[ry z nich jakiej jest war-
albo comorka in cellam vinariam, i PWN-u, autor Polskiego S=ownika to>ci, czy posiada b="dy, a je/eli tak,
ca 1500 cella est parua camera, Biograficznego. to w kt[rych miejscach i jakiej natury.
komork' ˘ komorka, comorka – Nie ma nienagannych s=ownik[w znam te/ kilka j"zyk[w.
ma=e pomieszczenie mieszkalne tak, jak i ludzi bez wad. Ka/dy kto pra- Czy jestem osob' kompetentn' w
lub s=u/'ce jako sk=ad, pokoik, cowa= nad u=o/eniem s=ownika dobrze wydawaniu opinii o s=ownikach – zo-
kom[rka, spi/ania. o tym wie, nie tylko zbiera= cytaty. Wy- stawiam do os'du czytaj'cemu.
=ac. cubiculum, cella, jawi= tym sw' niekompetencj". S=ow- kompil-acja(ator(owa:
starofranc. une petite chambre, nik cytat[w czy biograficzny nie jest praca, utw[r b"d'ce zestawieniem,
niem. zelle, s=ownikiem w >cis=ym znaczeniu tego zlepkiem cz">ci innych dzie=.
ang. cell, store-room, closet, s=owa& etymologiczny czy do prze- kompleks(owy(owo>:
ros. ]mnisza\ kel;q-kelia ¯ cella, k=adu z j"zyka na j"zyk, raczej jest to 1. zesp[= przedmiot[w lub zjawisk
]wi"zienna\ kamera-kamera, kodeks, zbi[r, lista cytat[w, biografii, uzupe=niaj'cych si" wzajemnie,
]pokoik\ kamorka-kamorka. kt[r' nazwa= s=ownikiem, z krzt' racji, tworz'cych ca=o>:,
kompan(ia =ac. towarzy•sz(stwo. na wyrost. Lista nazwisk w Polsce nie 2. psych. silnie zabarwiony, uczu-
kompan osob. jest s=ownikiem. Nie jest s=ownikiem ciowo skojarzeniowy, zesp[= wy-
kolega, towarzysz wsp[lnych przed- tak/e spis czego, z poja>nieniami, je/e- obra/e< wyst"puj'cy w pod>wia-
si"wzi":. li poja>nienia wynikaj' ze znaczenia domo>ci cz=owieka przez d=u/-szy
wyrazu has=owego lub z samego czas.
kompania
zwrotu, np. Bia=owoda – bia=a woda komplement(owa: osob.
1. społ. grono os[b, zwykle bli/ej
jak mleko ni' p=ynie, ognioodporny – uprzejma, cz"sto przedadna lub
znaj'cych si", sp"dzaj'cych
odporny na ogie<, tak i /aroodporny, zalotna pochwa=a; pochlebstwo.
wsp[lnie czas,
wielostopniowy, fotometria, jasno- komplet(ny(nie zupe=(ny(nie.
2. wojsk. zasadnicza jednostka
br'zowy, jednomy>lnie, kr[tkofalowy, kompletowa: – uzupe=nia:.
organizacyjna w r[/nych rodza-
ojcob[jstwo, itp. staropol. po komplecze, comple-
jach wojsk.
S=ownik etymologiczny j"zyka ta, y komplet', po kompleczie ˘
komparaty-styka(wizm jęz.
polskiego – Aleksandra Brücknera, kompleta – specjalne nabo/e<stwo
badania por[wnawcze, zw=aszcza w
Krak[w, 1927, ma 686 stron ]687–805 wieczorne, na zako<czenie dnia,
zakresie j"zykoznawstwa i literatury.
indeks; indeks nie jest s=ownikiem,
kompas instr. ostatnia godzina brewiarza.
cho: jest cz">ci' dzie=a\, i zawiera staropol. ca 1420 o completney
przyrz'd z ig=' magnetyczn', wska-
5683 has=a ]nie 4600\, w tym 27 zbioro- godzine czalo grobu dano; com-
zuj'cy strony >wiata; busola.
wych. Autor opinii m[g=by staranniej plethna y ostatheczna godzyn';
staropol. 1487 horologium dictum
przy=o/y: si" do dzie=a recenzji, je/eli panye Ihezu,... kthorysz godzyny
compas ˘ compas –
ma by: znawc' tematu i rzecz roz- complethney w grob wlozony ˘
zegar s=oneczny.
powszechniona, tj. i>: do druku, complethny – dotycz'cy nabo/e<-
ang. compass ]przyrz'd z ig='
utrwalona w wielu miejscach, i po- stwa zwanego komplet'.
magnet.\, sundial ]†kompas jako
tencjalnie b='d powielany przez to. komplik-acja(owa:
zegar s=oneczny\,
On nie jest specjalist' od s=ownik[w, 1. zdarz. zbieg niepomy>lnych oko-
ros. ]maryn.\ kompas-kompas,
to dlatego, stowarzyszony jedynie. liczno>ci, dodatkowa trudno>:,
]staropol.\ †solnehnye hasy.
Cz=ek niekompetentny wyda= opini",
kompendium szkoln. dlatego pope=ni= oczywisty lapsus o
pogmatwanie,
dzie=o podr"czne zawieraj'ce zarys 2. med. komplikacje – do='czenie
nienaganno>ci dzie=a, na wyczucie innych chor[b; powik=anie.
podstawowych wiadomo>ci z zakre-
lub jakim> zwi'zku z jego autorem, i
su jakiej> nauki. komponent techn.
o liczbie hase=.
kompens-acja(ayjny(ator(owa: cz">: sk=adowa czego>, sk=adnik;
wi"cej o Sejp – A. Brücknera ˚820.
wyr[wnanie. element.
I opinia H. Markiewicza nie ma
kompensator – instr. przyrz'd komponowa: szt., osob.
klauzuli /e opiniodawca czyta= ca=e
do regulowania busoli; korektor. 1. tworzy: dzie=o sztuki zw=aszcza
dzie=o W. Borysia – szkie=ko do
=ac. compensa-tus(re muzycznej; uk=ada: z element[w
mozaiki zwanej przeze mnie& «Polska
kompeten-cja(tny i nie~ w ca=o>:,
krajem szwindli nieustaj'cych», czyli
zakres pe=nomocnictw i uprawnie<. 2. zmy>la:, blagowa:, fantazjowa:.
nadu/y:; w kraju dobrych zasad i
Nienaganny s=ownik... kompost naw[z z r[/nych materia-
obyczaj[w wsz"dzie furtek jak dziur
prof. dr hab. Henryk Markiewicz o =[w organicznych, przek=adanych
w szwajcarskim serze. Gdyby czyta=
S=owniku – Wies=awa Borysia, 2008& ziemi' lub torfem.
ca=e to wiedzia=by ile ma stron i ile w
Pierwszy od czasów Aleksandra staropol. 1472 kompost composi-
nim hase=; ja czyta=em.
Bruecknera kompletny, nienaganny Ja czyta=em, dwukrotnie, nast"puj'ce
tium – kapusta kiszona, ˚kapusta.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
=ac. brassica macerata, commander ]d[w[dca\, htenie| o tem, kako ss' zavy'-
starofranc. composte, compote ¯ starofranc. comandeor ]dowodzi:\ zovaly oczy mylego Iesucrista; yze
=ac. compositus; ang. compost, ˘ >redniow. ang. comaundour, nasch zbavyczyel y'th yako lotr...,
ros. kompost-kompost, ang. commander ]dow[dca\, com- zavy'zvy'cz yego svy'the oczy;
kompostnoe udobrenie, mand ]do(prze•wodzi:, wie>:\, oczy yego zavy'zuy'cz y byly v yego
]staropol.\ †kislaq kapusta. s=aw. po=. XV w. kuntor=-kuntor, szvyate lycze.
kompot(ierka spoż., pojemn. ros. ]zakonu, ang. of an order\ Czczyenye o tem, yako yeden sluga
nap[j z owoc[w ugotowanych w komandor-komandor. zydovsky vderzyl vyelyky poschyek
wodzie z cukrem, cz"sto z r[/nymi †komudno>: ciemno>:. mylemv Iesucristovy tam vstne v
dodatkami zapachowymi. staropol. 1466 poth komvthnoscz' Annascha.
¯ kom ]razem\ ¯ staro=ac. commoin- sub fumo, tenebrositate. zamys= niemieckich /yd[w, w wy-
nos ˘ =ac. communis % pot ]woda\ ¯ =ac. tenebrositas, konaniu rosyjskich, by wyeliminowa:
gr. potami ]¢woda, dzi> rzeka\. franc. obscurite, les tenebres, kler – pederast[w – ze spo=ecze<stwa,
franc. compote, niem. kompott, niem. dunkelheit, ang. darkness, szczuj'cych na nich przez wiar" w
ang. compote, stewed fruit ]a dish ros. t;ma-tma, temnota-tiemnota. Jezusa Chrystusa, absolutnie niewin-
of stewed fruits in sirup\. †komudny pochmurny. nego, ukrzy/owanego przez Rzymian,
ros. kompot-kompot. staropol. XV w. celum fit turbidum za domaganiem si" }przewrotnych|
kompozy-cja(tor(torski comudne. Izraelit[w – boga dla chrze>cijan, a
1. uk=ad, budowa dzei=a sztuki, =ac. nubilus, szczeg[lnie boga dla niedow=adnych
2. nauka, teoria komponowania dzie= starofranc. nuageux, vouvert, umys=owo S=awian, arabskiej religij-
sztuki, niem. wolkig, unklar, ang. cloudy, no>ci, znad Morza Chwaliskiego –
3. komponowanie, tworzenie, ros. tëmnyj-tiomnyj, mrahnyj- krewnych staro/. Pers[w i Afghan[w,
4. techn. preparat z=o/ony z r[/nych mracznyj, oblahnyj-ob=acznyj. to st'd, kwestia krwi.
sk=adnik[w, np. metali; stop; †komudzi: brudzi:, kala:. niedow=ad umys=owy przyczyn'
mieszanina. staropol. XV w. duscha y czyalo fa=szu – wada S=awian; komunizm na
kompozyt techn. caszdi grzech masze a comudzi. fa=szywych podstawach, przes=ankach,
z=o/ony z r[/nych element[w, zbu- =ac. incestum ac sordidum facere, budowany, m.in. stawia= na w=asno>:
dowany z r[/nych materia=[w, obsurare, spo=eczn' i tym samym zrywa= z jej
mieszany pod wzgl"dem stylu. franc. salir, souiller, maculer, gospodarno>ci' i poczuciem /e im
kompres(ja(owa: niem. beschmutzen, besudeln, wi"cej pracujesz – tym wi"cej masz w
med. zimny lub gor'cy ok=ad stoso- ang. to soil, make dirty, foul, pollute, kieszeni, lepiej /yjesz. Inn' – rozbu-
wany w celach leczniczych. ros. pahkat;-paczkat. dowa= przemys= ci"/ki, ci"/ko przesta-
kompres•ja(or – techn. >ci>ni"cie, komuna(lny ˚komunist•a(yczny. wiaj'cy si" na inn' produkcj". Jeszcze
zg"szczenie, spr"/enie powietrza lub komuna= jęz. inn', poprzez ustanowienie monopoli
innych gaz[w. wytarte powiedzenia, oklepany s'd; – zlikwidowa= konkurencj", zdrowy
kompromis ugoda; frazes, bana=, og[lnik. czynnik poprawy i wzrostu, itp.
staropol. 1420 a ginako tego zapissa komunard hist. wykonawstwo zamys=u postawione
albo compromissam nye widal, 1. w okresie rewolucji francuskiej, na nowe, za/ydzone organy bezpiecze<-
gedno yakom gy z minuti przet 1792, patriota walcz'cy przeciw stwa publicznego ]Czeka, NKWD,
krolem czedl ˘ compromiss – monarchistom., UB; Czeka utworzorze przez F. Dzier-
pisemny uk=ad, umowa na pi>mie. 2. uczestnik Komuny Paryskiej, 1871. /y<skiego, bia=oruskiego /yda\, i ele-
p[{no=ac. compromissum ˘ komunia rel. ment przest"pczy – ludzkie do=y /'dne
franc. compromis, w religii chrze>cija<skiej& uroczysty w=adzy i op=ywania w dostatkach, na
niem. kompromiÆ, akt spo/ywania konsekrowanego niepi>miennych, z uderzeniem w opo-
ang. compromise, op=atka, maj'cego by: cia=em Jezusa ny m[zgowe biedoty miejskiej, zwanej
ros. soglawenie-sog=aszenie. Chrystusa. robotnikami, /e wykorzystywana jest
kompromit-acja(owa: ]si"\ †komunica ˚komonica, OU. przez bogaczy i szlacht", prowadz'c
1. ujawnienie wstydliwego aspektu, komunika-t(cja(cyjny(nt(tywny( j' do krwawej rewolucji, a nast"pnie
szkodzi: swojej lub czyjej> opinii, (tywno>:, komunikowa: ]si"\ do wyparcia si" idei Boga i nagonki na
znies=awiawia:, 1. ='czno>:, spos[b porozumiewania kler, nie>wiadomi, /e jest to zjawisko
2. demaskowanie, dekonspirowanie. si" mi"dzy oddalonymi od siebie naturalne i wykorzeni: si" nie da. Pe-
komprymowa: przestarz. cia=ami; przekazywanie my>li i dera>ci byli, s', i b"d' – nieod='czny
>ciska: dla zmniejszenia rozmiar[w, wiadomo>ci, element ka/dego spo=ecze<stwa, a
liczby, zacie>nia:, redukowa:. 2. >rodki lokomocji, budowany na fa=szywych przes=ankach
komput wojsk. 3. przejazdy, przewo/enie ludzi ustr[j prowadzi= do n"dzy i g=odu tak,
1. stan liczebny wojska, liczba, i rzeczy /e nawet niedow=adne umys=owo naro-
poczet, dy S=awian u>wiadomi=y sobie, czym
komuni-sta(styczny(zm
2. rejestr, spis, komunizm jest, i komuni>ci, /e now'
staropol. XV wiek& }o Jezusie| oczy
3. g=[wne si=y regularnej armi. warstw', zwan' “czerwon' bur/uaz-
mu zaw}i'|zaly Zydowye okruthny;
komtur hist., poz. społ. j'”, i pozosta=y przy homoseksualnym
wvlaczay'cz yego vyelebney czczy
w pa<stwie krzy/ackim& zwierzchnik klerze, zakochanym w postaci Jezusa,
boskey, zavy'zaly ]velabant\ yego
okr"gu, naczelnik grodu, w czasie woj- roznegli/owanego i rozpi"tego na
svyate oczy y wschytko oblycze; bo
ny dow[dca osobnego oddzia=u. krzy/u, w m"kach, nie>wiadome czym
kyedy yvze tako ssyedzyal zavyeza-
¯ staroniem. ˘ niem. kommandeur, kler ze swej natury jest i do czego >w.
nema oczyma, tako y napyrvey vde-
=ac. com` ]nacisk\ % mandre ˘ Krzy/ mu s=u/y ]propaguje swoj' wizj"
rzyl yeden myedzy oczy ¢py'sczyv.
p[{no=ac. commandare ˘ >wiata i wydarze< wiedzy ch=optysi[w
staropol. tu szye czczye }s=aw.-ros.
lat 9–12\, ˚pederastia, niedorozw[j.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
M"ki innych m"/czyzn wprawiaj' hirsch, pol. Jele<\, ur. 1883, stracony jej ko<cu. I zamys= ich rosyjscy /ydzi
homoseksualist[w w stan podniecenia 1936.08.25, w Moskwie. wprowadzili w /ycie.
seksualnego i orgazm, st'd kler roz- • Lew Kamenew ]Lev Borisovich Ka- przemy>le< Karola Marksa i Frie-
prawia ca=y czas o m"kach Jezusa, do menev, ur. Rozenfeld\, 1883 – stracony dricha Engelsa czyta: nie zamierzam,
najdrobniejszych szczeg[=[w; w ka/- 1936.08.25, w Moskwie; Lew ¯ Levite. lecz – s'dz'c z tytu=[w i informacjach
dym ko>ciele s' stacje jego drogi krzy- • Leon Trotsky ]ur. Lev Davidovich o nich – zawiedli oceni:, czy “klasa
/owej. Jesus z mastha vywyedzon, Bronstein\, ur. 1879, zamordowany robotnicza”, w gruncie rzeczy – nie-
krzyzem vczuszony ]uci'/ony\ ... 1940.08.21, w Coyoancan, Mexico. pi>mienna biedota, b"dzie w stanie
matka mu zabyeszala, chczala • Grigori Sokolnikow ]ur. Grigorij w=a>ciwie rz'dzi: krajem, po doj>ciu
gy ogli}a|dacz ]ogl'da:; to matka Jakovlevich...\, 1888–1939; Jakow, do w=adzy w wyniku krwawej rewo-
chcia=a ogl'da: m"ki swego syna..., gr.-celt. BW, ¯ hebr. ya’aqob ˘ gr. lucji. I to by= ich fundamentalny b='d,
nie oni\. Iakobos ˘ pol. Jakub. =atwy do przewidzenia, prowadz'cy do
/ydzi targn"li si" na wyelimi- na pocz'tku lat 1920-tych niemieccy upadku nowo powsta=ego ustroju.
nowanie naturalnego zjawiska ze /ydzi usi=owali przekszta=ci: Niemcy nowa warstwa w=adc[w pope=-
spo=ecze<stwa – pederast[w roz- w komunistyczny kraj, wiedzeni przez nia=a bowiem b='d za b="dem – m"ty
prawiaj'cych o m"kach – i zamys= Zinowiewa, bezskutecznie, powo- spo=eczne si"gn"=y po w=adz", dema-
poni[s= kl"sk" ]i nie by= to ich jedyny duj'c tym nagonk" na nich po doj>ciu godzy, wspierani niepi>miennymi,
zamys=\; pederast[w rozprawiaj'cych Adolfa Hitlera do w=adzy, 1933, i – w wierz'cymi /e krzywda im si" dzieje
o m"kach i zadaj'cych je innym, na- konsekwencji – jego krucjat" przeciw ze strony w=adz, z nadziej' na /ycie
wo=uj'cych do umartwiania cia=a, a w nim w czasie drugiej wojny >wiatowej, odt'd w materialnym dobrobycie.
Íredniowieczu bardziej otwarcie – do 1939–1945. niepi>mienni, co >wiatlejsi szko=y
biczowania go. w przygotowaniach do napadu na nieco lizn"li wi"c wszelkie kroki pod-
socjalizm – etap wst"pny do komu- radzieck' Rosj", nast"pnego dnia pierali Nauk', /e Nauka tak dyktuje,
nizmu, wg S=ownika Webstera& ustr[j po wydaniu dekretu Barbarossa, 6 nie wiedz'c co te/ ona g=osi. St'd
oparty na centralnym planowaniu i czerwca 1941 Adolf Hitler wyda= oso- • dyktatura z demokracj' sz=a u nich w
kontroli, bezlitosnej likwidacji opo- bisty rozkaz strzelania do komisarzy parze ]dyktatura proletariatu z Krajach
zycji i wszelkich odst"pstw w samej wzi"tych do niewoli, tzw. Kommissar- Demokracji Ludowej, KDL\,
Partii, oraz ograniczeniu indywidual- befehl ]Rozkaz dot. Komisarzy\. • partia ]cz">:, frakcja ¯ =ac. pars,
nych swob[d obywateli. ˚rada. Armia niemiecka napad=a na Rosj", partis\ z jedynow=adztwem,
Najbli/szym odpowiednikiem komu- 1941.06.22, w dwa tygodnie p[{niej. • komuna ]gmina ¯ =ac. communis,
nisty i powszechnie rozumianym jest Zinowiew mia= by: – rzekomo – wsp[lny\ z centralnym zarz'dzaniem,
˚demagog o cechach& autorem “Listu Zinowiewa” ]Zinoviev • policj" zwali milicj' ]paramilitarny-
¶ polityk, dzia=acz ]le<, nie do roboty\, letter\, do brytyjskich komunist[w, mi ¯ =ac. militia\; policja ¯ p[{no=ac.
• maj'cy reprezentowa: ma=o u>wia- nawo=uj'cy ich do rewolucji, i opu- politia ]zarz'dzanie krajem\ ¯ gr.
domione masy spo=eczne ]rzekomo blikowany wkr[tce przed og[lnymi politeia ]kraj, obywatelstwo\ ¯ polites
awangarda klasy robotniczej\, wyborami 1924, wyra{nie prowoku- ]obywatel\ ¯ polis ]miasto\, i
• rzucaj'cy obietnice bez pokrycia j'cy reakcj" prawicy. List, uwa/any • Normanowie szwedzcy przybyli na
]/ycie w materialnym dobrobycie\, jest szeroko za fa=szerstwo, wed=ug Ru>, 864 A.D. ]nie by=o Norman[w
• obaj maj'cy w=asny cel na uwadze Wikipedii. Mo/e i tak, nie mniej w szwedzkich\.
– /ycie ponad stan. duchu Zinowiewa, zawiod=a dopisa: ale tak te/ i pomys=odawcy Kon-
komunista ]le<, trute< spo=eczny\ Wikipedia; bo zwykle tak jest, /e stytucji 3 Maja 1791, narzucali re/ym
^ demagog. fa=szerstwo bliskie jest orygina=owi, wiary katolickiej i m[wili o swobodzie
Grecy maj' 2-tysi"czn' tradycj" w wygl'dem, stylem, tre>ci', duchem. wyzna< w Polsce, czyli cecha nie tylko
demagogii, sk'd bliska droga do Fa=szerstwo nie mog=o by: z dala od komunist[w, lecz S=awian w og[le. na-
komunisty – /ycia kosztem innych, i osobowo>ci Zinowiewa – agitatora z r[d z klerem, ale i Nikolasa Kopernika
st'd problem Grek[w dla pracuj'cych natury, ani Zinowiew od tre>ci listu. te/ chce mie: w>r[d swoich, kt[rego
narod[w Unii Europejskiej. mi"dzynarodowcom komunizm >ni= ide" kler Ko>cio=a prze>ladowa=.
komunizm – zamys= ustroju maj'ce- si", od Moskwy po Berlin, i dalej. niedow=ad umys=owy, umys= nie
go prowadzi: do materialnej utopii, rewolucja czyli obr[t o 180° – dno kontroluje co j"zyk plecie ]co pod>wia-
gdy – w gruncie rzeczy – do biedy i do g[ry, g[ra do do=u; ludzkie dno domo>: wypowiada\.
g=odu, nadu/y: w=adz w r[/norakim do w=adzy, a w=adza rozstrzeliwana, Zwi'zek Bojownik[w o Wolno>: i
znaczeniu. do wi"zie< i oboz[w. +atwo sobie Demokracj", ZBOWiD; demokraci z
oparty na teorii Karla Marksa ]Karl wyobrazi: co dzieje si", gdy b=oto czy natury... likwidowali opozycj", oznaki
Marx, 1818–1883\ i Friedricha Engelsa te/ mu= osadzany na dnie zbiornika z oporu, a/ do wyrok[w >mierci.
]1820–1895, o pseudonimie literac- wod', poprzez wieki ]bo tak i m"ty W=adimir I. Lenin osobi>cie wyda=
kim& Friedrich Oswald\ – niemieckich spo=eczne\, co stanie si", gdy zaburzy: polecenie rozstrzelania cara, Nicholasa
/yd[w, budowany na fa=szu S=awian, spok[j, tj. istniej'cy porz'dek w kraju. II, i jego potomnych, a telegrafi>cie
i rosyjskich /yd[w kt[rzy stanowili Tego/ Marks i Engels nie przewidzieli, zabra= ta>m" z rozkazem – dow[d.
znaczn' cz">: pierwszego Politbiura, a mo/e przewidzieli, lecz stan taki /e to on wyda= taki rozkaz. Miejsce
za=o/onego 1917, sk=adaj'cego si" z mieli na uwadze – zemst". Kto to wie$ egzekucji – Ekaterinburg zmienili
7-miu cz=onk[w& Lenin, Zinowiew, Osobi>cie s'dz" /e zemsta wysz=a im nast"pnie na Swierd=owsk.
Kamenew, Trocky, Stalin, Sokolni- przez przypadek. egzekucji cara i jego rodziny,
kow, Bubnow, w tym 4-ch /yd[w& w wiedzy o prawach spo=ecznych dokona= niejaki Jakow Jurowsky, /yd
• Grigorij Zinowiew ]Ovsei-Gershon Karl Marks i Friedrich Engels nie byli – dow[dca oddzia=u Czeki, 17 lipca
Aronovich Radomyslsky, znany tak/e Albertem Einstainem w fizyce – duma 1918; tak Jakow ¯ hebr., jak Jurowsky,
jako Hirsh Apflebaum ¯ niem. apfel wszystkich /yd[w rozproszonych po ]ko<c[wka `y\, wskazuj' na /yda.
% baum, pol. Jab=o<; Hirsh ¯ niem. >wiecie – lecz na drugim, skrajnym cia=a pomordowanych znaleziono
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
w 1991 ]nie wszyscy zgin"li od broni 1902, przyby= do Berlina gdzie spot- Mniemania ksi"dza Tadeusza Isako-
palnej – nastolatki by=y k=ute bagneta- ka= czo=owych dzia=aczy SdKPiL na wicza-Zaleskiego i narodowc[w, na
mi i bite kolbami karabin[w\. emigracji – R[/" Luksenburg, Juliana internecie, 2012, /e gdy Íwierczewski
na Uralu..., wracaj'c do Polski, tak Marchlewskiego, Adolfa Warskiego i urodzony w Warszawie, to walczy=
sprawowali w=adz", /e gdy musieli j' Leona Jogichesa, wg Internetu. przeciw swej ojczy{nie, 1920.
przekaza: w r"ce pobo/nych – niszczy- Rozalia, R[/a Luxemburg ]1871– Tak i Aleksander Andrzejewski popi-
li dokumentacj" dzia=alno>ci organ[w 1919\, /yd[wka z Zamo>cia, komu- suj'cy si" na internecie, pod dat' 27
bezpiecze<stwa, a ocala=a kryta jest nistka, naturalizowana obywatelka kwietnia 2015&
przez Instytut Pami"ci Narodowej Niemiec; `berg, `burg, jak i Leon ^ Gdy wybuchła wojna z „jaśnie-
]IPN\, by z=oczy<com krzywda Lew ¯ Lewita, w nazwiskach /yd[w. pańską Polską”, na ochotnika
si" nie sta=a – nazwa o ironicznym Luksenburg jest zmy=k' dla nie/yd[w, zgłosił się do boju przeciw własnej
znaczeniu, spadkobiercy komunizmu jak Grunwald. Ojczyźnie (dowodził wtedy batalio-
chronieni przez Rz'd Rzeczypospolitej Pisa= mi=osne listy do Sabiny Feinstein nem piechoty).
Polskiej. – /yd[wki; /ydzi maj' sk=onno>ci do Zupe=ny i nie jedyny objaw niewiedzy
gdy w=adza szlachecko-ko>cielna zawierania zwi'zk[w w swojej grupie narodowca, ˚okupacja.
zawiera=a w sobie nadmiern' doz" etnicznej. Tak i pseudonim “Walter”, /e od nazwy
z=a – komuni>ci pokazali jak dalece /on' Feliksa Dzier/y<skiego zosta=a pistoletu Walther pochodzi, kt[rego
mo/na w tym kierunku p[j>:. Zofia Julia Muszkat – c[rka dzia=acza Íwierczewski u/ywa=. Ktokolwiek
komuni>ci na fa=szu S=awian socjalistycznego, Zygmunta Muszka- nie jest pomys=odawc' – sam Karol
socjalizm budowali, na fa=szywych ta, wywodz'cego si" ze >rodowiska /y- Íwierczewski, rosyjscy mocodawcy,
zas=ugach stawiali pomniki dzia=a- dowskiego, za>lubiona 10 listopada celowo, czy bezwiednie badacze dzie-
czom, wynosili ich na piedesta=y, nic 1910 w ko>ciele >w. Miko=aja }dzi> j[w – wyprowadzili wiedz" w sprawie
dziwnego, /e po upadku socjalizmu, w przy ul. Kopernika 9, w Krakowie|, na manowce, zmy=ka, jak samo nazwi-
1989, wali=y si" pomniki im stawiane& wg Internetu. sko rodowe Íwierczewskiego.
W=odzimierza I. Lenina, J[zefa Stali- Muszkat – nazwisko rosyjskiego /yda& Pomy>le:, pseudonim od rzeczy mar-
na, Feliksa Dzier/y<skiego, Marcelego muwkat= ¯ franc. la muscade, pol. twej, ˚pseudonimy Dzier/y<skiego.
Nowotki, Karola Íwierczewskiego, ga=ka muszkata=owa, ang. nut-meg. pozytyw& w sprawach j"zykowych
Juliana Marchlewskiego. kosmetyczna poprawka& Dzier/y<ski przeprowadzili drug' reform" w pi-
jak w wielu organizacjach prze- ma by: Polakiem z pochodzenia& of >miennictwie, usuwaj'c kilka znak[w
st"pczych, tak i w socjalistyczno- Polish descent, wg Wikipedii. Polak z alfabetu, a jeden z nich by= przyczyn'
komunistycznych, mi"dzynarodowcy rodem z Wo=o/yna na Bia=orusi.... licznych b="d[w, i p=aczu dzieci, najzu-
ukrywali si" pod pseudonimami, do i Bia=orusinem te/ nie by= – narodo- pe=niej zbytecznie, ˚cyrylica.
ko<ca, b'd{ pod przybranymi nazwi- wo>: /ydowi przypisa=a Wikipedia. I IDEOLOGIA
skami, ='cznie z K. Íwierczewskim, i /ydzi tym razem nie wnie>li obiekcji. According to his Marxist perspective,
tak znani s' dzi>. Partyjnymi pseudonimami by=y& humanity would eventually reach pure
Marks, Engels, Walters, Powers ]`s\, Jacek, Jakub, Pereplotczik, Franek, communism, becoming a stateless,
Oswald ]`wald\ nazwiskami /ydow- Astronom, J[zef, Doma<ski. classless, egalitarian society of wor-
skimi; tak i Jewsiejewicz ]Yevseevich, Innym “polskim” mi"dzynarodowcem kers who were free from exploitation
Evseevih\ ¯ Jew ]?yd\ ˘ evrej; by= Karol Íwierczewski, 1897–1947 and alienation, controlled their own
Kamenew – /yd. `stein ¯ niem. ]nazwisko przybrane\, syn /yda i destiny, and abided by the rule "from
Innymi mi"dzynarodowcami byli, Polki – Antoniny, z domu J"drze- each according to his ability, to each
m.in. Jakow Swierd=ow i Moisiej jewskiej. Kosmetyczna poprawka& according to his needs". According to
Uricki, Feliks Dzier/y<ski, kt[rzy nazwiska ojca nie ma w Wikipedii, Volkogonov, Lenin "deeply and sincerely"
23 pa{dziernika 1917, do spo=u z jedynie imi" ojca – Karol. Ur. 10 believed that the path he was setting
J[zefem Stalinem utworzyli Centrum lutego 1897, w Warszawie, na Woli, Russia on would ultimately lead to the
Wojskowo-Rewolucyjne, maj'ce na ulicy Kaczej. establishment of this communist society.
przeprowadzi: pucz bolszewicki znany Nazwisko ojca Tenenbaum ]cieniste {r[d=o& Wikipedia, Lenin.
w historii jako Rewolucja Pa{dzierni- drzewo\ ¯ niem. tönen ]o kilku znacze- M=odzi ]lat 25–35\, i g=upi, >wiata
kowa 1917. niach, w tym cie<\ % baum ]drzewo\. nie znaj'cy, /e >wiat mo/e by: bez
Dzier/y<ski – nazwisko przybrane, Profil tego/ mi"dzynarodowca& pa<stwowych granic, bez klas spo-
nap=ywowe, wg swego charakteru, • w latach 1936–1938 walczy= w woj- =ecznych, gdzie ludzie pracy b"d'
przez /yda z rejonu Wo=o/yna na Bia- sobie r[wni, wolni od wyzysku i
nie domowej w Hiszpanii, po stronie
wyobcowania si", kontroluj'cy swoje
=orusi. Ten, w posiadaniu 100 ha ziemi, republikan[w ]mi"dzynarod.\,
przeznaczenie, kieruj'cy si" zasad'&
wydzier/awia= cz">ciami, tj. oddawa= • niszczy= narodowc[w – ukrai<sk' i
“ka/dy daje z siebie ile tylko mo/e,
area= w dzier/aw", z dzier/awy /y=, i polsk' opozycj", zatwierdza= wyroki
i ka/demu wg jego potrzeb”. Lenin
st'd nazwisko. Jednym z jego syn[w >mierci,
“g="boko i szczerze” wierzy=, /e droga
by= Feliks Dzier/y<ski. • by= komunist', radzieckim oficerem
na kt[r' wprowadza Rosj" prowadzi:
W latach 1800-nych nazwiska w w polskim mundurze,
b"dzie do komunizmu }utopii|. O
Europie Wschodniej mia=y ju/ kil- • o pseudonimie “Walter” – naiwno>ci#
kuwiekow' tradycj"; /ydzi – element `wold ]Griswold\, `wald ]Oswald, Ju/ dzieci wiedz', /e s' w>r[d
obcy – maj' s=absze przywi'zanie do Grunwald, Buchwald\, Walters – nich leniwi, i jak nie musz' pra-
miejscowych nazwisk, nie przyk=adaj' nazwiskami /yd[w, cowa: – pracowa: nie b"d'. Kler
do nich znacznej wagi jak si" zw', np. • jego najbli/szym doradc' by= istnieje od tysi"cy lat – naturalny
Soko=ow potrafi zmieni: swe nazwisko Jan Gerhard ]zamordowany 1971\. odrost spo=ecze<stwa, >rodowisko
na Sokolove, ˚/yd. • alkoholizm, by: mo/e, po matce – homoseksualist[w; niemo/liwe jego
Feliks Dzier/y<ski ]1877–†1926\, po cecha wielu Polak[w. wyt"pienie, zast'pienie ateizmem.
ucieczce z Wierchoja<ska, 25 czerwca wi"cej ˚/yd, komunista nr 700. Teoria wyprana z podstawowych
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
element[w spo=ecznych, w tym ist- II; Yakov ¯ hebr. yaakov ]na pi"tach, nia ]ros. przed>m. bor;ba-borba,
nienia wi"zie<, wiedzy o ludziach i obcasach, ang. lit. ^ dos=. at the heel\ ˘ stradanie-stradanie, ang. agony,
/yciu, tak/e wielko>ci Globu. =ac. Jacobus ˘ ang. Jacob, James; staro- konhina-konczina, ang. end; dece-
Komuni>ci tak/e kierowali si" pol. Jak[b, pol. Jakub, zdrobn. Kuba, i ase, death, demise\.
maksym'& “Cel u>wi"ca >rodki” w dziesi'tkach innych j"zyk[w. ros. konhat;/sq-konczat(sja,
}w za=o/eniu /e cel jest nobliwy| komutator techn. ]przekona:, nak=oni:\ ubedit;/sq,
]ang. Adopting an amoral stance, in cz">: maszyny elektrycznej& silnika, ]nam[wi:\ ugovorit;-ugoworit,
Lenin's view the end always justified pr'dnicy, w kszta=cie pier>cienia. ang. to end, to terminate;
the means. {r[d=o& Wikiepdia, Lenin, kom/a rel. w Ko>ciele Rzym.-Kat. to persuade, to convince.
z odno>nikiem& Fischer, Louis (1964). kr[tka, bia=a szata noszona podczas po•kona: – zwyci"/y:
The Life of Lenin. London: Weidenfeld pe=nienie czynno>ci liturgicznych prze•kona: – dowie>: prawdziwo>ci
and Nicolson. Je/eli jednak cel jest przez duchownych oraz przez pos=u- prze•kona: si" – 1. nabra: prze>wiad-
chybiony, nieosi'galny, szkodliwy, guj'ce przy tym osoby >wieckie. czenia o s=uszno>ci,
to >rodki d'/'ce do niego staj' si" ar. kamis, qamis, =ac. camis, 2. utwierdzi: w opinii
przest"pstwem. I komunizm takim ang. camise ]lu{na koszula, suknia, w wyniku dozna-<(nia
celem by=. p=aszcz\. do•kona: – osi'gn': co> niebywa-
Z przek'sem& socjalizm – wst"pna staropol. 1471 w komzy, =ego, zwykle wyczynu,
faza komunizmu – by= poronionym ca 1500 komsz' superpellicum. rzeczy skrajnej, zama-
pomys=em bo powsta= podczas pobytu
¢kon~ za i przeciw chu, do ^ wy
Lenina w Poroninie, 1913–1914.
¢kon wy•kona: – 1. zrobi: co z czego,
Pochodzenie Lenina by=o skrywane
1. zakon ]prawo\, nakaz czyt. wspak, 2. urzeczywistni:,
przez centralne w=adze komunistyczne,
2. za¶kon – za(po•znanie. 3. od>piewa:,
okupowane przez /yd[w – domiesz-
ka krwi /ydowskiej i nierobotnicze kon ^ zna ^ >wiadomo>: ˘ odegra:, odta<czy:
pochodzenie rodzic[w Lenina, by >wiadek – znaj'cy, s•kona: – umrze:
nie budzi: fermentu w praws=awnym kon ¯ ang. conscious ¯ =ac. conscius konar
narodzie, /e element obcy, nap=ywo- ]>wiadom, przytomny, znaj'cy\. 1. bot. gruba ga='{ drzewa wyrasta-
wy, mu na g=owy wszed= z zamiarem ¢kona isl., 1. kobieta, 2. /ona. j'ca bezpo>rednio od pnia,
wykorzenienia wiary w Boga. ang. 1. woman, 2. wife. 2. łow. tyka w koronie samca jelenia.
W=adymir Iljicz Ulianow; Ilja ¯ hebr. kona-:(nie(j'cy fizjolog. ¢konarchati rel.
eliyahu, dos=. Jehowa jest Bogiem agonia, umiera•:(nie. czyta: lub >piewa: kanony.
]ang. Jehovah is God\. Pochodzenie s=owotw. pokr. koniec ˘ staroros. konarxati-konarchati,
ojca nieznane poza poszlakowym Ilj', dokonany – doko<czony, ros. hitat; ili pet; kanony.
a matka, Maria Blank – /yd[wk', c[rk' s•koanny – wy•ko<czony ]s ^ wy\. †kona-rz(rski poz. społ.
rosyjskiego /yda, Aleksandra Blank, pierwotnie ¢konc ˘ ko<cowy ]osta- cz=owiek przynale/ny do s=u/by, zaj-
kt[ry przechchrzci= si" na chrze>cija- teczny\; kona: ]koniec\ ma zwi'zek muj'cy si" hodowl' koni ksi'/"cych;
nina i pracowa= jako lekarz. z ros. pocz'tkiem& `na: – naça=o. urz"dnik sprawuj'cy zarz'd nad
?ydzi maj' sk=onno>ci do zawierania do(wy(prze•kona:. stajni' czy stadami kr[lewskimi lub
zwi'zk[w ma=/e<skich w swojej staropol. XV w. konacz, konay, ksi'/"cymi.
grupie etnicznej ]Ilja  Maria\, i tw[r- 1437 conay continua; sz' konacz staropol. 1228, 1280, 1348, 1370, 1415
czo>: lietracka innych /yd[w trafia ma, ¢konayocze, poczynali, conarski, ]1347\ 1457 conarsky;
do ich wyobra{ni. W tym wypadku, conali, dokonali, ca 1450 conay- conare.
my>li Karola Marksa, 1819–1883, i anczemu perseueranti; konay koncentr-at(acja(acyjny(owa:
Frederyka Engesla, 1820–1895, nie- wolnye ]wykonuj dowolnie\, 1. ze>rodkowanie, skupienie, zgro-
mieckich /yd[w ]Karl Marx, Friedrich 1471 richlo konayczie exagitate; madzenie czego w jednym punkcie,
Engels\ – Leninowi. konay', conayanczich, agere wojsk. planowe zgromadzenie
Komunizm, w swych za=o/eniach, albo konacz, conacz agere, ko- wojsk poprzedzaj'ce akcj"
by= utopi' – bajecznym, jednorodnym nacz contestare, kona syø, cona bojow',
spo=ecze<stwem na ca=ym Globie, i ka/- nititur, 1471 conaymy satagite, 2. chem. st"/enie,
da doros=a osoba dobrze o tym wie, 1471 conam, vmr' consumor ˘ 3. spoż. roztw[r st"/ony, wyci'g,
/e to niemo/liwe ]jakim to j"zykiem konacz, konacz szye ]syø\ – produkt o du/ej zawarto>ci sk=ad-
w=adaj'ce$\, niejako dalekosi"/nym 1. dzia=a:, czyni:, czyni: dalej, nik[w najcenniejszych.
planem, strategicznym. Zakrawa 2. rozpatrywa:, za=atwia:, 3. dzia=a: koncentryczny – skierowany ku
wi"c, /e by=a to przykrywka do praw-
w s'dzie jako strona procesowa, >rodkowi, wsp[=>rodkowy.
dziwego zamiaru, szczebla taktycz-
4. stara: si", zabiega: o co>, =ac. concentrum ¯ com ]razem\
nego, bliskiego – przekszta=cenia
5. umiera:, umrze:, 6. kona: si" – % centrum ¯ gr. kentron ]ostry
spo=ecze<stwa, w Boga wierz'cego, w
ko<czy: si", ograniczonym by:, punkt\, pol. koncentracja, skupienie
ateistyczne, czyli dania odporu nagon-
7. udowodni:, za=atwi:. ¯ sku ^ kon, centr ^ pie<,
ce chrze>cijan na /yd[w, i /ycia po-
po(prze(do(s-kona:. `acja ^ nie.
nad stan. I od tego /ydzi w Rosji za-
staropol. do(dos(po(prze(s(u• koncep-t(cja
cz"li – od likwidacji cara, ataku na kler
cerkwi, i przydzielania sobie i swym kona:, do(s•konawa:, skoni:. 1. trafny i szybki pomys=, spryt,
cz=onkom nowowytwarzanych d[br; staropol. konanye, kv konanyv 2. dowcip, /art.
w Polsce podobnie, po 1945 – trady- alybo odeymowanyv ˘ konanye – koncern ekon.
cyjn' bur/uazj" zast'pi=a “czerwona 1. dzia=anie, czynienie trwale, ci'gle, zjednoczenie kilku przedsi"biorstw
bur/uazja”. 2. prowadzenie sprawy w s'dzie. kapitalistycznych poddanych jedne-
Yakov Yurovsky dowodzi= sk=adowi ~kona: czas niedok., zbli/a: si" do mu o>rodkowi dyspozycyjnemu.
wykonawc[w wyroku na cara Nikolasa granicy jednego stanu z drugim. koncert(owy(ant(mistrz(owa:
s=owotw. baz' >mier:, konanie, ago-
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
1. impresa artystyzcna wype=niona hiszp. condor. ros. konfederaciq, so[z.
programem muzycznym, kondotier hist. †konfekt syrop.
