You are on page 1of 350

OPERA OMNIA DESIDERII ERASMI

OPERA OMNIA

DESIDERII ERASMI
ROTERODAMI
RECOGNITA ET ADNOTATIONE CRITICA INSTRVCTA
NOTISQVE ILLVSTRATA

ORDINIS SECVNDI

TOMVS SEPTIMVS

MCMXCIX
ELSEVIER
AMSTERDAM - LAUSANNE - NEW YORK OXFORD - SHANNON - TOKYO

Sous Ie patronage de
CUNION ACADEMIQUE INTERNATIONALE
ET DE CACADEMIE ROYALE NEERLANDAISE DES SCIENCES
ET DES SCIENCES HU!v1AINES

© 1999 ELSEVIER SCIENCE b.v.
All rights preserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system,
or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or
otherwise, without the prior permission of the copyright owner.
Library of Congress Catalog Card Number: 71 89942
ISBN: - Tomus II,7: 0444 828346
CONSEIL INTERNATIONAL POUR LEDITION DES CEUVRES
COMPLETES D'ERASME
Mme M.E.H.N. MOUT, Leyde, President; J.K. MCCONlCA, Toronto, Vice-president; C.S.M.
RADEMAKER, ss. cc., Vleuten, Secretaire-generaf/Tresorier; J. TRAPMAN, La Haye, Secretaire; C.
AUGUSTIJN, La Haye; Ch. BENE, Grenoble; V. BRANCA, Venise; S. DRESDEN, Leyde; F. HEINIIviANN, Bale; B.R. JENNY, Bale; ].-C. MARGOLIN, Paris-Tours; ].-P. MASSAUT, Liege; G.H.M.
POSTHUMUS MEYJES, Leyde; C. REEDIJK, Haarlem; P.-G. SCHMIDT, Freiburg i. Br.; A. SOTTILI,
Turin; H. VREDEVELD, Columbus OH; A.G. WEILER, Nimegue
COMITE DE REDACTION

F. AKKERMAN, Groningue; G.].M. BARTELINK, Nimegue; J. DOMANSKI, Varsovie; A. VAN HECK,
Leyde; C.L. HEESAKKERS, Leyde; H.J. DE JONGE, Leyde; Mme M.L. VAN POLL-VAN DE LISDONK,
Vierpolders; C. REEDIJK, Haarlem;]. TRAPMAN, La Haye
SECRETARIAT DU CONSEIL
Constantijn Huygens Instituut

Botte Postafe 90754, 2509 LT La Haye, Pays-Bas

This volume has been printed on acid-free paper
Printed in the Netherlands

IN HOC VOLVMINE CONTINETVR

ADAGIORVM CHILIAS QVARTA
(PARS PRIOR)
ed. R. Hoven
Centuriam quintam ed. C. Lauvergnat-Gagniere

PREFACE
INTRODUCTION

VII

1

CENTVRIA I

II

CENTVRIA II

99

CENTVRIA III

141

CENTVRIAIV

18 5

CENTVRIA V

235

LISTE DES ABREVIATIONS

295

TABLE DE CONCORDANCES

315

INDEX ADAGIORVM LATINORVM

321

INDEX ADAGIORVM GRAECORVM

327

INDEX NOMINVM

333

PREFACE

Le vingt-septieme tome des Opera omnia d'Erasme releve du deuxieme 'ordo',
celui des Adages. Pour ce qui est des principes generaux de notre edition et de la
division en 'ordines', preconisee par Erasme lui-meme, nous renvoyons a la General Introduction, ASD I, I, pp. x, xvii-xviii, et a C. Reedijk, Tandem bona causa
triumphat. Zur Geschichte des Gesamtwerkes des Erasmus von Rotterdam. Vonrage
der Aeneas-Silvius-Stiftung an der Universitat Basel, XVI, Basel/Stuttgart, 1980,
pp. 12 sqq., 21-22.
En vue de l'edition des Adages un comite special fut fonde que preside Ie professeur F. Heinimann de Bale. Les 4151 Adages seront publies en huit tomes, suivis d'un neuvieme volume contenant l'introduction generale, l'edition des Adagiorum collectanea, et des index.
Les tomes parus jusqu'a present dans la section des Adages sont les suivants:
II, I (Adag. 1-500; edd. M.L. van Poll-van de Lisdonk, M. Mann Phillipst, Chr.
Robinson; 1993); II, 2 (Adag. 501-1000; edd. M. L. van Poll-van de Lisdonk, M.
Cytowska; 1998); II, 4 (Adag. 1501-2000; edd. F. Heinimann, E. Kienzle; 1987);
II, 5-6 (Adag. 2001-3000; edd. F. Heinimann, E. Kienzle [Adag. 2201 ed. S. Seidel Menchi]; 1981); 11,7 (Adag. 3001-3500; ed. R. Hoven [Adag. 3401-3500 ed.
C. Lauvergnat-Gagniere]; 1999); II, 8 (Adag. 35°1-4151; ed. A. Wesseling; 1997).
En ce qui concerne Ie present tome (II, 7), l'introduction, l'edition des quatre
premieres Centuries (Adages 3°01-34°0) et les listes finales ont ete confiees a R.
Hoven (Liege). C'est Mme C. Lauvergnat-Gagniere (Universite de SaintEtienne) qui a edite la cinquieme Centurie (Adages 34°1-35°0). Toutefois, R.
Hoven en a egalement assure la revision et I'harmonisation avec Ie reste du
volume.

Le 8 octobre 1998, Ie Conseil a eprouve une grande pene par la mort de M. E.
van Gulik a I'age de 88 ans. II a ete membre du Conseil de 1965 a 1989. Ancien
directeur de la Bibliotheque Municipale de Rotterdam, il a souvent fait profiter
les collaborateurs a l'edition ASD de ses connaissances approfondies dans Ie

Dans les annees soixante. Ie desir de resigner leurs fonctions respectives de president. Erasme et l'humanisme chretien (1969). stimule les collaborateurs. Dans la riche bibliographie de cet historien de premier plan. Erasmus ex Erasmo (1983) et Erasme parmi nous (1987). II leur sait gre de ce qu'ils se sont declares prets a rester membres du Conseil. M. secretaire-general/tresorier. Son rayonnement lui a valu Ie titre de Docteur honoris causa des Universites de Strasbourg et de Montpellier. Le Conseil est extremement reconnaissant a MM. dans ASD. Avant Ie colloque du Conseil en novembre 1998 MM. fut nomme president en 1971 en tant que successeur de M. Halkin (1906-1998). Bakhuizen van den Brink.pendant plus d'un quart de siecle . Herding pour tout ce qu'il a fait.M. un temoignage poignant.N.cc. dans A l'ombre de fa mort (1947).H. On espere que son grand livre sur la bibliotheque d'Erasme. personne ne peut oublier l'homme engage. a I'Humanisme et a la Reforme. En6n. II a lui-meme edite. Herding a aussi participe aux travaux du Comite de Redaction. Dresden et Reedijk de la fas:on exemplaire dont ils ont . Au cours de sa longue carriere de professeur ordinaire a l'Universite de Liege. a ete secretaire. en raison de leur age avance. Le docteur C. Ie resistant. qui a ete un des initiateurs de I'edition ASD. Ie professeur ]. fondateur de l' edition ASD. Mout. membre du Conseil depuis 1965. qui etait presque termine. il a suscite et encourage chez ses disciples et ses collaborateurs de nombreux travaux relatifs a Erasme.VIII PREFACE domaine de la bibliographie erasmienne. dont il a ete membre des Ie debut en 1963. ss.E. et surveille la qualite de l'edition. vice-president. ainsi que de la Faculte de theologie protestante de Bruxelles. Le Conseil est tres reconnaissant a M.K. president. en meme temps. Ie professeur O. Rademaker. McConica. pendant de longues annees. pour l'edition des Erasmi Opera omnia. d'ou il a rapporte. vice-president de son Conseil des 1966 et membre actif de son Comite de Redaction. Le Conseil a eu a deplorer recemment Ie deces du professeur Leon-E. photocopies et micro6lms. Pour des raisons de sante. Le professeur S. outre sa participation personnelle a l'edition ASD (1. Le Conseil a elu comme leurs successeurs: Mme Ie professeur M. Reedijk. Dresden. Dresden.organise et mene les travaux. Le Comite de Redaction et les editeurs de ce tome remercient les bibliotheques qui ont mis a leur disposition livres. lIs expriment en . il convient ici de relever particulierement. Halkin et Reedijk avaient exprime. tresorier (depuis 1992). Herding a decide en novembre 1998 de se retirer du Conseil. qui a connu les horreurs des camps de concentration nazis. secretaire-general (depuis 1969) et.3 et ~ I partim) . vice-president et secretaire-generalltresorier. Ie docteur C.S. pourra paraitre dans un avenir pas trop lointain.. Panegyricus et Institutio principis christiani (dans I~ I) et Querela pacis (dans I~ 2).

PREFACE IX particulier leur reconnaissance envers Ie Prefet de la Biblioteca Vaticana. Ie directeur de 1'Universitatsbibliothek Basel. Constantijn Huygens Instituut Postbus 90754 2509 LT Den Haag Janvier 1999 Ie Comite de Redaction . et Ie proprietaire d'une collection particuliere qui prerere garder l' anonymat.

.

ADAGIORVM CHILIAS QVARTA (PARS PRIOR) editee par R. HOVEN Liege Cinquieme Centurie par C. editt~e UUVERGNAT-GAGNIERE Villeurbanne .

Basileae. Universiteits-Bibliotheek. mense Martio 1533· Ex.Adagiorum opus. Amsterdam . Hieronymus Frobenius et Nicolaus Episcopius.

Les proverbes repris des Collectanea sont repartis dans tout l'ouvrage . des son sejour a Bologne I'annee precedente. est legerement augmentee: 838 adages. son premier ouvrage. l'auteur a utilise. eile est beaucoup plus considerable. grecs et surtout latins. I Des Collectanea aux diverses editions des Chi/iades En 1500. et leur ordre est complerement bouleverse. publiee a Florence chez Junta en 1497.plus de la moitie se trouvant toutefois dans la premiere Chiliade -.3 imprime a I Sur les divers paremiographes grecs qui seront mentionnes dans cette introduction et sur leur utilisation par Erasme. les Adagiorum Collectanea. En effet. Philippus. 2 C'est du moins Ie numero du dernier adage. . t. quant a la part accordee aux proverbes d'origine grecque. Erasme avait pu consulter et utiliser l' edition princeps du paremiographe Zenobe (qu'il appelle plut6t "Zenodote"). Heinimann. on Ie sait.a dire "Suidas" alors qu'il faudrait. Festschrift fur Bernhard WJss zum 80. une collection paremiographique attribuee a Diogenien. cette fois numerotes. Zenobii Athoi proverbia. et F. cf. Ce recueil compte 820 proverbes anciens. parue en 1506. I (Prolegomena).INTRODUCTION On sait que l'introduction generale aux Adages est prevue pour Ie dernier tome de I' Ordo II (II. 9). I La deuxieme edition erasmienne des Collectanea. egalement a Paris. il presente et commente 3260 adages. Zu den Anfiingen der humanistischen Paroemiologie. parler de la Souda. pour Ie grec. nous nous limiterons a une breve introduction donnant les indications indispensables pour une lecture et une consultation fructueuses du present volume. chez J. Bile. Petit et J. Bade. 3 Par convention. in Catalepton. Gottingen. pp. comme dans les tomes deja publies. lei. 1987. effectivement. grace a un manuscrit qui doit lui avoir ete transmis par Georges Hermonyme de Sparte.2 soit pres de quatre fois les chiffres de 1500 et de 1506. mais it y a quelques erreurs de numerotation. Erasme publie a Paris. Geburtstag. notamment W Buhler. ainsi que "Suidas". non numerotes. Mais en septembre 1508. 158-182. chez J. c'est une veritable metamorphose: Ie gros ouvrage publie a Venise chez Aide Manuce est intitule Adagiorum Chi/iades tres ac CenturiaeJere totidem. 1985.comme Erasme . nous continuons .

Erasmo da Rotterdam.2 INTRODUCTION Milan en 1499. dont Ie texte a ete faussement attribue a Plutarque. Les huit editions des Chiliades qui paraitront ensuite SOliS la responsabilite d'Erasme seront toutes confiees a la Maison Froben a Bale. 13". 12 ed. 3e ed. Aide. presque toujours dans Ie sens d'une augmentation. Athenee.12 Pindare. 1520. princeps. Erasme dispose de deux manuscrits de paremiographes: Ie "Codex Laurentianus 80. Aide. celle-ci est parfois considerable et certains textes atteignent des 1515 l' allure et Ie volume de veritables ((essais". 17 ed. Aide. princeps 1516. pour atteindre 415119 en 1536. 1528.IO Hermogene. princeps 1508-1509 in Rhetores Graeci. Junta a Florence. pp. y compris de "Suidas". et qui a paru chez Aide en 1505 dans un gros volume de Yaria.grace a Jerome AIeandre .. 20 bientot publies de maniere independante. col. Aide. 1980. 15 ed. qu'Erasme n'apprecie guere et qu'il n'utilise que faute de mieux. accompagnes souvent de la mention explicite 1t(XpmfL[(X. . Junta a Florence. 2. Aide. Ie commentaire de nombreux adages est modifie. princeps 1508-1509 in Rhetores Graeci. elles datent de 1515.14 les Moralia 15 et les Vitae: 6 de Plutarque. 2e ed. Arrive a Venise. 4 Sur Ie contenu de ce volume. 1519.13 Platon.6 Aristide. 10 ed. Bladus a Rome. D'une edition a I'autre. princeps 1517. 405. 14 ed. illui reproche notamment de meIer des proverbes d'epoque byzantine a ceux de I'Antiquite. quasi contemporain (ca. 18 ed.7 la Rhetorique 8 d'Aristote. 9 ed. Renouard. 1533 et 1536. Seidel Menchi. la plupart chez Aide. I'annee meme de la mort de l'auteur. presque toujours sans citer son nom. Erasme utilise egalement un recueil de proverbes que l' on a pris I'habitude d'appeler "Zenobius AIdinus". princeps 1516. Paris. 5 LB II. 1420-1480). 1514. n° 6. princeps 1542-1550.Ie recueil du Byzantin Apostolius. Callergi a Rome. A. Aide. en outre. 15 23. les scholies a Hesiode17 et a TheocriteI8 ••• A l'exception d'Eustathe et des scholies a Hesiode. 8 ed. comme il Ie rappellera egaIement en 1526 dans une addition a l'adage 1001. princeps 1517. Aide. princeps 1509. tous ces textes seront imprimes dans les dix annees a venir. princeps 1508-1509 in Rhetores Graeci. 13 ed. 49-50. 7 ed. mais. 1526. Annales de l'imprimerie des Aide. Z. Aide. 19 Meme remarque qu'en n. 20 Cf. bien qu'il regroupe des textes de diverses provenances. 16 ed. Sei saggi politici in forma di proverbi. princeps 1537.9 Eustathe. et . 4 Voila pour les paremiographes. Adagia.5 un autre tresor attend Erasme dans ce milieu privilegie de I'Academie aIdine: il s'agit de divers auteurs grecs anciens dans leur langue d'origine et encore manuscrits: Aphthonius.II Pausanias. l! ed. cf. Zanetti a Venise. 1517h518. gros lexique de la fin du Xe siecle dans lequel on trouve de tres nombreux proverbes. Festina lente. S. princeps 1513. mais Erasme en beneficie des 1508 et il ne se fait pas faute d'en profiter. princeps 1513. 1834. Aide. 6 ed. Ie nombre d'adages augmente chaque fois de maniere plus ou moins importante. Torino.

op. 21 22 .28 1. Le volume de 1523. in Miscellanea Jean-Pierre Vanden Branden. 20 novemhre 1990. ces notes ne contiennent toutefois qu'une partie des modifications qui interviendront et elles nous fournissent donc chaque fois un etat intermediaire et provisoire entre deux editions. cf. 12-13 et fig. II.L. Signalons des maintenant l' existence et l'interet de deux documents exceptionnels. qui a ete resolu de Ia maniere suivante: Ie cas des Collectanea a ete isole du reste et son edition reporCf. la publication de trois tomes (II. p. mais il n'a ete revele aux erasmisants qu'en 1989 par une etude de L. chez Sotheby. cf. 6 en 1981. Tocci. Les responsahles d'ASD ont egalemem acquis un microfilm de ce volume de 1526 et ont fait parvenir a chaque collaborateur les photocopies necessaires. 1968.INTRODUCTION 3 Tout cela pose a I'editeur moderne des problemes varies et importants. Paris. jettent quelque lumiere sur les methodes de travail d'Erasme et de ses secretaires dans l' elaboration de cette reuvre sans cesse remise sur Ie metier. Kienzle. 252-253. et son article Nicolaas Kan in Contemporaries. Bruxelles. a permis aux responsables d'ASD de microfilmer Ie volume. se trouve depuis longtemps a la Bibliotheque Vaticane. qui desire garder l' anonymat. 3 et 4. Tocci. que nous evoquerons dans la deuxieme partie de cette introduction. celui-ci a en outre assure. cit. 23 Ces deux documents. 1995.u les photocopies pour la partie qui Ie concerne. Ce particulier. Bierlaire.VIII. 26 Einleitung. Vrin. pp. van Poll-van de Lisdonk dans son edition du tome II. tout d'abord entre les Collectanea et les Chiliades. connus depuis peu: il s'agit de deux exemplaires imprimes mais portant des notes manuscrites de l' auteur . ont place les responsables de cette nouvelle edition devant un probleme complexe. 25 Sur cette question et sur d'autres evoquees hrievemem dans cette introduction. avec notes preparatoires a l' edition de 1526. 1989 (CoIl. ainsi que l' a deja souligne en 1993 Mme M. 62). Sur ce secretaire d'Erasme.et qui a un certain moment ont tous deux appartenu a Nicolas Cannius 24 -. classe parmi Ies manuscrits (Chigiano R..M. II. 213. n° 20). ensuite entre Ies neuf editions erasmiennes des Chiliades.22 celui de 1526. nous nous permettons de renvoyer a no~re article Ies editions successives des Adages: coup d'c£il sur les sources et les methodes de travail d'Erasme. pp. 25 II L 'edition ASD des Adages La conception generale de cette nouvelle edition des Adages est due a un Comite special place sous la presidence de F. 5. a ete mis en vente en novembre 1990 a Londres. Rome.en vue de la preparation de I'edition suivante. In Officina Erasmi. 5 et II. M. La fitmilia d'Erasme. Note e Discussioni erudite. Heinimann. Ie Catalogue de la Vente Sothehy. avec E. 26 I. Tocci. 24 Pour IT. Etablissement du texte Les differences considerables.et de ses secretaires . 2°9-217. p. precieux a plus d'un titre . c£ F. pp. 23 L. 4 en 1987) qui constituent pour les autres collaborateurs de veritables modeIes. 72-76. chaque collahorateur a res. pour y. PP·257.21 OU il a ete acquis par un particulier. avec notes pour l'edition de 1528. Ie Catalogue de la Vente Sothehy. I..

la au l'edition I est entachee d'erreurs qui peuvent etre corrigees d'apres une au plusieurs des editions precedentes (de A a H). les sigles 7t (bibliotheca priuata) pour Ie volume de 1523 et X (Chigiano) pour celui de 1526. faite sans l' autorisation d'Erasme sur I'edition aldine de 1508 (A). un Index Adagiorum Latinorum et un Index Adagiorum Graecorum. notes par des sigles empruntes a l'alphabet grec. par exception.27 pour les Chiliades.B. un document de travail a ere realise par R. Apparatcritique Comme on peut s'en rendre compte facilement par Ie Conspectus siglorum des divers tomes. Signalons aussi qu'on peut trouver a la fin de chaque tome: une Table de concordances. 1517. avec mention dans l'apparat critique. la presentation du texte offre au Iecteur la possibilite de suivre Ie developpement progressif de chaque adage jusqu'a son etat definitif en 1. les neuf editions strictement erasmiennes (sigles de A a I). c'est dans ces cas seulement que l'apparat critique en fait mention. il a ete mis a la disposition des collaborareurs de I' edition des Chiliades. contrairement a Ia regIe adoptee en principe dans ASD. Froben. D'autre part. s. En effet. les deux editions anciennes des Opera omnia. p. c£ Conspectus siglorum). Froben. chaque tranche de texte est precedee du sigle de l'edition ou elle apparait pour la premiere fois (de A a I. c) l' edition de Bale. rendue necessaire par les changements de numerotation. (Adag. dans Ie present tome. avec la numerotarion de I'edition de 1506. il s'agit des notes manuscrites figurant dans les deux exemplaires imprimes dont nous avons parle et pour lesquels nous utilisons. 2. 1536. corr. 9. les manuscrits erasmiens. 27 Tourefois. 1703 (sigle LB). ce qui implique l'insertion dans l'apparat du texte des quelques adages publies dans une ou plusieurs edition(s). comme deja dans Ie tome II. parfois considerables. Toutefois.A. 30n) iudicaturus B-1: indicaturus A. mais avec des corrections reprises par Erasme a partir de I'edition de 1515 (B). sigle I). ex. Ie texte de base n'est pas celui de l'edition princeps (Venise. 1513 (sigle s). mais non dans I. Dulce bellum inexpertis: edition parue a Bale. sigle A). Ie cas se presente iei pour Ie n° 3°01. pour eviter une surcharge de sigles dans Ie texte. les additions d'un seul mot ne sont pas signaIees dans Ie texte lui-meme. citee uniquement la ou elle diftere de l'edition de 1515 (B). . e) la premiere edition separee d'un Adage ayant Ie caractere d'un essai. b) la ou l'on en dispose. Bale 1539/r540 (sigle BAS) et Leyde. Aide Manuce. I.INTRODUCTION 4 tee au dernier volume. Mynors. II. d'une edition a l'autre. d) exceptionnellement. mais bien dans l'apparat critique. mais celui de Ia derniere edition erasmienne (Bale. c'est la forme la meilleure qui est adoptee. Froben. sous Ie titre Bellum (sigle 0). 1508. l'apparat critique mentionne: a) essentiellement.

Mais nous mentionnons dans l'apparat critique les notes marginales de la premiere edition separee du Dulce bellum (sigle 0). Quant aux simples variantes. Le texte des citations ne correspond pas toujours exactement a celui que nous lisons dans les editions modernes. notes qui pour la plupart peuvent etre assimilees a des sous-titres.. les Peres de l'Eglise et parfois meme des auteurs plus recents. elles sont mentionnees de la meme fa<.entre lesquels Ie choix est parfois pour nous difficile. sauf s'il s'agit de noms propres: pour Ie grec. sans mention particuliere. 7t. non seulement pour l'aclage luimeme mais aussi pour l'interpretation et les commentaires qu'Erasme en tire. toutes les variantes sont signalees.. un etat intermediaire et provisoire entre deux editions. 32°4) subministret X G-I: ministret A-F. (Adag. Commentaire Pour Ie commentateur moderne. Les notes marginales de H et de I . latins et grecs.qui Ie plus souvent representent Ie titre de l'un ou 1'autre Adage mais avec un ordre des mots different ou sous une autre forme . Dans quelques cas. les simples variantes orthographiques et les coquilles evidentes sont omises dans l' apparat critique. des iota souscrits et de 1'emploi des majuscules ou des minuscules a 1'initiale. des accents.. nous mentionnons de la maniere suivante dans l' apparat critique les passages qui apparaissent pour la premiere fois en TC ou en X et qui ont ete repris respectivement a partir de F ou de G: (Adag. mentionnes ou non. add x. 3023) Item .~solues dans Ie texte. essentiel pour un ouvrage du type des Adages. (Adag. nous l' avons dit. mais aussi d'un tres grand nombre cl'auteurs anciens. viatorem G-I. meme en tenant compte de leur apparat critique.. dans les cas tres rares ou l'on pourrait hesiter entre deux lectures ("lib. tel Thomas d'Aquin. il est possible de constater que c'est par l'intermediaire d'un autre Humaniste qu'Erasme connait tel ou tel texte ancien. on les trouvera cependant en fin de volume dans l'Index Adagiorum Latinorum ou dans 1'Index Adagiorum Graecorum. ex. II s'agit non seulement des paremiographes . Les abreviations ont ete n.ne sont pas reprises dans 1'apparat critique. il importe cependant que Ie lecteur puisse connaltre exactement leur contenu. add.: (Adag. Ie premier but.INTRODUCTION 5 Pour Ie texte latin. sans oublier l'Ancien et Ie Nouveau Testament. 1. est de retrouver et d'indiquer chaque fois de maniere aussi precise que possible la ou les source(s) utilisee(s). p. 3. 3016) Consimilis . Comme cela a deja ete fait dans Ie tome II." = "libri" ou "libro"). 3II3) Protinus 1t F-I: Statim A-E. voire impossible -. S'il ne peut etre question de donner Ie "statut" d'editions a TC et a x' qui representent seulement. la consultation des editions anciennes dont Erasme a pu disposer permet . a l' exception des esprits.on que celles des editions. connubialibus F-I. l' abreviation a ete maintenue exceptionnellement.

une breve mention en tete de la notice renvoie au numero correspondant des Collectanea}O Si chaque Adage constitue en principe une unite independante . Erasmus over Nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van zijnen tijd. evidemment post-erasmiennes. constant chez Erasme. a en donner lui aussi une traduction latine versifiee. ou adefaut aLB. Mention est faite egalement des proverbes en langue vulgaire auxquels il fait parfois allusion par comparaison. avec reference al' edition ASD. it est vraisemblable que leur nombre ne sera pas plus eleve en II. trois en II. supra. il convient toutefois d'etre prudent et d'ecarter les interventions ulterieures. 28 La consultation attentive des instruments de travail que les volumes 7t et X ant ete pour l' auteur permet diverses observations. p. Notre demi-Chiliade presente une originalite importante par rapport aux six precedentes. Certaines remarques concernent les problemes engendres par la traduction latine de mots au de textes grecs. une etude ancienne mais qui garde tout son interet: WH. 3. 4. Dans la lecture et 1'interpretation de ces notes manuscrites.31 lei. suite a une erreur de numerotation dans l'edition I. 29 C'est Ie cas en 1t pour Ie n° 3001. pensons-nous. des traces de censure. dans ce cas. Ie pacifisme dans Ie Dulce bellum inexpertis (n° 3001). dans lesquelles presque taus les Adages remontent al' edition A. 27. au l' on reconnait une "suite alphabetique" et/ou une source commune. certains s'inserent cependant dans des series plus ou mains longues. 2 et II. I. nous mentionnons Ie fait chaque fois que nous avons pu Ie constater. 31 Nous avons releve seulement deux exceptions dans Ie tome II. :1. 6. une en II. mais il faut aussi eventuellement tenir compte des citations faites de memoire. 1873. d'autres mettent en evidence Ie souci de la metrique. ex. 3° Cf. Dulce bellum inexpertis.D. 5.6 INTRODUCTION parfois d'expliquer ces divergences. Ajourons . 29 Chaque fois que l' occasion s'en presente. et a Allen pour la Correspondance. ce qui represente en fait 501 Adages. des rapprochements sont faits avec ses autres ceuvres. qui soulevent notamment la question du role qu'Erasme a accorde a ses secretaires dans la revision des Adages. notamment quand Erasme aborde dans son commentaire des questions qui Ie preoccupent personnellement. qui cherche particulierement a deceler les adages grecs presentant ou pouvant presenter une forme versifiee et. Quand il y a lieu. ex. Suringar. ce role depasse largement.que l' auteur n'hesite d'ailleurs pas a deplacer d'une edition a I'autre -. cinq en II. Utrecht.8 Cf. et cela sans parler des 7 Adages reproduits seulement en apparat critique parce qu'ils ne figurent pas dans I. p. celui de simples copistes et l'on pourrait parler veritablement de "collaborateurs litteraires". n. III La premiere moitie de La quatrieme Chiliade Le present volume contient done les cinq premieres Centuries de la quatrieme Chiliade.

deux en D). F Si nous considerons la source premiere de nos 501 adages tout en tenant compte de la distinction que nous venons de faire. aucun n'est emprunte a un paremiographe grec et une douzaine seulement a ((Suidas" (neuf au moins en B. Erasme ne dispose vraisemblablement plus de certains textes de paremiographes. 33 69 (A). celle dont les adages remontent a l'edition A. et dans une moindre mesure Ie nO 3401. J2. On sait que Ie premier numero d'une Centurie est de ce fait mis en relief. 3401 (P). parmi les cinq adages ici concernes. alors que sur les 231 ajoutes de BaG. 3270 (A). parfois tres longues. a leur intermediaire. princeps 326 5-340 9 A B 3410-34 21 C 3422-344 2 3443-3482 3483-35 00 D E remarques sauf 3°56 (C). Dulce bellum inexpertis. 3211 (D) sauf 3266 (A). ce qui renforce la remarque faite plus haut.INTRODUCTION 7 sur nos 501 numeros. Parmi les nombreuses sources de ces additions.J2 les 231 autres n'apparaissent que dans une des editions suivantes. particulierement des manuscrits. 180 au moins. 3319 (G). mais aucun autre paremiographe grec. au texte des notices deja existantes se situent surtout en B. 3267 (A). F et G) et 5 fois "Zenobius Aldinus" (en F et H). G et H. remarquons que l'abondance des ajouts de F et de G est deja en germe respectivement dans 7t et dans x. tres peu en E et I. 3415 (A). 19 d'entre eux figment deja dans les Collectanea. Lors des editions successives. en outre. Ne bas quidem pereat. N°S des adages 3° 01-3 2 64 ed. les additions. sauf 3412 (G). resumons la situation par un tableau. F. nous constatons que sur les 270 adages de A. 800 figurent deja dans les . proviennent d'un paremiographe grec ou de "Suidas". mentionnons particulierement Ie nO 3001. soit les deux tiers. autant que possible. de B a F et meme G. il pretere peut-etre renoncer desormais. 270 seulement se rencontrent des A. qu'elles sont souvent liees a la source utilisee et qu'on ne les rencontre que dans la premiere partie de ce volume. Signalons enfin que les ((suites alphabetiques" auxquelles nous avons fait allusion n'apparaissent ici que grace a la formulation des adages en grec. sauf 3444 (G). pres de Collectanea. on peut relever 17 fois ((Suidas" (en B. beaucoup moins en C et D. Pour la elarte. 3449 (A). Apres son depart de Venise. * * * que parmi les adages des trois premieres Chiliades remontant a A. 3416 (A). sauf 3425 (B).

Rigo (Liege): primitivement charge des quatre premieres centuries de ce volume mais contraint d'y renoncer a cause de ses obligations professionneIles. J. Leys (Maison d'Erasme. HOVEN Liege .8 INTRODUCTION Au terme de ce long travail. Wesseling (Amsterdam) . F. Mme M.L. Fr. Toute notre reconnaissance enfin a M. G. il a transmis un important fichier qui. Pironet (Liege). Bierlaire et MIle F. A.-~ Vanden Branden. nous a prodigue un appui bienveillant et constant. van Poll-van de Lisdonk (Vierpolders) et M. Heinimann pour ses suggestions et son aide precieuse. Un tres grand merci egalement a M. Halkint. L. R. J. dans une mesure appreciable. avec son equipe d'Amsterdam puis de La Haye. a facilite notre recherche des sources. Vanautgaerden et Mme K. MM. M. A. ~ Tombeur (Louvain-la-Neuve). A. Nous devons une gratitude toute particuliere a M. nous tenons a remercier vivement MM. J.-E. de Libera et Z. Kaluza (Paris). notamment lors de notre sejour a Bile en mai 1990 et de la mise au point finale de ce travail. a AnderlechtBruxelles).-~ Massaut. MM. Trapman qui.

.

. 10. Lugd. 10. mense Nouembri 1517/anno 1518 (BB E. ed. Basil. mense Februario 1526 (BB E. 98). Bat. 89). Frobenius. t.. Basil. Frobenius. Frobenius. Basil. 212). 10.. mense Augusto 1513 (BB E. t. Frobenius et Nic. ed. Bibliotheca Vaticana). ed. Froben. 93). II. 94).. VIII. Frobenius. ed. ed. Basil. Froben. :P. Aldus. II. pro Venet. Opera omnia. ed. Hier.. Basil. mense Octobri 1520 (BB E. ed. mense Aprili 1517 (BB E. Basil. 1515 (BB E. 90). Episcopius. mense Septembri 1508 (BB E. mense Martio 1533 (BB E. ed. Basil... 97).. 10. mense Septembri 1528 (BB E. 10. Episcopius.. Frobenius et Nic. Bellum.. Hier. anno 1523 prodita (E) propria manu Erasmi correctionibus et additamentis instructa (bibliotheca priuata).. Heruagius et Hier.. Frobenius. Basil. Frobenius et Nic.. 10. ed. 10. 102). ed. Hier. 10.CONSPECTVS SIGLORVM A: s: B: C: D: E: F: G: H: I: 0: BAS: IB: n: x: ed. Frobenius. 62 = ed. anno 1526 prodita (F) propria manu Erasmi correctionibus et additamentis instructa (Romae. . Codex Chigianus R. Omnia opera. 101). Basil. Frobenius. ed. Basil. Episcopius. 1703. 100). ed. 96). Frobenius. ed. mense Martio 1539/anno 1540. mense Martio 1536 (BB E. mense Ianuario 1523 (BB E. Basil. vander Aa.

ASD II. L'essor de la philosophie politiqu~ au XVle siecle. I-100) de 1517 a la Consultatio de bello Turcis inferendo (ASD V. The Querela Pacis of Erasmus. 6. Brachin. 3. Apres 1515. P. 3. La guerre et la paix). pp. II. Erasme ou l'evangelisme politique. E 212-E 224). Ie Duke bellum est mis en relief par sa place en tete de la quatrieme Chiliade et prend un developpemem considerable. dans l'Eloge de Ia Folie en 15n (ASD IV. la plus grande partie des additions de F figure deja en 7t) -.. 2201. qui rerum sunt imperiti A. bellum inexperto B-1: inexperto bellum. Admonet eos Iibenter pericula suscipere. 1204 F-l205 A) de 1535. 42 (1951). 1523 (E) et 1526 (F. 2. 1924 (concerne aussi les autres ecrits pacifistes d'Er. notamment dans Ie Panegyrique de Philippe Ie Beau en 1504 (ASD IV. II. pp.avec des additions en 1517-1518 (C). 3001 Dans l'ed. R. 1-82) de 1530 et meme aux Precationes aliquot nouae (LB V. une traduction allemande est publiee a Bale en 1519 et a Strasbourg en 1520 (BB. tandis qu'une traduction anglaise paralt a Londres en 1533-1534 (BB. id est Dulce bellum inexperto. E 234). Pax Erasmiana. 370. D'autre part. p.epitre qui presente de nombreux paralleles avec notre texte -. La "Querela pacis" d'Erasme. 2601. p. particulierement celle de la jeunesse. P. qu'Er. A partir de l' ed. avait deja traite a plusieurs reprises. Archiv fur Reformationsgeschichte. Ie bref commentaire de cet adage met l'accent sur l'inexperience. Mesnard. 395-424 passim). Das politische Engagement und die "politische Theologie" des Erasmus von Rotterdam. 213-219) de 1516 et de la Querela pacis (ASD IV. et particulierement pp. 1969. in: Scrinium Erasmianum. pp. 1936 (c£ pp. pp. II. pp. 2 bellum inexpertis B-1: inexperto bellum A. E 230-E 231). dans une lerrre du 14 mars 1514 a Antoine de Berghes (Ep. II. B. I. Padberg. c£ entre autres: E. VOx claman- . qui vont de I'Institutio principis christiani (ASD IV.H.). Paris. Sur Ie pacifisme d'Erasme. 70-79). 96 ). Ie probleme apparait encore dans de nombreux ecrits. 86-140. 32-48. 301-312. A. I. Leiden. Classical and Christian sources. 4 id est B-1: am. pp. Bainton. R. B: Sileni Alcibiadis (Adag. Co~stantinescu-Bagdat.CHILIADIS QVARTAE CENTVRIA PRIMA LB 951 [A] DVLCE BELLVM INEXPERTIS 3001 [B] Et elegans cum primis et multorum literis celebratum adagium est: [A] LA Id ita reddit Vegetius rAUXUC. it porte desormais presque exclusivement sur Ie probleme de la guerre et de la paix. Ie Dulce bellum est non seulement reproduit dans les editions completes des Adages . 362 sqq. en outre. pp. Paris. A (n° 1404). ASD II. pp. mais il est aussi des 1517 publie separement. 172-19°) et Scarabeus aquilam quaerit (Adag. pp. dans deux autres adages places en tete d' une Cemurie a partir de la meme ed.. treize fois au moins du vivant d'Erasme (BB. 102-n8. 368 sq. 288) . question capitale etudiee par de tres nombreux commentateurs. p. &1tdp~ 1t6AqtoC. 5..

19 cur B-1: quod A. tam ferina vesania. . quod vnum omnium saluti prodidit.. quibus vsu penitus cognita res est. quam immaniter ac barbarice geritur. non tantum ab ethnieis. nee a plebeis tantum et vulgo natura mobili. quae Furia primum in hominis mentem immiserit rem vsqueadeo beluinam vt placidum illud animal. quod aiunt. deprecari. quae pestis. ita miserrimam quoque. verum etiam a saeerdotibus et episeopis. quorum officium erat temerarios stultae multitudinis motus sapientia rationeque componere. vt seeleratissimam. tam insanis tumultibus in mutuam rueret pernieiem. quod iBis imperitia rerum eonfidentiam pariat. Siquidem [A] Aristoteles in Rhetoricis hanc adfert eausam cur iuuenta sit audaeior. nee solum a iuuenibus et imperitis. 'T<xp~Er 7tpo(j~6v'T<X v~v x<xpo~~ 7tEP~(j(jW<. 17 IIpocrovofLiXcrLiX in margo 0. Neque desunt iureconsulti ae theologi qui ad ista tam nefaria faces admouent et frigidam. capite xiiii: Nee eonfidas satis~ si tyro praelium cupit. [B] Quod si quicquam est in rebus mortalium quod contanter aggredi conueniat. Ad eundem item modum accommodari poterit ad quoduis negocium multo cum periculo multisque coniunctum malis.. verum etiam a Christianis. [H] Citatur ex Pindaro: rAUXU OE: 7t6AEfLo<. certe bellum est. contra senecta timidior. SfL7tdpwv 04: 'n<. ab ea felicitate libenter abstinent. hinc belli simulacrum vere philosophicis oculis aliquantisper contempletur. nee prophanis modo. imo quod oporteat modis omnibus fugere. At quanto iustius erat illud demirari. Id quod magis etiam admirabitur quisquis animum a vulgo receptis opinionibus ad ipsam rerum vim ac naturam perspiciendam conuerterit ac seorsum hinc hominis imaginem. sed potissimum a principibus.ADAGIA 3001 12 10 libra De re militari iii. in regiis versari negociis. at senes. si aceesserit cordi supra modum. propellere. vt impium ae pene dixerim haereticum sit improbasse rem vnam omnium... At dietu mirum quam hodie passim. vt ne dieam Christiano. quam quauis de causa suscipitur. 15 20 25 30 35 40 Bella res et splendida videtur inter aulicos obambulare proceres. sed iis qui nondum senserunt quantum amori insit amari. inexpertis enim dulcis est pugna. Expertus metuit. quo non alia res vel magis impia vel calamitosior vellatius perniciosa vel haerens tenaeius vel tetrior et in tatum homine indignior. Suaue videtur amare puellas. Quibus rebus fit vt nunc bellum adeo recepta res sit. [B] Sunt quaedam in rebus mortalium quae quantum habeant discriminis ac malorum non intelligas. Dulcis inexpertis cultura potentis amici. suffundunt. id est Dulce bellum inexpertis~ ast expertus quispiam horret. A. quis malus genius. vt demirentur homines esse eui non plaeeat. his multorum experientia malorum timiditatem et contationem. quod natura paei beneuolentiaeque genuit. quae intemperia. adeo probata. quam temere. contra B-1: om. nisi facto periculo. &7tdpm(HV. quod nemo velit capessere nisi iuuenis et rerum imperitus. verum etiam a senibus et toties expertis.

metuit Her. qui pour la plupart peuvent etre considerees comme des sous-titres. Variorum reprints. 12-13. r 317. II. 219-221). Ald.. op. Essays in the Theories ofErasmus. Dust. x(vaUVOV ou Zenob. Dulce bellum inexpertis. 1.. Sa pemle et son comportement. = Suid. Rappelons encore que pour cet adage. 94 au Zenob. Eel. Enfin. 1973. seorsum I: seorsim B-H 43 Hominis effigies in margo 0. Eos. 12 (Ne: Nec v.' la guerre et la paix. introduction. ASD. n. Fr. 1986). a laquelle nous avons donne Ie sigle 0.l. Erasmus and W'tzr. rrpoc. rien d' etonnant done a ce que notre texte soit tres proche du sien.).. notamment par l'addition d'annotations mar- ." 16-18 quoduis '" imperitus C£ supra. col. Sur Ie cas particulier de la guerre contre les Turcs. Sei saggi politici in forma di proverbi. 824): "qui frigidam suffundunt". 951. loc. Mulryan. Erasme: un militant de la paix. Erasme. elt. n. Latomus. III. Froben. Er. Mme Seidel Menchi y adopte deja les principes de l'ed. 4-6 Veg. Margolin. 3. p. Ep.: E:1tL TWV urro &:rre:~plocc. mais mentionne les variantes de cinq editions erasmiennes. 201-208. I?ioge? loc. Ie prix des mots et de l'homme. sous Ie nom de Pindare (p. choix de ginales. 15-28. 464). Lexpression "belli simulacrum" est employee par Lucr. 86-87.45-95.. et surtout 2) Erasmo da Rotterdam. Three Renaissance Pacifists. 4 Diogen. LB II. in: Acta Conventus NeoLatini Turonensis (I976).. Er. Londres. 39. Adagia. 18.A~mo~et . 151-206). Variorum reprints. 5. nous avons tenu compte dans l'apparat critique de la premiere ed.1 13 20-21 timiditatem et contationem B-1: metum adEert A. 35: ''Aquam frigidam . Cist. VI!). 302: "Mobile mutatur semper cum principe vulgus". 1953 (Call. Mil. Introd. pp. 1. 1819. suivant en general Ie texte de let mentionnant les variantes de A a I... J. I. e:OCUTOUC.' The "Adages" and Beyond.. 1980 (pour Ie Dulce bellum. Ald. 41 et 324. p. 246-275. pp. cf. 1986 (etude reproduite sous Ie n° XV dans Erasme. ].I. L. Eragm. separee (Bale.L0u (pp. 1389 abo Pour preparer l' ed. 43 belli simulacrum Developpement 11. pp. 13 (1988). n. 196-285. M. Londres.l. Seidel Menchi. 2). p.Livw\I (Suid. : e:m TWV urr OC1te:~pLOt:c. A. 30 vulgo natura mobili Cf.. 221). 24-25 non . IV: 9. Verg. Rejlexions sur le pacifisme d'Erasme. 1987. 1972. alors qu'il se rapporte a TOCp~e:~ (cE. 3. Epist. 33 Paroemia in margo O.. 951 (Frigidam aquam suffundere). rattache Ie mot xocpalr a rrpom6noc. I. Rhet. 991-999. Texte edite et traduit par Yvonne Remyet Rene Dunil-Marquebreucq. pp. II. xocthivTWV elc.L0uf. 8 si accesserit cordi Cette traduction prouve qu'Er. 4.ADAGIA IVi. a cura di S. Estienne.-E. Claud. ASD II. XIII (1980).uv). Margolin. Verg. 33 frigidam . tis in deserto. toutes deux commentees: I) Erasme. elle n'est touteEois mentionnee que la OU elle differe de I'ed. 110 Snell ap. Moreana. 96-191. Paris. 3. utilise une edition partielle de Stobee. pp. B. (ASD I. 1980. 37: "Rem adeo perniciosam. II pensiero politico. rappelle cet adage dans une lettre adressee en 1527 a Sigismond Ier (Ep. 62 = Suid. XXlII/89 (1986). 6-8 Pind. 18-21 Aristot. 4 (app. 272. Aen. Studia Romanica Posnaniensia. ASD II. cette citation se trouve parmi les maximes ITe:pt rroAif. Pour cette addition de H. New York. 109 sq. Bierlaire. Torino.]. Weinheim. commentaires et notes par J. Stab. 454-456. Cytowska. suivi par S. (app. in: Colloquia Erasmiana TUronensia. suffundunt". Otto 1481.. tetrior Cf. !mp'eriti . p. p. in: Krieg und Frieden im Horizont des Renaissancehumanismus. Parab. 1. De quarto consulatu Honorii. cit. c£ pp. T!X E:1tLx[v8uvoc rrpo8uf. textes. More and Vives.: "quisquis amores/ Aut metuet dulces aut experietur amaros. Plaut. Paris. amari Cf. suffundunt Cf. 42-43 hominis imaginem Developpement 11. Er. 345-372. 2. dispose d' un Ms de cet ouvrage (cf. V. Guerre et paix dans la pensle d'Erasme. II-I2 Dulcis . crir. 288. 384-386).) . Erasme et les Turcs. 311-321. I. 15-16 quantum . 3-38 (etude reproduite sous Ie n° XI dans: Erasme.. Erasme et la guerre contre les Turcs.-CI. pp. Heath. Halkin. Bruxelles. II. Erasmus and W'tzr against the Turks. Paris. rrpo8uf. 674. ~rit. cit. la presente edition du Dulce bellum doit beaucoup a deux editions modernes. 1517).L0uv't'<. Adag. adeo tetram". 1988).-CI. en tete d'un assez long developpement pacifiste (11.). c£ en outre: M. 345). 321 Hense. pp. publiee par Froben en 1532 sous Ie titre Gnomologium et sans Ie nom de Stobee (cE.. deja H.Cf. Ph. LXII (1974). qui suit dans l'ensemble Ie texte de LB.. Seidel Menchi. 42 ac D-I: et B C. 151).