2. utw[r muzyczny, dow[dca, /o=nierz wojsk najemnych =ac. com` ]z\ % facere ]robi:\ ˘
zwykle 3-cz">ciowy, na jeden lub w Italii, XIV–XVI w., conficere ˘ confectus,
kilka instrument[w solowych i wszelki /o=nierz najemny. ang. confect ]przygotowa: lub
orkiestr", tak/e na sam' orkiestr". kondukt pogrzebowy – zrobi:, szczeg[lnie przez mieszanie
†koncerz broń. miecz d=ugi prosty orszak, grono os[b towarzysz'cych lub ='czenie\.
i szeroki. ˚miecz, szarszun. w drodze zmar=ego na cmentarz. konfekcja odzież.
staropol. 1464 conczerz , 1471 konduktor(ka(ski prof. 1. produkcja gotowej odzie/y.
¢koynczerzs; pochopiw konczerz. pracownik publicznych >rodk[w 2. gotowa odzie/ b"d'ca przedmio-
=ac. gladius mucrone recto, longo lokomocji. tem handlu.
ac lato, kondyc-ja(yjny konferansjer
franc. le glaive, niem. schwert, 1. stan fizyczny, osoba zapowiadaj'ca program na
anglosas. sweord, swurd, sword, 2. warun•ek(kowy. wyst"pach estradowych, rewiach,
>redniow. ang. i ang. sword, =ac. condicio ¯ condicere, staro- zwykle urozmaicone anegdotami,
staroros. meh=-miecz. franc. i >redniow. ang. condicion, dowcipami.
koncesj-a(onariusz(onowa: ang. condition, konfer-encja(encyjny(owa:
1. upowa/nienie do prowadzenia ros. sostoqnie, uslovie. zebranie, posiedzenie grona os[b.
dzia=alno>ci gospodarczej, przy- kondycjonowa: techn. konfesjona= rel.
znanie, u/yczenie, a. suszy: ziarno, w Ko>ciele Rzym.-Katol., obudowa-
2. ust"pstwo na rzecz czego> b. ustala:, oznacza: stopie< wilgot- ne krzes=o z kl"cznikami umieszczo-
lub na czyj'> korzy>:, no>ci tkanin, w=[kna. nymi na zewn'trz, w kt[rym ksi'dz
3. dawn. dzielnica europejska kondygnacja bud. s=ucha spowiedzi.
w mie>cie, bez dost"pu ludno>ci cz">: budowli oddzielona stropem. konfetti
miejscowej. koneksje w liczbie mnogiej; drobne, r[/nobarwne kr'/ki papieru.
=ac. concessio ¯ concessus ¯ zwi'zki, znajomo>ci, za/y=o>ci, konfiden-t(cja(cjonalny
concedere. zw=aszcza z kim> wp=ywowym, 1. agent wywiadu, tajny wywia-
koncha u/ywane cz"sto do osobistych dowca,
1. skorupa mi"kczaka, muszla, korzy>ci poprzez pomini"cie drogi 2. przestarz. cz=owiek zaufany,
2. naczynie, przedmiot, przypomina- prawnej, s=u/bowej, w takim wypad- powiernik, przyjaciel.
j'cy konch", ku b"d'cych korupcj'. konfiguracja
3. archit. p[=okr'g=e sklepienie koneser książk. ukszta=towanie, uk=ad.
o kszta=cie podobnym do konchy. znawca, ten, kto si" zna na tym. konfirm-acja(ant(owa: rel.
koncylac-ja(yjny konew(ka pojemn. konfiskat-a(owa:
spos[b pokojowego za=atwiania du/a puszka na wod", z uchem, konfitur-a(y
spor[w mi"dzy pa<stwami. dzban z blachy. konflikt(owy
koncypowa: przestarz. staropol. 1437 due amfore albo =ac. conflictus
uk=ada:, obmy>la:, komponowa:. conwye ]konwie\ deaurate, konformi-sta(zm
¢kondak rel. 1471 konwye lub canwye ˘ konfront-acja(owa: ]si"\
cerkiewna pie>< ku chwale >wi"tych conew, canew, konew –
lub >wi't.
konfuzja
du/e naczynie z uchem z boku, do
staroros. kondak-kondak, kongenialny
noszenia p=yn[w, dzban.
ros. cerkovnaq pesn; vo sla- kongregacja
=ac. cantharus, niem. gieÆkanne,
vu svqtyx ili prazdnikov. konglomerat
ang. watering-can,
kondens-acja(owa:(ator ros. lejka-lejka.
kongres(owy
1. zag"szczenie, st"/enie, konfabulacja psych. kngruencja
2. skupienie, nadanie zwartego zmy>lanie, podawanie fakt[w nie- koniak
uk=ady czemu>, istniej'cych; objaw wyst"puj'cy franc. cognac
3. chem. reakcja zachodz'ca mi"dzy przy zaburzeniach pami"ci w nie- koniarz
dwiema cz'steczkami, kt[rych chorobach umys=owych. †konica bud. stajnia dla koni.
4. fiz. skroplenie, przemiana pary konfeder-acja(acki(acyjny(at( staropol. 1436 w coniczi,
lub cieczy w gaz. (atka polit. 1419 kon}i|cza, 1437 conicza
kondensor fiz. 1. hist. w dawnej Polsce& zwi'zek equistacium vel stabulum,
soczewka lub uk=ad soczewek w ]szlachty, rycerstwa\, utworzony 1450 equirea albo konicza,.
mikroskopach lub aparatach projek- pod przewodnictwem marsza=ka i ca 1455 konycza equistarium.
cyjnych. regimentarzy, dla ochrony kraju i re- =ac. stare ]sta:\ ˘ stabilis ]stajnia\,
kondolencja wsp[=czucie. alizacji postulat[w politycznych, stabulum equorum, equile,
kondominium polit. 2. zwi'zek pa<stw suwerennych, starofranc. estable,
a. wsp[lne rz'dy dw[ch lub kilku utworzony dla realizacji wsp[lnych >redniow. ang. i ang. stable,
pa<stw nad jakim> krajem, cel[w politycznych; przymierze, ros. kon[wnq-koniusznja.
b. terytorium podleg=e takim rz'dom. sojusz, liga. †koniczek anim., zwierz. ma=y ko<.
kondor ptak konfederatka – czapka noszona staropol. 1471 konyczek vrony.
Sarcorhamphus grypgus, wielki ptak przez konfederat[w. koniczyna bot. Trifolium, ro>lina
drapie/ny z rodziny s"p[w, o nagiej p[{no=ac. confoederatus ˘ z rodziny motylkowatych, w Polsce
g=owie i szyi, czarno upierzony, /ywi'- starofranc. i >redniow. ang. confe- uprawiana jako pastewna.
cy si" padlin'. deracie ˘ ang. confederacy, ˚konik, lucerna, dietel.
franc. le trefle,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
ang. clover, trefoil, bezwzgl"dnie potrzebny, nieuchronny, niem. >rednich nizin klaver, klever,
ros. klever=-klewer. nieodzowny, niezb"dny, przymusowy. pokr. anglosas. clafre, cl≤fre,
koniec i nacza=o jęz. staropol. conyeczney, w kony- franc. le trefle,
1. ma=y, m"ski ¯ ma= ]m'/\; pr':; eczne godziny uel czaszy; odtød >redniow. ang. ang. clover; trefoil,
zdrobn. ko< ]wielki\ ˘ nazwisko syø pochilø myedze konyecznye staroros. klever=, ros. klever.
Koniecpolski ]Wielkopolski\, kv stronye wschodv slvneczne- konik[wka
wa=ko< ]wielki le<\ ¯ wa= ^ le< ^ go, ca 1500 konyeczny extremus; konina spoż.
ziemia\ % ko< ]wielki\, konyeczne ˘ konyeczne – †koniochrom bot.
2. skrajny odcinek czego, zw=aszcza 1. b"d'cy na ko<cu ]o czasie i miejscu\, Hippocrepis comosa L.
d=u/yzny jak sznur, ta>ma, lina, 2. nieodwo=alny, definitywny, staropol. 1460 konochrom cawalla-
3. brzeg, skraj, kraniec ˘ na ko<cu, 3. zupe=ny, ca=kowity, ria, ca 1465 konychrom cauallaria,
w ko<cu – na(w•reszcie, ostatecz- 4. najwy/szy, w najwy/szym 1472 konyochrom termatica maior.
nie, na zako<czenie. stopniu si" dziej'cy, koniokrad
s=owotw. pokr. ˚kona:. 5. zwi'zany z jakim> celem. †koniowy, koniewy
terminy z «ko<cem» zwi'zane& ˚but, =ac. ne` ]nie\ % cedere ]popu>ci:\ ˘ konia dotycz'cy, do konia nale/'cy,
kran, maniet, noga ]ko<czyna\, pazno- necesse ]nieuniknienie, koniecznie\ z koniem zwi'zany.
kie: ¯ paz]ur\ % nogo: ¯ noga. ˚k't. ˘ necessarius ˘ franc. necessaire, staropol. 1428 conyowim, 1448
wo=. 1289 i tako bys konec; ang. necessary, ros. neobxodimy- conyowa schigya ]koniowa szyja\,
sædomirskomou vzœt;[ ]i taki j-nieobchodimyj, nu'nyj- ca 1500 subligale, podvyaz'nye
by= koniec sandomierskiego ‘wzi"cia’ nu/nyj, potrebnyj-potrebnyj. konyeve vel popr'g, cingula.
– zdobycia\, i tako bys konec;. †koniektura koniuch poz. społ.
oubitπa Trenœtina ]i taki by= domys=, przypuszczenie, wniosek s=uga dogl'daj'cy koni.
koniec zab[jstwa Trenatina\, oparty na przypuszczeniu. staropol. 1445 conuch, 1446
skonhana-skonczana ]sko<czona\. koniekturalny – domy>lny, przy- conyuch, 1451 konyuch, 1465
staropol. koncem nyeba dosyø- puszczalny, domniemany. conywchi, 1467 i 1468 konywch,
gayøcz, na konczu prøta, konyecz staropol. koniektura – 1476 pabulatores albo conyvchi,
wyschokosczy cacumen, konyecz 1. przypuszczenie, 2. wniosek. 1478 konyvch ˘ conuch,
nosza, ca 1500 konyecz nosz', za nie ma koniektury w Ss 1953. conyuch, conyvch, conywch,
konyecz, 1466 conczem, 1471 vtarly =ac. com` ]razem\ % jacere ]rzuci:\ konyuch, konywch –
konyecz aut slomek zelaza; niwa... ˘ conjicere ˘ conjectura, kr[lewski s=uga obowi'zany do ho-
ktora lyczy ku crakowskyey drodze >redniow. ang. coniectura, dowli koni, tak/e urz"dnik, prze=o-
konczem, a drugem koncziem ang. i franc. conjecture, /ony tych ludzi, podkoniuszy.
ku Swiaskowey roley, konyecz ros. predpolo'enie, >redniow. =ac. marescalcus, maro-
przybyega zachodv ˘ konyecz, osnovannyj na predpolo- scalcus ¯ marah, marha ]ko<\ %
koncz, concz – 'eniqx> gadatel;nyj, scalh ]s=uga\,
1. miejsce gdzie si" jaka> rzecz ko<- kon;ektura-koniektura. starofranc. mareschal, marescal,
czy, najdalszy odcinek, granica; konik anim., zwierz. franc. le marechal,
kraniec, skraj, ma=y ko<, Parvus equus. staroniem. wy/yn marahscalh,
1.a. czubek, wierzcho=ek, ostrze, staropol. XV w. konik trifolium, >redniow. ang. marescal,
1.b. kraniec, skraj, konyk, konik ostry, zolty konyk, ang. marshal ]1. pierwotnie& obs=u-
ko<c, ko<cu – na ko<cu, conik ogrodny, conyk allelluia, guj'cy konie, p[{niej& mistrz stadnin
2. ostatni odcinek utworu& ksi'/ki, alii dicunt zay'czy sczaw. ko<skich w >redniowiecznej, kr[lew-
ustaw, itp., staropol. konyk, konik – skiej stajni, 2. wysoki urz"dnik w
3. czas, gdy co> ko<czy si", ostatnia 1. ma=y ko<, kr[lewskim domu lub dworze\,
faza(chwila, kres czasowy, 2. nazwy bot. i owad. konik polny. staroros. marwal=-marsza=.
4. >mier:, 5. wynik, 6. cel. nazwy botaniczne& sfranc. palefrenier, valet d’ecurie
konieczn-ie(no>:(y a. Trifolium pratense L. – koniczyna ]koniuch\, niem. stallknecht,
stanowczo, zdecydowanie. ='kowa, ˚dietel, ang. stableman,
staropol. XV w. i 1471 konyecznye, b. Trifolium alpestre L. – konik ostry, staroros. kon[x=-koniuch.
conyecznye conyeczna m'nka, koniczyna, koniug-acja(gacyjny(owa:
1462 konyeczne finaliter, Trifolium acutum – konik ostry, koniunkcja
1461(67 conyecznye blogoscz, c. Trifolium agrarium L. – /[=ty koniunktura(lny
XVw. finaliter zawyeszenye a ko- konik, koniczyna /[=ta,
†koniusz(y poz. społ.
nyeczny}e|, ca 1500 konyecznye d. Melilotus officinalis Lam. et alba
urz"dnik sprawuj'cy zarz'd nad
finaliter ˘ konyecznye – Lam. – ma=y, /[=ty konik,
stajniami i stadami kr[lewskimi.
1. na ko<cu, e. Melilotus coerulea Desv. – konik
˚koniuch.
2. nieodwo=alnie, ostatecznie, ogrodny,
staropol. 1450 conyvschi regalis,
stanowczo, f. Trigonella foenum Graecum L.,
1467 konywschi, 1478 konuscha,
3. oczywi>cie. g. Oxalis acetosella L. – szczawik
ca 1500 konyusch ˘ conyvsch,
†koniecznik s'siad albo krewny. zaj"czy,
konywsch, konusch.
staropol. 1437 affinis conyecznyk h. ro>lina bli/ej nieokre>lona,
=ac. agaso, niem. stallmeister,
vel amicus. Planta porum nota.
franc. ecuyer, starofranc. escurie ˘
=ac. cognatus, consanguineus, †konikowie bot. koniczyna ='kowa, ang. equerry,
ang. neighbour or relative, Trifolium pratense L. staroros. kon[wπj-koniuszij.
ros. sosed-sosied, staropol. 1460 konykowye trifolium
†koniuszek poz. społ.
rodstvennik-rodstwiennik. maius, ca 1500 konikowye, pasterz koni, pastuch, stajenny,
konieczny nie daj'cy si" unikn':, holend. klaver,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
¯ ko< ]wielki\. †konopka bot. dwie nazwy bot. niczy jej tekst zaczyna si" na stronie
staropol. 1493 konyvschky. 1. Bartsia odontites Huds., 1 od i ko<czy&
konkieta 2. Asperula odorata L. }artyku=| 1
konklawe staropol. 1419 konopca azarum Religia panuj'ca
konklu-zja(dowa: wniosek. album, cristiana, 1437 konopka Religi' Narodow' iest y b"dzie Wi-
konkordat asarus albus, cristiana, ca 1465 ara Swi"ta Rzymska Katolicka, ze
konkret(ny rzeczywist•o>:(y. konopka canabella, wszystkiemi iey prawami. Przey>cie
konkubina(t 1472 czyrwona konopka cristiana, od wiary panui'cej do iakiegokol-
konkur-ent(owa:(encyjny(s( 1472 konopka filoteten. wiek Wyznania, iest zabronione pod
(sowy(y osob. konosament Karami Apostazyi. ?e zas to/ sama
rywal(izowa:, stawa: w zawody. konowa= lekarz weterynarii. Wiara Íwi"ta przykazuie Nam kocha:
konkwistadorzy ros. konoval. bliznich Naszych, przeto wszystkim
konn-ica(o(y konsekr-acja(owa: rel. ludziom iakiegokolwiek b"d' wyz-
konsekwen-cja(tny nania }ci'g dalszy na stronie 2|.
†konnik ˚koniuch, koniuszy.
konserw(acja(atyzm(atorium( Tekst zamieszczony na internecie,
staropol. XV w. connyk agasso.
(ator(acyjny(atywny(owy( przez bezimiennych, fa=szywych –
konny je{dziec. staropol.
(owa: ]si"\ bez zaznaczenia, dokonali znacznych
¢geszczczow albo konnym.
konskrypcja zaci'g lub najem. zmian w pisowni, powo=uj'c si" na
=ac. eques, franc. cavalier, niem.
“Tekst pobrany ze strony Biblioteki
reiter, kavallerist, reitersmann, konsola
ZSO nr. 5”. A dlaczego nie z orygina=u$
ang. rider, konsolid-acja(owa: ]si"\
Wierni odeszli od wierno>ci, dlatego
ros. verxovoj-wierchowoj. konsonans
uczniom temat tekstu Konstytucji 3
konop(ie(ny(iany konsorcjum Maja zostawiony.
bot. Cannabis sativa L. konspekt Biblioteka ZSO nr 5 – Biblioteka
baz' s=owotw. anglosas. henep, konspir-acja(acyjny(ator( Zespo=u Szk[= Og[lnokszta=c'cych
HK, OE, ¯ =ac. cannabis ¯ gr. (atorski(owa: ]si"\ w Sosnowcu, wg internetu.
kannabis ¯ pers. kanab. konstat-acja(owa: I. RELIGIA PANUJĄCA
staropol. 1472 konop cannabum, konstelacja Religią narodową panujacą jest i
1484 konop canapus, konstern-acja(owa: ]si"\ będzie wiara święta rzymska ka-
1460 conoppa canobilla, konstru-kcja(kcyjny(ktor( tolicka ze wszystkimi jej prawami;
ca 1465 konopya canapus, (ktorski(tywny(owa: przejście od wiary panującej do
1475 konopya canopus,
konstytu-cja(anta(cjonalizm( jakiegokolwiek wyznania jest
XV w. conopya canapus,
(cyjny(owa: zabronione pod karami apostazji.
1404 ne ucradl... konopi,
1. prawn. ustawa zasadnicza okre>- Że zaś taż sama wiara święta
1419 konopy ne pobrala,
laj'ca ustr[j pa<stwa, organizacj" przykazuje nam kochać bliźnich
1464 konopye canapus,
naczelnych organ[w pa<stwowych, naszych, przeto wszystkim ludziom
1471 conopye,
okre>laj'ca prawa i obowi'zki jakiegokolwiek bądź wyznania,
1478 lnv any konopi ˘
obywatela, pokój w wierze i opiekę rządową
konop(ye, conopp, conop(ya. winniśmy i dlatego wszelkich
2. biol. zesp[= cech fizycznych,
staropol. g=owatka, konop(ia.
morfologicznych i czynno>cio- obrządków i religii wolność w
staropol. 1433 konopne –
wych, charakteryzuj'cych pewien krajach polskich, podług ustaw
rodzaj daniny od uprawy konopi.
typ osobnika, i spos[b jego reago- krajowych warujemy. ...itd.
staropol. konopny – sk=adaj'cy si"
wania na wp=yw otoczenia. W przypisach, pod numerem 5, Witold
z konopi, b"d'cy w zwi'zku z
Íwi"to 3 Maja – na pami'tk" ]lit. Vytautas\, wielki ksi'/" lite-
konopiami.
Konstytucji 3 Maja 1791. Zezwala=a wski ]1410–1430\, brat W=adys=awa
staropol. konpone siemi".
inowiercom przej>cie na katolicyzm, Jagie==y.
˚suszka ]konop z m"skimi kwiatami\,
ale katolikom nie zezwala=a w drug' Internet >mietnikiem informacji.
staropol. p=oskonki, siemieniec –
stron". Ko>ci[= Rzymsko-Katolicki Wracaj'c do Konstytucji 1791, kr[l
konopie.
– teoretycznie – m[g= tylko powi"k- zaprzysi'g= Konstytucj" na r"ce bisku-
staroros. poskon-poskon,
sza: liczb" swych wiernych. Dlatego pa krakowskiego – Feliksa Turskiego.
˚woto=a& tkan; iz= l;na i
w czasach najwi"kszej nagonki na Nast"pnie w kolegiacie >w. Jana
poskoni, verxnaq ode'da> Ko>ci[= – kler Ko>cio=a obchodzi= nast'pi=o powt[rne zaprzysi"/enie
pos ¯ positivus ]z przodu, w formie
rocznice jako swoje >wi"to, a dzi> jest Konstytucji. Ustawa Rz'dowa zosta=a
przedrostka\, op ¯ oppositus ]z ty=u,
>wi"tem narodowym, cho: od 1791 uchwalona bez dok=adnego przelicze-
w formie przyrostka\,
kilka Konstytucji by=o wprowadzo- nia g=os[w, w nadzwyczajnym trybie,
ros. konoplq, pen;ka>
nych, i Polacy traktuj' j' jak sztandar, przy zastosowaniu uproszczonej
zakrawa /e po•krzywa – kro•piwa ˘
wy/szo>: my>li polskiej nad innymi procedury, co uzasadnia twierdzenie,
kropiwnyj ]konop-iany(ny, z konopi
narodami – psychiczne uzupe=nienie /e akt ten doszed= do skutku w drodze
wykonany\; Kro•piwnica ]wielka piw-
braku. Ludzie najcz">ciej m[wi' o tym, swoistego zamachu stanu. Protesty
nica\, Kropiwnicki – rz. Koprzywnica.
czego im brakuje& biedni o bogactwie, opozycji ]4 V 1791\ okaza=y si" bez-
s=owotw. pokr. pokrzywa, swym wy-
chorzy o zdrowiu, s=abi o sile, sk=[ceni skuteczne, wg danych na internecie.
gl'dem, a genez' przestawienie& o jedno>ci, k=amcy o prawdzie ]st'd Po Konstytucji 3 Maja 1791 by=y&
po•kr•ywa – kr•op•iwa ]konop\, moskiewska “Prawda”\, oszu>ci by im ¶ Konstytucja Ksi"stwa Warszaw-
jak k•rop•iwnica – k•opr•ywnica. wierzy:, wi"c Polacy o przewodzeniu skiego, nadana 1807,
staroros. kropivnyj-kropiwnyj, my>l' innym... Konstytucj' 3 Maja. przez Napoleona,
ros. poskonnyj-poskonnyj. Po preambule ]W Jmie Boga w • Konstytucja Ma=a, z 1919.02.20,
konopiasty Troycy Swi"tey Jedynego...\, zasad- • Konstytucja Marcowa, 1921.03.17,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
• Konstytucja Kwietniowa, >redniow. ang. counterfete, tyn.
1935.04.23 ang. counterfeit ]1. wykonane na staropol. ca 1500 kontryphal elec-
• Konstytucja z roku 1952, lipca 22, podobizn" czego> prawdziwego z trum, kontrywal electrum.
• ma=a konstytucja, 1992, pa{dz. 17, zamiarem oszukania, nadu/ycia, starofranc. controver ˘ >redniow.
• ostatnia, uchwalona 1997-04-02, 2. udawa:, symulowa:, pozorowa:\, ang. contreven, controven ˘ ang.
po wszystkich w mi"dzyczasie, do ros. poddelka-poddie=ka, contrive.
1997, >ladu nie ma, z wyj'tkiem fal;sifikaciq. kontuar
Konstytucji 3 Maja 1791. konto(wa: kontur(owa:
Ch[rem czy te/ owczym p"dem, /e 1. dwustronny rachunek w ksi"go- kontusz(owy odzież.
by=a drug' w >wiecie po USA ]1787\ wo>ci, szczot, staropolski str[j m"ski wk=adany na /
– tego nam potrzeba& g[rowania 2. przypisanie komu> czego>, upan, rodzaj d=ugiej sukni z rozci"tymi
my>l' nad innymi narodami. Prof. np. wyczynu. r"kawami ]tzw. wylotami\, spinanymi
dr hab. Marian Kallas zauwa/y= /e ˚nr 891. zwykle na plecach.
by=a trzeci'& ang. account, w"g. köntös ]suknia\.
Ustawa Rządowa z 3 V 1791 była ros. shët-scziot ]konto bankowe\. kontuzj-a(owa:(owany
pierwszą, pisaną nowoczesną kontr~ st=uczenie.
polską konstytucją, a trzecią na pierwszy cz=on wyraz[w z=o/onych kontynent(alny
świecie, po amerykańskiej (1787) wskazuj'cy na przeciwie<stwo kontyngent(owy
i szwedzkiej (1789). cz=onu drugiego kontynu-acja(owa:(ator
Nie istotne; Konstytucja 1791 nie kontra jęz. ¢konura bud.
umywa si" do ameryka<skiej, 1787 przeciw, przeciwko. psia buda, cha=upa, sza=as.
pod wzgl"dami& niezwykle wa/ne s=owo, bo wesz=o w ros. konura.
• j"zykowym – pisana j"zykiem pre- sk=ad szeregu innych, lista ich poni- konwali-a(owy
tensjonalnym, /ej, a tak/e w formie zamaskowanej, bot. Convallaria majalis,
• ideowym – w Konstytucji USA nie dzi> nieznanej j"zykoznawcom, jak ro>lina z rodziny liliowatych.
ma wiary w Boga ]katolickiej, a nawet artyleria ]angloj"zyczni wykoleili staropol. =anuszka.
chrze>cija<skiej\, pochodzenia s=owa, ˚artyleria\, ang. lily of the valley,
• wykonawczym – Konstytucja USA kon•tra, gdzie& tra ]prz[d\  art ]ty=\; ros. landyw-=andysz.
nadal jest w u/yciu, bo pisana j"zykiem tra•kt(ktor ]tor ^ drug, bli{niak\. konwejer
prostym, obarczona jedynie 27-ma kontrabanda konwekcja
poprawkami, gdy Konstytucja 1791 kontrabas konwenans
tylko wiedz' podr"cznikow'. By=a kontradmira=
jak moda w odzie/y swoich czas[w konwenc-ja(jonalizm(jonalny(
kontrafagot (yjny
– dziwacznie dzi> wygl'da; nale/y kontrafa=da
doda: do pe=no>ci obrazu wydarzenia konweniowa:
kontragitacja konwent rel.
i jej warto>ci.
kontrah-ent(owa: 1. zebranie cz=onk[w uprawnionych
S=owa vs. czyny; nie idee zawarte w
kontrakcja do g=osu; zebranie, zgromadzenie
konstytucji, lecz praktyczne jej wy-
konawstwo decyduje o warto>ci aktu
kontrakt(owa:(or(acja(acyjny( zakonne,
i dzia=ania systemu na niej opartego. (owy 2. og[= zakonnik[w, dom zakonny,
Nar[d jak konstytucja, a konstytucja kontralt zakon, monaster, klasztor.
– jak nar[d. ˚k=am, prawda. kontramarka staropol. 1400 prziorano xandzu
konsul(arny(at kontrapunkt opathowi y conuentu tineczskemv
=ac. consul ]naczelny urz"dnik kontrargument(owa: ]tynieckiemu ¯ Tyniec\,
cyw. i wojsk. w Rzymie w czasach kontrast(owa: 1432 przeor y conventh clastora
republiki\. kontrast(owa:(owy ]wg Ss 1953& clast}r|ora, autorzy R
konsult-acja(acyjny(ant(owa: kontrasygnowa: wstawili\, s konuentem ˘ conuent,
konsum-ent(owa:(pcja(pcyjny kontratak(owa: conventh, konuent –
kontredans taniec. og[= zakonnik[w lub zakonnic w
konsygn-acja(acyjny(owa:
kontrkandydat danym klasztorze, dom zakonny.
konsyli-arz(um
staropol. 1399 s convenczkego,
konsystencja kontrmanewr
y conuenczskich dzedzin,
konsystorz kontrmina
1440 conuentskey ˘ convenczky,
konszachty kontrofensywa
conuenczsky, conuentsky –
ang. collusion ]konszachty, zmowa\. kontrol-a(er(owa:(ka(ny
konwencki, konwencski, nale/'cy
kontakt(owa:(owy kontrowa: do konwentu ]zakonnik[w\.
kontaminacja kontrowers-ja(yjny konwentykiel
kontekst kontrpara konwergencja
kontempl-acja(acyjny(owa: kontrreformacja †konwers rel. braciszek zakonny.
kontenans kontrrewoluc-ja(yjny staropol. 1425 cunwirzsz ]kunwirsz\.
kontener kontrtorpedowiec p[{nogr. monachos ˘
konten-t(owa: osob. kontrtytu= poligr. p[{no=ac. monachus ˘
†konterfekt podr[bka, fa=szerstwo. kontrwywiad anglosas. munuc ˘
=ac. facere ]robi:, dzia=a:\ ˘ con- kontrybucja >redniow. ang. munec ˘
tre` ]przeciw`\ % faire ˘ †kontryfa=, kontrywa= techn. ang. monk, franc. moine,
conterfaire ]upiera: si", podrabia:\, stop cyny z miedzi' lub innym meta- ros. monax-monach ¯ gr.,
starofranc. counterfait, lem, przypominaj'cy kolorem bursz- hernec-czerniec.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
konwersacja jęz. coni, 1391 kon y odzene; kon, cona, dzi> dodatkowo& za(wy•ko<czy:.
konserwatorium szkoln. nie vkradl... koni, 1393 zayøli kone, ~ko<czy: si" czas niedok.
konwertowa: ekon. 1394 vsøl cony, 1396 sobe kona... kra<cowa, finalna cz">: jakiej>
konwertyta rel. swoy kon, 1396 kone; s konem, 1398 dzia=alno>ci, stanu.
konwikt szkoln. kone pobrani, 1399 quon; koynmy, ¯ koniec ]1. ma=y, 2. >mier:\ ¯ ko<
†konwisarz prof. 1399 szwimi conmi, 1400 vrznøla ]wielki\.
rzemie>lnik odlewaj'cy naczynia cona, ten conn, cony, na conoch, s=owotw. pokr. ko<czyna ]r"ka, noga\.
z metalu, rzadziej dzwony i bro<; iaco con, s conem, daw cona, 1403 ros. konhina-konczyna ]ko<czy: si"\,
ludwisarz. ˚kocielnik. ti kone, s quona, konya, dwa cona, ang. end; decease, death, demise,
¯ can ]puchar, pojemnik z metalu na 1420 dwoye cony, 1423 troye cony, ros. konhik-konczik ]koniuszek\,
p=yny, ang. a cup, container\ % niem. 1440 cabellos albo kony, 1441 tich ang. small end, tip.
giesser ]odlewnik, franc. fondeur, kony; konye; na konyech przyby- mSjp 1969, zako<czy: si"& «zosta:
ang. founder, smelter ¯ smelt ^ topi:, egly ˘ kon, con, quon – zako<czonym czym>, mie: jaki>
wytapia: metal\; WG. 1. ko<, Equus caballus L., koniec ]w czasie\» ˚mas=o ma>lane
staropol. 1498 convissar. 2. dziki ko< – wielb='d, za•ko<czy: ]si"\ – czas dok. ¯ koniec,
ang. smelter ¯ smelt. Camelus dromedarius L. osi'gn': kres& /ycia,
konwojent Latopis 1116 komon;-komo<, czynno>ci, pracy,
konwoj-er(owa:(owiec mors. s=aw.-ros. kon;, dzie=a, narady, itp.
konwokacja jęz. wo=. 1289 kon; ego zastr≠len= u•ko<czy: – doprowadzi: rzecz
konw[j wojsk. bys ]ko< jego ustrzelon by=\, konei do ko<ca, zwykle tak
]koni\, konex ]koniach\, ko- o uko<czeniu szko=y
konwuls-ja(yjny fizjolog.
n;nik= ]konnych\, konniky do•ko<czy: – przerwan' rzecz,
ko<(ski, kon-ik(nno(nica anim.
]konnych\, kon[wπi ]koniuchy\, spraw", doprowa-
s=owotw. baz' zwierz't domowych&
mazur. kon; ¯ s=aw. kon;, kon[x. dzi: do ko<ca
py= – drobny – du/y – wielki, ˚ox&
ukr. wa=ach ]kastrowany ogier; ko<\. wy•ko<czy: – 1. dokona: ostatecz-
pch=a, puch, i=, kurz, s=aw. tlen ]py=\,
staropol. 1426 za skodø konszkø; nych zmian, kosme-
kur, kura ^ dr[b,
konskyego; kopita koynska; do tyki;
pies ]drobny ˘ piesok ˘ piasek\,
broni konskey; ku bronye konskey; wyko<czenie mebli,
krowa ]du/a ˘ krocie\,
stada owcza y koza ]kozie\, y 2. zabi:, tj. spowodo-
ko< ]wielki ˘ koniec ^ ma=y, jak Du-
konska ˘ konszky, konsky – konia wa: koniec, kres /ycia
naj ˘ Dunajec, Don ˘ Doniec, ch=op
dotycz'cy, zwi'zany z koniem. wy•ko<czy: si" – ca=kowicie pozba-
˘ ch=opiec, huf ˘ hufiec, i inne\,
staropol. ca 1500 czyn konsky – rz'd, wi: si=, energii
odpowiednik ang. wielki  py=& stud
uprz'/ na konia, oporz'dzenie. s•ko<czy: si" – zako<czy: si",
]stadnina, zbi[r koni do rozrodu\ – dust
staropol. 1462 mlyna thego konsky- s ^ za, ca=kowicie ˘
]py=, kurz, proch\. wi"cej ˚py=.
ego nye dzyrsza w szasthawye we sko<czony dure<
ko< ¯ staro=ac. commoinos ]dzielony
czthyrdzesczy kop ˘ mlyn konsky – ko<-czyna(cowy(c[wka(czy:
przez wszystkich lub wielu; tak u/y-
m=yn poruszany si=' ko<sk', koni. anat. ˚ko< ˘ koniec ]cz=onek\.
wany\, dzi> ang. common.
staropol. biedrnik, mi"tka, ogon, ko<czyna – narz'd ruchu kr"gowc[w.
1. anat. wielki ˘ ko< % zdrobn. niec ˘
szczaw. szczawik. koopera-cja(tor(tywa(tyzm
koniec ]cz=onek, pr':, ma=y, m"ski
ko<c-owy([wka(zyna(zy: ]si"\ †koopertura poligr.
¯ ma= – m'/\ ˘ nazwisko Koniec-
polski ]Wielkopolski\, Oro< ]wiel-
†ko<czaty pergaminowa, mi"kka obwoluta
ostro zako<czony, spiczasty. ]ok=adka\ ksi'/ki.
ki ko<\, wa=ko< ]wielki le<\ ¯
staropol. ta korona byla vczynyona s staropol. ca 1500 kooperthur'
wa= ^ le< ^ ziemia % ko< ]wielki\,
t=um. od ty=u.
czyernya ]z ciernia\ morskyego, ba- operimentum, opertorium .
odpowiednikiem islandzkie th
rzo konczatego y sylno ostrego. ¯ p[{no=ac. cooperatus ]$\.
ang. pointed, sharp-pointed, ros. ang. cover page, book-jacket.
]wielko>:\ % or ]ko<\ ˘ ¢thor ]wiel-
ki\, th ˘ ang. thick, thin, depth,
ostrokonehnyj-ostrokonecznyj. koopt-acja(owa:
2. anim. Equus caballus, zwierz" ss'- ko<czy: koordyn-acja(ator(owa:
ce, jednokopytne, ro>lino/erne, po- 1. doprowadza: do ko<ca, ¢kop d[=, kopa g[ra, hora, nasyp ˘
ci'gowe i do jazdy na nim, jak osio=, 2. by: na wyczerpaniu, zu/ywa: si", - d[=& okop, kopa: ˘ kopalnia,
zebra ˘ konik ]np. szachowy\, 3. by: na uko<czeniu, by: bliskim - g[ra& Za•kopane ^ Za•greb, grobla,
3. sport. przyrz'd gimnastyczny zako<czenia. Zahora ]pol. Zag[rski; za` ^ pod`\,
do :wicze< w skokach. ko<czy: si" – kopny >nieg ]w zaspach ¯ za % spa –
˚konik, koniczek ]ma=y ko<\. 1. by: ko<cem, kresem, granic', wzg[rze ˘ pered % spa ˘ Perespa\.
s=owotw. pokr. lub poch. gon, go< ^ urywa: si", zako<czonym by:, kopa
ko< ]KG\ ^ p"d ^ ]w\ lot ]szybko\ zatrzymywa: si", przestawa: na 1. 60 sztuk czego,
˘ goni: ^ p"dzi:, czym, 2. z=o/one w stert" siano, s=oma,
o(wy(za•gon ^ o(wy(za•p"d, i inne, 2. by: na wyczerpaniu, zu/ywa: si", 3. zaokr'glony, kopulasty wierzcho-
p"dzi:, goni: bimber – ulatnia:, 3. by: na uko<czeniu, bliskim =ek g[rski.
destylowa:, ˚goni:, gonitwa, zako<czenia by:. staropol. 1415 polthori kopi powro-
destylacja. staropol. konczi szya ˘ konczicz – sow, 1420 pancz kop ]pi": k[p\,
staropol. 1386 vkradzoni kone, ogranicza:. 1429 poltrzecze copi scot przez
1387 kone pobral ]zabra=, po ^ za\, staropol. konyczenye ˘ ¢pyøczorga ]2,5 kopy byd=a rogate-
1387 kone, 1388 kone wroczicz; ko<czenie – koniec, kres. go bez pi"ciu, czyli 145 sztuk\,
koni, 1391 kon; koni ne wedzoni, =ac. finis, terminatus. 1437 paynczdzezant cop drzewa,
koin, 1394 o kon, 1391 pobracz... staropol. do(s(u-ko<czy:, sko<- 1437 przesz dw kopu... nye
cze:, doska<cza:, sko<cza:,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
zapral gualtem, 1478 y dw kopu staropol. kopanka – niecka. anglosas. i >redniow. ang. sot, pokr.
bydla rogathego staropol. o(pod(po(prze(przy(roz( >redniow. holend. soet ]o podstawo-
]w Ss 1953 4,5 kolumny cytat[w\ (s(u(w(ws(wy(za•kopa:. wym znaczeniu «co osiada»\,
˘ kopa – starofranc. diguer ]wykopywa:, ang. soot, black,
1. liczba zawieraj'ca 60 sztuk prowadzi: wykopaliska\, ros. sa'a-sa/a ]sadza\.
}wg Ss 1953& miara ilo>ci zawie- >redniow. ang. diggen, koper bot., spoż.
raj'ca 60 sztuk; ilo>: nale/y do ang. dig ]narusza: lub usuwa: ziemi" Anethum graveolens, przyprawa.
niepoliczalnych, J.D.|. szpadlem lub innym narz"dziem, r"ka- niem. kupfer.
2. st[g zbo/a lub siana, 60 snopk[w, mi, pazurami, =apami, pyskiem, itp.\, staropol. kopur, koprz,
3. jednostka pieni"/na zawieraj'ca ros. kopat;-kopat, ryt;-ryt; siedem nazw botanicznych&
60 groszy srebrnych; pieni'dze tolhok-to=czok, udar-udar. 1. Anetum graveolens L. –
w og[le. ~kopa: ¯ kop ]d[=\ lub kopa ]g[ra\; koper ogrodowy,
ang. three-score, ros. kopa-kopa. 1. d{ga: ziemi" ostrym narz"dziem, staropol. 1389 copr,1419, kopr,
kop-a(iec np. szpadlem, usuwaj'c zruszon' - kopr ogrodny ]1484& ogrodni\,
1. 60 sztuk czego>, warstw", - kopr polski ]1460& Polsky\,
2. g[rka, cho=m ]che=m\. 2. uderza: nog', - kopr swojski ]1437& swoyski,
kopiec – pag[rek, trasa kopna – 3. uderzenie kolb' broni palnej ca 1465& schwoysky,
pokryta zaspami >niegu. o rami" strzelca ˘ bro< kopie. ca 1500& svoyski\,
kop ]d[=\ ˘ o(wy•kop, kopalnia, s=owotw. pokr. kopalnia, g[rnik, 2. Foeniculum vulgare Mill –
kopa ]g[ra\ ˘ Zakopane ^ Zagreb. Zakopane ]w g[rach, dosł. Przed G[ra- koper w=oski,
niem. koppe ]wierzch(=ek, sto/ek\, mi, za ^ przed\, z kop' ]g[r'\. staropol. 1460 Wlosky kopr,
staropol. kopiec – wzg[rek, wzniesie- za•kopa: – czas dok. ¯ kopa: 3. Anthemis cotula L.
nie, najcz">ciej sztucznie usypane. po•kopa: – pobi: dotkliwie staropol. 1419 kopr amarusca,
ang. 1. threescore ]3 razy 20; 60\, kopaniem 1472, gluchy kopr amarusca,
ros. 1. kopa-kopa. ˚kopica. u•kopa: – troch", cz">:, u ^ po 4. Peucedanum palustre Moench,
kopacz(ka prze•kopa: – przebi:, przeprowa- 5. Dausuc carota L. silvestris –
kopa-:(lnia ruch. dzi: r[w kopaniem psi kopr, marchew ]dzika\,
1. wierzga:, kopyto, przy•kopa: – kopem zada: cios 6. Laserpitium latifolium L. –
2. ziemi", d[= ˘ kopalnia, ˚¢kop, o•kopa: – dooko=a, ¯ okop >wini kopr, koprz,
3. gmera:, grzeba:, przetrz'sa:, do•kopa: – do ^ przy 7. Torillis anthriscus Bernh. –
przeszukiwa:. od•kopa: – odkry: kopaniem wszywy kopr,
ros. kopat;, kopasq. pod•kopa: – od do=u staropol. ca 1465 wszyvy copr
staropol. gruba ]kopalnia\, w•kopa: – do >rodka peucedanum,
staropol. kopacki, kopacski – s•kopa: – znaczny obszar franc. aneth, anglosas. dile,
1. z kopaniem zwi'zany, pokry: kopaniem >redniow. ang. dille, dylle, ang. dill,
2. dot. kopaczy. wy•kopa: – odkry: kopaniem, staroros. kopër=-kopior.
staropol. o(pod(po(prze(przy(roz( wy ^ od, koperczak przestarz. umizgi, zaloty.
(s(u(w(ws(wy(za•kopa:. wykopalisko †koperek bot. koper ogrodowy,
kop ]d[=\ ˘ o(wy•kop, kopalnia, roz•kopa: – rozkry: kopaniem Anethum graveolens L.,
kopa ]g[ra\ ˘ Zakopane ^ Zagreb. kopalina geolog. staropol. 1478 koprek anetum.
«kopa:» s=owotw. zwi'zane z «ko<- kopalni-a(ak(any(ctwo górn. koperta papierowa ochrona listu,
czyn'» ]$\, ko % pal ^ ko % niec. kopalny geolog. przeznaczona na adresy& odbiorcy i
staropol. copacz, kopacz – †kopanina karczowisko wzi"te nadawcy, oraz znaczek pocztowy.
1. robotnik zatrudniony przy pracach pod upraw", nowina. co` ]razem\ % =ac. pertinere ]wyci'g-
ziemnych, wykopowych, †kopanka niecka. n': i inne, trzyma:\ ˘ ital. coperta;
2. r"bacz w /upie solnej, koparka maszyna do kopania gruntu =ac. pertinere ˘ starofranc. parte-
3. grabarz, grzebi'cy zmar=ych. i =adowania ziemi, gruzu, na >rodki nir, >redniow. ang. partenen,
staropol. kopa-:(nie – transportowe. ang. pertain,
1. o zag="bieniu w ziemi& dr'/y:, /=o- ang. steam shovel ]szufla na par"\. ros. prinadle'at;-prinadle/at
bi: rydlem, kopaczk', robi: za- kopci-:(uch(uszek ]przy(nale/e:\, kasat;sq-kasatsja.
g="bienia, †kopczy: sypa: kopce graniczne. starofranc. enveloper ˘ franc.
2. wydobywa:, wygrzebywa:, staropol. 1466 kopczycz, envelopper ˘ franc. enveloppe,
3. karczowa: zajmuj'c teren pod 1468 kopcicz. ang. envelope ]koperta\,
upraw", ry:, kopcow-a:(aty(y ¯ kopiec. ros. obërtka-obiortka.
4. prze•k=uwa:(bija:. kopczykowa: ogrodn., roln. wsp[lne per]t\  bert, PB.
staropol. kopanye, copane, cop- †koperwaser, koperwoser
†kopczyzna płatn.
pane – rodzaj daniny sk=adanej w snopach koperwas miedziany chem.
1. wykopywanie, robienie zag="bie< siarczan miedzi, atramentum sutorium,
]kopach\ zbo/a.
w ziemi, CuSO4, lub Cu2SO4. ˚mied{.
staropol. 1447 s kopczysny, cop-
2. wykopywanie, wybieranie ziemi, ¯ =ac. cuper % waser ]kwas\ ¯ niem.,
czysna, kopcziszna, copcziszna
3. karczowanie lasu pod upraw", =ac. cuper, cuprum ¯ gr. Kyprios.
˘ kopczysna, kopcziszna, copczy-
4. uderzanie, zadawanie cios[w nog'. staropol. 1437 coperwasser
sna, copczisna.
1428 kopanye, 1426 copana, 1386 dragantum, 1472, coperwasser
kope: osad z sadzy.
copane, 1399 coppane, atramantum viride.
staropol. 1437 copecz, kopecz –
staropol. kopanina, kopanyna, =ac. atramentum sutorium.
osad z dymu, sadza.
copanina – karczowisko wzi"te ˚kopruch.
=ac. fuligo.
pod upraw", nowina.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
†koperwa bot. pokrzywa zwyczajna. cytat[w ˘ copecz, kopecz – kop ]d[=\ ˘ o(wy•kop, kopalnia,
Urtica dioica L. wzg[rek, wzniesienie, najcz">ciej kopa ]g[ra\ ˘ Zakopane ^ Zagreb.
k•oper•wa  k•rapi•wa, koncepcji sztucznie usypane. kopra spoż.
010& Kropiwnica  Koprzywnica. =ac. parvus collis, cumulus, ¢koprina tkan. jedwab.
staropol. 1472 koperui veliki ang. hillock, mound, ros. xolmik staroros. koprina-koprina,
urtica, urtica magna. -cho=mik, kohka-koczka. ros. welk-szelk.
franc. piquer, irriter, anglosas. kopiejka moneta. koprodukcja
netele, pokr. niem. nessel, kopieniactwo roln. koprolalia osob., psych.
>redniow. ang. netle, netel ˘ †kopijni-k(czy, kopiejni-k(czy, koprolit
ang. nettle, ros. krapiva-krapiwa. kopienni-k(czy, kopini-k(czy, †kopruch chem. koperwas,
1. kopi-a(jnik }kopja| broń. kopinniczy je{dziec uzbrojony we miedziany, siarczan miedzi.
rodzaj k=uj'cej broni na drzewcu w=[czni", kopnik. staropol. XV w. copruch vitreolum.
osadzonej na drzewcu, u/ywanej staropol. kopynyk, 1471 kopyny- †koprzyk bot. koperek.
przez jazd" zachodnioeuropejsk' do czy; sbroia copynycza, sbroya kopulacja fizjolog.
ko<ca XVI w., przez husari" polsk' spelna kopynycza , 1493 equis sp[=kowanie, wsp[=/ycie p=ciowe.
do po=owy XVIII w. hastariis albo kopynycze; 1495 Czynno>: prowadz'ca w do orgazmu i
staropol. 1451 s kopyamy; i iako w kopynyczey sbroy zvpelnyey, w ko<cu do rozrodu poprzez systema-
kopye w bokv, 1468 tres hastas 1495 vkazal kon kopylnyczy, 1497 tyczn' kopulacj". W ka/dym j"zyku
albo kopye; kopyye, vlocznye; w kopynyczey szbroy zvpelney ma swoist' nazw" i w ka/dym s=owo
nye bylacz kopya albo vlocznya szchvlycz' ]z sulic'\, w kopynyczey to jest wulgaryzmem.
˘ kopya, kopyya ]kopija\ – szbroy bez barthv; w kopyeyczey ko ]razem, wsp[=`\.
w=[cznia, ˚kopia, szbroy z wloczny', 1499 kon... =ac. co•pula ]para\ ˘ copulation,
=ac. hasta, lancea, kopynnyczy, sbroya kopynycza ˘ =ac. copula ]para\,
franc. la pique, lance ]kopia\, kopynyczy. starofranc. cople,
anglosas. i >redniow. ang. spere, staropol. kopynyk , ]1474$\ albo >redniow. ang. i ang. couple ]para,
ang. spear ]w=[cznia\, lance ]lanca\, copyennyka, ca 1500 kopyennyk wszystko co zobowi'zuje, ='czy dwie
kop;ë-kopio ]w=[cznia\. hastifer – kopijnik, je{dziec uzbrojony rzeczy razem, wi'/e, chwyta, spina,
2. kopi-a(owa:(owy(sta }kopja| we w=[czni". lub ogranicza; ogniwo, wi"{, zwi'zek,
wierny odpis orygina=u. staropol. 1437 copnik hastiferus, kontakt; zobowi'zuje w fizycznym
staropol. kopya ]odpis\. XV w. copniczy lencearii ˘ copnik znaczeniu i przeno>ni, w fizycznym –
=ac. exemplar descriptum, – kopijnik. obj"cie si" ramionami obu stron\.
>redniow. =ac. copia, kopijnik hist. rycerz zbrojny w kopi". przestawienie co•pula ˘ co•uple.
franc. la copie ]kopia-odpis\, kopja, kopia broń. =ac. copulatio ]kopulacja\ ˘ ang.
starofranc. i >redniow. ang. copie, lanca, spisa, drzewiec z metalowym, copulation ]kopulacja\;
ang. copy ]wierny odpis\, ostrym ko<cem, w=[cznia, sulica. =ac. copulatus ]z(po-='czenie\ ˘
staroros. kopπq-kopia ]odpis\, staropol. 1397 Ramsz vderzyl Ma- p[{no=ac. copulativus,
staroros. spisok=-spisok ]odpis\. czeya trzycrocz w licze y kopy}m| franc. copulatif, ang. copulative.
kopia-=(rka(rnia w lep ]w =eb\, 1466 anim copiya}l| kopulak techn.
kopiasty ¯ kopa. dal, ani gim ranon ]anim d{gn'= – kopu-=a(=owaty(lasty bud.
1. kopica kopa ]siana, zbo/a, itp.\. go – kopij', ani go rani=em\, sklepienie o kszta=cie czaszy.
staropol. 1471 stogy et copiczas. 1419 kmecza gego copigem zaklol ital. ¯ =ac. zdrobn. cupula
=ac. cumulus, acervus, ]zak=[=\, copye, drzewo ]drzewiec\ ¯ cupa, ang. cupola.
niem. koppe ]wierzch(o=ek, sto/ek\, certanea; kopyge ]kopija\, kopy- †kopyd=o kopyto szewskie; blok lub
ang. pile, haycock ]st[g siana\, gym; kopye ]lancea\; kopye ]has- forma o kszta=cie ludzkiej stopy, u/y-
ros. kopna sena-kopna siena. tam\, kopya ˘ copiya, copye, kopy- wana przez szewc[w do robienia lub
2. kopica bot. babka lancetowata, ge ]g ^ j ˘ kopije\, ˚kopia, naprawy obuwia, but[w.
Plantago lanceolata L. staroros. kop;ë-kopio, staropol. ca 1455 kopydlo formale,
staropol. ca 1465 kopycza. =ac. i starofranc. lancea, =ac. forma sutoria, franc. la forme
†kopic-a(e(zki bot. >redniow. ang. launce, lance, ]de souliers\, embouchoir ]de bottes\,
babka lancetowata, wo=. 1289 Danil= 'e vbo- anglosas. l≤st ]but\,
Plantago lanceolata L. de kopπe svoe v rat;nogo. >redniow. ang. laste ˘ ang. last,
staropol. 1419 kopicze lingua agni, izlomivwou 'e sœ kopπ[. ros. kolodka-ko=odka.
1437 kopicze lanceola, 1472 kopicz- i ábna'i meh; svoi ]Dani= †kopy=ka bot. Ruscus aculeatus L.
ki lanceola, plantago minor. tak wbi= kopi" sw' w konnego, z=a- staropol. 1472 kopylki spina rega-
†kopi: ruch. sk=ada: siano w kopy. mawszy tak – w ten spos[b – kopi", lis ˘ kopylka.
staropol. 1456 fenum furcaverunt obna/y= miecz sw[j\. †kopystka narz.
albo kopyli super prato. †kopka ˚kopiec, kopczyk. drewniana =opatka do mieszania.
kopiec ˚kopa, kopka. staropol. 1420 de terra sypavimus kopy>:
staropol. ]1362, 1375, 1390\ copce, copky ˘ copka. du/a drewniana =y/ka, warz'chew.
1388 kopcze, 1391 szescz copczew, =ac. ]parvus\ cumulus, †kopy-tnik(lnik(dlnik(tlnik
1393 sipal copcze, 1397 copcze; ty ang. hillock, mound, ros. xolmik. bot. kopytnik pospolity,
kopcze y pol yeszora ]te kopce i p[= kop-n':(niak(yto ruch. wierzgn':. Asarum europaeum L.
jeziora\, 1398 copczi pocz'ti sna- †kopnik kopijnik, je{dziec uzbrojo- staropol. XIII w. copitnik azara,
monowacz; copcze, u ostatecz- ny we w=[czni". bacara, 1419 copithnyk azarum,
nego copcza, 1398 dwa copcza, kopny >nieg ¯ ˚kop•a(iec ]g[ra\; gariofulis agrestis,
1398 kopecz, w Ss 1953 3 kolumny po=a: l'du, rejon pokryty zaspami. 1437 copithnik asarus, vulgago,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
ca 1455 kopythnyk labulatus, rabya, albo korab; ]o Arce Noego\ albo korczakow argentos; kor-
ca 1465 copythnyk asarus. a ti vczyn sobye korab ]arcam\ czak z wodø ]scyphum aquae\;
ca 1465 copytnyk labrutaca, s drzewa heblowanego; wyrzch korczakow zlotich, yeden szrebrny
1472 kopithnik azarum, vulgago, tego korabyu; wnydzesz w korab korczak, korczak they panyey;
1778 kopythnik iuniperus, ]arcam\ y synowye twogy; 1471 lyszky sz kypkyem za ten korczak
1481 kopitnik asareus skrzyny' albo korab archam; v yako lyszky, then korczak, then
1484 kopithnyk azarum, asarum, korabyv ˘ korab, koryap, corab – szrzebrny korczak szlusza; kufliky
kopydlnyk, kopydlnik, copidlnik, 1. statek, okr"t, =[d{, aut korczacowye arisce, ca 1500
copytlnyk. 2. tylko o biblijnej arce& skrzynia, korczak ciphus; korczak vel krzy-
kopyt-o(ko anat. s=owotw. baz' «is, kra» ]woda\. now ˘ korczak, korczag, KG.
rogowe zako<czenie nogi konia. A. Br¥ckner 1927& og[lnos=owia<ska staropol. XV w. korczagowy ora
staropol. kopita koynska , 1471 po/yczka z gr. karabion }rodzaj gale- calicis – dotycz'cy korczaka.
kopitho ungulam; kopita ungulas, ry, po/yczka bardzo prawdopodobna, =ac. poculum, scyphus, calix,
XV w. kopyto vngula, ca 1500 vngula omal pewna, bo i IL, J.D.|. franc. coupe, jatte; vase, calice,
kopytho animalium; swyerz'cze †korabielnik moneta. anglosas. cuppe,
kopytho vngula, ca 1500 gdy ko- moneta z wizerunkiem korabia( >redniow. ang. i ang. cup,
pytho leszye od nogy ˘ kopito, (koraba. niem. becher, schale; tasse; kelch,
kopitho, kopyto, copitho – staropol. 1475 corabyelnyky sicut ros. hawa-czasza, kubok-kubok.
wg Ss 1953& duo floreni. ¢kord(elas broń.
1. racica zwierz"cia }racica jest roz- ¢korabl ros. okr"t, statek. ˚korab. miecz kr[tki, prosty.
dwojonym kopytem, u krowy, wg ¯ gr. karabion ]rodzaj galery\ ˘ staropol. 1279 gladium vel cultel-
mej wiedzy; ale niegdy> tak by=o|, s=aw. kora ]wzd=u/\. lum, quod vlg. kord, 1430 kedi na
2. odbicie kopyta lub racicy w ziemi, =ac. navis, ratis, carina, myam corda dobil ]kiedy na mnie
>lad, franc. vaisseau, niem. schiff ]okr"t\, korda doby= – wyci'gn'=\, 1432
3. kopyto szewskie& drewniana forma fahrzeug ]statek\, anglosas. scip ˘ cultellum cord... restitut liczem,
stopy. >redniow. ang. schippe ˘ ang. ship, 1438 gladium, cultellum albo kord
†kor społ. ˚ch[r. vessel ]statek\ ¯ starofranc. ¯ =ac. magnum, 1443 Pyotr nye wzyal
1. grupa >piewak[w w ko>ciele, ros. korabl;-korabl. Micolayowi corda syl'; o wy'czy
2. cz">: ko>cio=a gdzie oni >piewaj', koral(owy(owiec zool. Anthozoa, ]wyj"ciu\, myecza albo corda w
3. ka/da grupa >piewak[w i ta<cerzy. zwierz" i jego wapienny szkielet. sz'dze; corth wy'l alybo myecz
gr. choros ]taniec w kszta=cie kr"gu\, staropol. 1472 koral corallus, ]cultellum vel gladium\, 1450
=ac. chorus, starofranc. cuer, 1475 coral carolus – koral. Philipp ne zaczal ]zaci'=\ Thomka
>redniow. ang. quere, ang. choir, staropol. 1493 item paczyerze, cordem we glowa, 1451 conya,
ros. xor-chor, kliros-kliros. yedny koralowe a drugye bursty- corda, myecze ]miecza\, ostrok y
kor-a(nik(ze< nowe ˘ koralowy – sszodla nye wrocil pozyczonych;
korowa-:(wacz(waczka(wina zrobiony z koralu lub korali. ludzye... myecze kordy wyymo-
bot. wzd=u/. gr. korallion, =ac. corallum, waly ˘ kord, cord, corth.
zewn"trzna warstwa tkanki drzew i hebr. goral ]kamyk rzeczny\, staropol. 1471 kordzyk – kordzik,
niekt[rych innych ro>lin. arab. garal ]kamyk\. ma=y kord.
prze]k\•kora ^ w po•przek ^ zapora, †korandr, korijander ˚kolender. pers. kard ]n[/\, w"g. miecz, n[/;
korabl ]statek\. korazja geolog. holend. kortelas, ital. cortelas. pol.
s=owotw. pokr. korze< ]kore<\, sk[ra. korba r'czka do obracania. kordelas, miezykordia ]rodzaj szty-
franc. ecorce, staronord. börkr, niem. kurbe(l, =ac. orbi ]obraca:\. letu do dobijania rannych\. Mo/e mie:
>redniow. ang. i ang. bark, pokr. >red- †korbacz ˚bicz, ka<czug, knut. zwi'zek z =ac. cor(dis ]serce\.
niow. holend. i niem. borke ˘ pol. †korbas bot. tykwa, Lagenaria vul- kordegarda hist. odwach.
burka ]wierzchnie, ciep=e okrycie na garis Ser., jednoroczna ro>lina z rodzi- kordelas łow., broń.
zim"\, ros. drevesnaq kora. ny dyniowatych; owoc tej ro>liny. kordialny osob.
†korab mors. staropol. ca 1500 cucumer, ein kordia= przestarz.
statek, okr"t; =[d{. ˚korabl. kurbesz, cucurbita idem, korbasz dobre wino; nap[j, lek wzmacnia-
¯ gr. karabion ]rodzaj galery; pojazd vel b'nya ]bania\. j'cy, orze{wiaj'cy.
wodny nap"dzany rz"dem wiose= i =ac. cucurbita, kordon sznur, lina.
/aglem\ ˘ s=aw. kora ]wzd=u/\; przez starofranc. gouorde, gougorde, gr. chorde, =ac. chorda, starofranc.
prawos=awn' Ru> do >redniow. Polski, >redniow. ang.i ang. gourd, i >redniow. ang. corde, ang. cord.
tak/e barka czyt. wspak, s=owotw. ros. tykva-tykwa. kordon-ek(kowy
koncepcji 022, i dun. køre % ang. korbow-a=([d(y techn. korefer-at(ent
able – mog'cy je{dzi: ]wod'\, korci trapi, dokucza, sw"dzi mnie, kor-ek(koci'g(kowacie:(kowa:(
jak ang.-dun. hybryda kogut, ale popycha ku. (kowiec(kowina(kownica(kowy
ostatnie troch" naci'gane. korci: osob. korkowiec –
ros. korabl;. †korczag korczak. 1. zabawka dziecinna,
staropol. 1237 corabe, 1413(14 †korczak pojemn. 2. Phellodendron,
koga albo ¢koryap carrabus, kubek, kielich, czara, czasza. drzewo z rodziny rutowatych.
1450 cum coraby; naczinil bil staropol. 1424 korczak, 1437 ciphys hiszp.-arab. al-corque.
Iozaphat korabyow na morze; na albo korczaky, 1437 corczak cy- korek-cja(cyjny(ta(tor(tornia(
korabyoch, 1455 korapy carina; w atus, 1441 argentum ciphum albo (torski(towy(tura
korabyech in ratibus, korab clas- korczag; ligneum ciphum albo koreks fotogr.
sis, corabye naves, korab trieris, korczag, 1454 septem picarios korela-cja(t
corabyewye naves, przodek ko-
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
korepety-cja(tor szkoln. staroros. drovos≠k=-drowosiek, ze z=ota, ozdobiony ornamentami i
korenspond-encja(encyjny(ent( ros. drovosek-drowosiek. ˚drwa. nabity drogimi kamieniami.
(owa: korniszon ˚Stepan, Stefan.
†korijander, korandr ˚kolender. franc. kornichon. ¢koronka bot.
korkoci'g korny ¯ korzy: si", ˘ pokorny. 1. Polytrichum commune L.,
ang. cork-screw, korodowa: chem. 2. z=ocie< w=a>ciwy,
ros. wtopor-sztopor. koromys=o nosi=ki do konewek. Chrysanthemum leucanthemum.
¢korm spoż. karma, jad=o; koron-a(owa:(owanie(acja(ny staropol. ca 1465 korunky ffenum
utrzymanie; uczta, go>cina. co> zakrzywionego, lub zgi"tego, tectoris, ca 1500 korvnky fenum
staroros. korm-korm, k=rm-korm, wieniec. tectorum ˘ korunka, korvnka.
ros. pi]a> rod podati, sode- 1. przybranie g=owy, diadem, =ac. laquesus, starofranc. laz, las,
r'anie> pir, ugo]enie. 2. poz. społ. w=adza kr[lewska, >redniow. ang. las, ang. lace,
˘ staroros. kormyxatisq- 3. uwie<czenie czego, ros. kru'evo-kru/ewo.
kormychatisja ]karmi:\, 4. bot. g[rne rozga="zienie drzewa, koronk-a(arka(arstwo(owy
ros. kormit;sq-kormitsja. 5. moneta. jednostka monetarna, 1. ozd.
¢kormilec 6. kraj o ustroju monarchicznym, 2. anat.
opiekun, wujek, wychowawca. 7. dent. g[rna cz">: z"ba, 3. dent.
Latopis 1116 kormilec=- 8. dent. pokrywa, os=ona z metalu 4. górn.
kormilec. lub porcelany nak=adana na plom- 5. rel.
kormoran zool., ptak. bowany z'b, ¢korosta gr[b.
Phalacrocroax, ptak wodny. 9. astr. nieregularny, zmienny blask staroros. korosta-korosta,
¢kormychatisja karmi:, ˚korm. dooko=a S=o<ca, widoczny w czasie ros. grob-grob.
staroros. kormyxatisq. ca=kowitego za:mienia S=o<ca, korow[d taniec.
¢korn anglosas., >redniow. ang. i 10. bot. g[rna cz">: kwiatu, 1. taniec ]sznurem ludzi\,
ang. corn ]ziarno\, pokr. niem. korn 11. bud. g[rna warstwa nawierzchni 2. poch[d ]/a=obny\.
]ziarno, /yto\ ¯ got. kaurn. Korniszon drogi, korozja chem., geolog.
¯ franc. cornichon ]ma=y, niedojrza=y 12. Korona, dawniej& rdzenna Polska kor[wka owad.
og[rek zmarynowany w occie\. ]ze stolic' w Krakowie\, bez Litwy. Schizoneura lanigera, kor[wka
s=aw.-pol. orny ¯ or ]ko<\ ˘ ora:, 13. karc. 4 asy w grze bez atu, krwista albo we=nista, owad z rodzi-
s=aw. orati, ros. orat;. 14. łow. wierzcho=kowe rozga="zie- ny mszycowatych, gro{ny szkodnik
kornak poz. społ. dozorca s=oni. nia rog[w jelenia, drzew owocowych.
†kornel min. czerwona odmiana 16. techn. rodzaj ko=a z"batego. korpora-cja(nt społ., ekon.
chalcedonu, kornalin. staropol. isbicz on coronø krole- korpora= rel.
staropol. 1472 cornel kornelius. fstva nebeskego byl szasluszyl; korpulentn-y(a osob.
=ac. caro, carnis ]mi"so, cia=o\ ¯ wstawil ies na ¢glowo iego korpus kad=ub.
cornelian; ang. carnelian ]uprzed- coronø od kamena drogego, korsak tat. korsak ]lis\.
nio cornelian. XV w. w koronye, regali; koronø korsar-z(stwo pirat.
korner sport. rzut z rogu boiska. wloszy na glowø; wszøw Dauid =ac. cursarius ¯ cursus, cursa
1. kornet koronø ]coronam\ zlotø z glowi; ]rajd\, franc. corsaire ang. corsair.
1. nakrycie g=owy si[str zakonnych wstawyly nayn koronø, s korona- korso
zwykle w formie du/ego, na- my; ya sz krola korona semkna, ¢korsta, kersta gr[b, grobowiec.
krochmalonego czepca, bissowa byala korona cidarim; Latopis 1116 korsta-korsta,
2. najni/szy stopie< oficerski w ka- korunye albo v cronye, koruna kersta-kersta.
walerii, odpowiadaj'cy randze biskupya cidaris, byszkup w ko- 1. kort odzież.
chor'/ego piechoty, lub oddzia= runye, ca 1500 koron' na glow' 2. kort sport.
jazdy, kawalerii; we Francji XVI wloszyl; o tey koronye stoy tako †kortezyjanka kult. prostytutka.
w. – kwadratowy sztandar oddzia=u pyssano; przez koron' zlotha, ital. corte ]dw[r\ ˘ cortigiana
lekkiej kawalerii, oficer nosz'cy 1453 korvna; korona, corone
]pierwotnie& dama dworu, p[{niej&
ten sztandar. coroni viczaszstwa ]zwyci"stwa\, prostytutka\, starofranc. courtisane,
=ac. cornu ]r[g\ ˘ spadla korona glovy naschey ˘ ang. courtesan, courtezan,
franc. cornette ]ro/ek\, korona, koruna, korvna, corona – ros. kurtizanka-kurtizanka,
ros. kornet ]kornet\. 1. uroczysty ubi[r g=owy, oznaczaj'-
bludnica-bludnica.
2. korne-t(cista muz. cy wysok' w=adz", dostoje<stwo,
†koruna korona.
instrument d"ty, blaszany, rodzaj albo uznanie i chwa=" ]korona
korumpowa: ¯ korupcja.
tr'bki o wysokim, piskliwym tonie, kr[lewska, mitra biskupia, wieniec\,
korund min. tlenek glinu.
piszcza=ka z rogu. 2. ozdobne zwie<czenie, obr"cz,
listwa ozdobna np. z koronki korupcja społ., osob.
=ac. cornu ]r[g\ ˘ zepsucie, demoralizacja spo=eczna,
ital. cornetto ]ro/ek\, metalowej,
3. kr[lestwo. przekupstwo.
ros. kornet ]kornet\. korweta mors.
kornik owad. chrz'szcz dr'/'cy gr. korone, =ac. corona,
>redniow. ang. croune, corune, koryfeusz
chodniki pod kor' drzewa lub w korygowa:
samym drzewie. ang. crown, staronord. ]isl.\ kruna,
korona, koryncki archit. ¯ Korynt.
staropol. drzewotocz ]$, by=oby
wo=. 1289 korounou ]koron"\, koryntki spoż. rodzynki greckie.
Anobium pertinax L.\.
ros. korona, korytarz(owy
wg s=ownika ros.-franc., insekt&
` kr[lewska – pier>cie< wykonany =ac. corritorum,
franc. capricorne ]wsp[lne korn\,
niem. gang, flur, korridor,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
ital. corridore ]galeria\, s ]\, chodz'cy i wyrabiany z korzeni, spolity, Agrimonia eupatoria L.
franc. i ang. corridor ]1. a long pas- 2. dotycz'cy samego pocz'tku. 3.u. nesztowicze korzenie –
sageway or hall, especially one with korz-e<(enny(onek(eni: si" bot. Potentilla reptans L.,
several rooms open, 2. a strip of land s=owotw. pokr. kora ˘ kore<, sk[ra. 3.w. nesztowiczne korzenie –
forming a passageway between two poprzez ang. root ]korze<\ ˘ r[d ˘ Spiraea filipendula L.,
otherwise separated parts of country, or korzenie rodowe ]pochodzenie od 4. pokolenie, szczep, plemi", potom-
between inland country and seaport\, os[b, z rodu, genealogia\. stwo, r[d, pocz'tek rodu.
ros. koridor-koridor. staropol. sadzil ies corzene, 5. dolna cz">:, podstawa, fundament,
koryt-o(ko 1444 korzen radix, 6. sam pocz'tek, pierwociny.
s=owotw. baz'& 1471 any korzenya vypusczil staropol. XV w. corzenya scha.
koryto ¯ ryj ]>wini\, radicatus; yakoby drzeuo vyrzk staropol. roz(wy(za•korzeni:,
/=[b ¯ =eb ]ko<ski\. korzenym obroczyl ˘ wykorzenia:.
koryto  kopyto, s=owotw. koncep- corzen, korzen – ros. koren;,
cji 002.A; mo/e pierwotnie /=obem 1. dolna cz">: ro>liny tkwi'ca staropol. korze<, korzonek.
okre>lano koryto, bo /=[b /=opa: w ziemi, korze<, †korzkiew narz.
]pi: =apczywie\, PB, tak/e /=[b 2. suszone korzenie i p"dy ro>lin czerpak s=u/'cy do nabierania wody,
]kotlina o przekroju poprzecznym w u/ywane w celach leczniczych zaprawy murarskiej.
kszta=cie litery U\, lub przemys=owych, wyci'gi z ¢korzno }r-z| odzież.
wy•ry:  wy•/=obi:... koryto rzeki. tych ro>lin, odzie/ wierzchnia, opo<cza.
oba terminy – koryto i /=[b – s', 3. ro>lina ]zw=aszcza u/yteczna\, Latopis 1116 korzno-korzno.
niew'tpliwie bo wyra{nie, zwi'zane nazwy okre>lonych gatunk[w korzonek bot. ma=y korze<.
ze sob', my>lowo ]znaczeniowo\ i ro>lin& staropol. lesznye korzonky –
d{wi"kowo. 3.a. korze< bykowy – kokornak, jadalne cz">ci ro>lin niehodowanych.
staropol. koryto – Aristolochia clematitis L., korzy: ]si"\ ¯ kora ]wzd=u/\,
1. pod=u/ne naczynie drewniane, u/y- 3.b. czyrwone korzenie – gdy prze•kora ]w poprzek\.
wane do karmienia >wi<, solenia s=o- Rubia tinctorum L., zmusza: kogo lub siebie do zgodno>ci
niny, przechowywania produkt[w, 3.c. >wi"tego Ducha korzenie – z czym lub kim innym, w rezultacie –
2. drewniany zbiornik w kszta=cie mi=ek wiosenny, Adonis kaja: si", k=ania:, i skutek przyj"to za
du/ego koryta bez dna, budowany vernalis L., definicj" korzenia.
wprost na pod=o/u przesyconym 3.d. dupne korzenie – staropol. korzy: si" – okazywa: po-
sol', s=u/'cy do wytwarzania solan- Corydalis tuberosa D. C., kor", k=ania: si", oddawa: cze>:.
ki przez =ugowanie pod=o/a, tak/e 3.e. dziecinne korzenie – s=owotw. pokr. korabl ]statek, okr"t\.
okre>lona miara soli. Succisa pratensis Moench, staropol. po(u(upo•korzy:.
3. koryto rzeki, =o/ysko rzeki. 3.f. korzenie gromowe ]hromowe\, ang. crash, ros. korit;-korit,
†korzaciec bot. kosaciec, =apskie korzenie – przytulia pokor-qt;/it;-pokor-jat(it.
Iris Germanica L. w=a>ciwa, Galium verum L., korzysta: po/ytek mie:, zysk.
korzec miara ciał, techn. 3.f. >wi"tego Jana korzenie – korzystny ¯ korzy>: ]=up, po/ytek\,
1. jednostka miary cia= sypkich, dziurawiec zwyczajny, staropol. korzys-tny(ny –
zmiennej wielko>ci zale/nie od Hypericum perforatum L., chciwy cudzego, zamierzony na
okolicy, 32 garnce ^ ok. 120 l., 3.g. jeleni korze<, jelenie korzenie nieuczciwy zysk.
2. rodzaj skrzynki czy korytka na – Peucedanum cervaria Cuss., korzy>: pierwotnie =up wojenny,
obwodzie ko=a m=y<skiego nasi"- 3.h. krolewo korzenie – paprotka zdobycz, rabunek, zmala=o nast"pnie
biernego. zwyczajna, Polypodium do po/ytku. Rusini wracali w swe
†korzecznik stawek na strumieniu vulgare L., domy z wielk' korzy>ci'.
lub rzece powy/ej m=yna tzw. korzecz- 3.i. >wi"tej Maryjej Magdaliny k. staropol. korzy>: –
nego, s=u/'cy do spi"trzania wody. – Lavendula spica Cav., 1. zdobycz, =up,
¯ ko` ]do\ % rzeczny ¯ rzeka % nik. 3.j. smo=dowy korze< – 2. dobra materialne, maj'tek.
staropol. 1447 piscinula albo Peucedanum cervaria Cuss., staropol. korzy>ci: – pragn': czego>
stawek est korzecznyk. 3.k. strzelny korze<, strzelne k. – nieuczciwegoo, pragn': cudzej
staropol. korzeczny – o kole m=y<- Calamintha acinos Clairv., w=asno>ci, przyw=aszcza: co> sobie.
skim& zaopatrzony w skrzyneczki 3.l. tatarski korze< – tatarak zwy- s=owotw. baz' zysk ˘ ko•rzy>:.
czy korytka na obwodzie na kt[re czajny, Acorus calamus L., po>redn.-niem. nizin ]MLG\ bute,
spada woda }z g[ry, wg Ss 1953; 3.=. w"/owe korzenie – rdest w"- starofranc. butin, ang. booty,
je/eli spada to z g[ry, J.D.|. /ownik, Polugonum bistoria L., ros. dobyha-dobycza ]zdobycz\,
†korzekwica bot. Alisma plantago. 3.m. korze< ]winny\ – winoro>l, s=aw. korist; 6757
†korzenisty legitymuj'cy si" winna macica, Vitis vinifera L., korist;, 1258
dobrymi przodkami. 3.n. korzenie wodne – Polygona- korzysta: – wy(zyskiwa:.
staropol. corzenysti, korzenyszthy. tum multiflorum All., kos ptak.
korzenny dotycz'cy korzeni, 3.o zajemne korzenie – gat. ptaka, zool. Turdus merula L.
tj. przypraw& Hieracium pilosella L., †kosa ˚warkocz, splot w=os[w.
– zaprawiony korzeniami, pachn'cy 3.p. zielone korzenie – por, ang. braid, ros. kosihka-kosiczka.
korzeniami ˘ przyprawa korzenna, Allium porrum L., kos-a(i:(iarz narz.
– daw. dotycz'cy handlu korzeniami; 3.r. hadowe korzenie – czermie<, 1. narz"dzie do >cinania zbo/a i
kolonialny ˘ sklep korzenny. Calla palustris L., trawy; d=ugie, lekko zakrzywione
staropol. korzenny – 3.s. hlizowe korzenie – ostrze, osadzone na drzewcu,
1. maj'cy zwi'zek z korzeniami, po- Scrophularia nodosa L., 2. cz">: maszyn rolniczych, n[/,
3.t. medwice korze< – rzepik po-
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
bagnet, staropol. koszatnik. ¢kosnie-t(wszyj zwleka•:(j'c.
3. dawn. d=ugie, splecione w=osy, =ac. currus falcatus. staroros. kosnet;-kosniet,
warkocz, †kosek narz"dzie w kszta=cie haka. kosnevwij-kosniewszij,
4. wa= piaszczysty oddzielaj'cy staropol. 1472 klucz, zoraw, ros. medlit;, medlivwij.
cz">ciowo zatok" od morza. koszek arcolapum. †koso-ciec(ciek bot.
¯ ukos ˘ pokos, pokot, ST, ukosi: koser ogrodn. 1. kosaciec, irys, Iris Germanica L.
]np. trawy\, s=owotw. pokr. sianokos, n[/ ogrodniczy o zakrzywionym staropol. 1475 cosoczecz ireos,
pokos ^ pokot, ST. ostrzu. 2. kosaciec, irys, Iris Germanica L. ]$\,
staropol. ma kosza vysz, trawa kosiak lotn. niski lot samolotu. 1475 cossocyek ]pro cossocyecz\
szyeczye, przeth nyv nykth nye kosiar-ka(z roln. ireos.
vczeczye, 1422 tres pennas galli maszyna do koszenia. ¢kosodrzewina leśn., bot.
ablo cossy cokothowe ˘ kosza, kosi: ruch. czynno>: ci"cia kos'. Pigus mughus, gat. sosny o nie k=u-
cossa – 1. kosa, 2. pi[ro. staropol. kosycz – 1. kosi:, 2. siec. j'cych szpilkach, rosn'cy w g[rach.
anglosas. sithe, sigthe, staropol. pokosycz ]po ^ na ^ u\ ¢kosog }arch., s=aw.| zezowaty.
franc. faux, faucher, anglosas. mawan, kos pokrewny polskiemu ukos;
>redniow. ang. sithe, ang. scythe, >redniow. ang. mowen, s=aw. kosog l. poj., kosogi l.
isl. saka ]wyrz'dza: szkod", ang. mow, ros. kosit;-kosit. mn. ]sko>nooki, o Tatarach, dzi>
krzywd"; skaleczenie\. †kosiniec kosiarz, ¯ kosa. kosoglaznyj – zezowaty\.
ros. kosa/r;-kosa(r, staropol. 1418 w schesczinaczcze Roku 6530 Mstis=aw Wo=odimero-
staronord. skatha ˘ >redniow. ang. koszincow ]w 16 kosi<c[w\. wicz xodil na kosogi.
scathen ˘ ang. scathe ]kaleczy:\, ang. mower, ros. kosar;-kosar. kosooki anat. sko>nooki, zezowaty.
staropol. kosarz, kosiarz, †kosior narz. †kosowica
kosiniec – kosiarz. pogrzebacz, o/[g piekarski. mo/e& danina od koszenia ='ki.
ros. 'nec-/niec ˘ do/ynki. staropol. 1466 potabulum vlg. staropol. 1492 cossowicza.
ang. cradle scythe ]kosa z kab='kiem koszyor vel vydly, kos[wka leśn., bot. kosodrzewina.
do podbierania koszonego zbo/a, niem. ofengabel, ¢koss ]obce\ ca=us, poca=unek,
trawy, by pada=y r[wno\. franc. le fourgon, attisoir, ca=owa:. anglosas. koss, >redniow.
kosaciec bot. Iris, irys, ˚kaczonek; ang. poker, ang. kyssen, kissen, ang. kiss,
4 r[/ne ro>liny w rodzaju kosa:ca& ros. koherga-koczerga. ros. celovat;, poceluj.
1. kosaciec, kosaciec polny, wodny, †kosisko narz. stylisko kosy. ¢kossak ang. Cossak ]kozak\.
Iris pseudo acorus L. staropol. 1413(14 s coszysza de †kost bot. Saussurea Lappa Clarke.
staropol. ca 1465 cossaczyecz manubrio, ca 1500 koszyszko staropol. 1472 kost costus.
gladius, manubrium. ¢kostar gracz w ko>ci.
2. kosaciec modry, Iris Germanica, =ac. manbrium falcis. kostariczestwo gra w ko>ci.
1419 cossaczyecz gladiolus
kosmatka bot. staroros. kostar;-kostar,
agrestis, acorus, Luzula, ro>lina zielna z rodziny
3. kosaciec bia=y, Iris Florentina L.
kostarihestvo-kostariczestwo,
sitowatych, podobna do traw. ros. igrok v kosti-igrok w kosti,
1486 koszaczecz byaly ireos,
†kosmatki bot. agrest, igra v kosti-igra w kosti.
iris,
Ribes uva crispa L. †kost-arz(eczny(yra(era
4. czerwony kosaciec, Gladiolus
staropol. 1472 kosmathki villerina. gracz w ko>ci, szuler.
imbricatus L., gat. mieczyk[w.
starofranc. le groseillier epineux, staropol. kostarsz y pyganicza –
1486 czyrwony koszaczyecz,
lub groseillier a maquereau, oszust i pijanica,
acorus,
holend. kruisbezie, staropol. kosteczny –
5. bia=y kosaciec, grzybienie ]lilie wod-
niem. krausbeere, dotycz'cy kostek do gry.
ne\ Nymphaea alba L., 1478 bialy
ang. gooseberry ¯ goose % berry, kostium(eria(ologia(owy odzież.
koszaczyecz, grzybye ireos.
ros. kry'ovnik-kry/ownik. przebranie.
†kosaczek bot. Iris Germanica L.
kosmaty obro>ni"ty w=osami. s=owo z 18-go wieku.
kosaciec, irys.
kosmety-czka(czny(k(ka kostka zdrobn. ¯ ko>:&
staropol. ca 1500 kossaczek ireos.
kosm-yk(aty ¯ pasmo ]w=os[w\. 1. ma=a ko>:, 2. u nogi, ˚k't.
†kosanki bot. Gladiolus imbricatus
staropol. kosmaty – w=ochaty, staropol. costka, cosszthka,
L., gat. mieczyk[w.
kud=aty, ow=osiony. kosthka, koszthka – kostka –
staropol. ca 1500 cossanky.
staropol. 1420 cosmati, kosmate, 1. liczba mnoga ko>ci –
†kosarz
1436 coszmatego pilosa facie, szcz'tki cia= >wi"tych, relikwie,
1. kosiarz, staropol. 1457 kossarze,
franc. touffe ]kosmyk\, hirsute, 2. kostka u nogi ]ang. ankleangle\,
2. ptak. gat. rybitwy,
touffu ]kosmaty\, 3. rodzaj schorzenia sk[rnego,
Sterna fluviatillis Brehm,
ang. tuft, wisp ]kosmyk\; 4. pestka w owocach, nasiono, ziarno,
staropol. 1472 kossarze cucubuth.
shaggy, hairly ]kosmaty\, 5. kostka do gry, sze>cio>cian lub
†kosarzec bot. kossaciec, irys, ros. puk-puk ]p"k\, klok-k=ok ga=ka ]u/yte do gry hazardowej\.
Iris Germanica L.
]k=ak\, kosmatyj-kosmatyj, ang. small bone ]kostka\, cube
staropol. 1464 koscharziecz ireos.
volosatyj, weroxovatyj. ]sze>cian\, die ]kostka do gry\,
†kosatki bot. liczba mnoga, kosmetyka ˚kosmetyczka. knuckle ]u r"ki\, ankle ]u nogi\,
Gladiolus imbricatus L.,
kosmopolit-a(yczny(yzm lump ]cukru\, flagstone ]brukowa\,
staropol. 1460 coszathky spacula
kosm-os(iczny(odrom(ogonia( franc. le de a jouer ]do gry\,
fetida. ros. kost; igral;naq ]do gry\.