Addidit insuper liberalium disciplinarum studium et cognitionis ardorem. Denique indidit diuinae mentis scintillulam. alia cortice communiuit. quam societas honestorum studiorum. si maxime liceret absque mutuo commercio commode vitam agere. vt ne dicam interim quod caetera fere statim vt nata sunt sibi sufficiunt ad vitam tuendam. elephantos praeter cutem et molem promuscide quoque tutatus est. nihil tamen iucundum videri possit absque socio. non iniuriae sed beneficentiae genuisse? Nam caeterorum animantium vnumquodque suis instruxit armis: taurorum impetus armauit cornibus. quae mutuis officiis et coit et cohaeret potissimum. Tribuit oculos amicos et in his animi signa. vagitu tantum implorat opem. sed amicam et blandam. vt vel hinc coniici possit solum hoc animal totum amicitiae nasci. id enim Deo maxime proprium ac naturale suo beneficio consulere vniuer- . indidit penitus beneuolentiae semina. alacritatis indicium. vt nullo etiam ostenso praemio tamen per se iuuet benemereri de omnibus. vti caeteris. Nihil vsquam in membris quod ad pugnam aut violentiam datum videri possit. non exitio sed saluti. Proinde natura voluit hominem vitae munus non tam sibi quam beneuolentiae acceptum ferre. addidit oculos truces. ne quid amnino per vim inter homines gereretur. Dedit osculi sensum. vni lachrymas. apris fulmineos affixit dentes. quid aeque necessarium? Proinde. Quid enim amico iucundius? At rursum. amoris ac beneuolentiae notas prae se ferentem. idem sit et suauissimum. quae quidem res ad parandam et alendam beneuolentiam in primis valet. alia corio. Nec his contenta natura sermonis et rationis vsum vni tribuit. imbeeillem. Vni risum attribuit. nisi si quis prorsus hominem exuerit et in feram degenerarit. delphinis teli vice pinnas addidit. Dedit brachiorum sinus ad camplexum. Quin et vocem dedit. vt potissimum abducit hominis ingenium ab omni feritate. Nec fari nouit nec ingredi nec cibum capere. an non protinus intellecturus est naturam . cute leui. vel ob vsum et necessitatem ambirent et amplecterentur. quo ceu copularentur et sese contingerent animi. nimirum vt singuli in singulis inuenirent quod vel amarent ac suspicerent ob excellentiam. raiam aculeis defendit. gallis calcar affixit. crocodilum crustis velut laminis communiuit. sunt rursum quibus venenum teli vice tribuit. amarem sodalitatis. sed mitem ac placidam. Super haec admirabili quadam varietate dotes tum animorum tum corporum inter mortales partita est. inermem. Fecit vt quod est saluberrimum.animal hoc non bello sed amicitiae.vel potius Deum . mollissima carne. Inseuit odium solitudinis. veluti columbis. leonum rabies vnguibus. histricem spinis. Solum hominem nudum produxit. Siquidem nec affinitas nec sanguinis propinquitas arctioribus aut firmioribus amicitiae vinculis astringit animos. ita ad conciliandas necessitudines praecipuam vim habet. non minacem et horrendam sicuti beluis. si quis habitum modo figuramque I corporis humani consideret. vocis stridorem. alia testis. quae res. Tum speciem dedit non tetram et horridam. inseuit natiua quaedam dissidia. Addidit his speciem tetram ac beluinam. dementiae et misericordiae symbolum. quo videlicet intelligeret sese gratiis esse dicatum ac necessitudini. Sunt quorum incolumitati pernicitate prospexit. solus homo sic prodit vt multo tempore totus a subsidio pendeat alieno. tenerum.14 LB 952 46 5° 55 60 7° 75 80 ADAGIA 3001 Primum igitur.

pp. 70-78 Nec . 3. 222-234. vt a commemoratione quoque pectus humanum abhorreat. Xl. 89-90 homo . VII. a quo ne verbo quidem vnquam fuerat laesus. 52 affixit £-1: addidit B-D. p. (ASD I. 47. concursum furiosum. Nat. Considerations ana- logues Cic. 23. 96 Belli simulacrum in marg. exustas villas. 89 quempiam C-I: quem B. si videtur. quibus natura arma quaedam addidisse videtur" (11.. 180-182. lam igitur videre te puta barbaras cohones ipso vultu sonoque vocis horrendas. terrificum taratantarae cantum. 221-22 3. [B] Hominis effigiem vtcunque depinximus. p. 121. ancora Cf Adag. 95. 75. II. n. 69 (Homo homini deus). 1. [CJ haec nulli non sacra est ancora. 96 belli simulacrum Cf. 1. amicus in amicum. Denique tantum malorum habet illa tragoedia. . [B] Proinde Deus in hoc mundo velut simulacrum quoddam sui constituit hominem. Epist.. Sen. nunc belli simulacrum ex aduerso cum hac. B.1. n.. 95 sanctissima C-I: om. 131-143. latrociniis. fluuios humano tinctos sanguine. componamus.. 43. 4. 20. I04). 27: "oculi nimis arguti quemadmodum animo affecti sumus loquuntur"..I LB 953 9° 95 100 10 5 lIO sis. homini Cf Adag. 106 stringat C-I: stringit B. ad beneuolentiam nati. abacta pecora. II.. 48-62 Nam . 22. 226. 15. 9. 93-94 bestias C-I: beluas B. oculos minaces.clamorem insanum. Ie premier des sept arguments generaux est "bello conflictari non esse hominis. De or. Cf. 722-723). Iuv. congestas strages. formidabilem armorum crepitum simul et fulgorem. 95 haec nulli . III. 65. . constupratas virgines. incensos pagos. 51 crustis F-I: curis B-E. Alioqui.non minus formidolosa veris.. aussi Quint. rauca cornua. affinis in affinem. 77 feram C-I: beluam B.F] Et ob hoc ipsum homo charus est homini quod insigni quopiam beneficio obstrictus est. potissimum Tour ce passage est inspire de Plin. vt ceu terrenum quoddam numen saluti prospiceret omnium. vbi quempiam per nos seruatum inltelligimus? [.. 11. 720-748) Ie schema-type du discours pour persuader un wi de ne pas entreprendre de guerre. 1-5 (cf aussi infra. 63.. Dial. 48 vnumquodque suis C-I: suis vnumquodque B. degenerarit Cf. 143 et 172-173). Nat. ASD II.. tractos in captiuitatem senes. I. verb. 45-85 Primum '" amplecterentur Les idees exprimees ici se retrouvent . est F-L add. et communi furore iam debacchante in eius viscera stringat ferrum. ASD II. notamment Cic. vndantes cruore campos. Off I. 1. 7.i. Hoc extremum omnibus asylum. direpta phana. 65 et V. sed magis noxia. 89-90 Et . 64-P. Lucr. VI. 59. 66-67 oculos . Vt interim non referam illa vulgaria prae his leuiaque: protritas passim segetes. verum etiam pardos et leones et his immitiores bestias in magnis periculis ad hominis opem confugere. haec ara est sanctissima vniuersis. inamabilem tantae multitudinis fremitum.dans Querela (ASD IV. supra. 12 et I. Sentiunt hoc ipsa etiam bruta. 1. quid illud est quod haud vulgarem animo sentimus voluptatem. 136. 0. hinc atque hinc instructas ferratas acies. cum videamus non mitia solum. cadentium et occidentium crudeles vices.. Inst. I. 3. 6. III. signa Cf Cic. Sen. sed brutorum animalium.parfois en des termes tres proches . p. 2. fuerat C-I: fuerit B. immanem laniationem. 24 (Sacram ancoram soluere). V. 69 lachrymas Cf. Fit interea nonnunquam vt Frater incidat in fratrem. 64.ADAGIA nf.11. bombardarum tonitrua . Fin.. Leg. cf. aussi dans De cop. 52-53.

neque quamlibet Furiam ad hoc negoeii conficiendum esse idoneam. Quin etiam bellum e bello seritur. raptorum. Furor impius. inter venena conuenit. Neque non viderunt haec grammatici. sed omnium efferatissimae. Et quod est omnium grauissimum. leonum inter se feritas non dimicat.centum milia beluarum mutuo laniatu concidisse? Adde 1 135 LB 954 140 145 150 3001 . ob interceptam mulierculam. cum nemo neseiat vniuersam vitae pestem semel e bello profieisci? Hinc pietatis contemptus. verum etiam procuI semotas vel mercede vel per affinitatis aut foederis occasionem in communem tumultum ac rerum tempestatem pertrahit. oneratos proceres. tot liberos orphanos. Quanquam nee hae belligerantur inter sese. e pusillo maximum exoritur. tot matronas viduas. qui rerum vim ac naturam et sagacissime perspexerunt et aptissimis figmentis adumbrarunt. Cui nomina mille. nee alia ratione bellum esse bellum quam Furiae sunt Eumenides. Primurn enim pleraque brultorum animantium in suo quodque genere concorditer et ciuiliter degunt. idque Furiarum ministerio. ope mutua sese tuentur. tigrides. Rursum illae. Vtque taceam ilIa quae felicissimum etiam ac iustissimum bellum eonsequi solent: expilatam plebem. gregatim incedunt. Ad haec inter feras vni cum vna bellum est idque perbreue. verum vbi vel fames stimulat in rabiem vel se peti sentiunt vel foetui suo timent. non hominum. quod nihil habeat neque bonum neque bellum. hinc legum neglectus. suis pugnant armis. tot domus funestas. neque raro solet in his accidere quod de Lernaeo monstro fabulis proditum est. vna aut altera vulnerata discedit. in mutuum exitium congredi. haec innumeris armata colubris tartarea buceina praecinit. tradidere bellum ab inferis immitti. Ne ferae quidem omnes dimicant (sunt enim et innoxiae. opinor. Nee illae quibuslihet de causis saeuiunt. e simulato verum. et vt cruentissima pugna sit. veteres illi poetae.F] infelicius [B] oceisos [. quorum alii bellum XrlT &VT~eppet:(nv dictum volunt. violentia plena confusaque omnia. ob causas his quoque multo magis ridieulas. Deum immortalem. [B] tot anus destitutas et crudelius quam ferro peremptas. cum pugnant. Deligitur omnium pestilentissima. / mille nocendi artes. nos praeter naturam arte cacodaemonum excogitatis instruimur homines in hominum perniciem.F] quam si hostis mali sensum vna cum vita sustulisset. euolat horridus ore cruento. tot senes orbos et simul in caede liberorum [. plus quam beluinum esse videtur armis confligere. tot opulentos ad inopiam redactos. alii malunt a belua deductum. quod beluarum sit. Bellona furiosum quatit flagellum. Pan insano tumultu complet vniuersa. Quando auditum est . sed in vno quopiam angulo nata non solum finitimas regiones veluti contagio peruadit. Nos. haec tam exitialis pestilentia neseit se suis continere spaciis. At mihi sane plus quam ferinum.id quod passim faciunt homines . sacrilegorum. lupi. quemadmodum nos: canis caninam non est. sicut damae et lepores). percussorum turba seatet. veluti leones. ruptis omnibus vinculorum nodis. Hisce de causis. ob puerilem iram. draconi cum dracone pax est. Nam de morum pernieie quid attinet loqui. at homini nulla fera perniciosior quam homo. Hoc Fonte nobis tam ingens latronum. quam friuolis de eausis quas bellorum tragoedias excitamus! Ob inanissimos ditionum titulos.r6 II5 120 125 130 ADAGIA praedationibus. hinc ad quiduis audendum sceleris promptus animus.

. Cf. 460. 294-296. que l' on retrouve en F-1. 132-133 31. 6. infelicius F-1. 20: "bella ex bellis serundo".. frendet vox. 136-157 alii '" mortalium C£ Ep. 125 epusillo . I. Querela. IV.. IV). cf. artes Verg. VIII. vt feris quibusdam naturale dissidium est cum aliis diuersi generis. VII. 31. 328 et Adag.. 30. ASD IV.. 1nst. At quanto foedius spectaculum. II5 une expression presque identique: erudelius quam ferro peremptas). Aen. 402 Keil (Grammatici latini. 2430. ad Philipp. Id. 95. I. 136. Lernaeo monstro Cf. ASD IV. Nat. Sen. Panegyr.. 1.. pp. 13. B-E.ll. 53-55. egalement cite Querela. Nat. 6. nisi consuetudo mali sustulisset admirationem? Ardent oculi. 250. 2. Eumenides Cf. Adag. Iuv. 69. 1. concidisse Cf. 130 Cui . VI. ad Philipp. I. t. Furor . tot telis instructum confligere! Quaeso te.. Panegyr. p.. infra.... quam non digna homine res sit bellum? Spectastine aliquando leonem cum vrso commissum? Qui rictus. cruento Id. colubris Cf. 451-463 et p. 2. S. 329: "tot pullulat atra colubris" (a propos d'Alecto). ASD IV. 132 Bellona . Servo Comm. Furiae sunt F-1: Furias B-E. At homini cum homine et cuilibet cum quolibet iugis pugna est nee vllum satis firmum foedus inter vIlos mortalium. Aen.V. 145-146 cacodaemonum Cf. neque bellum Cf. rabiem Cf. Aen. 558. 6. sustulisset En 1t. 11. cf. 57-58 (inter ipsos feritas). 227 (Lerna malorum). Junon s'y adresse ala Furie Alecto. 22. 78. Lernaeo E-10: Larnaeo B. 80. clamor III II3 II4 126 136 confusaque C-1: om. ASD IV. quis homines crederet. prine. ASD IV... ASD IV. quam . flagellum Cf. 417-422. Otto 323. I. 78.. Epist. probablement pour raison stylistique (cf. 136 Furiae . Aen. 5 (feritas inter se). 144 homini '" homo Cf. furorem praefert incessus. frg.. p... Verg. exoritur Cf. 11. 149 ditionum 7t F-1: om. (tibi). Mais Er. Querela. 288.. quae laniatio! Inhorrescit qui spectat etiam in tuto.ADAGIA IVi. p. re. 338-340. Ep. 2. 11. Adag. 143 canis .. 226. VII. III. 126 de 490.. Donat.. quanto immanius.. prend Ie contre-pied de la prediction que Virgile attribue a Jupiter: "Claudentur Belli portae". 157 recessit F-I: degenerauit B-E. seritur Er. Verg. qui rugitus. 11. 1. p. 288. leonum . VII. Pan insano tumultu Cf. 2. christ. 2. 11. quam foeda. Sur l'utilisation de ce passage dans Ie present adage.. 722730. occisos avait d' abord ete precise comme suit: "crudelius occisos quam si ferro essent".144 Quanquam . 134-135 alii . 131 innumeris . sustulisset F-L add. 74. ASD II. 142 . ASD IV. 147 fames . add. 213. pallent ora. p. verb.. B. Aen. 288.. 337 sq. Ling.I 155 160 quod. Querela. quia beluarum sit pernitiosa dissensio". n. Sen. p.. quae immanitas. VII. supra. congredi C£ Fest. cacodaemon. 124-125 bellum .. p. est Proverbe cite par Varro. B-D. qui fremitus. cruento Cf. ASD I. 3-4 Lindsay: "bellum a beluis dicitur.. 1.. 61. homo Cf. 183. 127-133 veteres .. II3-II4 1nfelicius . et remplacee par infelieius .. Servo Comm. p.. Querela. 48-62. 1. I. 248-25°. deflexit O. 70 (Homo homini lupus). 150 interceptam E-1: om. 159166. 566-567. 138-153 Primum . V.. p. ita rursum habent cum quibus genuina firmaque cohaerent amicitia. I. tigrides Cf.. Ep. Lerneo C D.137 alii . 1. 137-142 At mihi . 11. re. 11. Aen.. Vis scire quam ferina. ASD II. Ars gramm. dimicat Plin. 7°3: "cum sanguineo sequitur Bellona flagello". s'inspire probablement de Sall. 11. 2603 (Panieus casus). I. De cop. lat. 738. 11. 74. 1. sustulisset. 99. 152 discedit B-E: disceditur F-I.. 156-157 Epiphonema in margo 0. Hist.. 62. 425-426. 323-5 62 . VII. ASD IV. I.. 18. Hoven. 9.. 15. ... Aen. pp. p. videre hominem cum homine tot armis. infra. Adeo quicquid a sua recessit natura in peiorem degenerat speciem quam si natura malitiam ingenuisset. p. En sens inverse. ASD II. 906. 92. p. puis cette formulation a ete biffee.

an non merito huiusmodi verbis sit execratura [. totus homo ferreus est. An credas hic ipsam naturam agnituram quod condidit? Et si quis admoneat. architectrix illa rerum natura. Quin et aequissimum videbatur iugulare iugulantes. seruiunt vrsi. Vnde tibi minax crista verticis? vnde fulgens galea? vnde ferrea cornua? vnde pinnati cubiti? vnde squamae? vnde dentes aerei? vnde laminae? vnde tela letifera? vnde vox plus quam ferina? vnde vuItus iste plus quam beluinus? vnde tonitru et fulmen.18 165 170 175 180 185 LB 955 190 195 200 205 ADAGIA 300r insanus. mitescunt dracones. Cum his igitur primum homini bellum susceptum est. exuuium ceu tropheum ostentare.hinc enim deus factus est Hercules. cum rudes illi priscique mortales. quid venit in mentem. Haec erant prima homicidia. praesertim cum nulla lacessitae iniuria vItro nos impeterent. haec spolia. Ea res cum summae laudi duceretur . quod in tam immensa rerum summa venena quaedam genuerim. quod aliquot animantia parum mitia finxerim. si quo pacto contingat resipiscere.coepit animosa iuuentus passim venari bestias. Nemo siquidem repente fuit turpissimus. etiamsi nulla fera tam immitis est quin arte et officiis possit cicurari: hominis cura mansuescunt leones. ipso louis fulmine tum formidabilius tum nocentius? Ego te diuinum quoddam animal finxi. vt nulla iam I be1ua futura sit be1ua. cum huiusmodi res sit bellum. [B] At nunc idem fit crudelius telis veneno tinctis. euenit aliquoties vt a feris ac beluis offenderentur. si pates. vt inquit poeta Satyricus. nudi. cum mens absit? Tamen aspice te ipsum. Deinde non contenti iugulasse. vt id odii gratia faciant. fulminant bombardae. Quid accidit vt in huiusmodi feram degenerarit? Nihil agnosco hominis illius quem finxi. trucidare trucidantes. Post haec longius progressi rem ausi . sed quid cernant oculi. crepant arma. quae nouam hanc beluam. quemadmodum nimium crebro sentimus. si sanguinem hauriret. . placidum. opinor. vt teipsum in tam immanem be1uam transformares. [F] quod excusatius faceret vsus aut necessitas. qui morbus aut qui casus primum in humanum pectus immiserit vt letale ferrum in hominis stringeret viscera. Quis malus genius vitiauit opus meum? Quae saga mentem humanam excantauit et incantauit beluinam? Quae Circe natiuam vertit formam? luberem vt ad speculum sese contemplaretur infelix. quanquam et haec in hominis commodum cessura. Olim igitur. si cum homine componatur?~ Haec atque id genus alia permuIta diceret. furiose bellator. tartareis machinis. Quae tandem est ista plus quam nouerca. quanquam huc quoque ventum est a quibusdam. salutare. Mitius erat si cibi causa homo hominem deuoraret.F] facinus impium? [B] 'Quod nouum spectaculum ego video? Quis Tartarus hoc nobis portentum aedidit? Sunt qui me nouercam appellent. et vir fortis habebatur ac dux qui ferarum vim ab hominum genere depulisset. Proinde. amicum. Semperque malorum maxima sub vmbra ac specie boni subrepserunt in vitam hominum. sine moenibus. nobis dedit? Vnum animal tatum genui beneuolentiae. haud mediocriter admirandum videtur quis deus. pellibus iUarum sese munierunt aduersus rigorem hyemis. absque tecto vitam in syluis agerent. MuItis gradibus ad tam insignem vesaniam ventum sit oportet. Nullum vsquam hominis vestigium. cum sic conditus sit homo quemadmodum ostensum est. totius mundi pestem.

Ie second (1. Er.. . Mor. s. 99 pour 11. 211-212 (sanctum vesci). 1. 456. 209-211 apud nationes . n. Seuitum 165 homo re F-I: om. Pamb. loco cit. Id. I. 217-218 Ov.. in viscera condere. 191 architectrix Cf. p. 2: "Rerum ipsa natura.. ASD II. reconstitue en quelque sone la "prehistoire" de la guerre (re mentionne. VII. 171 execratura re F-I: admiratura B-E. ASD IV.5. Adag. genuerim Cf. 5. supra. multaque iis absurdiora.v.21 9. Er.ADAGIA IV:i. 764 (Ipsa dies quandoque parens. Laert. repris par Er. 2401 (Risus Sardonius). Iuv. Cf. 209 Consuetudo quid possit in margo 0. Adag. A noxiis feris itum est ad pecudes innoxias. Nat. 88 (condi).. s'y inspire d'Ov. . 2. 21 5. commoditas Reprend Ie developpement commence 11. Cf. en ce qui concerne les exemples. nihil tam atrox quod et non probetur. dont il cite d'ailleurs deux brefs extraits.. Hoven. 182. s'inspire probablement d'Hdt. B-E. Ie premier (11. re. Er.".998 c. 12-16.. Met.. nisi vetaret consuetudo. assuetudo Parenthese relative a la consuetudo. dentibus laniare carnem exanimem. textu). 80. non repris dans les editions: "Origo belli"). 288290. Plin. 2. 167-168 quod .. 219-221 Placuit . 15. Adag. n. infra. 997 d. III. supra. [F] Placuit et in delitiis cadaueris species. 208 Pythagoras Cf. 180 malus genius Cf. add. non parens. Adeo nihil est tam scelerosum.. d'autres passages du ffieffie auteur: I. ASD I. necessitas F-I. La premiere partie (11. nemo non sit abominaturus. 193-273. 169 tartareis machinis Meme expression Querela. tamen commendauit vsus et commoditas. I. vt ait Ouidius. 72-126. ASD II.. 86 d. cf. exugere saniem et viscera. Diog.. 11. Met. 138-142 et 463-478. XII. p.. 212-213 (pulchrum populo). cf. 2. 343-345· 196-197 Iuv. pp. 83. p.ll. I. 0. XV. 13 et 22. 207-209 et interrompu par la parenthese des II. Carnes insepeliuntur crustis. ASD 11. 193-273 haud mediocriter . loco cit. 48-62).ll. condiuntur aromatibus. parens melior homini an tristior nouerca fuerit" (cf. comme en sous-titre. n. 38.ll.. pp. cf. VIII. mais avec des conclusions tres differentes. si id commendet assuetudo. contigerat Cf. .. 184-186. videntur Dans ce long passage. 208.. voluptates F-I. hic sepultus est vrsus'. quandoque nouerca). 193-273. 223) sans reference explicite. 215-219 Ergo . 215 et B-1: om. Ergo quod ausi sunt facinus? Non veriti sunt vesci ferarum extinctarum cadaueribus. 72 (Genius malus). architectrix.. 209-215. 172-173 Sunt qui .. quae tantam vbique vim habet vt apud nationes quasdam pium fuerit habitum parentem grandaeuum plagis obrutum in fossam depellere et eripere vitam illi per quem vitae munus contigerat.. Id facinus tametsi mitioribus ingeniis tum immane videretur. re.. qui est mentionne expressement 1. 174 quod B-D E (in Erratis) re F-I: quot E (in 205 bestias C-I: beluas B.11. I: "Natura . add. 198-227) s'appuie sur des theories attribuees a Pythagore. n. 216 et III. 218 tum B-D: tam E-1. Outre Ov. 0 cadauerosas voluptates! [B] Processum est longius. Inst. pulchrum existimaretur virginem in Veneris phano prostare populo. sanctum haberetur carnibus affinium amicorum vesci... 207-209 Post haec .ll. inscribitur titulus 'Hic situs est aper. 217-218) avec la mention vt ait Ouidius. add TI. haurire sanguinem. supra. videri Cf.. aussi Pluto Mor. quae si quis nunc referat tantum. 209-215 Consuetudo . et Plut. 199 pour 11. encore. sed nouerca fuerit si . XV. Quint. facinus impium F-I.I 2IO 215 220 19 sunt quam Pythagoras vehementer impiam arbitratus est et nobis poterat prodigiosa videri. I. 171-174. 290.

cuiusmodi ferunt fuisse Cacum et Busiridem . opinor. Semel receptum vtrumuis haud nostro ducitur arbitrio. bellum indicere coepit ciuitas ciuitati. a pecore. Hinc nata sunt imperia. Et quod nunc latrocinium est. [B] Ad haec nonnullam etiam aequi speciem habebat sustulisse inimicum. Siquidem iis adhuc armis tum pugnabatur. et eo processit gulae tyrannis vt nullum animal vsquam tutum esset ab hominis crudelitate. vt quosque vel affinitas vel vicinia vel necessitudo coniunxerat. laudi quoque coeptum est dari. sed bene fortunati coeperunt maxime belli periculis esse obnoxii. Quanquam in re per se crudelissima. tamen remanebant adhuc humanitatis pristinae vestigia. a domesticis latebris propelleret. non ob aliud crimen nisi quod esculentus esset. quorum nullum vnquam fuit in vIla natione quod non fuerit multo generis humani sanguine paratum. vbi receptui cecinisset imperator. iam frequentiore manu. persuasit ira vt homo hominem fuste saxoue aut pugno peteret. verum vt admisso limitem praescribamus.F] vnius iactura bellum dirimebatur. denique virtutis et gloriae certamen erat magis quam occidendi cupiditas. citabantur testes Superi. iam armati conflictari coeperunt. Necdum arma mouebantur nisi in exteros. regio regioni. si quis violentum et pestilentem hominem . modo ab hominis caede temperaretur. Nefas erat ferire hostem. Bellum appellarunt et virtutem esse voluerunt si quis sui capitis periculo vim hostium a liberis. Deinde concursum est a pluribus. Posteaquam his rudimentis essent ad caedem exercitati. nonnunquam vterque cadebat. nulli piscium generi parcitum est. siquidem videmus hos etiam titulos in Herculis extare laudibus. Repetebantur res per fecialem. quibus se communirent. cum imperia quoque ad sceleratissimos mortales deuenissent. Nec huic manifesto furori suus defuit honos. dum crescit vsu feritas. ab vxore. cum phi- . Deinceps assiduae bellorum vices. Nec temperatum a boue domestico. et iam praelii scopus non laus esse sed sordidum lucrum aut hoc etiam sceleratius aliquid. Verum hoc quoque persuasit consuetudo vt saeuitia non videretur in vllum animantis genus. Atque ita paulatim vna cum rerum cultu crescente malitia.20 225 230 235 LB 956 240 245 250 255 260 265 ADAGIA 3001 est passim in oues. sed suo fertur impetu. regnum regno. quibus hostem perderent. appellabant. id non est cuiquam in manu. quos ob id hostes. saeuitum in leporem. et iam occidendis pecudibus didicerant hominem quoque minimo negocio posse perimi. dum magis ardescit ambitio. iam in quoslibet pro libidine mota sunt arma. res agebatur. et excogitantur tela. Non dubito quin haec prospexerit sapientissimus ille Pythagoras. [. velitatione praeludebatur ad pugnam. dum gliscunt irae. Interea. non dolo. animal sine fraude doloque. Riuulus occurrens aut rupes aut simile quippiam obuium praelia dirimebat. Post haec. Excogitantur arma qualiacunque. qui suo sudore diu familiam aluerat ingratam. Verum ista crudelitas diu constitit intra monomachias. lam passim. dum vicissim alius alium ab imperio depellit et sibi vindicat.confecisset orbemque I monstris istiusmodi liberasset. neque male meriti. nulli volucrum. Telis vulgaribus et virtute. velut hospites. furorem suum armant ingenio. sed vterque vita indignus. nisi signa dato. tum bellum erato Saxis et sudibus praeustis etiamnum res gerebatur. Sed in nobis fortasse situm est vitia quemadmodum mare non admittere. non licebat pugnare.

275-276 Bel/igeramur . Conflict. 283 oleum . 11. supra. ASD IV. 253 fecialem Cf.ADAGIA IV:i. idem commotus ira et iniuria prouocatus non metueret hominem interimere..F] ac prineipes vItro furientes instigant. Ov. Cf. C£ Adag. 251 (app. qui nulla lacessitus iniuria pecudis innoxiae sanguinem fundere consueuisset. 3. 248-250 bellum ..quod ego sane puto his omnibus atrocius . II. 561-563. Belligeramur assidue. 891 D. l'avait employee a propos des breufs. princeps cum principe". addam inuitus . qui sub eius principis signis pugnarint. 246 et G-l: om. 3. ciuitas cum ciuitate. placidum pecus?" et vers 120 "Quid meruere boues.affinis cum affini. p. cognatus cum cognato. p... oleum quod aiunt addentes camino. VIII. 281-293 Sunt qui . 193-273. Colliditur gens cum gente. Et. 277 Natura ad homines in margo 0. p.. 5. 0 caeeitatem mentis humanae. Querela.... 11. 11. add. p. 223 animal .. 274 iis D-l: his B C. populo Cf. Parab. supra. ciuitas cum ciuitate.quod est atrocissimum . 251 malitia B-D n: militia E-1.. Met. 298-299: "ostentum non est si Christianus pugnet cum Christiano?". Verg. 7t. perimi Cf. 5. 2. animal . 282-293 ac . factio cum factione. X\T. cf. en sens inverse. Aen. 270 patens B-1: patent O. 132-136. doloque Ov. IX. 239 Cacum Sur Cacus. I09 (Oleum camino addere). 78.Christianus cum homine. nec modus nec finis.. Calf. qui rem plus quam tartaream sanctam appellent.. 249 virtutem B-D E (in Erratis) F-l: virtutum E (in textu).. militia. 417-418. 397-399: "Pugnant pas- sim atque assidue. add. 11. regnum cum regno. 265 Pythagoras in margo 0. 235-236 vnius . ?". Videbat futurum vt. F et les editions ulterieures ant curieusement garde 264 esse C-l: est B. 234-235 iam .. Georg. n. propel/eret Cf.. IB I.11. n. denique .. vt tota vita nihil aliud agatur. Itaque F-I. qui vehant laudibus. infra. ASD II. Sunt qui applaudant. [B] Et tamen ab iis initiis huc videmus esse peruentum insaniae. Pluto Mor. 193-267. 578. filius cum patte.Christianus cum Christiano. IV.. 391-393. Alius e sacro suggesto promittit omnium admissorum condonationem. crit. ASD I. haec nemo miratur. cf. Thai. I. Frater cum fratre. Porro bellum quid aliud est quam muItorum commune homicidium et latrocinium. 120 (dolisque). [C] qui cum praeter figuram nihil habeant hominis. Met. Servo Comm. 184. tamen ipsi sibi plane dii videntur. 221. 11. episcoporum Cf.. B-F. Querela. camino Hor. 277 (app. applique l'expression aux brebis. p.. nemo detestatur. alars qu'Ov.. 42 4. . 278 his F-l: iis B-E. Christiano Cf. Aen. 998 bc. 224 temperatum D-l: temperatum est B C. et quod ethnici quoque fatentur impium . 239 Busiridem E-l: Busyridem B-D. il pourrait s'agir d'une contamination entre vers n6 "Quid meruistis oues. et Barbar. Er. 11. velut hospites Cf. Serm. populus cum populo. Busiridem Sur Busiris. 74. 51-60.. [. ASD IV. 321 (adde).I 270 275 280 21 losophico commento muItitudinem hominum imperitam a laniandis pecudibus deterreret. III. indignus F-l.) Alars que la forme correcte malitia avait ete retablie en 7t. c£ Verg. brigand tue par Hercule. 2. gens cum gente colliditur. 258 hostes. roi d'Egypte tue par Hercule a cause de sa cruaute. princeps cum principe...) La note marginale en 0 est inadequate. crit. 279-280 quod . 182-183. ASD I. infra. hoc sceleratius quo latius patens? Sed ridentur haec ceu deliramenta scholasticorum a crassis proceribus nostri temporis. 11.

quo latius pateant. vt iudex sit adeundus qui litem dirimat. quid in rerum natura dulcius aut melius amicitia? Nihil profecto. et Cadent a latere tuo mille et decem milia a dextris tuis et Super aspidem et basiliscum ambulabis et conculcabis leonem et draconem. detrahemus. hoc magis sint suo dignae vocabulo. episcoporum. crudelius quam vlli barbari? idque fieri autoribus. Vbinam diaboli regnum est. si regnum cum regno. Bellum repente semelque quicquid est laetum. ad hos et illos principes detorquebatur.rem miserrimam pariter et sceleratissimam cum re felicissima simul et optima . Quicquid malorum habet bellum. quo latius manarint. interpretans illa: Non timebis a timore nocturno.22 LB 29 0 957 295 300 3°5 310 31 5 320 ADAGIA 3001 Alius damat: 'Inuictissime princeps. et cum re tam diabolica Christum miscemus. quiequid est pul- . bellatur a sacerdotibus. quam ingens erit felieitas. Itaque.' Alius promittit certam victoriam. Denique totus hie mysticus Psalmus ad res prophanas. hoc plus adferant commoditatis. Deus pugnabit pro te. Principio. cum multo minoris emi possit concordia. adiutoribus his qui pacificum ilIum et omnia conglutinantem pontificem repraesentant quique pacis omine salutant populum? Neque me clam est quid iamdudum mihi reclament Cares isti. lam sicut hominem cum bello . Pax omnium bonarum rerum et parens est et nutrix. quo perfecta ilIa et ineffabilis Christianorum coniunctio repraesentatur. cum vnius cum vno necessitudo res sit adeo suauis et salutaris. tanto discrimine. Proinde. illis feratur acceptum qui belli dedere causas. Nee I deerant vtrique parti tales prophetae. nee deerant talibus prophetis applausores. atque ita demum apparebit quantae dementiae sit tanto tumultu. a sagitta volante in die. Concurrunt acies vtrinque crucis insigne praeferentes. A sacro illo coelesti. Tam bellaces audiuimus conciones monachorum. quo morbum nostrum praeteximus. si in bello non est? Cur hue pertrahimus Christum. tot calamitatibus affectare bellum. si natio cum natione necessitudinis vinculo copuletur! E diuerso. [q quorum messis est e malis publicis. immanius quam vlli bellarint ethnici. quanto calamitosius quantoque sceleratius est idem a tot hominum milibus fieri! Concordia res paruae crescunt. hortatoribus. quae vel ipsa poterat admonere quo pacto conueniat vincere Christianos. [B] 'Bellum suscipimus inuiti. cui citius cum quouis lupanari conueniat quam cum bello? Indignatur Paulus Apostolus vllam esse controuersiam inter Christianos. Itaque [B] bellatur a decrepitis. Atqui. discordia dilabuntur et magnae. theologorum. si sceleratum est hominem cum homine ferro congredi. a daemonio meridiano. sic bellum cum pace . bellatur a monachis. aliorum coacti malefactis. Quid si conspiceret nos toto orbe belligerantes et quamlibet leui de causa. malarum rerum ea est natura vt.composuimus. ius nostrum persequimur.hoc est animal placidissimum cum re longe immanissima . Bonorum autem ea ratio est vt.' Sed quiescant interim paulisper et horum causationes suo loco refellemus ac fucum hunc. tanto sumptu. tu modo serua mentem istam religioni fauentem.comparemus. curritur ad mutuam caedem et rei tam impiae Christum facimus et spectatorem et autorem. tantis laboribus. si miserum. quo magis perspicua fieret atrocitas. prophetarum voces ad rem impiam detorquens. quid aliud est pax quam multorum inter ipsos amicitia? Sicuti contra bellum nihil aliud est quam plurium simultas.

306 Cares Cf. I Cor. tot seculis extructae florentissimae ciuitates vna procella subuertuntur. I. p. 91 (90). Diuites aut ereptas deplorant 285 Alius F-H: Alias I. calent artes opificum. 83. valet aequitas. I. 13.. 1. 291-292 prophetae . "Belli effectus et consequentiae" (c£ n. 287-288 Non . frigent artes opificum. 339 ma/orum pelagus C£ Adag. 6. pauperibus aut ieiunandum aut ad impias confugiendum artes.. 5-6. bonarum ampliatrix. bonis auspiciis nubunt virgines. ornantur et augentur extructa. 91 (90). instaurantur collapsa. 316 affectare 1t F-I: affectari B-E. Querela. 11. 326-327 Pax . 289-29° Super '" draconem Ps. p. 91 (90). puerperae Hor. tranquillo fruuntur ocio senes.. 2. 502-P' 75. autorem Cf. I. 329 Paeis tempus in margo 0.. 1. Pacis tempore. I. 218. nutrix Cf... ASD IV. 126. 2. maximae dilabulltur) = Sen. ne dicam impie". 228 (Mare malorum).. 46. 328 malorum Lernam C£ supra. 2201.. 580. 73. 5. proteruntur segetes.. 82. moerent domus metu. 340 LB 958 345 [G] florent boni. vberior est quaestus pauperum. Efflorescunt honestissimarum disciplinarum studia. obruit vniuersa. Adeo procliuius erat laedere quam benefacere.. abolet omniumque malorum Lernam quandam in vitam mortalium effundit. Querela. non secus ac si nouum quoddam ver rebus humanis adfulserit. christ. 6 (paruae res. pp. aedificantur villae. 5. 316-414. Querela. Laudantur simili prole puerperae. Querela. 514-515: "hue arcanae Scripturae verba impudentissime detorquemus. p.ADAGIA IY:i. 525-526. I. p. tuis Ps. 514 (In Care periculum). Tales audiuimus 1t. 342-343 execrandos C-I: execrates B. eruditur iuuentus. extruuntur oppida.. 1. p. 169-17°: "Paulus rem non ferendam censet. luctu et querimoniis. 304-305 his qui . 7. ASD IV. X mentionne. ASD IV. detorquebatur Cf. 94. pp. Carm.. exuruntur villae. ad Philipp. pollet humanitas. lamentis complentur omnia. extinguit. vigent leges. Ciuium opes ad execrandos latrones ac sicarios transfelruntur. 84. lug. 601-605. 10.. non repris en G-I (de meme. 2. p. 514-515: "Qui conuenit autorem esse belli eum. 11. 2. 36-38. p. n.. tutatrix rerum omnium". 288-289 Cadent . qui attribue Ia maxime a M. Epist. meridiano Ps. 337 Laudantur . ASD IV. 11. n. [B] At simul atque belli saeua tempestas ingruerit. Adag. Abiguntur armenta. Agrippa. 1. crescunt opes. 184. ASD IV. 340. 2.. comme en soustitre.I 330 335 23 chrum obruit. 11. . trucidantur agricolae. 67.. ASD II... pascuntur laetae pecudes. 452 (Fucum facere). splendidior opulentia diuitum. C£ Otto 418. Adag. feruet religio. 338. Adag. audiuimus F-I: prophetae.. inundat. X mentionne. qui pacis omine salutat populum?".. quam ingens malorum pelagus occupat. parens altrix. 61.. minus peccant mali. 538. 310 fUeum Cf. coluntur agri. comme en sous-titre. ASD II. aluntur voluptates. quod Christianus litiget aduersus Christianurn".. IV. ASD II. ASD II. 286-291 prophetarum . magnae Sall. 326-327). p.. 312-314 bellum cum pace . ASD IV. 325-326 Concordia . 294-298 Concurrunt . 18-19: "Pax . 387 et 396). Deum immortalem. eomparemus Developpement n.ll.. 318 ipsos 1t F-I: se B-E. prine. fons. vernant horti... 300 Paulus Apostolus Cf.l. 524-p. "Pacis effectus". n. 11. floret reipublicae disciplina. 23· 338 At simu/ . 900-920. populum Cf. c£ Panegyr. Inst.

atteritur. Et haud scio an vnquam bellum adeo cesserit feliciter. aIterius opes aIterius sunt spolia. simul et sceleratissima. si quid feliciter cecidit. Virginum aut nullae aut tristes et funestae nuptiae.ADAGIA3001 350 355 360 365 370 375 380 385 facuItates aut timent relictis. Alterius salus alterius est exitium. perinde quasi desit. Adde nunc fatales pestilentias non raro passim saeuientes. cum illam mediocri negocio parare queant.quanquam. Quanquam plerunque fit vt iuxta Cadmeam. Ergo. plus malorum sentimus in bello quam vllius sermo possit assequi. alibi solidas etiam hiatu terrarum absorptas regiones.id ad paucos pertinet et eos indignos. religio ludibrio est. velit nolit. Nulla pars orbis est vnde non immineat periculum humanae vitae. potus. Corrumpitur omni vitiorum genere iuuentus. deinde quantum inuidiae subeundum principi. hoc malint summis etiam difficuItatibus accersere? Primum quam insuauis res primus ille belli rumor. absorbetur erumnosa mortalitas. vt ne commemorem quantam hominum muItitudinem iam ob assuetudinem contempti casus absumant. In bello. praeter species iam et quotidie subnascentes nouos et senectutem ipsam. desolatae matronae domi sterilescunt. dum crebris decimationibus expilat suos. tam foecundum vt vnum in se complectatur vniuersa. In summa. si bella calamitosos modo nos facerent. vt cordatum victorem suscepti non poenituerit. huius triumphus illius est luctus. oppida suffossione cuniculorum corruisse. alibi conflagrasse fulmine. Ante bis mille ferme annos trecenta morborum nomina medicis sunt animaduersa. nullum habet locum aequitas. bellum contra res omnium miserrima. [B] Nimium. Legimus alibi totas vrbes terrae quassatione subrutas. Quid iuuat tam innumeris obnoxios calamitatibus vitro sibi malum. Silent leges. victoriam vtraque pars ploret. sed malum omnium multo teterrimum. accersere? Et accersere non quoduis malum. somnus. quid hic potest dici felix? . quam vocant. Forte tolerari poterat. morbum immedicabilem. num hos sanae mentis arbitrabimur qui. Nullus honos honestis literarum studiis. LF] Impius autem est quisquis bellum accersit. non item facinorosos. heu nimium malorum erat quibus assidue. lapsus. immanis et cruenta felicitas. tam pestilens vt non minus impios efficiat quam erumnosos. 0 superi. sacri et prophani nullum omnino discrimen. vt miserrimos reddat nec tamen miserandos. cibus. Verum haec mala. vexatur. tum iucundissima. vtroque modo miserrimi. [. exundatio maris et fluminum. non etiam nocentes et impios. Sunt quos subitum exanimarit gaudium. calamitosos tantum faciunt. nedum meus. quoniam nee vitari facile possunt nec nostro accidunt vitio. .E] nisi hos qui minime volunt et maxime sentiunt? [B] Adiice iam his omnibus quod pacis commoda latissime sese diffundunt et ad plurimos pertinent. alioqui per se quoque fugacissimae. venena. ruinae montium et aedificiorum. tam perniciosum vt vnum vincat omnia. si pax feliciores tantum redderet. vt acerba sit infelicitas. nam de vehementi dolore minus est mirum. ridetur humanitas. Tantum vndique malorum obturbat vt non sine causa Homerus hominem animantium miserrimum pronunciauerit. non meliores quoque. Quantum . Alium haustus in potu lactis pilus. aliurn os piscis inhaerens gutturi praefocauit. alium acinum vuae. ferae. damnant longaeuitatem suam luctuosi senes. cum pax res sit omnium tum optima.

206-2°7. 11. 11. quantum in accersendis barbaricis cohortibus et mercennario milite. prine. 73. in excubiis. 347 Silent leges C£ Cic. 381-382 Cadmeam victoriam Adag. Ad haec ad triste signum eundum in mortem. Durandum sub dio. telis. 387 Incommoda belli in margo 0. 2629 (Testa collisa testae). p. Tentorium vndique ventis peruium. "Incommoda principis militantis" (c£ n. pp. quanti pax. 397-398 bos . frigus. 1593. 1t.. nouos C£ Ep. quibus bellum accersitur.. in exercitamentis... Ep. 398 cubile . in adornandis tentoriis. 94. Querela. cubitandum humi. vehiculis. imber. p. ASD II. 28: "seneetus . Sen.. 576-578. p·49 2 . p. 358 senectutem . 398 (app. Tantam hominum turbam educis in 354 Impius . 326-327). 790-792.. "Incommoda militis gregarii" (c£ n. ad Philipp. 94. seruiendum ducibus. vraisemblablement "immedica". 356-357 Ante .6. p. armis. [F] cubile quod aspernetur scarabeus. 573-576.. in stationibus. puluis. molestiarum. 995. poenituerit C£ Adag.. 11. "ineuita" de "ineuitabilem" est biffe et remplace par une mention manuscrite peu lisible ... quae stultissimi milites in castris perferunt [q et ob id maioribus digni quod sponte perferant? [B] Victum quem bos quoque fastidiat Cyprius. 358 immedieabilem 1t (?) F-I: ineuitabilem B-E. Tantum malorum suscipitur vt ad rem omnium miserrimam liceat peruenire. 372 Et B-H: E I. denique sanguinis posse comparari.. 1734. ASD I~ 2. insanabilis morbus est". quandoquidem nulla est vllius mancipii seruitus indignior quam militum. XXVI.. 1537 (Ipsa seneetus morbus est). crit. sarcinis..ll. 326-327). prine.du moins en photocopie -. p.. . (app. p. omitto pericula. Quantum impendii simul et curarum in apparandis classibus.. 406 ad calculum voeare C£ Adag. Phorm. 4.) En 1t.ll.) En 1t. du moins en photocopie. 46-48. Querela.. [B] somnos raros nec hos tuo datos arbitrio. sentiunt C£ Inst. p. aestus. add. 2. 446-447. ASD I~ I. Cyprius Adag.. 575: "Seneetus ipsast morbus". vapulandum ferulis. 506-507. Nat. 93. vt aut occidas immaniter aut cadas infeliciter. 45-46. 217. christ. 6. prine. standum in armis. ASD II. scarabeus F-I. ASD II. ASD I~ I. accersitur C£ Inst. Quantum laboris exhauriendum in compingendis vallis. profecto comperiemus hanc vel decima parte curarum. 170-172.. et Sen.. (Quid enim non metuendum in bello?) Quis enumerare valeat incommoda vitae. 217. in extruendis aut sarciendis arcibus et praesidiis. 758. Querela. Epist. 11. aeeersit F-I. 795-797. 409-4II Tantam . 396 incommoda vitae X memionne. ferenda inedia.. 11. in suffodiendis I cuniculis. 440. comme en sOllS-titre. 381-383 Quanquam . loc. erit. christ. texte presque illisible. Panegyr. 387 Primum quam . Adag. 1. Omitto iam metus. in euacuandis fossis. pp. 1t. christ.. commeatu. 406-409 Quod si . camme en sOllS-titre. in fabricandis et comportandis machinis. 4.11. X mentionne. oppidum C£ Inst.. 4. Tam immensis malis nos ipsos prius affligimus vt alios possimus affligere. periculorum. ASD 11. 354-376 Nimium .. ASD II. ac ne tentorium quidem. 588-591. 108. II: "Silent enim leges inter arma". 218. 11. 288... I. 528-53°. ASD I~ 2.. 9.25 ADAGIA IVi.. Mil. pp. p. XVII.I 39° LB 959 395 400 negocii in adiungendis aut retinendis auxiliis. Plin. 455 (Calculum reducere).. cit. 368 Hom... ASD I~ 2. ASD I~ I. immedicabilem Cf. sumptuum. add. Ter. n. 28-31. Quod si velimus rem ad calculum vocare et veris rationibus expendere quanti bellum constet. ASD I~ I. qui cite egalement Ter. laborum. II.. 11.

vel citra periculum. communi vegetantur spiritu. Sic ille regnauit. Vbi sunt tam multa perfectae concordiae sacramenta. [E] Dauid. nisi firmiora sunt naturae vincula quam Christi. [B] pro nihilo ducerent. plus quam concordiam. De nondum nato praecinuit yates ille mysticus: Etfactus est in pace locus eius. nisi penitus contemptis his pro quibus mundus hic digladiatur. Sed nocere vis hosti. quod non sonet amicitiam. sic bellauit. tamen hoc elogio submouit ab extructione templi quod sanguinarius esset. ita tota vita nihil aliud docet quam mansuetudinem. qui se paterentur suis exturbari possessionibus. idem essent secum. quemadmodum ipse idem erat cum eo. Christi typum habebat Solomon. quos vna domus habet Ecclesia. eodem renati fonte. Vetuit ne quis malo resisteret. superbiam. iisdem aluntur sacramentis. communem habent patrem in coelis. scientes hic nihil aliud esse quam exilium. non bellum neque triumphos sed pacem canunt angeli. at horum opera. Cum hac quid aeque pugnat atque bellum? Felici pacis omine salutat suos. Et furiosi videtur hominis tantum certi mali sumere. Vniuersam illius doctrinam excute: nihil vsquam reperies quod non spiret pacem. qui eiusdem corporis membra communi capite gloriantur. vnde hoc nobis in mentem venit vt Christianus in Christianum cruentum stringat ferrum? Parricidium vocatur. num illi nocere non possis. praeter pacem nihil relinquit. eodem redempti sanguine. nisi prius noceas tuis. Nec aliud inculcant Apostoli. quod Hebraeis 'pacificum' sonat. veram possessionem in coelo sitam esse piis. quos lugentes aplpellat -. si Frater occidat fratrem. at Christianus coniunctior Christiano quam vllus germanus germano. qui purum adhuc Christi spiritum imbiberant et musto illo .ab inferis immissae Furiae. sic vicit. attamen illud expende. Et tamen is autore Deo bella fere gessit aduersus impios. Beatos vocauit qui diuitias [F] et harum filiam.26 410 420 43° 435 44° LB 445 960 45° ADAGIA 3001 periculum. sic triumphauit. Verum esto rapuerit ad hanc vesaniam ethnicos vel stultitia vel ira vel ambitio vel auaritia vel immanitas siue . alioqui diuersis virtutibus egregie charum. hoc est Christiani. iussit vt ab ipso disceremus esse mites. iisdem initiati sunt mysteriis. nempe Christo. postremo ad eandem omnes vocati sunt haereditatem. <beatos>. aliud extrui poterat multo praeclarius oppidum. veram patriam. vbi tam innumera pacis documenta? vnum praeceptum Christus appellauit suum. qui voluptates huius mundi spernerent. [B] Nato Christo. beatos. eidem militant imperatori. nempe charitatis. nam hos vocat pauperes spiritu. ita et sui. Quam absurdum est eos pene continenter inter se belligerari. discipulis praeter pacem nihil donat.quod magis arbitror . plus quam amicitiam. In sacris illis precibus illud praecipue patrem orat vt. communem habent hostern diabolum. atque id sane eo seculo quo nondum docuerat ille Mosaicae legis absolutor etiam inimicos esse diligendos. vt omnis illius doctrina tolerantiam et amorem praecipit. lam hoc ipsum inhumanum. cum incertum sit quo sit alea belli casura. eodem vescuntur pane. qui benemerentes de omnibus impune et male audirent et malis afficerentur. quod non sapiat charitatem. eiusdem participes sunt calicis. Breuiter. ab hoc sibi templum extrui voluit. vt oppidum aliquod euertas. lam plus audis quam pacem. beatos. Et quoniam intelligebat pacem aliter non posse constare.