(ografia(logia(onauta(
†kosatnik pojazd. kost-nica(nie:(ny ¯ skostnienie
(onautyka astr.
w[z bojowy z kosami osadzonymi
kosmyk cia=a ]zesztywnienie\ ¯ ko>:.
na osiach k[=; rydwan.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
staropol. ca 1500 kosznycza ˘ 2. rodzaj sieci, 3. lektyka. wiele kosztuj'cy, wymagaj'cy
ko>nica – pomieszczenie na cia=a ros. lukowko-=ukoszko ¯ =uka koszt[w, drogi, cenny, zbytkowny.
zmar=ych ]sta=e lub czasowe\. ]ple>:\. =ukawica ]chytry, kr"tacz\. 2. kosztowa: pr[bowa: dla zbada-
kostny dot.(odnosz'cy si" do ko>ci. 2. kosz hist. nia smaku, na j"zyk bra:, troszk".
staropol. 1437 kostna dna coxa. ob[z wojskowy tatarski i kozacki. ¯ kosz ]smak\ ˘ rozkosz ]rozsmako-
kostrzew-a(y bot. kosza=ka pojemn. wanie si"\
Festuca, ro>lina o wiechowatym †koszar lub koszara staronord. ]isl.\ kosta ]pr[bowa:,
kwiatostanie; ogrodzenie dla owiec lub innych ang. to try\,
chwasty zbo/owe z rodziny traw& zwierz't domowych. staropol. kosthowacz, kostowacz –
1. /ycica, stok=osa, staropol. 1439 koschari. r[/ne ]sic#\ od kosztowa: ¯ cost.
Lolium temulentum L. rumun. căşare }kaszare|. †kosztywa=, kostywa= bot.
staropol. ca 1500 kostrzev', †koszarka prof. wyrabiaj'ca albo cztery nazwy botaniczne&
kakol lolium, kostrzewa albo sprzedaj'ca kosze. 1. Cynoglossum officinale L.,
k'kol, staropol. 1477 coscharka. staropol. 1437 costival,
2. kostrzewa, Panicum crus galli L. koszarniak wojsk. kara dyscyplin. 1460 kosthywal consolida alba,
staropol. 1460 kostrzewa er- koszar(y(owy wojsk. 2. Symphytum officinale –
bium, 1464 kostrzewa lolium, budynek przeznaczony na czarny kostywa= lub kosztywa=,
ca 1465 kostrzewa erbum, kwaterowanie /o=nierzy. /ywokost lekarski,
1472 kostrzewa pirina, franc. la caserne; staropol. 1419 czarny kostyval
ca 1500 koszthrzeva erbum. hiszp. barraca ]chata, lepianka\ ˘ barba hrycina, 1437 czarni
kostucha kult. ital. baracca ˘ franc. baraque ˘ costival consolida maior,
>mier:, maj'ca by: postaw' ko>cio- ang. barracks ]baraki\, 3. Saussurea Lappa Clarke,
trupa z kos'. ros. kazarma-kazarma. staropol. 1437 costiual costus,
kostur laska, pa=ka podpieraj'ca ¢koszczej poz. społ. 4. Plantago maior L. –
kulawego przy chodzeniu. s=uga, niewolnik. babka zwyczajna.
staropol. XV w. kvla uncinus staroros. ko]ej-koszczej, staropol. 1478 costhywal arno-
ca 1500 vambuca kulya vel ros. rab-rab, plennik-plennik. glossa, plantago magna.
m'czvga, 1423 kulam ˘ ¢koszczuna >wi"tokradztwo. koszul-a(ka(owy([wka odzież.
kvla, kula. ˚kula. robienie >miechu, opowiadanie szul, szal, /al ]tul\ ˘ koszula ]do
franc. la bequille; le clou a chro- dowcip[w, /art[w, dla zabawy. otulania; ko ^ do\, szal(ik ^ tul(ik,
chet; echelier, staroros. ko]una-koszczuna, sz  / ˘ sza=, /al ˘ nieotulony /al.
anglosas. cryce ]laska, pa=ka\, ros. svqtotatstvo> smexo- ko•tula, T ˘ Sz.
niem. krücke ]kula; krokiew; o/[g\, tvorstvo, zabavnye wutki. 1. odzież. g[rna cz">: kostiumu,
>redniow. ang. crucche ˘ koszenila owad. 2. os=ona& futera=, pokrowiec,
ang. crutch, ros. kostyl;-kostyl. koszerne hebr. kaszer rel. 3. spoż. warstewka >ci"tego bia=ka
kostyczny osob., char. odpowiedni, w=a>ciwy, prawid=owy. na ugotowanym jajku,
uszczypliwy, szyderczy, z=o>liwy. ¢koszka ˚kot. 4. siatka nak=adana na p=omie<
†kostyra kostera, YE. lampy gazowej,
†koszka odzież. futrzana czapka.
kosynier hist. po 1794. 5. p=aszcz wodny silnika,
koszmar(ny przera/aj'cy sen,
¢kosz tur.-tat. ob[z. 6. wewn"trzna cz">: oprz"du
co>, zdarzenie, na wz[r takiego snu.
¢kosz, kot wysok•i(o  tok ]nisko\. jedwabnika.
niem. mahr, pokr. staronord. mar,
ros.-pol. koszka – kot; kotlina. dosł. do otulania ¯ tuli:, os=ania:,
starofranc. mare,
nazwisko i mjsc. Parkot – Parkosz, lekka odzie/ okrywaj'ca wierzch,
franc. cauchemar
Pie<kosz ]wysoki pie<\, Harkot, torso cia=a, gdy spodnie – doln' cz">:
anglosas. i ang. mare ]duch powo-
mo/e i kosztowny ]wysokiej ceny\. cia=a, w odr[/nieniu od wierzchniej w
duj'cy straszne sny, wg wierze<\.
1. kosz(a=ka(yk(yczek(yczkowy( postaci marynarki, kurtki p=aszcza.
1. koszt(owny(owno>:(owa:(
staropol. 1477 kosulky,
(ykarka(arski(arstwo(arz(owy( (orys(ysowy
1486 coszulky,
([wka dosł., pojemnik – cen•a(ny(no>:(i:.
ca 1500 coszvlka camisiam.
pojemnik }pleciony z wikliny|, ang. cost, =ac. constare ]sta: razem;
franc. chemise, niem. hemd,
1. pojemnik r[/nego kszta=tu, plecio- ‘za wszelk' cen"» ^ ka/dym kosztem\
anglosas. scyrte, >redniow. ang.
ny z wikliny, s=u/'cy do noszenia ˘ costare, ang. cost.
schurte, schirte ˘ ang. shirt,
lub przechowywania czego, staropol. XV w. psszy lowcze wy-
]damska\ chemise,
2. boczna przyczepa przy motocyklu, 'czey kostvgya ]plus constant\,
ros. rubawka ]rubaszka\ ¯ bawka
3. gondola pod balonem, nyszly... uzythku nosz'; gedno
]baszka ^ g=owa\, koszula nak=adana
4. przeno>ny piecyk na koks i w"giel. mussy mv szyy' kostovacz ˘
przez g=ow",
roz•kosz  przy•jemno>:  za•chwyt kostovacz – wydatku wymaga:,
staropol. koszul•a(ka – 1. odzie/
¯ j':, chwyta:; przy ^ za ^ u; koszty poci'ga:, albo utrat"
spodnia, wg Ss 1953,
kosz s=owotw. pokr. kot ¯ ang. cat, r[/nych warto>ci.
2.a. bot. szczyr roczny, Mercurialis
caught } kot| ]czas przesz=y ¯ catch ^ r[/ne ]sic#\ od kosztowa: ¯ kosta.
annua L., 2.b. gat. rdestu, Polygo-
=apa:, =owi:; uj':, poj':, zrozumie:, staropol. ca 1428 costowno con-
num hydropiper L. et P. persicaria
i inne\; Sz SsT& stabit ˘ costowno – drogo,
L. staropol. 1472, bot. kossyle.
Par•kosz ^ Par•kot. kosztownie, za wysok' cen".
staropol. kosz, cossz, kosch,
koszyk pojemn. ¯ kosz % yk
staropol. kostownoscz valor –
¯ kot ]do\ ˘ do kosza ]synonim\.
kossch, cosz, cosch – kosztowno>:, warto>:, cena.
staropol. cosszyky, kosch, ca 1500
1. pojemnik pleciony z wikliny staropol. cosztowne, costowne,
lub s=omy,
koschyk, koszhyk cartallum –
kosthowne, kostowny –
1. ma=y kosz,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
2. jakie> naczynie z metalu, kosczienky tanceolis, ros. cerkov;-cerkow ¯ gr.
rodzaj kubka& =ac. parva hasta. =ac. castrum ]twierdza, fort\ ˘
1471 zlothy koschik, †ko>cio=ow(y dot. ko>cio=a. zdrobn. castellum ]zameczek\ ˘
tak wg Ss 1953, bo wg mnie& ko>ciotrup osob. ¯ ko>: % trup. anglosas. castel ˘ czes. ˘ kostel ˘
¯ ros. ¢kuvwik-kuwszik ]dzbanek\ ko>ci[= rel. pol. ko>ci[= ]>wi'tynia\,
¯ kuvwin=-kuwszin ]dzban, ang. 1. >wi'tynia chrze>cija<ska, a =ac. castellanus ˘ kasztelan.
pitcher, jar, franc. la cruche, niem. 2. nazwa chrze>cija<skich organiza- w Wiekach Írednich >wi'tynie
krug ˘ ros. kru/ka, G?\. ˚kru/a, cji wyznaniowych ˘ Ko>ci[= Rzym.- spe=nia=y tak/e rol" obronn',
˚g'sior ]dzban\, ˚miara ]kru/ka\. Kat., Prawos=awny ]Ortodoksyjny\, wi"cej ˚nr 700.
starocelt. bascauda, Ewangelicki, i liczne ich od=amy. staropol. kosczol, koscyol,
>redniow. ang. i ang. basket, Organizacjom nie grozi upadek pod koszczyel, koszczyol, kosczol,
ros. korob ]korob ^ kosz\ ˘ wp=ywem pot"/nych, my>lowych coscol, cosczol,
korobohka ]koszyk\; cios[w, ze wzgl"du na sta=y nap=yw w Ss 1953 4 kolumny cytat[w –
ko, ka ]do\ – do roboty, pederast[w do kleru kt[rzy ze swego 1. >wi'tynia ]nie tylko chrze>cija<-
†koszyszczko, koszyczko, zboczenia – zbrodniczych zachcianek, ska\, dom bo/y,
choszczysko, choszyczko, zadawania m'k, cierpie< innym, roz- 2. swoista jednostka prawna zwi'za-
choszysko, choszyszczko prawiania o m"kach Jezusa – >wi"to>: na z okre>lonym ko>cio=em
werbena, bot. Verbena officinalis L. uczynili, jednostek kt[re zawiod=y ]parafia, diecezja\,
staropol. 1419 choszysczko, normalnie funkcjonowa: w spo=e- 3. instytucja zrzeszaj'ca og[= wyznaw
1437 choszisko verbena, cze<stwie, a – z drugiej strony – tak -c[w pewnej religii lub obrz'dku,
1460 coszyczko verbena. i wyznawc[w, tj. nap=yw ludzi my>li 4 w zbyt dos=ownym przek=adzie –
˚choszczki. kr[tkiej, lub w beznadziejnym stanie zgromadzenie ludzi.
ko>ba roln. koszenie trawy. zdrowia, /e tylko B[g m[g=by pom[c, staropol. slvdzy kosczolovi, slvgi
ko>ciany zrobiony z ko>ci. wybawi:. Obie wi"c strony – kler i kosczolovi, slvgam cosczolovim,
ko>ciec anat. szkielet. pobo/ni – potrzebuj' siebie nawzajem y slvga kosczolovi, dalem to
†ko>cieln-y(i rel. ¯ ko>ci[=. i wszelkie pr[by i m/onki obalenia slvdze kosczolovemv – kosczolo-
staropol. slvdzi kosczelni, sluga instytucji skazane s' na fiasko, bo vi, cosczolovi –
koscyelni, ku slugam koscyelnim, zjawisko spo=eczne, zdawa=oby si", do ko>cio=a nale/'cy, b"d'cy w
1471 slugy Levites, kosczelny ecc- ma jednak pod=o/e biologiczne. Po obu zwi'zku z ko>cio=em.
lesie; kaplany, wschysczy sludzy, stronach – kleru i wiernych – wch=ania staropol. XV w. cosczyolky ˘
tesch kosczyelny; sludze kosczy- jednostki niepe=nosprawne, my>lowo, cosczyolek –
elnemv; o cirkwney gednoszczi, emocjonalnie, i fizycznie. Przysz=o>: 1. ko>ci[=ek, ma=y ko>ci[=, kaplica.
koszczelney swiøtoszczi, kosczy- ich zosta=a nakre>lona w momencie 2. bot. dziurawiec zwyczajny,
ellyym, coscelnego, kosczelnø, pocz"cia – w swych genach maj' j' Hypericum perforatum L.
kosczelney, kosczelnya, kosczel- kodowan'. Przez to ruch religijny ko>ci[=ek
nego pogrzebv ˘ kosczelny, koscy- jest naturalnym odrostem spo=ecze<- 1. ma=y ko>ci[=.
elni, kosczyelny, koszczelny – stwa, jak wyrostek robaczkowy od staropol. cosczyolky – ko>ci[=ki,
dotycz'cy ko>cio=a, pozostaj'cy w kiszki, tzw. >lepa kiszka; jego znaczn' 2. bot. dziurawiec zwyczajny,
zwi'zku z ko>cio=em& cz">ci' przy tym, dla kompletu opisu Hypericum perforatum L.
a. jako budynkiem, >wi'tyni', i prawdy. staropol. 1472 kosczolek perfora-
b. jako jednostk' prawn', Nurt kwit=, kwitnie, i kwitn': b"dzie, ta, ypericon,
c. jako instytucj' zrzeszaj'c' wyk=adnia czym ludzko>: jest i kto p[{no=ac. capella ˘ starofranc. i
og[= wyznawc[w. kim jest, z horyzont[w my>lowych i >redniow. ang. chapelle, chapele,
staropol. s=uga ko>cielny – lewita, w jakiej sytuacji /yciowej. Za> stopie< ang. chapel ]kaplica; miejsce chrze-
cz=onek /ydowskiego pokolenia wiary narodu jest stopniem jego nie- >cija<skich nabo/e<stw, podrz"dne
Lewi, pe=ni'cy ni/sze pos=ugi ko- dorozwoju umys=owego i fa=szywo>ci do lub mniejsze od ko>cio=a\.
>cielne, a tak/e ni/szy duchowny. poszczeg[lnych jego cz=onk[w. nazwisko Ko>ciuszko ]Ko>ci[=ek\.
franc. d’eglisse ecclesiastique, Im bardziej wierz'cy – tym bardziej ko>cisty
ang. church-related, fa=szywy, bowiem fa=sz jest nieod='cz- 1. anat. maj'cy wydatne ko>ci,
ros. cerkovnyj-cerkownyj. nie zwi'zany z ˚wiar'. 2. ko>ciste – Teleostei, rz'd ryb
†ko>cien Kler Ko>cio=a Rzym.-Katolickiego o niemal ca=kowicie skostnia=ym
1. ostry koniec czego>& kija, w=[czni, prowadzi spis ksi'/ek zakazanych, o szkielecie.
staropol. 1471 kosthnem, nazwie ˚Index librorum prohibito- ko>ciuszkowiec wojsk. 1944(45
ca 1500 kosczyen, rum. Tak i komuni>ci – obie warstwy ko>ciuszkowski hist.
2. /'d=o, staropol. kostnovye aculei, spo=eczne dost"pu do wiedzy, czym powstanie 1794 pod wodz' Tade-
=ac. aculeus, one s' – demagogami, obiecuj'cymi usza Ko>ciuszki, 1746–†1817.
franc. 1. dard ]ostry koniec& strza=a, wiernym utopi"; kler – raj po >mierci, ko>ci•uszko(elniak ¯ ko>ci[=.
oszczep, harpun, /'d=o, j"zyk\, komuni>ci – dobrobyt materialny za 1. ko>: anat. dosł., krzyw.
2. aiguillon ]/'d=o gada\, /ycia, ˚S'd Ostateczny. 1. twarda tkanka barwy bia=ej,
anglosas. 2. stingan ]/'d=o\ ˘ gr. kyros ]najwy/sza si=a\ ˘ kyrios jedna z cz">ci szkieletu ludzi i
>redniow. ang. 2. stingen, ]mistrz, w=adca\ ˘ kyriakos ]nale/'cy zwierz't,
ang. 1. sharp-cut, sharp-pointed, do Boga, Pana\ ˘ kyriake ]doma\ 2. ko>: pacierzowa – kr"gos=up,
2. sting, ros. ostrokonehnyj, ]dom Bo/y\ ˘ p[{nogr. kyriakon 3. z"by s=oni, hipopotam[w u/ywa-
'alo-/a=o, ukol-uko=. ]dom Bo/y, >wi'tynia\ ˘ ne na ozdobne wyroby,
†ko>cienek broń. anglosas. cirice, cyrice, niem. 4. ko>: niezgody – pow[d jej,
ma=a w=[cznia. staropol. 1471 kirche, >redniow. ang. chireche, 5. z ko>ci czyjej – autentyczny
chirche, kirke, ang. church,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
potomek staronord. ]isl.\ köttr ]mianownik staropol. 1412 kotlowan,
6. czu: b[l w ko>ciach – odczuwa: kattar, dope=niacz ketti, l.mn. ket- 1449 vlg. kothlowe zawyasze.
zm"czenie, tir\, niem. katze, anglosas. catte, kotna fizjolog.
7. porachowa: ko>ci – pobi: kogo cat, ang. cat, =ac. cattus, ros. kot, ci"/arna& kotka, owca, zaj"czyca,
dotkliwie, kowka, franc. chat. sarna.
8. stawa: ko>ci' w gardle – koc – mi=a i ciep=a plandeka, †kotn-o(y u owcy& brzemienn' by:.
stawa: si" nie do zniesienia, kociak – w przen. o mi=ych osobach, ¢kotopan poz. społ. urz"dnik.
9. do ko>ci, do szpiku – zupe=nie, Latopis 1116 kotka-kotka ]kot\, Latopis 1116 kotopan-kotopan.
do g="bi, na wskro>, staropol. koth na myszy, ¢kotora }arch.| zdarz.
10. psia ko>: – z=o>: /e napotkany 1472 kot cattus, ca 1500 cattus vel k=[tnia, por[/nienie, niezgoda, wa><,
problem niezwykle trudny do catus, ein katz, koth – rozbrat, sp[r.
rozgryzienia, przesz=o na rodzaj zool. kot, Felis domestica Briss. ang. quarrel, difference, dispute,
lekkiego przekle<stwa, kota dissesion, discord,
11. osoba przy ko>ci – t"ga, 1. bud. Latopis 1116 kotora-kotora,
12. ko>ci – zw=oki, prochy, 2. wojsk. kotoratisq-kotoratisja ]k=[ci:
13. ko>ci – gra sze>ciankami, kotara tkan. ˚zas=ona. si", sprzecza:\,
14. ko>ci zosta=y rzucone – sta=a si" staropol. kotara ]namiot, ˚kolarza\, s=aw. kotora-kotora,
rzecz nieodwo=alna; zapad=a osta- ang. curtain, blind, wo=. 1289 kotora ]kotora\& b≠ bo
teczna decyzja, “rzek= m'/ rzu- ros. gardina-gardina, kotora me'i ima velika,
caj'c chud' /on"& ko>ci zosta=y wtora-sztora, zaslon-zas=on. ros. rasprq-rasprja,
rzucone”. †kotczy pojazd. rodzaj p[=krytego razdor-razdor, smuta-smuta.
s=owotw. pokr. o>:, ko>cisty, kostny, powozu wyrabianego na W"grzech. ¢kotoratisja ruga:, gani:, k=[ci:
pako>: ]krzywo, przeciwie<stwo do staropol. 1500 kothczy. si", obra/a:, znies=awia:.
prawdy – prostolinijno>ci\, †kotczy 1. powozowy, cugowy, staroros. kotoratisq-kotoratisja,
u¶kos – krzyw¶o, 2. ko< powozowy. ]wg Ss 2011$\ ros. branit;sq, rugat;sq,
po¶kost – po¶krywa, kote= ˘ koce= ˘ kocio=, pojemn. ssorit;sq.
ale nie ko>ci[= ¯ kostel ¯ castle, castel ¯ =ac. catinus ]pojemnik na /yw- ang. to abuse, to scold, to blame.
¯ =ac. castellum ¯ zdrobn. castrum no>:\ ˘ zdrobn. catillus ˘ got. katils koturny(owy odzież.
]zamek, budowla obronna, fort\. ˘ niem. kessel ˘ anglosas. cetel, 1. rodzaj damskich but[w o podesz-
¯ gr. osteon, ST ˘ ÍÇ, >redniow. ang. ketel, kettell ]czajnik\, wie pogrubionej w miejscu obcasa,
franc. un os, ]o>:\ une arete, pol. kocio=, lit. kati=as. 2. hist. w staro/ytnej Grecji& buty
]s=oniowa\ ivoire, ]do gry\ le de a Lit. nazwisko Kocie=. na wysokich obcasach u/ywane
jouer, anglosas. ban, koter-ia(yjny społ. klika. przez aktor[w w teatrach.
>redniow. ang. bone, boon, †kotew czy kotwa, kotka mors. kotw-a(ica(iczny(iczy: mors.
ang. bone, ]do gry\ die, ]s=oniowa\ kotwica. ci"/ki hak o dw[ch lub trzech z"bach,
ivory, ]niezgody\ bone of con- kotka zwykle& samica kota. wyrzucony ze statku wbija si" w dno i
tention, ros. kost;-kost, ryb;q staropol. kotka – utrzymuje statek w miejscu.
kost;-rybja kost ]o>:\, slonovaq 1. anim. samiec i samica kota, ¯ kot ]do\ % wa ]wody\,
kost;-s=onowaja kost, igral;naq 2. bot. rodzaj kwiatostanu pewnych lub }kot| ]=apa:\ % wa ]wod"\;
kost;-igralnaja kost. drzew, np. wierzby, leszczyny, kotwa % wica ]wi"ksza\ ˘ kotwica.
wo=. 1289 i vs≠x kosti tou†
3. mors. kotwica, ang. catch ]=apa:\ ˘ caught }kot|
le'at; ]i wszech “ko>ci” – prochy, 4. elektr., pot. rozga="{nik. ]z=apa:, z=apana\, an ]wielk•i(a(ie\,
zw=oki – tu le/'\, kost; borodna≥
†kot-larz(lik(=owy prof. rzemie>l- gr. ankyra ˘ =ac. ancora ˘
peregnila bœwe ]ko>: brody nik wyrabiaj'cy kot=y; kocio=ek. anglosas. ancor ˘ ang. anchor
przegni=a by=a\, ]kotwica\, ros. qkor; ]jakor\,
staropol. kotlarzewo – op=ata
mazur. kosti ]ko>ci\ ¯ s=aw. kost;. staropol. kotwa, kotew, kotka.
przy wst"powaniu do cechu kotla-
2. †ko>: bot. rzy, lub op=ata =awie, w=a>cicielowi pol. kotwiczka – ma=a kotwica do
Saussurea Lappa Clarke. trzymania czegokolwiek&
miasta, itp., w razie braku cechu,
staropol. ca 1465 coszcz os de franko<ski krappo ˘ grapa ]hak\,
za prawo wykonywania zawodu
corde cervi. kotlarza. proven∫. grapin, grapil,
ko>lawi: krzywi:, ¯ kos ]krzywo\. kotlar-z(larnia prof. starofranc. grapin, grapil,
†ko>nik kosiniec, kosiarz. kotlet spoż. >redniow. ang. grapnell,
ko>ny nadaj'cy si" do koszenia. dun., holend. kotelet ]siekanina, ang. grapnel,
¢kot, kosz wysok•i(o  tok ]nisko\. sieczone\ ¯ cutlet. ros. malyj qkor-ma=yj jakor,
ros.-pol. koszka – kot, ˚kosz. †kotlik pojemn. kocio=ek. drek-driek, kowka-koszka.
1. †kot kostka do gry. staropol. kotliky, †kotwice w liczbie mnogiej, bot.
staropol. ca 1500 kregel vel koth. 1499 caldar albo kothlyk. a. miko=ajek zwyczajny,
2. kot anim., zwierz. kotlina geolog., techn. Eryngium campestre L.
1. Felis domestica, domowe zwierz", kot=omierz instr. b. dziurawiec zwyczajny,
poluj'ce na myszy. celt. pocho- Hyparicum perforatum L.
kot=owa-: ]si"\, kot=owanina
dzenia, staropol. 1472 kothuicze yringi,
1. pot. miesza: co gwa=townie,
2. koty – Felidae, rodzina ssak[w 1472 kotwycze perforata, ypericon.
2. o zaj'cu& nads=uchiwa:.
z rz"du drapie/nych, w tym lwy,
kot=owiec osad, kamie< w kotle. kotwi: bud. ='czy: za pomoc' kotew.
3. łow. zaj'c, kotylion taniec., ozd.
kot=owniakocio=, lub odwrotnie.
3. mors. ma=a, 4-ramienna kotwica. 1. zabawa towarzyska, zwykle walc,
†kot=owy b"d'cy w zwi'zku
staropol. kota ci'gn': ]idiom – o figurach wymy>lanych przez
z kot=em, przynale/ny do kot=a.
ukaranym by:, wydrwionym by:\,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
wodzireja i powtarzanych przez 1. kucie, wykuwanie m=otem †kozianki czy kozanki w l. mn.
korow[d par, popularna w XIX przedmiot[w z metalu, Spiraea aruncus L.
w., taniec do kt[rego dobieraj' si" 2. wyroby kute, ozdoby kobiece, staropol. 1460 coszanky capraria,
pary wg jednakowych parzystych =a<cuchy, mo/e te/ naczynia, ca 1465 kosanky caprasia,
ozd[b, 3. zakucie w =a<cuchy. 1472 koszanki caprasia
2. ozdoba, maskotka, bukiecik, anglosas. onfilte, kozica anim., zwierz.
kokarda, itp., przypinana ta<cz'cym >redniow. ang. anfelt, Rupicapra rupicapra, ssak parzysto-
ten taniec. ang. anvil ]kowad=o\, kopytny z rodziny pustoro/c[w.
franc. cotillon, ros. nakoval;nq-nakowalnia. kozik narz. rodzaj no/yka
gr. kotyledon ]gat. ro>liny\ ¯ koty- kowalik ptak. Sitta. o krzywym i szerokim ostrzu.
le – wydr'/enie, pr[/nia, jama, kowboj(ski pastuch byd=a w USA. staropol. 1448 kozik – rodzaj no/a.
pustka; ustrojenie zabaw i wesel. koz-a(i koz-io=(io=kowa:(=owy
†kow metal, stop metalu. ˘ kowal, 1. anim., zwierz. Capra hirus L., anim., bud., kolej., sport.
podkowa ]podkucie\. 2. pot. 1. anim., zwierz. samiec kozy,
staropol. z dobrego kowu. 2.a. o weso=ej dziewczynie, 2. siedzenia dla wo{nicy w poje{-
¢kow, skow g=os, d{wi"k. 2.b. areszt, wi"zienie, dzie konnym,
¯ =ac. vox czyt. wspak, s=owotw. 2.c. ma=y piecyk /elazny, 3. koz=y – dr'/ki, belki zbite na skos
koncepcji 022 ˘ skowronek, skowyt, 2.d. bud. deska z uchwytami do w kszta=cie litery X lub A,
kowal. noszenia cegie= na plecach, 4. przedmioty ustawione po kilka,
kowacz prof. 3. górn. w[zek do wo/enia d=u/yzn, oparte o siebie,
†kowa: 4. łow. samica kozicy lub sarny, 5. bud. s=up konstrukcji dachowej,
1. ku:, uderza: m=otem o metal, 5. muz. ludowy instrument, dudy. 6.a. kolej., budka hamulcowego
2. zakuwa: w kajdany. staropol. koza, cosza, kosza ˘ przy wagonie towarowym,
staropol. o(pod(s(u(wy•kowa:. koz-a(e=ek(o=ek, 6.b. w[zek do przewo/enia wago-
kowade=ko anat. cz">: ucha >rodk. staropol. koszey, koszych, koze- n[w szerokotorowych po torach
†kowadlnia ku{nia. go, koszya – w"/szych,
staropol. 1327 cowadlna, 1. kozi, kozy 6.c. bariera zamykaj'ca >lepy tor,
1471 kowadlnye. dotycz'cy, z koz' zwi'zany. 7. poligr. st[= z pochy=ym blatem
†kowad=o to, co si" da ku:, 2. kozie nogi – stojaki pod [wczes- na kt[rym ustawia si" kaszt"
kruszec, metal. n' bro< paln'. drukarsk',
staropol. kowadlo. staropol. kozia& broda, br[dka, 8. sport. przyrz'd gimnastyczny.
kowad-=o(lnia, pod(o-kowa drzyszcz, m'dka, r[g, rzy:. ang. s=owotw. pokr. sio= SZ,
1. /elazna lub stalowa podstawa, na goat, ros. koza. staroros. mjsc. Kozielsk.
kt[rej kute s' przedmioty meta- kozaczki odzież. staropol. kozlow ]koz=[w\, s cozli
lowe; kszta=tu buta odwr[conego ciep=e buty z d=ugimi cholewkami. ]z koz=[w\, weszmyczye kosla za
podeszw' do g[ry, Kozak etn. grzech ]we{mijcie koz=a za grzech\,
2. meteor. g[rna cz">: chmury 1. etn. potomek Scyth[w ]$\ wska- kozel, kozyel, koziel, kozell
burzowej o kszta=cie przypomina- zuje utrwalona nazwa. ˘ koziel, OE –
j'cym kowad=o }mSjp 1969& «dolna uprzednio znad Donu, a wcze>niej 1. samiec kozy, Capra hircus L.,
cz">: chmury burzowej...»|. – z Kazachstanu, Kazaksta- 2. dziki, dziwoki kozio=&
¯ kowa % d=o ]od(bi:, stuka:\. nu – cz">ci Xin-d/ian Ujgur w jele<, Capra ibex,
kowal(ka(ny(ski(stwo, kowarka Chinach ]ang. Xinjian Uygur\. 3. bot. koz=ek lekarski,
1. prof. rzemie>lnik kuj'cy w ku{ni, 2. w Rosji car[w& /o=nierz terytor- Valeriana officinalis L.,
2. szkoln. kujon., ialnej formacji wojskowej, 4. bud. krokiew, cz">: konstrukcji
3. owad. Pyrrhocoris apertus, owad 3. taniec. ukrai<ski taniec ludowy, dachu.
koloru czerwono-czarnego, 4. bot. ko{lak, franc. le bouc, anglosas. gat,
/yj'cy w pniach drzew. 5. hist. >redniow. ang. goot, gote,
s=owotw. baz' wo•kal  ko•wal. 5.a. /o=nierz lekkiej jazdy w XVI ang. goat, buck,
nie przez przypadek& XVII w., staroros. kozël=-kozio=.
l•ava  ava•lanche ]lawina\, 5.b. s=uga na dworze wielkopa<- staropol. krew kozlowo picz ˘
la•ment  ment•al, skim. kozlowy – do koz=a nale/'cy,
kow¶al  wok•al ]g=o>ny\. po=udn. tur. qazaq ]poszukiwacz z koz=em zwi'zany.
kow, skow ¯ =ac. vox ]g=os\ czyt. przyg[d, ryzykant\, staropol. koz=ow-y(e& jajce, jajko,
wspak, s=owotw. koncepcji 022 ˘ starotur. qazghaq ]spekulant\, m'da, mi"tka.
skowyt, skowronek. ros. kozak-kozak, staropol. 1437 cozopas dux enoy-
ros. kov-alo/at;, kovka, ukr. kozak-kozak, cus ˘ cozopas –
staropol. kowal – rzemie>lnik ang. Cossak, pol. kosa, pasterz k[z.
wyrabiaj'cy przedmioty z metalu, gr. scytha ]kosa\. =ac. caprarius.
kuciem, zwykle po wyj"ciu meta- kozera dawn. pow[d, przyczyna. kozio=ek anim. i bot.
lu z ognia. kozetka mebel. kanapka. staropol. kozie=ek, kozie=k, ko-
staropol. kowalowa – /ona kowala. kozi dot. kozy ¯ koza. z=ek, kozie=kowy – kozio=ka do-
staropol. kowalow, kowalski – †kozianki lub kozanki tycz'cy, z kozio=kiem zwi'zany.
zwi'zany z kowalem. bot. Spiraea aruncus. zoologiczne&
staropol. kovalsky kamyen – †koziachta $, bot. 1. Capreolus haedus – m=ody kozio=,
brusek, ose=ka. Sporaea aruncus L., wg Ss 1953. staropol. koszelka ]kozio=ka\,
staropol. kowanie – staropol. 1472 koziachta caprasia. ca 1500 kozelek capriolus,
2. prawdop. ptak >piewaj'cy
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
o >wicie, mo/e s=owik& †ko{l" anim. k[zka, kozio=ek. staropol. 1392 non recepi kolow,
Avis quaedam mane cantans staropol. dal yednego kozlyecza – 1398 pro 62 palis koli;
fartasse luscinia. da= jednego kozio=ka. palis vlg. koli;
botaniczne& †ko{lik bot. koz=ek lekarski, ¢gedemnacze colow.
1. Valeriana officinalis – Valeriana officinalis L., ˚kozio=. wo=. 1289 kol= ]ko=\ ˘ pol. ko=ek.
koz=ek lekarski, staropol. 1472 kozlik fu, valeriana. wo=. 1289 i glava ego vzo-
staropol. 1419 kozlek, †ko{liny skrzy/owane deseczki †knena na kol= ]i g=ow" jego
1437 koslek; coslek, koszlek, przytrzymuj'ce s=om" na grzbiecie ‘utni"to’ – wbito na ko=\.
coszlek, koszyelk, cozyelek, dachu, mo/e rodzaj gontu, dranica, †k[=-eczko(ko techn.
2. Orchidearum sp. tuberis obovatis nawet belka. ma=e k[=ko taczek, w[zka.
– gatunek storczyka, staropol. 1398 kozlini. staropol. XV w. kolko.
staropol. 1460 coszielky, †ko/a garb. sk[ra zwierz"ca. †k[t anat.
ca 1465 kozyelky leporina; staropol. ale kaplanow bilo malo kostka u nogi, ]u konia\ p"cina.
kozelky, koszelky, koszyelky. any mogly dostatcz}y|cz drzecz staropol. kooth, koth,
kozior[g zool. kozi z dibitka obyetnego. ca 1500 na cocze.
Cerambyx, chrz'szcz z rodziny staropol. vczynyl pan bog Adamowy s=owotw. baz' ang. ankle ]kostka u
k[zek, /yj'cy w lastach li>ciastych. a gego szenye suknye koszane ˘ nogi\ i angle ]k't\,
†koziro/ec bot. Cassia fistula L. koszany – sk[rzany. ØAÅ, k[t ^ kat ]k't\.
staropol. 1472 kozirozecz cassia =ac. pelliceus; =ac. pellis, †k[z dziwoki, dziwny koz –
fistula. starofranc. la peau; le cuir, anim. dziki kozio= albo jele<,
koz=ek bot. >redniow. ang. leder, lether, Capra ibex L.
Valeriana, ro>lina zielona z rodziny ang. leather, ros. ko'a-ko/a. staropol. dzyvoky kos, dziwny
koz=kowatych. †ko/any sk[rzany. kosch.
koz=owa: staropol. suknye koszane. kpi-na(arz(nkowa:(:(
poda: pi=k" odbijaj'c j' od ziemi. †ko/dy, kol/dy OA, jęz. ~kpi: czas niedok. ¯ kpiny ]drwiny\
†koz=owy koz=a dotycz'cy. jaki(kt[ry•kolwiek, wszyscy, bez ¯ kpina ]drwina, szyderstwo, /art\.
¢koznowanie zastawianie pu=apek, wyj'tku, bez r[/nicy, ka/dy. na>miewa: si" z innych.
side=; podst"py, fortele. staropol. ca 1440 cosdy; koschdi, s=owotw. pokr kiep ]dure<\.
staroros. koznovanie-koznowanie, kaszdi kmyecz, koszdego roku, ros. nasmiexat;sq nad-
ros. kovarstvo-kowarstwo, kozdi tydzen. nasmiechatsja nad, izdevat;sq
ang. setting snares, traps; wiles, tricks. =ac. quicumque, quivis, (nad kem, nad hem), peredrazni-
†kozopas poz. społ. pasterz k[z. franc. chaque; tout; chacun, vat;-peredrazniwat ]przedrze{nia:\.
staropol. 1437 cozopas. anglosas. ≤lc, ang. to make a mock of, to ridicule.
†kozoro/ec anim. dziki kozio=. >redniow. ang. ech, elc, ang. each, za•kpi: – czas dok., raz jeden
staropol. ca 1500 kozorozecz ros. ka'dyj-ka/dyj. po•kpi: – za=atwi: w spos[b
cap}r|icornus. †ko/ekrzy= zool. nietoperz, nieudolny, nieumij"tnie
=ac. capricornus, franc. le cerf, Vespertilio sp. o•kpi: – oszuka:, zwie>:, zrobi:
anglosas. bucca, buc, staropol. 1472 kozekril vespertilio. kiepa ]durnia\ z ofiary
>redniow. ang. bucke, buk; stag, †ko/ki, k[/ki odzież. wy•kpi: – o>mieszy: kogo kpinami
ang. buck, ros. olen;-ole<. rodzaj pelerynki podbitej futrem. ¢kra, kro ma=e lub du/e.
†kozubek pojemn. staropol. 1447 cuszky; coszky, gr. mikros, makros
rodzaj naczynia zrobionego z kory. 1448 cozky. ikra, iskra i inne.
staropol. XV w. coszvbek catillus, ko/u-ch(szek(sznik odzież. Kropiwnica ]du/a piwnica\ ko=o
coszvbkyem limpha catillo. ¯ ko/a ]sk[ra\ – sk[ra – tulup. Osieka, zdobywana 1281 przez Wo-
nazwisko Kazub([wna, OA. s=owo pisane przez mylne ?, bo s=o- =yniak[w, dzi> Koprzywnica.
ko{lak wotw. pochodzi od sk[ry ¯ «sk[ra» ¢kra, ark woda ˘ krab, arka, barka,
grzyb jadalny; kozak, ko{larz. ]ros. ko/a, szkura; tu {r[d=o b="du\; iskra ]woda-ogie< ^ is\, ang. to bark
ko{larz prof. tak i pol. /ebro ¯ ros. rebro, ang. rib, ]szczeka: ¯ szcze ^ woda\, i szereg
robotnik budowlany nosz'cy ceg=y i ˚/uchwa ¯ rzuch, w mej opinii. innych. wi"cej ˚nazwy w=asne.
na ko{le. wo=. 1289 ko'oux 'e álovira kra tafla lodu w kawa=kach. ¯ krach
†ko{laszki bot. gat. storczyka, greckogo. i krou'ivy zla- – p"kanie, d{wi"k p"kaj'cych lod[w.
Orchidearum sp. tuberis obovatis. tymi ploskymi áwit= staropol. kra –
staropol. 1484 koslasky satirion. ]ko/uch o=owiem greckim i kr'/kami 1. kawa=y lodu p=yn'ce wod',
†ko{lec z=otymi p=askimi oszyty\. 2. kawa=, bry=a.
1. anim., zwierz. kozio=, staropol. kosuch ]futro\. krab zool. rak morski.