In animalis corpore pax est membro cum membro. 5: "Ego sum vitis. 11. resisteret C£ Mt.. 262. 2201. ASD IV. 72. Quid vndique sonant omnes Pauli literae. 5. 75. 288 et de la Querela. 417 Christianus in Christianum C£ supra.. I. 5. 429-430 discipulis . p. 465-466 Fiat... 72. 184. 28. II. haereditatem C£ Panegyr. 12. p. 6. 72.. Christo? Quis vidit oculum pugnare cum manu aut ventrem cum pede? In hoc vniuerso rerum omnium tam dissimilium harmonia est. 36 F. Chantraine. B-I. scriptores C-l: om. 218. 7. mites C£ Mt.245. 456-457 Christus . 1. ASD II. 12-17. 6. 1. I. mais "absolurus (-a. 70. Adag. c£ infra. Querela. 26. sanguinarius esset C£ 2 Sm. "celui qui parfait". 28-30.. I Chr. nisi lenitatem. 11. seeum Cf. suos C£ Le. p. 250. adhaerens vni capiti. n. 5. vos palmites". in: Colloquium Erasmia- num. 3-12 . 20. 2. quid iterat nisi dilectionem? Quid aliud Petrus? Quid aliud omnes vere Christiani scriptores? Vnde tantus bellorum tumultus inter filios pacis? An fabula est quod Christus se vitem appellat.. 74.. 11. 2-7. sed in commune omnibus. 15. p. opitulatur vniuersum corpus. p. 1. de 1516. 2. 421-422. Querela.. p.. infra. 39. 17. ASD IV. 72. 444 446 454 455 et . ad Philipp.27-35· 438-439 Nato . relinquit C£ loh. Querela.. IO (sicut in caelo et in terra: Vulg. Mme Seidel Menchi (p. dans son ed. p. ASD IV. 433-436 Christi .. 688-689. 79. 16. 17. Analyse theologique de notre passage. -urn)" a deja chez Cic. 713-714. loh.. Le substantif absolutor ne parait pas atteste ailleurs au sens de "celui qui acheve". 268. 1. p. traduira "quemadmodum . loh. 20. 2. LB VI. Egalement cite Querela. 16-19.. ASD IV. 3-15. Si quid aceidit vnicuilibet..1 455 460 465 feliciter erant temulenti. II. lnst. ). 27. lenitatem x. 20.. ASD IV. 17. 11. 23.. 13-14. reprint. 2. supra.. 17. . 30-36....... 610-612. diligendos Cf. 11. 443-449 Beatos . 252-253: "Nato iam Christo. 458-459. infra... 5. angeli C£ Lc. ASD IV.. Mt. eius Ps. 1. 8. p. reprint. palmites loh. ). 11. Querela. p. Actes du Colloque international reuni it Mons du 26 au 29 oetobre I967. H. B. 20-23. 20-26. 596 -po 76. christ. . 2. 44. I Rg. 437 Mosaicae legis absolutor designe Ie Christ. 21. 76. 72. ASD IV. Querela. ASD IV. 280. 2. Mons. 671. 416-417 ab inferis . p.. prine. num bellieis tubis insonant angeli?". d. ainsi que des passages paralleles de l'Ep. 449 Vetuit . 6. 435 charum E F: clarum G-I. c£ supra. ASD IV. 437-438 etiam . 440 Doctrina Christi plena pacis et charitatis in margo 0.. 14.. nisi charitatem? Quid Ioannes loquitur. "parfait". 439-440 Et . afficerentur C£ Mt.. 602. 429 Felici .. 11. ASD IV. 235) traduit: "il perfezionatore della legge mosaica". 288. 443 ab ipso n F-l: a se B-E.. p. vsquam 7t F-l: vnquam B-E. 36.. sa justification Annot. G-l: longanimitatem B-F. 518. 212.ADAGIA IY:i. 36 B. 1968. Lc. 4. terra Mt. Furiae Cf. 11. 426 ad eandem . 8. Eph. Querela. Christo C£ Rom.. quod quaeque pars dotis habet. 242. Querela. 1. superbiam F-l. 271-275. Panegyr. 24. 2. 126-133.... An plus potest in perituro corpore naturae connexio quam in mystico et immortali copula spiritus? An frustra precamur illud ex praescripto Christi: Fiat voluntas 429 aeque F-lO: aequae B-E. 5. p. 420-426 Quam absurdum . PP·33-45· 421-422 eiusdem . Cf. ASD IV.. Ep. 1. 19. II. haereditatem Cf. sic etiam". 3. LB VI. Er. 1. Mysterium et Sacramentum dans Ie "Dulce bellum". ad Philipp. suos palmites? Quis vnquam vidit palmitem pugnare cum palmite? An vanum est quod non semel scripsit Paulus: Ecclesiam nihil aliud esse quam vnum corpus e diuersis membris connexum. 76 (75). 2. 11. Lc. 355-388. 430-432 In saeris . p. par G.. 458-459 Paulus C£ Rom. 2. 12. Rom. 443 iussit . II. II.. non vni sibi habet. 296-298. beatos suppleui: om. I. add. nisi pacem. Ie sens d"'acheve".

hi quod iam partum erat in pios conferebant vsus.28 470 475 480 485 490 495 LB 961 500 505 ADAGIA300I tua quemadmodum in coelo. Deinde. vnicum filium suum hue delegarit. qui coelestis illius doctoris institutum sequentes angelicae ciuitatis simulacrum exhibeant. bella. tamen caeteris omnibus imperet animantibus. quae non mediocrem Ecclesiae pestem inuexit. sic et in terra? In illa ciuitate summa concordia est. vel e lunaribus illis ciuitatibus quas inhabitat Empedocles vel ex vno quopiam mundo eorum quos innumerabiles fabricatus est Democritus. quod in tantum curae fuerit aeterna numini vt. velut idonea res ad confutandos haeretieos. eloquentia quoque. belligerari. tumultus. iam dispiciat vbi sit grex ille Christianorum. vnum animal inter se cauponari. nonne quoduis animal potius suspicabitur hominem esse. ab illa pendentem. quam ipsum hominem? Deinde admonitus ab indice quis sit homo. quo diuinae mentis referat imaginem. hoc est aquam flammis . de quo audierat. philosophorum. Tandem hue processum est vt in mediam theologiam totus sit receptus Aristoteles. libidinem. Proinde sub praetextu profligandi haereticos subrepsit ambitiosa rixandi libido. Huius omnia decreta cum Christi doctrina conamur adglutinare. an non vbiuis potius iudicabit habitare Christianos quam in hisce regionibus. ambitionem. sed quibus forte contigerant ante Christum cognitum. Cumque de singulis edoctus audierit esse vnum quoddam animal mire commixtum ex corpore. et ita receptus vt huius autoritas pene sanctior sit quam Christi. rixas. ex animo. rixari. finge iam mihi nunc nouum aliquem hospitem. cupiat ex aedita quadam specula videre quod audisset. id adeo esse generosum vt. fastum. breuiter omnium rerum quas Christus damnat maiorem pene Lernam quam apud vllos Turcas aut Saracenos? Vnde igitur pestis haec irrepsit in populum Christianum? Nimirum paulatim hoc quoque malum. fraudem. nisi corporis et fortunae bona accesserint. Ab hoc didicimus non esse perfectam hominis felicitatem. deinde palam etiam comprobata. tyrannidem. luxum. caeterum exploditur ilico qui vel leuiter ausit Aristotelicis oraculis refragari. Primum igitur irrepsit eruditio. quoad fieri potest. Nam si quid ille dixit parum accommodum ad vitam nostram. Et initio quidem non ista discelbantur a Christianis. Age. illo properantem. At Christus nihil aliud esse voluit suam Ecclesiam quam coelestem quendam populum in terris ad illius imaginem. quod cum brutis habeat commune. reeeptum est ab ineautis: siquidem omne malum aut sensim obrepit in hominum vitam aut sub praetextu bani sese insinuat. quod ob coelestem originem semper ad coelestia nitatur et immortalia. Vbi conspexerit caetera animantia probe in suo genere degere ac naturae legibus dueL nihil appetere nisi quod dietet natura. quanquam hic exulet. sieuti eaetera pleraque. quid rerum agatur cupientem cognoscere. simulatque totam Christi vitam ac decreta perdidicerit. qui nouum doctrinae genus inueheret. licet interpretamento detorquere. viuentem. pugnas. discordiam. inuidiam. poetarum et oratorum literis armatos. ab hoc didicimus non posse florere rempublicam in qua sint omnia communia. dissimulata magis quam spreta primum. quoniam neque naturae viribus neque philosophiae rationibus assequi poterat quod affectabat. iracundiam. in quibus tantam videret opulentiam. in hunc nostrum venisse. negoeiari.

513-514 Iustum . Euangelicam doctrinam ad eas quoad licuit detorsimus. II. 522 eiusmodi E-I: huiusmodi B-D. p. Deinde recepimus opes. 3294 (Aquam igni miscere). Recepimus nonnihil et a Caesareis legibus propter aequitatem quam prae se ferunt. Eruditio in margo 0. 22. tot tamen opinionibus mundanis infectus accedas oportet. Max. 73. 'si citra fraudem contingant?' His gradibus paulatim eo ventum 472 479 484 485 495 500 quid H I: quid hie B-G. infra.. 5II vim vi repel/ere Cf. proximus C£ Adag. n. recipiunt vsuram.. 397-398.. mathematicorum. posteaquam didicimus hunc esse charitatis ordinem. LB VI. At hae permittunt vim vi repellere.. . 2. Saracenos C£ Annot. sed in pauperum subsidium distribuendas. LB II.. ad quas vt aliquando venias. vt sibi quisque sit proximus? Neque deerant praetextus huic malo: pium consulere Iiberis. quo magis conuenirent. ext. Laert. vt Christi iam decreta aut prorsus offendant aut ad illorum dogmata torqueantur. 491. (JEA~V1)~ 1t€1tTWXEV(x~ &v6pw1tov (c£ deja n.. post etiam in vsus nostros. 217. B. 14. 552-553. poetarum.. aures non expleuerit. add. id visum est non iniquum. 486-491 an . profligandi C-I 0: profligendi B. VIII.) En 1t. pp. des propos que Diog. 319 C): "illud factum est vt apud christianos insanius prope tumultuetur. quamlibet puero aut stulto.ADAGIAIVi. 491 Turcas aut Saracenos Ces deux noms sont egalement associes Inst. p. priusquam vacet arcanas scrutari Iiteras. ASD II. 1227. aequum prospicere venturae senectuti.. christ. infta. Postremo. 1. du moins en photocopie. IV. I.. pugnetur pro re. 492 CD. Val. 36 (reprint. 291 (Omnes sibi melius esse malunt quam alteri). 12. bellum ceu rem praeclaram efferunt. 480 ex . bien qu'Empedocle n'y soit pas explicitement mentionne. 56-57). Vip. stulto F-I. suum quenque ius persequi.. Adag. prine. litigetur. Atque haec res adeo non improbatur. 349. 530 inquiunt C-I: om. in Luc. sophistarum. [E] sed vItro delatum. 3295 (Velut in specula). inueheret 1t F-I: inuexerit B-E.I 510 515 520 525 530 miscere. Empedocles 502 Aristoteles in margo 0. specula Cf. [B] Denique tota iam Christi doctrina dialecticorum. 527-528 hunc . 521-522 ad . Cic. dans Dig. oratorum...1. 26. 583. ditione. supra. [F] Iustum autem esse definiunt quod indictum sit a principe. ASD IV. VIII. 1t.. 'cur reiiciam opes'. Quidni. 2. aures Adag. 44. 1. philosophorum et iureconsultorum ethnicorum Iiteris ita contaminata est vt maxima pars aeui consumenda sit. pp. 524 Honor in margo 0. vt nefas sit eum de Christianis Ioqui literis. modo iustum. modo moderatam. Adag. quod aiunt. Diog. 516 ethnicorum E-I: gentilium B-D. 513-514 (app. 469 finge Cette "fiction" s'etend jusqu'a la 1. Post haec recepimus honoris nonnihil. IX. 126. crit. pro vindicta. Christianorum E-I: Christianus B-D. 471 Democritus Cf. ed. 72 attribue a Heraclide: ~x Tij-:. 1. quam vsquam apud ethnicos". A rapprocher peut-etre. Quasi vero Christi doctrina sit eiusmodi vt non vel maxime possit esse communis omnium vel vllo pacto cum philosophorum sapientia consentiat. infta. texte presque illisible. Remy. audierat F-I: audierit B-E. et. probant negociationem. pro 469-470 e lunaribus . 490 Lernam Cf. Laert. inquiunt. qui sese nugis Aristotelicis vel potius sophisticis totum ad ambas vsque. 508-509 aquam flammis miscere Cf. Nat. [B] quem deinde veluti debitum coepimus exigere.

quicquid luxus. quos Seneca non dubitat furiosos appellare latrones. omnia verecundiae repagula discussimus. quas strages his paucis annis conspeximus? Quae natio cum qua non conflictata est ferro? Et postea Turcam execramur. Atque his quoque peractis. ni cederet. Receptum est hoc quoque. Apud Romanos omnibus tentatis mittebatur fecialis cum patre patrato. VlnClmus. tamen sacramento militari non esset obstrictus. qui quanquam in castris versaretur. Et vt de leuioribus interim sileam. Haec eo pertinebant ne quis crederet sibi licere occidere hominem. bellabant humanius nobis. Quicquid vnquam apud ethnicos fuit auaritiae. [. cum ingentem illam multitudinem Graeciam inuasurus educeret. Et tamen isti. mox vt sensit cani receptui. nimirum morae quaerebantur. an vnquam apud ethnicos bellatum est aut aeque perpetuo aut crudelius quam inter Christianos? Quas tempestates. non licebat manum conserere cum hoste nisi signa dato. veniam petat a duce vt sibi cum hoste congredi liceat. tanta gloriae febris iuuenilem obsederat animum.F] Si reuolues ethnicorum historias. quicquid tyrannidis. id imitamur. demum ita vt solo titulo contenti rem libenter in alios reiicerent. quoties discissa foedera. qui mari Hellesponto. lam vt belli signum non faciebat potestatem pugnandi nisi sacramenta astrictis. Nos pseudochristiani nihil non rapimus ad occasionem belli. An tibi constitisse animo videtur qui Atho monti minaces scripserit epistolas. nee vnquam maior fuerit honos diuitiis apud ethnicos quam hodie sit apud Christianos. peragebantur ceremoniae. parum honestus abbas. neque defuit qui voluerit cedere. Ac ne hoc quidem dato licebat cuiquam hostem vellacessere vel ferire. quis negat? Optabat semideus ille plureis mundos. si mallet in exercitu manere. Insaniebat Xerxes. quod ita dabatur vt miles nesciret quando dandum esset. quod parum commadum fuisset nauigare valenti. Tandem perfricta facie pudorem omnem abstersimus. Postremo paulatim hue itum est vt episcopus sibi non videatur episcopus. si nusquam possit quod possunt tyranni. aequamus. quam multos reperies duces qui miris artibus bellum declinarint. ita signum quo canebatur receptui omnibus adimebat occidendi facultatem. Ethnici bellatores. quicquid fastus. nisi necessitas eo . veniebant in colloquium. nisi mundanae aliquid ditionis accesserit. qui hostem officiis deuincire quam armis deuincere maluerint! Quidam etiam cedere principatum prius habuerunt quam experiri Martem. dimiserit hostem. vt Romam redeat aut. bellabant maiore fide nee similibus machinis nee similibus artibus nee tam friuolis titulis quam bellamus Christiani. quiequid ambitionis. quos deuinceret. Quid est enim omnino vel sacrum vel prophanum quod non harum geratur arbitrio? Videbatur his ornamentis conuenire nonnihil imperii. adeo vt a Cyro laudatus sit miles quidam qui. priusquam venirent ad arma. quae bellandi furorem temperarent.3° 535 540 545 LB 962 550 555 560 565 570 ADAGIA 3001 est vt is optimus habeatur qui sit locupletissimus. adeo vt Cato senior filium in castris cessantem per literas admonuerit. sed grauatim et parce. quasi possit vllum spectaculum esse Turcis iucundius quam quod illis quotidie mutuis cladibus exhilbemus ipsi. quum sublato gladio fuerat hostem interfecturus. quos bellorum aestus. plagas iusserit infligi? Furebat Alexander ille magnus.

et notamment leur influence sur Ie De bello et pace publie en 1523 par Josse Clichtove. 1. 552 Alexander in margo 0. qui a etudie l'influence du Dulce bellum et de la Querela en France jusqu'en 1570 (Erasmus and France: the Propaganda for Peace. 10. puniuntur C£ Ep. pour Alexandre.. 11. 2. 2259-2265. 13. 217. christ. . 20. 5: "furiosi . superamus Comparaison entre la guerre chez les pa'iens de l'Antiquite et chez les chretiens. Quod si monarchas 532 est enim G-I: enim est B-F. VII. C£ aussi infra. 14. 537 aliquid ditionis F-I: ditionis aliquid B-E. 3: "latro gentiumque vastator". IX.. si quis eius gentis quicum bellum est hominem forte obuium in nemore. d'une autre main... Benef I. Ep. Nunc inter Christianos vir fortis habetur. 3°32. Sen.. Pluto Mor. James Hutton. 269-27°. Et milites vocantur qui spe lucelli vItro prouolant ad pugnam et in vtraque acie ceu gladiatores pugnant.. spoliatum defoderit. cf. ext. 1.). ad eiusdem prineipis ditionem pertinentes. Id.. Christianorum militia latrocinium fere est. vitro procurrunt in bellum. emet l'hypothese qu' en retour l' ouvrage de Clichtove pourrait avoir joue un certain role dans les additions faites ensuite au Dulce bellum. Adag. vbi domum redierint. ASD II. inter probos ciues habetur. 103-127).. Fetiales.ll. cum a talibus praeliis redeunt domum. 552-553 Optabat. Infamis est qui vestem furta sustulit.. Studies in the Renaissance. regis". et qui.. c£ Samter. 168: "Vnus Pellaeo iuueni non sufficit orbis". occupe une page et demie d'une feuille supplementaire inseree dans E.. pp. 538-539 perfricta facie C£ Adag.. ASD II. liceat Cf. cit.V. avec renvoi a la p.!. Max. 35. p. 288. c£ Id. I. 11. p. occiderit. 860 ed. 577-581 Et .. 273 ef. Pour Xerxes. 11. 543-600 Et . non militia. si veteris militiae disciplinam contempleris. 11. 553-554 isti . 731 de E. ASD IV. 635-661. occisum spoliauerit. 84. 2. vito 18.. Sur Ie role des feciaux et notamment du "pater patratus" dans la Rome antique. Itaque. 306 . 565-569 Ac .ADAGIA IY:i. IT.. 466 d. 558-561. Ex facinoribus aliquid nobilitatis putant accedere. Val. Mor. pp. Ex militibus autem qui sese gessit immanissime dignus habetur qui proximo bello ducem agat. Et hi. VIII. pp.97-98: "alterum (= Alexandrum Magnum) Seneca appellat furiosum iuuenem". 455 d. 2. 546-548 Et. 218. nee bellum molientem sed aliquo fugientem ne bellet.I 575 580 585 590 31 compelleret. quod conductus ex legum autoritate nocentes damnatosque iugulat. de 1533 (H): "pag. n. Vne note evidemment ulterieure. 583-P. . REVI. n. 556-591 Si . prine.. 552). 273 f. 1533". 556-591 Si . ASD IV.. 731. Curt. 109 sq. et surtout Querela. I. p. notamment Ie present passage (op. VIII. relictis parentibus.. supra. nee interim vt praedones ac patriae perduelles ac principis sui desertores puniuntur.. germani aduersus germanos. veluti milites narrant sua facinora. temperarent C£ supra. 1961. 253. 587. non armatum sed pecuniis onustum. n. vxoribus ac liberis.. causa deterior F-l. qui et profieiscens in militiam et militans et rediens a militia tot immeritos spoliauit. 54-57. 4042 . 6. Pluto Mor. dimiserit hostem Cf. S.. non conducti sed ambientes vt ad impiam lanienam conducantur.l. Brev. gratiosiores pene sunt quam si nusquam abfuissent. add. latrones Isti renvoie a Xerxes (1. Pluto Mor. 548-551 Insaniebat '" infligi C£ Hdt. deterior Cette addition de IT. ipsi C£ Inst. 201. 471. Iuv. Cf. 561-563 Apud . 747 (Faciem perfricare). Cf. 570-572 signum . Carnificem abominamur. Xerses in margo 0. renvoie a l'ed. manifestement trop longue pour prendre place dans les marges de la p. 548) et a Alexandre Ie Grand (1... deuinceret Cf. 581 ac principis F-I: principisque IT. 548 Xerxes D-l: Xerses B C.

sine legibus ritu ferarum viuentes ciuilibus artibus expoliebant. cur solum bellandi placet exemplum? Cur hic denique literam sequimur occidentem? ludaeis permissum est bellum. donec exeisis funditus hostibus succedat tranquillitas. ne pro sua quidem vita. Denique pugnauit is. Deus non fuisset ludaeis autor bellandi aduersus hostes. Nos Christiani pugnamus cum Christianis. sed pro vita Magistri. hic qui vicerit. hi Moabitae et Ammonitae. Alioqui. quae geruntur in bellis Christianorum et obscoeniora sunt et atrociolra quam vt sint hic commemoranda. 'pugnauit. Sed iam operae precium fuerit audire quibus modis hanc tantam insaniam nostram tueamur. inquiunt. vt posteaquam iussus esset gladium recondere. 'Si nullo'. tamen reprehensus est. 'Sed Petrus'. nemini dubium relinqueretur quin vetitum esset bellum.' Audio. inquiunt. [B] lUi praeter gloriam nihil ambiebant. [B] cum Christus in hoc ipsum passus sit Petrum errare. quod antea videbatur esse licitum. Gaudebant florentiores reddere prouincias. Illis diuersa religio et non eadem numina dissidii causa fuit. cum ambitione. quas bello subegissent. qui paulo post abnegauit. LA quam vtranque vindicant Petri successoribus. neque cuiquam secum neque cum alio vera pax constare poterit. quin eadem opera praeputium recidimus? quin immolamus pecudes? quin abstinemus a carne suilla? cur non dueimus singuli plures vxores? Cum haec execremur. Pugnauit non pro suis titulis aut praediis.' Pugnauit. cum iracundia. sicut quidam insulsissime interpretantur. verum aduersus alienigenas et impios. sed ita quemadmodum et repudium. cur omnis illius et vita et doctrina nihil aliud quam tolerantiam praedicat? Cur suos baculo tantum et pera armatos tyrannis obiicit? Si gladius ille. Nihil enim me mouet quod quidam duos gladios interpretantur vtranque potestatem. Proinde. Quin in mediis etiam bellis quam multa feruntur ab his vel dicta sapienter vel gesta temperate. nondum accepto spiritu vere Christiano. Si placet exemplum pugnantis. vti nos. cum quibus nullas nobis inducias esse oponet. quod in illis erat pessimum id solum exprimimus. saepenumero foeda merces huc adducit. 'pacto fas esset bellare. non decet pugnare Christianos. placeat et inflciantis. sed ludaeus adhuc. imo superamus. Solum hoc bellum veram gignit pacem. nos aut puerilis ira aut pecuniae fames aut gloriae sitis. aggeribus milleque id genus commoditatibus vitam hominum adiuuabant. Quanquam si vsqueadeo placet exemplum ludaeorum. hi Nabughodonosores. Illi iussu diuino pugnabant. cum metu mortis. littoribus. regiones incultas extructis oppidis reddebant celebres. nimirum ob duritiam ingenii. assidue conserendae manus. quem diuenditis omnibus iubet emi Christus. parum tuta communiebant. nisi pulcherrimum illud praelium cum teterrimis hostibus Ecclesiae. Hi sunt Philistei nostri. cum nemine mortalium belligerari velit. sine literis. Caeterum. populos agrestes. cum studio pecuniae.32 595 LB 963 600 60 5 610 61 5 620 630 ADAGIA 300I Christianos cum ethnicis conferas. At posteaquam Christus iussit recondi gladium. si probabat huiusmodi defensionem Christus. vt tum expedierit deuinci. est . Et cum simplici laberetur affectu. quanto nostra causa deterior. pontibus. sed illud addas oponet ludaeos vix vnquam bellasse inter se. Quos nisi subegerimus. nobis animi penurbatio ferrum dat in manum. ciuilem et ecclesiasticam.

. quod licet sua cuique arte viuere. 1.' Trasymachus. spoliare miseros. aussi Emile V Telle (pp. racontee ludic.. p. aujourd'hui perdu. 11. diripere templa. 52. quod conducimur ad mactandos homines?" . 624 iussus. manum C£ Querela. il ne Ie fera routefois pas en 1520 (ed. 2201. 331: "Petrum adhuc semiiudaeum". 11. 556-591) se demande (op. 621-625 Nihil.1 635 33 moderata aduersus persecutores defensio. p. ASD 1\1. OU on lit notamment (fb 36 rO): "Caeterum his haud ineptam responsionem adhibebit quispiam.. 2. 218. 347-349. 35: "proxima aeditione locus is mutabitur"). 614-616 pulcherrimum . 2201.. par Gerard Noviomagus (ou Geldenhauer) dans une lettre aujourd'hui perdue.. qui cite d'ailleurs J. 632-635 Cur . non aliter 591 causa deterior F-l: deterior causa IT. ASD 1\1. 8n) qu'Allen date par conjecture d'avril 1518 et qui de toute maniere est anterieure a ocrobre 1519. il ~isait avoir e~ploye nunquam au sens de fere nunquam ). 603-604 (app. quemadmodum impie quidam interpretantur. 'Lanii conducuntur ad mactandum bouem. 11. contenant Ie texte (11. cur hac nunquam vsi sunt martyres? [f1 Hie proferuntur illae rabinicae definitiones: 'Licet bellare militi conducto. add. l'amorce du present passage se trouve des mars 1522 dans CoIl. puisqu'elle figure dans la Farrago noua Epistolarum publiee a cette date par Froben. cit. reeondere C£ supra. Christus . I. 'Praeclara ars incendere domos. 616 Nabughodonosores it F-l: Nabughodonosor B-E. 36 et Ie long commentaire d'Er. 26. 20. excidimus DE.. reprochant a l'auteur de n'avoir pas tenu compte de la guerre contre la tribu de Benjamin. 11. 607 iussu diuino C£ Inst. 180. quae ex euangelio et Paulo nunc deprompta sunt.. (Ep. 6n-612 litteram . Ces remarques avaient ete rransmises a Er. pp. Me. supra. 626 ludaeus adhue Cf.. 635 non tantum C-l: nedum B. 11. 613 ob duritiam ingenii Cf.. 614 non decet E-l: nefas est B-D. 3.) Er. p. n. 340-35 2 • 635 martyres En it. 1004-1008): "Trasymachus. expression ou Ie terme "impios" aurait vise les Benjamites.. ]oh. cf.. LB. mortis C£ Adag. 75.ll. 635-661 Hie . 8Il.' Hanno. 1978). 601 Refellit argumenta quibus vtuntur isti qui bellum approbant in margo 0. 78. nO-In) si cette addition n'est pas une reaction d'Er. ASD II. 5. 1. suivante (1. ASD 1\1. 622 ciuilem IT F-I: saecularem B-E.. Cf. 624. Querela.. En X' ce signe de renvoi est repete en face du texte deja imprime. 635-661) insere a partir de F. D). non esse praeceptoria dicta sed consilium tantum exprimentia. ParisGeneve. 38. et lui suggerant de remedier a cette inexactitude en remplacrant dans la suite du texte aduersus alienigenas et impios par "aduersus alienigenas aut impios".ADAGIA IV.. n. apres ce mot. 624 relinqueretur B C IT F-I: relinquere D. 602-608 Si. dolens James Hutton (cf. VI. Ie Dominicain Jacques de Calkar (ou Rydder). avait d'abord ecrit ludaeos nunquam bellasse inter se. occidere innoxios. Tout en se justifiant. deuinci C£ Querela.ant nunquam par vix vnquam (dans l'Ep. 406-411. 607-608. 609 recidimus IT F-l: accidimus B C. pp.i. occidit). 10.. et sans admettre la correction suggeree. 2. christ. a un passage du De pace et bello de Josse Clichtove. 591-596 llli . 31-35 de sa reedition en fac-simile de Berquin. 6 (littera . 317-321).l. 427-429. E). mais seulement en 1523 (ed. 613. dans ses Annot.. Toutefois. crit. non tantum inerudite. 5. 176. ASD 1\1. quur nostra ars reprehenditur. 2. mais dont nous pouvons reconstituer les elements par la reponse d'Er. Le. 4-5.. violare sacras virgines. it. 603-604 vix vnquam E-l: nunquam B-D. remplac. Hutton (p. relinqueret E. aussi Adag. p. ASD II.. 11. ce qui avait provoque la reaction d'un lecteur attendf.. 412-414. 622-623 quam . 22. licitum C£ Le. promet de modifier Ie passage dans l'ed. 15 6. p. infra. p. (ASD 1.. 22. La complainte de la paix.. (reprint. 3. successoribus F-l. oecidentem 2 Cor. 32). Er. martyres Cf. n. prine. n. 78. signe de renvoi sans correspondant apparent: il devait y avoir un feuillet supplementaire. 18. quod amplecti aut praetermittere cuique liberum sit". 28-29. . p. ~udiui ex rabinis. gladium C£ Mt...

vt diximus. quasi praeceperit. non permiserit. bellabat. Quum instaret tempus abitus. Christi vigore iam relanguescente. qui non sperant praemium cum Christo. legibus comprobatum est. quomodocunque. siquidem hic didicit laniare pecudes. lam obiiciunt nobis Romanos aliquot pontifices. consilii sunt. Mundus habebat suas leges antequam exoriretur Euangelium: puniebat. Caeterum ilIa Nolite esse solliciti de crastino.F] et imperio [B] digladientur. vt deprecemur pro his quoque qui mortem intentant. quibuscunque indixit princeps qualiscunque. vt vim vi propellamus et vitam quisque suam tueamur. [B] Qui felicitatis summam in his collocarunt opibus dimicant pro tuenda vita. Cur haec paucula . sicubi similia docet Paulus aut Petrus. Benefacite iis qui oderunt vos atque id genus alia vsque ad tempus discessus valent. sed ii qui non inteUigunt hanc mortem esse potius quam vitam et piis immortalitatem esse paratam. 'Sacerdotibus et monachis vibrare ferrum non licet. orthodoxi sunt et pietatis Christianae doctores.' Fateor. sed donec aderat ipse. et qui talibus commentis diluunt vigorem Euangelicae doctrinae principibusque suggerunt occasiones per quas suis cupiditatibus blandiantur. 'ius naturae. 'ista pertinent. gladium aduersus hostes. Licet et ciuibus bellare. [B] 'At dictat hoc'. Doctor vere Christianus nunquam bellum probat. congerebat in aerarium ac penum. 'Ad Apostolos'. ex Christi verbis bellum asserimus. vt inquit Hesiodus. ea quae prius interdixerat. admonuit illos vt peram pararent et gladium. interesse tamen et praeesse bello licet. hoc est ad quam vsque lineam liceret a perfectione discedere. qui bellandi fuerint autores simul et adiutores. sed studio iustitiae. quandoquidem animae loco est. Et perinde quasi periculum sit. etiam si in dotibus aliud membrum alio sit insignius. ne quando mundus conquiescat a bellis. iustum autem quodcunque.' Huiusmodi praeclaris dogmatibus alimus principum cupiditates ac porrigimus quo sibi blandiantur. Haereseos suspectus est qui vehementer dehortatur a bello.34 655 660 665 ADAGIA 3001 quam licet lanioni ex arte sua parare victum. sed ea perpauca. quae a bello deterreant.' Cui autem sua causa non videtur iusta? 'Christus absque praesidiis emisit suos. non egebant praesidiis. vt tollenti partem possessionum totam concedamus. vt de malemerentibus benemereamur. ad vniuersum Christi populum et corpus. inquiunt. sed inuitus ac dolens. Nec fas est animo vindicandi bellare. sed apud recentiores. et perinde quasi metuamus ne relanguescat in congerendis opibus I mortalium auaritia. ille homines. cum sint innumera apud probatae sanctitatis scriptores. inquiunt. huc detorquentes illius verba. sed bello iusto'. qui rident quod dixit Christus: Beatos pauperes spiritu. quod totum absolutum esse oportet. tum et pecuniam. Obiiciunt decreta patrum. hoc est eos diuites qui nihil in hoc mundo concupiscerent diuitiarum [.' Imo. lUi pro pecunia praediisque [. Sunt quidem huiusmodi quaedam. Ad eos nihil pertineat doctrina Christi.F] aut honorum. fortassis alicubi permittit. sed ad quem scopum esset pro viribus enitendum. At his omnibus efficacior Euangelica gratia dictat ne remaledicamus maledicentibus. peram aduersus inopiam commeatus. in quibus bellum approbari videtur. Christum facimus autorem congerendae rei. consuetudine receptum. Non ideo venerat Dominus vt admoneret quid esset nobis permissum. non praecepti. Porro.

pii 1t F-I: aut stulti fuerint aut mali B-E. Secunda secundae. I. prine. 'vnum maleficum afficere supplicio.. I... 670-671 et imperio F-I. Thomas d'Aquin.' Quid hoc loco responderi possit. lnst. 209-2II. qui in totum vetuit ne malo resistamus. 215. 184. 518. infra.c(Tc( yap ~ux~ 666-667 vt depreeemur . nempe ad agricolas. Illud modo dicam: hoc interesse.. p. 67 1 Mt. 664 Euangelica £-1: om.. ad matronas... cf. 88. 688-689 in . resistit Cf. 675-689 lam . 11. art. 6. ASD IV. Le. 686 Bernardus. virgines Cf. 511. 2201. ASD II.. propellamus Cf. 27 (his). 1. 11. 1.. 6. Le.1 680 685 690 695 700 35 nobis potissimum in mentem veniunt? Cur a Christo ad homines deflectimus oculos et incerta exempla quam indubitatum autorem sequi malumus? Romani pontifices primum homines fuerunt. iustitiae Cf. deinde fieri potest vt fuerint male persuasi. et aliis huiusmodi spiritualibus subuentionibus". 6.. Ad milites 3 (Migne.. cf. 2: " . supra. 5. vt fuerint parum attenti. dicendum quod praelati et derici ex auctoritate superioris possunt interesse bellis. Querela. Caeterum. 449. 11. 686: XP~[J. Summa theologiea.. 288. ad militem mercenarium. quod in iudiciis conuictus dat poenas legibus. p. quaestio XL.. Querela. 688.ADAGIA rVi. ad pupillos. erastino Mt. licet igitur et ciuitatem vlcisci bello. Adag. 34 (esse in crastinum). n. denique vt parum prudentes aut pii. Summa theologica. ASD IV. quorum artificio bellum in hoc ipsum fuerat excitatum et quibuscum nunquam melius agitur quam in summo reipublicae naufragio. Mt. B-D. 2629 (Testa collisa testae). 440. 2.. prolixius est quam vt sit replicandum. 5. 5. quo nos assidue conflictamur. non quidem vt ipsi propria manu pugnent. 5. exemplum ad omneis peruenit. 11. 62262 3. intentant Cf. 664-665 ne ... sed ita laudauit vt nostram omnem damnet militiam.. 11. 51252 1.. id totum ad sceleratissimos aliquot latrones deriuatur. 3 (Beati). ASD IV.. Le. si ex re omnium pessima quicquam omnino commodi potest colligi. . PL 182. ad strennuos praedones. Jr. supra. supra. Secunda secundae. Quanquam. 640-641. 682-683 fuerint . 560-562. 9 24-9 25). 663-664 Hes.. Quanquam ne in istis quidem comperies hoc genus bellorum. p. I05-II3. quaestio XL. 662 vt . 688 Thomae disputatio Thomas d'Aquin. p. 2.1. ASD II. 694-696 hie . Adag. add. 11. 1. christ. Illic vni non parcitur. 44.. id quod clarissimis euincerem argumentis. 672-673 aut honorum F-l.44 (his). p.. Mt. 6. resistamus Cf. 28. ad pauculos forte duces. B. 645 Nolite . Inst.. om. 39. 40. benemereamur Cf. 640-641 Saeerdotibus . Illic ad eum modo redit malum qui laesit. inquiunt. 645-646 Benefaeite . hic maxima pars malorum in eos redundat qui minime digni sunt malo. cur me moueat potius Bernardi scriptum aut Thomae disputatio quam Christi dogma. ASD IV. vt omnium consulatur 662 receptum B-1: receptum est O. 443-449. 5. ad senes. 30830 9. in bello vtraque pars alteram ream agit. 11. nimirum eo more quo vulgus resistit? 'Sed licet'. prine. sed vt iuste pugnantibus spiritualiter subueniant suis exhortationibus et absolutionibus. Laudauit diuus Bernardus bellatores. Mt. eoneedamus Cf. Cf.. 674 ii qui II faudrait peut-etre supprimer qui. approbatum fuisse. 11. 5. 665-666 vt tollenti . 216. Ep. christ. p. ad virgines. vos Mt. Erg. ni fugerem digressioni longius immorari. 1tEA€TO:L O€LAO~IJL ~POTO~(jL. . 29. 74.. supra. 681 autorem C-I. add. Jr. 6.

quod hae prouinciae quondam fuerint Romanorum. et lucri loco ducit quod paululo damno cum fortuna deciderit. dum.ADAGIA 30m LB 965 705 710 715 720 725 730 735 740 saluti. quod Antenor olim fuerit Troianus. Parum conueniebat inter duos quosdam cognatos de re diuidenda. Quod si quis damet iniquum non dare poenas qui peccarit. Quanquam his temporibus omne fere bellum e titulis nescio quibus nasci videmus et ex principum ambitiosis foederibus. tot hominum milia nihil commeritorum cruldeliter affligimus. Deinde hoc ipsum quod tanto sanguine vindicatum est. Contemnit ille dispendium. de quo vulgo non infestiua fabula celebratur. attamen prudentis est expendere num tanti sit vt tam immensis tuorum malis persequaris. haud minus quam belli. ni fallor. Adibantur aduocati. quos natura copulauit. [f1 Ad haec [B] dominium vocamus quod est administratio. repetant Africam et Hispaniam Romani. contestata lis. dum vnum aut alterum in poenam deposcimus incertam. Quae gens non aliquando suis sedibus et pulsa fuit et pepulit? Quoties aliunde demigratum est alio? Quoties hue et illuc vel casu vel ex foedere translata imperia? Repetant scilicet hodie Patauini Troianum solum. Vide porro quam non magna res agitur: non illud decertatur vt haec aut ilIa ciuitas bono principi pareat potius quam tyranno seruiat. verum etiam Christianos. parabantur dicae. hoc est bellum susceptum est. Ibi alter mature resipiscens aduersarium priuatim accersitum his verbis alloquitur: 'Principio parum decorum est vt. Satius est relinqui vulnus cui sine graui totius corporis pernieie mederi non queas. Aditi iudices. est tollere qui contulit. totum imperium adducunt in extremum discrimen. respondeD multo esse iniquius tot innocentum millia citra meritum in extremam vocari calamitatem. rursum aut reuendunt aut donant. nulli posse titulum deesse. eiusdem autem. Philippa censum pendat an Lodouico. Hoc ipsum ius quod habes. non est idem ius in homines natura liberos et in pecudes. prolixius tamen est quam vt huic loco conueniat. coepit agi causa. res eo spectabat vt iretur in ius et iudicum sententiis controuersia finiretur. si perspexerit vitari non posse nisi grauiore iactura. Tantum illud dicam. populi consensus dedit. Hoc est illud egregium ius ob quod vniuersus orbis bellis caedibusque miscetur. in tantis rerum humanarum vicibus. De centum aureis tota lis .sic enim vocamus . Si principis animum praestare non potes. at saltern negociatoris adhibe. pecunia dissociet. tantis commutationibus. nostros pariter et finitimos et innocentes hostes . res erat cum iuereconsultis. Cumque neuter alteri vellet concedere. Praestat paucorum admissum impunitum omitti quam. nihil intersit inter priuatum agrum et ciuitatem. Sed esto valeat quantumlibet hoc ius. nihil inter pecudes tuo aere emptas et homines non solum ingenuos. Dixerit aliquis: 'Non vis igitur prineipes suum ius persequi?' Seio non esse mei similium de principum negoeiis audacius disputare. quod vt tutum sit.in certum adducere discrimen. Saltern illud [f1 priuatum exemplum in reipublicae periculo [B] imiteris. si tituIus qualiscunque videbitur idonea suscipiendi belli causa. deinde incertus est litis euentus. vt vnum aliquod oppidulum suae vindieent ditioni. hie vt paucorum aut vnius fortassis vicem vlciscamur. finire non est. sed vtrum Ferdinandi censeatur titulo an Sigismundi. Suscipere nobis in manu est.

texte peu lisibIe. ita et amicitiam nostram. lucrifaeiemus et tantam molestiam effugiemus. 226.. I. quantis calamitatibus sis assecuturus vt assequaris. vindicandus est Cf. 201. 760-761 multo . 138. Ep. add. p. 214. 0. 756 coruos . aequum Cf Cic. 184. du moins en photocopie. 759-765 Quod . p. alioqui perituram. ASD IV.468 A-C. 711 (app. verb. denique. christ. 288. ambiendi cursitandique labores. . ASD IV. De cop. II. I. 5: "cum vel iniquissimam pacem iustissimo bello anteferrem". 720-748. Inst. in iudicum amicos expendetur.. Vel horum igitur prudentiam in re tanto periculosiore studeas imitari. 172. 1t. Quod si ceu lancibus hinc atque hinc expensis commodis et incommodis. Suet. Ep. in promotores. 710 amhitiosis F-l. Serm. ASD IV.ADAGIA IY:i. 193-194. supra. particulierement 247. erit. p.. p.. 2. His erit inseruiendum. LB 11. ASD II. porro E-l.. 288. II. B-E. dandum. in aduocatos. 242-249. ego tantundem de mea concedam. Adag. priuatum . 152-153. cur mauis Martis aleam experiri? Quis enim nisi demens aureo piscetur hamo? Si vides multo plus impendii quam lucri. om.. quos coruos deluserant hiantes. n. plus tamen est incommodi quam commodi. si et famae pepercero et amicum seruauero et tantum effugero molestiarum. 6.. 2. 520-521. cf. periculo 722 725 727 728 735 71O-7Il vt . L 589. disputare Cf. 748 potius C-l: magis B. vindicandus est Cf. 11. Ad haec F-I. 5. Troianus Cf. 724 populi consensus Cf.. p. B-D. p. 506-P' 215. VI. 11. 81.. p.. 96-100. 713-714 Dixerit . ASD II. 747 denique F-l. 1. 7I1 imperium . n60 (Aureo piscari hamo). 45-85. discrimen 7t F-l: periditan- tur imperium B-E.. hamo Cf. Adag. 275-276. sed quanta bonarum rerum iactura. Ep. I. eius summae duplum in notarios. si legibus experiamur. 581-582. 56: "coruum deludet hiantem". in iudices. malo penes amicum sit haec pecunia I quam penes insatiabiles illos praedones. add. p. 1t. 75. vt maxime vincam. Aen. 11. Querela. ASD I. Aug. iratis aduocatis et iudicibus.. F-I. in iuereconsultos. Ep. 74. 172. II. 1819. 2201. Adag. 11. Verg. I. 86. 11.. adulandum. Panegyr. 740 susceptum est E-l: suscepturn B-D. discrimen Cf. B-E. hiantes Cf. Adag. Lodouico 7t F-l: Ludouieo B-E. Fam. 6: "aureo hamo piscantibus". 565-566. ego vel vniuersum negocium tuo permitto arbitratui. Rem inter se transegerunt. valeat B-1: valet 0. 2201.. 68-76. 746 interim taceo 1t F-l: vt ne dicam interim B-E.. Ep. 615 (Coruum delusit hiantem).. neque solum spectes quid velis assequi. prine. Quin potius ipsi nobis sapimus quam istis praedonibus et in hos male collocandam pecuniam inter nos partimur? Concede dimidium de tuo. 736 Exemplum in marg. comperis multo potiorem esse pacem iniquam quam bellum aequum. illud F-l: illum B-E... add 7t: om. quantis periculis... Quod si recusas quicquam concedere. p. 5.. 288. 11. 91-92. Adag. 762 aureo . 3032. Panegyr. II. Hor..' Mouit aduersarium tum rei veritas tum cognati festiuitas.) En 7t. 758 quid (qd) B C: quod D-I0. 3Il. 722 dominium . 2201. 25..I 745 750 LB 966 755 760 37 est. 11. I. 282-284. ASD II.. interim taceo curas. Abunde magnum fecero lucrum. I. 719-720 Repetant . 5. Adag. ASD II. p. II. ad Philipp. add 1t: om. 731-765 prudentis . IV. ASD.ll. 5. ad Philipp. 5Il.. ASD II. administratio Cf. 6.. 1.

sed certas illas hominis Christiani notas: vitam innoxiam. dum volunt videri valde Christiani. [. sed ludibrio fortunae velut aestu quodam affluere ac defluere. si mihi tanta Christiani sanguinis iactura vindicandus est. assueuit habenis. tueamur earn iisdem praesidiis. tot senatus non frustra a maioribus institutos. [E] Ita nonnulli. si ista tam leuicula non possunt contemnere Christiani. nonne praestat aliquid de tuo iure concedere. et vtinam audacius quam verius: si titulum crucisque tollas insigne. [B] Quur non potius horum arbitrio pueriles istiusmodi principum querimoniae componuntur? Sed honestior est illorum oratio. cur veluti Christi praesidio diffisi ad ethnicas confugimus suppetias? ~t cur non iugulem'. ipsi fortassis digniores hoc . si illius incolumitas a talibus pendet praesidiis. His armis optime subiguntur Turcae. Vis Turcas ad Christum adducere? Ne ostentemus opes. ferro vicissim amittitur. quorsum opus est protinus ad arma rapi? Tot habet mundus episcopos graues et eruditos. si quis sit te sceleratior? 'Cur non spolias spoliantem? Cur non conuiciaris conuicianti? Cur non odisti odio habentem?' An Christianum facinus esse putas si. ne vires. Mihi sane ne hoc quidem adeo probandum videtur. HIe quisquis est multis iam annis possedit. dum videri volunt vehementer orthodoxi. quod subinde bellum molimur in Turcas. videant in nobis non titulum tantum. quod si diuersis rationibus peracta sunt omnia. pro quibus seruandis mortuus est Christus. [E] vt nos arbitramur. gloriae neglectum. quorsum attinet tanto tumultu vindicare quod mox quolibet casu sit alio demigraturum? Postremo. audiant coelestem illam doctrinam cum huiusmodi vita congruentem. quod ferro paratum est. aut quasi bellis ac stragibus orta. inquiunt. tot optimates grandaeuos et longo rerum vsu sapientes. et quod facere non possunt. agnoscitur a suis. cum hoc ipso argumento parum I Christianum liceat deprehendere. tolerantia vitaeque contemptu. si ferro confirmata. fungitur munere principis. quam paululum commodi tam innumeris mercari malis? Malo penes quemcunque sit titulus. Praesertim cum videamus in rebus mortalium nihil diu suo loco consistere. pecuniae contemptum. Si militum manu constituta est religio. quasi vero populus non sit Ecclesia aut quasi tota Ecclesiae dignitas in sacerdotum opibus sita sit. si bellis aucta. Neque consentaneum est his initiis bonos gigni Christianos. [B] sed tamen hominibus. Nunc saepenumero mali pugnamus cum malis.F] tot concilia. trucidatis impiis quidem. gratissimam diabolo victimam mactes bisque delectes hostem. 'eos qui nos iugulant?' Itane putas indignum. qui praetexunt Ecclesiae defensionem. et exorietur aliquis qui. student Turcis quam plurimum facere mali. male profecto agitur cum religione Christiana. prouecta. vitam vilem. tot habet venerabiles abbates. veteri quopiam titulo ex annalibus aut obliteratis monumentis reperto. Turcae cum Turcis digladiamur. execrantes imprecantur. et quod occiditur homo et quod occidit Christianus? Plerique. studium benemerendi etiam de hostibus. constabilita sit Ecclesia ac non potius sanguine. bene compositum rerum statum sursum ac deorsum misceat. inuictam omnium iniuriarum tolerantiam.ADAGIA 765 770 775 780 785 790 795 800 LB 967 805 3001 etiamsi feliciter cadant omnia. diris execrationibus deuouent quos vocant haereticos. ne militum manum. Dicam aliud.

578-5 81. B-D. 778 praetexunt B-G: praetexerunt H 1. 782 Bellum in Turcas in marg. notant articulos erroneos. Quot enim sunt apud nos. ASD 1\7. app. E. in quibus viris summum mundi huius contemptum fuisse arbitror.. 86. venantur lucrum. 1. ASD II. I. ASD II. pp. vbi nos nunc essemus. Adag. 818-819 qui . In Turcas expuimus et ita nobis videmur pulchre Christiani. 779 Ecclesia in margo 0. 294: "ecclesia populus est christianus". [EJ Tam multi sunt in orbe monachorum mendicato viuentium ordines. christ. 339 (Quid cani et balneo?). quos nos vocamus Turcas... christ. crit. 5. 768-769 sursum ac deorsum Cf. 824-825 canis in balneo Cf. Ep. Ecclesia Cf.) ne corrige pas vraiment la maladresse de l' expression. principis Ecclesiae. 779 populus . qui pro religione Christi propaganda vitam suam vilem habeat? 'Sed spes non est'. Atqui. ne quid interim commemorem de moribus apostolicis. Qui vult orthodoxus videri. prine. qui illorum tolerantia sumus Christiani? [B] Succurre Turcis. p. subseruiunt principum tyrannidi.. Adag. B. et vbi est affatim pastorum qui populum doceant ac sacerdotum qui laudes Deo canant. 773-777 TOt . Inst. B. siquidem id postularet Christi gloria. [PI Vtinam ne quid peius quam canis in balneo! [E] Inhiant testamentis. 438-442. ex tot millibus quotusquisque est.. 0. p. 775 tot '" institutos F-l. qui se columnas Ecclesiae videri volunt. Nunc qui se Petri. 833 et p. si mores adferrent maiorum suorum Dominici et Francisci. qui nec resurrectionem corporum credunt nec animam credunt corpori superstitem? Et interim per istos saeuitur in haereticulos. lUi vero rigidi ac verae religionis professores versantur in vrbibus opulentis ac luxu perditis. 818 se F-l: om. 174. 1. pp. I.. 288. gloriantur L' addition de se a partir de l' ed. quo nos sumus in Turcas. Inst. et agnoscam mentem Christianam. opta. si non potes. Ne miracula quidem nos destitutura sint. 442. au l'on treuve aussi (p. p. inquiunt... schismaticos. prine. 838) l' expression sous Ia forme adoptee ici. fortassis abominabiliores apud Deum quam ipsi Turcae. fratris Cf. 2201. 790 subiguntur 11 faudrait peut-etre corriger en "subigentur" ou en "subigantur". 76-82. mansuetis rationibus adnitatur vt qui errat resipiscat. Querela.. 7. 387-389. II. Mt. p. I. I. 2.ADAGIA IY:i. Versantur in aulis principum. Adag. deprehendere Cf. 441. eomponuntur Cf. ASD 1\7. 616-626. suspectos.I 810 815 820 825 830 39 vocabulo. 833-834 Eiiciamus . 781-804 Mihi . si potes.. vbi citius corrumpantur ipsi quam alios reddant emendatiores. Eiiciamus primum trabem ex 769 diu E-l: om. et ne nihil agere videantur. vbi quid agant in praesentia non referam. F (cf. ASD II. Quod si veteres Euangelii praecones hoc animo fuissent in nos.. I. haereticos. 541-544. 216. scandalosos. n.. qui caeterorum Apostolorum vicarios ac successores gloriantur. B. qui dubitant an Romanus Pontifex habeat ius in animas igne purgatorio cruciatas. 5. add. 285. plerunque totam fiduciam in humanis praesidiis constituunt. ASD 1\7. irreuerentiales. Imo summa spes esset. . malunt enim ipsi regnare malo populi Christiani quam suo periculo Christi regnum propagare. ex impiis. reddito pios. magna ex parte semichristiani sunt et fortassis propriores vero Christianismo quam plerique nostrum sunt. 218.

4° 835 840 845 850 LB 968 855 860 865 870 875 ADAGIA 3001 oculo nostro. quis contra nos?' Istuc merito dicet qui solius Dei praesidiis fretus est. Non haec dixerim quod in totum damnem expeditionem in Turcas. quis vnquam vidit ferro. mox eiecturi festucam ex oculo fratris. Et tamen. dum humanis opibus tantum adorimur illos. praedationibus reddi vere Christianos? [. tantum vt absit contentio. quid dicit imperator noster Christus Iesus? 'Qui gladio percutit. Nostrum est seminare semen Euangelicum. gladio peribit. tamen linum fumigans non extinguit et baculum confractum non comminuit. ita fiet vt tum maxime I vincamus. si in plerisque liberum erit in suo cuique sensu abundare. vt hoc titulo spolietur populus Christianus. magnam habebit eloquentiam et ipsa vita. [B] Verum hisce de rebus omnibus ali- . quot ex bonis Christianis reddemus malos. Sed finge nobis feliciter cadere Martis aleam. incendiis. [E] 'Sed depellenda est illorum vis a capitibus nostris. In paucis facilior erit consensus et facilius constabit concordia. hos fouemus et clementer emendamus? Quod si studemus imperio propagando. non peti ad praedam. si inhiamus illorum opibus. quae nobis aperte sacris voluminibus et apostolorum literis tradita sunt. donee proficiat in melius. Ea potissimum exigamus ab illis. Euangelicae fidei finis sunt mores Christo digni. animis Christianis Christique praesidiis geramus. sed quod imperfectum est fouet ac tolerat. si lingua deerit. his neglectis quibus ceu columnis subductis tota fides semel collabitur? Postremo. si nos vitro impetant. iuxta prophetiam. quum vincemur. Quur non illos agnoscimus potius.quod tamen heu nimium saepe compertum est praetexi belli Turcici rumorem. vt ex Turcis reddamus aliquot male ficteque Christianos. Sentiant sese ad salutem inuitari. Christus dabit prouentum. Nos totam Asiam et Mricam ferro paramus extinguere. accingamur gladio sermonis Euangelici. quis credet nobis praetexentibus crucem et Euangelii titulum. si tota vita nihil aliud vndique prae se fert quam mundum? Ad haec Christus. quur rei tam prophanae Christi titulum praeteximus? Quid quod interim. caeterum his. hoc ipsurn quod superest nobis ex orbe totum in manifestum discrimen adducimus? Quantulus orbis angulus nobis reliquus est! Quantam barbarorum multitudinem quam pauci prouocamus! At dicet quispiam: 'Si Deus pro nobis.' Quur igitur illorum vim mutuis dissidiis in nostra capita prouocamus? Certe concordes nos non facile impetent et nostris officiis citius ad fidem conuertentur.' Si volumus Christo vincere. qui diuersis nituntur praesidiis. Malo Turcam ingenuum quam fucatum Christianum. si seruentur quam si perimantur.F] Minus mali est palam esse Turcam aut Iudaeum quam hypocritam Christianum. quum plurimi sint illic vel Christiani vel semichristiani. quibuscum illis congrediamur. Messis est copiosa. caede. in quo nihil erat imperfectum. adferamus ad illos mores Euangelio dignos. vt omnibus modis pressus fractusque seruilius ferat principum vtriusque generis tyrannidem. sed vt bellum cui Christum autorem praeteximus. Adferamus fidei professionem simplicem vereque apostolicam. ex malis peiores? Quid enim aliud gignet tantus belli tumultus? Nolim enim hie suspicari . si non desint operarii. Quur vrgemus ea quae nihil ad mores faciunt. non tot articulis humanitus additis oneratam. assumamus galeam salutis et scutum fidei reliquamque veram apostolicam panopliam.

I.). p. 2: "Messis quidem multa. christ.i. dans son ed. colludunt interim duces. Er. deiieiuntur quibus infensus est. 3. 1. cum aedemus librum cui titulum feeimus Antipolemo.. 12. operarii autem pauct (Vulg. 9. 877-878 cum .. lucubr. gladio peribunt". donee infelicem populum vsque ad radieem arroserint..l. 31. 52: "Qui acceperint gladium.. fortassis et exigentibus. 34. tandis que pour Mt. Euehuntur quibus bene vult princeps. il ecrit (reprint. extimulantibus iuereeonsultis ac theologis. ASD IV: I. reperiet omnia fere Christianorum bella vel e stultitia vel e malitia nasci. loc. n.l 880 885 quanto eopiosius audietur. 52 D): "Ipsa quidem messis copiosa. en employant si non au lieu de "autem" au de "caeterum". Romanum Pontificern. : "arundinem quassatam non confringet" (Vulg. iam omnis rerum summa ad paucorum libidinem deuoluta est. 19-20. Christianum F-I.. nisi vt hac via faeilius in suos tyrannidem exerceant. cit. 848 Si . alios ambitio. add.). 529-531.. ad hoc inflammati.. iras est donne en B-F et corrige en aestus par X. pp. Illud deplorandum potius quam refellendum. LE VI. comme ici.. lei. baculum . panop/iam Cf. temere magis quam malitiose bellum suseipiunt et tanto totius orbis malo diseunt bellum rem esse modis omnibus fugiendam. Quandoquidem ne nostra quidem Ilias quicquam praeterquam Stultorum regum et populorum continet aestus. Ce vets concerne effectivement l'Iliade. Si quis exactius rem excutiat. eonscripsimus eo tempore quo de bello in Venetos suseipiendo consultabatur. au. dans son ed. de 1516 (reprint.. historiarum quas de stultis prodidere stulti monumentis.. Alios oeeultum odium. p. vett. E. 26. quem olim Romae vitam agentes ad Iulium secundum. 14-17· 861 Messis . p. Er. Epist. 8. de 1516. Quid multis? Tum demum sentiunt se vere monarchas esse.. re. .. 839 !inum . alios animi feritas in bellum impellit. 20 (extinguet). 858 nos F-I: om. 850-851 Qui . 37.).. Eph. assentantibus aut conniuentibus episeopis. cit. exigitur pecuniae quantumlibet.. nos Rom. dehine instigantibus adulatorum hortatibus.. s'inspire de Mt.. 216. ASD II. Antipolemo Cf. 8 (aestum: aestus v. 201. obsequor odio mea et 855-856 Minus . 26. 68 A). 890-898 Sunt '" oecasionem Cf. caeterum operarii pauci". prine. il est egalement cite Adag. 851-853 aecingamur . repris par Mt. Nonnulli iuuenes et rerum imperiti maiorum malis exemplis. 877-878 Antipolemus Erasmi in marg. 890 895 Sunt qui non aliam ob causam bellum mouent.41 ADAGIA IV. Hoc animo qui sint. p. au risque de commettre un contresens.. loc. aestus Hor. I. 889 Stultorum. traduit: "arundinem comminutam non confringet". il modifie Ie rapport entre les deux propositions. repris par Mt. Nam pacis temporibus senatus autoritas. et edd. intervertit les deux verbes. Inst. Cat. magistratuum dignitas. lei.. an eos putas grauatim arrepturos oblatam quamcunque belli oeeasionem? Deinde morbum nostrum honestis titulis praeteximus: inhio Turearum opibus et obtendo religionis defensionem. il adopte la meme traduction pour Lc. suivi par G-I. legum vigor nonnihil obstant quominus liceat prineipi quicquid libet. Cet Antipolemus n'a jamais ete publie et toute trace en est perdue. 37 au Le.: "calamum quassatum non conteret". peribit C£ Mt. extinguit Is. comminuit C( Is.. 304.. LE VI. 11. 10. 889 aestus X G-I: iras B-F. 6. 2. operarii Er. 7-14. At bello suscepto. I. 42.. 0.

omni facinorum genere contaminatorum hominum.42 900 LB 969 905 910 915 920 925 930 935 940 ADAGIA300I praetexo ius Ecclesiae. furibus. violatam amieitiam. vltro nos ipsos in foueam praeecipitamus. praedonibus . omnia latronibus. Et dum in aequalem feroculus esse studes. vt nullus hostis potuerit hostilius. imo. cuius pecunia res confecta est. [CJ et. grauissimae seruituti nosmet irretimus. At consulis reipublicae. quae cum in omni negocio. omissum neseio quid de sponsalium legibus aut simile quippiam causor. dum stulte vitamus foueam. dum suppetias imploras barbarorum. Exhauris eiuium opes. vbi nihil intentatum reliqueris. vt prosperrimo Marte res geratur.per hos enim potissimum bellum geritur . tam alienam a vita simul et doctrina Christi modis omnibus fugere. iam plus nocuisti patriae quam sis profuturus victor. dum paululum venamur lucri. calculos adhibe. Dum vni non vis cedere. luctu funestas domos. posteaquam pacis studio omnem moueris lapidem. rapit animus ferox et impotens et ruptum foedus. nonnullam duces. Dumque paras qualemcunque finitimum suis sedibus deiicere. Si vere tuos amas. dum libertatem imprudenter affectamus. has enim reliquias parit bellum.et conductitius.polliceris. vide. forsitan olim bene merito. dum pudet morigerum videri principi. adularis. Christiani . tum proximum erit dare operam vt mala res per maIos geratur et quam minimo dispendio humani sanguinis confieiatur. multo pulchrius extruere ciuitatem quam demoliri. damnis immensis nos ac nostros afficimus. Priusquam incipias. Et cum ante licuisset vniuersa frui Gallia. a multis regionibus teipsum excludis. sed etiam incertum. lam dictu mirum est quam I non assequantur hoc ipsum quod affectant. vnde magnam partem sibi vindicat populus. cum praetextu defendendae Ecclesiae bellum esset susceptum. quam non recte tibi consulis ista ratione. quanto abiectius te supplicem faeis. deprecari. dum leuem iniuriam pati non possumus. Etenim. non solum longe minus. quantula gloriae portio redibit ad principem. Non fidis affini et armatae multitudini credis teipsum? Quanto tutiorem poterat reddere concordia! Si lucro traheris. [B] dum incestis. ipsi nos summis afficimus contumeliis. in aliud aut etiam in idem multo grauius incidunt. crebris decimationibus sic expilari sacerdotes.rem tam tartaream. nisi videris non aestimandis dispendiis compendium peti. si modo homines oportet vocare huiusmodi beluas. quod est indignius. haque. maiorem miles exterus . propellere. Prudentis erat haec secum expendere. quaeso. homicidis.vt plerunque fit . Placeat bellum. stupratoribus imples. et dum stulte vitant hoc aut illud malum. sequor iram. Si sublimitas animi stimulat in bellum. puta vicino principi. si gloria ducuntur. fortassis affini. Deinde. . Quod si vitari nullo pacto potest ob multorum improbitatem. seruio ambitioni. maximam fortuna. non alia via eitius ac perditius pereunt respublicae quam bello. non paulo magnificentius est seruare quam perdere. pestilentissimam nebulonum colluuiem in tuas sedes admittas oportet. infimae mortalium feci teipsum cogeris submittere.si modo vere Christianus sit . palparis. tot liberos suis orbabo parentibus? Cur titulum nescio quem et anceps ius meorum asseram sanguine?' Vidimus. tum in bello valet plurimum. supplices reddimur infimis. quin tibi ilIa veniunt in mentem? 'Cur ego hanc tam floridam iuuentutem omnibus malis obiieiam? Cur tot matronas suis maritis.

quod in anima ratio. 904-906 si 906-910 vt demoliri C£ Ep. charitatem. 82-85. I. 214. Satis hactenus fusum Christiani sanguinis. 915-916 dum . 58-60. malis F-I. 11. Inst. 953 Innocentia in margo 0.. ASD IV. vita loh. vt mox abiecto corporis exuuio in angelorum demigret consortium. p. nihil tradidit nisi charitatem et pacem. 288. Erasmus ex Erasmo. Quod si quid suo more tumultuatur populus. Aubel. 3032. Patientia in marg. 70. Halkin. ASD II. 288... 14... 1983. II. si persuasum.. vt malefaeientes toleremus et. Tt' F-I: quoad B-E. 1t..F] efflagitat orbis defessus malis. Amplectamur pacis studium. 213. 932-933 dum . Rursum si quid turbant prineipes. plurimum Cf. 943 Nam F-l: am. Ep. in hoc vno situm esse credimus. n... si perpendimus quam inania sint. si quicquid est vere bonum. L. 960 agedum Tt' F-I: agite B-E. .. vt Christus vicissim agnoscat suos. satis voluptatum exhibuimus Christiani nominis hostibus. vere iucundum. quaeso. Ep. 922 At 1t F-l: sed B-E. pp. 467. Adag. 330. praecipitamus Cf. Vel tandem satiati bellis tam diutinis. add. 96. cur omnes nostrae rationes ab hoc exemplari tantopere dissident? Si Christum autorem agnoscimus. quod bellum possit inter nos de nugis existere? Si fabula est Christus. in hoc ciuitates consilia sua conferant. christ. 27-29). si toto nisu rapimur ad caelestia. vt puri simus a viltiis. pacis tangamur desiderio. pp. 941 omnem moueris lapidem Cf. 954 quantum Ep.. 5.. iniuriam beneficiis obruamus. damus F-I: demus B-E. 11. I. Panegyr.I 945 950 LB 970 955 960 965 43 Nam si damus operam vt re simus id quod audimus. prine. p. quod oculus est in corpore. si penitus intuemur quam ardua res sit hominem quodammodo transformari in deum. [. 48-49 et 61-62. 3. n. cur non explodimus ingenue? Cur illius titulo gloriamur? Sin is vere est et via et veritas et vita. 234· 939-942 Quod . in summa. in hoc principes. 957 via .o.. 6. p.. si felieitatis nostrae summam in vno Christo collocamus.ADAGIA IVi. 475-477. patientiam. ASD IV. 463-P. 921-922 Placeat . incertum Cf. et hic ita meditatione quadam infatigabili repurgari ab huius mundi contagiis. sed factis hunc exprimamus et vita. Trahit huc ipsa calamitas. In hoc pontifices. 2289. I. 913 omni C D: omnium E-1. si licet. I. quos hoc oportet esse in re publica. 335) et que Froben publiera des aout 1515 dans Ie premier recueil de lettres d'Er. a prineipibus cohibeatur. ad Phi- lipp.. ASD II. adresse de Londres au Pape Leon X Ie 21 mai 1515 (Ep. 969 efflagitat . B-E.. si tantum hoc agimus vt hinc quam maxime expediti euolemus. [B] inuitat Christus. hoc est nihil admiremur. 39-40. si praestamus haec tria sine quibus nemo Christiani cognomen promeretur: innocentiam. (Cf. qui charitas est et nihil docuit. palparis Cf. 951 infatigabili G-I: indefatigabili B-F. certe pontificum est sua prudentia suaque autoritate rerum motus componere. 944 si F-I: nam si B-E. nihil ambiamus quod est huius mundi. 969-990 inuitat .-E. vere splendidum. agedum non titulis et insignibus. Charitas in margo 0. conficiatur Cf. 288. vt bene mereamur quantum fieri potest de omnibus. adhortatur 904 incidunt C-l: incidant B. 429-430. feliciter Passage Ionguement developpe dans une Iettre qu'Er. Moria. quam fugacia rerum humanarum ludibria. 406-407. 955 Iicet H I: liceat B-G. II. Adag. I. habemus hominem pium a nemine laedi posse. p. ASD IV.

clarissimis illis Medicibus prognato. quod ex gente subacta seruos sibi constituerint. De palam improbis. eos et communis iungat concordia. qui nati in obscurissimo pago praeclarae cuiuspiam vrbis cognomen asciscunt. ad summum pontificium attulit. vnguiculis humanis literis ac mansuetioribus Musis est initiatus. Quae quam deceant Christianum Pontificem. agnus ad nocendum. quorum domus omnium bonarum disciplinarum fuit praesidium. Similem affectum et hodie deprehendas in quibusdam. Pulcherrimum profecto munus ac prorsum tali dignum heroe. vt aiunt.ADAGIA 44 970 975 980 985 990 Pontifex Maximus Leo [F] nominis huius [B] Decimus. qualiscunque fuit. omnes conatus huc tendunt. Furiis agitato. Extat et hoc apud Suidam. et fortassis ex his quibus heri magis fidebant. Longe plus verae gloriae pariet Leoni nostro pax orbi reddita. habeat ille sibi suas victorias. Ambitionis igitur erat quod 'Argiui' quam 'Helotes' appellari maluerint. sed suis ac propriis dotibus efflorescat. habeat sibi magnificos triumphos. Hoc molitur vt Ecclesia non opibus aut imperio. 'Argiui' dici maluerunt quam 'helotes'. id est: stupentibus et attonitis oculis. admo- nens eos qui inter Helotes essent alicuius autoritatis ac splendidi solitos appellari Argiuos. nam Argiui furacitatis infamia laborabant antiquitus. haud est mei similium pronunciare. veluti diuina voce nominatim ascitus est. [H] Hesychius nonnihillucis aperit. [A] Refertur a Suida prouerbii nomine. [B] cuius omnia vota. vt quos communis copulat fides. Sit penes Iulium belli gloria. cum plurimorum exitio doloreque coniunctam fuisse. I [A] ARGIVI FVRES 3°°3 'ApYE'rO~ epWpEc. Sumptum opinor ab Oreste. Non me fugit apud Lacedaemonios 'helotas' vocari seruos. id est Argiuos vides.. [A] 995 1000 LB 971 6 3002-3004 ARGIVOS VIDES 3°02 'Apydouc. Sed longius quam par est huic digressioni videbimur immorati his qui de prouerbiis quam de pace belloque malunt audire.. Ad quod hic non ingessit sese. dicam hoc modo: gloriam illius. omnia consilia. qui vere pacifici 5010monis Iesu Christi vices gerit [F] in terris. Ipse placidum ac mite sortitus ingenium a teneris. inter eruditissimos viros ac velut in Musarum gremio educatus vitam ac famam inculpatam et ne in liberrima quidem ciuitate Roma vlla vnquam sinistri rumoris aspersam macula. sed nihil minus quam hoc expectans. quam Iulio pepererunt tot bella per vniuersum orbem vel excitata fortiter vel gesta feliciter. op~c. [B] Aristophanes in Pluto (J-ll\nXQV ~Abn:~v dixit eodem sensu. Sunt enim Helotes in Peloponeso et Peloponesi primaria ciuitas est Argos. quo rebus humanis longa bellorum tempestate fessis succurreret. id est Argiui Jures. [H] Videtur autem allusum ad vocem ipsam: 'argos' enim Graecis significat 'ignauum et ociosum'. . quorum ciuili prudentia factum est vt inclyta Florentinorum ciuitas diutina pace fuerit florentissima. leo rugiens aduersus ea quae sunt aduersa pietati.

d'ailleurs opinor.. oisif) et Ie proverbe cite. Cod. 3°°4 14 Suid. 15 vi A C-I: om. I. 994). Aul. furtis Tentative personnelle d'Er. 7tov1]pwv' o~ ydtp J\. termine l' adage 2201 (Sileni Alcibiadis). 991 his E-I: iis B-D. ASD II. Adag.ADAGIA IY. (ou peut-etre. RE XII. 151. 43). K~t SX TWV dAWTWV o[ mcrTElJ6[LEVO~ o{hwc. e£ Introd.). 991-992 Sed . qui 7t F-I: ae B-E. 2.): S7tt TWV 7tpOa~AWC. ( = Zenob. cit. rex F-1: Sum qui dicant hoc natum a Persis quibus imperabat Timotheus. p. 28-105. A 3770 (= Zenob. Cf.2-4 10 tales vero solent ali furtis. 998-999. Festus Cf..): S7tt TWV tXTEVWC. 995 Oreste Le rapprochement emre Ie present adage et Ie celebre heros argien semble dli a Er. IS Zenodotus Terme employe par Er.. quod fures sub tutela Lauernae deae essent~ in cuius luco obscuro atque abdito soliti sunt furto sublata praedamque defodere. B-D. 13.. col.d~.. Ie sens de cette remarque n'apparait plus clairement. notamment Plaut. 190. 3°°3 6 Suid... ... de meme d'ailleurs que les deux suiyams.. idque cessit in prouerbium A-E.IJXnxwc. 3006 et 3007. 246.. Ald. nominis huius F-I.. 994 Suid. ef.. qui a ete egalemem pour lui pretexte a une longue digression: "Sed quo me sermonis cursus abripuit vt paroemiographum professus ecclesiastes esse coeperim? . ils om probablemem Suid. 995-997 Hesych. 4 Suid. Ald. Suidas interpretatur eongruere in prineipem qui vi. Aristoph. 7t. dIe renvoie en effet a stupentibus et attonitis oculis (1. 10 979 a teneris . rex Aussi bien en F qu'en A (c£ app. Pluto 424: BM7tE~ yi TOL [L~v~x6v T~. 2313. 60. quam <helotes' Reflexions person- nelles d'Er. Suidam Cf. cit.. qui. 2 Lindsay: "Lauerniones fures amiqui dicebam.: E7tt TWV [LETdt ~tCXC.s. 985 Iulius in margo 0. 6-7 De .. Autor Festus. cit. Suid. (paresseux. 4. vere B-E. [A] 15 45 MARS REX 3°°4 'A. Paul. 7t. 29. au lieu de Zenobius. 445 et Hor. cause de la longue addition introduite en H. "H Acx[L7tpoL 997-1 Sunt . qui cherche a expliquer l'adage en partant de la notice d'Hesych. I. rempublieam traetat. 971-972 in ... 43). 971 Jesu Christi 7t F-I: nostri B-E. Ald. 977 est E-1: om. infra. 642-648). V.PYl~ '1"UP(xvvo~. x~t X~T~7t". loc. loc. Ald. Er. p. vnguiculis Adag. Laverna.. Athe- 970 Pomifex 7t F-I: Pomifex. A 7019: J\. quoniam Atheniensium rempublicam diutina rerum omnium prosperitate tuebatur. stupentibus . 'Mars rex' appellatus est.. gerens C-E. 11.. 3107. " (ASD II. quod sub tutela deae Lauernae essent. avec mention 7t~POLf. 44 = Cod. per ioeum voeabulo 'Lauerniones' appellant homines furaees. S. cit. 16. loc. pour source premiere.. 14-15 Suidas .Ar. 9-12 Latini . LatteFiesel. eodem sensu A. Laur. non legibus. add. p. p.pYEi'O~· o~ "EAA1]VEC. 178-179. T~ 3~~7tP~TTO[LEVWV. p. gerit 7t F-1: agens B. in cuius lueo obseuro abditoque solitos furta praedamque inter se luere".. OpWVTWV. audire C'est par une reflexion analogue qu'Er. SMyoVTO.PYEi'O~ S7tl XA07tii XW[L£paOUVT~~. [B] Latini vulgo fieto. loc.i. Sur Laverna. 412 Jungblut. 15-17 Zenodotus . Fest. oculis Cf.. 9 tales . cf. tractat Suid.. sieuti videtur. Suid. Ald. 1. ef. 1. Epist. Zenob. deesse des voleurs. Call. ASD II. et infra. Zenodotus ortum putat a Timothea. A 3771 (= Zenob. loco cit. 970-971 Solomonis 7t F-I: Salomonis B-E. Ald. pour etablir un lien entre Ie sens de l' adjectif &py6c. 3002 Les adages 3002-3005 se presentem selon une suite alphabetique Ap. 15-17 Zenodotus .. a mal interprete Zenob. en A. erit. col. loc. cit. B. A 3853. lui-meme.. add. Adag. tutela C-I: tutelae B. (= Zenob. col. pietati F-I.V. si quisquam alius 994 smpentibus H I: stupidis A-G. cit. 652. 80.. id est Mars rex. loc. pp. 104. Leo in margo 0.S.

Lwv Opa7tE'rl)C. eum protinus securi feriret. Hoc interpretamenti ferme conuenit cum eo quod ante commemorauimus in adagio Tenedia securis.L~v 7tO~xtAoc. Cygnus Neptuni filius. cui nomen Tenes. [.FJ Hesychius prouerbium recenset tantum. Indicat Suidas aliquando Graecis apl) dici ferrum ipsum.. Id scrinium delatum est Leucophrynem. qua de re nobis dictum est alio loco in prouerbio Tenedia securis. Id spectaculi. qui multa felicissime gessit aduersus Persas et Asianos et cuius ductu florebat Attica. videlicet a Tene Cygni filio. o6'roc. 20 [A] ATTAGEN 3°°5 1\TTayac. uf.'l7tOC. Attagen is sane apud nos varius appellabitur. X€XA~(l'€'Ta~. id est pauones. Alii tradunt in hunc modum. Id cum ille verum esse crederet.. vt in tribunalibus assisteret qui securim in caput accusantis vibratam sustineret. sicuti plerunque alias. appellant Graeci nitidius cultos et versicoloribus amictos. id est Tenedius homo. Clv6pU. Caeterum de attagena plura dicemus in prouerbio Attagenis nouilunium. Originem.. nouercam liberis suis induxit. Quod si quis fuisset calumniae conuictus. in prouerhium abiit vt Tenedius homo diceretur qui minaei trucique esset aspectu. quoties res vi geritur. [fl Pausanias in Phocicis variat nonnihil in narratione. cui postea Tenedo commutatum vocabulum. quod sese de stupro interpellasset. Suidas ait regem quempiam Tenedi fuisse. videlicet in hoc paratus vt qui perperam quid in iudicio dixisset. Aristophanes in Auibus: E~ OE: 'ruYX&V€~ 'r~C. J\'r'rayCic. quod fraterni fati comes esse desideraret. Plutarchus in Adagionum Collectaneis ait dici solitum de homine tetrico formidabilique aspectu. [A] 35 40 45 50 id est TENEDIVS HOMO 3006 T €VEOWC. quoniam formidabile videbatur. itaque potest hie esse sensus prouerbii 'ferrum rex'.. [B] Ad eundem modum 'ra~c. quod modo diximus exemplum induxit. qui legem tulerit atque induxerit morem vt a tergo iudieis adstaret quispiam securim tenens. Tullius libro secunda Epistolarum . 25 30 [H] Quamobrem earn auem ibidem appellat 7t1'e:P07tObt~AOV. Qui progressu temporis nactus imperium eius loci. pater Hemitheae et Tenae. M. quod haec auis plumas habeat variis colorum notis distinctas. 7tap' ~f. Euenit autem vt Tenes apud patrem insimularetur a nouerca. opinor mendaeium aut falsum testimonium. E(n~Yf. eum protinus viuum securi dissecaret. Si quis e vobis erit fUgitiuus atque vstus notis. iuuenem in capsam inclusit vnaque Hemitheam sororem. Vnde dictum est Mars rex.LEvoC. varie tradunt. haud tamen cum his pugnantia. Suidas indicat hoc cognominis prouerbiali ioco dici solere in seruos stigmaticos. simulque in mare praecipitauit.ADAGIA 3005-3007 niensium imperatore.

Gigon cite d'apres Apost. T 310 '" Zenob. c'est pourquoi nous n'en avons pas fait mention dans l'app. 18 Suid. Cod.: E1tt TWV CPO~SPWV TO:':. 157. Ad Q.. 3 Gigon. 2 (54 securi Tenedia. Maas. 17 Hesych. S. is est locus quispiam in Tenedo. 10 (9). 2. ~!J.. B. col. 2). Laur. p. et l'on peut se demander s'il ne s'agit pas d'une modification post-erasmienne (cf. 352-354. 610. Ductum a Tenedia securi. cf. cf.. s. 8. Introd. 14. 2. loco cit. 28 Id. L'oiseau en question est mal identifie.): Ex TWV T~!J.:. 1. 14. Cette variante. TUPO:VVO':. 55 defenderet). aussi l'expression '}\P"I)':. qu'Er. o~s~. suit jusqu'a ferant (1. Cf. T 309. X. 53 Cf supra. Ald. loco cit. TUPexVVO':. fragm. 39· 53-55 Cic. Adag. 34-37 Suidas . designe ici sous Ie nom de Plutarchus (cf. suit ici Suid.' xpucrov a' <EAAa. reo:pm!J. 4: '}\P"I)':. II.. feriret Cf Suid.Ep[o:V Ae~VYl(HV sremoAEucro:cro:V d. infra. 80. Cf. 16. 494-498. Cf. 52-56 Pausanias . mais avec Ae:uxocp6pov au lieu de ASUXQcppuv). de qua prius dictum est. 1331-1337. 52 narratione F-l: oratione n. ColI. 62 Asserina B-1: Asserinci A. corr.:. qu'Er. 33 de . 211. Sur l'1le de Tenedos. Av. A 4307. 829 (Tenedia bipennis). 64)· 60 Adag. 1936. Suidas ait apud Tenedios duas secures suspensas I ostendi.[O:. qu'Er. ASD II. A 3852: '}\P"I)':. ASD II. id est Tenedius aduocatus. 61-64 Aristot.. fr. A 7174: '}\P1)':.. fragm. V. 39 et 53. cf. 3007. 3006 32 Suid. 903-904). 15 Wilamowitz). cf. de C-I: om. ou plutot celui d'AcrTEpw~ donne a ses habitants dans Hesych. apud eun- dem). 25.. infra. 40-51 Alii . 399 F. 60. 249. qui rappelle Ie nom d'AcrTEp~QV donne a cette localite par Pluto Mor. 1-4. D'Arcy Wentworth Thompson. 52 Paus. 408 Jungblut. . 6 cr[a1)po. RE..:. T 311 ('" Zenob. 11... utilise (cf. T~V srel T~V crwT"I)f:J~Wa1) EU"I)!J. ASD II. Asserina est biffe et remplace par ''Asteriis''. 16. S. supra. negatam F-I. reexpo~!J. 42. Cf. 22). ne se trouve pas en F-l. 2e R. 3006. Adag. 22-25 Aristoph. infra. & a~a 39 Adag..:.v. col. 1. 157 (cf aussi Apost. add. crit. Le vers en question est cite par Pluto Agesilas. 2e R.' xup[w. his B-1: iis A. 40. Tenedos I. ou aE3o~XE (Timothee. et notamment sur les proverbes et les legendes qui s'y rattachent. [A] 60 LB 972 TENEDIVS PATRONVS 300 7 TSVEOLO~ (juv~yopo~. pp. IV. Laur. 3°°7 58 Suid. dici solitum de eo qui compendio causam expedit litisque nodum ocyus dissecat. 829 (Tenedia bipennis). 53 et Adag..wv A-F. etrangere a la source utilisee dans cet adage. Ald. Timotheos 9. meme texte dans Suid. 760 sq. 30 Adag. re. VI. Sentit libertatem rigide et in totum negatam. RE. 3273 (Attagenae nouilunium). A 7838. Apost. 8. loco cit. Oxford. 60 prius F-l: modo A-E. p.V. notamment P. 3°°5 21 Suid. 1. n.ll. 62 in Asserina En re. Leucophrynem 1t F-l: Leucophrenem A-E..47 55 ad Quintum fratrem: Tenediorum igitur libertas Tenedia secttri praecisa est.[O:v reEf:J~EcrT"I). Fiehn. 13. qu'Er. Eadem e Fonte profectum est et hoc. 26). pp. 3867 (Securim iniicere). TUPexvVO':. Adag. texte indique en nSalite que Ie proverbe est tire des Perses de Timothee. seule dans Pluto Demetr. 59-61. il pourrait s'agir du francolin. p. 352-354. ce pp. Av. aspectu Er. Laur. Aristoteles apud eundem illud addit praeter ea quae recensuimus: in Asserina. fluuiolum esse in 18 25 30 40 45 tantum X G-l: tandem F.:. Sur Timothee de Milet. suit jusqu'a distinctas (1.!:'v X G-l: ~!J. 3074. A Glossary of Greek Birds. quum eos praeter me et Bibulum et Calidium et Fauonium nemo defenderit. aspectu Cod.08EOU Ilzf:Jcrwv TOUTO. loco cit.

Ex Anacreonte citat haec de eodem: 'YLAov [lEV EXCUV 1tEpt 1tAEUp-nm ~OOC. saepe rursum in rota. [A] 70 75 80 85 90 95 100 'ErKEQTII: 'HMEPA 3008 'EYXEW'H~ ~[J-EP(x. &a1ttaoc. Extat in iisdem Collectaneis. dies inter sese distribuebant. tradit hoc dici solitum de his qui conuiuium agunt aut exhibent.F] quem suspicor ob id dictum 1tEp~<p6p1JTOV.. saepe vt superet in hasta ponens ceruicem. quod prae deliciis in lecto circumferretur.. NE01tAOUTOV dA1J[lLl XLlXljC. si modo verax est titulus. siue quod is postea coeperit voluptariam ac mollem agere vitam. vel quod passim obambularet velut ostentans sese. xt~a1JAOV d)p~a}{cuv ~~OV. vel quod circumferretur in ore omnium versans. [q Prouerbii meminit et Stephanus in Locorum Catalogo.. passim suas machinas circunferebat. rogabant Tt~ ~[J-EPLl. vt refert . Itaque.. &'PT01tWAOLaLV KLlt HkA01tOpVOLmv o[J-LAECUV. Idque hinc manasse quod olim apud Ceos mos fuerit vt qui magistratum inirent epulum exhiberent populo. id est Quis dies? Ea vox in vulgi iocum cessit. 1tOAA~ a' EV TpOXip. [B] id est Tenuem quidem habens circum latera bouis recentem amictum mali clypei~ cum panum cauponibus et prostibulis consuetudinem agens. Plutarchus in Collectaneis. insynceram inueniens vitam. rrOAA~ 1tSpCXV [J-EV EV aoupt TL8dc. [A] VERSATILIS ARTEMON 3°°9 ~o 1tEP~<P0P1JTOC. Eos ita dissecant vt securis speeiem prae se ferant. Qui cum claudus esset.ADAGIA 3008-3009 65 quo cancrorum testis naulglorum vtantur vice. [A] Quibus ex verbis apparet dictum in hominem sui dissimilem ac moribus inaequalibus praeditum. Athenaeus in duodeeimo Dipnosophistarum libro referens hoc prouerbium citat autorem Chamaeleontem Ponticum. qui testatur Artemoni 1tEPL<p0P~­ TOU cognomen additum. saepe vero coma barbaque reuulsus.. cum antea pauper fuisset. LlUXEVLl.. qui.. id est Versatilis Artemon. temporibus ferme Periclis. [. cum sibi occurrerent. I1oAA~ aE XO[l1Jv 1twycuvrX T' EXTETLA[J-SVOC. 1\. addens diei solitum de aduocato rigido duroque. Aiunt dici solitum de his quorum gratia vehementer decertatur. [G] qualem perhibent fuisse Alcibiadem.. Nam Artemonem adolescentem fuisse quempiam certatim adamatum a mulieribus ob insignem formam. Quod si quando plures fuissent magistratus.pTS[J-CUV. quod illic non esset tutum quiduis garrire in iudicio. Videtur autem vox EyxEw'n~ data opera ridicule conflata ex his verbis 'Ev KEtq> 'd~: [H] id est In Ceo quis? subaudi 'dies'. [A] Alii malunt Artemonem machinarium fuisse fabrum in arte praecellentem.

. 81 ('Ev KEi. presente de notables divergences avec celui du texte complet d'Athen. duobus famulis scutum aereum supra caput sustinentibus. entre lesquels une certaine confusion s'est etablie.. 7t. Ie mot.. Cod. cite par Athen.. 93 7tOAA&X~C. 106-112 Plutarchus . 2).).. 43. fJ-tv. col. Cf. 3008 Les adages 3008-3010 ont pour source Cod. vehiculo vtebatur. S. qui cite Chamaeleon (fragm.) et Athen. 3-4111-112 Plin. Ti~ f. Proinde dictum videtur in molles ac meticulosos. Artemon 1). IlO refert Plutarchus F-I: Plutarchus 7t. circunferebat). 106 Poll.: 'TEvzSLOc. Artemon 15).P. 84-85 Athen.. ex Chamaeleone Pontico testatur dictum fuisse 7t. presente comme un jouisseur (cf. 7t. passage OU KAZIXPX0C. OU it y a contamination entre Ie texte de E et celui de n. 3t 85-86 (app.. 36 Wehrli in Die Schufe des Aristoteles IX. CoIl.. designe sous Ie nom de Plutarchus (cf. 6o) et Anacreon (fragm. 80. 8o. 68 Cod. 7tE:p~cp6plJ'Toc. II. sauf 1. XiX~ O'XAlJpOe. 19371939. ~uv~yo­ I poe. [Ji] Plutarchus indicat fuisse daudum quempiam qui vehiculo circumferretur. 69 his B-1: iis A. inter Polydeti opera meminit Artemonis qui dictus sit 7t€p~cp6p1J'Toc. Quin et Plinius. en un mot).. 68-72 hoc. selon Jungblut. Pour Ie fragment d'Anacreon. Peppink. in Thracia Thraces superabat vinolentia. apud lones deliciabatur. crit.C. lu 'Eyxe:w'nc. 533 e-534 a. 408 Jungblut ('Eyxe:w T~C. S. 104 Thraces G-I: Thraces ipsos X. referens HI: citat A-E.v. semble-t-it. contemporain de Pericles (Ve s. rt. 13. Toepffer. ld et cum laude fieri potest. 79-81 quem . 85-86 citat . 27.. vt illos quoque vinceret. b) l'ingenieur de Clazomenes.. F-I.. est cite. 101 Satyros (fragm. L'epithere 7tEP~CPOPIJTOC. (. Quod si quando cogebatur exire. RE II. RE II. p. s'inspire 11. apud Thebanos exercitamentis corporis erat quouis Boeoto Boeotior. dont Er. quum alioqui meticulosus esset ac plerunque desideret domi.. XII. III. 144: To y~P 7te:pLTP~fJ-fllX Ao~30pLIX. sed humili metu ruinae.. Introd. Crusius. p. lib. Huius modi quaedam refert Plutarchus in Vita Peridis. &pT07tOAmO'LV 1. avo J. XXXIV. Ie texte donne par Er.WC. nwyovlX B-D. . 21 Bergk . 77 his B-1: iis A. p. Leiden. X. XII. 56.. cf. apud Thessalos equestris rei studio superabat ipsos.v. Cf. Zenob.. add. 95 mali clypei F-I. 1446. Zenob. Ald. &pT07tW- 64-65.fl£Qa. 409 Jungblut. p. Laur. capite viii. suivi par G-I... 13. V (et non VI). :t~P?' Byz. Laur. indicat Pollux libro vi.) La mention erronee Clearchus en A-E s'explique par une confusion avec Ie passage qui precede immediatement dans Athen. avo J. ° iX7tOTOf. Laur.C. 80. Laur. 77-79 (Aiunt . p. 534 b. libro vi. ~ZVEaOC... 100-106 qualem . l'erreur ne sera definitivement eliminee qu' en X.. a) un contemporain et rival d'Anacreon (VIe s.). siue X G-I: ex Clearcho testatur dictum fuisse A-E. sese F-I. 90 Ve:67tAOUTOV D-I: VE07tAUTOV A-C. biffe en 7t. mais it correspond a celui de l'Epitome (ed.. Caeterum 7tE:pi'TP~fLfL(X probrose dicitur qui sese per omne rerum genus voluit. a. Il7 b ('Ev KZ4J TLC.. 82-84 (Alii . 3°°9 76 Cod. 93 7twywvlX E-I: noywviX A. loco cit. ex Clearcho de Chamaeleone Pontico testatur dictum fuisse F. 106-110 Pluto Per.. ne quid ex alto decideret in caput. p. a ete attribuee des l'Antiquite a deux personnages du nom d'Artemon. 84 Dipnosophistarum C-I: Dipnosophistae A B. s. add. loco cit. 19 (8). apud Lacedaemonios temperans ac patiens magis ipsis Lacedaemonibus... immediatement apres Ie passage qui concerne Artemon. formam) et 11. IV..8-9 105 no 49 Satyrus. 43 Page). IV. citans 7t F G. I dans FHG III. 13. xxxiiii. Er. CoIl. 160). 92 7tOAA2J.). 50. 8o.~apparait cepedant en F. G-I.) T(e. malae hastae B-E. 13. 107 meticulosus esset F-I: meticulosus 7t.ADAGIA IY:i. 1445. Ald. Nat. add. Ammv D-H: &pT07tWA1JO'~ A-C. 87). 1.

[G] libro xiiii. quo vela circumferuntur [H] et onera tolluntur e nauibus. id est Quantum ex Dionysiis [q siue Bacchanalibus. rectos atque immotos.. ea sic composita est vt facile circumuoluatur. vnde Vergilius trieterica vocat. Nam hodie nautae ad vtrunque vtunltur antemna. [BJ Veteres enim iusticiam dearn faciebant. Non me clam est hoc alio nobis dictum loco.LOC. Addit dictum de rebus vehementer expetendis atque expectatis. Sumptum apparet ex ilIa Chrysippi descriptione apud Aulum Gellium. 'trodeam' appellant. quemadmodum ex Olympiadibus. id est Placiadae etiam stelaeum. [AJ IVSTICIAE OCVLVS 3°11 ~[x'YjC.. vt assolet. stelaeo vtebantur. ad hoc facit quod refert ex autore nescio quo: . [AJ 3010 PLACIADAE II AtlXt&Stlt Xtlt aTEAtlW\I. Quod si raphani forte non fuissent ad manum. id est Iusticiae oculus. id est Iusticia iustior.F] ac numerum accedentem [AJ a Dionysiis numerare.ADAGIA 5° LB 973 II5 3010-3014 [G] Allusum autem est ad artemonem nauticum. Antiquitus [. impactis in pudendam corporis partem raphanis.F] Suidas sic integre recenset: 'E~ tlUTOU erXe-So\l TOerOUTO\l ()ero\l EX ~w\Juer[w\l. [BJ depinxit Chrysippus apud Auium GeUium. Celebratur hic senarius prouerbialis: "Ean\l S[x'YjC. tractatis. ni fallor. [AJ Sui- das prouerbii loco refert. [. dicitur syncerus et incorruptus iudex aut ipsurn etiam iudicium. Iterabatur autem Dionysiorum festum tertio quoque anna. id est ligonis ligno.. sicuti merentur. eoque duximus operae pretium hic integre repetere. qui apud illos mirae magnitudinis esse dicuntur. Plutarchus in iisdem 120 125 Commentariis ostendit dici consueuisse de deprehensis adulteris et contumeliose. quod eum qui recte sit iudicaturus. Prouerbialis hyperbole de vehementer integris et incorruptis. Ocp8OCA(. cuius imaginem eleganter. Vicus est quidam Atticae regionis. [BJ id est IVSTICIA IVSTIOR 3°12 ~b<'Yjc. OC.F] apud Atticos [AJ consueuerunt annos [. [AJ 140 145 QVANTVM EX BACCHANALIBVS 3°13 "Gero\l EX ~W\lucr[w\J. cuius incolae Placiadae vocantur. quam Latini. id est Ex hoc prope tantum quantum ex Bacchanalibus. TtX n&\l8' Est oculus aequitatis omnia intuens. Adagii meminit Suidas. capite iiii.. sed perturbatius. [H] vt modo dixi. non oporteat huc aut iUuc ab honesto oculos deflectere. ignominiosas poenas daret. Stxtlton:poc. Apud hos moris erat vt qui fuisset in adulterio deprehensus. 135 [AJ op~.LOC. 130 Ocp8tlA(. sed mutilatum. Nam 'artemon' Graece proprie est machina tollendis operibus apta. [AJ in qua iustitiae oculos tribuit acreis.

iiii G-/. qu'Er. 125 sed mutilatum La bonne lec. 0 Bacchanalia. Ald. 11. En 7t (suivi par F).4. ~ 1095 (c£ Apost.. S. 9.). suit jusqu'a ligna (1. qu'Er. cit. a partir de crXeaGv. RE V.ou plutat son seCf(~­ taire .. 2. col. Ach. 4. Thesmophor. 144-145 'E~ C<I~)"rou crxe30v '" ~LOvucr[{DV Suid. AUTtX fJ-EV O~O\)a' &:!J.. 151 ipsa X G-I: haec F. vers 5. carr.. Adespota 421. un passage d'Arisroph. 137). XIV. 1124 f et Apost. IV. Ie nom de AiXX~&3c<~ correspondant a eelui d'un deme de l'Attique. fragm. . Ald. pp. add..insere la mention des deux titres d'reuvres et ajoure plus bas les textes euxmemes. x. RE. sans plus de precision. 323. 147-149 quod .51 ADAGIA IY.). 6cp8iXAfJ-OC. 130-131 iudicaturus B-1: indicarurus A. s. Crusius. ASD 11. col. 197 sq. a Arisrophane. Er. est deja dans Aristoph. quo). 56 et 64 et Schoeffer. 71:. ~ 1096 (= Zenob. la formule. 70. 6. Laciadae). ne cogatur subire discrimen. 124). Sur la question des trieteries et notarnmenr des trieteries dionysiaques. Er. sans en reconnaltre l'auteur (ex autore nescio ~-E. Er. E 3228 ("Ecr'n 1'~~ 3(x1)C. 128-129 Chrysippe. dont la source est Diogen. fragm. Ald. p. 3°10 II8 Cod.. ee demier se refere notamment a des inscriptions attiques.. 129 libro .on parait toutefois etre '0 Ac<x~&3iX~ (Adag.. X. 98 e. 1Jh.V. lac.v.. 6..~poaiiX~ XiX~ V€XTiXP0C. 144 vocat F-/: Voeat. 3011. Laur. Ecclesiazusis F-/. ~LOVUcr~Cl (cf. Hinc igitur adagium A.i. 7. 1953 ('0 Ac<x~&3iX~. Aen.. avec suite alphabetique 3012 Collect. 57. 136 Suid.IO-I4 ~Q ~WVUa~iX. Stoicorum Veterum Fragmenta. remplace dfJ-i par zcr1'L 155 ex Aristophane En A. 80... 1953. II3 Allusum . 4.) ap. vt dicat se fingere mercatorem esse. 225 Jakel = ?rGFIl. suit Suid. 155 tum .:raeo~ Er. cf. rreFi~ 1'ou KiXAOU xc<~ 1'Yj~ 'H301J~c. lac. vocat. apud quem [. e£ R. 79-80. 139 Quantum ex Bacchanalibus F-/: Ex eo prope tanturn A-E. add.. Hanel!.. 310-312. I (von Arnim. 13. vocat. 8). 3°13 140 Suid. aussi Suid. Ald. 13 = Diogen. vers 5). pp. col. 142). parfois attribue a Diphilus (Spuria. circumferuntur G-I. 127-128 Suid. 137-138 Veteres. III. 136. cf. 22. 246 Kock. id est Mercatorem se adsimulat. redolent X G-I: redolenria F. . 133 "Ecr1'~v . autem est I: est aurem X G H. Monost.. Apost. Call. 83). 156 se I: sese A-H II5-n6 Nam . Zenob. cite d'apres Suid. Trieteris 1. supra. ~~fJ-o~. 195-196 (A0't"Cl~). loco Adag. add. il l' a eonsulte des A et de nouveau pour F. Analecta critica. Hine igitur adagium in longiorem moram B-E.. d'apres Suid. 122-124. 144 Verg.. cf. 747 (xwcrov Bentley: oaov codd. 3011 Otto 886. 3°14 153 Suid. Suidas ex Aristophane citat. IS0 [A] ISS id est MERCATOR EST 3014 "EfJ-1top6~ EcrT~ aX1J1tT6fJ-EVOC..). 124-125 alia . 302-303: "trieteriea Baccho / orgia".. opq: Menandr. Gellium e£ Adag. ~ 1168. Ipsa quidem redolent ambrosiam et nectar. cit. 2e R. Gell. Dicendum in eum qui ob timiditatem causas commentitias praetexit. E 1047 (= Zenob.. 0 62) et non rrAClX~&3iX~. appellant C£ Vitro X. 410 Jungblut (= Zenob. Les adages 3011-3014 ant pour source Suid. IV.. 143-144). p.. S. qui se refhe.. VII. qu'Er. suit jusqu'a incorruptis (1. col.F] tum in Pluto tum in Ecclesiazusis [A] quispiam indueitur loquens in hunc modum. suit jusqu'a la fin du texte (sauf quemadmodum . 79). cite sans nom d'auteur Pluto Mar. peG) ou a Philemon (fragm.