2. przewr[cenie przez g=ow", 1422 kozuch, 1435 koszuch. ¯ kra ]woda\ % b, be, ba ]woda\.
fika: koz=y. staropol. ona nigednego koszu- b="dnie w S=owniku Webstera ¯ skor-
staropol. a scora koszelcza v ska ˘ koszusek – ko/uszek, ba: ]$#\ ¯ niem. nizin krabben.
glowy gego ]a sk[ra ko{la u g=owy kr[tki ko/uch, do bioder; wi"cej ˚Webster’s Dictionary.
jego\, a czasztho koszyelcze wg Ss 1953& ma=y ko/uch anglosas. crabba, ]lit. the scratcher;
¢przeffvacza ]a cz"sto koz=y “prze- }«ma=y» dot. rozmiaru, wzrostu, akin to LG. krabben, to scratch, krab-
wraca” – robi, kozio=kuje\, wieku, J.D.|. be, crab, wg Webster’s Dictionary\,
=ac.1. caper, 2. caporis in caput ko/uchowa: >redniow. ang. crabbe,
circumcatio, 1. bud. ang. crab, niem. krabbe
ang. 2. turn somarsaults, 2. ogrodn. }pewnie tak by=o, tj. w zwi'zku, lecz
ros. 2. perekuvyrnut;sq. k[=, kolec pal, dr'g, /erd{. odwrotnym& ryb" skrobano z =usek,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
nie ryba skroba=a, tak i kraba, J.D.|. administracyjn', cz"sto etniczn' du, ang. prefect of a frontier town, a
krach dźwięk. trzask, =omot, przy tym i wyznaniow'. nobleman ranking above an earl or
gwa=t. upadek, =oskot, huk, p"ka:. ¯ niem. ˚kreis }krajs|, nieme S ]$\ count and below a duke, czyli szlach-
niem. krach(en. – okr"g, ang. circuit, district; county cic, arystokrata powy/ej wojewody
kraciasty ]wojew[dztwo\ ¯ count ]wojewoda, i poni/ej ksi"cia\,
maj'cy wz[r w krat". pan\, ˚pan ˘ pa<stwo. • count ]wojewoda, graf, pan\ ˘
†kracz-aj(ej, AE, krok, miara d=u- Zakrawa /e termin kraj obejmowa= co- county ]wojew[dztwo, grafschaft,
go>ci, zmienna zale/nie od okolicy. raz wi"kszy zasi"g ziem, terytorialny; hrabstwo, gubernia, pa<stwo ^ rejon
staropol. 1283 ¢cracsai, zacz'= si" od powiatu, przeszed= na wo- zarz'dzany przez pana\ ˘ country,
1428 na kraczayu, jewództwo, by sko<czy: na państwie, i • `land ˘ England, Holland, Poland,
1437 craczey passus. nie pierwszy to taki wypadek& Deutschland, Russland,
†kraczanie ruch. kroczenie, kroki Lida i jej okolice ˘ Litwa ]p=d. i p=n. • `ce ¯ =ac. terra ]ziemia\ ˘ France,
stawiane, st'panie. cz">: kraju; Litwa i ?mud{\, • `ia, ¯ gr. gaia ]ziemia\; liczne&
staropol. 1471 twe kraczanye gr[d Wo=y< n(Bugiem ˘ Wo=y<, Anglia, Scotia, Latvia, Lithuania,
]war. twe kroczaye\. gr[d Halicz n(Dniestrem ˘ Galicja, Russia, Prussia, Albania,
†kradmie, kradmo g[ry Íwi"tokrzyskie ˘ • `ja ˘ Szwecja, Francja, Galicja,
ukradkiem, potajemnie. woj. Íwi"tokrzyskie, gdzie s=owotw. baz' gaia lub land.
staropol. kradmye. =ac. Polonia ]Wielkopolska\ ˘ staropol. kraj –
†kradziebny kradzie/y dotycz'cy, Polska ]Wielko` i Ma=opolska, 1. granica terytorium, terytorium
odnosz'cy si" do kradzie/y. i Mazowsze\ w j. =ac., i Polacy obj"te granicami, okolica, okr"g,
staropol. kradziebny, osiedli poza granicami Polski. 2. brzeg, skraj, strona, zewn. cz">:.
staropol. rzecza kradzyebn' ˘ kraj ]ang. country\ ¯ niem. kreis ˚kraja:, krajka, kraniec.
rzecz' kradziebn' – po z=odziejsku. ]powiat, ujazd, cyrku=, okr"g\; u kraju ^ u granicy, wo=. 1289 na
kra-dzie/(dn':(>: potajemne count ˘ county ˘ country, state, oukrain≠ ]na ‘ukrainie» – na
zabranie cudzej w=asno>ci, przyw=asz- wojewoda ˘ woj. ˘ kraj, pa<stwo, skraju\,
czenie, z=odziejstwo. ˚kra>:. wojewoda ^ pan ^ rz'dca ^ gubernator kraj ]do granicy\, raj – granica ˘
anglosas. st≤lan, stelan, ^ graf ]pisarz\ ¯ gr., ros. rajon, pol. region; ros. kraj
>redniow. ang. stelen, ang. steal, woj. ^ gubernia ^ hrabstwo ^ ros.graf- ]brzeg, kraw"d{, granica, kraniec\.
s=aw. vorovat;, krast;, stwo ^ niem. grafschaft, kreis. staropol. w craioch ]w krajach\,
staropol. kradzewszsthwo, R[/ne zasi"gi terytorialne dla tych wszitcy craiowe zeme, wszytky
1440 nye cradn' any kradli, any samych termin[w mog' by: wynikiem kraye zyemske, w craie zeme do
s kradzestwa ziw', zapo/ycze< w czasie gdy zasi"gi takie craiow ocrøga; az do krayow od
za kradzeszstwa, kradzesztwem, w[wczas mia=y& powiat ˘ wojew[dz- kraya zemye.
kradzestwem ˘ kradzie•stwo( two ˘ kraj, pa<stwo – w Ss 1953 3 kolumny cytat[w.
(ctwo(jstwo(wstwo(/stwo – kreis ]powiat, ujazd, okr"g\ ˘ kraj, =ac. fimbria ˘ ang. fringe ]skraj,
z=odziejstwo, kradzie/. wojewoda, pan ˘ pa<stwo, granica, peryferie, margines\,
staropol. kradzez, kradzesz – count ˘ county ˘ country, state. ang. 1. edge, border, brink, verge,
1. potajemne przyw=aszczenie sobie Nie tak prosto w Webster’s Dictionary 2. brim, 3. end, 4. country, land.
cudzej rzeczy, kradzie/, ]S=owniku Webstera\& country ¯ >red- kraja-:(k(lnia(lnica(nka(cz(
2. rzecz ukradziona. niow. ang. contre, cuntre ¯ p[{no=ac. (k(lnia(lnica(rka,
†kradm-mie(mo(ziebny contrata ]region albo kraj le/'cy poza kraj-anka(ka ci':,
ukradkiem, potajemnie. lub przyleg=y, czyli po drugiej jej stronie roz(od•cina: po kraw"dzi. ¯ kraj.
granicy, ang. region, country, that is staropol. krayacz, 1439 kraiac ˘
kraina ¯ kraj, l'd, region. Termin
beyond or over against\ ¯ =ac. contra kraj(a:(anie(czy(ka – ucina:.
raczej obliczony na wyobra{ni" s=u-
]opposite, over against\; logiczny bez- staropol. krayanye ˘ krajanie –
chacza, czytelnika& kraina zmar=ych,
sens, bo kraj le/y w swoich granicach, prze(roz•cinanie.
wiecznych >nieg[w, mlekiem i mio-
dem p=yn'ca, szcz">cia.
a tu ziemia przyleg=a do tych granic, tj. †krajcar moneta. jednostka
poza nimi. wi"cej ˚Webster’ Dict., monetarna r[wna 1(2 grosza.
Ukraina ]na skraju\ ¯ ukraj ]skraj,
s=owotw[rstwo. †krajczy poz. społ.
granica\.
Termin og[lnoeuropejski, u/ywane jaki> wy/szy urz"dnik dworski, pier-
staropol. kragyna, krayna –
s=owa& wotnie w obowi'zku krajania potraw
1. dzielnica, okr"g,
• >redniow. ang. rigge ]grzbiet; kra- u sto=u kr[lewskiego.
2. brzeg, skraj.
w"d{, brzeg\ ˘ Sverige ]Sweden\, staropol. ca 1500 krayczy incisor.
ang. 1. district, 2. edge.
Riga ]port w +otwie\, krajka
kraj(an(obraz(owy(oznawstwo(
• mark ]kraj\ ˘ Steiermark ^ 1. barwna wst'/ka tkana
(a:(ka geogr.
Styria ]austriackie ksi"stwo w zlewni z grubych nici,
s=owotw. baz', okazuje si",
Dunaju, G[rnej i Dolnej Austrii, ang. 2. brzeg tkaniny,
k ]do\ % raj ]g[ra\;
Upper and Lower Austria, Hungary, 3. odci"ty pasek tkaniny, papieru
granicami by=y wzniesienia,
Croatia, Carniola, Carinthia, and Sal- 4. kromka. raj ^ rom ^ g[ra.
ludno>: /y=a w basenach rzek,
zburg; okr"gi mi"dzy rzekami& staropol. krayka.
wzd=u/ rzek, i tak j' t"piono najaz-
1. Noric – mi"dzy Enns i Mur, staropol. kraykowe – op=ata na
dami – wzd=u/ rzek.
2. Styrian Alps – Mur i Draw', rzecz pana feudalnego
1. kraw"d{, brzeg, granica, kres,
3. the Carnic Alps – Draw' i Saw' od sprzeda/y tkanin.
kraniec, s=owotw. pokr. skraj ˘
– dop=ywani Dunaju, Gratz stolic', †krajnik poz. społ. wojewoda wo=o-
skrajnie ^ granicznie, kra<cowo,
• mark ]kraj; granica\ ˘ Denmark, ski, naczelnik ma=ego okr"gu, wsi.
2. obszar, terytorium stanowi'cy
• mark ]granica\ ˘ Denmark ]Dania\, staropol.1442 woyewoda, kray-
odr"bn', narodow' jednostk"
markis ]prefekt nadgranicznego gro- nyk; craynyk, craynik, kraynik.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
krajnik bud. 1446 penandze y cramni rzeczi 3. >wietno>:, wspania=o>:, pompa,
ozdobny gzyms budowli. – dotycz'cy kramu, b"d'cy w 4. ptak kraska, Coracias garrulus L.
†krajny zwi'zku z kramem. pokr. krasnyj.
skrajny, na ko<cu b"d'cy, ostatni. staropol. kram(arka(arski( staropol. krasza, crasa, crassa
staropol. 1471 kv kraynemv. (arz(nica(ny, krom(arz, OA – ˘ kras(a(i: – barwa, kolor;
†krak ptak. kruk, Corvus corax L. kram, buda targowa. 1. barwi:, farbowa:,
staropol. crak. staropol. XV w. cramarka nego- 2. czyni: pi"knym, upi"ksza:,
ang. raven. ciatrix, ca 1500 kramark' instita. zdobi:.
kraka: dźwięk. g=os kruk[w, wron. staropol. 1497 cista institoris albo po(u(o•krasi:.
¯ staronord. ]isl.\ kraka ]wrona, gaw- kramarszka ˘ kramarszky – kra-si:(>ny
ron\, krakr ]wrona, gawron, kruk\, dotycz'cy kramarza, b"d'cy w 1. upi"ksza:, zdobi:,
staronord. kragi, ang. crag ]szyja, zwi'zku z kramarzem. 2. barwi:, farbowa:.
gard=o, kruk\, niem. krähe ]wrona\, franc. debitant, boutiquier, ¯ okrasa& t=u•szcz(sty, >mietana.
ros. krakat;. niem. verkäufer, zaprawia: straw" okras'. ˚krasa.
krakowiak taniec. ang. stall ]stragan, buda, stoisko; staropol. po(u(o•krasi:, okrasza:.
krakowski ¯ Krak[w ¯ kra ]woda\ przegroda w stajni\, shop-keeper, kraska ptak. gat. ptaka,
% k[w ]las\ ¯ kov; ros. lavohnik-=awocznik. Coracias garrulus L.
tak i wiele innych, ]pra\starych ¢kramo=a zdarz. bunt, rozruchy, staropol. 1472 krassa crocola.
nazw, jak Elbe ^ +aba ]woda-woda\, zamieszki, powstanie. ¢krasna techn. krosna.
Wis=a ]woda-woda\; wo=. 1289 beshislennya rati staroros. krasna-krosna.
powt[rzenia s=[w znacz' «wielka», i velikπa troudy. hœsty≥ krasn-al(oludek kult.
tak i dzi> ˘ od tylu tylu lat ]od wielu voiny. i mnogya kramoly i skrzat, istota ba>niowa, dobry duch.
lat\. hasty≥ v=stanπa. i mnogya kra ]kro\ % sn ]rosn':\ % al ]lud\;
staropol. 1456 pol grzywni cracow- mœte'i. ]niezliczone walki i wielki kro ]wymiar, wzrost\ ¯ makro,
skyey ]p[= grzywny krakowskiej\, ‘trudy’ – zn[j, cz"ste wojny i wiele mikro ˘ krowa, krocie, i inne.
1480 pol grzywny liczby kra- bunt[w, i cz"ste powstania, i wiele †krasno>: kolor. czerwie<,
kowszkyey ˘ grzywna krakowska, zamieszek\. barwa czerwona, mo/e pi"kno>:.
grzywna liczby krakowskiej – staroros. kramola-kramo=a, staropol. 1453 czyrvona roza
jednostka pieni"/na sk=adaj'ca ros. mqre', bunt> zloj umy- krasnosczya ˘ krasnoscz.
si" z przyj"tej w Krakowie wagi sel, kovartstvo> zasada> ¢krasny ukr. pi"kny. ros. krasnyj,
}ilo>ci, wg Ss 1953| drogiego razdor, krasoto[ ukrasi>
kruszcu, najcz">ciej srebra, lub ˚koznowanie, kotora, ukr.-pol. Krasnystaw, Krasnobr[d,
pieni"dzy. ˚grzywna. kran techn. kurek do zamykania i Krasne; krasnom[wca, kraszanka –
staropol. po krakowsku – otwierania dop=ywu cieczy. jednokolorowe, jajko kurze na stole
wed=ug krakowskiego zwyczaju. ¯ kra, ark ]woda\, wi"cej ˚494. wielkanocnym, kra>nik – gat. motyla.
kraksa zdarz. niem. kran ]1. winda, /uraw, 2. kran\. †krasny, kra>ni
wypadek rozbicia pojazd[w na niem. hahn ]1. kogut, kur, 2. kurek\, pi"kny, urodziwy. ¯ s=aw.
drodze. franc. robinet, anglosas. t≤ppe, staropol. barwa krasna yako roza;
ang. crack ]nag=y, ostry g=os p"- pokr. niem. zapfen, staronord. a oblicza crasnego; y krazne
kania\ ¯ >redniow. ang. cracken ¯ tappi, >redniow. ang. tappe, pfalene; crasni, crzasna, ca 1428
anglosas. cracian, ang. tap, ]stop\cock ]kurek\, crasznø pannø mylowal; absolo-
pokr. niem. krachen. staroros. kran=-kran, ros. kran. naa krasznego, crasna, ch}w|aleb-
krakus hist., wojsk. †kranc ozdoba na szczycie czego>& na, crasne, kraschscha, krasznasz
/o=nierz lekkiej jazdy polskiej utwo- domu, szafy, he=mu. panna; thv sz' kraszne czthyrzy
rzonej w Ksi"stwie Warszawskim staropol. 1426 crancz, szwyecze staly ˘ krasny, kraszny,
w 1813 r. 1494 krancz. krazny, crasny, craszny –
krakuska odzież. kra-niec(<cowy kres(owy. 1. czerwony,
czerwona czapka, rogatywka, obszy- ¯ kraj % koniec. 2. =adny, >liczny, pi"kny,
ta barankiem. ˚kraj, granica, GK, ¯ gra<. urodziwy, wspania=y,
kram(arz(arski(arzy:(ik handl. staropol. cranecz – rodzaj czepca, 3. dobry, wyborny, znakomity.
stragan, budka, prowizoryczny przepaska na w=osy. =ac. bellus ]pi"kny, >liczny, =adny,
sklepik. kranio-logia(metria szkoln. ukochany\ ˘ p[{no=ac. ¢bellitas ˘
kram m[g=by by: mark]et\, czyli dzia= antropologii, badanie czaszki. starofranc. i >redniow. ang. bealte,
rynek, czytanym wspak, †krap czy kr"p mo/e przyrz'd beaute ˘ ang. beauty ˘ beautiful,
s=owotw. koncepcji 022. w postaci pojedy<czego haka, ros. prekrasnyj-prekrasnyj,
niem. kram, kräm(er, kleinhändler. zawieszonego u pasa, s=u/'cy do krasivyj-krasiwyj.
staropol. 1406 i 1463 cramars, napinania kuszy. †krasomowy wymowny, m[wca.
ca 1428 kramarz institor, staropol. 1403 krap, staropol. craszomovy.
1439 i 1449 cramarz, 1478 XI crapi ˘ crap. kraszanka kult.
1440 i 1447 ¢cramar, †kras barwa, kolor. jajko kurze zabarwione na jeden
1441 cromar, staropol. 1461(67 kras. kolor, ozdoba sto=u wielkanocnego.
ca 1500 kramarz albo kvpyecz. kras(owy geolog. kra->:(dzie/ osob.
staropol. 1441 cramnicza, proces rozpuszczania ska=. anglosas. stelan, st≤lan ˘ >redniow.
ca 1500 kramnycze mercimonia – kras-a(ny(om[wca ang. stelen ˘ ang. steal, czyt. wspak,
budka targowa, kram, sklep. 1. pi"kno, uroda, wdzi"k, gdzie& elan, elen ^ kra ]woda\ ˘
staropol. 1398 cramny 2. kolor czerwony, st•elan, st•elen ˘ kra•>:, st ˘ >:, szcz.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
anglosas. elan i >redniow. ang. elen iron-barred gate, grid ]ruszt, krata\, >redniow. ang. crafte, ang. craft
¯ e` ]przeczenie, nie; tak rozumiane\ ros. rawper-raszpier, ]zr"czno>:, przebieg=o>:, rzemios=o,
% lan, len ]ziemia ˘ Polen, Poland ]okratowanie\ rewëtka-resziotka. cech\ ˘ “krafcowa” TC.
lennik, len\. =ac. crates, gr. cratos ]si=a, moc\. ang. carve ]kraja:, wyrzyna:, rze{-
staropol. 1397 cradl, krater geolog. bi:\, z przestawk'& karw ˘ kraw,
1400 cradzonego mecza, 1. geolog. lejowaty otw[r na szczy- bo& 1. kraft ]sztuka\, 2. karw ]w[=\
1400 cradly, 1400 sam kradnye, cie sto/ka wulkanicznego, w j. polskim.
any kradny ]ani kradziony\, ne 2. hist. czara u/ywana w staro/yt- †krawy krwawy, wg Ss 2011.
cradn, ne kradzy, nye vkradny- no>ci do mieszania wina z wod', nie ma has=a w Ss 1953, nie do cyto-
esz, nye pocra}dnyesz| rzecz 3. techn. otw[r w g[rnej cz">ci wania, ˚nr 832, koniecznie#
gyego, 1401 konila cradzona, pieca szklarskiego. je/eli u/yte jednokrotnie to praw-
1406 ne cradne, gr. kerannynai ]miesza:; w staro/. dop. zwyk=y b='d w pisowni.
1409 moy syn ne crathl, Grecji rodzaj miski lib dzbana\ ˘ anglosas. blod ]krew\ ˘ blodig,
1413 cradzonego wolu ˘ krater, ang. crater. >redniow. ang. blod, blode ˘ blodi,
krascz, crascz ]kra>:\ ˘ cradl, kraul styl p=ywania. ¯ ang. ang. blood ]krew\ ˘ bloody,
crathl, kradnye, i inne. staronord. krafla, ros. krovavyj-krowawyj.
staropol. kra>: – 1. potajemnie >redniow. ang. craulen, kr'-g(glak(g=y(/ek(y:(/ownik
przyw=aszczy: sobie cudz' rzecz, ang. crawl ]pe=za:, czo=ga: si"\. G?, kr"gi
2. pozbawi: kogo> w=asno>ci krawacz narz. linia maj'ca kszta=t ko=a;
przez kradzie/. n[/ szewski do krajania sk[ry. 1. ko=o, =uk; okr"g, kr'/y:,
staropol. po(s(u(wy•kra>:, krawat([wka odzież. w'ski pasek kr"gos=up.
wkra>: si". materia=u wi'zany na w"ze=, ozdoba 2. toczy:; kr'glak, otok ]czapki\,
s=owotw. poch. ˚skradzione, skra>:, przy ko=nierzu m"skiej koszuli. okr'/y: – otoczy:;
u(wy•kra>:, wkra>: si", kradzie/. franc. cravate, niem. krawatte, okr'glak ]mat. drzewny\.
w zwi'zku s=owotw. z ang. dark& ang. ]neck\tie. s=owotw[rczo w zwi'zku z
dark – krad]=\ ˘ kra>: kraw-cowa(iec(iectwo prof. dr'giem – dr'g& kr'g – dr'g,
kaszel – kaszl]a=\ ˘ szlak kobieta trudni'ca si", zajmuj'ca si", kr'/y: – dr'/y: ]wierci:\;
tapar – r'bat ˘ r'ba: szyciem odzie/y, szczeg. lekkiego kr'/y: ]w obiegu by:, cyrkulacji ˘
labor – robal ˘ robak okrycia jak suknia, garnitur. kr'/y pog=oska\  dr'/y: ]wierci:,
s=owotw. koncepcji 023 i 025. staropol. 1490 crawczowa – wierci: si"\ – okr"t, jednostka p=ywa-
ang. to steal; theft, larceny, /ona krawca. ˚krawiec. j'ca kt[ra kr'/y po >wiecie,
ros. kra-st;/'a. kraw"-d{(/nik(/niak(/nica( okr"/ny – dooko=a ]o ^ do\,
~kra>: czas niedok. ¯ kradzie/. (dziowa:(w"dziarka(dziak pokr. pokr"t, s(wy•kr"t, na okr"tk",
przej': cudze mienie w spos[b skryty, urwisko, kant, ostry brzeg. ¯ kraj; >rubokr"t, widno•kr'g(kr"gi.
bezwiedny i bezprawny dla w=a>cicie- kra ^ za=amanie, niem. kries ˘ s=aw.-ros. krug – drug,
la, posiadacza. w"d{, w"/nik ¯ w'ski. kru/y: – dru/y: ˘ dru/yna ¯ drug.
ros. u/krast;-krast, vorovat;, staropol. XV w. szyadl na kra- rug ]blisko\ ˘ u•r'ga: ]u•bli/a:\,
ang. to steal, to pilfer. w'dzy, ca 1500 kr'vadz – krug ]okr"g, ko=o\, drug ]bli{ni\.
za•kra>: si" – czas dok. ¯ kra>:, brzeg, skraj. niem. kreis(line ˘ ros. krug ˘
wej>: ukradkiem kraw-iec(cowa(iecki(iectwo staropol. grøg, daw krøgy,
na•kra>: – wiele, np. towaru osoby zawodowo szyj'ce odzie/. gdze krøøgy, crongy –
u•kra>: – czas dok. ¯ kra>: krawiec ¯ ang. carve ]kraja:, wyrzy- 1. k[=ko, pier>cie<, pier>cionek,
o•kra>: – ze wszystkiego, na:, rze{bi:\, z wp=ywem kraft ]sztu- 2. splot, zw[j,
ogo=oci: ka\, karwkraw. 3. kark, kr"gi szyi,
pod•kra>: si" – skrycie zbli/y: si" skrawa: ^ >cina: wierzchni' warstw" 4. jaki> szczeg[lny rodzaj gaju.
w•kra>: si" – do >rodka no/em np. tokarskim, d=utem. †kr'/a: drobno sieka:.
wy•kra>: – na zewn'trz przymiarka krawca “tak krawiec staropol. potrawy krazala ˘
roz•kra>: – w r[/ne strony kraje – jak materia=u staje” – liczy: krazacz – kr'/a:.
s•kra>: – czas dok. ¯ kra>: “materia=” ]np. si=y\ na zamiary ˘ †kr'/ec czy kr"/ec
†kra>nie >wietnie, pi"knie, =adnie, plany, organizacja czego maj'ca 1. cz">: sk=adowa urz'dzenia w
nadobnie, dobrze. urzeczywistni: si", przypuszczenie m=ynie, maj'ca kszta=t kr'/ka,
¯ krasi: ]malowa:, upi"ksza:. /e tak b"dzie. 2. ozdobna cz">: >wiecznika w
zaprawia: np. potraw"\. staropol. 1421 za craueczskø kszta=cie ga=ki.
staropol. krasznye, crasnye. dzedzinø, staropol. 1475 kr'zecz;
kra>nik owad. 1442 craweczsk' roboth', kroszczy, kroszcze.
Zygaena, motyl z rodziny o tej 1491 rzemyesla ¢craweyczkiego †kr'/ek kr"/ec w znacz. 2.
samej nazwie. ˘ craueczski, craweczski ˘ staropol. krøszek.
kra>ny krawiecki, krawiecski – kr'/y: ruch.
1. łow. t=usty, przynale/ny do krawca, w=a>ciwy chodzi: dooko=a, ¯ kr'g,
2. dawn. czerwony; pi"kny. krawcowi. staropol. krøzz'cz; kraszy, krvzy
krat-a(ka(kowa:(ownica techn. =ac. taliare ]roz•szczepi:(=upa:\ ˘ ˘ krøzycz, kraszycz, kruzycz –
krzy/uj'ce si" pr"ty stalowe, drewnia- starofranc. tailleor ˘ >redniow. ang. kr'/y:, chodzi: dooko=a,
ne, linie, r[/nobarwne pasma materia=u tailour ˘ ang. tailor, chodzi: tu i tam.
]materia= w kratk", kraciasty\. ros. portnoj-portnoj ]krawiec\, staropol. okr'/y:, kr'/a:,
=ac. craticulla ˘ portnixa-portnicha ]krawcowa\. okr'/a:.
starofranc. graπlle ˘ franc. grille ˘ anglosas. cr≤fte, niem. kraft, ang. to circulate,
ang. grille, grating ]okratowanie\,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
ros. kru'it;-kru/it. ska=a osadowa o barwie bia=ej, >redniow. ang. creme, ang. cream,
~kr'/y: czas niedok. ¯ kr'g ¯ krug. zwapnia=e szkielety. s=aw. slivki, krem.
1. wykonywa: ruch ko=owy, staropol. 1419 kreyda, creta. krema-cja(torium(toryjny kult.
2. przechodzi: z jednych r'k do dru- ¯ niem. kreide. palenie zw=ok ludzkich w specjal-
gich, z ust do ust ˘ plotki kr'/', =ac. creta, wg Ss 1953, nym piecu.
3. o sokach, pokarmach, krwi – =ac. calx, calcis ˘ anglosas. cealc, kremaliera techn.
obiega: uk=ad zamkni"ty wewn'trz >redniow. ang. i ang. chalk, >ruba z z"batym mechanizmem s=u/'ca
organizmu /ywego. ros. mel-mie=. do powstrzymywania i zmiany cz">ci
s=owotw. pokr. ˚kr"ci: ¯ krutit. kredens mebel. przyrz'd[w precyzyjnych.
ros. kru'it;-kru/it, ang. to turn, mebel s=u/'cy do przechowywania franc. cremallere.
to move round, to wheel, to twirl; naczy<, przybor[w sto=owych, sk=ada- krema-torium(cja bud.
ros. obra]at;sq-obraszczatsja ^ j'cy si" zwykle z dw[ch cz">ci – dol- budynek ze specjalnymi piecami do
ang. to circulate; nej, szafkowej z p[=kami i szufladami, palenia zw=ok ludzkich.
ros. okru'-at;/it;-okru/at(it ^ i g[rnej, cz"sto oszklonej. =ac. cremare ]pali:\ ˘ crematus,
ang. encircle. staropol. kredens, kredenz – crematorium ang. cremat-e(
o•kr'/y: – dooko=a, zupe=nie naczynia sto=owe ze srebra, (ion(or(ory(orium,
¢pod•kr'/y: – podkr'/one oczy, >redniow. =ac. credentia ]przekona- ros. kremaciq.
worki pod oczami nie\ ˘ starofranc., >redniow. ang. i kreolina chem. produkt destylacji
†kr'/yd=o cyrkiel. ang. credence ]przekonanie\; smo=y w"glowej, >rodek antysep-
staropol. 1471 kr'zidlem circino. ital. credenza ˘ ang. credenza, tyczny stosowany do impregnacji
ang. pair of compasses, franc. credence ˘ pol. kredens drewna.
ros. cirkul;-cirkul. ]mebel, jak wy/ej\. gr. kre]zol\ % sodzo
†krciny rel. chrzciny. ˚chrzciciel. †kredenz, kredens srebra sto=owe ]ochraniam, zachowuj", ratuj"\.
gr. baptisma ]zanurzenie, pogr'/enie – naczynia i sztu:ce ze srebra lub kreowa: ˚kreacja.
w wodzie\, =ac. baptisma ]zanurze- posrebrzane ]platerowane\. kreozot chem.
nie\ ˘ starofranc. >redniow. ang. kredka oleista ciecz otrzymywana przy
baptesme ˘ ang. baptism, 1. rodzaj kolorowego o=[wka, destylacji smo=y drzewnej.
ros. kre]enie-kreszczenie. 2. szminka do malowania ust, gr. creas ]mi"so\ creosote %
†krczyca, krzczyca o=[wek do malowania brwi. =ac. oleum ]olej\, ang. cresol.
staropol. 1437 ¢krczicza cirrus, kredo rel. wyznanie wiary katolic- krep-a(owa: tkan.
strzicz krczicze, kiej g=[wnych zasad. tkanina jedwabna, we=niana, matowa,
ona goli sobye ¢kryczyczø, =ac. credo ]wierz"\, anglosas. creda, o powierzchni lekko pomarszczonej,
1466 crzczycz', >redniow. ang. crede, ang. creed, porowatej; opaska z krepy o kolorze
ca 1455 krzycza sinciput, staropol. kredo – streszczenie zasad czarnym, na r"kawie na znak /a=oby.
contra krczycze wiary chrze>cija<skiej& franc. crepe, ang. crape,
ca 1500 krczycza ˘ “Wierz" w Boga Ojca... itd.” niem. kripptuch.
krczicza, crzczycza, krczycza – kredyt(owa:(owy(biorca( krepdeszyn tkan.
1. anat. w=osy na g=owie lub karku, (odawca ekon. cienka, delikatna tkanina jedwabna z
2. anat. g=owa, wiara, zaufanie. lekkim po=yskiem.
3. med. choroba sk[rna u koni. staropol. kredytor – †krepel, krapel spoż.
†krczycznik bot. wierzyciel, u/yczaj'cy kredytu, pulchne ciasto sma/one na t=uszczu,
Scrophularia nodosa L., staropol. =ac. credere ˘ creditus mo/e nadziewane, p'czek.
1472 krczicznik scrofularia. ital. credito, franc. credit staropol. 1358 kreple,
kreacja tworzenie, powodowanie ang. credit(or, 1472 kraple fricelle.
istnienia czego>, pocz'tkowanie, s=aw.-ros. doverie. krepina
robienie, p=odzenie ¯ rea ]p=yn\. †kregiel 1. bibu=ka marszczona, u/ywana do
mSjp 1969& 1. «spos[b odtwarzania 1. s=upek u/ywany do pewnej gry, wyrobu sztucznych kwiat[w,
przez aktora jakiej> postaci w utwo- 2. spoż. jaki> rodzaj pieczywa, 2. ta>ma tapicerska ˘ krepowa:,
rze scenicznym...», mo/e obarzanek, 3. sztuczne w=osy s=u/'ce
2. «oryginalny w pomy>le, wyko- w Ss 1953 opisany jako kr"giel. do charakteryzacji teatralnej.
nany artystycznie str[j lub szczeg[= ¢kreis } krajs| niem. †kreptuch(owy, kryptuch
stroju, uczesanie...» 1. ko=o, k[=ko, cyrku=, obw[d, p=[cienny worek na obrok dla zwie-
=ac. creatio, starofranc. creation, 2. powiat, ujazd ]jednostka adm.\. rz't poci'gowych.
>redniow. ang. creacion niem. kreis ˘ pol. 1. kres(y, 2. kraj. staropol. 1391 kriptuch,
ang. creation; ang.1. circle, orbit, 2. circuit, 1393 criptuch,
=ac. creare ˘ creatus district, Am.-Eng. county, 1495 kreptuch,
ang. create, ros. tvorit;, ros. 1. krug-krug, okru'nost;- 1496 kriptuchow,
˚prokreacja ¯ pro ]za\ % kreacja. okru/nost, 2. okrug-okrug, uezd- 1500 creptuchi,
kreatura licha posta:, osobnik. ujezd ]ujazd ^ powiat\. ˘ criptuch, kriptuch, creptuch
krecha zgrub. ¯ kreska. †krella kreptuch ¯ niem. krepp % tuch
†krechko>: s=abo>:. wide=ki z zakrzywionymi z"bami. ]sukno\ ˘ pol. fatruch i inne.
ang. weakness, staropol. ca 1500 krell' tricuspis. staropol. creptuchowe –
ros. slabost;-s=abost, krem(owa:(owy spoż., kosm. zwi'zany z u/yciem kreptucha,
bessilie-bessilie. g"sta masa ubita lub utarta; ma>:, tj. karmieniem koni na postoju.
kreci ¯ kret. kosmetyczna emulsja, >mietanka. kres granica, kraniec, koniec ]ziem\,
kred-a(owy(ka geolog. =ac. chrisma, starofranc. cresme, linia b"d'ca granic'. ˚kreis.

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
staropol. w kresye, w kresze, o•kre>li: – opisa: cechy charak- 4. odpowiedzialno>: za zab[jstwo,
ca 1500 kress ˘ kres – terystyczne, oznaczy: 5. o stosunkach pokrewie<stwa;
1. ko=o, obszar okre>lony granic' pod•kre>li: – od spodu; mow' – przyrodzony krwi' – krewny,
kolist', z akcentem, naciskiem cz=onek rodu.
2. granica, cel, meta. wy•kre>li: – na zewn'trz; wykres staropol. møsz krwi – m'/ krwi,
¯ niem. kreis ]kr'g\ ˘ ros. krug. s•kre>li: – uniewa/ni:, skasowa: rozlewca krwi, zab[jca.
ang. limit, border, kresk' w poprzek s=[w staropol. krawy – krwawy.
ros. granica-granica. kret(owisko zool. ssak owado/er- staropol. krewki – s=aby, kruchy,
s=owotw. poch. ny, /yj'cy pod powierzchni' ziemi. delikatny.
za(na(pod(wy(s•kre>li:. ret ¯ ter ¯ terrain ¯ =ac. terrenum ¯ staropol. krewko>: – s=abo>:,
†kresa linia. terrenus ]ziemski\ ¯ terra ]ziemia\, delikatno>:, u=omno>:.
staropol. cresa krewnego, s=owotw. koncepcji 023. staropol. krewnik – sangwinik, krew-
XV w. linea vel kresza, franc. la taupe, niem. maulwurf, ki, krew mu uderza do g=owy.
=ac. linea ˘ >redniow. ang. i ang. >redniow. ang. molle ˘ ang. mole, staropol. krewno>: –
line, ros. liniq-linija. ros. krot-krot. pokrewie<stwo.
¢kresiti o/ywia:, orze{wia:. kretes jęz. staropol. krewny –
Latopis 1116 kresiti-kresiti, doszcz"tnie, zupe=nie, ca=kowicie. 1. maj'cy w /y=ach t" sam' krew,
kr≠siti-kresiti ˘ obce ]sk'd$\. pochodz'cy z tego samego rodu,
ros. voskrewat;-woskreszat. =ac. com` ]wzmocn.\ % plere ]wy- 2. zwi'zany z krwi', krwawy,
kre-ska(skowa:(skowany( pe=ni:\ ˘ complere ]do pe=na\ ˘ com- skrwawiony.
(skowy(k[wka(>li:(>larnia( pletus ˘ starofranc. i franc. complet staropol. krewy – krwawy.
(>larski(>larstwo(>larz(>li: ˘ >redniow. ang. compleet, anglosas. blod ]krew\ ˘ blodig,
1. linia, zwykle kr[tka, cienka, ang. completely, entirely; wholly; >redniow. ang. blod, blode ˘ blodi,
2. sygna= dugi w alfabecie Morse’a. throughly; fully; niem. vollständig, ang. blood ]krew\ ˘ bloody,
¢krest krzy/. ros. so vsëm-so wsiom. ros. krovavyj-krowawyj.
kres-y(owy(ka(kowa:( kreton(owy tkan. tkanina bawe=nia- s=aw.-ros. krov;,
na, cz"sto barwna, g=adka lub drukowa- wo=. 1289 krovi ]krwi\,
(kowy(kowany(k[wka
kre>l-arnia(arz(i: na w dese<, u/ywana na suknie, lekk' v= krovi ]we krwi\,
odzie/ dzieci"c', zas=ony, itp., hiszp. sangre GK. ˚krw.
granica, kraniec, koniec. ˚kres.
u kresu, o(za(wy•kres. franc. nazwa miejscowo>ci krewetka zool. skorupiak jadalny,
Ctreton ˘ cretonne. cia=o pokryte mi"kkim pancerzem.
¯ >redniow. ang. cros ]krzy/\ ˘ ang.
kretyn(izm(y<ski med., osob. franc. crevette.
cross, OE ]cros ˘ kres\.
s=owotw. pokr. czerk ˘ Czerkasy cz=owiek niedorozwini"ty umys=owo i †krewiec $, bot. dziurawiec zwyczaj-
]plemi" na kresach, jak niem. Angle\, najcz">ciej tak/e fizycznie, niedoczyn- ny, Hypericum perforatum L.
wykre>li:  ros. vyherknut; no>: tarczycy objawiaj'ca si" upo>le- staropol. 1472 ¢crebycz perforata
]czas dok.\ ˘ wyczerkiwa: ]niedok.\ dzeniem umys=owym; obel/ywie o ypericon.
^ ang. to cross out ]out ^ wy`\. cz=owieku ograniczonym, t"pym. †krewka bot. dziurawiec zwyczajny.
kre>li: ˚kreska. franc.-ang. cretin. Hypericum perforatum L.,
1. krzy/owa:, krew(ki(niak(ny anat. ˚zwon(iec, zwo<czec.
2. stawia: kreski, rysowa: liniami. czerwony p=yn kr'/'cy w sercu, arte- staropol. 1472 zayøcza krewka
przekre>li: – pokrzy/owa:. riach i /y=ach ludzi i wielu zwierz't, perforata, ypericon.
¯ s=aw.-ros. krest ]krzy/\ nios'cy sk=adniki od/ywcze i tlen, †krewki, krechki, krachki
¯ cress ]krzy/owy\ ¯ cross ]krzy/\. a zabieraj'cy produkty przemiany staropol. mloda, krechka,
s=owotw. pokr. rodzina krzy/owych, materii i dwutlenek w"gla. XV w. krachka langvida,
do kt[rej nale/y kilka gatunk[w krw•otok(awy(awica(isty(iak, krachczy – s=aby, kruchy, delikatny.
ro>lin, w tym rze/ucha, ang. cress i krew•ny(niak(ki. staropol. ]$\ krach ¯ ang. crash
ros. kress, kress-sa=at. ˚rze/ucha. ¯ k % rew, dosł. u(wz-niesienie, ]o kilku znaczeniach, w tym
s=owotw. pochodne odpowiednikiem sok ¯ so % k gwa=towny upadek\.
za(na(wy(po(prze(s•kre>li:. ]so, rew ^ g[ra; k ^ do\ ˘ po•soka staropol. krewko>:, krechko>:,
~kre>li: czas niedok. ¯ kres ]brzeg, ]zaskrzep=a krew zabitego zwierz"cia\. krzechko>: –
granica, skrajna linia\. /yw ^ krew ˘ /ywica, je/yna, s=abo>:, krucho>:, delikatno>:.
liniami o=[wka, pi[ra, wykona: sche- staropol. /ywi' y broni'; krew-ki(niak(ny ¯ krew.
mat czego> na papierze, czym> ostrym staropol. ryw  pol. rew ˘ staropol. krewn•y(o>: –
na powierzchni twardej, w przen. mow' k•rew•ki – po•ryw•czy – 1. maj'cy w /y=ach t" sam' krew,
obj': zasi"g przedmiotu przedstawi: u•nosz'•cy si", ˚nie>: ¯ nos ]g[ra\; pochodz'cy z tego samego rodu,
w zarysie. s=owotw. pokr czerw, KCz, 2. zwi'zany z krwi', krwawy,
s=owotw. pokr. kresy ]tereny nadgra- cz•er•w  k•re•w. skrwawiony.
niczne\, okres, ˚rysowa:. staropol. ku przeliczu krwe, kreza odzież. okr'g=y ko=nierz
ros. hertit;-czertit, ang. to draw, ze krwy, ze krwye, we krwi marszczony lub fa=dowany.
to sketch, to trace, to design, to outline. moiey, albo krew kozlowø, dawny niem. kröss zwi'zane z
za•kre>li: – czas dok. ¯ kre>li:, røcze swogi vmyie we krwy, kraus ]k"dzierzawy\.
przypisa: zasi"g i cha- obroczil w krew rzeky gich, krezki anat.
rakter przedmiotu w Ss 1953 4 kolumny cytat[w – 1. anat. b=ony przytwierdzaj'ce
na•kre>li: – przedstawi: w zarysie 1. czerwony p=yn w /y=ach cz=owie- narz'dy wewn"trzne do >cianek
po•kre>li: – porysowa:, bez=adnie ka i innych kr"gowc[w, krew, jamy cia=a,
prze•kre>li: – na wskro>, w poprzek 2. w przeno>ni& >mier:, 2. spoż. potrawa z flak[w ciel"cych.
3. zab[jstwo,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
krezol chem., techn. 1. s=upek u/ywany do pewnej gry, vysokomernyj,
ros.
ciecz oleista otrzymywana przy de- 2. spoż. jaki> rodzaj pieczywa, buntov]ik, mqte'nik.
stylacji smo=y w"glowej, drzewnej. mo/e obarzanek. ¢krniet kupi:.
gr. kreos ]mi"so\ % oleum ]olej\. †kr"p czy krap ˚krap. Latopis 1116 kr;net;-krniet.
krezus książk. †Kr"pak Karpaty. ¢kro, kros, krzy/ ¯ ang. cross;
cz=owiek bardzo bogaty. ang. Carpathian Mountains. na wskro>, przykro(>:, pokrzy/owa:
kr"c-i:(ony(arka(iek ruch. ros. Karpaty-Karpaty. ]np. plany, tj. udaremni: je\,
¯ kr"g GC, lub r"ka. kr"p-y(owa:(ulec osob. =ac. crux, crucis ˘
kr"tki, za(s•kr"t, KCT. zwi"z=ej budowy cia=a. starofranc. croix, cruix; staronodr.
s=owotw. pokr. pr"t ]gi"tka witka\. kr"powa: – ogranicza:, wi'za:; kross, anglosas. cros, >redniow.
przeciwie<stwo prostolinijno>ci ˘ kr"powa: si" – wstydzi:, powstrzy- ang. cros, crois ˘ ang. cross
kr"ci: dos=ownie, materialnie, i w mywa:. 1. dosł. i w przen. krzy/; krzy/owy,
przeno>ni, tj. lawirowa:, fa=szywym pokr. ang. shrimp ]niepoka{nej, krzy/uj'cy si", niepomy>lny,
by:, deformowa: fakty. nieznacznej budowy\. 2. poprzek, poprzeczny,
staropol. XV w. cr'czyla torquet, †kr"t czy skr"t pewna drewniana 3. przecina: si", przej>:; przechodzi:,
1471 kranczancz albo gybyancz cz">: wozu, >nica }osada dyszla|. przeprawia: si" na drug' stron";
˘ kr"ci:, kr"ci: si" – kr"t-y(acz(anina(ak(arz(ek(=o( rozmija: si", przecinaj'cy si",
1. nadawa: czemu> ruch obrotowy, (og=[w krzywy ¯ kr"ci:, KCT. 4. przekre>li:, udaremni:,
obraca:, toczy:, w przen. wymijaj'cy& nieuczciwy, 5. przeciwny, z=y, rozgniewany.