1tOPOc.ADAGIA 3015-3016 quoties ad bellum ire iubetur. .Nal. qui eiuitatis futurum locum consideraret. id est Diuersa inquirens a numine. OuoaAcx 8YJpe:ue:~c. quum iam Sybarim aedificatam cerneret videreturque is locus magis idoneus.. Myscele gibber. quae habebat murinis similia.a~. Is.tJfl. LPI In Pluto sic habet locus: re:wpyoc. 160 id est Alter sic habet: 'AAA' €fl. id est Donum quodcunque probato. sed quae non admodum faciant ad enarrationem prouerbii. 165 [A] Non vsquequaque discrepat hinc Euangelica parabola de his qui inuitati ad nuptias variis causationibus excusant..1. [A] Diximus alias Crotonem saluberrimam fuisse. Captas friuola. quod datur aequi consule donum.MSAayxoAav fl. E:1tcdve:~. TtCXpEX 8e:ov &'AAcx fl.'AAA' €fl. Ttape:c. ita memet gero. Quanquam ex yocum veluti ruinis huiusmodi lectio colligi poterit: 185 190 Mucrxe:AAe: ~PCXXUVWTe:. [C] 'Myscelus' dictus videtur ob crurum exilitatem.Simulo.cx1"CX 8YJpe:ue:~c. [B] Refert et alia Suidas de oraculis Myscello redditis. missus est Myscellus quidam. frustra en venaris iniqua. Num cultor agri es? . Numen ad hunc modum respondit: Mucrxe:AAe: ~paxuvwTe:. crE8sv &1. s[.. owpov 0' OT~ o~ T~C. Sybarim pestilentem. tuo de pectore omitte Caetera perquirens.. ore:~. id est Quasi sim negociator. At rectum quodcunque datur tu laude probato. tJx~TtT0fl. oTav TUXW.0 fl.' o{}-rwc. Extat idem in Collectaneis Adagiorum. E1tCllve:~. sIva~ crx~TtTofl. indicat Strabo geographus libro sexto.TtOPOc. . E:TtCX~VE:~. KAcX. . 'brachynotus' ob dorsum contractum.Negociator? .Mene sic furere putas? . Cum Achiui iussi essent oraculo Crotonem condere. repetiit oraculum consuluitque deum num fas esset hanc pro illa condere. . Prouerbium admonet boni consulendum esse munus aut officium consiliumue quod offertur ab amico. quo de commeatu prospiciant. Eos versus interpres venit in hunc modum: 180 Terga breuis Myscelle. quod negociatores non cogerentur exire. si quando est opus.ClTe:UWV. .al y'. I LB 974 170 175 [A] DONVM QVODCVNQVE DAT ALIQVIS PROBA 3°15 ~wpov 0' OT~ oi}> 'nc. op8ov 0' 01"~ oi}> T~c. quoniam expediebat illos relinqui. sed multo deprauatissimum. Vnde natum sit.aTe:uwv..

8 vient apres I!). 183 in Collectaneis Adagiorum Zenob. Adag. 2. Met. ce demier adage concerne Sybaris. 163 Negociator? F-1: Negociator ergo? n. [B] Plutarchus in Symposiacis decade septima. Rosso de Vianis. Quanquam in his quoque versibus mendum subesse videtur in dictione Myscelle. 169 aliquis B-1: aliquid A. ASD II. effectivement corrompu (c£ multo deprauatissimum) s'y presente comme suit: MoucrXEAAE ~p~X'J\lWTE: napex 8EO\l. 298. 181 perquirens B-1: perquire A. 191-192 Suid. scribit bt7t68opov appellatam cantionem ad incitandas equas. notamment par influence de la prononciation byzantine: ~WPO\l ~' . ]. la souris. Formule legerement differente dans Suid. 167 his E-1: iis A-D. 138 b. add n. L'oracle est egalement reproduit. sous une forme leghement differente. Suidas ait vocem prouerbialem fuisse. p. en C-1. 167-168 Euangelica parabola Mt. Zenob. 0 ~L~Or 1'LC. 177 napex Toup: mipEC. cuius media producitur. a pu trouver Ie lemme dans Cod. omitte B-1: om. gero F-l. 158-161 Aristoph. Pluto 903-904. 262 C (1. Ald. 1. crit. IB II. ou Zenob. dans Diod. 183). 1343 (Crotone salubrius). I. VIII. 158 expediebat B-1: expediat A... M 1473 et M 1474. donum. f> LII rO. contractum Er.. A..V. + \lW1'OC. in eum qui velut instigator hortatorque foret aliis... 6.. 168 causationibus X G-l: praetextibus A-F. 3015 En A. n.. ou il porte Ie n° 3001.. p. 704 f: rnnmc. L'explication donnee pour ~paXD\lwToC. LF] Consimilia tradit De praeceptis connubiali- 157 quoniam B-1: quod A. add. Mor. aussi infra.1. remiganteis B-D.I5-16 [A] 195 53 ITHORVS 3016 "I8opoc. cet adage est mis en evidence par une grande lettre d'attente ~. VI. 164 Alter II faut comprendre ''Alter locus" (c£ locus 1. 42 a.. 161 id est F-l: am. I. awpO\l TO ~~ aOT"t]C.. 13 (Plut. 1189-1191. puisque ~' = 4. ces deux notices n'ont effectivement aucun rapport avec la question traitee ici. Le texte de l' oracle. 1027 (crX~t¥OfL~L). Ald. 1-6.. I. supp/. dom Er. que l' on trouve en A B (cf app. cf.. carr.. 172-178 Strab.. 22. . Myscellus 1. cit. 17. s'inspire jusqu'a aliis (1. 0\1 Lnno80po\l 6\10fL&:~oUcrL\I. 53). s. 198-199 Id. connubialibus F-l. 180 Terga . 190 alias Adag. 194 (Qui mori noHt ante tempus). corr. alors que la forme grecque est devenue MUcrXEAAE. ed. 159): Id. 198-199 Consimilia . avec suite alphabetique 1-8 (dans Suid. iXAA~ fL~\lTEDW\I. / O. n. 3016 Les adages 3016-3019 ont pour source Suid. En~L\ld. 179-182 interpres II s'agit de Guarino de Verone. s. n. la forme latinisee Myscele a ete maintenue pour des raisons metriques. Ie dos. Apost. vt et fLuaxEAE sit epithetum notans crurum exilitatem. cf. . 197 appellatam B E-1: appellatum C D n. RE XVI. Laur. 185 MUcrXEAAE C-1: MDcrXEAE A-B. I 241. 189-19° Myscelus . qui est la premiere lettre du mot initial ~wpov et qui en meme temps marque Ie debut de la quatrieme Chiliade. col.. s. 191 Myscello G-1: Myscelo B-F. Er. 185). / myscelus par fLUC. quemadmodum ~paXU\lWTE dorsi vitium A B. [q siue ab equorum cursu.3 143· 170 Er. E7taL\lE'i:' (Zenob. 73 (mais chez ce demier Ie texte est corrompu. En~~\lEL. c£ aussi Zwicker. problemate quinto. 158-166 In . mention 1t~pmfL~w8EC. 194 Suid. 12. Myskellos. codd.jx iXAAa 81jpEucrEL\I. + crXEAOC. tente d'expliquer flucrXEAOC.). 536 C-537 B.. Ven. 188 donum C-l.. x:v: EnauAEL1'a~ \10 fLOC. la jambe ou Ia patte. 187 Myscele Transcription de la forme MuaxEAE.. 196-198 Plut. cf. Translatum opinor a nautis. Eccl. lac. 12-59. Sur Myscelos et Ia fondation de Crotone. Emendabitur si adiungas xaL. ~ 1474: ~WPO\l. 173 Myscellus A B H 1: Miscellus C-G.) 1'~ M1'"t]C. 195). traducteur de Strab. court. une tradition tres differente dans Ov.ADAGIA IVi. 183 Adagiorum G-1: Adagionum A-F. rappellera cet adage infra. 195 remigantes E-1: remigantis A. 4 2 ou Zenob. 3. Paroem. / brachynotus est exacte: ~p~xuc. En~LE-n. quos remigantes nauc1eri vox animat ad gnauiter laborandum. 1498. 189 Myscelus F-H: Miscelus C-E. 80. Ald. et Adag. Mar. S.. ~e fLLyvufLEV~LC.

qui bellis delectantur.. [A] In iudiciis fabas esitabant ne obdormiscerent. oopu xa~ l\oYXac. Troianorum excidium poetis multa tragoediarum argumenta ministrauit. qJpov"dowv ~a'{J o[Xa. \ . id est 'A"I. animos quoque septibouinos. 215 Versiculus vulgo iactatus apud Graecos ex superstitiosa insomniorum obseruatione. E:7t't"a. [A] NE ALLIA COMEDAS ET FABAS 3°17 <'Iva ~~ qJtXYrJ ax6pooa ~1l0E XUtX~OUC.P1lC. xat 6u~ouc. appellatur ab assultu citato. [B] £t Ouidius: Dominus clypei septemplicis Aiax. Prouerbiali vide205 210 tur aenigmate dictum pro eo quod est: Ne belles neue in iudiciis adsis.. adde his ocreas. atque . [B] Atque vtinam ita satis comparatum esset vt hoc pestilentissimum hominum genus. [f1 Sumptum est adagium ex Ranis Aristophanis: ANIMVS HEPTABOEVS ~. xa~ I\EUXOqJOpOUC. quod septem bourn tergoribus esset obductus atque ob id impenetrabilis. [B] Nam 60p€~v Graecis est 'impetu insilire'.:t xV1l~~oac. [C] aut si quid alliis etiam est deterius. id est Ne edas allia et fa bas. praeter allia nihil habeant vnquam quod edant. etiamsi magis puto referendum ad calculos fabarios. E:7t't'a~6Ewc. xa. id est Semper Ilio mala.:~odouc. planeque imponit his qui hinc in meliorem demigrant vitam. \ ' LB 975 Sed spirantes spicula et hastas albasque in vertice cristas. [A] de forti magnoque et inuicto dictum. Epithetum sumptum a clypeo Aiacis. 3018 id est Curis vacabis mortuus per somnium. [A] MORTVVS PER SOMNVM VACABIS CVRIS 0avwv xaW U7tVOUC. [C] Apparet Graecam vocem compositam ex re~ 'valde' et ope-rv 'incitare'. Kat 7t~A1lXac. 23 0 [A] SEMPER ILIO MALA 3°20 J\d 'IA[4-> xaxa. De vehementer calamitosis et afflictis. Vnde et apud Homerum (6015pw~' '}\. quem Homerus E:7t't'a~6€wv appellat. quod mars finem doloribus imponere videatur. Haec quidem Suidas. Nam in bellum inferebantur allia commeatus militaris. Fortassis ad eandem pertinet sententiam quod alibi retulimus: N €XPoU~ opwv vExpwa~v €~E~C. 't"pUqJaI\E~ac. quibus antiquitus ferebantur suffragia. ' \ " " I nAl\a 7tVE:ov't'ac.54 200 ADAGIA 3017-3021 bus. 7tpay~tX't'wv. 220 [A] 225 0u~oc. id est Animus heptaboeus. Existimabant enim eum qui se mori somniasset a curis molestiisque liberatum iri. Adde his galeas.. LF] siue ira heptaboea.

48 : 7t~POLfl~Gt 3018 212 Suid. 222). Autor Athenaeus libro Dipnosophistarum octauo. 3021 Cf.8' t)7tVOU'. Stromberg. XI. c( aussi Apophth. e 43 (::: Apost. 703-706. 454. I. I 364. . 4. 1497: "optw: attollo". 11. corr. Ald. p. CACA VBI LIBET 'EAE:u8splX K6pxUPIX. Adag. 224-227 Sumptum . F. 8. 35. p.I7-2I 235 55 hinc prouerbium. 225-227 Aristoph. 574.xo:. 50 7. a sacrifie la precision de Ia traduction a sa volante d'obtenir. particulierement 351 a) qui. Comm. n F-1. 1t (in X) vsque ad animos. XV. septibouinos F-I. comme en grec. VII. (fl~noTz). vers d'origine byzantine selon Petzold. K 138. add. 3100). TO GtZL D. p. 355. 213 per somnium Pour traduire xo:. pour exercer son metier.. ~4. par F). 231-. Stratonicus 1-48 (LB IV. infra. VIII. septibouinos Cette traduction (sauf les deux derniers mots) figurait deja dans 1t. consulte en Ms (c( Introd. 338.. suit Suid. reste inexpliquee. 689 sq. Lys.. 228-229 Sed .. 227 n~AYJxGt~ scripsi sec. add.. V.S~' (S7tOU 8SAE:~C. 436. 228-229 Sed . I. liees a son pacifisme. 233-236 Stratonicus II s'agit de Stratonicus Ie cithariste (Athen. 2 (clipei dominus). II. qu'Er. 12 e-f). 1530: "optc. 238-240 Eust. 6. 308 E-312 B). 309 E). Mais eoGpo~ et non ElOUpLO~. . Mais Er. mais sur un feuillet separe qui a ete ulterieurement colle a Ia fin de X (c( un cas analogue infra. p. VI. qu'Er. 1016-1017 (226 AZUxoA6~oud.. 71-72. [CJ Stratonicus. ASD II. 199-200 Hom. 205 allia B-1: alia A. 216 his £-1: iis A-D. p. Heinimann.Le.. 904. C( aUSSl Adag.142. lecture et identification sont dues a M. 30. 245. 98.: cf. Met. bt't'Gt~odou. 3021 id est Corcyra libera. ASD II. 208). I. p. provient en fait d'Aristoph. Ran. Lexicon Graeco-Latinum.. 266. 257.. 209 calculos fabarios C( Adag.> xGtXGt. on attendrait "per somnum". Refertur ab Eustathio in quartum Iliados librum. Dans cette addition de 7t (suivi e 238 xt~' A-D H I: xt~ov E-G. Er. 492. Ce persannage est cite a plusieurs reprises par Er.. p. 204 belles A: bellis B-1. un senaire iambique. 11. Paris. 222-223 Hom. G. id est Semper Ilio mala. n. notamment Ie n° 17 (LB IV.: n~Ao:. Morrhe.4' ?-2. 498. XIII.. cit. XXIV. p. II. qui emprunte la formule a Aristoph. Adag. Aristoph..viii.. Stromberg loc. scheda n° 14) n' etait pas parvenu a une lecture satisfaisante et n'avait pas identifie Ie passage. x.. F-I..ou plut6t son secretaire canstate que I' adage cite d'apres Suid. n. C( aussi Suid. s. heptaboea F-I. 3°19 221 Suid. 220. en tete du feuillet. suit jusqu'a Aiacis (1.. add. 218-219 alibi Adag. 3056. 925-926 (d'apres Pluto Mor. 201 opz~v Cf....2). 203 allia A-H: alia 1. sauf les additions introduites en Bet en C.. 3020 Les adages 3020-3023 sont empruntes a Eust. Tocci (pp.. incito". La mention 580. 83 g).. 221 siue . signale la survivance de ce vers camme proverbe populaire en grec moderne. 222. deterius Reflexions personnelles d'Er. ASD II. in Dionysium Periegetem. 48. 2. rogatus cur noIlet apud Ilienses viuere. 545· 224 Ov. 226. 2°5-208 Atque . ASD II. 96. comme dans Ie titre. 3°17 203 Suid. jusqu'a obdormiscerent (1. [A] LIBERA CORCYRA. 347 f-351 a.ll. Er. AZYOUcro:. 875-876. 127. n. Quanquam is locus non vacat mendo.u: attollo. etait amene a circuler de ville en ville. II.ADAGIA IVi. Dictionarium Graecum.233 Eust. ad If· IV. proin caces vbi velis. 830. p. 2540 (Mortuas videns). respondit: J\d 'IA[4> xIXxa. 365.

[B] Finitimum est illi quod alio dictum est loco: Pellenea tunica.LnOvYJpE.LtXy0tXA[av XtXAOUertV. id est Equites in Thessalia Thraciaque. Spartani dicebant Chiis licere intemperanter agere. (. propterea quod antiquitus prima laus fuerit equarum Thessaliae. ~op&v er~1'OUf. id est Canis viuens e magdalia.) onAwv ZV 'Ivol~ xed Kp~Tn xed KtXp[~. daturi nimirum poenas si ciues fuissent. 1 LB 976 275 Iactat halantopola superaturum se Cleonem impudenltia et malis artibus aut alioqui frustra pastum apomagdaliis euasisse tantum.F] Caeterum apud alios autores comperio scriptam vnicam dictionem.Lat 'TOU'Tmmv ~ f. nws o0v KUVDe. EXPWV'T0 1 tXt ~atXv 'TO zv 'T<}) &P1'lp f. id est . [A] 260 265 270 CANIS VIVENS E MAGDALIA 3023 Kuwv ~wv ano f. XEIptXe. [. id est Decernetur equa Thessalica. capite decimo quarto: at OE nclAtXt 'TtXIe. verum etiam incacarunt in sellas ephororum. Aristophanes in Equitibus: (YnEp~aAE:IerBtX[ erE orOf.n0f..LtXy0tXA[tXte. [B] Sed magis quadrabit vbi significabimus impunitatem esse maleficis. [HJ Hic non absurde puto referri posse quod Plutarchus narrat: Chii quidam quum apud Spartanos peregrinarentur.L0vWt XUVclOtX 'T~V &n0f. Creta et Caria. Lepidius erit per ironiam.LtXAtXXOV xal a'TtXt'TWOE:s. id quod satis indicat oraculum Aeginensibus redditum.Lcll'l'OV'TO EV 'ToIe. a coena non solum vomuerunt.LtXyOtXAtcXe.LEvOs 'TOWU'TOs EXl'ptXcpE['t)V. sagittarii atque armatura leuior in India. an0f.LEvOt 'TOrs xuerlv w?nD ntXpE~aAov. De summo praemio dicebatur. wanE:p XUWV. Cui respondet Cleon: }\nOf.LEVOs f.nof.ADAGIA 3022-3023 240 245 Cum significamus libertatem quiduis agendi. velut apud Hesychium: J\.) ntXf. Eustathius in Iliados librum quartum ostendit diei solitum in parasitos et alieno victitantes cibo. Citatur ab Eustathio in Dionysium. inquit. 'Magdaliam' dicit quasi dicas 'furfurem' et 'manuum purgamentum'. Primum diligenter inquisitum est quinam essent tanti facinoris autores. Suidas refert hauddum scio ex quonam autore: (InnEIe.LcXXYJ au XUVOXECPclAcp. &nE:f. DE l'oIs xuerlv &VtXAUOV'TEs anD 'TWV oE:tnvwv. id est veteres autem vtebantur 'apomagdaliis'. sic enim vocabant id quod est in pane molle ac p inguius. Citat Eustathius in secundum Iliados librum.LtXyOtXAt&s. d s & EnO~'t)ercXf. Caeterum. in quod absterso obsonio ipsum canibus abiiciebant.LEVtXte.Lcl'T't)v Y' tXV J\. erl'EtXp EV (» 'Tete. aBEVxtXl AaXEOtXtf.LtXyOtXAt~. id est Apomagdalia adeps in quo abstergebant manus in conuiuiis. id proiiciebant canibus quum a coena discederent. f.l ~tXAOV'TEe.LtXyoaAttXs m'Touf. [A] DECERNETVR EQVA THESSALICA 3022 'EntXptVEr'TtX~ 250 255 rnnos 0EerertXA~x~. vnde et Lacedaemonii apomagdaliam appellant 'cynada'. Iulius item Pollux libro De rerum vocabulis sexto.). vbi compertum est factum a Chiis. odnvme. XtXAOUf.LEv ZV Eh'T'TtXAl~ XtXl 0pclxYJl 'TO~O'TtXt DE xtXl 'Tet XOUCPO'TEPtX 'T(..

ou npocrDEXOVT(x~ TOV npocr[ovT(X. Red&YYE:~OV E:n~ 285 290 dam vtcunque Graeca. 259-278 Caeterum . mention 1tCXpm[J. 286 crU\lE:LVCX~: cruwtvcx~ codd. XE:q.. a l'adresse du Paphlagonien. 6. crit. Eum vero qui vellet esse conuiuii particeps aiunt hunc in modum probare solitos. ~OO[. 1'108 et Tzetz. 35.: XE::xcx33E::~cr8C(~ codd.LE:T(XcrXE:~V othw q. 12. 275-276 Aristoph. Adag.L€vOV TOU crucrmT[ou [. 248 Eust. E. Equ. 190.. IV. Amh. 251-253 Suid. a . Adag. 280 interpres cf. I 538 ('I1t1tE:'rr:. &nooox~[. 232 f-233 a.cxy3cxALcx (262 3€ CXUTO). Vne variante de cet oracle parle d'r1t1to~ 0p"fJ"tx~cx~: SchoI.).Evo~.. 415-416 (276 [J. cur. Nam 252 0E't"t'CXAL\X D-I: 0CXTTCXAL\X A-C. e:Xe:~ OUVlX[.clX"fJ v. conforme au texte d'Hesych. v. 250 Aeginensibus On attendrait ''Aegiensibus'': la mention des juments thessaliennes (ou de la cavalerie thessalienne) se retrouve en effet dans la reponse qui aurait ete donnee par l' oracle de Delphes non aux habitants de rile d'Egine. Tov DE OUTWe. p. 259). alius vero iudicans vehementer manu premendo. loco Adag. Apres repugnas. xExcx83(cr8cx~ Steph.). traduit Pluto Mor. ~ouA6[. &rcO[. 11..LEV1JC. 270-272 Aristoph. 279-287 Pluto Lye.I. 35-37. pr.CXXE~: [J.LSVOUe. 0 Tae. cruv~tv(n.). p.6op(X TYJ X€~P~ n~EcrlXe. 740 et 741 de red..L[. 200. 276.on de 1t. I~ Hist. XI~ 73. aussi..ov. G. corr. cf. ad Il. 3138. Graec. 48. ce qui est fait dans l'ed. TOU D~(Xx6vou q. e:~lXAA€ cr~wnil x(X8&'nE:p tYYjq. 1tCXpi~CXAAO\l ). 93 (266 &1tol. 5. s. AEuxo8dlpcxXEr:. Chil. add. cf..Lcx.LCX.EpovToe.jJ"fJcrcl[J. 264-267 Poll.L~6:AAoucr~. ASD II.LE:vo~ n&vTlXC. ad Il II. Graeca sic habent: ~ox~[. 9-1I (285 E1tE~crLO\ITCX. Suid.(XcrL A(X~wv TNV crucrcrCTwv EX(XcrToe.. 462. repugnas F-I.L(Xy0(XA[(Xc. A 6475 ~1tO[J. avec renvoi a la p. ville d'Acha"ie (ou a ceux de Megare). 763 (EmxpLvETCX~). infra. yap X(xAe:!:T(x~ TO &yye:!:ov de. avec mention 1t(XPO~[J. 295-302. E[.L&~wv &7tA&e. 260-262 Hesych.L~V. ce texte figure sur une feui11e supplementaire inse- ree entre les pp. quo quidem loco an interpres assequutus sit sensum sermonis nescio. 283 €~CXAAE:: scripsi sec. 14.. infra.: €ACX~E F-I. 273 halantopola On attendrait la graphie "a11antopola": les vers cites am ete prononces par 1'<XAAcxVT01tWAYjc. 2217. mais sans precision sur les destinataires dans Ie texte meme.. 259-278 Caeterum . 413-414 (271 cr' oro[J. TE:Tp1J[. ou la traduction est legerement differente. Vnusquisque conuiuarum apomagdaliam in manum sumptam veluti calculum tacite coniiciebat in vas quod minister gestabat in capite. qui represente Cleon. repugnas En 1t. loco cit. &nO[. affect. ad Theocr.L(Xcr8EVT(x Xe:X(xDD€!:cr8lX~ AEYOUcr~' x6:oooe. infra. 279-306) insere a partir de F. 250-251 Eust. TYje. mais ceux d'Aegium. X.Ltv1J TYjC. 1t. 3022 Cf. 0 [. K&v [. (H yap nE:n~e:cr[.. Equ.LEV DOX~[. II. 272 TOcrOUTOC.22-23 57 Apomagdalias ritu canis~ sceleste..lXAije. et ed. alius quidem simpliciter probans.L[lXV d5pwcr~ Tm(Xu'r1jv. 291.L(Xy0(XAC(XV E:k T~V X€~P(X. Theodrt.L&~€cr8(X~ DE TOV ~ouA6[. Pal. 242-246 Plutarchus Er. 287 xeX83~xoc. o oE xp[vwv crq. On trouve en X la mention "Distingue graecos versus". 3023 257 Eust.I. aujourd'hui perdue. 254 alio . 740. mihi non satis liquet. signe de renvoi sans correspondant apparent: il devait y avoir une deuxieme feuille supplementaire. contenant la suite du texte (11. Plut.: xcl33oc. 262 (app. 3170. &AA~AO~e. suit jusqu'a purgamentum (1. 340. 262 TWV 3d1t\lw\I 1t: 3d1t\lwV F-I.) Nous avons adopte la lec. qu'Er.). quo ergo pacto Tu victitans canis cibo cynocephalo repugnas? 280 Apomagdaliarum mentio fit et apud Plutarchum in Lycurgo.cx~. p.ADAGIA IVi. note analogue 1.

intelliget Graecum exemplar. Deinde singuli apomagdaliam sumentes in manum. Nam quae apomagdalia pressa fUerit. qui vero approbaret. Sic i1le. [AJ Quadrare videtur in voluptuarios ac fugitantes honesti labaris. Oa1tpEOV [LET1X XpEo:. ministro vas super capite ferente. sed iure seu offa abstersis. ~[A' opv[8Eam r. nam 'caddus'dicitur vas in quod coniiciunt apomagdalias. quod sequutus est Lapus. Et arbitror sane non inutile remedium aduersus canes in compitis adorientes viatorem. Quod si quam ex iis minus pressam offenderint. ab esu piscium nuces.~AAdwv &1tO[-L&TTE~.. silentio quasi calculum immittebant. Lapus autem vertit hunc in madum: Qui autem se conuiuii participem fieri velit. non admittunt ingressum. Quadrabit vbi dicemus aliis alia congruere. Caeterum de apomagdaliis quae ante conuiuium dabantur abstergendis manibus. [BJ Quemadmodum et vulgo iubent ab esu carnium apponi caseum. 3024 id est A pisce ficum. quippe qui velint omnes inuicem iucunde congredi. id est Atque ille quidem patriam liquit. Haec si quis conferat cum his quae scribit Plutarchus. a carnibus legumina. [B] cum tamen appetant emolumentum. veluti generasius. quum Cleoni obiicit quod aliis egregiis viris in exilium actis ipse delicatissimo hardeo abstergeret manus: K&XE'i:'vOC.pUTEUE~V oux zElEAoumv. fuisse diuersum ab eo quod nobis dedit nuper officina Aldi. perforati calculi vim habet. [AJ FICVS POST PISCEM ~iJxov [-LET' ~X. [GJ Item libra quarto tradit apud Arcadas.ADAGIA 3024-3026 295 300 305 310 pressa tantundem valet quantum calculus perforatus. fuisse moris vt a coena sacrincarent. manu vehementer imprimens. non quidem lotis manibus. . et quo se absterserat quisque. id secum auferebat. sic probari.euv. Carmen heroicum eitatur ab Athenaeo [CJ continenter eodem quo modo diximus loco. [-LEV ~EUYE~ 'r~v yiJv. [H] Arbitror hue respexisse Aristophanem in Equitibus. 315 Interpres addit ordei genus Achilleum dici. ni fallor. non admittunt ingredientem. 'caddiscus' namque vas vocatur in quod apomagdalias immittunt. id faciebant ob terrores nocturnos qui in compitis solent accidere. 320 Athenaeus in Dipnosophistarum [CJ libro tertia [AJ meminit huius. [AJ FICVS AVIBVS GRATAE ~UXo:. qui reprobaret simpliciter. Porro qui hoc modo <re>probatus erat. Quod si vel vnam talem compererint. 325 id est Fici gratae auibus sunt quae plantare recusant. volentes vt omnes lubentes inter sese conuiuant. quo minus mirum est a theologis Achilleum argumentum vocari quod efficax sit ac refutatu difficile. ao a' 'AX. 'caddiscatum'dicunt. meminit nonnihil et Athenaeus libro nono. Qui vero sic reprobatus fuerit. dum tu abstergeris Achilleis. 'caddissatum' appellabant.

24 (1979).. Nicolas Aston et Thomas Bradwardine. Rome.. Archives d'histoire doctrinale et litteraire du Moyen Age. pp. Denys de Montina. 298-300). [. add. Augustiniana.) ou 't"e't"p1J[. Ange de Dobelin.[IX.. 320 Dipnosophistarum C-I: Dipnosophista A B. et de Lapus. Or. 6 (1956). qui donne Ie nom d"'Achilles" a sa preuve de I'existence de Dieu. 315 Interpres Schol.. prine. viatorem G-I. 302-304 Haec . Stromberg. Nicholas of A utrecourt. Y compris n. R. 80 e. Pour introduire ce texte et Ie suivant (Adag. 17.. 't"mtX. Jenson. 11.LEVlXc. XII.. 284) signifiait condamnation. exige reprobatus au lieu de probatus. et p. n. utilise un Ms dont Ie texte differait sensiblement de celui qui a servi de base a ces deux editions? La question porte essentiellement sur Ie passage (. 1-19 (particulierement p. x. Iunta. 229-231). 320 Athen. 321 vulgo Cf. Schools and Scholars in Fourteenth-Century England. Jahrhundert.LEV aO}u[. 239 b). Maier. Mediaevalia Philosophica Poionorum. Extat et hoc apud Athenaeum. pp. 20. loc.. 641 (ASD II. 330 Athen. parle d'1\xLAAe:to:. 1941. . est deja dans Athen. 3025).. consulte en Ms pour l'ed. Id. Nicolas Aston.LO:cr8€v't"o:.. 50). Ald. pp. cit. (c£ Aeschin. 18 et n.'t"'t"e~c. Augustinian Theology of the I4th Century. 409 c-d. deja. }26-327 continenter ...-t]epoc.~wv .t xp~8o:L 316 Achilleum argumentum Cf. 1519 (ed. 229. avec mention 7to:pO~!J. 295-302 Lapus Nous avons consulte ed.. Zumkeller.. cit. Introd. add. [f11ibro Dipnosophistarum duodecimo. Equ. auf fisch nuss" . 7!). beaucoup plus tard. 2. 1478. Sprichworter. Aristoph. Adag. tandis que ~-t]epoc. 163 sq. pour ()cr7tp~OV. id est Incidere complicatum I Iunonis sacrum. 146-274 (particuliecement pp. III.ADAGIA IVi. loc. 't"e't"pu7t1)!J. 345 sq. Quant au sens d"'argument solide" . Le premier d'entre eux est. ecrit: Ko:~ 7to:. p. 3026 Otto 878. ad Aristoph. p.. 318 Athen. 2). Ia traduction de Lapus porte a se demander s'il ne croyait pas Ie contraire et s'il n'a pas "amenage" sa traduction en partant de cette idee erronee. ni fallor Ce passage d'Athen.: &7t0!J. La forme ocr7tpe:ov. N.24-26 [A] LB 977 33 1 59 INGREDI IVNONNM BOCa~~E~V ~H poc-rov €fL7tE7tAEYfLEVOV.crae:. 168-17°): "rationem aut argumentum Achilleum vacant quod sit insuperabile et insolubile". crit. mais sans mention des "theologi".tX. loco Cf. 1517). A (cf. 306-307 Arcadas.. 1949. pp.a~xov Sei7tvov. 80 e (a' oux). Mediaeval Studies. la dialectique et qui lui a valu une certaine celebrite.derive du precedent ou evoquant la quasi-invincibilite du heros? -. 1987. comme Ie suggere Er. Kaluza.' semble-t-il. a effectivement pour titre 1\pxo:. O'Donnell. 135-136 et 494. 310-313 Aristoph. A. Le probleme du '1Jeum non esse" chez Etienne de Chaumont. 7tA~P1)c. 306-310 Item . p. Florence. On cite aussi a ce propos Ies noms de Nicolas d'Autrecourt. I~ 149 c. Ven.'t"'t"E:~ scripsi sec. 308 offa Ce mot rraduit &7tO[. qu'Er. Suringar 78.. Princeton.tX. 99. 3024 Les adages 3024-3026 sont empruntes a Athen. 304-306 Athen. 79) signifiait acquittement. outre Ies travaux deja mentionnes. Adag. et p.Lo:ySo:ALo:.L€v1) (supra. 1. 294 (app. Die Vorliiufer Galileis im I4.. I. fb [b 10] V O (301 caddicatum. 45-82 (particulierement pp. Jean Hiltalingen de BaIe. traduction d'Er. cit. IX. chez des theologiens.. utilise la deuxieme ed. Trapp..€V1) (Id. loc. 331 Iibro . III. des Vitae de Plut. 525 e. 334-335. VI. 313 &7t0!J. 308 id secum G-I: secum X. L leuvre theologique de Nicolas Aston. Hugolin d'Orvieto.. 50-51.PO~!J. I (1939). C£ D. du a Zenon d'Elee (c£ Aristot. 302 4. II. Lapus a-t-il.c. 290-292. On sait que dans Ies tribunaux atheniens l. Pierre de Candie. Z. supra. preuve qui est fondee sur HI. 302 5 324-326 Athen. Courtenay. 7t. 45 (1978).LtX. Wurzburg. fb 33 vo: ''Auf fleysch gehort kess. cf.L[. un Oxonien du milieu du XIVe siecle. ae: oIao: 7tE:P~ cruxwv Ae:Y0f. W]. qui cite notamment Franck. Athen. duodecimo F-I. pp. on Ie rencontre effectivement. 301-302 caddicus). [A] Dic- 294 reprobatus scripsi: probatus F-I. pp.) La traduction de &7toSmu[. 306-309 Id. 819. Hugolin von Orvieto und seine theologische Erkenntnislehre. 288 sq.j. On connatt bien en philosophie I'argument "I'Achille". pp. 11. Phys. 't"mwkYJv (11. 283-285. Aldi Er.Lo:. A. pp.

adeo vt legatur solidos etiam boues vno deuorasse conuiuio. . x&v 6e:cDV &yopi oU(jep'Y)~~cre:~. quos prius alii vident quam ipsi se sentiant esse percussos. [A] 360 HERCVLES HOSPITATVR ETIAM IN DEORVM COETV 3°3° K&v 6e:cDv &yopi. quidam de vehementer maledicis. et huic larum auem consecrarunt. piscantibus aut venantibus. vocatum 6e:cDv &yopciv. 'Habet quod amet'. Habet. vt ait Plautus. Nam famelicum commouere parum erat tutum. tum et Miloni Crotoniatae bouem vno die confectum fuisse. id est Etiam in deorum coetu seu concione. Terentius in Andria: Egomet continuo mecum: certe captus est. Refertur ab interprete Theocriti. 345 Donatus ostendit proprie de gladiatoribus dici. vnde de quopiam praeter modum maledico dicebant: OGTOC.60 ADAGIA 3027-3031 tum apparet in fastuosum ac lentum quorundam incessum. [F] Seneca tragicus in Agamemnone: Habet. quem notat et Horatius in Sermonibus: Vt si / Iunonis sacra ferret. his multum temporis erat opperiendum. Similes habent labra lactucas. Dictitatum vbi quis diutius in conuiuio commorari videretur. Quidam interpretantur de maiorem in modum probis et aequis. Vtere illorum opera qui ex animo faciunt. Haec aliaque permulta refert Athenaeus libro decimo de huius edacitate. [H] Ex ea acclamatione natum videtur prouerbium. ~e:V~~e:'tCl~. Addunt locum quempiam esse in Eleusine vicinum Anactoro. [H] Tales conuiuae contingant hostibus. in quem non ingrediebantur nisi bene ominantes. cui nomen Theagenes. Sumptum autumant ab aucupantibus. peractum est. [F] Diximus in prouerbio Praesentem mulge. propterea quod qui recepissent Herculem hospitio conuiuioque. id est Volentem bouem agito. [A] 335 3027 Tov 6€AOVTCl ~ouv EAClUVe:. Legitur et certamen inisse cum Lepreo quodam vter citius bouem conficeret. donee ille satur esset. [q Vnde Graecis &oo'Y)ep&yoC. addens et Thasio cuidam athletae. n. [A] 340 VOLENTEM BOVEM DVCITO HABET 3028 Habet prouerbialiter dicitur cum obtigit alicui quod expetiuit aut quo dignus est. Stultitia est venatum ducere inuitas canes. Nee facile saturabatur edax. id est Hic vel in deorum concione male ominata loquetur. quibus reuersis sic aiunt: "EXe:~c. [A] 350 355 365 3°29 (HpClXA1j'c. id est Hercules accipitur. dictus est. et ipsam ~ouepciyov. id est Habesne aliquid? Citatur ex Aristophanis Nebulis.

. Stich. notamment 6 'HPCl1tA'fJ~ &. in Ier. A-E. Cf.).. Er. . Perotti. 63). 105. provo 3. 355 Lepreo HI: Lopreo C-G. 90 = Suid.. 75 (avec mention 1tClPOL[. II. 1. 102 = Suid. 5.LE\I 0\1 ~ouep&YO'J (4II e). . 336 Plaut.LtCl). qui ne se justiflait que dans Ie contexte de la piece. 332-333 Hor. Her. loc. p. Nub. 971. IV. 364 xci\l . dont Er. loc. Call. H 477 (cf. 336-337 Schol. 5. L'expression est deja dans Aristoph. 339 est 1t F-1: om. 353-358 Vnde . 1499). s'inspire de ce texte jusqu'a satur esset (1. 468. X.. aussi "Hoc habet" dans Plaut. aussi Mantiss. 139 (Srultitiast: Stultitia est v. Cf. cit.. a omis (avant venatum) Ie vocatif "pater". Aiunt enim huic fuisse poetae morem.i. (Velut qui). ad Theocr. Zenob. 412 ab). qu'Er. ediscere. mulge F-1. Theagene (412 d). p. 371 Dipnosophistarum C-1: Dipnosophistae A B. 2). quibus hoc modo studium est ex summis aliquot diuersae professionis autoribus locos aliquot insignes. 102 (x&\I E\I) au Cod. 370. 93 = Suid.. fuisse Cf. F (infra. Cornucopiae.: "proprie de gladiatoribus dicitur 'habet'.27-31 [A] CALLIPHANES 3°3 1 KCtJ\A~CPOC\lYJ~.61 ADAGIA ry. ASD I. 351 his £-1: iis A-D. Zenob. TW'J 0P'JEW'J &'1tOOEOWXClCH\I ClUTe{) TO\l A&pO\l TO\l 1tpOcrClyOpEu6[. Milan de erotone (412 e-413 a). 296. Ag. ll. 343-345 Ter. 3°30 Pour les adages 3030-3034. 2191. ASD II. hostibus Cf. 3027 335 Schol. II43 et Verg. 3°3 1 367 Athen. Ald. p. 410 ]ungblut (XIX\I E\I). Id. s'inspire jusqu'a Parabrycontis (1. A-I. Most. qui ne sont toutefois explicitement cites qu'a partir de 1t et de l'ed. Nebulis Cf.80. Neque vero desunt his nostris temporibus id genus impostores literarii. verb. cit. 173. 13. Ald. ASD II. quia prius alii vident quam ipsi sentiant se esse percussos". p. Ald. 83. 340-342 Sumptum .. ASD II. Ag. Andr. 2101. 1t.. Zenob. I.. col. 349 accipirur C-1: hospitatur A B. 733 sq. col. Andr. nec eos admodum vulgatos. 4 c. loc. ). percussos F-1. mais sans citer l'auteur. 715. Meminit huius Athenaeus Dipnosophistarum libro primo aitque cognomen fuisse Parabrycontis. . 11. reduit au seul mot Habet. 302 9 349 Zenob.. col. oU(JCP"t)!-L~(JEL Cf. Aen. 339 La source de ce lemme. verb. 346-347 Don.EL~ 'n. 342-347 Seneca . Apost. Quibus instructi non 337 Diximus . Lys. 7-8. p.I. cit. ou Cod. 370 375 <id est> Calliphanes. ("EX... eaque pronuneiaret ostentaretque. cit. au Ie present adage est mentionne. cette notice reproduit Aristoph. p. add. 80. XII. 16.. 14.. 337 Adag. 360 Zenob. K 243. la rivalite avec Lepree (6 AE7tPEU~. Cf. 63. 10 sq. 351). 1. Introd. col. il pourrait s'agir de Ter. 901. Cf. 13.. 367 id est suppleuit LB: om. Comm. 372). Ridicula quaedam huius hominis ambitio prouerbiali ioco fecit locum. 2. egalement cite De cop. quo commentum ignorantibus multiscius et eruditus videretur. Similes . 340 Habet quod amet Meme expression dans De cop. Serm. est difficile a determiner. vt diuersorum carminum et orationum initia conscriberet. C'est avec raison qu'Er. Laur.. 622. La~r. 342-345). 928. 1t. 82-83. Refertur II faut supposer comme sujet ''Adagium". 3028 Otto 777. lactucas Adag. I. 219: "Hostibus eueniant conuiuia talia nostris". 342-343 Sen. Ald. E 4°°2.. 153. ad tres aut quatuor versus. 6. consulte en Ms (cf.o"t)<p&yo~ (4II e). Ov. 22 (Ald. 358 Tttles . au de Sen. Rud. suite alphabetique KIX-AIX. Ald.. add. 3. un long passage dans Athen. 4II a-413 a. p. ad Theocr. loc. 901. cite des A dans Adag. 8.

Epistolarum. rf id est Qui cauda alludens cum coenam obseruat. Lampon sacrificus quispiam fuit ac yates et . nihil infantius.. 'Et:'/~ I ". videlicet thesauris illis semel effusis.. blandiuntur enim et lupi quidam more canum. nisi quod in fronte videre erat magnificos quosdam titulos. crederent eruditum et in literis multa magnaque molientem.' .. Crater malorum. vt imperitis plane Soiones esse videantur. in Equitibus: T~ ~E'J AOY~' CXlXrXAAE~ ~E. versarer. si Graeeo Etymologico credimus. I .. 4°5 id est calumniatorem significans et quadruplatorem. si tertium aut quartum congrediare.II. dicuntur qui spe commodi cuipiam adulantur. Aristophanes in Equitibus: t'Oc. Singulis praescriptum erat hominis tergeminum nomen. [A] 410 LAMPON IVRAT PER ANSEREM 3°34 ArX~nw'J o~'Jua~ 'r~'J XY. id est Cratera malorum. id est Cauda blandiri. 395 400 [HJ Pro eodem frequenter vsurpat CdXrXAAE~'J. id est Lampon iurat per anserem. an hinc dicatur 6wnEUE~'J dubito.)'J. [AJ CRATER LITIVM 3°33 [B] Kpcx'r~p xcxxw'J. 'Thoas' refert Plinius libro viii. velut Carminum. quod canurn est auribus. cum recordor Calliphanis cuiusdam. Ita loquebantur vbi quis decipere tentaret iureiurando. cauda totoque corpore blandientium. vt qui titulos forte legissent. Sed nomini parcetur propter conuictum domesticum. Atque illud assequuntur prompte decantandis illis Iocis suis. Te spectante alio tua edulia deuorat ifle. nihil indoctius. Vix haec scribens a risu tempero. sed chartis inanibus. capite xxxiiii. onou au nou CXII. Envt"1lPw'J. Cum quibus tamen Solonibus. id est Dracula quidem blandiuntur haec mihi. de luporum quidem genere. Orationum. ono'rcx'J aE~n'J-nc. I [AJ CAVDA BLANDIRI 3°3 2 Kipxcp acx('JE~'J.. episcopi Cameracini. Is permulta volumina concinnabat exornabatque. Aristophanes in Acharnensibus: Kpcx'r~p xcxxwv. quem olim cognoui cum in familia clarissimi parris Henrici Bergensis. 'Thos' Graecis lupi genus est.oaE :x. sector litium.'Jcx.1.CX(lXE~C. xipx~ acx('Jw'J. " ' SEOE'!CX~ (IOU 'rOU'¥O'J. Deum immortalem. sed quod homini sit amicum animal. 0wnEuE~'J item ab animante dictum est.62 380 385 LB 978 390 ADAGIA 3032-3035 verentur in conciliabulis quemuis quantumlibet eruditum adoriri.. 'rp~n'r~p a~x(. amica. [AJ De re permolesta siue de homine litium autore.

infra. mag. parle d'un animal appele TO ew~. 3157. et Ald. Etym. vbi quis fallit in aliquo.jJOV scripsi sec. 397-398 Cf. 419 Plaut.[L nwv a' 0[L vumv E'n xod vuv 'TOV XYlv'.. met ici la formule a l'infinitif. Er. Cf. in aliquo F-1.. sed per canem. re. Mere. 34 (52). 153 (percutis). Contemporaries I.. Adag. Nat. dont Er. app. titre grec emprunte a 404 Acharnensibus AD-I: Acarnensibus B C. qui designe peut-etre Ie chacal. dIe figurait deja dans la citation complete du vers d'Aristoph. vel quod olim ita instituerat Radamanthus ne per deorum aliquem iuraretur. 44.jJov A-H. 396 Id. id quod Socrati familiare apud Platonem. anserem. Plautus in Mercatore: Liberum Caput tibi fadam paucos menses. L'expression est deja dans Aristoph. K 2338 (avec mentions 7tOCpo~fLtoc et &VT~ TaU 00 XEf:'O v xocxwv).. met ici la formule a l'infinitif.jJOv 1.. Aristoph.. 1031 sq.. a ete secretaire en 1494-1495. dont Er. rem Cobet: reou codd. 395 Id. 6'TtXV E~tX1ttX'Ti 'T~C. Ald. LA Adagii meminit Aristophanes in Auibus: A&. suppression du titre grec. Adag. et Ald. 402 Crater litium B-1: KPOCT~P o~xwv. et Ald. 48 et 2n. en A. TL: Tk n Ald.Egan' ausim vsquam quicquam facinus falsum proloqui? 392 crou TOUt. 6.. loco cit. L'expression KPIXT~P xocxwv (avec sa traduction latine) a ete introduite au debut du texte a partir de B. Equ. Av. 1031 (croctv()jv). eveque de Cambrai.32-35 415 oraculorum autor. A. HI.Palpo percutis.: crou T' out. 382-383 Henrici . 526: "timidam palpo percutit". 937. Mere. (()fLvucr': ()fLVUCHV Ald. A 93 (TOI)). crit. 414). 399-401 Plin. noter que Etym. Lampon etiam nunc iurat per anserem. cite infra en 7t (de la main d'un secretaire). 3033 Cf. suivi par F. . cit. add. VIII. 417 in aliquo X G-1: aliquem re F. .. Equ. Ie nom grec correspondant est 0 ew~. Les deux modifications intervenues en B donnent au texte une certaine incoherence. 403-405 Aristoph. 869. col.). Crater litiumA. tait volontairement Ie nom (nomini pareetur).. Cameracini Sur Henri de Berghes. 419-423 Id. En B. 392 (hocv. 3035 Otto 1327. pp. Equ. Er. (391 crlXtVWI) cr': croctvwv v. crouT' out.. Zenob. mag. suit ce texte jusqu'a Sybarim (I. VUV~ Kuster: vuv codd. Er. p. Is solitus est per anserem iurare tanquam per auem auguralem. quem olim eognoui). 107 = Suid. 521. 3°3 2 389 Aristoph. 402 En A (cf.. Ald. 'T~. Cf.. cf.). 30 34 409 Zenob.). . p. Amph. Ach.ADAGIA IVi.. [A] 420 PALPO PERCVTERE id est 3°35 Palpo percutere dicitur qui blanditur ac spem inanem verbis iniicit.123: "Thoes- luporum id genus est . 360. 414-416 Aristoph. Tradunt hoc Lampone autore factum vt Athenienses coloniam miserint in Sybarim. no = Suid.. 390-392 Id. 416 ()fLVumv X G-1: ()fLlJ\)cr~ re F. Thesm. molientem II serait vain de vouloir identifier Ie personnage en question (Calliphanis cuiusdam. 459. 381-387 recordor . aussi Id. xoccrxlli. 132 sq. Equ. col.l. 2527 (Obtrudere palpum). 414-417 Adagii . mais maintien de sa traduction latine. innocuum homini". 152-154 (423 ausim tibi). ASD II. loe.