2. kr"ci: si"& by: w ci'g=ym ruchu. oszuka<czy, k=amliwy. †krobia pojemn. rodzaj =ubianego
staropol. wy(za•kr"ci:, zakr"ca:. s=owotw. baz' nurt ¯ nur  ren, lub plecionego naczynia, koszyczka.
za(wy•kr"ci:, dzi>. ˚kr'g. s=owotw. koncepcji 022, UE. staropol. 1394 pro II vasis dictis
za(na(po(u(prze(przy(o(do(od( s=owotw. pokr. sznur ]skr"t, splot\. krobe eidem kruczmorcze V
(pod(w(wy(s(roz•kr"ci:. ¢krin bot. lilia. grossos.
~kr"ci: ]si"\ czas niedok., staroros. krin-krin, krochmal(i:(arnia(arka(nia
1. obraca:, toczy:, win':, kr"ci:, ros. liliq-lilija, ang. lily. chem. skrobia, m'czka u/ywana do
2. gi':, krzywi:, kris broń. usztywniania tkanin.
3. inaczej na>wietla:, lawirowa:. sztylet malajski o klindze w"/ykowatej. niem. kraftmehl,
okr"t zawija do portu, na okr"tk". krn'brny char. nie daj'cy sob' staropol. 1419 crofftmal amidum,
ros. krutit;-krutit, kierowa:, niepos=uszny, uparty, krochmal, kroftmal – delikatna
ang. 1. to twist, to twirl, to wring; przekorny, niesforny, niegrzeczny. m'czka pszenna uzyskiwana przez
to whirl, 2. to bend, to curve, serb.-s=aw. pochodzenia& moczenie t=uczonego ziarna.
3. to distort, to veer. krn ¯ ang. curb ]1. =a<cuch lub =ac. amylum,
za•kr"ci: – zakrzywi:, ¯ zakr"t pasek wok[= dolnej szcz"ki konia, starofranc. amidon, empois,
na•kr"ci: – na=o/y: >rub", mutr" przymocowany do w"dzid=a, wstrzy- >redniow. ang. starche ¯ sterchen
po•kr"ci: – obr[ci: kilka razy muj'ce go za poci'gni"ciem lejc, 2. ]usztywnia:\, ang. starch,
u•kr"ci: – urwa: przez kr"cenie wszystko co powstrzymuje, hamuje, staroros. kraxmal=-krachma=.
prze•kr"ci: – wykrzywi: kontroluje, 3. narzucony zr'b, zasi"g kroci-e(owy du/a liczba bli/ej
przy•kr"ci: – przymocowa: >rub' pracy, ang. framework, 4. podniesio- nie okre>lona; wielokro:.
o•kr"ci: – owin':, ¯ okr"t(ka ny margines wok[= lub wzd=u/, do ¯ krot`, pokr. krok.
do•kr"ci: – kr"ci: do ko<ca wzmocnienia lub ograniczenia; pol. krocion[g zool., płaz.
od•kr"ci: – w przeciwn' stron" kraw"/nik\ % Julus, wij, o d=ugim, ob=ym ciele
pod•kr"ci: – troch", cz">ciowo brny – wojuj'cy ¯ bra<, i licznych odn[/kach; /yje pod
w•kr"ci: ]si"\ – do >rodka, sposo- po='czenie «krn» z «brn» – obie kamieniami.
bem, ukradkiem, trudne do wym[wienia, wyda=o †krocylmer bot. pewna ro>lina
nieuczciwie, sprytnie liczne formy pisowni& uprawna o korzeniu jadalnym,
wy•kr"ci: – wykrzywi:, wy ^ za staropol. XV w. crrnøbne, kucmerka, Sium sisarum L.
s•kr"ci: – 1. zakr"t wzi':, 1447 kr'brny temerarius; kn''brz- staropol. 1417 kroczilmer.
2. z=o/y: skr"ceniem, ny, kn'brznego ]rebellem\, 1484 =ac. planta quaedam.
3. zwichn':, np. nog" zly albo krn'brny ]incorrigibilis\, †kroczaj krok, st'pni"cie.
roz•kr"ci: – roz=o/y: skr"cone XV w. krnabrny; w krnabrna, ca ¯ ang. crotch }krocz| ]krocze, roz-
†kr"ciwij bot. >luz k"dzierzawy, 1500, crabrny ˘ widlenie; 1. miejsce odej>cia ga="zi
Malva crispa L. kn'br•nie(no>:, od pnia drzewa, 2. miejsce gdzie
staropol. 1472 kranczywoy malva kn'brz•nie(ny(no>:, schodz' si" ludzkie nogi\ ¯ franc.
crispa. kr'brn•ie(o>:(y, staropol. XV w. kroczay passus,
kr"g(arz(os=up(owiec(arstwo( krn'bro>:, krn'bn•ie(y, twe kroczaye.
(owce anat. cz=on kr"gos=upa. krz'brn•ie(o>: – =ac. passus, gressus,
kr"gowce – Vertebrata, zwierz"ta zuchwale, bezczelnie; uparte nie- franc. croche ]kulka do wyci'gania
maj'ce wewn"trzny szkielet kostny, pos=usze<stwo, buntowanie si", s=ony ze sterty\ ¯ croc.
lub chrz'stkowy, z osi' w postaci bezczelno>:; hardo>:; niepos=uszny, krocz(e(y:(ka ruch. st'pa:, i>:.
kr"gos=upa. oporny, buntuj'cy si", zuchwa=y. wy(prze•kroczy:. ˚krok.
kr"g-le(iel(nia ¯ kr'g=e kszta=ty =ac. arrogans, insolens, krocz – ch[d konia, skrocz, inoch[d.
figur, inspirowane. protervus, rebellis, krocze – anat. miejsce mi"dzy
niem. kegel, franc. quilles, franc. altier, arrogant, dwoma ko<czynami dolnymi.
ang. ninepins, ang. arrogant, rebel, mutineer; kroczek – techn. cyrkiel spr"/ynowy,
staropol. kregiel – refractory, intractable, kroczka – przyrz'd w kszta=cie litery

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
A do mierzenia d=ugo>ci pola; kytten, ketten, ang. cut, krokodyl(owy płaz
fajtak. ros. vy/kroit;-wy(kroit. drapie/ny gad kraj[w tropikalnych.
kroczki – ryb. narybek kt[ry mazur. kro[]u ]kroj'cy\. gr. kroke ]kamyk, /wir\ % drilos
przezimowa=. ~kroi: czas dok. ¯ kraja: ¯ skraj ]robak, d/d/ownica\ ˘ krokodeilos
ang. crotch ]krocze, rozwidlenie\. ]brzeg\ ˘ u skraju ˘ Ukraina. ˘ =ac. crocodilus ˘ >redniow.
~kroczy: czas niedok. ¯ krok. w mSjp 1969 kroi: jest czas. niedok. =ac. crocodillus ˘ starofranc. cro-
i>:, zw=aszcza wolno, oci"/ale, du/y- 1. ci': na sztuki lub cz">ci, codrille ˘ >redniow. ang. cocodril,
mi krokami; st'pa:. 2. z ca=o>ci wyci': zamierzony cokadrill ˘ ang. crocodile
s=owotw. pokr. krocze ^ ang. groin. kszta=t, wo=. korkodil=,
ros. wagat;-szagat, xodit; bol;- 3. p=ata: komu z=o>liwe figle; ros. krokodil.
wimi wagami-chodit bolszymi da: nauczk", z=oi: sk[r", pobi:. krokosz bot.
szagami, ang. to stride, to pace; s=owotw. pokr. kr[j, ØA, kromka. Carthamus tinctorius, ro>lina jedno-
ros. rastopyrq nogi, sidet; ros. rezat;-rezat ]rzeza:\, roczna z rodziny z=o/onych.
verxom, ang. to bestride. ang. to cut ˘ cutter ]krojczy\. krokowy gruczo= – anat. prostata.
prze•kroczy: – poza limit, granic" za•kroi: – czas dok. ¯ kr[j, kroksztyn archit. konsla.
w•kroczy: – do >rodka zakre>li:, zaplanowa: krokus bot. Crocus, ro>lina cebulko-
wy•kroczy: – na zewn'trz po•kroi: – czas dok., po ^ za, wa z rodziny kosa:cowatych ]iris
roz•kroczy: – nogi w r[/ne strony, ca=o>: na cz">ci family\, o kielichowych, /[=tych,
rozkrok, stan': w ` u•kroi: – kawa=ek, kromk" purpurowych, lub bia=ych kwiatach
~kro: raz ]jako cz"stotliwo>:\, prze•kroi: – na wskro>; przekr[j i lancetowatych li>ciach; jest jednym
ile razy, cz"sto wi"c z liczebnikami. o•kroi: – dooko=a, zupe=nie z pierwszych kwiat[w kwitn'cych
¯ k % ro: ¯ rok ]czas\, ˚krotnie. od•kroi: – cz">:, kawa=ek, od ^ u wiosn'; ˚szafran.
staropol. cz"sto(cztery(dw[jc( w•kroi: – wlepi:, lanie sprawi: staropol. ca 1465 ¢karkosz domo-
(dziewi":(ile(ilko(kilekoli(kile( wy•kroi: – na zewn'trz, wyci': vy carcamus,
(kilkokoli(kilko(kilo(koli(niewiele( s•kroi: – 1. poci': ca=o>:, 1472 krokos crocus ortensis;
(pi":(siedemdziesi't(siedem( 2. >ci': wierzchni' krokoss oculus Ethiopis,
(sto(sze>:dziesi't(sze>:( warstw", s ^ od 1484 krokosch cartamus,
(trzydzie>ci(trzy(tyla(tyle(tylko( krojek techn. XV w. crokosz cartamus ˘
(tysi'c(wiele(wielko(wtore•kro:. narz"dzie stalowe do krajania i kroko•s(sz, crokosz.
ang. `fold, time ]1. czas, 2. raz\, nacinania. aram. kurkama, arab. kurkum,
ros. raz-raz ˘ pqt; raz ]ang. five kro-k(czy:(komierz hebr. karkom; sem. ˘ gr. krokos ˘
times\, ne raz ]ang. more than once\, st'p•ni"cie(a:, i>:; wy•krok(st"pek, =ac. i ang. crocus.
ni razu ]ang. not once\, wy•kroczenie – prze•st"pstwo, krol poz. społ. ˚kr[l.
raz navsegda ]ang. once for all\, violate – prze¶kroczy: ^ na•ruszy:, ang. king, ros. korol;-korol.
razom ]ang. at once, at a stroke\, kak krok•iew(wa – rozstawiona belka †krolestwo ˚kr[l(estwo.
raz ]ang. just, exactly, just in time\. dachu, rozkraczona. ang. kingdom, ros. korolestvo.
kro:set tak/e czynno>: kroczenia ˘ /on" †krom jęz.
rodzaj przekle<stwa. poznaj" po kroku ]charakterystycz- 1. o(pr[cz, z wyj'tkiem,
†kroftmal chem. krochmal. nym dla niej st'paniu, chodzie\, i>: 2. bez, 3. poza.
krogul-ec(czy ptak miarowym krokiem ]jednostajnym\. staropol. 1461(67 crom,
Accipiter nisus L., ptak drapie/ny s=owotw. pokr. i>: ¯ szczi ]krotnie\, 1484, 1498, ca 1500 krom.
dzienny z rodziny soko=[w, z za- staropol. sz ^ >, cz ^ :. =ac. ex` % capere ]bra:\ ˘ excipere ˘
krzywionym dziobem, u/ywany do ¯ ang. crotch ]rozwidlenie, miejsce exceptus ˘ exceptare ]wyj':\,
polowania. wystawania n[g z ludzkiego cia=a\, starofranc. excepter,
staropol. 1399 krogulecz, niem. kr¥cke ]krokiew\, >redniow. ang. excepten ˘ ang.
1427 yastrab albo dobri crogulecz, ang. step, pace ]krok\, ros. wag. except ]wyj'wszy, poza, opr[cz\;
1435 krogulcza mu wschal; 1. krokiet sport. =ac. exceptio ˘ ang. exception
ysche mu crogulyecz wschal, ogrodowa gra towarzyska. ]wyj'tek\, ros. iskl[h-at;/it;,
1446 crogulcza... wroczil ]wr[ci=\, franc. crochet ˘ ang. croquet. vykl[h-at;/it;-wykluczat,
1455 crogulczom, 1462 crogulcza, 2. krokiet spoż. krome-kromie, iskl[haq.
1472 krogulecz nisus ˘ krogulecz, kulka lub wa=eczek z kartofli, mi"sa, Marcin Kromer ]1512–†1589\ o sejmie
crogulecz, crogulyecz. ry/u; rodzaj kruchego ciasteczka. w Piotrkowie, tekst z ok. 1816& „Ten/e
franc. epervier, niem. sperber, franc. croquette. to urz'd poselski w tenczas naypier-
>redniow. ang. sparowhawke ˘ krok-iew(wiowy, krokwa bud. wej zawzi"ty, tak dalece za czasem
ang. sparrowhawk ]zwany tak od niem. kr¥cke ]krokiew\. wzwyczai= si", /e krom tych pos=[w
polowania na wr[ble; o kr[tkich staropol. 1425 krokwy; ale yego ziemskich ]tak ich albowiem zowi'\
skrzyd=ach\, ros. qstreb-jastreb. krokwy nye sz' w mur; ani /adnego seymu sprawiedliwego
kro-i:(jczy(jczyni, kr[j, kraja: krokwy dachv, 1461 za krokwi, by nie by=o, ani te/ pobor uchwala:,
OA^Ø ¯ kraj ¯ raj ]granica, g[ra\ ˘ 1463 krokwa tingus, a zgo=a /adne prawo stanowi: by si"
skraj; ci': co na sztuki, cz">ci, odcina: 1465 crokyew, nie mog=o.”
kawa=ek od wi"kszej ca=o>ci. 1491 na krokwy W latach 1548–1572 odby=o si"
staropol. kroj – ostrze p=uga. ˘ krokwa, crokyew – 17 sejm[w, w r[/nych miastach,
staropol. od(prze(przy(u•kroi:, uko>na belka w wi'zaniu dachu. najcz">ciej w Piotrkowie.
kraja:, o(prze(s•kraja:, staropol. 1394 krokewny – krokwi 1. ¢kromie jęz. bez }czego|.
o(roz(u•krawa:. dotycz'cy, z krokwi' zwi'zany. Latopis 1116 krom≠-kromie.
=ac. scindere, franc. couper, tailler, ros. krov-krow ]dach, schronienie\. 2. ¢kromie jęz. precz.
>redniow. ang. cutten, kitten, s=owotw. pokr. krok ]rozwidlenie\.
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
staroros. krome-kromie, >redniow. ang. sprinklen, spren- s=owotw. pokr. drop ]kapa:, spu>ci:,
krom;-krom, krome zrq-kromie klen, ang. to sprinkle, opu>ci:\.
zria ]patrz'c w bok, nie patrz'c na ros. kropit;-kropit. staropol. ca 1428 cropla stilla,
to\, ros. proh;-procz. krop  ang. to drop ]kapa:, pada:\, XV w. krople wodi;
†kromia, kromie znacz. ˚krom& s=owotw. koncepcji 002.A. crople guttas, kropye, krwawe
1. o(pr[cz, z wyj'tkiem, `pi: ˘ pi: alkohol, kieliszkami ˘ kropye; kropye na trawø,
2. bez, 3. poza. pot. kropn': po kieliszku. 1471 krople stillas;
w Ss 1953 4 kolumny cytat[w. plamka, punkt, drobna ilo>: p=ynu w kroplach; kropya gutta,
kromka cienka pajda, dotycz'ca wy- utrzymuj'ca si" w postaci kulistej, ca 1500 kroplya stilla ˘
='cznie chleba, obci"ty plaster chleba. drobina; nakrapiany. kropla, kropya – cz'stka p=ynu.
ros. kromka ]brzeg, kraw"d{, skraj\. ¯ krop ]ziarno\ % la ]woda\, s=owotw. pokr. ang. drop
staropol. krom•a(ka. – plaster z wp=ywem ang. drop; dropkrop(la. ]kapa:, spa>:, pada:\.
odci"tego kawa=eka chleba. anglosas. cropp, >redniow. ang. kropl[wka med.
mSjp 1969& ¯ niem. croppe; ang. drop, crop, krosn-o(a techn. warsztat tkacki.
kronika(rz(rski lit. anglosas. dropa, >redniow. ang. ¯ kro` ]wiele, krocie\ % osnowa,
1. historyczne zapisy wed=ug dat, drope; ros. kaplq. mo/e i w zwi'zku ze staronord.
rejestr fakt[w lub wypadk[w u=o- staropol. kropi: – kroplami wody kross, anglosas. cros, >redniow.
/onych w kolejno>ci ich zdarzenia, obrzuca:, skrapia:, bryzga: wod', ang. cros, crois, cros; ang. cross.
anna=y ]roczniki\, staropol. kropid•=o(e=ko(=ko, staropol. 1457 croszna,
2. opowiadanie, historia – wypadki staropol. kropka – kropla, ca 1500 kroszn' celtrum,
dziejowe odtworzone na podstawie po(s•kropi:. franc. un metier de tisserand,
przekaz[w ustnych, pojedy<czych Kropla& staropol. kapia, kropia, anglosas. ]ge\loma,
dokument[w i obcych {r[de=. franc. goutte, anglosas. dropa, pokr. >redniow. ang. lome ˘ ang. loom,
staropol. ca 1418 w kzangach niem. tropf; niem. tropfen ]kropla\, ros. dawna pisownia tkackπj
kro}n|yk rzymskych, >redniow. ang. drope, ang. drop, stanok=-tkackij stanok ˘
1471 w kronicach, ros. kaplq-kaplja }†kapla|. noworos. tkackij stanok.
v kronykach rzymskych, †kropid=ko Maryje bot. kropide=ko, staroros. krasna-krasna ]$\.
w kronyczie in biblia, Spiraea arnucus L. staropol. 1472 krost-a(y med.
kronnyki bibliotecas ˘ Marie cropidlko trogos. wyprysk, ropny wykwit na sk[rze.
kronyka, kronica – †kropid=o >wi"tego Jana bot. s=owotw. poch. przykro>: ]niemi=e
1. chronologiczny opis wypadk[w Spiraea filipendula L. staropol. uczucie wywo=ane ujemnymi bod{-
historycznych, kronika, 1472 kropidlo s. Iana filipendula. cami\.
2. zbi[r kronik. †kropierz tkan. staropol. crostami y swirzbyem;
gr. chronika, =ac. chronica, staropol. XV w. crropyerz falere, 1471 krosty impendiginem, ca
starofranc. chronique, anglofranc. 1466 gaudet faleris, ]glosa\& 1500 krost' pestula vel pustella,
cronicle, >redniow. ang. cronicle, ornamentis, s cropyerza, equus, ca 1500 o}d| krosth equi recipe
ang. chronicle, ros. l≠topis;, ferno sallaque superbit, sulfur... concutte et unge
vremennik=, spisok=, sbor- 1474 cropyerz falera; scabiem;
nik=, niem. jahrbuch, annalen, kropyerz, XV w. w kropyerzu – myal... krosty naszylne na
codex, chronicon, ozdobne przykrycie na konia. wschem czyele.
staropol. kronika – chronologiczny staropol. v kropyerzevem ˘ }zapewne o Jezusie Chrystusie|
opis wypadk[w historycznych. w kropierzowym ¯ kropierzowy, palcze myal vyelebne, dlugye
Pod r. 6762 ]1254\ xronograf – ko< przykryty kropierzem. a bardzo zl'czone, czlonky od
spos[b odliczania lat. ¢kropijnyj, kropinnyj tkan. zadne krosty nye byly dolkovaty.
Letopis(ec, latopis ]opisu roku\, p=[tniany, z p=[tna wykonany. ˘ krosta – chorobliwy wyprysk
lat•opis ¯ lat ]rok\ ˘ lat•o ]pe=nia Latopis 1116 kkoropπjnyj- na sk[rze ludzi i zwierz't.
roku\, ˚pory ]roku\. koropijnyj, kropinnyj-kropinnyj. staropol. krost•a(awy(ka.
kronselka bot. spoż. kropiwnica kr[lewska piwnica. staropol. krostavi na czele,
odmiana jab=oni i jej owoc. ¯ kro` ]kr[lewska\ ¯ korol ¯ Karol, }zwierz"| crostawe,
¯ miasto Cronsels we Francji. % piwnica ]spichrz\; 1444 }w'/| o crostaui a swithy
kropelki nasercowe med. “G[rna” i ˚Kazimierz Dolny; mjsc. wanszu, o tortuose serpens# ˘
†kropia kropla. ˚kropka. Kropiwnica, dzi> Koprzywnica, krostawy –
ang. drop, ros. kaplq-kaplja. nazwisko Kropiwnicki, ˚kropiwnyj. 1. pokryty krostami, maj'cy krosty,
krop-i:(ka(la(elka(id=o(ielnica( pobliski Osiek zdobywany przez 2. o w"/u – pokryty =uskami.
(kowa:(listy(lomierz(l[wka ruch. Wo=yniak[w, zim' 1282. †krostawiec bot.
obrzuca: rozproszonymi kroplami, ¢kropiwnyj konopny, gruba tkanina. 1. Senecio jacobaea L.,
pryska: p=ynem, zwykle wod'. staroros. kropivnyj-kropiwnyj, 2. Sanicula europaea L.
staropol. 1466 cropyona prassa, ros. poskonnyj-poskonnyj, staropol. 1460 krosthawyecz
1466(67 cropi a smacza, grubaq tkan;-grubaja tka<. sanaria maior,
kropczye, kropyoney, kropi, †kropierz(owy tkan. 1472 krostawecz sanicula.
k wodze kropyoney ˘ cropycz – ozdobne przykrycie dla konia. krostka med. ma=a krosta.
kroplami wody obrzuca:, bryzga: staropol. kropierz(ewy, OE. staropol. krostka.
wod'. kropla cz'stka p=ynu wielko>ci kro>niak tkan.
staropol. o(po(s(ws•kropi:, ziarna zbo/a, np. /yta, pszenicy. p=[tno z bielonej prz"dzy.
o(sk•rapia:. ¯ krop ]kro % op ¯ =ac. oppositus\ % ¯ krosna.
niem. ]be\streuen, ]be\sprengen, la, ia ]woda\. kro>niarz prof.
robotnik pracuj'cy w tkalni przy
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
krosnach. 1. ospa krowia, 1400 krol Kazimirz,
¢krot po`, raz, krok; ˘ `krotn-ie(y 2. farmac. szczepionka przeciw- krolevy albo xøszøczv szin naro-
np. jedno(kilka(wielo•krotny, TÇ ospowa. dzy, trzy kroleue... do milego Xa
˘ kro:; wykrot – wykrok, krowieniec fizjolog. naw[z krowi. szøcz ony... bily przygachaly; f
po•dw[jnie(tr[jnie(czw[rnie ^ krowienta przestarz. ten tho czasz bylicz szø kroleue
dwu(trzy(cztero•krotnie. nieudolna aktorka. sly; swøthy Gan tego tho krola
¯ rok ]czas\ ˘ czasto ]cz"sto\ ˘ †kr[bka pojemn. rodzaj =ubianego lub Heroda; ony krole, xøszøtha y
cz"stotliwo>: ]rzeczy zdarzaj'cych plecionego pojemnika }naczynia, wg tesze pany bogathe,
si", zdarze<, ile razy w okresie\. Ss 1953, naczynia s' wodoszczelne, oczcze wszechmog'czi, wieku-
lit. kratas, jak talerz, garnek, miska, J.D.|, isti boze, krolu nyeba y zyemye#
ang. times ]i.e., two times\, fold rodzaj koszyczka. w Ss 1953 3,5 kolumny cytat[w ˘
]i.e., twofold ^ podw[jnie; duplex; staropol. cropka, 1475 crobka. crol, krol ˘ krol•owa:(ewa:(
double\, frequen•t(cy, ros. raz-raz. kr[bka poligr. (owy(ewy(ewic, OE.
krotochwila kr[tki, weso=y utw[r 1. poligr. przegr[dka w kaszcie 1. w=adca koronowany
sceniczny; dowcip, /art, figiel. drukarskiej, czy te/ w og[le panuj'cy,
staropol. crothochvyle iocos, 2. dawn. koszyczek z kory, trzciny. 2. Trzech Kr[l[w – >wi"to Trzech
cochal szya w crotochwylach, kr[cica broń. pistolet o kr[tkiej Kr[li przypadaj'ce na dzie< 6
crotochwyle ioci, lufie bro< podr"czna. stycznia }trzech kupc[w – rzekomo
dla krotophile a dla weszela, †kr[ci: poskramia:, hamowa:, – przyby=ych w dni po narodzinach
crotofilamy rospust, pow>ci'ga:, powstrzymywa:. Jezusa Chrystusa, zamienionych
crotophile, ca 1500 krothochwyle staropol. ca 1450 ¢krroczy, na “wise men” – m"drc[w, przez
˘ krotochwila, krotofila – kroczøøcz, 1471 kroczi mitigat. protestant[w z Europy Zach., bo
/art, dowcip, zabawa. staropol. s(u•kr[ci:, skraca:. w"druj'cych za komet' – Gwiazd'
staropol. krothophyl'cz ¯ niem. zurückhalten, Betlejemsk' – do Betlejem, i na
krothophylycz – krotochwili:, =ac. restringere ˘ kr[l[w o imionach Kasper, Mel-
/artowa:, bawi: si". starofranc. restraindre ˘ chior i Baltazar, przemierzaj'cych
¢krow krycie, os=ona, ochrona. >redniow. ang. restreinen ˘ bezludzia w pojedynk", tj. bez
ros. pokrow ]po(przy(na(o(u•krycie\, ang. to restrain, swoich dwor[w, przez katolik[w
franc. le voile, la couverture, ros. uder'ivat;-udier/iwat. Europy Wsch., J.D. ˚pobo/ni|.
ang. cover; shelter; protection, kr[j, kroi:, krajka 3. zool. kr[lik, Lepus cuniculus L.
ros. pokrov=-pokrow. 1. technika krojenia, 2. fason, staropol. 1472 krol rex herba-
krowa anim. samica ssak[w roga- 3. kszta=t czcionki, 4. n[/ p=uga. rum.
tych z gromady parzystokopytnych, s=owotw. pokr. skraj ]brzeg, granica\ staropol. crolewstwo, krolestwo,
zwykle o zwierz"ciu domowym. ˘ kr[j – kroi:, krolefstwo, krolyestwo, krolew-
dosadnie o kobiecie kt[ra nie bardzo skraj – kraja:, krajka, Ø  A. stwo, w Ss 1953 ponad 6 kolumn
wie co si" wok[= niej dzieje, wyma- staropol. 1475 nowe crogye, cytat[w –
gaj'cej bod{ca do dzia=ania. a yakyego kroyv y tez xtalthv, 1. pa<stwo podleg=e kr[lowi,
s=owotw. baz' zwierz't domowych& ca 1500 vymyslayv kroge; rz'dzone przez kr[la,
py= – drobny – du/y – wielki, ˚ox& 1486 lemyasha y kroya, 2. w=adza kr[lewska, kr[lowanie,
pch=a, puch, i=, kurz, s=aw. tlen ]py=\, 1494 lopati et widly, et krogie, w=adanie,
kur, kura ^ dr[b, ca 1500 vomer vel vomis kroy, 3. sta=y podatek gruntowy, tzw.
pies ]drobny ˘ piesok ˘ piasek\, ca 1500 kroy vomer ˘ poradlne,
krowa ]du/a ˘ krocie\, crog, krog, kroy – kr[j, 4. mylne zastosowanie, /e chodzi o
ko< ]wielki ˘ koniec ^ ma=y\. 1. kszta=t, forma, kr[j odzienia, krain", okolic", region, wynikaj'ce
karwa ˘ krowa pod wp=ywem kro 2. n[/ /elazny stanowi'cy z ludowej etymologii =ac. regio
]du/e, ma=e\ % `wa ]1. ziele<, trawa, cz">: p=uga, lemiesz. ¯ regere ]w=ada:, rz'dzi:\, st'd
2. woda, 3. huk, ryk, krzyk\. ang. 1. form, 2. ploughshare, “kr[lestwo”.
staropol. karwa, ar ˚ro, OA; ros. 1. vy/kroit;, krojka, w Ss 1953 aspekt opisany&
karw – dosł. w[=, ros. korova, pokroj-pokroj, 2. plu'nik-p=u/ ]w mylnym, z ludowej etymologii
niem. kuh, anglosas. cu ]cy, l.mn.\, nik, sownik ¯ soxa-socha. wynikaj'cym przyk=adzie =ac.
>redniow. ang. cou, cow ]kye, l. mn.\, kr[l(owa(ewna(ewicz(estwo( regio\ “kraina, okolica”. – chaos.
staropol. 1387 crowe zastala, (ewski(owa:(owanie(owy staropol. krolowacz, krolyowacz,
1390 ta crowa, 1. poz. społ. niezale/ny monarcha, krolyovacz, krolevacz, crolewacz,
1391 ne ucradl Voynowi crovi, m"ski w=adca narodu lub pa<stwa, crolovacz, crolvyecz, krolyuacz,
1395 crowi ¢vcragzoni, zwanego zwykle kr[lestwem, krolvy'cz, krolvyecz, krolvyacz,
1410 dwe crowe przes prawa, 2. bud. g=[wny s=up konstrukcji kroleuacz –
1411 ¢dww croww za dwe cope, namiotowej, kr[lowa:, panowa:, rz'dzi:.
1413 }op=ata 40 groszy za| crowø, 3. karc. figura w kartach staropol. krolowanye – kr[lowanie,
1417 zaplaczycz dw krowu, mi"dzy dam' a asem, panowanie, w=adanie.
1419 ws'l przes prawa... crow', 4.a. sport. najwa/niejsza figura staropol. kr[low(y, kr[lew(y –
˘ crowa, crova, krowa – w szachach, b"d'cy w zwi'zku z kr[lem, z
1. udomowiona samica hodowana 4.b. jedna z figur w grze w kr"gle. godno>ci' kr[lewsk', dotycz'cy
na mleko i mi"so, staropol. do crola, crol Ezebias, kr[la, nale/'cy do kr[la.
2. danina sk=adana w postaci krowy. crola poganskego, staropol. krol•estwo(ewstwo(
nazwiska& Karwowski, Karwacki; crola mocnego, tich crolew, (owstwo, krol-ewic(owic, OE –
Karw•ia(ica(in. ˚karw, ko. 1388 krol dal, kr[lewicz.
krowianka staropol. krolefna, crolewna,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
krolevna, krolewna – ny zaj"cy; karlik, karze= zaj'ca. niesprawiedliwie,
1. c[rka kr[la, staropol. kr[lik – 3. {le, licho, marnie,
2. kr[lowa, panuj'ca, 1. namiestnik kr[lewski zarz'dza- 4. d=ugo i kr[tko, kr[tko albo d=ugo
3. bot. podr[/nik, j'cy pewnym obszarem, l'dem, – w pe=ni, ca=kowicie, ilekolwiek.
Cichorium intybus L., staropol. krolyk, krolik, staropol. ca 1420 crothcoszcz,
1437 crolewna ambrosiana, ci- nazwy zoologiczne i botaniczne& krothcosczy nye may'cz –
corea, mira solis, solsequium 2. zool. kr[lik, Lepus cuniculus L., o czasie& kr[tkie trwanie.
medium, sponsa solis, 1472 krolyk cumiculus, 2. †kr[tki czy krotki char.
1472, krolewna cicorea maior. 3. w'/ bazyliszek, basiliscus angius, dosł. =askawy; =agodny, spokojny,
staropol. v dworze krolewskym, 1471 krolika vanza reguli, umiarkowany.
czeladz krolevska, w dom 4. mysikr[lik, Regulus cristatus ¯ wo=. korotkyi ]poufa=y, intym-
krolevsky, krolevstvo, to czvsch Koch., 1472 krolik regulus, ny, za/y=y\, “po=kni"te” O.
krolevska mocz moya; yego 5. ryba ryba zwana konikiem franc. court, bref; intime,
krolevskye dostoyenstwo ˘ morskim lub p=awikokonikiem, ang. intimate, familiar; courteous
krolewsky, krolevsky, w Ss 1953 Hippocampus antiquorum, ]uprzejmy, grzeczny\,
3 kolumny cytat[w – kr[lewski, 1472 krolyk aculea, staroros. korotkπj-korotkij.
dotycz'cy kr[la, jak kr[l. 6. bot. z=ocie< w=a>ciwy, staropol. XV w. crothkoscz mo-
staropol. crolewska droga, Chrysanthemum leucanthemum, destia verborum, w crothkosczi,
krolewska gacz ]ga:\ – 1472 kroliki coronaria maior, ¢crathcoscz albo lascawoszcz,
publiczna droga, ga:. franc. le lapin, >redniow. ang. 1471 krothkosczy mitigationis –
staropol. ksy'gy krolewskye, rabette ]m=ody, ma=y kr[lik\, pow>ci'gliwo>:, skromno>:,
kxyagy krolewszkye ]krol Davyd, ang. rabbit; bot. and zool. names, uprzejmo>:, =agodno>:.
Szalomonovy, Iob, Iudyth – Iudyth staroros. krolik=-krolik. niem. höflichkeit, gefälligkeit, =ac.
nale/y do apokryfu St. Testamentu\ – staropol. 1465 futro krolykowe, continentia, modestia, comitas,
tytu=y ksi'g Starego Testamentu. 1475 pelliceam crolykovy, franc. curteisie, curtoisie ˘
staropol. 1395 na krolewskem ˘ 1492 koschky crolicoue, >redniow. ang. cortaisie, corteisie
krolowskye – kr[lewskie, ziemia 1493 koschky k}r|olykowy ˘ kroly- ˘ ang. courtesy,
stanowi'ca w=asno>: kr[la. kowy, crolykovy, crolicouy – ros. ve'livost;-wie/liwost.
roku 1816& krol(ewski& o Michale ze sk[rek kr[liczych zrobiony. kr[tko~
Gli<skim 1505& „...serce krola i ma=ych ang. made of rabbit leather. pierwsza cz">: wyraz[w z=o/onych
dusz nienawi>: obr[ci= na siebie.” „...i kr[lowa a. wskazuj'ca na kr[tszy ni/ zwykle
nast"pcy krolewskiego Zygmunta 1. poz. społ. w=adaj'ca krajem, czas trwania zdarzenia, zjawiska,
G=ogowskiego xi'/"cia... itd.” l'dem, kobieta, cz"sto /ona kr[la. szybko przemijaj'cego,
holend. koning, staronord. konungr, staropol. kroleua, krolyowa, b. na cech" fizyczn', umys=ow'
anglosas. cynig ]kr[l\, cynedom, kroloua, krolewna. ˚kr[l, cz">ci drugiej ˘ kr[tkow=osy,
cyningdom ]kr[lestwo\, 2. bot. goryczka kropkowana, kr[tkonogi.
>redniow. ang. kynge, ]kr[l\ ˘ Gentiana punctata L., staropol. kr[tkodystansow-y(iec
ang. king(dom ]kr[l(estwo\, 1472 krolewa genciana. kr[tkofalow-y(iec([wka
ros. korol;-korol, =ac. regina, domina, kr[tkometra/-owy(owiec([wka
korolestvo-korolestwo, franc. la reine, anglosas. cwen, kr[tkoramienny
czes. kral, Ø ^ A. >redniow. ang. quen, ang. queen, kr[tkoterminowy
¯ Karol Wielki Charlemagne 768–814, ros. koroleva, carica-carica ¯ kr[tkotrwa=y
kr[l Frank[w, pogromca S=awian staroros. car;-car ¯ niem. Kaiser. kr[tkowidz
zachodnich. kr[lowa: ˚kr[l. kr[tkowzroczn-y(o>:
Kr[lowa – 1. /ona kr[la, 2. kobieta †kr[tce jęz. kr[tko, zwi"{le. †kr[tko>: 1. kr[tkie trwanie w cza-
rz'dz'ca krajem. ˚kr[lowa. 1. kr[tk-i(o ma=ej d=ugo>ci, mniej- sie. staropol. ca 1420 nasszego
ang. queen ¯ staronord. kv≤n szej od spodziewanej, oczekiwanej, zywotha crothcoszcz,
]kobieta\. przeci"tnej, nie si"gaj'cy celu ]do- 2. ograniczenie czyich> praw.
s=aw. kral;, wo=. korol; 1227, s=ownie i w przeno>ni\; krothcosczy nye may'cz w
mazur. kral;, korol;, o mowie – zwi"z=y. dawnosczy;
ros. velikij knqz; – wielki staropol. 1471 s krothkem ogonem; myal dawnoscz za trzy lyatha.
ksi'/", terytorium knq'estvo, 1471 krothky, XV w. krotky ˘ ang. 1. temporary, 2. restriction,
p[{niej ˚car ]caesar\. staropol. krotky, Ø A – ros. 1. vremennyj-wremiennyj,
kr[lewiak etn. 1. zawieraj'cy niewiele jednostek 2. ogranihenie-ograniczenie.
cz=owiek pochodz'cy z by=ego Kr[le- wymiaru liniowego, czasowego, i kr[wka nazwy botaniczne i zool.
stwa Kongresowego, 1815–1916. innych, nied=ugi, I. botaniczne&
kr[lik(arnia anim., zwierz. 2. zwi"z=y. 1. kokoryczka,
Oryctolagus cuniculus, ma=a podobi- franc. breve; bref, court, Polygonatum officinale All.,
zna zaj'ca, dosł., karlik ¯ Karol Wielki staronord. skort, anglosas. scort, staropol. 1437 krowka herba salo-
¯ Charlemagne ]ang. Charles the Ge- sceort, >redniow. ang. schort, monis, 1460 krowka doronila,
rat\ 742–†814, kr[l Frank[w 768–814 ang. short; ortrot, czes. kratky, 2. kurdybanek, Glechoma hederacea,
A.D., cesarz Zachodu ]ang. emperor of Ø ^ A, ros. kratkij, staropol. ca 1465 mala krowka
the West\ 800–814, za=o/yciel niem. staroros. kratkπj-kratkij. comedreos,
Íwi"tego Cesarstwa Rzymskiego ]ang. staropol. krothko, kroczey ]kr[cej\, 3. przetacznik, Veronica chamaed-
Holy Roman Empire\, wi"cej ˚filip 1420 krothko dzyeyalo – rys L., staropol. ca 1465 ¢vyelka
]zaj'c\ ¯ }kr[l| Filip; 1. zwi"{le, w niewielu s=owach, krowka canficcos,
Oryctolagus cuniculus, ssak z rodzi- 2. z uszczupleniem praw,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
II. zoologiczne& Jerozolimy podejmowana przez >red- †krupnik
4. chrz'szcz majowy, niowieczne rycerstwo Europy Zach., ten co robi lub sprzedaje krupy.
Melolontha vulgaris L., w celu uwolnienia grobu Jezusa staropol. 1444 i 1460 krupnig,
staropol. XV w. krowka brucus, Chrystusa od muzu=man[w. 1449 grupnig,
5. /uk, Geotrupes stercorarius L., >redniowiecz. =ac. cruciata ˘ franc. 1470 krupnick,
staropol. 1472 krowka altic, croisade ˘ ang. crusade, 1473 crupnick
6. szara<cza, locusta, ros. krestovyj poxod. 1477 grupnik,
staropol. XV w. krowka locusta, krucyfiks rel. ca 1500 krupnyczy ˘ krupnyk.
7. jaki> chrz'szcz, bli/ej nieokre>lo- miniatura ukrzy/owanego Chrystusa. krupnik spoż.
ny. ca 1500 krowk' scarabeus. =ac. crux ]krzy/\ % fixus ]przytwier- 1. zupa z krup na jarzynach lub
kr[wka owad gat. chrz'szcza dzony, przybity do\ ˘ crucifixus mi"sie.
/ywi'cego si" nawozem; biedronka. ]ukrzy/owany\; starofranc. 2. nap[j z w[dki i miodu przypra-
krta< anat. g[rna cz">: tchawicy. crucefix, ang. crucifix. wiony korzeniami, podawany
s=owotw. pokr. gard=o. krucze: fizjolog., dźwięk. zwykle na gor'co.
krta< ˘ krztusi: ]si"; Z wskazuje na g=os z pustego /o='dka; burcze:. †krupy spoż., meteor.
form" czasownikow'\ ˘ krzta. kruczek wybieg prawniczy wykr"t. staropol. y krvp, krupi, 1471 krupi,
wo=. 1289 gortan;-gorta<. ¯ kr"tek, kr"ci: ˘ zakr"t. czanscz krup dartich,
staropol. 1469 grthan, kruk ptak. Corvus croax, ptak z ro- yako krupy yanczmyenne,
ca 1500 krthan arteria ˘ dziny krukowatych, o czarnym upie- krupy albo varziwo,
krta<, grta<, KG, rzeniu, /ywi'cy si" owadami i padlin', 1472 krupi plumentum; kruppy,
gard=o wraz z podniebieniem, /yj'cy w stadach gnie/d/'cych si" graad y krupy ˘ krvpi, krupi –
g[rna cz">: tchawicy. na drzewach wok[= domostw, pokr. 1. ot=uczone ziarno, te/ kasza lub
†kruch geolog. mo/e gatunek ˚wronie, gawronowi i kawce; b="dne polewka z takich ziarn gotowana,
piaszczysto-gliniastej gleby. polskie U. 2. grad.
staropol. 1450 duo arwi crobya et staropol. krak – kruk, HK, OA. †krust materia= s=u/'cy do zdobie-
cruch dicti... nec nin arws dictus staropol. dzieczom krukowym ˘ nia, ˘ inkrust•acja(owany.
randzina. krukowy – nale/'cy do kruka. staropol. 1478 crusth.
†kruchki kruchy, =amliwy. staropol. krukowa noga. †krusz grudka soli ]u/ywana jako
staropol. 1437 kruchkye drzewo – staronord krakr ]wrona, gawron, >rodek p=atniczy\.
bot. kruszyna pospolita, Rhamnus kruk\, anglosas. hroc ]O czyt. U\ staropol. 1340(47 krusch.
frangula L. >redniow. ang. roc, ang. rook, staropol. cruszczova sol ˘
kruchta bud. przedsionek ko>cio=a. ros. grah-gracz ]najwyra{niej, przez cruszczova – kruszczowa s[l, s[l
kru-chy(szy: =amliwy, nietrwa=y, pomy=k" ¯ ang. rook, crook – tak/e twarda, zw=aszcza krystaliczna.
p"kaj'cy na kawa=ki, s=aby. oszust w grach hazardowych..., s=owo krusz-ec(arka(cono>ny(
okruch, kruchy l[d, wi"c nowe w j. ros.\. (corodny(cowy ruda, minera=
staropol. kruchki – kruchy, =amliwy. †kruka: dźwięk. z kt[rego otrzymuje si" metal.
s=owotw. poch. wy(s(roz•kruszy:. krzycze:, wrzeszcze:; g=os wydawa- staropol. 1472 krussecz minera;
†kruchta, krukta, ChK, bud. ny przez niekt[re zwierz"ta. mineram albo ¢krusczyecz zlothy,
staropol. ca 1428 kruchta vestibu- staropol. ca 1500 krvka, kruka 1500 mineram plumbi albo
lum, 1471 w ¢ kr'cht', ˘ krukacz, krukacz. crusczu olovnego; sal id est
ca 1500 ganek albo kruchta, †krukawka ptak. go='b grzywacz, chrusecz ˘
ca 1500 kruktha crypta; Columba palumbus L., czy te/ tur- krussecz, crusecz, chrusecz –
ca 1426 cruchta – kawka w=a>ciwa, Streptopelia turtur L. 1. minera= metaliczny, ruda,
1. przedsionek ko>cielny, †krukwa 2. bry=a soli kamiennej.
podsienie ko>cio=a, d=uga laska zako<czona poziom' †kruszki liczba mn., anat.
2. podziemie ko>cio=a, krypta, poprzeczk', kula dla chromego. ciel"ce jelita.
3. kaplica. staropol. 1444 krucwa. staropol. 1472 drobcze, krusky.
†kruczenie d{wi"k, fizjolog. ¯ >redniow. ang. crucche ˘ krusze:
burczenie w brzuchu. ang. crutch, ros. kostul;-kostyl. stawa: si" kruchym.
staropol. XV w. cruczenye. †krumpowa: haftowa:, wyszywa:, kruszon spoż.
¢krug kr'g, U ˘ Å, ´. naszywa: metalowymi ozdobami. nap[j ch=odz'cy z wina, cukru, cyt-
s=owotw. pokr. drug, dr'g ]okr'glak\, staropol. krumpowane crzewiczky. ryn, pomara<cz, lub soku owocowego.
okr"t, pokr"t=o, nakr"tka, skr"t, >rubo- krup med. d=awiec. kruszonka spoż.
kr"t, oko=o, dooko=a, i inne, ˚kr'g. krup-a(czatka(nik masa z m'ki, mas=a, i cukru, kt[rej
ang. circle, ring, ros. krug-krug ¯ 1. spoż. kasza, mia=, grudkami posypuje si" s=odkie ciasta
niem. krug ]dzbanek\, krügel ]kufel\, 2. meteor. opad w postaci grudek przed upieczeniem.
krügelchen ]kufelek, dzbanuszek\ ˘ lodowych. kruszy-:(na(wo ruch., dosł. trze:.
staroros. miara kru'ka-kru/ka ^ ¯ krupnyj – znaczny. ¯ ruch ]tarcie\; drobi:,
1,229 litra, G? jak noga ˘ no/na. krupnik – zupa z kaszy. okruch – odrobina, otarcie,
niem. krug ^ ang. jar, mug; †krupica jaki> kosmetyk z m'czki. otarcie ˘ tryny ]okruchy\, tarcica.
tankard, ros. kuvwin-kuwszin. staropol. 1462 krupyczamy ˘ staropol. wy(s(roz•kruszy:.
†kruglik pojemn. ma=e naczynie krupycza. na(po(u(wy(roz(s•kruszy:.
z uszkiem, dzbanuszek, kubek. krupier ˚ruch, ruszy:.
staropol. 1393 pro amphorulis pracownik w domach gry hazardowej ~kruszy: ]si"\ czas niedok.
krugliki przyjmuj'cy stawi i wyp=acaj'cy wy- ¯ ang. crush } krasz | ]gnie>:, mia/-
krucjata rel. wyprawa krzy/owa do grane, kieruj'cy gr' przy sto=ach. d/y:; niszczy:, t=oczy:; kruszenie,

Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.


yy yy
mia/d/enie\. ang. blood } blad | ˚blad’, krwawnica
s=owotw. pokr. okruch, kruszyna. †krwaw-e(ne 1. bot. Lythrum,
ros. krowit;/sq-kroszit(sja. staropol. 1308, ca 1354 krwawe, 2. med. krwawice – hemoroidy.
na•kruszy: – wiele drobnych 1453 krwawe; krwawyone, krwawnik bot.
cz">ci ca 1472 krwawne ˘ 1. bot. Achillea, ro>lina z rodziny
po•kruszy: – czas dok. ¯ kruszy: krwaw-e(i:(ione(ne(y – z=o/onych,
u•kruszy: – od=ama: kawa=ek 1. kara za zabicie lub ci"/kie 2. miner. minera= ciemnozielony
wy•kruszy: ]si"\ – odpa>: od ca=o>ci pobicie p=acona rodzinie lub panu w czerwone plamki, odmiana
roz•kruszy: ]si"\ – na drobne zamordowanego albo pobitego, chalcedonu.
s•kruszy: ]si"\ – rozbi: zatwardzia=e 2. zwyczaj przyznaj'cy ubranie krwawy
serce, ¯ skrucha zabitego wo{nym s'dowym do 1. krew zawieraj'cy,
†kruszyna bot. Rhamnus frangula L. niego wezwanym. 2. odbywaj'cy si" przy rozlewie krwi,
¢krut ¯ s=aw.-ros. krutit ]kr"ci:, krwawi'czka med. hemofilia. 3. odznaczaj'cy si" okrucie<stwem,
U ˘ Å, ´\ ¯ rut ]gi"tki\. krwawica tyra<ski,
s=owotw. poch. kr"ci:, skr"ca:, skr"t 1. bardzo ci"/ka praca, 4. szczeg[lnie dotkliwy, bolesny,
i zakr"t, pokr"t=o, okr"t, kr"ci: si" 2. plon ci"/kiej pracy. 5. koloru krwi, intensywnie czer-
]biega: wok[=\, na okr"tk". krwawi: ¯ krew ¯ k` ]do\ % rew. wony.
ang. to twist, to twirl, to wring, to staropol. 1399 krwawil, krwiak med.
cord, to whirl, 1466 crwawy, krwawy wylew mi"dzy tkankami,
ros. krutit;-krutit. 1471 crwavich...crwavyonych ˘ powsta=y najcz">ciej wskutek t"pego
†kruty mocny, t"gi. krwawicz, crwawicz, crwavicz – urazu.
staropol. kruti. wydziela: na zewn'trz krew, krwinka biol.
=ac. robustus, fortis, kroplami, s'czy: czas jaki>, zwykle cia=ka krwi tworz'ce w osoczu
franc. robuste, ang. strong, robust, z rany, i plami: ni' odzie/. r[wnomiern' zawiesin".
ros. sil;nyj-silnyj, krepkij. wg Ss 1953& krwi' zalewa:, krwiobieg fizjolog.
†Kruwat, Krwat Chorwat. wywo=ywa: up=yw krwi kr'/enie krwi.
staropol. 1415 ¢Krwacom, fistula- }krew nie woda ˘ zalew; krwiodaw-ca(stwo
toribus; Krwathom, tympanistis – wywo=ywa: jest czynno>ci', np. krwiolecznictwo
Chorwat, s=u/'cy zapewne jako mu- ci"ciem szabl', skutkiem kt[rej jest krwiomocz
zykant na dworze kr[la W=adys=awa krwawienie, samo wywo=ywanie nie krwiono>ny
Jagie==y †1434. jest up=ywem; pot. krew mnie zale- krwioplucie
nawiasem m[wi'c, Chorwaci za- wa gdy np. widz" ra/'ce b="dy w pu- krwiopochodny
mieszkiwali Karpaty zanim przenie>li blikacjach, czyt. ponosi mnie, J.D.|. krwiotw[rczy
si" do rejonu gdzie s' obecnie, i ten, staropol. rana krwawiona –
krwio/erc-a(zy
w Krakowie, m[g= by: szcz'tkiem rana ci"ta z wylewem krwi.
krwisty pe=en krwi, ˚krw, krew.
tego/ plemienia, czyli nie zupe=nym staropol. 1451 krwawe kropye,
krwioto-k(czny
przypadkiem. 1466 crwawa, 1466 crwawa
†kryce<ski, krycki, krycski
w Karpatach bierze pocz'tek rzeka o kropyona;
okre>lenie gatunku sukna wyrabianego
nazwie Chortica, b"d'ca dop=ywem 1472 krwawy kamen ematites –
Dniepru, wspomniana z okazji wypra- na Krecie, gr. Kriti, ang. Crete, T ˘ C.
1. cechuj'cy si" obecno>ci' krwi,
wy po='czonych wojsk Rusi przeciw W Ss 1953 pod tryce<ski, trycki,
krwi' zalany, zakrwawiony,
Tatarom ze Z=otej Ordy, zako<czonej trycski, z zaznaczeniem /e nie mo/na
2. straszny, ci"/ki, okrutny, bolesny,
kl"sk' strony Rusi w bitwie nad Ka=k', wy='czy: lekcji «krycki». Nazwy wy-
3. krwawa wina – kara za zabicie
1219 ]b="dnie gdy 1223\. rob[w, szczeg[lnie tkanin, posiadaj'
p=acona rodzinie zabitego, lub
chorkro ˘ Chorwacja  Croatia. w sobie przymiotnikowe formy miast
jego w=a>cicielowi ]w czasach
gdzie by=y wyrabiane& amsterdamski,
kru/a pojemn. czasza z uchem, dzban. feudalnych ludno>: by=a w=asno-
lerski, itp., lub kraj[w& tureckie dywa-
¯ niem. krug ]dzbanek\, G?, >ci' feuda=a, zwykle wojewody\;
ny, podobnie dzi>. By=y tam wyrabia-
krügelchen ]dzbanuszek\, wg Ss 1953, p=acona rodzinie lub
ne, lub nie, lecz pisiec tak pisa=, je/eli
krügel ]kufel\; panu zabitego }s=usznie, lecz dzi>
s'dzi=, /e s'; ˚knyaski garnek..., J.D.
krug ]dzbanek\ ˘ ros. kru/ka, rodzi znak zapytania – komu, odk'd
staropol. 1476 ¢cricenske, 1476 cricz-
ang. jug ]dzban, garnek; g'sior\, «pan» sta= si" terminem grzeczno-
sky, 1481 creczky, 1492 triczkie,
cup ]kubek, kielich, puchar\, >ciowym; w Íredniowieczu «pan»
1495 triczkego.
niem. ˘ ros. kru'ka-kru/ka, by= wojewod', grafem, hrabi'|,
staroros. miara cieczy, kru'ka- 4. krwawy kamie< – czerwony, kry-:(j[wka(jomy
kru/ka ^ 1,229 litra. ˚koszyk. krwawoczerwony. 1. chowa:, os=ania: od widoku,
2. powleka: ˘ kry: dachem,
kru/ganek archit. ang. to bleed ¯ blood ]krew\.
ros. puskat; krov;, istekat;, 3. zaci'ga: ˘ niebo pokryte chmurami,
podsienia, galeria, korytarz otwarty
isxodit; krov[. 4. ustawia: jeden za drugim ˘
arkadami na zewn'trz.
kry: w szeregu /o=nierzy ]komenda&
niem. kreuzgang. ~krwawi: czas niedok. ¯ krew.
pokryj, wyr[wnaj#\.
†kru/yk pojemn. dzbanuszek, czarka. sp=ywa:, broczy: krwi'; traci: krew
staropol. krige ]kryje\, kril syø lyud
staropol. ca 1500 krvzyk crusibulus. w obiegu cia=a.
twoy; szye kryl; kryi'cz sy',
¢krw ˘ krw-isty(iono>ny(otok( ros. isxodqt;, izoiti krov[>
1466 crye sz' latet, nye kry-
(iak(awi:(awica(awy(io/erca, istekat;> pus-kat;/tit krov;,
'czych albo vczyekayaczych
krewn-y(a s=aw. krow. ˚krew. ang. to bleed.
nalyezly, nye kryy przede mnø ˘
krwiak – wylew krwi do tkanek cia=a. za•krwawi: – czas dok.,
kricz, crycz –
ros. krov;, poplami: krwi'
1. chroni:, chowa:, zabezpiecza:,
wy•krwawi: si" – zupe=nie
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
1.a. kry: si" czego> – prem\, nazwisko Kry=owicz, source, niem. duelle, ang. spring,
przed czym>, †kry=os rel. cerkiew, >wi'tynia fount; source, niem. duelle,
2. tai:, czyni: niewidzialnym. prawos=awnych. Kry=os ]grzbiet ros. istohnik-istocznik.
staropol. od(po(prze(przy(s( wzniesienia na kt[rym odbudowany krynolina odzież. szeroka halka
(ws(za•kry:; by= gr[d Halicz, po 1241; zburzony rozpi"ta na okr'g=ych drutach,
ukry: si", od(po(przy(za•krywa:. w 1240 przez Tatar[w\. suknia noszona na tej halce.
gr. kryptos, wo=. 1289 solomo[ ¯ skr[t gr. kyrillos ]dosł. boski\ ]$\ =ac. crinis ]w=os\ ˘ franc. crin
hineni-so=omoju czineni, ¯ kyrios ]pan\; ]w=os ko<ski\ % linum ]ni:\,
staropol. kry:, krycie – ukrycie, bo/nica, a /e u /yd[w bo/nica ^ franc.-ang. crinoline.
franc. peau, anglosas. hydan, synagoga – w j. staropol. kry=os jako krypa pojazd. du/a, przewozowa
>redniow. ang. hiden, ang. hide, synagoga& =[d{ rzeczna o p=askim dnie, barka,
ros. prqtat;-priatat, staropol. 1452. ...ad sinagogam galar; cz[=no wydr'/one z pnia drzewa.
za(na(po(u(przy(o(od(wy(roz( seu ad ¢trilosch; niem. krippe ]koryto, /=[b\.
(s•kry:. Iwan sutor... revocauit donacio- krype: odzież.
~kry: nem et testamentum pro sinago- 1. prymitywne obuwie z kory, =apcie,
1. chowa:, tai:, ˘ skrycie, ga et crilosch albo na boznicz'. 2. stare, znoszone obuwie.
skrytka, co w tym si" kryje$, ˘ ¢trilosz, crilosch – >wi'tynia, ¯ słow. czes.
2. =o/y: warstw" ochronn', cerkiew }w Ss 1953& cerkiew krypta bud.
zabezpiecza:, powleka:, ˘ kry: prawos=awna – je/eli cerkiew, to murowana komora ze sklepieniem w
domy dachem, prawos=awna, tj. nie katolicka czy kszta=cie =uku, grobowiec.
3. zamyka:, zawiera: w czym ˘ jakiego innego obrz'dku, J.D.|. gr. kryptein ]ukry:\ ˘ kryptos ˘
pokrywa. ¢kry=oszanie kler cerkiewny. krypte, =ac. crypta, ang. crypt,
za•kry: – czas dok. ¯ kry: ¯ gr. klerikos, p[{no=ac. clericus, s=aw. sklep.
na•kry: – z wierzchu anglosas. cleric, clerc, >redniow. krypto~
po•kry: – po ^ o ^ za ang. clerke, ang. clerk ]kleryk\; pierwsza cz">: wyraz[w z=o/onych
u•kry: – schowa:, czyni: starofranc. i >redniow. ang. wskazuj'ca /e nast"pna jest ukryta.
niewidzialnym, clergie, ang. clergy ]kler\, krypton chem.
u ^ przy staroros. krylowane-kry=oszanie, pierwiastek chemiczny, bezbarwny i
przy•kry: – troch", cz">ciowo ros. cerkovnoslu'iteli. bezwonny gaz szlachetny; wyst"puje
o•kry: – zupe=nie zakry: krymek ptak. w stanie wolnym w powietrzu.
od•kry: – 1. dostrzec rzecz polska rasa go="bi bia=ych o barw- krypto-nim(gram szyfr.
dotychczas nieznan', nym upierzeniu czubka g=owy. gr. kryptos ]ukryty\, kryptikos,
2. zrzuci: okrycie krymina-=(lista(listyka(lny, =ac. crypticus, ang. cryptic.
wy•kry: – ujawni: w drodze kryminolog(ia ci"/kie naruszenie †Kryst Chrystus. ˚Jezukryst.
>ledztwa, wy ^ od prawa, przest"pstwo, zbrodnia; staropol. Kryst, Jezukryst,
roz•kry: – w r[/ne strony, wi"zienie, areszt; gr. chriein, ]smarowa: ojejkiem,
pozbawi: okrycia cz=owiek skazany przez s'd; prze- ma>ci'\ ˘ Christos ]Namaszczony\,
s•kry: si" – schowa: si" st"pca, zbrodniarz; =ac. Christus, franc. le Christ,
†kryg, kryk przyrz'd do napinania nauka dotycz'ca metod i >rodk[w anglosas. i >redniow. ang. Crist,
kuszy, lewar. ˚henwar. wykrywania i badania przest"pstw. ang. Christ,
staropol. 1445 krygem, =ac. crim•en(inalis ros. Xristos-Christos ¯ gr.
1448 krik; attactorium albo krik, starofranc., >redniow. ang. krystal-iczny(izacja(ografia(
1466 ...balistam cum kryg. i ang. crime ˘ criminal (izowa: ]si"\ fiz.
ang. small windlass, ros. prestup-lenie/nik. maj'cy uporz'dkowan', prawid=ow'
ros. vorothik-worotczik ]$\ krymka odzież., rel. budow" wewn"trzn'.
¯ vorot-worot ˘ pol. ko=owr[t. okr'g=a czapeczka bez daszka; gr. krysos ]mr[z\ ˘ krystallos ˘
kryg-i(owa: w liczbie mn., ruch. jarmu=ka. =ac. crystallum ˘ starofranc. cristal
nienaturalne ruchy, dygi, uk=ony. kryni-ca(czny geolog. ˘ >redniow. ang. cristal ˘
GD s=owotw. koncepcji 024. {r[d=o zdrowej wody; zdr[j. ang. crystal, ros. kristall.
s=owotw. pokr. dryg; staropol. 1470 krinicza, †krystera lewatywa.
kryg  dryg, ˚002.A. 1439 krnicza, gr. en` ]w`, wy`\ % hienai ]s=a:\ ˘
franc. bride, niem. zaum. 1448 crnycza, eienai ]wys=a: do\ ˘ enema
†krygowa uzda rodzaj uzdy 1. {r[d=o, 2. strumyk, ruczaj ]zastrzyk\ ˘ p[{no=ac. i ang. enema
z kolcami, w przen. przymus. }w Ss 1953& strumie<; woda nie ]p=yn wprowadzony do odbytnicy
staropol. ca 1500 lupatum wyp=ywa strumieniem ze {r[d=a; zwanej rectum, jako oczyszczalnik
v'dzydlo, krygov' vsd'. mi"dzy strumykiem a strumieniem lub dla zdrowia\,
†kryha haczyk, w"dka. jest istotna r[/nica w nat"/eniu prze- ang. clear ]czy>ci:\ % stir ]rusza:, w
staropol. 1437 kryha. p=ywu, wydajno>ci krynicy, ruch wprawia:\,
†kryjomca ukrywaj'cy co>. bo to r[/nica jak mi"dzy ros. klistir-klistir.
staropol. 1447 criomcza occulator. kamykiem a kamieniem, kryszta=(ek(owy
kryj-omy([wka konikiem a koniem, cia=o sta=e o regularnej strukturze,
krykucha krzy/ykiem a krzy/em, minera=, bezbarwna i przezroczysta
dzika kaczka wyhodowana w niewoli. mieczykiem a mieczem, odmiana kwarcu.
¢kry=o grzbiet ˘ okrycie, kry: ]si"\, rzemykiem a rzemieniem, ¯ gr. krystallos.
skrzyd=o, Krywicze ]plemi" osiad=e i szeregiem innych, J.D.|. staropol. 1472 cristal cristallus;
mi"dzy g[rn' Dwin' a g[rnym Dnie- ¯ gr. krene, ˚potok, ruczaj. XV w. velebni kamen, cristal,
=ac. fons, fontis ˘ franc. font, la
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
ca 1500 krystal sinocletes krzaki – busz, zaro>la. sosna le pin
} sinochites |, cristhal, crzystal; s=owotw. pokr. ˚krzew. tal;pik= le saule
puszcza krzystal ]l[d\ – wczesny >redniow. ang. schrubbe tamarind= le tamarinier
kwarc, krzemionka krystaliczna, ˘ ang. shrub, bush ]krzak, zaro>la\, tis= if
kryszta= g[rski, tak/e l[d, ros. kust-kust. toloknqnka le raisin d’ours
a. szlachetny, krystaliczny kamie<, brasz  szrab, ciekawe /e w j. ang. arbousier
b. mo/e granat, brush ]m.in. krzaki, zaro>la\  tragant= la tragacanthe
c. l[d. shrub ]krzak\, koncepcji ˚022. herëmuxa le putiet, merisier a
gr. kryos ]mr[z\ ˘ krystallos ˘ starofranc. broce, brosse ˘ >redniow. grappes, faux bois de Ste-Lucie
=ac. crystallum, crystal ]l[d\ ˘ ang. brusshe ˘ ang. brush  wczesny hernogriv= le rhododendron
starofranc. i >redniow. ang. cristal, >redniow. ang. schrubbe. hiliga le caragan
ang. crystal, niem. kristall, krzak hubuwnik= le seringat, syringa
ros. kristall-kristall, kust= arbrisseau qgodki le bois-gentil
]szk=o\ xristal;-christal. ]ang. a shrub – a bushy woody qsen; le ferne
kryterium plant with several permanent qwil= le nerprun
miernik s=u/'cy za podstaw" oceny. stems, ros. kust ˘ pol. g'szcz, †krzat karze=ek.
kryt(y g"stwina, U ˘ Å, ´; ST ˘ SzCz\ staropol. 1466 crzatom.
os=oni"ty, nakryty dachem, dasz- w uproszczonej pisowni nazw =ac. nannulus, franc. le lutin,
kiem, zakryty. franc., ˚896 niem. poltergeist, kobold,
¯ chowa•:(ny. gr. kryptein babel;nik= bombax, fromager ang. brownie, ros. domovoj-
]kry:, ukrywa:\ ˘ kryptos; bavol;nik= bombax, fromager domowoj, kobol;d-kobold.
u(na(przy(za(od•kry:. barbaris epine-vinette krz'ka: dźwięk. chrz'ka:, ChK.
kryty-ka(cyzm(cznie(k(kowa:( bir[hina le troëne commun krz'ska anat. chrz'stka.
(kant jęz. analiza i ocena warto>ci bo';e derevo armoise, aurone staropol. chrz'ska, chrz'stka,
czego>, zwykle pod k'tem wytkni"- verba le saule a feuilles chr'ska, chrz"stka.
cia ujemnych stron. aigues krz'ta-nina(: si" ruch. chodzi:
gr. kritikos, =ac. criticus, franc. vodolist= le houx oko=o, by: czym> zaj"tym.
critique, ang. critic(al(ism(ize, vodqnica busserole, ¯ kr"t ˘ krz"t, kr"ci: ]si"\.
ros. kritik. le raisin d’ours †krzczy: czy krszczy:
kryza ]okr'g=y\ ko=nierz na rurze. gevan= le buis staropol. krssczyl svy'tego Yana
staropol. bry/ ¯ >redniow. ang. greben]ik= tamaris – uci': g=ow", >ci':.
brigge }bry/| ]most, tu w znaczeniu der'i-derevo le pailure >redniow. =ac. decapitatus ˘
='czenia, jako pomost, przej>cie z 'ester= le nerprun franc. decapiter,
jednego elementu w drugi\. ˚bry/. 'idovnik= acacia nain >redniow. ang. biheafden ˘
ang. connecting joint of the pipe irga cotineastre, neflier ang. to behead, to decapitate,
in the shape of ruff. kalina obier ros. obezglavit;-obezg=awit,
kryzys moment prze=omu. kaprifolπj le chevre-feuille otrubit; golovu (komu).
gr. krisis ]punkt zwrotny choroby\. kawkara le rhododendron †krzeb-iet(t anat. grzbiet, plecy.
†kry/o=ki $, jaka> gra, wg Ss 1953. chrysanthe staropol. chrzbiet ]“po=kni"te” E\,
staropol. 1500 domino principi ad kvassπq quassier ]de la Gyuane\ chrzebiet, chrzebt, chrzybiet,
ludum crizolki; klopovnik= le ledum grzebiet, grzebt – tylna cz">: tu=o-
eodem die vespere ad ludum kornepusk= paletuvier, wia od karku do krzy/[w, plecy.
domino principi, dum ludenant manglier
†krzciciel rel. chrzciciel. ˚chrzest.
crisolki cum domino rege; kruwina le nerprun gr. baptizein ]zanurza:\, baptistes,
vespere eodem die ad ludum cri- kry'ovnik= le grosseiller, =ac. baptista, starofranc. i >redniow.
solki, quum partier cum domino epineux
ang. baptiste, ang. Baptist,
rege dominus princeps ludebat, kurosl≠pnik= le cornouiller ros. krestitel;-krestitiel.
dedi per manus Mazurek 1(2 sanglant
krzeczek zool. chomik, Cricetus
floreni. kurma le plaqueminier
frumentarius Pall. ]te/ mieszano z
krza-k(czasty bot. kust= arbuste, buisson,
r[/nymi zwierzaczkami\.
hist. krzak by= ro>lin' rozrastaj'c' arbrisseau
staropol. 1419 ckrzeczkonibus,
si" w poziomie ¯ kra ]woda\, gdy ladannik= ciste 1472 krzeczek dromula,
krzew ]ku g[rze\ ¯ rew ]g[ra\, na malinnik= le framboisier 1457 krzeczek,
˚opak do dzisiejszych znacze<, i mirika le gale, myrica
1471 krzeczek cameleon.
nie jedyny to wypadek& mirt= le myrte
franc. le hamster,
zdrewnia=a, wieloletnia ro>lina o mo''evel;nik= le genevrier, niem. hamster,
kilku pniach, rosn'ca ku g[rze, genievre
ang. hamster,
gdy krzew rozrasta si" wzd=u/ ziemi. ploxovec= le bois gentil ros. xomqk-chomiak.
pustoryl= seringat
taka jest r[/nica mi"dzy krzakiem a †krzeczot ptak. rar[g,
krzewem; rakitnik= le cytise
Falco cherrug Gray.
• w j. franc. r[/nica jest& sabur= aloes
staropol. 1437 krzeczot austur,
arbisseau ]krzak\ i arbuste ]krzew\, sambuk= le sureau
1472 krzeczot capus.
• w j. ang. omal zatarta, na zmian"& samwit= le buis
staropol. 1437 krzeczotnyk vel so-
a shrub ]krzak\, bush ]krzew\, sassafras= le sassafras
colnyk austurarius – ten, co opie-
• w j. rosyjskim jej nie ma, sliva le prunier
kuje si" ptakami do polowania.
dla obu kust. smokovnica (ind≠jskaq
nazwisko Czeczot, Krz ˘ Cz
smokovnica) le bananier
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
jak mokrz ˘ mocz. wzmacnia:, s=owotw. pokr. ˚rzep, wskrzeszanie, o/ywianie.
†krzeczotnik poz. społ., prof. krzepn': – twardnie: t"/e: ]prze- =ac. resurgere ˘ resurrectus ˘
ten, kt[ry opiekuje si" ptakami do chodzi: ze stanu ciek=ego w sta=y\ ˘ p[{no=ac. resurrectio ˘
polowania. ˚krzeczot. skrzep ]tak zwykle o krwi\. starofranc. resurrectioun ˘
†krzeczy jęz. jak nale/y, s=usznie. staropol. 1420 krzepky rigidus ˘ >redniow. ang. resur}r|ectioun ˘
˚grzeczy. s=owotw. pokr. przeczy. krzepky – krzepki, twardy, sztywny ang. resurrection, to resurrect,
tak wg Ss 2011, w'tpliwe ˚nr 832, ˘ skrzep ]zastyg=a krew, strup\, †Old Polish 1. to vivify, 2. to lift.
bo nie ma w Ss 1953# staropol. crzepczicz – wzmacnia:. staropol. 1. o'ivlqt;-o/iwliat, 2.
†krzekota: czy krzecze:, staropol. 1428 krzepkosczy robo- podnimat;, vozvywat;.
krzekta: dźwięk. re, XV w. subtilitas krepcoscz vel krzesiwo
staropol. ca 1500 rana }/aba| coaxat lecoscz ˘ krzepkoscz, krepcoscz narz"dzie stalowe do uderzania w
krzekocze ˘ krzekotacz, 1475 sicut 1. twardo>:, si=a, kzremie< dla wydobycia z niego
rane coaxant crzeczcz' – 2. zr"czno>:, zwinno>:. iskier.
o /ab•ie(ach& skrzecze:, rechota:. staropol. pokrzep•i:(a:, skrzepn':. krzes=o mebel.
staropol. skrzeka:, krzekota:. niem. stark ]krzepki\, erquicken mebel o konstrukcji szkieletowej,
>redniow. ang. croken ˘ ]od>wie/y:, ang. refresh\, s=u/'cy do siedzenia, jednoosobowy –
ang. to croak; ]rechot\ croak, niem. stärke ]krzepko>:\, poucza Wielka Encyklop. Powszechna
ros. kvakat;-kwakat; starken, kraftigen; bestarken PWN, 1962–1967.
]rechot\ kvakanie-kwakanie. ]wzmocni:, ang. strengthen\, ¯ krze ]twarde\ % s=o ]proste\,
†krzele anat. skrzele. erstarren ]krzepn':, ang. stiffen, lit. kres=as.
staropol. 1471 krzele; gym za solidify\, †krze>cijan(in rel. chrze>cijanin.
krzele. staropol. skrzele. anglosas. strengthu ˘ ˚chrzciciel, chrzest(ny.
krzem(ionka(owy chem. >redniow. ang. strengthe ˘ gr. Christos ]Namaszczony olejkiem\
pierwiastek chemiczny o ang. strength(en, ]si=a, moc; wzmac- ˘ christianos ]chrze>cijanin\, =ac.
charakterze niemetalicznym. nia:, krzepi:\, refresh ]od>wie/y:, christianus ˘ anglosas. i >redniow.
krzemica med. po(krzepi:\, vigorous ]krzepki\, ang. cristen, cristena, ang. Christian,
choroba p=uc wyst"puj'ca naj- wo=. 1289 kr≠pko ]kriepko\, ros. Xristian-Christian.
cz">ciej u g[rnik[w i kamieniarzy; kr≠pok= ]krzepki\, krze>nica rel. hrzcielnica.
pylica krzemowa p=uc. kr≠pkost;[ ]krzepko>ci'\, nazwisko Krze>niak.
krzemie-<(nny min. oukr≠pit≠te ]u(po•krzepicie\, krzew(ina(iciel(i: ]si"\ bot. ro>li-
ska=a osadowa zbudowana g=[wnie z ros. krepkij. na wieloletnia o stwardnia=ej =odydze;
krzemionki. ros. krepost;-krepost, sila-si=a, rozrastaj'ca si", rozprzestrzeniaj'ca
daj'cy iskry – krze¶mie<, ˚p=o¶mie<. ukreplqt;-ukrepliat ]wzmacnia:, si" wzd=u/ ziemi, gdy krzak w pionie;
krzesa: iskry. ang. strengthen\, zatverdevat;- taka jest r[/nica mi"dzy nimi;
krze ]skra\ % mie< ]wydawa:\. zatwierdiewat ]krzepn':\, ]o krzep- st'd w j. polskim «krzewi:», np.
staropol. 1444 krzemienia, XV w. ni"ciu krwi\ svërtyvat;sq. wiedz", nie «krzakowa:»;
ignito lapidl vlg. crzemyenowy, w †krzepik bot. Agrimonia eupatoria. w zwi'zku s=owotw. z drzewem&
krzemyen, 1461(67 crzemen silix; krzep-liwy(n': krze•wi:  ]za\drze•wi:;
1471 na krziemyeny' in silice, maj'cy zdolno>: przechodzenia ze krzew  drzew]o\
1472 kamen, kremen, oppoka stanu ciek=ego w sta=y. krzewi: przeciwie<stwem trzebi:
lapis, petra; z krzemyenya nay- krzes-a:(iwo wydobywa: iskry s=owotw. koncepcji 002.A.
twardszego, z kamienia, g=[wnie z krzemienia. w j. franc.
ca 1500 krzemyen silex ˘ niem. feuer schlagen ]krzesa:\, • krzak – arbisseau ]ang. a shrub\,
krzemien, crzemyen, krziemyen, feuerstahl ]krzesiwo\, ang. ]ogie<\ • krzew – arbuste ]ang. bush\.
krzemyen, kremen – krzemie<, strike, ]krzesiwo z hubk'\ tinder-box, w j. ang. r[/nica jest, lecz omal zatarta,
kamie<, ciemna odmiana kwarcu. ros. za'igat;-za/igat, bo mylone bush ]krzewy\ z krzakami;
staropol. opocznich albo krzemy- krzesanica geolog. w j. rosyjskim jej nie ma – dla obu kust.
ennich ˘ krzemyenni – krzemienny, wysoka i g=adka >ciana w g[rach, w zwi'zku s=owotw. z&
z krzemienia zrobiony. urwisko. 1. drzewem&
niem. kiesel, feuerstein, krzesany taniec. z•drowie – drzewie, derewie,
anglosas., >redniow. ang. i ang. flint, szybki, podhala<ski taniec ludowy. z•drowo – drzewo, derewo,
ros. kremen;-kreme<. †krze-si:(nie drew ]/yt\ ˘ krew ]sok ˘ posoka,
krzemionka min. dwutlenek krze- 1. przywraca: do /ycia, wskrzesza:, /y=a\ ˘ krwawi:, krzew(i:, krzak,
mu, SiO2, wyst"puje w odmianach 2. podnosi:, d{wign':, przemiesz- 2. k¶rze•wi:  t•rze•bi:, BW,
krystalicznych i bezpostaciowych, cza: w g[r". rozradza:, szczepi: `wi: 
w kwarcu, piasku, opalu; materia= staropol. ysz mogl crzeszycz; niszczy:, zabija:, wycina:, `bi:.
wyj>ciowy do produkcji szk=a. wschytkye krzeschysch; w przen. propagowa:, szczepi:,
nowo=ac. silex, silicis, martvy krzescha; rozpowszechnia:.
niem. reine kieselerde, marthvych krzeszyl, krzeszø staropol. ca 1500 krzevyna dense-
franc. la silice, terre siliceuse, ˘ crzeszycz, krzeschycz – tum; ruscus vlg. krzevyn' ˘
ang. silica; silex, 1. przywraca: do /ycia, wskrzesza:, krzevyna ˘ krz•ewina(ewie(owie,
ros. kremnezëm=-kremnieziom. 2. podnosi: }w Ss 1953 tak/e& OE, krzaki, zaro>la, g"stwina.
krzep-a(i:(ko(ki(n': d{wiga: w g[r"... mo/na i w bok| ˚krzak.
moc, si=a, t"/yzna; wzmocnienie, staropol. s(w(ws(zmartwy•krzesi:, >redniow. ang. bussh, bosch, bosk,
wzmacnia: OA, pokrzepi: – wskrzesza:. ang. bush ]krzaki, g'szcz\, brush
posili: ]posi=ek\, zje>:; krzepi: – staropol. chrzeszenw ]krzeszeniu\ ]krzaki, zaro>la\.
˘ ¢chrzeszenye – krzeszenie, krzew
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
kust= arbuste ]ang. bush – niem. sich würgen ]beim husten\, 4. wo=a: kogo> dono>nym g=osem.
a low-spreading woody plant\ >redniow. ang. cheken, choken, s=owotw. baz' >redniow. ang schriken,
w uproszczonej pisowni nazw ang. choke, stifle, wariantu scriken ˘ ang. shriek ]wybo-
franc., ˚896 ros. duwit;-duszit. by: g=o>ne, ostre i przenikliwe wo=anie
bagul;nik= ledum ~krztusi: czas niedok. ¯ krzta lub d{wi"k jak pewnych ptak[w i
i bagun ledum ]okruch, drobina kt[ra wpad=a do zwierz't, os[b w strachu, z=o>ci, b[lu
veres= la genevier dr[g oddechowych, w spos[b nieza- lub >miechu\ ˘ krzyk, skrzykn': si"
beresklet= fussain mierzony, niepo/'dany\, st'd& dusi: ]zwo=a: si"\, ˚wo=a:.
bobovnik= l’amandier nain, si", d=awi: si", kaszla: uporczywie. ros. kri-hat;/knut;-kri-czat(knut,
cytise za•krztusi: si" – czas dok. ¯ krztusi: ¯ krik-krik, ang. to shout.
buzina le sureau wy•krztusi: – wyrzuci: na zewn'trz na•krzycze: – zgani: kogo> ostro
veres= le genevrier krztusiec med. koklusz. po•krzykiwa: – od czasu do czasu,
von[hka bois puant †krzyczy: czy krszczy: robi'c co, szczeg. w
voronika camarine uci': g=ow". ruchu, na zwierz"ta
gord= viorne †krzyd=o anat. skrzyd=o. prze•krzycze: – kogo swoim g=osem
e'evka arbousier ang. wing, ros. krylo-kry=o. o•krzycze: – dooko=a; okrzyczany
p;qnihnik= le rhododendron krzyk(acz(liwy(n':(actwo, wy•krzycze: si" – zupe=nie;
chrysanthe krzycz-e:('cy dźwięk. wykrzyknik
serebrannik= eglantier wydawa: g=o>ny, ostry p=acz lub roz•krzycze: si" – na ca=ego
siren; le lilas d{wi"k, jak niekt[re ptaki i zwierz"ta, z s•krzycze: – zgani: kogo> ostro
tavolga spiree wysi=kiem na ca=e gard=o, drze: si". †krzyd=ko, krzyd=o anat.
tërn= le prunellier wi"cej ˚wo=a:. ˚skrzyd=o.
xlophatnik= le cotonnier staropol. volaycze a krziczcze; staropol. 1471 ascellas pod krzy-
wamwit= le buis krziczely, 1466 crzycz', krzycza- dlkamy; przes dwye krzydle; pod
]edrenec= le cytise lo, crziczi, crzyczala, krzyczacz, pocriczim krzidl twogich ˘
staropol. XV w. krzewi ssa frondet krzycz'cz, krzyczelysmy ˘ krzydlko, krzydlo ˘ skrzyd=o, jedno
˘ ¢krzewicz ssa – krzewi: si", krziczecz, crzyczecz – z dwu przednich ramion ptak[w
wypuszcza: ga="zie, nowe p"dy. 1. wydawa: krzyk, wrzeszcze:, i owad[w& bocian[w, nietoperzy,
starofranc. etrendre 2. wo=a: ]kogo>\, wzywa: g=osem motyli, wa/ek, much, pszcz[=.
]` si"\, s’etendre, gromkim }w Ss 1953& wo=a: ]do niem. flügel, franc. aile,
niem. ausbreiten, kogo>\ g=o>no; jak wo=a: – to g=o- >redniow. ang. winge, weng ˘
>redniow. ang. spreden, spredden ˘ >no, nie ma cichego wo=ania, ang. wing, ros. krylo/wko-kry=o.
ang. to spread ]out\, stretch ]out\, chyba /e jest to powo=anie, J.D.|. †krzykwa bot.
ros. rasprostranqt;/sq. staropol. wskrzycze:, krzyka:, Mandragora officinarum L.
†krzewie, krzowie, krzewina pokrzyka:, krzykn':. staropol. 1437 crzikwa mandagora,
staropol. 1471 krzewye, staropol. placz y krziczenye wy- 1464 krzikva madragora.
ca 1500 krzevye arbusta, elyke; kv krzycenyv lyvdskyemv †krzynia pojemn. skrzynia.
ca 1500 krzevyna arbusta, ˘ krziczenye, krzycenye – krzyk. staropol. 1406 ani crzyn ne vibil
ruscus vlg. krzevyn' – ¯ >redniow. ang. schriken ˘ ang. gwaltem; krzynya, schkrzyny'.
krzaki, zaro>la, g"stwina. ˚krzew. shriek; wo=. klik=, kliknout; niem. kasten; lade; kiste,
¢krz"t kr"cenie, kr'g, ˘ ros. krik. franc. caisse, bofte, coffre,
obr[t w ko=o. ¯ kr"t ¯ krut ˘ staropol. 1433 crzik, ang. chest, coffer, ros. q]ik-
˘ krz'ta: si", ale skrz"tnie ¯ skrzat. 1434 krzyky clmores; jaszczik, sunduk-sunduk.
krzos krzesiwo u strzelby. y bødze krzyk vyelyky; †krzyn[w pojemn.
†krzoska przyrz'd do krzesania vsliszal krzik gich, staropol. 1413(14 krzynov,
ognia. ¯ krzesa:, OE. 1471 krzyk; krzik murmur; ca 1455 krzynow discus,
s=owotw. pokr. ciosa:. z vyelykyem krzykyem; taky krzyk; ca 1500 krzynow cathinus;
nie ma has=a w Ss 1953. a zathym krzyk vyelky; discus korczak cel krzynow ˘
krzta odrobina, kruszyna. ¯ krta<. krzyk y skrzytanye z'b ˘ krzynov, krzynow –
krta< ˘ krztusi: ]si"; Z wskazuje na crzik, krzyk, krzik ˘ naczynie p=askie, misa, talerz.
form" czasownikow'\ ˘ krzta. krzy•k(cze:(czenie – niem. ]misa\ grosse schuffel,
niem. bröckchen, krümchen, 1. wo=anie, ]miseczka\, schuffelchen,
franc. la miette, 2. g=o>ne niezadowolenie, ]miska\, schuffel, ]talerz\ teller ]\,
ang. whit, rozruch bunt. franc. le plat; un mets,
ros. kro-xa/wka/wehka- staropol. krzyki, krzyknø, ang. dish, plate,
kro-cha(szka(szeczka; krzyknøwschy ˘ krzyknøcz – ros. bl[do-bliudo.
ani krzty ]ang. not a whit, never a whit\ krzykn':, zawo=a:, wyda: dono- krzywak bot.
niskol;ko, ne, nihut;. >ny g=os. 1. bot. krzywy pie< drzewa,
krzto< anat. krta<, grdyka. ~krzycze: czas niedok. ¯ krzyk. drzewo o krzywym pniu,
krztusi: si" fizjolog. podra/nienie 1. wydobywa: z siebie ostry g=os, s=o- 2. narz. strug do obr[bki krzywych
dr[g oddechowych krzt' w gardle, wa lub nieartykuowane d{wi"ki, powierzchni element[w drew-
krta< ˘ krztusi: ]si"; Z wskazuje na ˘ krzycze: nieludzkim g=osem, nianych.
form" czasownikow'\ ˘ krzta; krzycze: z przera/enia, rado>ci, †krzywa>-<(nia czy
tusi: – dusi:, TD; mo/e i w zwi'zku 2. ostro strofowa: kogo, wymy>la:, krzywa{-<(nia
z =ac. tussis ]kaszel\. 3. o ptakach – wydawa: dono>ny, co> krzywego, zakrzywionego, linia
franc. entranglement, ostry g=os, krzywa, krzywizna.
staropol. 1385 ¢criuasch,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
1420 crziwasny, 1428 crziwassny, qt;-oskorbliat, vredit;. ros. krivizna-kriwizna.