O~[.LrlTrl Y~O~ 1\<pdOrlVTOC. Vergilius tertia Georgicon libro: Tum magis atque magis blandis gaudere magistri Laudibus et plausae sonitum ceruicis amare.425 Idem alibi: Mihi obtrudere non potes palpum. seu verbis duntaxat non re praestet beneficium. et quondam Vlyssem exceptum hospitio muneribus amplissimis donatum a se dimisisse. 435 Translatum ab eo cui iam vibrato gladio pereussuro repente capulus excutitur e manibus.. E~ 1\A0~rlYrOC. . [A] 440 ALYBANTIS HOSPITIS MVNERA 3°37 T~ oiDprl TOU E~ 1\A0~rlVTO~ ~Evou ~ T~ TOU 1\AU~rlVT[OU ETrl[pOU ~EV~rl. vbi mihi splendida tecta. Exemi ex manu manubrium. Horatius in Satyris: Cui male si palpere.pyu pov. quoties fit vt aliquis falso iactet se magna largitum esse. Translatum ab equisanibus. furem manifestarium.ArlVTrl. obtrunco gallum.L~ y~p. Credo ego aedepol illi mercedem gallo pollicitos coquos.LEV zyw 7tpOc. Aphidantis opulentissimi viri filium. inquit. I Ae paulo superius: Tov [.Lmy' OVO[. E:7tT~ Tr!t. Eustathius interpres Homeri 445 putat reete prouerbio dici posse.L' EaT~V 'E7t~P~TO~. o6~ XAUT~ O~[. Nam apud Homerum vltimo Odysseae libro Vlysses ignoto habitu cum Laerte patre colloquens adsimulat se Alybantium esse. qUI plausu manus blandiuntur equis. pro eo quod est: iam paranti facere quippiam extorquere peragendi facultatem. Locus est in Aulularia: Capio fustem. Si id palam fecisset.iDxrl oE 0 [ XP'tJTYJprl mxvr!t. 430 [A] EXIMERE E MANV MANVBRIVM Figura prouerbiali dixit Plautus: Eximere a manu manubrium. Regis Aphidantis proles Polypemonidai. &:V8E[.LEv ot oiDx' EUEPYEOC.LOEVTrl· Vrl[w. recalcitrat vndique tutus. Li. IIoAu7t1)[.LrlT' &ywv EU E~dvwarl. id est Munera Alybantis hospitis aut Alybantii amici xenia. E~[. 'EVOUXEW~ <p~AEWV 7tOAAiDv XrlT~ oIxov ZOVTWV' Krl[ ot oiDprl 7tOPOV ~E~V~'~rl oIrl E0xE~. Xpuaou [. Est mihi nomen Eperitus.Lov[OrlO &VrlXTO~' AUT~P E[. id est 450 LB 979 455 Sum ex Alybante oriundus..

3E 1'&. 3038 Otto 736. 465 exuberant Nous avons eorrige exuperant. Er. loco cit. 454-462 Id. 470 subuclas F-l: tapetas A-E. ocf1. Insuper ancillas nitidas atque arte manuque Quatuor egregias. 470 subuclas au lieu de "subueulas": la forme subuclas a vraisemblablement ete forgee pour les besoins de la metrique. &c.. 3°37 440 Eust. 461 ~py' A-F: EpyC( G-I.7tY)'Tac. 459 ~WOEXc( 3' D-l: ~W3EX' 0' A-C. 1.). II. Aut. et edd. 454 E:. La mention Euclione dans AB (e£ app. v. 'ToaaOUC. ~py' dou[ac. d3aA[f1. F-I.. 469 laenas F-l: ehlaenas A-E. sibi quas delegerat ipse. prine. Alybanti C.. 455 'Ev31JXEUlc. en exuberant (ef. Georg. Xwp~c. EAEcrea~. prine. Bacch.l.0'Jac. Aut.ac.LEV: EL(. 185 sq. Ie personnage principal de la piece. 476-477 Id. 455 TtOAAWV . Od. A-E: 'Ev3~XEUlC. -roaouc. vett. C( Adag. Pseudo 945.(v~crcrC( A. XXI\!' 30 4-3 06 (447 El(. 428-429 Hor. ad Od. p.LU(.'Jac. 474 Plaut.). T Eaaapac. et ed.ADAGIA IVi. 432-436 Id. .dv~acrC( B-1: E:.. 431 Plaut.pza xaA&'. Vel quia fungus per se insipida quaepiam res est. 469-471 (435 edepol ego: ego edepol v.LufLovc(c. loco cit.. XXI\!. Serm.L~ y&p v. 1959.). vel quod mollis ac fragilis. 283. 2527. 439 Alybantis D-l: Alybantii A B. erit. 42!-427 Verg.L~ (. id est 460 Hunc equidem tecto induxi accepique benigne Solliciteque ftuens ex his quae plurima nostris Aedibus exuberant atque hospita munera deinde Adieci> tali dare quae decuisset amico: Auri caelati tribui septena talenta. 424 Id.Lovc(: oc(. s'en inspire jusqu'a beneficium (1. et ed.) s'explique par Ie fait que ees paroles sont prononeees par Euclion.. vt qui illi crederem? 432-433 Aulularia C-l: Euclione A B. III. XXI\!. XAa['Jac. T oaaa OE ~&. 0' aO'TZ YU'Ja!:'xac. Plautina verba sunt haec: Adeon' me fitisse fitngum. 465 470 [A] 475 FVNGVS 3038 Plautus in Bacchidibus fitngum dixit pro 'stupido impenseque credulo'. vel quod subito prorumpat.36-38 ~w3zxa 3' &7tAot3ac. 20. I.uf1. 3' E:7t~ -rO!:'CH X~'T(.l. 465 exuberant scripsi: exuperant A-I. Er. 443-449 Hom. Donaui pateram ex solido depictam argento> Bis senas textu donaui simplice laenas> Pallia ad haec totidem adieci totidemque subuclas.• E:6vTUlV). ~8ZAZ'J atHoc. 443). 471 (Exemi).l. qui ne eonvient nullement iei. met iei la formule a l'infinitif. prine.). 3036 Otto 1033. 271-279 (461 cX(. Od. 214-320 ('AAU~c(VTLVOU: 'AAU~c(IJTLOU ed.

quo vineti tenebantur actores [C] in maehina. qui si quando numen indueendum est. qui fuere quique jitturi sunt posthac Stulti. quanquam apud hune EyytXaTp~!J. non sine magno speetatorum risu suoque tum malo tum dedecore. 480 [A] 485 490 EVRYCLES 3°39 Eupux/. [.u8oe. [H] Quanquam quarumlibet arborum rami nonnunquam 'eradae' dicuntur. [A] Refertur in Colleetaneis Adagionum Plutareho inseriptis. Solus ego omneis anteeo stultitia. Hoc seommatis iaciebant in eos qui sparsim ae dissolute ciuitatem obirent palantes.. quod ex astris vera praedieeret.. 7te:pL 7t6A~'V tXlyie. hamo quopiam a tergo in cingulum affixo suspensi. ni fallor. eognominatus. deinde falsa omnium expeetatione turpiter et indeeore sese gessissent in negoeio. fatui. scriptum est. id est Non opus est aliis a quibus redarguantur. sed vneum illud aes.66 Idem in eadem fabula: Quicumque vbi vbi sunt. Translatum a tragoediarum histrionibus. [A] 500 505 510 RVPTA ANCORA Kpao'Y)e. u7tocp8e:yy6!J. Nam hoc nomine yates fuit quispiam ETtXaTp~!J. 495 [A] SI QVIS IVXTA CIVITATEM CLYPEVS Er T~e. doeet xpao'Y)'V appellari solitum in comoedia quod in tragoediis dicebatur !J. . stolidi.F] Iulius Pollux libro iiii. EVTOe. in summa seena apparere eonsueuerunt velut in aere pendentes.:Y)'e. buccones. &AA!X TO Ae:y6fJ-e:VOV orxo8e:v TO'V 7tOAE!J. fungi. capite xix. Fuisse vero non dissimile ficui. id est Rupta crada.. derepente maehinis quibusdam sublati. Meminit et Suidas. [B] hine.e:'Vov &a7te:p TO'V aT07to'V EUpUXAEtX 7te:P~CPE­ pOVTe:e. Dieebatur de his qui repente tanquam magnum quiddam faeturi prodissent. ptXydaY)e. sed domi quod dici solet habent hostem qui contradicat et intus submurmurantem tanquam absurdum ilium Euryclem circumferentes semper incedunt. bardi. blenni. [H] id est diuinus siue ventriloquus.. Taxans enim eos qui perplexis et absurdis rationibus produnt suam ineptiam.W'V xtXL EVtX'VT~wa6!J.e:vo'V EXO'VTe:e.. 7ttXp!X TO ETa~e:~'V.'Y)XtX'V~. siquidem Attici ficum arborem xpao'Y)'V vocant. Porro 'erada' hoc loco non fieulnum ramum indicat quemadmodum alias. <id est> Eurycles. Nam his nonnunquam eueniebat vt forte fortuna rupta aneora qua sustinebantur deeiderent. [H] Vsurpatur autem a Platone in Sophista.u8oe.. vulgato eognomine dieebatur qui de se suisque ineommodis aliquid diuinaret. &e:L 7tOpe:uo'V"t'tX~. addit: Oux aAAw'V aEO'VTtX~ TWV E~e:Ae:YX6'VTWV. id est Si quis circum vrbem clypeus. Refertur in Plutarehi Colleetaneis [B] nee explieatur.

80. non repris dans ed. col. donec res alienis manibus esset commissa.. vett. cf. Mere. Er. Ald. in Plutarchi Collectaneis) . suit ce texte jusqu'a actores (1. id est suppleuit IB: om. A. clypeus B-1: om. infra.f-Lu8o.. col. Vnde recte monet apud Gellium Ennius: Hoc tibi sit argumentum semper in promptu situm: Ne quid expectes amicos facere quod per te queas. c£ aussi Zenob. Ald. 487-488 in . et vraisemblablement 3041. 16) = Zenob. II. lOll. 557 (non: nos edd. col.. Laur.l. sauf pour Ie passage Nam . tente .F] Allusit ad prouerbium Plautus in Poenulo: Ita ne tentas an sciamus nos meminisse nostra? 479 480 483 495 500 vbi vbi IT F-l: vbi A-E... IT. Sententia prouerbialis notans communem hominum morem. 2I ( cf. 2IO Halm (KOP\JSiXAAOe.iXO''t'pL . 521-522 Allusit nostra F-I. I07. loco cit.39-42 [A] SVAM QVISQVE HOMO REM MEMINIT Plautus in Mercatore: Suam quisque homo rem meminit. 3°41 500 Cod. 508 vncum C-I: vnum A B..:. dedeeore (11. 252 c (490 €~€A€Y~OV't'wv: 505 his £-1: iis A-D. Poen. ITiie. supra. En preparant l'ed. piXydO''Y)e. 0 EYYiXO''t'ptflu80e. cette fois. 516-518 Ennius (Saturae. II. 13: Pluto Paroem. his £-1: iis A-D.). A-I. 508). Soph.. IV. buccones: buccones. quae negauit vllum esse periculum. .. 88 Crusius). 11. 481 antideo Bothe: anteeo edd. cf. 478-481 Id. 505-507). 20 (517 erit tibi.). 3°4° 496-498 Cod. vett. Ald. infra. add. ou. 3°42 Otto 1089. 514 Plaut. 89. 22 (cf. 486 Suid. texte partiellement illisible. illit correctement €YYiXO''t'p(fl\J8oe.une etymologie fantaisiste: E't'(de h&~€LV) . cite d'apres Gel1. 3039 Les adages 3039-3040. 52° In eandemque sententiam extat bellissimus Aesopi apologus de cassita auicula. 480 blenni. 518 quod tute agere possies).. vert. Babr. ce1a ne l'a cependant pas amene a corriger sa lecture precedente: il croit a une divergence entre auteurs. ecrit correctement dans Cod. doit provenir d'une mauvaise lecture des deux y (f) d'EyyO(. ov't'wv v. et edd. XiXt ye:wpy6. qui in alieno negocio dormitant. 509-511 Iulius vacant F-I. nos ratu's Camerarius: nostra codd.0''t'P(flu8o.:. blenni edd. est citee dans Kock parmi les Adespota. Hausrath.13· 483 Cod. et Ald. comme dans Zenob. n. 80.. crit. qui ne se rencontre nulle part ailleurs. En IT (cf. [. 57-58 Vahlen) ap. du mains en photocopie. 484-485 €'W.). 80. IT. 1513). inseriptis cf. Er. vert.. A-E. tenebantur C-l: tenentur A B. 80.3433. suit jusqu'a cognominatus (1.. Laur. Paroem.:. app.: certe forme. cf. aussi Zenob. buccones IT F-l: om.l. ont pour source Cod. 521-522 Plaut.. L'expression xp&S'Y)e.Cetv De la forme aberrante E't'iXO''t'Ptflu8o. in suo quislque et vigilat et attentus est.ADAGIA IY:i. Adag. trouve cette notice dans Suid. Laur. 487-488: in Collectaneis Adagionum Plutarcho inscriptis) . 483. h6. Laur. Er. Laur.. 13 (Plut. €~e:Ae:yX..:.:. n° 750. II. Er.(1't'plflu8o. 77. 128-129. 509-5II Poll. 488-492 Plat. 1087-1089 (479 fuerunt: fuere edd. 29. add. 13: Pluto Paroem. qu'Er. 519-520 Aesop. Ald. II. 485).avec des reserves (ni fallor) . Gell. vett. Bacch. B. E 3721: EljpuxA~e. 485-486 hinc ..

Notatur interim commune hominum studium in huiusmodi dictis subinde nouandis. [C] Potest et huc detorqueri. Vnde vulgo receptum vt id vocabuli tri- . Captatus est autem a Comico iocus ex nouatione verborum. Hoc nomine ferunt fuisse quempiam apud Beroeam. [A] IN VTRVMVIS DORMIRE OCVLVM 3°43 Plautus in Pseudolo: De isthac re in oculum vtrumuis conquiescito. si quando laeserint qui quondam sint benemeriti. Quicquid cordi est. id est Incusat haudquaquam Ilium Corinthios.68 [H] Eodem allusit Terentius in Phormione: At si talentum rem reliquisset decem 525 etc. Proinde consequitur ilico: Oculum vtrum anne in aurem? Et respondet nouator: At hoc peruulgatum est nimis. o'n x&xd'Jo~c. verum nihilominus humanum et officiosum in omneis tum ciues tum hospites. Syriae ciuitatem. l:> L:6crcr~e: L:e:'Je:x~u)'J. 540 545 550 Hoc carmine clam exprobramus ignauiam alicui. Sossie Senecio. 535 [A] CORINTHIIS NON INDIGNATVR ILIVM 3°44 Kop~'Je~mc. et plerunque obliuionis mater est negligentia. cru'Je:~&zou'J 7tpOeU~Wc. Corinthiis non indignatur Ilium. 530 Sensum habet eundem cum eo quod superius retulimus: In vtramuis dormire aurem. quemadmodum inquit Simonides. ot 7te:p~ fA(XUXOV E~ &pz'ijc.. "Co~c. id est: Sane. Est autem carmen Simonidis. 3' ou ~S~cpe:'t'CH "Co "IAw'J. [A] 555 MARAS 3°45 M&. ou ~'tJ'J~e:~'J "Co "IAw'J E7t~cr't'P(X't'e:ucr(Xcr~ ~E:'t'oc 't'&'J l\Z(X~&'J. [D] Plutarchus in Vita Dionis aliquanto diuersius interpretatur adagium: 'Ap(X ye:. quod vna cum Achiuorum copiis venissent ad bellum. quod velut in contumeliam suam scriptum iniquo animo tulisse Corinthios scripsit Aristoteles libro Rhetoricorum primo. Kop~'Jew~ ye:yo'J6"Ce:c. id est Maras. qui ita se gesserit vt hostes nihil habeant quod illi magnopere indignentur. quod in bello Troiano non admodum egregiam operam nauasse viderentur.. vt eas sua infantia commendasset potius quam infamasset: Kop~'JEHmc. propterea quod illis quoque promptis animis fuissent auxilio Glauci comites et ipsi e Corinthiis oriundi. ditissimum quidem illum. Ex his Plutarchi verbis liquet illud sentire prouerbium: leuius offendi oportere. Kop~'JfHmc. sed praesentem offensam superioribus officiis condonare. wcrm::p 0 L:L~w'J~3'tJc. veluti si quis ita insulse scripsisset aduersus bonas literas.p(Xc. etc. CP'tJcr~'J. facile meminimus.

. quant Ia a . qui aurait estime que hoc doit porter sur in aurem plut6t que sur oculum. 545-548 Pluto Dion I. Corinthios cf. vert. 3045 Les adages 3045-3049 forment une suite alphabetique MIX-nIX.. la finale a ete modifiee a cet endroit. app. et edd. Elm:' Ko~nv8Lo~O'L ou fLIXvb [lacune] ~UaE: LlIXVIXOL. Cf. 557). puisqu'il s'agit d'un simple renvoi au texte de la 1. Ie present adage n'y figurait pas et on ne Ie trouve qu'a partir de Ia premiere edition des Adagiorum Chiliades. 555 Zenob. Phorm. 3043 Collect. Cum significamus rem ab extrema vsque antiquitate repetitam. Pseudo 123. que chez Steph. publie en 15°5.. 68sv xIXl 1CIXPOLfLiIX 'TO E1Cl 'AvvIXXOU XAIXUcrELV'. 532-533 At . 719. brouille avec la chronologie? 30 4 6 564 Zenob. nimis Id. texte egalement utilise a partir de D dans Adag. Cf. De hoc longiuscula narratur fabula in Graecorum Collectaneis. Ald. crit. 268-274). Byz. 144: IX1CO KIXwIXxou. Byz. sed mihi sat visum est attigisse. 6. I. NocwIXxoc. aussi Zenob.. [H] Si quem tenet cognoscendi libido. suit jusqu'a hospites (1. scripsi: KOpLV8LOLCH C-J. tandis qu''AwIXx6c. quoiqu'on ne puisse exclure pour ceux-ci un emprunt a Suid. 1719 (11. 523-5 2 4 Ter.l. ASD II. . cf.. aut in oculum vtrumlibet). cf. Aristot. minus). On se trouve done en presence de trois formes pour Ie meme nom: 'AvvIXx6c. 1. 536: quand. ne male collocarem operam.. Ald. aussi Suid. 1363 a. vett. (-IXC. Ald.. (peruolgatumst: peruolgatum est v. T~ KIXvvaxou). col. qui diluuium futurum praeuiderit. 528-529 Plaut. Ald. 530-531 superius Adag. chercherait-il a creer ici une certaine ambigulte pour pouvoir revendiquer a tout prix son "originalite" ou serait-il vraimem.. ad Pind.. dIe aurait dD. p. citant Simonide. . p. XIII. 566 alibi Adag. 566). 559) ne peut pas s'appliquer a Suid. Suid. 2001.: AEAOLaO(1)cr8IXL U1CEAIX~OV Kopiv8~o~ U1CO ~LfLWviaou 1COL~cr(J. loco cit. 5.. col. I.. 393. Meminit huius et Ste- 544 Kop~v8LOLC. Zenob. s'inspire d'un des deux textes jusqu'a praeuiderit (1. I719 (Res Cannacae. toutefois. aussi une mem~o~ dans 1dag. Ald. 4. . l'etre ici aussi. reprise dans les editions de fragments de Simonide (36 [50] Diehl). 124 au Suid. KocvvIXxoc. M 181. la mention absolutis iam Adagiis meis est exacte si l' on tient compte des Adagiorum Collectanea edites a Paris des 1500..) Nous avons corrige -OLO'L en -OLC. qu'Er. . 78 b. en 1508 (A). Nam nescio quo pacto prouerbium adulterinum et supposititium esse videtur. extat opus quod Aldus absolutis iam Adagiis meis excudit. 561-562 opus quod Aldus .560 bueretur viris qui ad multorum vtilitatem nati viderentur. et edd. Nous avons maintenu nimis. 2. Nannacus rex ante Deucalionem fuisse narratur. N 24: NavVIXXOC. 244. et NavvIXxoc. cit. n6. mention 1CIXpOLfLLIX. 544 KOpLV8LOLC.· !i1CO NIXwaxou.. dans cette addition de 1533. Pseudo 124 (anne Bentley: vtrum anne codd. dans Scho1. loc.. A 3448. [A] 565 ANANNACO Ano Na:vv&xou. en F. col. 540 velut . 566-569 Steph. 232 (In vtramuis dormire aurem. 162. 30 44 536 Aristot. aurem Plaut.. (cf. Er. id est A Nan naco. .) est Ia forme courante et sans doute correcte. p. ASD II. ASD II. 'Ix6vLQV . une presentation differente: :2:LfLwVLa't)C. 41 . semble-t-il.VTOC. Rhet.. car il nous parah impossible de decider s'il s'agit d'une erreur typographique pour "minus" au d'une modification introduite volontairement par Er. 532 Oculum . excudit designe Zenob.. Olymp. 28. Er. ne se rencontre. est la source du premier et vraisemblablement des suivants. mention 1CIXpOLfLLIX. de quo mentionem fecimus et alibi. mais la mention in Graecorum Collectaneis (1.).

YVWf. sed ab iUo est affeetatum. [A] 3°47 981 id est Asinus ad tibiam... auibus.. Dieendum vbi quis ea quae scite dicuntur nee animaduertit nec inteUigit nee laudat. 7tpOC. nam Orestes per insaniam vestes dilaeerabat. [D] Etiamsi in Stephano pro Kavv&xou legimus 1\vv&xou.. 580 [A] 575 LB ASINVS AD TIBIAM "OVOC.L~ rnywv &7toou1j. Sunt enim animantia quaedam quibus nonnuUus musiees sensus inesse videtur.. Propertius Elegiarum libro secundo: At me non aetas mutabit tota Sibyllae.. Germanum est iUi: "OVOC.. serpentibus. vt eitant. 0~({)8iprlC. 570 [A] Latini consimili figura dicunt ~b Aboriginum seculo repetita' et 'Perinde quasi eum Euandri matre loquaris'. Asinum nihil mouet cantus. dieas impingunt grandes. [A] SIBYLLA VIVACIOR 3°5° SibyUae viuacitas prouerbio locum fecit.. A Pandeleto quopiam syeophanta. dieebatur qui munus para- ret abusuro. [B] Hane Vergilius sexto Aeneidos .VrlV U({)rl~VE~V. [B] id est Antiquior Codro et Antiquiora diphthera loqueris. [A] 595 id est PANDELETIAS SENTENTIAS 3°49 OrlVOEAE"r[OUC.ADAGIA 3047-3050 phanus in dictione 'Ix6vw~. morosam ae molestam... Est hemistichium [B] heroiei earminis [. vt ait Phormio Terentianus. id est Pandeletiam sententiam. I vt equis. nam hae periphrasi notat hyemem. 590 [H] Seholium admonet Orestem AW7tOOUTfjV quempiam simulando insaniam in tenebris aggredi solere homines eosque vestibus spoliare. rluA6v. SibyUae aetatem pro quantumuis longa posuit. id est Oresti texere laenam. [B] id est Asinus ad lyram. et simili studio ferunt suffragia. ex eorum genere qui. ne rapiat.F] deeerptum ex Aristophane in Auibus: EI"t'rl 0' 'OpiO""t'1j XArlr. Non diserepat ab hoc iUud rrpEO"~U"t'EPOC.. Postea Oresti texere laenam~ vt ne horridulus spoliet quem. vnde non inepte dicetur vbi quis admonet dandum aliquid homini furaci. [B] id est Sub Cannaeo flere.. ORESTI PALLIVM TEXERE 'OpiO"Tn XArlr. Aupav. Adagium non est natum ex Aristophane. AEYE~C. 7tPOC. K60pou Xrl~ J\PXrl~6"t'EPrl TflC. quo quaestum faeiant.VrlV U({)rx~vE~v. appellat in Deterioribus Cratinus. rva f.LrlC. 'E7t~ referens alterum ab eodem ortum prouerbium: Krlvv&xou XArlUO"E~V.

583 decerprum F-l. Suid.VOC. deja ASD II. Adag. 592 ITClvOEAETLOUC. Pandeleta A. Pour la "mere d'Evandre". cf. si Erythraeam. 2001.. 104: "viuacis '" Sibyllae". 597 Sibyllae viuacitas Cette expression . cf. 568 et 569). I. p. Aen. 260 PCG.VClV UepCdVELV aurait pu. 1490-1493. 583-585 decerprum ex . elle semble due a une simple erreur de lecture ou d'ecrirure (cf. n.EVOC. aussi Av. 434-436. Quod vbi cognouissent illius ciues. IT 171. 5. in qua hahitabat. Tout Ie passage.. apres cesure penthemimere feminine. 25. G. lac. add. Deinde vera Oresti pallium texere.. 439: "Dicam tibi impin- gam grandem". suit ce texte jusqu'a laudat (1. Suid. que l' on ne trouve que chez Er. 498. cf. Cui Apollo respondit id posse fieri. 30 4 8 581 Zenob.. 578-579 Adag. 321: "Iongaeua sacerdos . vbi corporis viribus dejecta in sola voce vitam retinuit. (tetrametre anapestique catalectique) .. €V T(}l O"XOTEL TOUC. 606). 593 Pandeleto B-1. ne algens exuat 1t.. 1719 et 2001. loquaris Cf. ad Aristoph. 924.1. 600 Servo Comm. p. p. Suid. forme K&vv(Xxoc.a tres probablement ete inspiree a Er.(XvLClV U1toxpLv6[J. incer- 571 cum B-1: am. Sur ce proverbe chez les paremiographes grees. par Ov. Er. ici. 572-573 Antiquiora diphthera loqueris Adag. si Erythraeam insulam relinqueret. s. repris egalement infra. ASD II. Venit itaque Curnas. 29. 5.. Nub.. cf. 594-595 Ter.. Av. l'expression est deja dans Aristoph. jusqu'a resoluta est (I. A. 3°47 575 Zenob. hemistichium heroici carminis e poeta quopiam B-E. 3329. Illa hausit harenam manibus et tam Iongam vitam poposcit. fragm. Studien zu Sprichwortern. 1t.tout comme Ie titre Sibylla viuacior . 140 . S. siue inuidia siue miseratione commoti. 144). Av. €V Xdp(UO"L. 582-583 hemistichium heroici carminis 'OpEO"TTJ XAClI.. spo- lietur F G. lac. 11. 11. &v8pwnouc. I. 582-583 hemistichium heroici carminis 1t F-1: hemistichium e poeta quopiam A.. Curieusement.. Et Seruius eum enarrans locum adscribit Apollinern arnore Sibyllae capturn ei poscendi quod vellet arbitrium dedisse. 597-598 Prop. 28. et parfois copie. XIV. 572 Antiquior Codro Adag. [J. s. est largement inspire. VI.. col. cit. II. suppl.. 130 . nunquam earn reuisura. mention 1tClPO~t-t[Cl.. proinde quasi cum Euandri matre nunc loquare". Sur ce personnage. Quod cum ciues eius cognouissent. Wiener Srudien 75 (1962).. Met. ASD II.). I. n. infra. 586-587 Schol. 310-311. 3050 Otto 1639. RE XVI. in mortem soluta est".. Ald. 1680-1681. 576). col. 0 538. am. p. quem F-1.: KPClTI. quia erat de eius insula. &mfouEv. 131 .71 600 libro longaeuam sacerdotem vocat. Profecta igitur Cumas tenuit et illic defecta corporis virihus vitam in sola voce retinuir. A-H: IT(XVOEAETLOU 1. Phorm.decouvre en 1t (suivi par F-l) qu'il s'agit en fait d'une partie d'un vers d'Aristoph. 712: 'OPEO"T'Y)C. 599-6~0 Verg. (Adag.. (-(Xc.ou pIut6t son secretaire . ne supprime pas sa remarque quand lui-meme . Ald. selon les regies de Ia metrique. pp. la source est Gell. insulam relinqueret et earn nunquam videret. spoliet quem H 1: Postea . 592-593 Cratinus ap. pp. 588 quis 1: qui H. etre Ie second hemistiche d'un hexametre dactylique. 143-144: "non ab Euandro aut ab Aboriginibus". 570-571 Ab .V. 335. 0 385. 3221. mention 1tClpmt-t[Cl. paroles prononcees par Phormion.. 583-584 Aristoph. Adag. de ce texte: "Sibyllam Apollo pio amore dilexit et ei obrulit poscendi quod vellet arbitrium. Er. 24. ap. carr. Ald. 585 Postea . 95-99. 33. illam haustis harenis tantum poposeisse vitae. Id Apollo fieri posse respondit. 581 texere laenam X G-1: pallium texere A-F. 11. Nannakos. Dobesch. cit. col.. ASD II. Aen. 3°49 592 Zenob. et Scherling.. 10. 712. Suid. . 2: "Tu autem. Zenob. Otto 612 et Nachtriige zu Otto. 424. . ei epistolam miserunr creta antiquo more signatam: qua visa.

Quippe qui neque fingere putandi sunt probitatem. verbum non faciet patruus. dcr~ TmouTm'l OOXEf:' &A1)6scrTtXTtX id est Et quod vulgo dicitur Atheniensibus qui probi sint. Carmen est huiusmodi: Gellius audierat patruum obiurgare solere. [AJ Sentit autem Plato in male instituta we. hoc est quiduis cibi causa passurum facturumque. l\.61)vtXiwv dcrtv &ytX6o~ O~tXepEp6v'1"we. nimirum inter improbos quibus morum similitudine poterant etiam commendari. [G] Idem dici potest de ciuitate Romana. in qua non corrumpi eximiae cuiusdam integritatis argumentum est. visa terra patria. in mortem resoluta est. saepe quam in sepulchretis Vidistis ipso carpere e rogo coenam. eos natura et insignite bonos esse. . 'ocro~ Asy£cr6tX~. Hoc ne ipsi accideret. Simili argumento Simo Terentianus colligit probitatem filii sui. qualis et apud Romanos dea Angerona. 615 [AJ REDDIDIT HARPOCRATEM Catullus in Epigrammatis prouerbiali specie dixit Reddidit Harpocratem. neque corrumpi queant deprauatis aliolrum moribus et vitiorum contagio. 620 625 [BJ Harpocrates deus ita apud veteres fingebatur. [CJ Ita vati suae verba dedit Phoebus. Vxor Meneni. Si quis delitias diceret aut faceret. Cum deuolutum ex igne prosequens panem A semiraso tunderetur vstore. Deflecti potest ad vitam aulicam aut studii genus ad perniciem inuitans.72 605 ADAGIA 3051-3054 tum inuidia an commiseratione. vt digito admoto ori silentium indiceret. eos egregie probos esse: verissime dictum videtur. Explicat prouerbium Catullus in Epigrammatis: Bononiensis Rufa Rufulum fallit. [AJ QVI PROBVS ATHENIENSIS 3°53 Plato libro De legibus primo refert prouerbium: [CJ T6 '1"£ uno nOAAWV A£y6~€vov. pro eo quod est 'imposuit silentium'. Quod voluit fecit: nam quamuis irrumet ipsum Nunc patruum. epistolam ad earn miserunt creta antiquo more signatam. ex maleque morata republica qui boni sint. patrui perdespuit ipsam Vxorem et patruum reddidit Harpocratem. [AJ 610 E FLAMMA CIBVM PETERE Terentius in Eunucho dixit in parasitum eiusmodi esse vt vel e flamma cibum peteret. At illa.

s. cite Ter. s. 652-653 Pers. Pour une raison qui nous echappe. et 2645. Andr.). Harpocratem facere et in eundem sensum alia"). selon ses propres dires (ef. Solin. 1695. 489-491).:.. Allen. 645 650 Persius item: Et cedro digna locutus. 11. 43. ASD II. 644).. 648-652 Dioscorides . VIII. 172 ("Digito compescere labellum. ASD II. 40 (78). I. Eun..84 sqq. 2090. A. 2424. 58. [A] Eodem pertinet illud: 629 prouerbium C-1: prouerbium. 212. I. 647-648 rd. ll. I. 69-102. II77.. [G] Dioscorides ait maxime probari succum huius arboris. ce n'est qu'en C qu'il a introduit la citation grecque. 644 Sumprurn F-1: Sumptum est B-E. 6n-616 Carull. 614 rapere de). Ep. Otto 791. 74. 59 (612 fe11at. Angerona. cum essent chartacei. 331 sq. in Roscher. p.. Horos I.v. 3051 Collect.. om. 2744-2748.. Harpocrates (l\. Or. 638 Simili . Vnde a nonnullis dictam esse tradunt N e:xpou ~{u~\I. par exemple: Adag. 491 (E flamma petere te cibum posse arbitror). 641 iudicantur B-1: indicantur A. Er. durasse ad annos quingentos triginta quinque terrae infossos narrat Plinius libro decimo tertio.p1tOXP&. Id est huiusmodi: Ex Atheniensibus qui probus est. Mallarius ap. '!1po.. ce qui est confirme par diverses citations grecques des l' ed. ASD II. n. 3122. ore alligato designatoque simulacrum habet". Nat. p. Dans l'ed. 648-652 Diose. add.v.. Nam hac arte Numae libros. 74 (622 perdepsuit Scaliger: perdespuit codd. Roeder. I. 21892190. 639 potest G-1: om. 3°54 641 Pers. id est Cadaueris vitam. 535 (ou Er. Otto 669. 62 7 deaAngerona Cf.51-54 [A] 73 DIGNACEDRO 3°54 Digna cedro dicuntur quae promerentur immortalitatem et eiusmodi iudicantur vt posteritati consecrari debeant.:. est represente comme un dieu-enfant. sed guttis concrescit manetque. Nat. PHn. un des noms grecs du dieu egyptien Horos. [B] Sumptum ab arboris natura. Nat. inuitans G-1. 14-15. 6 (cite expressement Collect. mortua seruat incorrupta. Lars de la redaction de cet adage pour A. vitam G-1. Ex&.v. E. ce passage suit immediatement. RE I. 642 consecrari debeant C-1: consecrentur A B. 4.77. Cf. 93. Aust. ne disposait donc plus de ce Ms au moment OU it a redige Ie present adage (cf. ASD II. 548. 1513). 1. 84. on rrouve une vingtaine de citations en grec dans les adages publies ASD II. 3053 Cf. infra. p. S. 474. vers 4.. I. 620-625 Catull. capite decimo tertio. XIII. 4 et 5. 13 (27). I. 651 tradunt G-1. RE. 3052 Collect. 65: "diua Angerona . I. I. prine. XVI. N. 636-639 Idem . crit. I. comme dans Ie texte de . Vim habet diuersam: viua corpora corrumpit. I. (Ald. 42 (cf. Adag. I. E. Mat. Meyer. Lexikon I. Leg. Ep. 69°-691. is egregie probus est A B. 1. cuius nos tamen ob Graecanici codicis inopiam sententiam duntaxat reddere possumus. p.) n'avait pas a sa disposition Ie texte grec des Lois de Platon.:. notamment o8e:v xat ve:xpou ~w~v nve:. pour nous en tenir aux Lois. 646-647 Plin. Adag. I. 644 Pers. 1-2. cf. app. p. 609-610 Ter. a declare Iui-meme avoir utilise aVenise un Ms grec des ocuvres de Platon (c£ Introd. crassum. 642 c. cette fois d'apres l' ed. Horatius in Arte poetica: Speramus carmina fingi / Posse linenda cedro. III. peut-etre aussi infra. 5. Er. 2). 204-2°5). pellucidum et odore vehementiore quique non defluit. Med 1. 145. 11.. Er. avec un doigt sur la bouche. A. sui C£ Ter. Cf.ADAGIA IVi. 642-643 Hor. Ars.:Ae:mxv aUT~v. add.. 618 Caru11..). 5 (9). loco cit. I. cuius succo quae sunt illita non sentiunt cariem. Idem libro decimo sexto cedrum inter aeternas materias commemorat. Eun. 629 Plat.T"t]... 172).ll. 2435-2436.

id est Telemachi olla. [C] 665 670 3°55 ALIA RES SCEPTRVM. vt vix similior sit ficus ficui . l. Minime suaue est admouere ad haec manum. sceptrum.74 Nec scombros metuentia carmina nec thus. fortuna sua fretus. 0 rex. dicitur is cuius fides rebus aduersis explorata spectataque est. / EOE:~~EV eXTCacrac. pertinacius secum de arte canendi disputanti: r'ETEp6v EaT~v. vitium formae. Locus erit vtendi quoties diues aut potens. [. EA MOLESTVM EST CONTINGERE 3°57 Amphis in Ampelurgo apud Stobaeum: 'Ev oTc. alia vero plectrum. hymno quarto: '0 xpucroc. Vnde coniicere licet in sordidos dici consuesse.quod Stratonieus eitharoedus regi Ptolemaeo respondit. (XlJY&c. id est Alia res est.EVOC. id est In quibus homo est non admodum felix locis. veluti turpitudinem generis. cum multo aliud sit diuitem aut fortunatum esse. Meminit huius adagionis Athenaeus libro nono. proinde eiuilitatis est nemini suum refricare vulnus nee hulcus tangere. Vtitur hac similitudine M. 680 [A] AVRVMIGNIPROBATVM ~o xpucroc.. [A] Pindarus item in Nemeis.acr8dc. 1"4> TCUP~ oox~tJ. [A] 660 TELEMACHI OLLA T1JAEtJ.> ~acr~AEG. crxil7t'TpOV. TCA1Jma~wv ~oETa~. id est Aurum coctum omnem . aliud literatum. r'Hx~crTa TO{)1"O~C. tradens Telemachum Acharnensem fuisse quempiam qui plerunque victitarit fabis.F] libro nona. velut ex aequo disputat cum erudito. T01tmc.. 675 Vnusquisque inuitus audit sua incommoda. Tullius in Epistolis familiaribus. maxime ea quae sint cum aliqua infamia coniuncta. ETEpOV OE TCAilxTpov.sed tamen ipse sermonis habitus colorque adeo similis est prouerbio. id est Aurum igni probatum. EtYOtJ.. 655 [H] Et Horatius: Aut jUgies Vticam aut vinctus mitteris Ilerdam. Item Martialis: Ne nigram cito raptus in culinam Cordylas madida tegas papyro. OCV &TUX~crYJ tXV8pWTCOC.axou XUTpa. ALIA PLECTRVM Equidem haud omnino contenderim esse prouerbium . [A] QVAE DOLENT.

449 sq. aE !lE 7tam'J E7t' EpY!l(X(J~'J. 11. cX7tEcp8oc. 82 sq. Aide.55-58 685 75 nitorem ostendit. op8oc. Adag. 7t. 668. 49-50 ("aurum igni exploratum"). 695 &1tIXC. C'est en Ms qu'Er. Nem.ll. 1. 667 "E-rsp6v Ztj"'tW . WC. III. 654-656 Mart. IV.. 'rE !lOA[~a~ XpUGOC. 685-687 Rursum . 335. n82.2 36. les additions introduites en B et en X' suivi par G. )«(XAOC. 1781. &v B-1: &7ttXO'IXV A. Introd. 7t. Pour la traduction latine. 921 Hense. 1781. 1. ocv6pw7toc. 682-683 Cic. Petrus Apostolus in epistola quadam A B. suit jusqu'a fabis (1. n05 sq. 662). 30XLfJ-IX~OfJ-E:vou). 683-684 Pind. E'J ~~(J&'J~ 7tpEm. 20. indice quum atteritur. ASD II. la citation de la 1. Ep. totum erit egregium. miseria fortes viros". 156.::~ / x~t 'JOOC. app. 695 661 Acharnensem AD-I: Acarnensem B C. 4.. ASD II. dulce rubens. 688-690 Thgn. (&7tIXO"LV). 18). 40. 1. parait etre un resume de nono F-I. . de la traduction du texte d'Athen. p. 233. 676 haec H I: has A-G. 644.. peutetre Sen. et Apophth. 22. . cite egalement Adag. n. p. Adag. Elc. p. 683 familiaribus C-I: familiaribus.F] Rursum in Pythiis. 4.. Monost. ant sepanS anormalement les deux passages.1. 4. 202. IX. 67 sq. 309 BC). supra. 10. Epitome II. 3056 Adage introduit en C pour remplacer un adage transfere sous Ie nO 3416. 1.) ap. connah alors Stab. 150. bien que Ie texte n'en soit reproduit qu'a partir de B (1. 152. . criL. 2). Cf. XPuO"ov 'TO 7tUp. 7t la traduction latine (infra. princeps. 6. 478 B. Fam. 385 Jakel: Kp[VSL cplAOUC. I. 675-676). cf. libro Perse. (cf. 681 La formule grecque est vraisemblablement tiree de I Petr. [. Provo 5. c:pu8po'J laEi'J. hymno decimo: nE~pw'J'n aE xpuaoc. 6 xlX~p6c. C'est par un Ms qu'Er. p. [A] Theognis: EUp~GE~C. evoque des A (cf. 202. 663 La formule qui sert de titre a ete tiree par Er. cf. cite infra.. in Nemeis. connatt a ce moment Pindare (cf. 7tA-I]X'TPOV Athen. ASD II. 11. &'J EGT!' [. EW'J. 16. 3°55 660 Athen.F] id est venit tibi ad cotem et confertur in indice plumbo: Purum aurum quum sit. IB II. 13. 131. cite Adag. add. 666 Stratonicus Cf. 693-695 Id. 685-686 Id. p. (xed XpuO"Oc. WG7tEP &7tEcp8o'J Xpuao'J. ficui Cf. 683). p. 3 sq. 3020. cette excellente correction a ete adoptee par tous les editeurs ulterieurs). 4. VI. p. I. 1707 (Similior ficu). 2: "quasi aurum igni". n. <X7t(XC..i.. 699 XPUO"LOU '" 3~dt 7tUPOc. add.F] id est Omnibus in rebus me comperies velut aurum I Purum. que l'on ne retrouve pas tel que! dans Ie texte meme. [. aussi Menandr. 1. 1514. Stratonicus. 657-658 Hor.. 3058 Otto 843. 3°57 671 Le titre. IX. recta F-I. Adag. 10: "Ignis aurum probat. Epist. 350 c (Musurus a supplee hspov 3€: 7tA-I]X'TPOV dans l'ed. 665 vix . [A] Idem alibi: ~&G(x'Jo'J a' EA8~)'J 7t(XP(x'rp~~6!lE'J6c. ASD II. 2. fragm.. Stob. 672-674 Amphis. VIII. 'rP~~O!lE'JO'J ~(xG&'J~.ADAGIA IY. Cf. . hymno quarto F-I: in hymnis A-E.. 407 d. id est Experienti vero aurum in indice relucet et mens recta.). ef. Pyth. 10 (IB IV. 4 PCG (&'TUx~O'YI 'T~C. 4. qu'Er.

OE oox~f. Quo conueniet vti quoties maiorem hominum multitudinem significamus. quos sane non vehit vna ratis. O~~~f. V(lU~ f. id est Lunam detrahit. quo saepius arserit. quod vni rerum nihil igni depereat. [B] id est Indoctos non vna nauis vehit. scribit ob earn praecipue causam aurum omnibus metallis praelatum. [A] Est tamen illud auro non citra miraeulum peeuliare.[B] Vsurpat hane eollationem et diuus Petrus apostolus Epistola priore: IloAu id est Multo preciosius auro quod perditur (siue auro pestifero) . Dieterium in eum qui ver- 720 bis ferox esset. Tum ille: 'Satis est'. 'neque enim vltra quiequam requiro'. atque ipsum obryzum' appellant. re timidus. O~~ 1tUpo<. non amittit. neque enim procul absunt'. 730 Hos non inuenies homines scrutatus et inter Omnes.L(l~Of. quo narrant venatorem quendam pastorem obuium rogasse. Veluti si quis dicat: Tou~ &:1t(l~oso'rouc.LEVOU. inquit. Earn vocem tam arrogantem audiuit Nemesis moxque poenas sumpsit. 'nf. vt igni non solum non fiat deterius sed magis ac magis enitescat. nuneubi leonem vidisset. obiectis malorum procellis. Atque hinc prouerbii OrIgo.v8pw1tou~. Quin imo. id est Non vna vehit nauis. Idque argumentum esse probi auri. ot<. Conuenit cum eo quod alio positum est loco: 'Apx'rou 1t(lpoo(JY)~ 'r~ rXV~(l ~Y)'rs'r~. Hegemonis filia. f\.L~w'tspov xpua[ou 'tOU &:1tOAAUf. iactabat sese lunam a codo detracturam in terras. Ductum ab apologo quopiam Aesopico. vestigia quaeris. tuto etiam in incendiis durante materia.L[(l 1t&v'r(l~ ocYSt. Consueuit dici de eo cui res vehementer aduersae viderentur. ocys~.LEVOU. [B] id est . cum ob astrologiae peritiam lunae defeetus praesciret. quod tamen per ignem probatur. [A] 3060 LEONIS VESTIGIA QVAERIS Tou AEOV'rO~ rXvY) ~Y)'rd'~. quam vt eos vna nauis possit capere. Atque eum respondisse: 'Equidem tibi leonis vestigia mox ostendero. vt eum sibi commonstraret. 700 705 [A] 710 715 LYNAM DETRAHERE 3°59 T~v (JSA~VY)V X(l'r(l(J1t~. si similiter rubeat vt ignis.L[(l V(lUC. [B] Plinius libro xxxiii. Interpres Apollonii in librum quartum natum autumat ab Aglaonice. id est Cum vrsus adsit. quae. [A] 725 NON YNA VEHIT NAVIS Ou f. Itidem is qui vere bonus est. Prouerbii personam ante se gerit.LSVO~ OUO' E1tl1trXv'r(lC. id est Leonis vestigia quaeris. illustrat animi virtutem. [A] Est autem apud Theognidem: Tou~ 0' OUX SUP~(JS~C.L~ f.L[(l V(lU~ ocys~. ou f. hoc magis proficiat ad bonitatem.

dd. ~£LAOe. obrussam (obryzum edd. Ep. reres A-I: rerer 1t. 736-737 rd.. xU'J"YJyoe. 729 aym: <Xy£L v. c~.. 59: "[Aurum] nec pondere aut facilitate materiae praelatum est ceteris metallis. reprint. Tum lena. Haec dicuntur a persona puellae. ven. dans son ed. magna fuit: magna fuat ed. Cette interversian donne au recit une certaine incoherence. 3059 C£ Alciat ap. donne egalement 1tOAU TLflLWT£PO\l: IB VI. 740. 718 leonem On attendrait ici "leonis vestigia" et au contraire 1. aurique experimentum ignis est. 727-729 Thgn. ad Apoll.. Ven.77 ADAGIA rVi. Er. non repris par Hausrath): ASO\lTOe. inquit. infra). . .-Babr. 3061 724 Formule tiree de Thgn. ven. £6pme.59-62 [A] 735 HORNA MEssrs Plautus in Mustellaria hornam messem prouerbiali figura dixit pro 'maximo emolumento'. 27-28. 742 Id. rerer. reres aedificatum. I. et edd. est erronee. non adopte en F-I) se reneontrent notamment dans ed. 719 "leonem". in edd. pp. 1499). XXXIII.].l. 84 (cf. Les modifications introduites en 1t (ef. v. Sessa. Allen.l. I. Most. TLe. 712). 83-84 (728 Toaaoue. 3062 733 Plaut. 934. ecrit "multo pretiosior auro quod perit. Aesop. Id puella quippe simplex quid sibi vellet non satis intellegens: Quid. tuto etiam in incendiis rogisque [durante materia add.] ipsum. 740 Id. du Nouum Instrumentum de 1516. aussi Babr. proficit ad bonitatem. Most. vert. 1041 B.) vacant". ven.. dont Er. Ven. 703-707 Plin. pestifero. 1499 et Medial. Rhod.. s'inspire jusqu'a terras (1. Most. 2394. adopte en F-I. et tamen per ignem probatur".. optans vt ex eius forma quam plurimum commodi capiatur: 74° Euentus. la Vulgate elude Ie probleme: "multo pretiosior auro quod per ignem probatur".: vnde. ASD II. 707 obryzum X G-I: obrysum B-F. xU'J~yoe. mea A-G: am. 3060 716 Cf. 159 (rebus omnibus: omnibus ed.1. 1499. Comici verba sunt haec: lam pridem mecastor frigida non laui magis lubenter Nee cum me melius.. 709 Schol. 159. xat OpUTOfLOe. Er. Tetrast. 0' Hart~n~: TOUTOUe. homo: horna edd. 1518. Petr. vert. inquit. loco Adag. pour "Mostellaria".. Toue. du Nouum Instrumentum. 26 Crusius-MiilIer. Nat. 93 Chambry (c£ II4 Halm. I. 737 rear esse defieatam: reres aedificatam edd. I. qui se veut moralisatrice. mea Scapha. dans son ed. fX\I"i €1t£~~­ cf. quasi dicas 'tantum lucri quantum eo anno sit prouenturum in agris'. 737 cum A-E: vnde 1t F-I..: zupYJa£Le. Ven. app. ll. 92 Crusius et ps. erit.I. Ie vers est cite infra. vert.. 7 (1tOAUTLflo'n:po\l: 1tOAUT~­ v. 1500).I. 19. A. 2. ea messis attinet ad meam lauationem? 698 priore C-I: prima B. Quin imo. vt simili colore rubeat ignescatque [ignis edd. Ven. 157-158 (736 eeastor: mecastor v. 44044I. p.] et [atque edd. omnibus velut horna messis fuat. 702 obiectis A-G: obiectus H I. I~ 59. 0' v. La forme Mustellaria se rencontre eomme v.. 701 miraculum A-H: muraculum I 698-699 I fl~WT£PO\l T£~. noter la double traduction d' &1tOAAUfls\lou: la seconde. 160. 163). H I. 721 alia. quo saepius arsit.). I.l. Most.. sed quia rerum vni nihil igne deperit.