1448 crziwasnya 1448 crziwasn, ~krzywi: czas niedok. ¯ krzywo ^ †krzywki lub krzywek
=ac. linea incurva, curvaruta ˘ nie prostolinijnie, wymijaj'co, $, wg Ss 1953, krzywka i krzywek,
ang. curve, niem. krümmung oszuka<czo. liczba mnoga obu sprowadzona do
]krzywizna\, kurve, 1. gi':, zgina:, 2. krzywd" komu> liczby pojedy<czej
ros. sognutost;-sognutost. czyni:, niesprawiedliwo>:, szkodli- }chyba jaja, genitalia, m"ski narz'd
izgib-izgib, krivizna-kriwizna. wym by:, oszuka<czym ˘ krzywo- rozrodu, skoro w liczbie mn., J.D.|
krzywd-a(zi:(ziciel osob. przysi"zca, Boles=aw Krzywousty staropol. 1462 crzyvky themu
szkoda moralna, fizyczna, material- 1107–†1138, bo “podzieli= Polsk" jak dzecz'czv sz';
na wyrz'dzona komu> niezas=u/e- g=ow" kapusty”. voyska poganska y starostha ych...
nie, bezprawnie. wg mSjp 1969, krzywi: «sprawia:, /e y'ly mylego Iesucrista..., nyekoto-
de•re•wo]da\ – sta•ro•/yt]ko>:\, co> staje si" krzywym, wykrzywia:, rzy krzyvky v yego bok y v yego
wo•da – /yt•ko>:. skierowywa: w bok, przekrzywia:» lono potayemnye byczuy'cz.
ko>: ^ krzyw ˘ krzyw•da. }˚“mas=o ma>lane”, J.D.|. krzywka techniczne rozwi'zanie
s=owotw. pokr. krzywo, w przeci- krzywi: si" 1. «ulega: krzywieniu, by: w kt[rym kszta=tka o obrysie kurzego
wie<stwie do prosto ]s=usznie\. skrzywionym; paczy: si", wygina: jaja osadzona ekscentrycznie na ru-
staropol. krzywd•a(zi: – si"», 2. «robi: grymas, krzywi: usta, chomej, obrotowej cz">ci maszyny,
1. niesprawiedliwo>:, twarz», w przen. «okazywa: niezado- np. wale, rz'dzi ruchem posuwistym
2. k=amstwo. wolenie, niech":». innej cz">ci, np. t=oka, do kszta=tki tej
staropol. nikomemu cruidy ne skrzywi: «zrobi: krzywym, zgi':; dotykaj'cym.
ucincal; ochchyli: od linii prostej, wykr"ci: ang. cam ]wa= rozrz'dowy\, ˚wa=ek,
1392 ne meli krziwdi czinicz, na bok». ros. kulak-ku=ak ]pi">:\.
1393 o ti crifdi, ros. krivit;-kriwit, iskriv-lqt;/ †krzywna ˚grzywna.
1397 onmu niiedne criwdi ne /it;, sgib-at;/nut;, ]nieuczciwy\ †krzywnik $, bot. krwawnik pospo-
wczinil, nehestnyj helovek, lity, Achillea millefolium L.
1399 przed panskø criwdø, ang. to crook, to bend. staropol. 1484 krzivnyk ambro-
krziwdi ]iniusticas\ røce wasze; za•krzywi: – czas dok., zagi': siana.
orze krzywdy ]propter iniusticas\, prze•krzywi: – na bok, odchyli: ang. yarrow or common yarrow.
wszelka krzywda ]omnis iniu- wy•krzywi: – wypaczy:, wy ^ za krzywo ˚krzywie.
stitia\ s•krzywi: si" – zgi':, zniekszta=ci:, staropol. 1448 krzywo;
1437 crziwda preiudicium, szczeg. usta crzywo oblique; a tese vy krzyvo
1437 o wszytky crzywdy, krzywic-a(zny(zy ne przyszøgagcze;
swey krzywdi; przes kogokole 1. med. choroba wieku dzieci"cego nye bødzesz crziwo przisyøgacz;
krzywda gim byla vczynyona; wywo=ana brakiem wapnia w dokonacz krzywoprzydzyasthwa
slodzeystwa, sboystwa alybo organi{mie i powoduj'ca skrzy- 1. nie prostolinijnie, wykr"tnie,
gyne krzywdi vczyniwsz}y|, wienie ko>ci, 2. fa=szywie, niesprawiedliwie,
tho krzywd' y skod'; alybo 2. techn. rodzaj pi=y. oszuka<czo.
krzywdi swe; yszby gey krzywda krzywi: =ac. falso, fraudulenter,
byla vczynyona wygina:, wykr"ca: ]si"\, wymija:, franc. faussement, avec faussete,
˘ cruida, crifda, criwda, krziwda, wi"cej ˚krzywda. ang. false(ly,
krzywda – krzywda& †krzyw-ie(o ros. l;stivie-lstiwie ¯ lest;,
1. szkoda materialna, 1. fa=szywie, nieprawdziwie, lo'no-=o/no ¯ lo';-=o/ ]ang.
2. nieprawda, k=amstwo, fa=sz, fa=szy- oszuka<czo, lie, falsehood\.
we oskar/enie, obmowa, zniewa- 2. niesprawiedliwie, nies=usznie. niem. krzywo`
ga; niesprawiedliwy, nies=uszny, staropol. krzywye, krzyvye, `przysi"ga: falsch schwören,
z=y, winny, zas=uguj'cy na kar", krzywe ]iniuste\. `przysi"stwo meineid,
niegodziwy, nieprawy. =ac. fallere ]zwodzi:\ ˘ falsus, `przysi"zca meineidige]r\,
niem. unrecht, starofranc. i >redniow. ang. fals, `przysi"/ny meineidig,
franc. le prejudice, ang. 1. false(ly ]fa=szywie; k=amliwie; `usty ]fiz.\ schiefmäulig,
ang. wrong, harm, prejudice, zdradliwie; ob=udnie\, 2. unjust , franc. krzywo`
staroros. u]erb=-uszczerb; ros. 1. l;stiv-e/yj-l>ciw•ie(yj `przysi"stwo parjure,
vred-wred, obida-obida, ]podst"pn•ie(y\ ¯ lest;-le>: ang. krzywo`
nespravedlivost;. ]1. podst"p, knucie, `przysi"ga: perjure oneself,
ang. falsehood, trickery; lies and 2. katolicyzm, fa=szywo>:\, `przysi"stwo perjury,
frauds, ros. krivda-kriwda. 2. nespravedlivie. ros. klqtvoprestuplenie,
wo=. 1289 kto krivdou vhinil krzywik techn. lo'naq klqtva.
]kto krzywd" “wczini=” – wyrz'dzi=\, rodzaj szablonu do kre>lenia linii krzywo~
staropol. 1448 krzywdz'cz; krzywych; krzywka. ~g=owy
krzywdz'cym; gabay'czego abo krzywizna miara odchylenia krzy- ~granny
krziwdz'czego ˘ krzywdzicz – wej od prostej, powierzchni od ~nos
czynem bezprawnym szkod" komu p=aszczyzny; krzywa linia, po- ~przedajstwo
wyrz'dza: }w Ss 1953& szkod" nie-
sprawiedliwie wyrz'dza:; nie ma
wierzchnia lub jej cz">:, wypuk=o>: ~przysi"stwo
szk[d sprawiedliwych, J.D.|
lub wkl"s=o>:. ~przysi"/-ca(nik
niem. ]ver\krümmung, ˚krzywie ]fa=szywie; nies=usznie\.
niem. unrecht tun, =ac. curvatura ¯ curve;
ang. to harm, to wrong, †krzywog=owy maj'cy g=ow"
ang. curvature, pochylon' }mo/e przechylon' na
ros. obi'at;-obi/at, oskorb-
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
bok, na bakier, J.D.|. b="dnie t=umaczony na j. ang. Wry- ang. crooked, curve; wry,
staropol. 1433 krziwoglowy, mouth ]fizycznie zdeformowane, ros. krivoj-kriwoj,
1458 crzywoglovi. wykrzywione, usta\. krivit;-kriwit.
†krzywogranny bud. wg Ss 1953& staropol. ca 1250 Boleslaus dictus krzywonogi ]˚krzywo\&
okno maj'ce framug" z uko>nymi Krzywousty. franc. bancroche, cagneux,
>cianami }niezbyt zrozumiale dla ang. Boleslav the Wrongful, staroros. krivonogπj-kriwonogij.
mnie, o co tu chodzi, o jakie >ciany inaproppriately transtated as the krzywoszyja& franc. un torticolis,
w oknie; dla mnie na opak& okno Wrymouth, by late interpreters, ros. krivoweq-kriwoszeja.
w >cianie; zapewne okno maj'ce as two parts of Bible as Old and krzywolinijny& ang. curvilinear,
framug" przylegaj'c' do pochylonej New Testament ¯ Greek word ros. krivolinejnyj.
>ciany, J.D.|. «diatheke» applied indifferently to krzywulec
staropol. 1471 krziwogranne 1. covenant, 1. krzywy pie< drzewa,
obliquas. 2. last will or testament ˘ New Test. 2. krzywy patyk, krzywa laska.
†krzywonos wg Ss 1953& The two basic parts, properly named, krzy/(owa:([wka(yk(ak(
1. maj'cy krzywy nos, tj. krogulczy, are about& (owiec(ownica(ulec
2. ptak. krzy/odzi[b, • Old Compact – the compact staropol. na kryszu musisz
Loxia curvirosta L. between God and Jews, vmrzecz; svøtego crisa; svøty
¢krzywonogi maj'cy nogi w kszta=- • New Compact – the compact crisz, mocz svøtego crzisa,
cie greckiej litery omega ]V\. between God }in background|, ca 1420 na krisz wedzon z masta;
franc. bancroche, cagneux, Jesus Christ, and human race. uel crysza, na krzysz wbyla;
staroros. krivonogπj-kriwonogij. The same here; krzywo`& krzyzem welykyem obcz'zony;
†krzywoprzedajstwo 1. injure, false; wrong, harm, yesukrista przybywszy gwozdz-
staropol. krzywoprzedaystwo 2. wry, twisted, distorted, my ku krzyzu; krzysz szyasky
perforium – fa=szywa, nieprawnie bent to one side ˘ Wrymouth.... ]ci"/ki\, o krzyzv, na krzyzu, na
dokonana sprzeda/. krzywula r[g ]$\. krzyzw, na krzyzv, z krzyzem,
ang. unlawful sell. w S=owniku Hanny Nakonecznej& w crzyszv nasschego pana Ihu
†krzywoprzysi"stwo krzywula – niem. krummbhorn. Crista ˘ krzyz, krzysz, crzysz –
staropol. krziwoprzysz'sthwa krzywulec krzywy pie< drzewa, 1. szubienica na kt[rej umar= Chrystus,
falszywa ]iuramenta falsa\; odchylony od pionu, pochy=y. 2. przedmiot kultowy wyobra/aj'cy
o krzywoprzyszyasthwo krzyw-y(i:(o(ica(ik(izna(ka taki krzy/,
na kogo krzywoprzyaszthwa; ca nie prostolinijny, kr"ty, wy(z•gi"ty. 3. znak w kszta=cie krzy/a,
1500 krzyvoprzyszy'stwo periu- staropol. krziwe, 1437 crziwy obliqus, 4. nazwy >wi't dot. >w. Krzy/a&
rium; slodzeystva, krzyvoprzy- XV w. prosta abo krzywa; sz krzyw 4.a. Podwy/szenia >w. Krzy/a,
szyestva – fa=szywa, k=amliwa ]krzyw'\ szyguv ]z krzyw' szyj'\, 14 wrze>nia,
przysi"ga, te/ z=amanie, niedo- szya ]szyja\ byla svyatla, nye tlusta 4.b. Znalezienia >w. Krzy/a,
trzymanie przysi"gi. a tesch nye chvda any krzyva 3 maja.
staropol. 1427 perjurus albo ]neque tortuosum\. Nos yego... staropol. crzizowan, wcrzirzonan ]
¢crziwoprzeszanscza, nye byl czyenky any krzyvy ]neque ukrzy/owany\, crizowan,
1433(38 ¢krzywoprzyssamczam, tortuosus\. 1453 krzyzowaly; krzyzvy';
krzywoprzysz'snyczy, falsi te- 1. odchylony od linii prostej, krzyzovacz ˘ krzyzowacz,
stes ˘ krzywoprzysz'snyk – ten, od pionu lub poziomu, nieprosty, krzyzovacz – krzy/owa:,
co sk=ada fa=szyw', k=amliw' z(wy•gi"ty, uko>ny, przybija: na krzy/u.
przysi"g", te/ ten, co =amie przy- }w Ss 1953& tak/e skrzywiony; staropol. smyercz krzyzowana
si"g", nie dotrzymuje przysi"gi. krzywy poja>niony skrzywionym, czyrpyecz ˘ >mier: krzy/owana,
˚krzywo. czyli “mas=o ma>lane”, J.D.|. >mier: przez przybicie na krzy/u.
†krzywo>: krzywizna. staropol. 1.a. pochy=y, spadzisty, staropol. roz(u•krzy/owa:.
ca 1500 krzyvoscz obliquitas. 1.b. krzywy n[/ – o wygi"tym staropol. krzyzownyk, 1420 krzi-
=ac. curvatura. ostrzu, zewniczi dawali na woyne –
†krzywota 1. krzywda, 2. wina. 1.c. okno maj'ce framug" przy- 1. kat, krzy/uj'cy, przybijaj'cy do
staropol. any wspomyenyesz krzi- leg=' do uko>nej >ciany ]w Ss krzy/a,
woti ]iniuriae\ myesczam twich, 1953& ]o oknie\ “maj'cy fra- 2. cz=onek zakonu krzy/ackiego,
1471 w krzywocze, mug" z uko>nymi >cianami”; krzy/ak.
zeznal svoy' krzyvota. okno z uko>nymi >cianami 3. nazwy bot. has=o ˚krzy/ownik.
=ac. 1. iniuria, 2. culpa. ˚krzywo. brzmi jak mas=o z chlebem, staropol. 1466 crzyzowe; do szmy-
†krzywousty maj'cy krzywe, czyli chleb z mas=em, erczy okruthney krzyzowey; krzy-
skrzywione usta, wg Ss 1953 }$#|. ˚krzywogranny\, szow'cz m'k' nasz sbawyl; az
˚Krzywousty. 1.d. krzywe niebo – zodiak, do szmyerczy crzyszowey; przez
staropol. ca 1250 Boleslaus dictus 2. fa=szywy, nieprawdziwy, oszu- m'ka krzyzow', na krzyzowe
krzywousty, ka<czy, odst"puj'cy od prawdy, drogy ˘ crzyzowy, crzyszowy,
]Boleslaus\ appellabatur autem 3. niesprawiedliwy, nies=uszny, z=y, krzyzowy – krzy/owy&
krzywousty in vulgari Polonico, 4. winny, za=uguj'cy na kar", 1. zwi'zany z krzy/em, z przybiciem
quod significat indirecti oris; 5. strona oskar/ona, na krzy/u.
Boleslaus krzywousthy. pozwany w procesie. 2. przecinaj'cy si", krzy/uj'cy,
Krzywousty kr[l Polski 1107–†1138. franc. courbe, tortu, 3. krzy/owa niedziela – pi'ta
1. fa=szywy, 2. szkodliwy, bo „po- niem. krumm, schief, niedziela po Wielkanocy,
dzieli= Polsk" jak g=[wk" kapusty”, franc. oblique, de bias; 4. anat. /y=a krzy/owa – bli/ej
deform, de travers, nieokre>lona /y=a czy t"tnica w
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
okolicy grzbietu. 1. kat, krzy/uj'cy, przybijaj'cy do 1427 przede xandzem,
staropol. krzy/(ownik(owa:(owy. krzy/a, ca 1428 kszonszam ducatui,
staropol. krzy/owa: – kr'/y:, 2. cz=onek zakonu krzy/ackiego, 1437 xyadzu,
wg Ss 2011, ˚nr 832, koniecznie# krzy/ak, =ac. Crucifer, miles e 1443 do xadza... do x'dza,
¯ s=aw. krug ]kr'g\, ˚kro. Cruciferorum Ordine. ksandzem ]principem\;
1. =ac. crux, starofranc. crois, cruis, 3. dwie nazwy bot.& kv ks'ndzw ]ksi"dzu\,
staroirland. cros, staronord. kross, staropol. ca 1465 krzyszewnyk pa- przed oblycznoscz krola abo
>redniow. ang. cros, crois, ang. ralitica, cruciata, 1472 krzizevnik x'ndza;
cross ]znacz. ˚kro\, s=aw.-staroros. carduncellus, 1460 przyszawnyk przes oswyeczonego ksz'dza;
krest=, wo=. krsty ]krzy/ami\, ]¢krzyszownyk\ cruciata – ksandzv; starschi xancz mazo-
2. kr"gos=up ]=amie w krzy/u\. krzy/ownik, Senecio vulgaris L. wessky ]senior dux Mazoviae\,
ros. krestik ]krzy/yk, franc. 1419 crzyzownyk herba sancte 1471 xanzey zemy... xandza,
une petite croix\, krestil;nica crucis, hastula regalis, lactides, 1489 kzyadza Kundratha,
]chrzecielnica, franc. les fonts bapti- 1437 crziszewnik catapucia, her- 1491 kx'cz yego myloscz;
smaux\, krestiny ]chrzestni, franc. ba sancti crucis, hasta regalis, kx'ndz Boleszlaw w Sz'domy-
le bapteme\, krestitel; ]chrzci- lacterida, matrona – krzy/ownik, rzyu, 1500 Aleksander xyandz
ciel\ ˘ Ioann= Krestitel; ]Jan Ricinus communis L. vyelky lithewsky ˘ x'dz, xandz,
Chrzciciel, franc. St.-Jean-Baptiste\, †krzy/yk bot. Gentiana cruciata L. x'ndz, kszonsz, xyadz, ksandz,
krestit; ]chrzci:, franc. baptiser\, staropol. 1472 krzizik crucifera. ks'ndz, ksz'dz, kzyadz, kx'cz,
krestnik= ]chrze>niak, franc. krzy/yk ksch'dz, kz'dz, kzaøz, xadcz,
filleul, godson\, krestnica ]chrze>- 1. ma=y krzy/, kxacz, ksadcz –
niaczka, goddaughter\, krestnyj 1.a. god=o chrze>cija<skie, 1. w Polsce& kap=an Ko>cio=a Rzym.-
]1. chrzestny, franc. du bapteme, 1.b. ruch r"k' na znak >w. Krzy/a, Katolickiego,
2. krzy/owy\ ˘ 2. figura z=o/ona z dw[ch przecina- 2. tytu= w=adcy pa<stwa, ksi'/", lub
krestnyj otec= ]le parrain\, j'cych si" linii, 3. dzielnicy, w[dz ]˚wojewoda ^
krestnaq mat; ]la marraine\, 3. znak muzyczny podwy/szaj'cy pisarz ^ graf ^ hrabia ^ pan\.
krestnyj syn= ]filleul\, nut" o p[= tonu. 4. kap=an, duchowny chrze>cija<ski
krestnaq doh; ]la filleule\, ksenon chem. lub /ydowski, te/ tytu= przydawany
krestone imq ]le nom de bapte- pierwiastek chemiczny, bezwonny i osobom duchownym i >wieckim
me, christian name\, krestovyj bezbarwny gaz szlachetny; wyst"puje na r[/nych stopniach hierarchii
]de croix\ ˘ krestovyj poxod ] w stanie wolnym w powietrzu; ko>cielnej, wg Ss 1953.
krucjata, la croisade, the Crusade\, u/ywany do wype=niania /ar[wek }to ostatnie wynika z niewiedzy
krestonosec= ]krzy/owiec, le du/ej mocy. autor[w Ss 1953, /e przydawano je
croise, crusader\, krestnyj xod= gr. ksenos ]obcy\. ludziom kt[rzy umieli czyta:|
]procesja ko>cielna, z krzy/em, la pro- kserofity niem. 1. priester, 2. fürst, 3. graf,
cession d’eglise\, krestoobraz- ro>liny przystosowane do wegetacji franc. 1. le pretre, 2. le prince,
nyj ]w formie krzy/a, en forme de w suchym klimacie; suchorosty. 3. comte,
croix, cross-shaped\, kre]enie kserograf(ia ang. 1. priest, 2. prince, 3. count,
]chrzest, le bapteme, baptism\. gr. kseros ]suchy\% graphos ]pisz"\ ros. 1. ksëndz, svq]ennik-
krzy/aciec bot. Senecio vulgaris L. ¯ graphein ]pisa:\. swiaszczennik, 2. knqz;-knia{,
staropol. 1472 krzizaczecz kserotermiczny 3. graf=-graf ¯ niem.
carduncellus. suchy, gor'cy. ksi'/eczka zdrobn.
krzy/mo rel. ksi'dz rel. ¯ ksi"ga; osoby umiej'ce ¯ ksi'/ka ¯ ksi"ga ¯ k ]do\ % si"ga:.
olej z balsamu i oliwy, u/ywa- czyta: ksi"gi w czasach powszech- ksi'/"(cy, ksi"stwo poz. społ.
ny przy niekt[rych ceremoniach nego analfabetyzmu& ksi'/", ksi'dz, Å´, ¯ ksi"ga ¯ k` ]do`\ % si"ga:
ko>cielnych. i wojewoda ^ pisarz ^ graf ^ hrabia ^ ¯ si"g ]wysko, wy/\, gdy ="g ]nisko,
krzy/ownica ¯ krzy/; pan ]rz'dca i s"dzia po=aci kraju, dzi> ni/\. ˚ksi'/ka, si"g.
1. drewna skrzy/owane, poprzecznie wojew[dztwa, z ramienia kr[la\. ksi'/" – ksi"/na, ksi"ga, G?,
z=o/one, ˚ksi'/•"(ka, ksi"/yc. ksi'/ka – ksi"garnia;
2. skrzy/owanie prostego toru Ksi'dz, jako kap=an, trzyma Boga 1. m"ski cz=onek kr[lewskiej rodziny,
kolejowego z odga="zionym, w gar>ci; B[g jest jego p=atnikiem, 2. licz'cy si" w=adca znacznych ob-
3. wszelkie krzy/uj'ce si" linie, i gdy uwa/a za stosowne – poleca szar[w ziemi, lub licznych grod[w
drogi, Bogu zap=aci:& “B[g zap=a:”, bo – ksi"stwa, stanowi'cych du/'
4. bot. Polygala, ro>lina z rodziny wszechwiedz'cy B[g m[g=by o tym jednostk" administracyjn' kraju.
krzy/ownicowatych, niekt[re gatun- nie wiedzie:. W wypadku wojny, wystawiaj'cy
ki hodowane jako ro>liny ozdobne. W gestii ksi"dza jest wydanie opinii znaczn' si=" bojow' – konnych i
arab. sana ˘ >redniow. =ac. senna, czy kto>, kogo B[g stworzy= i umi- pieszych; militarny tytu= du/ego
sena ˘ niem. 4. senesstrauch, =owa=, post"puje zgodnie z Bogiem, w=adcy-obszarnika ]pomniejsze
franc. 4. le sene∂on, sene, czy te/ nie, bo ksi'dz ^ B[g& “Spo- militarne& ˚wojewoda i bojar\,
ang. 4. senna ]1. ka/da z licznych, po- wiadam si" Bogu...”, tj. ksi"dzu. staropol. ksi'/"(cy –
krewnych sobie ro>lin rodziny grochu, staropol. ksi'dz, ksi"/a – 1. niekoronowany w=adca pa<stwa
o str'czkach i /[=tych lub r[/owawych 1. tytu= w=adcy pa<stwa lub dzielnicy, lub jego cz">ci,
kwiatach, 2. suszone li>cie tych ro>lin, ksi'/", w[dz, 2. cz=onek rodziny panuj'cej,
u/ywane w lecznictwie jako >rodek 2. kap=an, duchowny chrze>cija<ski 3.a. cz=onek arystokratycznego rodu
przeczyszczaj'cy\, lub /ydowski, maj'cego tytu= z nadania,
ros. 4. krestovnik=. 3. so=tys wsi na prawie wo=oskim. 3.b. wysoki dostojnik ko>cielny
†krzy/-ownik(ewnik, OE, staropol. 1420 na x'dza, maj'cy tytu= z nadania papie/a,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
wg mSjp 1969. 1416 do kxanszey obory dal, upravisny,
}o nadawaniu tytu=[w ksi'/"cych 1420 na kzøszem orødzu, 1389 ¢ksieni,
nic mi nie wiadomo, bo nawet 1423 ksyanszich, 1399 szano na ¢xeneye lance,
szlacheckie przechodzi=y z poko- 1425 po xøzem wøszanu, 1427, jako ja ¢xyney ogarza ne...
lenia na pokolenie wy='cznie drog' 1427 xanzey lanky ne possekl ˘ ˘ kszeny, ksieni, xeney.
pokrewie<stwa, krwi, zawieranych kssz"sze, kszøze, kszøse, kxan- niem. abtissin,
zwi'zk[w, tym bardziej ksi'/"ce sze, kzonsze, ksyansze, xøze, franc. nen, abbesse.
nie mog=y by: nadawane komukol- xanze, ksansze, xansze, x'ze, pani, ksi"/na }$#, ˚nr 832|,
wiek; za> tytu= hrabiego ^ grafa ^ kxyanze, kszansze, kschaze – przeorysza, wg Ss 2011.
wojewody ^ pana, by= nabywany, 1. dotycz'cy ksi"cia, nale/'cy ksieniec anat.
nie by= szlacheckim, i u niepi>mien- do ksi"cia, zwi'zany z ksi"ciem, /o='dek niekt[rych ryb.
nego posp[lstwa wyrobi= opini" ksi'/"cy, staropol. 1450 vlg. xenyecz,
arystokracji, tu zapewne {r[d=o 2. odnosz'cy si" do ksi"dza, ca 1500 xyenyecz entera.
nieporozumienia, st'd do Ss 1953; nale/'cy do ksi"dza. niem. tiermagen.
a o ko>cielnych “ksi'/"tach”, nada- =ac. primus ]pierwszy\ % capere ksi"ga(rnia(renka(rski(rstwo(rz,
wanych bez/ennym kap=anom, a ]bra:, ang. to take\ ˘ princep ksi"gow-y(a:(o>:,
wi"c i bezpotomnym, przez papie/y ]pierwszy, szef, w[dz, g=owa\ ˘ ksi"go-zbi[r, znawstwo
– tytu= bez znaczenia, nie istotny, starofranc., >redniow. ang. i ang. ksi"go•zbi[r(wo>:(wy.
symboliczny, jak i ca=a wiara na prince, niem. fürst ]ksi'/"\, ksi"stwo.
symbolach oparta, ˚symbol|. ros. knqz;-knia{ ¯ kniga-kniga ¯ k` ]do\ % si"gania, ˚ksi'/ka.
staropol. gdisczy szø khtoremv ]bo ksi"gi umieli czyta:; pi>mienny; ale s=aw.-ros. «kniga» pochodzi od
krolevy albo xøszøczu szin naro- tak i ksi'/", ksi'dz ¯ ksi"ga, kniga\. zupe=nie innego s=owa, cho: zbli/ona
dzy, tedicz... posly beszø; ksi'/-ka(eczka(kowy( pojemno>ci' liter czy te/ d{wi"k[w,
...krole, xøszøtha; (ksi"g-a(arnia(arski(owy( tak/e podobizn' k¢¢ga&
...szø dobrzy kroleue, xøszøtha (owo>:(ozbi[r lit. k•si"•ga  k•ni•ga.
y tesze panoue; znaczna liczba z=o/onych kartek ja s'dz", /e s=owem tym mo/e by:
gest mnogy vbogy pan, czszo jednego rozmiaru, zadrukowanych >redniow. ang. «knowlege» ]wiedza\
bødze kszøszøtom znan; tekstem i oprawionych. skr[cone& kn•owl•ege; `ege ˘ `iga.
kszøzøta wstayø; Te same przed` lub przyrostki, lub zbie/no>: z «ksi"g'» przez przypadek,
poth genym kszasz'czem ]pod odmiany& lub >wiadectwo [wczesnej my>li, jak
gednym krolem abo panem\ ksi"ga, ksi'/ka ]Å, ´\ – ros. kniga, daleko posuni"ta, by podobizn" obu
thensze lvth rozmagythego... ksi"stwo, ksi'/" – ros. knia/stwo ]G? do siebie zachowa: jednak.
prawa pozywacz nye ma; jak noga – no/na\, i knia{; ksi"/yc wi"c ksi"ga ˘ ksi'/" ˘ ksi"stwo,
xanz'n, xanz'czyu, ksy'szata do tej grupy nie nale/y, bo nie ma odpo- kniga ˘ knia{ ˘ knia/estwo.
]principes\, rycerze; wiednika “ksi'/yc”, jak ksi'/", ksi"/na. staropol. ca 1418 w kzangach;
1464 kazanthom; kszaszatha; Poza tym, «ksi'/"» i «ksi'dz» zwi'zani ksyøgy, x"gi, cz 1450 w kszanga-
przes xi'z' Bolies=awa; s' z «ksi"g'» bo ksi"gi umieli czyta:. W ach wiwolonich; czth' w yednich
ksi'zaczyu; ksøszøta, kszyøsz"ta, czasach powszechnego analfabetyzmu kszagach o nym; poczynayø sze
ksøszøta, na kxøszøta ]super by=a to wysoka umij"tno>:. Jak wiemy, pyrwe kszøgi Moyszesowi; tocz
principes\, ksyøzø, xanzathy, ci'gn"=y si" grubo poza rok 1800, po szo kszøgi pokolenya Adamowa;
w kszy'sz'czyech, ksyøszyø, 1950 – resztki. A w czasach Íredniowie- kxyøgy prawa tego to zbyerze s
w Ss 1953 ponad 4 kolumny cytat[w – cza tylko ci potrafili je czyta:, literaci ksy'g ¢kaplanniskich Levi; nye
1. niekoronowany w=adca pa<stwa, na swe czasy. Ksi"/yc te/ bez zwi'zku otdalay kxyøøg... zakonv; w
tak/e naczelnik, przyw[dca ]rodu, z ksi"g' – dodatkowe ostrze/enie /e z ksyøgach Iuda; otworzil Ezdras
grupy religijnej, wojskowej, itp.\, ='czeniem co> {le. ksøgy; kszangy zakonowe;
2. syn ksi"cia, m=ody ksi'/", ˚ksi"/yc. si"ga: ˘ ksi"ga ˘ ksi'dz, ksi'/", poczynayø szye kszy"gy glosz-
staropol. s pokolena xøszøczego ˘ ksi"/yc ]do si"gania; k ^ do\. nych chwal... proroka Dawyda;
byl, xszøszocza, rady ksøszøcze, G? ˘ ksi"ga ˘ ksi'/" i ksi"/na, napysano iest w kszagach slow,
odrzucza rad" kszyøszøt, duch Å´ ˘ ksi'/"  ksi"/na, ca 1500 xy'gy volumen,
ksøszoczi, dusz" kszøz"tom, ˘ ksi'dz  ksi"dza; w Ss 1953 3 kolumny cytat[w –
x'nz'czey, xanzancze, xanzanczi, nie ma odmiany “ksi'/yc”  ksi"/yc, dzie=o pisane, utw[r, rozdzia=
xanz'nczego, xanzanczemu, st'd ksi"/yc nie nale/y do grupy ksi'dz, Biblii, ksi"gi s'dowe, zawod[w
w Ss 1953 jedna kolumna cytat[w – ksi'/", lecz na wsp[lny korze< z nimi prawnych i rejestr[w, rozdzia=
ksi'/"cy – dotycz'cy ksi"cia, w si"ganiu, g="biej o jeden stopie< – ksi'/ki, tom.
zwi'zany z ksi"ciem. wszystkim trzem wsp[lne si"ganie. =ac. liber ]ksi"ga\ ˘ franc. le livre,
staropol. xanszkey, †ksi'/ki liczba mn., bot. gatunek anglosas. boc, niem. buch,
krolestwo kszøszkye ˘ xanszky, stokroci, Chrysanthemum leucan- >redniow. ang. boke, book,
kszonszky – themum L. staropol. 1472 xøzki ang. book, ros. kniga-kniga.
1. ksi'ski, nale/'cy do ksi"cia, coronaria maior. • ksi"garnia&
2. nale/'cy do kap=ana. ksi'/nica niem. buchhandel,
staropol. 1393 xaszna; 1. pomieszczenie ksi"gozbioru, ang. bookstore.
ksz'sna imperatrix, biblioteka, ros. kni'naq torgovlq-
ca 1500 xy'zn' ducissa – 2. ksi"gozbi[r, kni/naja torgowlia,
/ona ksi"cia, te/ w=adczyni 3. instytucja handluj'ca ksi'/kami. kni'nyj magazin-
staropol. 1405 kssz}"|sze, ksieni rel. przeorysza, kni/nyj magazin ]ksi"garnia\,
1406 w kszøzey szemi ne cradne, prze=o/ona klasztoru /e<skiego. • biblioteka, ksi"gozbi[r&
1407 w kszøse szemi ne cradne, staropol. 1386 ne ucziniw kszeney starofranc. i >redniow. ang. librarie,
Jerzy Dargiewicz – S=ownik j"zyka polskiego, 2015.
yy yy
ang. library ]biblioteka, ksi"gozbi[r\, clerke ]†kto>, kto umie czyta: i pisa:, staropol. kszta=t – spos[b, forma,
niem. büchersammlung ]ksi"go- osoba pi>mienna\. wizerunek, posta:, wz[r,
zbi[r\, staropol. 1424 ne gonil we xan- staropol. kszta=townie –
ros. biblioteka-biblioteka. szem szarn, foremnie, zgrabnie,
ros. knigo- franc. 1469 nie zbil w x'zem; staropol. zdraz –
-pehatanπe impression, yakom ya nye zayal w kxyaszim wyobra/enie, posta:, kszta=t.
presse ]druk\ bydla luczkego ˘ =ac. forma,
-prodavec= le libraire xansze, x'ze, kxyasze – starofranc. i >redniow. ang. forme,
-xranili]e librarie posiad=o>: ksi"cia. ang. form, shape, figure, image,
kni'nik= un homme †ksi"/yc pokr., astr. ros. forma-forma,
letre, un erudit ¯ k` ]do\ % si"ga:. ]kszta=t\ obraz-obraz,
kni'nyj qzyk la langue ecrite s=owotw. dalszy krewny – “ciotecz- ]na kszta=t\ na napodobie,
kni'naq lavka une librairie ny brat” ksi"cia i ksi"dza, ˚ksi'/ka. ]kszta=ci:\ davat; obrazova-
ksi"garz prof. osoba zajmuj'ca si" staropol. kzøzicha; dwa x'sycza, nie, obuhat;,
zawodowo sprzedawaniem ksi'/ek; 1426 dwu kzasyczu; ]kszta=ci: si"\ pouhat; obrazo-
pracownik ksi"garni. w ksch'zicz' lystopadzie in vanie, obuhat;sq,
staropol. 1471 ks'garzew libraiis – mense ˘ kzøzich, x'sycz, kza- ]wygl'd\ vid-wid.
pisarz, sekretarz. sycz, ksch'zicz – ksi"/yc, tj. ˚wyobra/enie.
niem. buchhändler, 1. syn ksi"cia, 2. luna, 3. miesi'c. kszyk ptak. niewielki ptak =owny z
franc. le libraire, Ksi"/yc, ksi"/ycowy astr. rodziny bekas[w, wydaj'cy dono>ny,
ang. bookseller. naturalny satelita Ziemi; o okresie charakterystyczny g=os.
ros. knigotorgovec, 29,5 dnia, cia=o niebieskie, odbija- †ktemu nadto, ponadto,
knigoprodavec. j'ce >wiat=o s=onczne, widoczne z dosł. do tego ¯ k ]do\ % temu ¯ ten.
ksi"gosusz Ziemi w r[/nych jego fazach; ksi"/ ang. moreover, besides,
ostra, zaka{na choroba wirusowa ycowy blask, rok, ksi"/ycowa noc. ros. krome togo-kromie togo, da
byd=a. ¯ si"ga: ˘ do si"gania... niedosi"/ny ë]o-da jeszczo,
ksi"stwo ¯ ksi'/" ¯ ksi"ga. ]k ^ do\. sverx togo-swierch togo.
˚ksi'/", ksi'/ka, si"ga:. =ac. luna, ros. luna, anglosas. kto(>(kolwiek jęz.
staropol. w naszem xyanstwye mona, >redniow. ang. mone, zaimek zast"puj'cy nazwy os[b,
albo panystwye; xanstchwa; ang. moon;, nawi'zuj'cy do tych nazw.
w oboyey stronye xansztw; pol. lunatyk ]cz=owiek wykonuj'cy s=owotw. pokrewne co KCCz,
xansthwa ]ducatus\; s xansthwa r[/ne czynno>ci w g="bokim >nie, stan TC ˘ kto, co,
]de ducatu\; w druge xanstchwo, przypisywany dzia=aniu >wiat=a ksi"- s=aw. hto-czto ]co\.
1479 kxasthve, /ycowego, w USA znany pod nazw' staropol. chto, kto – kto.
1498 xi'stua; xy'stwo ˘ “sleepwalking” – somnambulism\, staropol. kto w odmianach przez
xyanstwo, xanstchwo, xansztwo, ang. lunacy ]a. pierwotnie sporadycz- osoby& kogo, 1448 komu; comu; w
xansthwo, kxasthvo, xi'stuo, ne objawy choroby umys=owej maj'ce kem; ktho; chtho, komv; kym, w
kszastwo, ¢kszyosztwo – zmienia: si" z fazami ksi"/yca, Ss 1953 5 kolumn cytat[w –
1. obszar podleg=y w=adzy ksi"cia, b. umys=owa niestabilno>:, choroba 1. zaimek pytajny,
pa<stwo ksi"cia, dobra ksi'/"ce, umys=owa\. 2. zaimek nieokre>lony, kto>,
2. w=adza lub zwierzchnictwo †ksieni poz. społ. pani, ksi"/na. ktokolwiek,
ksi'/"ce, rz'dy ksi"cia, ¯ X. ]Xi'dz, Xi'/"\ ¯ ksi'dz, ksi'/" 3. kto, kt[ry, ktokolwiek,
3. godno>:, tytu= ksi"cia, ]osoba umiej'ca czyta:\ ¯ ksi"ga. kiedykolwiek.
4. urz'd lub godno>: kap=ana, ang. princess, ros. knqginq- staropol. ktokolye, kthokole, kym-
5. urz'd lub godno>: so=tysa kniaginia ]/ona ksi"cia\. cole, komvkole, ktocole, ktokole
we wsi na prawie wo=oskim. ksyka: dźwięk. – ktokolwiek, kto>.
pol. ksi'/" ˘ ksi"stwo, d{wi"k konik[w polnych. staropol. kthokoli, komvkoli, kym-
niem. fürst ˘ fürstentum, ksylofon muz. koli, kymkolwyek, komvkoly,
franc. prince ˘ principaute, instrument perkusyjny. ktokoli – ktokolwiek, kto>,
ang. prince ˘ principality, ksylografia przestarz. staropol. 1498 kthokolwie;
ros. knqz; ˘ knq'estvo. drzeworytnictwo. ktokolvye – ktokolwiek, kto>.
˚wojewoda ˘ wojew[dztwo, kszta=-t(tny(tka(townik(ci: ]si"\ staropol. kymkolwyek, komukol-
tak i odpowiedniki wojewody w T ˘ C form•a(owa:, wz[r; wykszta=- wyek, kthole – ktokolwiek, kto>.
tych j"zykach. cony – uformowany, zewn"trzny staropol. ktosz – kto>.
Wielkie Ksi"stwo Litewskie, Ksi"stwo wygl'd jakiego> przedmiotu. staropol. ktorak – jak, jak/e.
Wielkomorawskie – wielkie ]stare\, staropol. 1448 pod xthaltem do- staropol. ktorykole – kt[rykolwiek.
tak i Wielka Brytania ]Great Britain\, broczy; }k|stalt; stalcz; w czelnem staropol. ktoraky – jaki, co za.
i inne wielkie, i ˚przydomki kr[l[w; kstalcze, kstalth, staropol. ktoraco – jak, jak/e.
termin wielki nie jest ogromn', oka- 1484 a yakyego kroyu y tez xthaltv; ang. anybody, anyone; somebody,
za=', imponuj'c' po=aci' kraju. ca 1500 vyobrazenye xstalth figura, ros. kakoj-nibud;-kakoj nibud,
starofranc., >redniow. ang. i ang. id est forma; xstalth forma – ]ka/dy\, vsqkij-wsjakij,
prince ˘ principality, princedom, posta:, figura, forma, wyobra/enie. kto-nibud;-kto-nibud,
ros. knq'estvo-knia/estwo, staropol. na kszta=t – kakoj by to ni byl.
gercogstvo-hercogstwo na podobie<stwo, na spos[b. kt[r"dy jęz.
¯ niem. herzog ]ksi'/", ang. duke\. staropol. ca 1418 vrostu kstaltow- ¯ kt[ry ]za(pytanie\ % dy ]kierunek\
†ksi"/-e(na(stwo(y ˚ksi'/". nego; kstaltownhy ˘ kstaltowny – ¯ direction.
¯ k ]do\ % si"