.78 745 Huic figurae confine est illud eiusdem in Curculione: Vindemia haec huic anui non satis est soli. Malui tamen hoc operae ludere. [A] Hoc commentum animo pene reclamante adscripsi. cum aliquando multitudine piscium quos ceperat defatigatus esset. [A] 755 77° 775 GLAVCVS COMESA HERBA HABITAT IN MARl fAiXUXOC. Burgundionum duce. immortalis est redditus.. Porro. adsimulabat in marinis fluctibus interim versatum esse sese. Interpres Apollonii poetae consimilia tradit de Glauco: piscatorem fuisse qui. quod eo sit prouenturum anno.LEVip. tandem taedio vitae semet abiecit in mare. qui vsque ad nauseam vomitumque garrit de Glauco pisce. nam. cpiXywv noiXv olxz'L €V 8iXAcX:crcrn. quod insciens praeterierim id quod in excusis etiam Graecorum commentariis habeatur. Auxit miraculum altero eommento: hybernis mensibus. quisquis is fuit. cum perierint. Significat adeo bibacem vt vniuersum vinum. de quo complura tradidit Athenaeus [G] libro vii. quo magis esset miraculo. Qui cum interisset in bello. de Glauco daemone. Glaucus quispiam fuit Anthedonius piscator. . [C] apud quem alicubi citatur Alexis €V J\7tzyAiXUXW[. populari fama iactatum est Glaucum gustata herba factum immortalem et in mari vitam agere. redibat nans in portum. mihi non libet tantum nugarum hic repetere. ille ciues rogabat quosnam pisces adduei vellent. quam quibusdam parum eruditis ansam calumniandi praebere. videlicet iam ante paratos in hunc vsum atque alibi eonclusos. Id Glaucus obseruans. isque fuit eius comoediae finis. Enatabat e portu spectantibus Anthedoniis. qualis opinio complureis annos nostratium animos occuparat ad insaniam vsque de principe Carolo. Ibi vero res accidit mira dictu: vnus e piscibus iam moriens gustata herba reuixit. parum sit illius siti. commentus est imposturam huiusmodi. cum videretur. mihi subolet Graecum scriptorem. donee iam extra prospectum esset. De Glauco Graeci fabulam adferunt huiusmodi. id est Glaucus comesa herba habitat in mario Dictum apparet per iocum de iis qui. spectantibus iis qui stabant in litore. cum non rediret ex more. quosque iussissent aduehebat. Is. Euenit tandem vt hic impostor a belua quadam marina deuoraretur. lege septimum Athenaei librum. cum caeteri piscatores nihil piseium eapere possent. vt simpliciter quod sentio dieam. [C] Sunt qui prodant eum versum in deum marinum. natandi peritia longe omnium primus. tamen haud deerant qui non dubitarent magno periculo rerum suarum asseuerare ilIum adhue in viuis esse. onus in media abiecit via. Deinde. eadem herba comesa. tamen vulgo creduntur viluere. ibi reuersus in terram secessit in locum aliquem semotum atque in eo dies complureis commorabatur. Quod si reliquas fabulas Graeculorum de Glauco cupis cognoscere. mirantibus autem amicis ac sciscitantibus vbinam gentium tam diu commoratus esset. sunt qui in piscem. in hoc finxisse prouerbium quo fabulam hanc liceret commemorare.

l. B-1 3064) legitur in A-E (A 3049. Ald. a trouve a partir de F sa place definitive ici. aussi True. Rhod. id est Sisyphi (Sisyphi D E: Sisyphium A-C) inuentum. f. n. Similiter Graecari"). VII. Schol.:. Melanges Jacqueline Duchemin. crit. au sujet de la curieuse et persistante rumeur qu'Er.. Most. 21-39. inspire d'Aristoph. aussi une lenre de Rodolphe Agricola in: R. mort Ie 5 janvier 1477 lors du siege de Nancy. 295 b-297 c.Lwv. VI. Burgondiorum s. OU il a remplace celui que nous editons en app. ~~cru<:p€w. nans 1: natans A-H 768 esset B-1: om. Aristophanes EV J\. R. 87 b. 750 Carolo D-I: Charolo A-C.v. s. 22. evoque ici. II7 e-n8 a.. aujourd'hui generalement admise. Alardus Amstelredamus. 5. 775 libet C D: licet E-1. Iucubrationes . 25 sqq. 752-766 De Glauco .79 ADAGIA IY:i. la mention d'Ov. ce qui apparait comme un message adresse a Er. B-13062) et 'Pergraeeari' (A 3050. formait doublet avec Adag. pp. a quo genus duxerat: Furtisque et fraude simillimus illi. ASD II. 2140 (Chaleidissare). XIII.) Cet adage. 772 libra vii. G-1. 781 in . 751 haud C-l: non A B. 784 XrxAx~O(~€~V Cf. VII. 245-246. 1967). mais l'expression in excusis . Adag. Ie destin de Glaucos ou l'immortalite par les plantes in Visages du destin dans les mytholo- obiiciens Vlyssi. 4. et B. pp. TOtC. De consilio (consilio A B: concilio C-E) clanculario versutoque magis quam honesto. 5. cf. loco cit. 766-770 Cf. 3172) sont deux hypostases du meme personnage mythique. n. ven.crcrY/ HI: 6rxAeXTTY/ A-G. III. crit. loe. la notice preliminaire Glaukos 8-9 dans RE VII. 224 £-225 a. Paris. 772). gies. 6. Ald. I. cf. ASD II. 2670 (Lesbiari). c'est a tort. Welcker. KP'Y]T[~€l v Cf. Aiax apud Ouidium 743 Id. "Suspicor esse relatum alibi". agere Cf. semble-t-il. 772 Athen. 49. 785-786 Plaut.XrxpV€Ucrl" Eh' e:. 1983. 2625 concernait Met. 773-775 Athen. ad Apoll. quod Sisyphi referret ingenium.LYJXrxvOt. KpYJT(~E~V. 1779 (Vlysseum commentum). quod in Mustel- 746-782 Inter adagia Norna messis' (A 3048. 773 Alexis (fragm. Ald. A. Adag. Burgundionum ~I: Borgondiorum A..qui ne figure pas dans Adag. p. a partir de F: on lit en 7t. Belles Lettres. c'est d'ailleurs ce qui a motive sa suppression en 7t' et dans les ed. supra.LYJxrxv~. 747. ~~cru<:pou. 749-752 opinio '" esse II s'agit de Charles Ie Temeraire. Glaukos 8.tXVOlye: f. 771 versum in deum marinum Id. 391. (= Apost. ~E 3063) hoc adagium in n erasum et postea omissum: Sisyphi commentum. f. Agricola. 2625 (Sisyphi artes).. et edd. no b [104] (anu Spiegel: anui codd. Athen.. 209-210. 757 redibat B-1: rediit A. 15-18 PCG) ap. ASD II. 301 a-b. a etabli un rapprochement entre ce Glaucus et Ie titre de l' ouvrage d'Alexis.:. seIon laquelle Glaucus d'Anthedon et Glaucus de Pomies (cf. 1539 (reprint Nieuwkoop.. 6rxAacrmoc. 128. Simillimum illi 'OMcrcrEWC. Mais on n'y treuve rien qui concerne notre personnage. 781) renvoie necessairement a Zenob. 747 6rxArX. RE VII. loe. qu'Er. orx(f. 3064 Collect. Graeeorum commentariis (1. A la fin du texte. en C-E sous Ie n° 2901.:. . p. I. infra. Sur ce Glaucus d'Anthedon (infra. de la main d'un secretaire. 752-753). et specialement Ie vers 32. ASD II.l. id est Dein explicato dolos et artes Sisyphi. : h~fL~6YJ W. La remarque Simillimum illi 'Ooucrcre:w. cit. KpYJ'T(~E~V et id genus alia complura. 1408. Cologne. ed. Adag. Cure. 3063 Cet adage.:. . fLYJXrxv~ renvoyait a Adag. 746-782 (app.). cf. 61 = Apost. 129 (Cretiza cum Cretensi). add.. supra.). VII. quid est quo minus habeatur adagium apud Latinos. . cit. Ach. Zenob. qui figurait en A sous Ie n° 2979.. pp. 463 sq. x. Commentariis Cf. pp. 11. 6. 650 ("Cretizare.. ASD II. sur la these. p. 747 Zenob. A€cr~~ocv Cf. 14°8-1412. Adag. 295 b-297 c (cf. en B sous Ie n° 2994. cf. Delforge. 200. edite en 1505.63-64 [A] 785 PERGRAECARI Si apud Graecos prouerbia sunt X~A){~O(~E~Vl AE()~~iiv.LYJxrxv~.. 438-439. col. 1310.

De similibus et inter sese respondentibus. [B] Caeterum ex his quae mox sequuntur apud Suidam I apparet 'conos' munuscula quaepiam fuisse. [PI Cordylarum vilitatem ostendit et Martialis libro vndecimo: Prima tibi dabitur ventri lactuca mouendo Vtilis> et porris fila resecta suis. nisi quod minor. vt testis est Plinius libro trigesimo secunda.pTa~uY). pro eo quod est 'genialem agere vitam'? Nam quid sit pergraecari. siue quod vere Graecorum nonnulli tales apud halos fuerunt. id est Ne ligula quidem dignus. Proinde vide ne competat in eos qui viIi leuique munusculo compensant operam alicuius. conchylia.80 ADAGIA 3065-3068 laria dixit Plautus: Pergraecari. Quidam eruditi putant 'canon' pistorium esse intrumentum. inquit. dicebatur homo nequam et nullius precii. Mox poeta preciosa memorat vt fallat sodalem: 820 3066 Mentiar vt venias: pisces. id est Conos artoxya. Mox vetus et tenui maior cordyla lacerto. Amicas emite> liberate> pascite Parasitos> obsonate pollucibiliter. [C1 Tametsi magis arbitror piscis cordulae vilitatem prouerbio fecisse locum. oux &~WC. sumen Et cortis saturas atque paludis aues. ipsa Plauti verba satis indicant: Dies. vt ex illis gentem omnem aestimauerint. non dissimile artoxyae. Graecorum elegantia luxus videbatur. verum etiam quasi lubrica fide. cuiusmodi sunt armillae. siue quod studiorum aemulatio ac mutuum odium in causa fuit. [A] Graecorum gens male audit passim apud poetas Latinos et item apud Ciceronem. Sed quam cum rutae frondibus oua tegant. id quod non inficiatur et Lucianus in libro De mercede seruientibus. &. quod 'panarium scalprum' videtur significare.. [A] 810 815 NE LIGVLA QVIDEM DIGNVS Kopou):YjC. 790 795 800 Hactenus ille. capite vndecimo. is est pelamis. [HJ Marcus Tullius in Verrem. quales eos depingit Iuuenalis. Siue quod olim Romanis adhuc rudibus et antiquam illam obtinentibus seueritatem. noctesque bibite> pergraecamini. vt eiusmodi probra de Graecis conscriberent. actione tertia: Fit sermo inter eos et inuitatio vt Graeco more biberetur. non solum quasi voluptatibus addicta et effoeminata deliciis. quae pueris dono darentur apta aetati. . Quod prouerbii durat etiam hodiernis diebus apud Latinos vulgo iactatum. [A] CONOS ARTOXYA Kovac.

Zenob. Ald. XI. I. dicuntur quae digesta sunt ordine quaeque quadrant ac congruunt. NollS avons estime qu'il convenait de maintenir tegant. et en consequence de retablir quam. K 2045... 7t. XelT~ VelUV T~ &'PflEVel.x:rtl VCt:UV apf1. Nat.. id est Juxta cubitum profecit. mais dans ce cas. s.. col. Ald. ou Suid. cordyla. 798 quod A B 1t F-/: quo C-E.selon l'age. 3. avec mention 1telpmfllel et remarque Z1tt TWV &VTtX7to3~3oVTWV. 7. mention 1telpmfllel.. 3066 809 Zenob. quae adscribuntur: Kl. 22-24. se retrouve en G-I. ce qui lui suggere une autre interpretation du proverbe grec. Er. 818 quam scripsi sec.65-68 [A] 825 Kcn·tl vCt:uv.EvCt:. crit. 791-792 Cic. Cf. significare Les eruditi mentionnes ici pourraient etre des hellenistes qu'Er. id est Juxta nauem carbasa... siue cum magnis 790 pollueibiliter B-1: pellucibiliter A. 798 Iuv.). 825-826 in . .. 814-821 Cordylarum . que l'on treuve dans les deux notices.) En 1t. va dans Ie meme sens que celle de C. conforme a celIe des editions de Plaute. Most..: Z1tL TWV E7tt T~ Xpd't"TW 1tpOX01tTOVTWV. = Suid. ou Suid. col. 818 (app. En x' Ie mot parasitos est biffe a la fin du vers 23 et ajoute au debut du vers suivant. XelTOt T&:~~V. loco cit. aefuova Cf... lit dans Plin. K 667: KelT~ 1 lJelUV.. avec pour source Zenob. Ligula doit etre pris au sens de 3SClflo. ecrit correctement en 1t. 106 = Suid. 58. aussi Plin. la traduction 804 artoxyae A-C F-I: artoxya D E. Zenob. Ald. aues F-I. suite alphabetique inversee Ko-Kel. Ald. cette presentation. tegant 1t: tegat F-I latine Ne ligula quidem dignus . 13-14. add. col.81 ADAGIA IVi.125.~i~tingue ~~pli~itement. 2. XXXII. col. 5-8. 15 (18). 787-790 Id. Ald. Nat. 799 Lucian. scalprum H I: scalptrum A-G. corr.ne conviendrait plus du tout.maintenue egalement comme titre . C. propterea quod instrumenta nauium suo quaeque loco reponi soleant. 103 = Suid. De mere. 814-821 Cordylarum . Ald. 812-814 Tametsi .. 103 ou Suid. 26.: Srp"tJTel~ 3z &1tO T-ti.. a rencontres a Venise. pelamys et thynnus . 66. Equidem addubito num in his verbis sit prouerbium. faisant en meme temps de oua Ie complement et non plus Ie sujet du verbe. 52... 3065 Pour les adages 3065-3068. vndecimo En preparant l'ed. 3068 829 Zenob. 814-818 Martial. verr. IX. 805-806 Suid. 3067 823 Zenob. K 2047 (Kowou. Neque enim omni nauigio quaeuis vela congruunt. XI. meliora Cf. 52.. 802 Conos G-I: Conus A-F. K 710. aues L' addition de 1t (de la main d'un secretaire). 829-830 De . ce qui a provoque en F la fausse correction "tegat". II (53)..: quae 1t F-I. rien ne nous permettant de trancher. 1ttXpmfllel'. [A] 830 IVXTANAVEM IVXTA CVBITVM PROFECIT 3068 KCt:Ttl 7t1lXUV E7tEO[()OU. loco cit. reprise en F-I. 814 pro vndecimo F-/: septimo C-E. Ald. 819-821 Id. la forme erronee "quae" (pour quam) donne un texte incoherent. 802 Zenob. 803 putant A B D-/: putat C. 146 "cordyla (et haec pelamys pusilla)". . 803-804 Quidam . 106 ou Suid. De eo dieebatur qui promotus esset ad meliora. qui . siue cum quis ordine legitimo progreditur. Martial. K 2°73. condo 40. id est Juxta nauem. 799-800 aestimauerint C-I: existimauerint A B.

Itaque cum statuitur de re quapiam a qua pendeat fe1icitas alicuius. pro eo quod est 'improbe'. id est Vsque ad satietatem. Locus est in Aulularia his ferme verbis: 855 860 CERERI SACRIFICANT INVTILIOR BLACE 3°7 2 BA(lXO~ &:XP1)(J"t'6"t'€po~. Sumptum est a comitiis Romanorum. hie inter pisces vel primas tenet. ad rauim poscamus prius Quam quicquam detur. [A] vt a canibus quoque fastidiatur. [A] 845 VSQVEAD RAVIM 3°7° Quemadmodum Graeci dicunt '1\. in quibus populi suffragiis noui magistratus creabantur. Adldit locum esse iuxta . Cubitus enim et modum significat. [A] 850 Cererin: Strobile. Nam minuta latis digitis aut palmorum porrectu metiri consueuimus. tum 'de capite illius fieri comitia' recte dicentur.Quia temeti nihil allatum intelligo. vt ostendimus in prouerbio N1)cp&. [A] LB 986 3°71 Item. si quando in conuiuio vinum deesset. [B] Est autem piscis non dissimilis siluro. id est Blace inutilior aut nequior. [H] insipido ac male olenti. In hominem nihili nulliusque bonae frugis dicebatur. et si silurus is est quem vulgus appellat 'sturionem'. ita Plautus propemodum indicat apud Latinos diei solere Cereri sacrificant. saepius 'clamose'.XP~ x6pou. [A] 835 DE TVO CAPITE AGVNTVR COMITIA Prouerbiali figura dixit Plautus in Aulularia: Ibo intro vbi de capite mea sunt comitia. Est in Aulularia ad hunc modum: Huccine detrusisti me ad senem parcissimum? Vbi si quid poscamus. sicut apud Graecos in quarundam dearum sacrifieiis. adeo vt vox etiam toties vociferanti raucescat.Qui? . id est Lari sacrificant. Sumptum a pisce vsque adeo vili. has sunt facturi nuptias? . et modum grandiusculum. ita Plautus et quidem lepidius dixit Vsque ad rauim. Nunquam enim audiui canes esse piscium auidos. [H] si quid credimus Graecarum Etymologiarum farragini. propterea quod in huius sacris nefas esset inferre vinum. quemadmodum Graeci dicunt (E(J"t'~~ euou(J~v.82 profieit accessionibus.AW~ ~UA(l. vt intelligas nihil transiliendum. 840 De1iberabatur enim ducturusne esset puellam necne quam amabat. vt accipias incrementum amplius.

Ald. et ~A(xX~XWC..dac. 1896 (Nephalium sacrum.. quod illic pendunt astrologi. B 666 ~Aax. col. crit. [A] l\AITHPIO~ 3°73 J\A~'!~P~OC. Hesychius et piscem pro blace 'blaciam' vocat. 4.l. ASD. ~ue d~ns. loco cit. .l. Natum ex euentu huiusmodi: temporibus Aetolici belli tanta frumentariae rei penuria incidit Atheniensibus.st. vulgo dicebatur qui per vim raperet aliena. sont coupes d'abord par des reflexions personnelles (Nunquam . hoc est 'fatui'. ibid. A-E. mag. 843. 851 Cereri sacrificant La formule parah avoir ete forgee par Er. vt pauperes coacti fame captiuorum farinam diriperent. pro 'stulte et insulse'. Adiicit Le sujet est a nouveau Graecarum Etymologiarum farrago (cf. 861. ita Plautus Adag. tenet. Ald.. mag. ce qui est fait a partir de l'ed. et edd. eo quod 'blaces'. Au!. 336. Ald. 842-843 Plaut.O[La~. ~vA. 1773. siluro Cette remarque. 362. participe aoriste second de &. 869 molliter H: mollitur I 30 6 9 835-836 Plaut. N'Y)eptXALO~ EluQ"[a).. III. clXP'YJ0"'t6'tE:poc. alors qu'il aurait dli renvoyer au suivant. petentes ex astris oracula. G. 3°73 872 Zenob. s'inspire d'un des deux. A 1258. 865 Hesych. 11. p. Ald. 863 Addit Le sujet est Graecarum Etymologiarum farrago.oc.ADAGIA IY:i.. 354 sq. 874 captiuorum farinam Traduction erronee: Zenob. 861-867 Etym. vett. Adiicit in Alexandria tributum esse. 853-854 sicut .. ensuite par Ie recours a Hesych. = Apost. Bade. cite infra. consulte pour l'ed. 1500. ASD II. col. &A~C. p. renvoie a l'adage 1895 (N'Y)eptXAW: . moudre. qu'Er. 855-856 Dans x' on treuve Ia mention "digere (~AaO: a7to LX6uoC. H. est tres proche de celIe de Zenob. textes jusqu'a sceleratum (1..n'aurait pas prete a confusion.. = Apo. loco cit. ASD II. 2. c£ n.ov. figure aussi bien dans Zenob. 861-863). vett. molles et insipidos dici ~A&XO:C.. II... Illud constat etiam homines stupidos.0Aa. E!J.clAOU[LZViX 't~ &A~upa . vsque ad rauim: poscamus ad rauim v. 841 et 843· 3°71 850 Item annonce la reprise de la formule employee pour introduire radage precedent: Quemadmodum Graeci dicunt " . Cette notice. palustrem opinor ac sterilem.) ASD II. 19.. \c~t. ajoutee en B.). par analogie avec la formule grecque qui vient d'etre rappelee et sur base du texte de Plaut. C£ aussi Apost. Er. app. ed. a Etym. dictum ~A(xXXEVv61J. 1515. &-) &A~upa. A noter la curieuse discordance entre ad rauim dans Ie texte tel qu'il est presente ici et vsque ad rauim 11. suivante. . Ven.) se rencontrent dans Ia citation ap. 854-856 Plaut. a reprendre de la 1. 1.69-73 865 870 Cumas. ou clAou'J'tW'lJ est une forme du verbe clMw. 'tL'lJO~ o[Lmou mAoup~. 54 = Apost. vett. 680. 2. 5 cam. et edd. Ald. ASD I. Sat. et edd.A[O"x. loco cit. Les emprums d'Er. poscam prius: poscamus prius v. 199. 335-337 (846 detrusti Acidalius: detrusisti codd. ignauos. 3°72 858 Zenob. Au!. vnde ~A(xX­ XEUE~V. ad iUos commeent. Macr. C£ CoIl.m. supra). 3. et Paris. 196. Apparet ab hac voce Latinos dixisse Flaccos et flaccidos et flaccescere. mais sans l' expression ['Aax. 875). 132. Le texte d'Apost. inde vox traduci 855 Strobile A-E: mi Strobile 1t F-I. a confondu avec &A6v'twv. (infra). 22 (chiffree par erreur 23) ou Suid. Er. Aul 700. 4. 4. 847 pos- versus".. et Suid. 842 Adag. has A-E: hi 7t F-Ij sunt 7t F-I: om.. p. 2. l~c.. ecrivent 't~ 't&V clAOunw'lJ (Zenob. 844-848 Plaut.· lXElu~ 7tOL6c. Les modifications introduites en 7t et adoptees en F-I (cf.. 274. 3°70 Otto 1509. 99· 860-861 Est . Au!. p. J\AA~ 7tEpt ~AO:XOC. vnde suspicatur ortum prouerbium. cui nomen Blacia. 'molliter et ignauiter agere'.a Er. mal.

Interpres multa recensens hoc quoque commemorat. Vnde qui violassent supplices eXA~T~pw~ dicebantur. [A] 910 NIHIL HOMINI AMICO EST OPPORTVNO AMICIVS 3°75 Gratissimum est officium quod praestatur in tempore. quisquis ilIum effugere valuisset. ne farina diriperetur. atque hi quidem 'aliterii~ dieti sunt~ quemadmodum et syeophantae. vt eXA~"t'~pWC. At ipse quidem effugit nactus oportunitatem. Nempe cum Athenis fame vehementer laboraretur et hi qui iussi fuerant frumentum non e. quod cum nonnulli frugaliores abstinerent ab iis quibus esset anima. ipse nihil huiusmodi attulisset. Porro. [A] PISCIS NEQVAM EST NISI RECENS 3°74 Piseis nequam est nisi reeens manet in hunc vsque diem vulgo celebre. quod in publica fame seruassent molitores. 'molo' et 'aberro'.. At hodie qui vendunt tremore manus assimulant viuere ante biduum mortuos. [G] Verum ab hoc commento diuersa memorat in Problematibus. dici qui frustrantur spe sua nee perficiunt quod tentarunt. [B] Plutarchus in Commentario de curiositate diuersam huius nominis originem reddit. 890 895 900 id est Aio te esse de numero aliteriorum qui deae areem inuaserunt. Ambiguitas hinc est quod eXA€W duo significat. nempe mercatus pisces mortuos. Plautus: . Cylon quidam per tyrannidem occupauit arcem ac deprehensus est spoliare templum Mineruae.~ TWV T1j'C. Denique et Ceres dicta est eXA~"t''Y)p[CI. cerro'.. vsurpatur pro 'sacrilego' et 'impio'. 8€ou. volens 'aliterium' a fugiendo dictum . inde retractos occiderunt Athenienses.nam Graecis eXA€W vtrumque significat. caeterum ante triduum exactum putet. 'molo' et 'fugio' .U Y€YOV€VCI. Dicitur autem peculiariter in hospitem aut vulgarem amicum qui primo quidem aduentu non ingratus est.eoque vocabulo scribit notatum eum qui tantae fuisset improbitatis vt. Etenim qui violato deae templo supplices interfecerant. Contra intempestiuum officium plerunque molestum esse solet. vnde et eXA["t''Y)C.. ita eXA~"t'pCl. [H] Aristophanes in Equitibus aliterios appellat eos qui violarunt templum Palladis: 'Ex TW'J eXAL'!'Y)p[wv G€ CP'Y)- !.. qui ad aram deae confugerant. Plautus: Quasi piseis itidem est amator lenae: nequam est nisi reeens./ferrent in publicum~ sed domi elaneulum molerent ac noetu~ curiosi quidam obambulantes~ obseruato molarum strepitu~ eos prodiderunt. et Iuppiter eXA~"t'~pWC. postea supplicio capitis affecti sunt.875 880 885 coepit ad hominem quocunque modo sceleratum. 905 [C] Iocatur apud Alexidem quispiam citante Athenaeo. caeterum illius amicos. Quin et illud admonent: eXA~"t''Y)p[ouc. is felix haberetur.['J€~V dicuntur qui sacrilegium committunt.

. 27 PCG) ap. 881-882.ll. 879 quidem C-I: om.. Er. zuvm ouazv EX. du moins en photocopie. nolint tamen bene consulentium monitis obtemperare. 15. infra). 65.p... 875-880 Pluto Mor. [A] 915 ASINVM IN RVPES PROTRVDERE Prouerbium olet quod scribit Horatius in Epistolis: Qui male parentem in rupes protrusit asellum. mag. 3007. fugio &A~ = moudre (cf.I. erro Cf. intercale un rappel du vers 15 (in rupes protrusit) et une appreciation personnelle (Et merito ).: l'ecriture est la meme que pour la mention ''Asteriis''. diriperetur Etym. esquiver. 425 (arnicost). 903-904 Plaut... haberetur G-I.. Et merito: quis enim inuitum seruare laboret? 880-883 Verum . Plau- tus est suivi de la mention exacte "in Epidico". Er. ecrit ici &A('1)e.. I.. &AouvTae. qui n'est pas reprise en F et qui pourrait etre posterieure a Er. par influence de Ia prononciation ~yza?tine et/ou par faux rapprochement avec aA~T1)pWe. celebre Cf. echapper. 669 (Intempestiua beneuolentia nihil a simultate differt?. 159. B. (app. 386 cd. 920 cum .. 913 Nihil.. Cf. n.:. S'agirait-il ici aussi d'une addition posterieure a Er. mais avec deux interruptions: Denique .) En X' texte partiellement illisible. LB 987 920 Quadrabit in quosdam peruerso natos ingenio qui. iratus in rupes protrusit.. Suringar 171. 905-907 Alexis (fragm. I.A~T~p~m: 1\. 30 7 6 Collect. 921-922 Hor. Les adages 3074-3076 et 3078 figurent deja dans Collect. Zzu. 877 iussi fuerant C-I: om. fait allusion.. 15-16. erro traduit &A~'1)e. 178 (cf.p xa~ &A~T~pWe. Adag. 881-882 nam . d'apres Di?gen. laboret). EcpuAaTTov. 445-446. 1\. Equ. 7t&:vTae. 884-887 Aristoph. S. . Epid. Asin. erro (11. manet . 894-895 Denique . n. 79· 9II-912 Plaut. [B] E diuerso: Nihil differt ab inimicitia intempestiua beneuolentia. pp. Entre les deux parties du vers 16 (iratus et quis . cum asinum suum per Alpes niuibus obtectas duceret isque freno non obediret.' ASD II". 901 Plaut. B. cit. loco cit.epa. I. cit. 20. 889 Interpres Schoi.. 297 a. 2. la neige) de l'aventure a laquelle Hor.. Epist. duceret C' est Er. 1~4".Nil homini amico est opportuno amicius. 315-318 et 499. lac. D'autre part. 523 abo La traduction d'Er. 20. beneuolentia Adag. vt vel malo docti tandem agnoscant stultitiam suam. crit. 48: Axa~poe.. 897-898 Ambiguitas . ad Aristoph. 897898). Mor. diriperetur (11.:... tus est suivi de la mention exacte "in Asinaria". Natum est a rustico quopiam qui. (itidemst). &A~t-La~ est egalement signale au sens d'eviter. Plau- x. 912 est A-H: om. supra. 915-916 Hor.. Athen.? Notons toutefois que l'ecriture ne correspond pas a celle des additions aux adages 3007 et 3074.. cum ipsi non sapiant. 3075 Collect. Collect. qui imagine Ie cadre (les Alpes. IX.A~TYJP[a 6.· (5T~ A~[LOU aunovou yzvo[L€VOU. 59. supra). l'utilise jusqu'a la fin du texte.. En 7t. lac. Hi sunt etiam vItro quo I tendunt impellendi. .. 62. TOUe... non reprise en F. Epist. a~tX TO t-L~ XA€7tTZtV n TWV &AOUfL€vwv. 3074 Collect. suit de pres Ie texte de Pluto 880-883 Id. a~acpzpz~. En 7t. 894-895) et Ambiguitas . I. Otto 1429.1)t-L~T't.V. 40. add.

annuente Neptuno. qua ferocia offensus Iuppiter poenas de illo sumpsit. 940 id est Coruus serpentem. Ferunt hunc certasse cum Apolline. Lapitharum rex. [H] quem ad coitum admiserat. Is addit ilIum.86 ADAGIA 3077-3081 [A] VIDERE MIHI LABDA LloXSre. [A] Cui illud etiam donatum est. veluti Diogenes Cynieus comeso polypo erudo periit. 3°77 id est fellatricem indicat velut aenigmate primae literae. prius fuerat elegans puella. Caeneus. . praeterea morem huic fuisse vt. vnde prouerbium arreptum.~Orl xrl1'a 1'OUe. a tergo quem nulla cieonia pinsit Nee manus auriculas imitata est mobilis albas Nee linguae tantum sitiat canis Apula quantum. [A] e puella conuersus est in virum. Ne saucius vilis Vulneribus fieri ferroue occumbere posset. 925 ASa~LOUC. [A] CAENEI HASTA 3080 To 945 KrlWEWC.1 aXOp1tLOV. [H] Elati filius.F] Sumptum ex Aristophanis Concionatricibus. vt indicat enarrator Apollonii in Argonauticon primum librum. praecepisse diis vt numerarent. Mihi videre et labda iuxta Lesbios. [. quae communis Lesbiis et vitio quod ei tribuitur genti. OE fLO~ Xrl~ A&. [B] id est Cornix seorpium. a gestu ridentium aliquem a tergo: Posticae oceurrite sannae. Sumptum ex apologo quodam Aesopi: coruus esuriens serpentem in aprico dormientem conspicatus rapuit. Idem: o Jane. 950 955 quemadmodum refert Ouidius xii. vbi quis suo ipsius inuento perit. iuberet per suam hastam iurare. Quum enim bellum gereret cum Lapithis essetque inuulnerabilis. [A] CORWS SERPENTEM 3°79 Koprl~ 1'0'. [A] 930 POSTICA SANNA Persius 'posticam sannam' prouerbialiter appellat c1anculariam irrisionem.1 0cp~v. quum esset aetatis suae hominum praestantissimus. [q Torquere licebit et in hominem ob edacitatem peric1itantem. fixo in medio foro iaculo. 935 Nam huiusmodi gestibus ab occipitio derident quidam. quemadmodum indicauimus alibi. Cognatum ei quod alias retulimus: KopcDv1J 1'0'. [H] quem locum adducit Eustathius in primum Iliados librum.. hoc pacto deuicit hominem: Lapithae quercus et abietes in eum iaculantes deiecerunt ilIum in terram. id est Caenei hasta. Transformationum libro. a quo morsus periit. oopu. qui ad sese venirent.

170 . loc. KEv't'Clupme. 150 5. c£ egalement Ov. 62.v.Lov 7tOAU7to3a XClTIXcpIXYWV '" &:7t€6ave:. 945-946 e puella . tantae). cf. XIX~ oqne. 57 (mention 7tapm(. Adag. XII. 55. I. 1943 (Lesbiis digna). 239 (cf. 10-18 ad II. I. Adag. 2670. (p. suivi par F (11. p.. aussi 238). cf..-D(idyme) ad II. ad ApoIl. Cf. ASD II. 0 Menelae. dans les additions de H (11. 939 alias Adag. Le vers 58 est repris infra. 944-945.. ).. ecrit 6EOV 't'oiho 7tPO(j€'t'Cl~e:V &:pL6[. 5. de. 3078 Collect.. ad ApoI!. C-I. Ald.. verum flaccidus et inutilis. Le contresens est d'autant plus errange qu'au debut de l'adage.l. il est ajoute. 944 KIXLv€wc. 932-934 Id. I. cit. aussi Adag. Rhod. Ecel. cit. mais Schol. n. 264...171. 5. 1470. Rhod. cf. 58-60 (933 imitari: imitata est ed... librum Cf. que nous n'avons cependant pas voulu corriger dans Ie texte: on attendrait "Centauris" et "Centauri" (cf. sed blandius et amicius appellantis. prouerbiali conuicio dicuntur homines moUes et effoeminati parumque viri.. 1521. 944--945 Elati . Quanquam eadem vox aliquoties non conuiciantis est.-0 loco cit. 264). Er. 927-928). 3°77 924 Aristoph. 130 Hausrath (Ald. l> Me:V~A(Xe:. aussi Adag.' perift. Er. D-I: Axa"t3e:c. ASD II. 3193. 920. I. Schol. Heckenbach. Met. II. 51 ad IL VI.LEVOV y&p 1X1JTOV TO~C. p. 3090.. A B: KIXLV€OC. p. admiserat Cf. 235. p. s. 947-949 Ov.. RE X. 624. lID. A-C.'. . 966 Hom. Pers.: (. 1. add. 3e: 0 xuwv w[.A~YXe:'. 7t. 15°4-15°5. HI e: ~LOye:V1]e. p. Achiuae. 2lI. 955-956 Lapithis et Lapithae Erreur manifeste. 101. 946 quem . 5. 941-942 Diogenes . 4. r 23 rO (cf. Schol. 6. Sur cet episode.). p. p.. dulcis quidem est. xcX. veluti Iliados Z: '0 1t~1tOV. 954 praecepisse . pp.. Adag. 935 ab occipitio Cf.. op8ov 6e:ov .. 667. 927-928 Sumptum '" Concionatricibus F-I..x' S:. XII. a ecrit correctement Caeneus . a partir de B. I. [B] id est 0 pepon. p. 2670 (Lesbiari).-D loco cit. 62: "occipitio caeco". a cite ce vers des A dans Adag. 95 2. 77. 235. II. Schol. 55.Ldv (Eust. 952. 302. Met. J\X(X~'toe:c. 952 Eustathius En fait. Kaineus. simulatque maturuit. ASD II. non enim Achiui. 934 quantum . n.LClX6(. puella C£ infra.ll. Neptuno Cf.l. 773). 459-535· 3081 959-961 Hom. Rhod. 3°79 937-939 Aesop.L£Cl). aurait dtl traduire "praecepis. sur Ie personnage.. tout Ie passage 189-2°9. 58. I. Homerus Iliados B: '0 1tE7toVe:C. Ia reference n' est don- nee qu'en 7t (de Ia main d'un secretaire). o pepones. oux~'!' J\X(Xw~. 133. VIII. 252: "cum Lapithis auxilium ferret auduersus Centauros". lei. id est Pepones. avec Ia mention '~istophanes EV 'ExxA't)mIX~ou(jClLC. I. 3080 944 Scho1. 43): KopCl/. Er. n.l. VI.. 963-965 Eust. n. Er. p. 930-931 Pers.. Ven. qu'Er. 9 ad IL II. 965 308r PEPONES id est Eustathius in septimum huius operis librum ostendit similitudinem sumptam ab eo fructu qui. cf.ADAGIA IVi. 1. ad ApoI1. 961 AXCldSe:C. infra. mala probra." (ASD II.77-81 [A] 960 n~1tOve:c. Stromberg. 2325 (Inuulnerabilis vt Caeneus). 949-952 Ferunt . 54-56). 206 sq. II. 464.~e vt <id [= iaculum] deum> numerarent . Lapitharum rex. 2241. et infra. loc. Id.. ASD II. 210. doit avoir utilise non Eust. 927 alibi Adag. vt numerarent Schol. 946 et 95 2-957). ASD II. tra~ui~ Athe~.

[A] 980 ADAGIA 3082-3086 lWENARI Iuuenari dixit Horatius. TO TEAE:WV Ecp80(xOTO(C. hominem ei vitio obnoxium 'sordidum'. Laberius citante Nonio pro eodem dixit adolescenturire: Incipio adolescenturire et nescio quid nugarum facere. quasi 'fece viuentes'. in Arte poetica.LEvouc. appellant. Si tacitus spectes. T1JC. 't'OV ~aw &v8pw7tov QUaE de. Sic vsus est Hyperides in Oratione contra Mantitheum et Lysias aduersus Nicarchum tibicinem. id est Molestae sunt mihi illius sordes.x. OU7tW xO('t'1Jp'na[. [H] Reperitur et &XfL&~E:~V pro eo quod est 'iuuenilia faeere'. tum noue tum prouerbialiter.. factum dieunt Graeci quod maiore impetu quam iudicio gestum est. Nam p07tOC.88 [A] 97° 985 'prll OKON fl r AO:E Graeci prouerbiali conuicio sordidos et impendio pareos PU7tQXOVa0AOUC. proprie sordes eas significat quae in summis vnguibus manuum ac digitorum colliguntur. [A] Quidam adagium sic efferunt: 'A. id est Et hic nimirum qui nondum perfecti sunt secundum interiorem hominem nec adhuc ad perfectum aetatis modum peruenerunt. 't'l}) PU7t~. VE:iAv(~E:~V. [G] et XOVaUAOC. 1000 Idem alibi: Probitas laudatur et alget. Ouidius alicubi de pauo: Laudatas ostendit auis Iunonia pennas. Quod quo longius traducatur. Basilius in Epistola quadam: KO(~ Ev't'iAu80( a1JAOV o'n 't'oue. [G] Ob inseitiam rerum et impotentes affectus aetas ilIa magis est lubrica. 'sordes' appellant... Iulius Pollux libro vi. aut si quid aliud ei aetati peculiare videtur. pro eo quod est 'iuuenum more iactantius. [A] 995 LAVDANT VT PVERI PAVONEM Prouerbii faciem habet quod scripsit Iuuenalis in auaros qUI carmlna laudant duntaxat. hoc est vitium luxui contrarium.)c.80fLiA~ iAu't'o. articulum digitorum. inconsideratius. Vt pueri Iunonis auem. nihil autem largiuntur poetae: Didicit laudator auarus Tantum admirari. Eiusdem est formae YUViA~x(~E:~V pro 'gestu cultuque repraesentare mulierem'. 't'OUTOUe. vt si quis orationem floridam phaleratamque dicat VE:O(v(~E:~v. Latini I item immoderatam parsimoniam. Graeci item VE:&~E:~V. VE:iAv<~>E:UE:W consimili modo vsurpant. inconsultius agere'. fLETPOV. 7tE:p~cpEpE:a80(~ xo(~ aO(AE:uE:a80(~ ~ 990 1tiApmfL~O( cp1Jdv. Notior est metaphora quam vt oporteat explicare. tantum laudare disertos. . qui repurget vngues. ducto eognomine ab iis quibus sordes in vnguibus insident nec tantillum sumptus facere volunt. ~A~X(iAC. vnde et VE:CXV~x(. illa recondit opes. capite quarto. hoc fuerit venustius. eosdem voeat 't'puyo~~ouC. circumagi ac fluctuare dicit prouerbium. vt tonsori dent nummulum.

De cop..82-86 [A] AEYKH llA TIA~ AEUXYJ7t~'t(~~ olim appellabatur forrnidolosus. d'apres Ie texte de Juv. gvnqJ Suid. Pallor autern forrnidolosis eonuenit. Ald. mais avec AEU't''Y)7tiXX LiXC. = Apost... Ars 246: '~ut nimium teneris iuuenentur versibus vnquam".ADAGIA IVi. 338-340. au Zenob. J\). 992-993 Laberius. cite infra a partir de B et de C. 7: "risu cachinnabili diffluebant". 432. (ASD I..6f. 973-974 Quidam .. 5 appe11abatur A-H: appellatur I. cf. 13 iX'YiXum B-1: iX'YiXpm A. d'apres lequel Er. p. forme evidemment aberrante. 87 (ed. 979 VEiXV~EUEL'J scripsi: VEiXVEUEL'J A-I. X. Met. quae vox ad Graecum efficta est \IEO:\I(~E~\1 et \IEO:V~EUE~v". Migne PG. quod palleant plerunque quibus epar est vitiaturn. I.{flcX~E~C. 7. mentionne Hyperide. Ald. III. aussi Ov. p.). v. 137 Ribbeck (CRF. id quod apparet in amantibus. Epist. 363). 1-3 Ov. 978 prouerbialiter B-1: prouerbiali A.: TPU'Y0~LOUC. pro 'vehernenter ridere'. diffluere risu C£ Apul. 74. XIII. 128. atque hine prouerbio iaetaturn eognorninis seomma. 3086 Otto 1544. add. n° CCXXIII. A 346 a AEUXYJ7to:'t'(iXC. Cod. 23-26. Met. § I. Ter. remplace par laudator). ~\1 't'4> 11Ep~ [3LwV . verb. Eun. Cf. 27 (TPU(iL~LOUC. Non.LEVO~ YEA<{> EXe~VO\l. col. 5-7 Clearchus . 223. Ald. . cf. Od. XVIII. I. III. ed. 983-990 Ob . 990-992 Reperitur tibicinem Harpocr. 99-100. Clearehus in Vitis. t. c£ aussi Zenob. 50 = Apost. II diffluere A B: defluere C-I. Clearque. 64· 972-973 Poll. 11. 802: "Laudato pauone superbior". suppl. qui resulte de l'interversion du X et du T.I.. ASD II. = Zenob. 767: "Horatius iuuenari dicit pro VEO:\IL~E~\I". scomma Zenob.. corr. X. 3082 968-969 Suid. col. et Lysias.) et Zenob. quod eos timidos reddat. 104 Lindsay). Laur. II Emori risu Cf. .. 4. Belles Lettres. cite infra. 308 4 994 Ce titre a probablement ete forge par Er. 32. id est 988 id est X G H: om.. et Suid. p. Suid. 122 Jensen. add. 4. Laur. 985-988 Basil.. 10 [A] EMORI RISV 3086 Prouerbiales hyperbolae sunt et illae: Emori risu. III. 97 Thalheim. loco cit. 80. p. Homerus Odysseae ~: f\'tap f. 13: Pluto Paroem. 308 5 Sous cette forme. 972-973 et . Iunt. III). ne mentionnent pas KMIXPXoc. 64. I.LVYJ(JTijPE~ &Y~uo~ XE!:P~~ aV~(Jx. VI.. 40 Wehrli (Die Schule des Aristoteles. I. Ars I. s. n. viuentes G-I.. Videtur autem eornposita vox ano 'tou AEUXOU X~~ 1jn~p. 1. KASO:PZ0C. 12 ?dys~eae F-!: Ilia?os A-E. Paris. diffluere risu. Courtonne. 'iuuenari' pro 'iuueniliter lasciuire'. 244. qu'Er. 14-15 M (p. Cod.. ap. Ald. 6. I. 821 B. loco cit. 74. 625-626.. fragm. s. 12-14 Hom. qui est la forme la meilleure. 42. ait quorundarn epati vitiurn quoddam aeeidere... A 4702 au Zenob. 1534): "apud Horatium . A. 308 3 978 Hor. 980 aut B-1: om. loco cit. fragm. Adag. ed. prouerbium G-I.. fragm. 1000 Iuv. 30-32 (iam diues. vt citat Zenodotus.. 995-999 Iuv.

si quos cepissent Atheniensium.. Philostratus in Niceta: 'HyvoYJaE as: &xpoEHv~<x 7tuyt-L<X!:'<X KOAoaa0 Ecpocpt-L6~CilV. Nam Suidas indicat hoc dici solitum de his qui metuerent immedicabiles calamitates. Qui nullus hodie. alios confixisse sarna. <Xupw'J a' U7tSpt-LEy<Xe. quod Athenienses notas infames inusserint Samiis captis. Pisistrati filius. T 2l LOCt-LtCil'J LB 989 35 40 [A] J\xpoEHv~<x 45 PYGMAEORVM ACROTHINIA COLOSSO ADAPTARE TW'J I1Uyt-L<X~Cil'J KOAoaa0 ECP<XP~O~E~V. e nihilo dicuntur emersisse. eras erit vel maximus. 30 [A] SAMIORVM MALA METVIS U7t07tTEUE~e. dicebatur res quaepiam. [A] 20 308 7 HIPPARCHI MVRVS ~I7t1t(XpXOU TE~xtO'J. Samius scriptor. hos ad eundem modum excruciabant.Deinde proeorum splendida turba Prae risu emoriens nimio sustollit ad alta Astra manus. [B] Et vulgo. 15 [B] Vsurpauit et Terentius in Eunucho: [q Omnes risu emoriri. CRAS MAXIMVS ~o 'JUV ~s:v ouade. Idem indicat 'samen dici genus calamitatis Samiae. id est Aerothinia Pygmaeorum Colosso aeeommodare dicebantur qui inanem ac stultam sumerent operam aut qui praeter decorum minima maximis adaptarent. Dictitatum de iis qui metuerent proditionem. Autor Suidas. quae Plutarchus putat magna ex parte conficta in inuidiam Periclis et Atheniensium. id est Non intelligebat autem sese Pygmaea acrothinia Colosso aeeommodare. [G] Simili figura dictum est illud T ~ MOCY'J~TCilV xocxcl. Academiam muro sepsit atque huius rei nomine magnam pecuniae vim ab Atheniensibus exegit. multa tragice exaggerat de crudelitate Periclis et Atheniensium in Samios. id est supplicii genus. [f1 Vide prouerbium Samii literati.. id est Samiorum metuis mala.. quae magnis constaret impensis. 25 3088 id est De eo cui repente praeterque spem ingens aliquis honos accesserit. Veluti si quis rem friuolam et minutam amplissimis copiosissimisque laudibus prosequeretur. [f1 Extat apud Aristophanem in Equitibus. Duris. id est Hipparehi murus. mox Samii vicissim Atheniensibus. Quanquam Suidas . qui ex infima conditione ad dignitatem euehuntur. Narlrant Athenienses olim in Samios quoscunque cepissent inclementius saeuisse atque alios interemisse. [A] HODIE NVLLVS. Hinc natum quod Hipparchus. Samii vicissim.

bellum subinde gerens cum gruibus. quod illarum proceritatem visus humanus non assequatur. 37 samen Suid.. V. 64. Allen. Zenob. ou Zenob. 80. T 733 (To 'I1t1t~PXoU 'rELXLOV). s. I08. 171 ('0 VUV . 19. 29 Aristoph. Q 126 = Zenob. cf. 20-23 Suid. 13. xotx~ G-I. 1917.. qui parle des Calinges: "In Calingis eiusdem Indiae gente quinquennes concipere feminas. 14 ou cod.-D ad It. proceritate C£ Aug.ou plut6t son secretaire . Est autem gens extremas Aegypti partes inhabitans.. col. ). Wust. Aug. 56-57 Horum . 159 ('I1t1t~PX~)' }088 25 Suid. Sur les Pygmees dans l'Antiquite. [H] Vnde et nomen inditum putant a cubitali proceritate. . p. non 1tuy(. [B] Pygmaeorum qui longissimi sunt duos pedes et quadrantem non excedunt. [H] Nam hinc vox Graecis dicta putatur. RE XXIII. 155 sq. 35 Samii literati Adag. c£ aussi Solin. octauum vitae annum non excedere".. 3087 C£ Buhler.) €<PO:P[.. p. col. I.. p. 52-53 Pygmaeorum . corr. Iliados Schol. loco cit. 3514. 924 sqq. . 52. Ald. add. 41 Simili . = Zenob. Odonus ap. 35). pp. IX. XIX (et non XXI). 49-50 Eust.v. Ald. C£ supra. VII. est inexact. Laur.LLo: . Adag.1. Colin. p. ASD II. 31. : 1totPOL[. col. Pygmaioi. 415 Jungblut. loc.. Equitibus F-I.. 44 Colosso B-1: Collosso A. Collosso E. Atheniensium C£ Pluto Per. 372. suit un de ces textes jusqu'a excruciabant (1.Loc. C£ Apost. emploie Ie terme ~ n. 35 Vide 7t F G: Vnde H 1. T 142. 48 Suid. est en fait un vers d'Aristoph. 288. 8. Ep. 27-28 vulgo Suringar 87. ASD II. Ald. 47 tXxpO(JLVLot A-D E (in Erratis) 1t F-I: tXXPO6LVO: E (in textu). Horum foemi- 25 0' 1t F-I: om.LLWV (. 952. operam C£ Suid.Lrx[cuv dicit. add. texte qui suit immediatement celui cite supra. 4.. Er. col.. pp. corr.. quos Pygmaeos a cubito Graeci vocant". 32-33 cepissent D-I: coepissent A-C. 2064-2°74. loco cit. pp. cf. cit. 29 Extat .. III. pp. Ald. p. 18 Ter. 5. 2-3· 41 Adag. S. add. p.LW[. Nat. 34 cepissent D-I: coepissent A-C. 3002. 1t.. 'rL[. bd . X. Civ. 30.. 1862. 3080. 338. Meminit adagii Eustathius in Odysseae qJ. Belli causa est quod grues sublegunt semina famemque inducunt ei regioni. IV. A-E. 5.Lrx~rx.WV 1totp' €/mLOotC. 8. L 77 (Lot[.. 2I05 (Colossi magnitudine). Ald.. 35-40 Vide . 15. 1. 38-40 Duris . 35. 2001. sterilescunt C£ Aug.. Apost. }089 31 Suid. 42 Colosso B-D 1t F-I: Colossa A. aussi F.: O "alibi quinquennes concipere feminas et octauum vitae annum non excedere". ASD II.. Ath. 16. XVI. Vit. 50 Colossi .L€Vwv. 1 (Migne PI 41. et 495. ne concerne pas les Pygmees et que sterilescunt dans Er.. loco cit. [B] Colossi dicuntur vastae prodigiosaeque magnitudinis statuae. 44 dicebantur . 3090 Otto 1495. p. 27 De . Dans cette addition de 1t (suivi par F).Lo:'rot tXxpO(J(VLot KOAoaai.. loco cit. Ie sens du mot flyrMAIOL: fables antiques et confUsions actuelles. 53-54 Vnde . AC 49 (1990 ). qui cite notamment Servilius. 4. oij[.LO:Wot. Er. S. Equ. 2. Ita scholiastes in tertium Iliados.. 24-2 7. III. 1521. 7 ad II. f' 79 V (c£ aussi Eust.. 193-197. statuae C£ Adag.L6~ELC. 6). 485): "alios statura esse cubitales. Atheniensibus C£ Suid..: €1tl . A I002 (sans 'rwv).WV !-L~'r1Jv xomwnwv. n.. ASD II. 28. 156. Eun. (J'~[. Atheniensium F-I. 32 ad Od. Zenob. ColI.87-90 50 55 91 hunc locum citans 1tuyf.constate que l'adage cite d'apres Suid. 46-47 Philostr. Soph. accesserit C£ Suid. c£ Zenob. C£ Adag.. 512. 432 (Risu omnes qui aderant emoriri).. On voit (c£ "alibi") que Ie texte d'Aug...ADAGIA rY:i. 35-38 Suidas . 54-56 Est .. 123-127. excedunt C£ Gel1. Adagiorum epitome: "Hi is van niet op comen". Ald. 12: IT uY[. 205. 1t.). E. IO. 158 CD vuv). lui-meme s'inspire de Plin.. agricolationi dedita. 6. 43 Suid.

Conuenit in diuites. Et in hos plurimus iocus in Graecorum Epigrammatibus. foueam effossurum. cur non illud etiam prouerbiis annumeremus quod scripsit Horatius? Sed tacitus pasci si posset coruus. si curas esse quod audis. Contra Demea Terentianus: Mentem meliorem vobis dari. [A] Similis est illa de fuste: vertere modum flrmidine Justis. Philoeni. Sed vereor ne cui de te plus quam tibi credas. LB 990 70 [A] CVRA ESSE QVOD AVDIS Ad prouerbii speciem accedit Horatianum illud: Cura esse quod audis. Iactamus iam pridem omnis te Roma beatum. si id studeant esse quod audiunt ab adulatoribus. octauo sterilescunt. lupi fouea frondibus contecta capiuntur. [C] Porro 'acrothinia' Graecis primitiae dicuntur. 80 [H] Nam aliis aliae tenduntur insidiae. Vnde apud Plautum seruus minatur se lenoni.ADAGIA 3°91-3°95 60 nae quinto anna pariunt. '&xpo\J' summum et 'eI\JE:C. 3°93 Qui non ex animo sed mali metu <se> continent a maleficio. [A] 85 SI CORWS POSSIT TACITVS PAseI 3°94 Si breuis apologus autore Fabio paroemiae genus est. Carmen Horatii sic habet: Tu recte viuis. [A] OIl TIBI DENT TVAM MENTEM Dii tibi dent tuam mentem in insanum congruit et sua dignum mente.' frumentorum acerui dicuntur. cui nomen Lycus. Quid enim precemur infelicius scelestis hominibus? Martialis: Dii mentem tibi dent tuam. 75 [A] CAVTVS ENIM METVIT ETC. quod hae solent a summo aceruo tolli. in eos quadrabunt hae prouerbiales eiusdem metaphorae: Cautus enim metuit flueam lupus accipiterque Suspectos laqueos. haberet . qui ita demum felices fuerint. Pygmaeorum meminit Iuuenalis Satyra xiii. 65 H~ratius: Quidfacias illi? Iubeas miserum esse libenter Quatenus idfacit. adopertum miluius hamum.

vers 6 (= Plan. Otto 804. I. lIb. I. 265.. non infacete dicetur clauam velIe Herculi extorquere. et edd. Epist. 21: "Cui [= apologationi] confine est 1t<xpo~fJ. dum arte persuadet illi vt canere ineipiat. 99 versus Homeri F-I: Homeri versus A-E. 78 eiusdem = Horatii. 154.. 17-19 (passage deja cite 83 vertere . 96I. cf. Ad. et p.. XXV). Cf. continuo iactant ostentantque atque ad eum modum efficiunt vt alii tum obsistant. De deo Socr. (= Flor.: continent A-I. Allen. 3094 Collect. I.. s. 77 Qui B-1: Quae A. 86-88 Hor. 67.91-95 93 Plus dapis et rixae multo minus inuidiaeque. et Viglius ap. 3°9 2 Collect. 58 Anth.. paroles prononcees par Demea. 16. p. [A] CLAVAM EXTORQVERE HERCVLI 3°95 Qui sibi vendicare conatur quod alius iam potentior occupauit. 74. et 369 (= Plan. 11. prol. cf. 101-106 Macr. cf. 7. Macr. ~ 3. I. IIa. Justis Hor. x. cite infra a partir de G. loco cit. 10I-106 Macrobius . . 440. loco cit..). 3095 Collect. De cop. cui cum Zoili quidam vitio darent quod non paucos versus Homeri pro suis vsurpasset. . se continent scripsi sec. 17. cf. A. More ap. Serm. add. verb. 87 haberet B-1: habere A. 1087. 16. 12.. loco cit. quod est velut fabella breuior et per allegoriam accipitur". 14-16. credantur G-I. 167-173. 16. Ep. 16 (Di. 88 dapis B-1: dabis A. Collect. 63-64 Martial.ADAGIA IVi. 98 Maronis Le texte de Macr. vett. 1.l. quominus eiusmodi plura commoda nanciscantur. extorquere Cf. corr. 108. 50-51 (vers deja cites Collect. Philaeni). genus illud. 1. 63-64. 6. Allen.). concerne effectivement Virgile. Natum est autem ab apophthegmate Maronis. ll.. 2753. hie oportune in opus suum quae prior vates dixerat transferendo fecit vt sua esse credantur. 13. Collect. Les adages 3091-3095 figurent deja dans Collect. 432 (vobis meliorem).lac. quam vulpes ita intercepit. in eos BI: om. 3093 Collect. 157. Ep. s. 1. corr. Epist. qui cite Aesop. loco cit. tum quae nacti sint interuertant. 89-91 Apul. p. miluus: miluius v. XI. 3°91 Collect. 79-80 Hor. Inst. 187: "Ita decipiemus fouea lenonem Lycum". Epist. ASD I. 77 Crusius). 97 clauam . verb. 6. J 105 65 Horatius E-l: Horatius item A-D. I. si quid bonae rei nacti sunt. 3092. respondit hoc ipsum magnificum esse facinus vel Ioui fulmen eripere vel clauam extorquere de manu Herculis. (126 Hausrath. Pal. 3). ASD I. alium tamen nul/um deceret vel fulmen praeter Iouem iacere vel certare praeter Herculem robore vel canere quod cecinit Homerus. vel Ioui fulmen vel Herculi clauam vel versum Homero subtrahere. Idque iam pridem apud eruditos prouerbii vice celebratur. quod et si fieri posset. Sat. aussi Babr. 437. supra. Epist. I. 253-254. 65-67 Hor.2). 70-75 Hor. 90 95 100 Quidam existimant mutuo sumptum ex apologo quem in libro De deo Socratis refert Apuleius de coruo praedam nacto. 89 in libra De deo Socratis B-1: in Floridis A. Th. 436. 16.). Adag. 85 Quint. 82-83 Plaut. II. 68 Ter. 557. 57-58 Iuv. De cop. qui sic vsurpauit Homerica vt fecerit sua: Quia quum tria haec ex aequo impossibilia putentur. Quadrat in eos qui. VII. 739. [G] Macrobius libro Saturnalium quinto de Marone. 50-51 (80 et opertum. ~ II. 252. Poen.

maxime apud viros quum de rebus seriis agitur. OC~E'rOC. Hunc Gabrias quidam versibus iambicis complexus est ad hunc modurn: BA€1tEL 'rO a'rYj'6oc.. ex M. cornibus vti videamus boues. qui et ipse retrogradus est. [. [A] MVLIEREM ORNAT SILENTIVM 3°97 Sophocles in Aiace flagellifero: rU'JOCL~~ x6a[Lo'J ~ aLY~ cp€PEL." . 'ala me aligeram graui exitio dedit: u6 120 BIS INTERIMITVR QVI SVIS ARMIS PERIT Adagium Graecum. volare merulas. quemadmodum autor est Festus Pompeius.F] Nonius Marcellus negat earn vocem aliud significare quam (scorpium'. LB 991 1 id est Quondam icta pectus aquila vulnus inspicit Multumque lachrymans prae dolore constitit. LA quam Seruius in primum Aeneidos citat ex Sophocle. Senecae titulo celebratur. scorpius. suam denique cuique naturam esse ad viuendum ducem. [A] 135 140 IMITABOR NEPAM Imitari nepam dicitur qui retrocedit. sed domi viros suos interrogent. id est Decus addit vsque foeminis silentium. Nec diuus Paulus ius facit mulieribus vt vel in ecclesia loquantur.94 [A] lIO Mimus est prouerbialis. apud quem est non semel illud: Mu6oc. Id erit prouerbialius. Citat et Manilium: Ad sydera vectam Erigonen ictuque nepam. id est Fueritque viris oratio curae.. Pennatum vt autem apiculum cernit. Tullii De Finibus libro quinto: Serpere anguiculos. 1tTEpOV [LE 'rO'J 1t'rEpW'rO'J OI\I\UEL . 125 130 Sententia prouerbialis. [A] Mulier animal natura loquax nulla re magis cohonestatur quam silentio. incertum cuius. Magis dolent incommoda quibus ipsi dedimus occasionem. spolioque leonem. a' &'JopEaaL [LEA~aEL. quod ex hoc item apologo sumptum est. si torqueatur in eum qui in deterius vsque degenerat: 'E1t~ 'reX MocvOPOC~OUAOU. (oJ. Afrorum <lingua> sydus appellatur cancer vel vt quidam putant.. nepas aculeis. . natare anaticulos. Sumptum est ex Homero. papae: Ait. ' .'J OE: AOL1tO'J ~a'!o 1tOAAeX oaxpuu)'J BA€1tW'J A' o'~a'!o'J EI1tl::'J E1t'rEPW[LE'JO'J' (B OCtJOCL.. -rpw6E:'J mXAaL 'AAy(. . alio diximus loco. ' . sed falso: Bis interimitur qui suis armis perit.. Natum apparet ex Aesopico apologo.. Nam nepa.

125 Servo Comm. correspond a celui d'Apost. 129-130 I Cor. [A] Plautus in Casina: Retrouersum cedam ad parietem. sicut et lex dicit. omis dans les premieres ed. Non. Lindsay ("Dabo me ad . 78. 1826. loco cit.. ASD II. 4. Fest. Od. I.l..-Babrius (Ignatius). p. I. 5. prine. crit. corr. crit. mirum quur Cicero maluerit dicere 'nepam'. Ai. c£ ASD II. 134 (app. 3°97 122-123 Soph. 136-138 Cic. ed. Fin. I. suppleui sec. domi viros suos interrogent. 5.. 293 (rUVOt:L. Lion. p. meme ed.. npoc:. Ald. cite d'apres Non. euolare: volare ap. A-I. avec la mention LorpoxMouc:. En depit de ce qu'Er. cit. H. n. Le premier vers se presente sous des formes tres variables: Ie texte d'Er. en outre. F-I.-Babr. 140 sq. 991. Harvardiana 1946). 138-141 Manil. ASD II. imitabor nepam"). on trouve la graphie normale ~. Non. p. 123 XOO"fLoV H I: XOO'fLLOV A-G. &ETOC. lingua add. il s'agit ici de Ps. TpwEl1] 7tlXA(XL. Sophocle F-I. sed subditas esse. 66 (B 23) Meyer = 76 (B 23) Bickford-Smith. loco cit. loc. Festum: om. san. Er. Gabrias Alteration du nom de Babrius. O'TY)ElOC:. qui doir signifier "Cherche dalles reference(s»". At si 'nepa' nihil est quam 'scorpius'. lmitabor nepam.v. 31 sq. rXET?C. 1470). O'TY)ElOC:. YUV<lL~L •. p. avec Zenob. 2II-212 Lindsay). n. 14. 1505. Crusius-Miiller: Bt~A1]TO TLC. dans les ed. si quid offendat et cancer ictu vulnerat. videmus: videamus ap. p..). (Rome. Haec Non ius). ecrit (Citat et Manilium. plus recentes (Thilo. p. ("retrouorsum cedam. Teubner 1886. 134 Afrorum B-1: Aphrorum A. Fest. c£ Babrius 185 Crusius. d' au en B TpwElE:V.) L'article f. 145. cit. 228). Si quid autem volunt discere. U. qui s'explique par la prononciation byzantine. Cite par Apost. Cite partiellement dans Paul... . ca. s. 128 Fueritque viris F-I: Viris fuerit A-E. par accord avec TO O"TY)Elod. ~ F-I: u n. qui se trouve dans l'ed. nJ. 13 sq. &e:TOC:. 2. &ALO"xofLEEh). 15. 133-135 Paul. 3098 Otto 314 (s.. To'rc. 272. ~eAEL. 135-136 Non. YUV<lL~L '" rptpe:L"..). p. 108-109 Publil. 443 (Recessim). 552 (Nostris ipsorum alis capimur. loc.A. V. lXUTWV TI"Te:POtc. n&AlXL TpwEl1J. est ajoute en n (d'une main qui ne parait pas etre celie d'Er.. 49). non enim permittirur eis loqui. I.. 4. 1) a deja note qu'il fallait suppleer lingua (c£ Paul. 12-13 Lindsay: "Nepa Afrorum lingua sidus. 120 alio . Ald. 42 (137 nare: natare ap. 123 (app. I10 Aesop. notamment "Vere 'nepa' scorpius dicitur". 163. supra).95 Haec Nonius. devenu en A Tpw8e:LEV. loco cit. Non. scorpios". 132 Plaut.) L'editeur de IB (II. 127-128 Hom. 358. loco Adag. mais n'a pas insere ce mot dans Ie texte meme. On trouve en X la remarque "Vide". Cas. Fest. 32-34 Lindsay. ") et Non. 162... p. cancer)..: "Mulieres in ecclesiis taceant. 12-20 M (pp. 125 quam . 163. C£ Fest. Cette mention. 145 112 Tpw8E:v B-1: Tpw8ELEV A. Tetrast. n' 3096 Nachtriige zu Otto. 273 Hausrath (Ald. met la formule a l'infiniti£ 133 C£ Adag. (140 ductam).. 55: Be:Ae:L npoc:.s pa~ination:A Bt~e:L TO O"TY)EI~c:. 78 a. II. est placee entre crochets dans l'ed. Gallus. Non. et n'apparait pas dans les ed. 821. 561 ("Tum breuiter Dido"): "vt et Sophocles rUV<lL. 144-145 Plaut.. vel. anaticulas: anaticulos ap. Sur l'attribution a Sen. Er. vt quidam volunt. 443 (c£ infra). 34 sq.. om. p. mais d'un secretaire) avec la graphie u. (sauf Tpw8e:L:. Syr. quod cancer appeliarur. ne figure pas dans Non.. Cas. 98. 1505 (ed. I12-I15 Ps. A-E. 25 Crusius-Miilier (c£ ASD II. turpe est enim mulieri loqui in ecclesia". p. Quanquam scorpio quoque peculiare est retrocedere. 189. G6ttingen. Aen. ). 158. texte reproduit sans nom d'auteur dans Apost. 157. ce texte de Manil. p.

. 796. Quicquid prandii est vt paratum ne siet. Ce vers est reproduit "Ex incertis incertorum fabulis'" 95 Ribbeck. vt id quod alius condiuit coquus Ego nunc vicissim vt alio pacto condiam. SII-SI4 (151 Quo id quo paratum est: Quicquid prandii est edd. ceu vulgo celebrem: Odi puerulos praecoci sapientia. 154-156 Apu1. Sietque ei paratum quod paratum non erato 150 [A] 155 001 PVERVLOS PRAECOCI SAPIENTlA 3100 Apuleius in Apologia secunda versiculum hunc nescia ex quo poeta citat.. ExO~O&. 1. 152 Sitque Pylades: Sietque codd. 287-29° et 498. controuersia prima Cestius de ingenio Alfii Flauii praedicare consueuit tam mature magnum ingenium non esse vitale.ADAGlA 3099-3100 [A] QVOD ALIVS CONDIVIT COQVVS.. Cas.7tOC~OOC OEG7t6'r'tjC. cite d'apres la meme source Adag. simulatque ad aetatem maturam peruenerint. f 95 vo: "Vroech wijs. s. pp. [HJ Et apud Senecam libro Controuersiarum secundo. 158-160 Plinius signum F-1. 3. X vsque ad pueros. [F] Talem puerum Sophocles ocvop&. [q Adaptare licebit ad discipulum qui in ipsis statim rudimentis sibi placeat. 157-158 Vu~o Suringar 157. 7t (in X). &P'!~CPP(Uv 7t~cpux' &v~p I I1oct:'OOCC.. OC7tt0AEGOC. 30 99 147-152 Plaut. non dubium quin prouerbiali dictum forma: lbo. 160 165 LB 992 171 Vulgo inualuit opinio vt credant puerulos maturius sapientes aut non fore vitales aut dementes futuros. 196. 7tEp~GGWC. id est Quisquis sapit. reddere G-I. id est Puerum virilem dominus ipse perdidi. Moria. p. 85: "Est ille poetae versus 167-172 Aristoteles . Adagiorum epitime. CRF. hymno secunda: 'rOV ocvoP&. vett. non vnquam oportet plus satis Docendo pueros mox philosophos reddere. [. [G] Aristoteles libro Rhetoricorum secundo refert hanc sententiam ex poeta nescio quo: Ou XP~ 1t68' 8cn~c. Apol. 1. ASD II. corr. qui cite notamment Servilius. non ignotlls 'Odi . intro. p. 82. 5. Citatur autem hic versiculus ab interprete Pindari in Pythiis. out sot". 162-166 Talem esset F-I.7tOC~OOC vocat quod aetate puer viri sapientia praeditus esset.aXEGeOC~ GOcpOUC. add. conueniet Plautinum illud ex eadem fabula. 212 (puerulum). 3100 Cf. p.F] Plinius libro septimo refert Catonem Censorium velut ex oraculo prodidisse senilem iuuentam praematurae mortis esse signum. ASD IV. 154 nescio ex quo B-1: ex nescio quo A. 2210. add. 1\vOp&. 7t... sapientia".. add. ALITER CONDIAM 3°99 Vbi quis rem omnem nouat ac perturbat.). lSI.7tOC~OOC vocat.

171. 78. Schol.) Texte ajoute en 7t. ce signe de renvoi figure aussi en X' en face du texte deja imprime. Contr. pp. VII.~3\1. II. I. Tocci. fragm. . 619) ap. 158-160 Cato (p. qui uIterieurement a ete inseree et collee a la fin de l'exemplaire de l'ed.I. qui pueri adhuc et velut ante temr. 294-295 (Xp~ 3' OU7tOe'). crit. Plin. IB II. crit. IOOI. Pyth. I. (TrGF I\!. 406 D: "Et quod vulgo dicunt. ad Pind. 121 c (&v3po7t\l.: &VOp\l. 167-172 (app. celle-ci porte Ie n° 27. 167-17° Aristot. 158-160). 97 Dans la serie des 30 feuilles ainsi regroupees a la fin du volume (cf.l.) La fin de la traduction (mox philosophos reddere) manque curieusement en X. eos in senectute stuItos euadere. 21. OEO'7tOT'Y]V : OEIT7tOT'Y]C. citant Eur. 1394 a.. signum.~3\1. n° 5 Jordan) ap. v. 162-166 Soph. (app.).. 7t\l. Rhet. 11. 2. aussi Adag. 69-78). v.99-IOO Cf. de 1526 contenant les additions de x.us sapiunt. sur une feuille supplementaire. 160-162 Sen. maior.. Nat.. la mention 751 au-dessus du texte correspond bien a la page de l'ed.ADAGIA IVi. 22 (immature). 51 (52). Med. E et Ie signe de renvoi qui precede Ie texte est Ie meme que celui que l'on trouve en 7t apres Ia premiere addition (Plinius ..

.

comminatum fuisse se breui ex illius domo facturum equum OOUpEW'J. 68' EraTO 7tcX.. (ou 3oUFlWC. [H] quod trabibus esset contextus. Fro. ~OUpcX. qui latebant antea.'TEO'J ~Eya'J 10 15 [FJ Plutarchus in Vita Themistoclis narrat ilIum aliquando dono rogasse equum a Philide. et ed. (app. &~qnxaAu~YJ r7t7to'J. tandis qu'Hom.: ~LAL3"1)C. se rencontre chez Aristoph. Tht.CHILIADIS QVARTAE CENTVRIA SECVNDA [A] ~OlPEIO~ 'IrrrrO~ 3101 ~OUPEWC. &p~aTm J\pydw'J. Sumptum ab equo Homerico. aut vbi repente eomplures apparerent. (cf. emploie 3ouFltX:n:oc.. r7t7tOC. texte partiellemem illisible. Av. Eum is vbi negasset. [A] Alaa y&p ~'J &7tOAEa8a~ E7t~'J 7t6A~C. 14-17 Plurarchus . 6-9 Hom. 16 30UpEWV scripsi sec. Eur. il est notamment impossible de voir si Ie texte porte aOUFl&:TE~OV ou 3ouFlELOV. 3IOI ~OUFlEWC. [A] Nee inseitum fuerit si quis ludum ali- 2 ilOYPEIOl: A B: ~OYPEOL C-I. 184 d.. crit.l. nutritore equorum.: 30uFl&:TEWV F-I. 14-17 Pluto Them. 5 ceperunt D-I: coeperunt A-C. prine. 49 2 -493. Od. 5. id est Fatum enim erat perituram vrbem~ simul ingrederetur Durateus praecelsus equus~ qui clauserat omneis Primores Danaum luctumque necemque ferentes Troianis. A B: LlOUpEOC. 14 et Plat. c( aussi VIII. 511-513. v. vt Odysseae 8. C-I.). 1128 (qu'Er. 3 LlOUpEWr. id est Dureus equus. Plut.) r1t1tOC. 1t. T pwe:aa~ rp6'Jo'J xat KYlpa rpEPO'J'TEC. 2 (ilLq:nAL31)r. in quo Graecorum proceres abditi repente prosilientes Troiam ceperunt. VIII.. du moins en photoeopie. e( infra).) En 1t. Hunc Homerus durateum appelIat. significans se crimina ipsius ac domestieorum prolaturum in lucem. de clandestinis insidiis dicebatur. lucem F-I: add. infra). . eitera en H.'J'TEC.

quum sentit rei publicae periculum esse a ciuili discordia: Intus. [A] 45 E CVLMO SPICAM CONIICERE 3103 Eustathius Odysseae ~ enarrans hunc versum quem nos alia citauimus loco: 'AAA' E(.. 50 ostendit Vlyssem ad prouerbium allusisse quod plene sic efferatur: 'Ex XClAtX[. E:cr-r~'J 0 -re:8e:pLcr[. quod ipsa testabatur inscriptio. Caelio: An equus Troianus fuerit. intus. [q Etiam in sene apparet cuiusmodi fuerit iuuenis. Conueniet adagium in tergiuersatores. Aristophanes in Auibus prouerbium detorquet in emphasim roboris ac magnitudinis: Interpres admonet allusum ad equum aereum insigni magnitudine.LClL e:~crOp6W'J-rCl rLY'J~crXe:LV.LEVOC. inquit. -r~'J &-rPCl7tOV ~'Y)-rEe:LC. quod leua mente Troiani equum illum induxerint in ciuitatem. Tullius actione in C. quod ex eo breui tempore summi viri prodierint. quam 'regiam' vacant. 'semita'. Verrem sexta 'Troianum equum' accipit pro 'extrema calamitate': Quem concursum factum in oppido putatis? quem clam 0 rem ? quem porro fletum mulierum? qui viderent equum Troianum introductum. SEMITAM QVAERIS (Ooou 7tClpOUcr'Y)C. Est autem &-rpCl7t6c. qui subito alieunde emerserunt. M. In huius me consilii societatem tanquam in equum Troianum includi cum principibus non recuso. Portas per quas introductus fuerat 'equus durius' Homerus Iliados y crXClLtXC. XClAtX[.L7t'Y)C. [H] Meminit huius loci Aristoteles libra Rhetoricorum iii. a quo nunquam me consule dormientes opprimemini.L'Y)C. tu requiris semitam. [H] De laudatis viris.ADAGIA 3102-3104 100 20 30 35 cuius eruditi 'durateum equum' appellet. . oijA6c.L'Y)'J yE cr' O-CO[. 40 Citatur ab Eustathio in Odysseae N. qui quo praesens negocium suffugiant. apud eruditos frequens est vt 'ex illius domo velut ex equo Troiano prodisse' dicantur.. 3102 id est Cum praesto sit via. est equus Troianus. vrbem captam esse dicerent etc. quae diuersa sit a via plaustrorum. diuerticula captant. hoc est 'sinistras' appellat. indicans per metaphoram senectutem dictam culmum.. Verum is ad imitationem equi Troiani compositus erato M. Tullius Philippica secunda ad egregii facinoris societatem retulit. cr-rtXXuc. inquam.. Idem Pro M. Idem Pro Murena dicit equum Troianum intus esse. qui in Acropoli stabat Palladi dicatus a Charidemo. qui tot inuictos viros muliebre bellum gerentes tulerit ac texerit? [A] CVM ADSIT VIA. id est Ex culmo perspicitur spica demessa.

mention rr:cxPOLfLLCX. autres occurrences dans d'autres livres. p. p. 52 (in oppido fac- [B] id est id est Fraudem alta mente volutans. de ce recueil de Brassicanus. 3102 Cf Otto 1888. L.. Translatum a fundamentis aedificiorum.. 21-23). 67. 184.1. n. cit. 316.ADAGIA IVii. 50. Vers deja cite Adag. ad Aristoph. 45 alio . cf. 37. Prouerbiorum Symmieta [Vienne]. avec mention rr:cxPOLfLLOC La forme non contracte ~ 'tj'TEe:t s au lieu de ~ 'tj'Te:'rs pourrait s'expliquer soit par sa presence dans Ie Ms dont Er. p. 66 (cf infra). La source premiere est Cic. 5. p. dont Ie pre- sent adage constitue un doublet. 66. n. 4.1. XIV: 214: EX XCXA&fL'tjs e:rvcx~ O"fjAOV 'TOV 'Te:ee:p~crfLEvov &cr'TCXXUV. XVII. Od. S'il est vrai qu'Er. III. quae profunde iaciuntur.I. 273. tum. XVII. Odysseae 0: "Ea8A' rtyope:UOV'Te:c. Brassicanus. 2012. prodirint B. IV: 23.ll. p. mentionnees ici. 491.). 45 Eust. 11. s'en etait tenu a "dureus/durateus equus". 28-31 Cic. la traduction latine). 547. 1. Av. IV. . 20-21 De . De or. p. 23-25 Aristoph. 25 "I7t1'C{llv scripsi sec. 1975. 35 inquam.. IX.. 28.. 46 yE cr' F-l: y' Es A-E. 195 (~'tj'Te:'rd. videret. ed. disposait. prouerbium 67 (Equus Troianus). ASD II. cit. VIII. ed. 28. texerit Cette longue addition de H est consacree pour la plus grande partie a l'expression "equus Troianus" (cf. I. 638. Otto 610). 1410 b: lhcxv y~p drr:n 'TO y"fjpcxs XCXA&fL'tjv. 149 et 263. est H: est. Er. Mur. H. non recuso).. 33-36 Cic. 22..: "hmov H 1. p. 60 31 °4 [HJ Idem alibi: i3.. 20-37 De . c£ ASD II.] Scutum. 39-41 Eust. 47. 48-49 Eust. et infra. 30 5. 31°4 54 Hom. 92. captam diceret). Non cite par Brassicanus. 55-56.6Aov cppe:al ~uaaooofLe:uwv. emploie deja "velut ex equo Troiano" dans une lettre de 1515 (cf infra. 32 (23 cum principibus indudis. 145. 56-58 Id. II. 272. 36-37 Id. 41 ad Od. pro eo quod est alto pectore I moliri quippiam et clanculum in animo struere insidias. PP' 446-448. 50-52 Aristot. XIII. 3125. il est cependant quasi certain que la presente addition lui a ete inspiree essenrie11ement par Brassicanus. 13. La mention Idem. 1529. 94: "Isocrates. Od. xoo<. Le texte d'Er.. ou l'on trouve trois des quatre references a Cic. princeps ainsi qu'a celui de Brassicanus. 30. Idem renvoie a M. 2. 11. Dicebant bene. Phil. 21-23 Cic. 53 ad Od. 11. Piacente... Cf supra. II. verr. . lac. 3.. 676. Rhet. 42 quam B-1: et quam A.. 11-12: "ex eius ludo velut ex equo Troiano meri lirrerarum principes prodierint". soit par l'intention de faire de ce proverbe un senaire iambique (cf. cf Brassicanus. Cae!.. 20-21). 31-33 Hom. 465. 1738. 1128 (ooupws: ooupe:ws v. lac. 335. Guarinus. 3286 . 2. }I03 Cf Stromberg. 1758. loco Adag.3 2 94. 45-47 Hom. correspond a celui de l'ed. dicantur C£ Bapt. III.2-4 [A] LB 993 56 101 BY~~06. alors que precedemment Er. XIV: 214-215. sur l'utilisation par Er. inquam 1. ASD II. Bari. Od. 60 [Hes. ASD II. Tullius. 19 prodierint C-I: prodirent A. 78. Ep. 999. Medicium familia] velut ex equo Troiano tot eximii in omni doctrinae genere proceres paucis iam annis exilierunt" (11. cuius e ludo tamquam ex equo Troiano meri principes exierunt". . 866-867. 380. cf aussi Adag.a os CPPE:a~ ~uaao06fLe:uOv. II. Er. sed mente alta praua struebant. De ordine doeendi ae studendi. adressee en 15I5 au Pape Leon X: "Ex qua [. Aristoph. 1. est donc inexacte. Ep. Adag..0MEYEIN BuaaooofLe:ue:~V frequenter est apud Homerum. n. 941 (Ex stipula cognoscere). renvoyant a Hom. non citra prouerbii speciem. 10. XX. qui toutefois s'arrete a tulerit. 26-28 Interpres Schol.

cum moliretur serere dissidium inter Castorem et Pollucem.\loe. [A] A FVRIIS ORIVNDVS 31°7 'Ep~\I\lu(u\I &7tOPPW~. macilenti. Item. De Pylo dictum est nobis alias in prouerbio Pylus ante Pylum. Dici solitum de iis qui vultu sunt miserando. quemadmodum ait Aristophanes.rx 'Ipoc.AXEUE ~~cpoc.ClV~XO\l ~A€7t€~. extenuatos. Arxx(Uv~xoZc.. quod noxium et exitiale sit. olim dicebatur tetra foedaque specie quique [J. EX IT UAOU A'Yjcp6EZCH TOZe. post deprehensus vtrique grauissimas poenas dedit. 65 [A] 70 75 id est EVRYMNVS 3106 Et5pu[J. sicuti consentaneum est accidisse tum ob diutinam obsidionem. id est Accersitum malum. id a Furiis ortum aiunt. Fit enim vt hi redeant in gratiam et praeteritae simultatis poenas vtrique repetant ab autore. praesertim in insula deserta. secum abduxit Athenas. quam obsessam Cleon expugnauit. qui vero superfuerant a caede.. tum quod post expugnatam vrbem complureis dies in vinculis habiti fuissent. quae rerum necessariarum copiam maligne suppeditabat. confectos. id est Eurymnus. TOUT' EXrY.F] Haec ferme Zenodotus. alterum apud alterum insimulans. deformi specie. squalidi. Homerus Odysseae ~: 'H TrY.. . quemadmodum Aiax in tragoedia: 'Aprx OUX 'Ep~v\lue.. Nae mox perditus lrus habebit quod sibi quaerit VItro malum.. €:7t~a7trxaTo\l xrxxov €~€~. nempe pallidi. pallidos. fratres.. Nam hic.102 [A] ADAGIA 3105-3110 ACCERSITVM MALVM 31 °5 'E7t~a7tClaTO\l xrxx6v. [HJ Id euenit Athenis Hyperbolo qui Niciarn ac Alcibiadem conatus est committere. id est A Furiis profectus. vt vxorem et maritum. id est Captiuis mihi Similes videntur e Pylo Laconicis. dicitur cuius ipse tibi causarn praebueris. 'AIpoc. 80 id est An non mucronem hunc Furia cudit Tartari? [A] SIMILES VIDENTVR CAPTIVIS EX PYLO 3108 'Eo~xrxa~ ToZc. parentem et filium. 90 Est apud Aristophanem EV N Ecp€Arx~C. Hoc autem fere solet aceidere iis qui malis artibus student dirimere eos quos insolubili vinculo natura copulauit. [.X. dictus est olim prouerbio qui per calumniarn conaretur fidos amicos inter sese committere. Pylus ciuitas quaepiam Laconicae.

ou plurat un secretaire . I. col. 81O-8II. 99-100 Hesych. 80. et supra. Ai. col. Er. 1745 (Est Pylus ante Pylum). app.. c£ Swoboda. avec mention c£ Suid. tous sont vrai- question posee vers 185 par Ie disciple "T <p O"m OOXOUO"~ dxiva~ (Emxiva~ v.. Ald. 74-75 Id . 98). 94 alias Adag. Conueniet igitur in atroces sine viribus iras. 'Gyrgathus' lectus est in quo paralytici menteque capti quique vocantur daemoniaci vincti iactant sese. Adag. 4. committere C£ Pluto Aristid 7. cite d'apres Zenob.I. col. En A. 93 Zenodotus En preparant l'ed. 73. 13. Ald. 3162. ExaAxEuO"EV). A. . Er. col. 31 °9 96 Zenob. Ale. Tm flav~x6v T~). 73 fratres A-G: ac fratres H 1. 4-9. Ald. Er. 84. 3-4. suivi par F. ASD II.. 3108 83-87 Zenob.). 3002. Lys. loe. Adag. ordre alphabetique inverse: Eu-A!-t... s'inspire jusqu'a sese (1. crir. 66 ou Suid.v. dont Er. En n. il ajoure "Est apud Aristophanem. nAExTov.biffe la mention "ni memoria fallor" et la remplace par EV N EepiAa~~ (cf. sous Ie nom de Zenodo- semblablement empruntes a Zenob. comme d'habitude. ni memoria fallor". Hyperbolas. qu'il designe.". Graeca vox a voluendo dicta videtur. 3106 Pour les adages 3106-3II6. col. 3110 102 Zenob. [H] multa minitantes sed frustra. [A] DECORA TEIPSVM 3110 rEpexLpE (jexU1'OV. napoqJ. Laur. Od XVIII. W 389. qui a tire 'Eo~xaO"~ du vers 185.ADAGIA IVii. 186. Ald. Ald. Zenob.. qui cite Aristoph. et . Er. 3261. provo . 68 Zenob.1. 78 ~Abi. ASD II. Epist. 60. suit cette source jusqu'a dedit (1.E~ B-1: ~Abtoum A. id est Gyrgathum spiras. 576-578). l'expression est deja dans Aristoph. Cod. Pluto 424 (~AE7tE~ yi:. 1.. Suid. in insanum frustraque vociferantem iaciebatur. 3. retrouve la notice de Zenob. mais sans mention d'auteur. 85 . id est Honesta teipsum. 87-93 Dici . sur ce personnage et sur l'ostracisme dont il fit l'objet. 31 °7 77 Zenob. s. pp. 78 Aristoph. Aaxwv~xo'i'c. 246. Strepsiade repond "Tof:'c. 3-10. la seule source convenant pour tout Ie groupe. 87 EV NEepi:. 12 (E{)pUflOd. 79-80 Soph.)". 71). 151. Ce demagogue athenien est egalement cite infra. cit. Ald.avec des variantes dans Ie recit Nic. addition de B (ll. r 193 et Mantiss.. I Hesychius indicat 'gyrgathon' dici vas quoque in quod pistor coctos reponit panes. 13. aussi Liban. p.. 139· Ald. Pluto Paroem. Nub. 62-64 Hom. 1034 CAp'. c£ Adag. 89 . 5. 64 xaxov B-1: om. Nam YEpexipE~v 'venerari' est et 'honorem habere'. 176-178. Ald.~a. Adag. II. 2313.5-IO 95 LB 994 100 [A] 1°3 ryprAeON <l>Yl:AIl: 31°9 rupyex80v cpU(ji~. locus prouerbialis in eum qui se magnificentius gereret.. Cf. F. r 508. RE IX. A la tuS.Aa~~ n F-l: ni memoria fallor A-E. sv if) r 1023: rupya6ov' O"XEUO~ TOV &pTOV o[ &pTOXO- ~aAAoum no~.. 74. E 2995. Ald. mention napo~fl~a.. fuissent Cf. 31°5 C£ infra. 254-258.

dicebatur in eum qui meracius ac largius potaret. [A] IIO 3Ill j\XPEIO rEA(n~ 3112 J\.(.'> E7nvEC. [F] Extat apud Aristophanem in Auibus in cake fabulae. id est Amans amantem et ducens ducentem libenter. [H] Stephanus commemorat Bu~uy/v. vbi quis audacius liberiusque loquitur.~. Neptuni filio.V-rOV xa. id est Byzeni libertas. Amphithetum enim erat poculi genus ita factum vt quauis ex . TCpOeppovws. quod vitii vel stultitiae signum est vel dementiae.A~~ EPW~..Lep~eE'T(.LEAAE~ XrlpTC~(.L) EcrEcrea. velut altera pars nostri. 3114 id est Periit mihi sus et talentum et nuptiae.ADAGIA 3III-3Il7 1°4 [A] 105 BYZENI LIBERTAS Bu~~vou mxppy/cr[a. Talem amorem in Eunucho optat Phaedria: Vtinam esset mihi / Pars aequa amoris tecum. xa. A Byzeno quodam. [A] PERIIT svs J\. &: (.TCOAWAEV i3~ xa. Protinus apparet quae fructum planta datura est. [A] 125 l\M<DI0AAH~ 'EPQ~ J\. non est eas assecutus.t epu'Ta 8'ijAa.Lep~ea.XPE~OYE:AW~ prouerbiali noueque composito verbo dicebatur nugator. Nam dimidiati dicimur quoties amicus distrahitur. cui mos fuerit mira in dicendo libertate vti. olim dicebatur quoties vterque pariter esset incolumis ac mutuo responderet amore. quique rebus ineptis oblectaretur. Natum a quodam qui.(. id est Ex amphitheto bibisti. id est Vtrinque florens amor. 120 Dici suetum vbi quis frustratus perdidisset operam et impensam. Seythiae ciuitatem. [q Affine illi: Oleum et operam perdidi. [A] EX AMPHITHETO BIBISTI 3116 l\. 130 Congruit huic Pindaricum illud in Pythiis: <l>~AEwv qnAEov't"l &ywv &YOV'Ta. Eius gentis peculiare est intrepide loqui.t yrl(. Nam &XPE~OYEAWs perinde sonat quasi dicas 'temere ridentem'.t 'TrlAa. cum apparasset ad nuptias omnia. [q Protinus in discipulo praesentire licet profectum futurum. [A] PROTINVS APPARET QVAE PLANTAE FRVGIFERAE FVTVRAE Au'r[xa..LO~. vnde Byzyeni. II5 id est Vel in pueris elucet indoles futurae probitatis.

311 5 125 Zenob. 127-131 Extat . du moins en photocopie. 8p*x"t)e. 31 . Apost. crit. 127-128 Aristoph.xpe:~6YE:AO<. 311 7 139-142 Arisroph. et "Byzenus". 1'iXIC.. Cupa. Ald. suivi par LB) ou "ambabus manibus" (cf. buza. la premiere partie (jusqu'a fabulae) est de la main d'un seeretaire. A 1729. 31 . Ie premier de ces vers est cite par Athen.e:1'& 1tiXpp"t)O'LIXe. erit. erreur liee a l'iotacisme. B-1: Axpe:~6YE:AO<.Lep01'EplX~C. Xe:pcrtv iXLpouflEV"t) xat 1'~ee:(.. A. col..epLeE:1'OC. Av.Loe. il est probable (cf. H 1. buttis.) ou Suid. col. 8p*xwv).iX A-C.6oe. Les formes BU~1)­ voe. pour red.) En 1t. pp. Pyth. pour red. 10. A 4021: J\.. 137 ambabus supp!. 3116 133 Zenob.).pm[J. p.EVOU). Crusius dans Roscher. Byz... F-1: ~ 0c.~ ye:VO[J.EVOU. . vas vinarium. 126).xpe:~6YE:AO<.II-I? 135 1°5 parte positum staret nullumque certum haberet fundum. Eccl. loqui Remarque ajoutee par Er. suit ce texte jusqu'a amore (1. semble-t-il.) II est indispensable pour Ie sens d'ajouter "ambabus" (deja BAS.LEye:6oc.constate que l' adage cite d'apres un paremiographe est deja dans Aristoph. et l' adage. Er.). &[J. dolium. ... B-1: J\. II5 (app. Ald. libenrer F-1. pour creer un lien entre la notice de Steph. 57. Ou Cange.. 127-131 (app. qu'il a tire du commentaire (k1t~ Y&. est partiellement illisible. Afex.EV"t) .. qui est de la main d'Er. Ald. col.. [J. la suite. au lieu de Bu~~voc. 4. etc...ou plutot son secretaire . busam Cf.6oc. II. III Axpe:~6YE:AW<. crit. lagena maior. 3.LEV"t).. Eun.ou o~ kppft6"t) [J. I. comme en grec. I" 99 :::: Plut.. De toute maniere. IIO Axpe:~6ye:AW<. Hesych. II9 0c. XXIII. A. suit ce texte jusqu'a fundum (1.. 107 Steph. 2.pm[J. B. iX1tO BU~LVOU . son "existence" qu'aux panSmiographes: cf. S. A 4714 (&Xpe:~6ye:AWd :::: Apost.. par Y&(. add. XI. Ie personnage est inconnu par ailleurs et ne doit. crit. L'expression &(. Apost. suit sa source jusqu'a vti (1. 91-92. Ald.. col. id est Pronomi barba. un hexametre dactylique. cf. Ald. 1d . I. quae frugiferae sint 3111 105 Zenob. 51.. 130-131 Pind.v.) La modification de la traduction latine en 1t (suivi par F-l) est probable- outre. 42 . TIXIc. en II4 Zenob. En 1t (suivi par F). yind. II5 Protinus 1t F-1: Statim A-E.) qu'Er. doivent resulter d'une erreur d'Er.. 841 sq. 24 CruSlUS: ~u~~v1J 1tapp1)O'~1X . To kev~xov B~~u"t)v6c. 1t. II4 x&. ep~&A"t)' kXiX1'Epw6e:v 1'Lee:cr6a~ OUViX[J. 66 (~ yv&. 121: "Butta. 128-129 Ter. Id. aussi Suid. app. 136-137 Hesych.Cp~6iXA~C. 107-108 Eius . [A] PRONOMI BARBA n POVOf. 452-454.[J.[J. a consulte Zenob.ADAGIA IVii. 1'0 1'WV Arnwv ('iXO'LAE:~OV. B-1: J\.' p. 58 :::: Zenob. A. 2. ep~&A"t) est deja dans Hom. Lexikon der Mythol. Ald. 130 Pindaricum illud F-1: illud Pindaricum 1t. Prov.. futurae DE. A. Byz.. BAS: am. 3112 IIO Zenob. Ald. 137 (app.. et "Byzi- nus". Aristophanes in 140 Concionatricibus: 109 Axpe:~6ye:AW<. 270 et 616. [H] Probabilius est quod inter Varia addidit Hesychius: amphitheton esse poculum quod ob magnitudinem <ambabus> tollitur ac reponitur. 63 :::: Diogen. ~evoc. 1737: '0 0' &[J. Er. 66. 58. a remplace ~ yv&. Id Hollandi nautae vocant 'busam'. 12I et A-E: am. ment due a 1'inrention d'obtenir.LOlJ 7twywv. 2. &e:~ O~iXAe:YO[J.' D-1: x&. ASD II. ~XUeiX~. Er. Er. 135). ~ O~& (. col. Er. quae fructum planta datura est 1t F-1: quae plantae frugiferae sinr futurae A-C. A-E. 1t6A~e. 48 :::: Suid. 50 (&XPE:~6ye:AOC.LepLee:1'OC. 468 d et 500 f. B~~u"t).. &(. col. (cf. 65.ep01'EpiX~C.. repris par Suringar 71. 3113 3114 II9 Zenob. Apost. "Epwc. F-1.. puis Suid. 362. Xe:pcr~v). Butta 3. 106). 123 Adag. 102 (Ayuppwc. de praelonga dicebatur. A 4479. nostris bous"..

id est Mihi barba multo pulchrior atque Epicratis. [AJ Martialis item in huiusmodi quendam ioeatur. LB 995 161 Conuenit igitur in quosdam qui. [HJ M. sed tuis vestigiis persequamur. quae tu in tabulis publicis ac recentia reliquisti. quem in luto volutatum totius corporis vestigiis inuenimus? In Oratione pro Cluentio: Quid? Albiana pecunia vestigiisne nobis odoranda est an ad ipsum cubile vobis ducibus venire possumus? Et paulo post: Cluentii nummus nullus iudici datus vllo vestigio reperitur. Est frequens iocus apud Lucianum in barbam philosophorum. nihil habens viri praeter barbam. Tullius aetione in Verrem quarta: Ex istis etiam tu retibus effugere te posse confidis? Quum te nos non opinione dubia. Nam nos quidem quidfacimus in verre. id est Omnibus inquirere vestigiis. sed ipsa cubilia videre possint. dieitur qui summa eura summaque diligentia rem peruestigat. alioquin mollissimi.LoU 1twywv) €XwV id est Hucusque latuit ergo Pronomi Argyrrhium Gestare barbam. Barbam ob similitudinem scutum vocat. vultus vestiumque seueritate vitae continentiam praeferunt. In Pisonem: An vero tu parum putas inuestigatas esse a nobis labes imperii tui stragesque prouinciae? Quas quidem nos non vestigiis odorantes ingressus tuos. AtAYj8e:. sed totis volutationibus corporis et cubilibus persequuti sumus. vt et alibi: 155 Aristophanes in eundem: K&ywy' )E1t~Xp&TOU~ OUX OA[y((> XOCAA[OVOC. Metaphora sumpta est a venatoribus. Item actione sexta: I1l0s ego accusatores puto fuisse qui huiusmodi hominum furta odore aut alicubi leuiter presso vestigio persequebantur. Rursus in eadem: Vt omnes mortales istius auariciae non iam vestigia. Argyrrhius exercitus dux quispiam fuit effoeminatus et einaedus.ADAGIA 3II8-3120 106 ~pyuppw~ youv -rOV Ilpov6[. . quandoquidem tibieinum mollieiem etiam prouerbia natant. 145 150 Pronomus tibieen quispiam fuit prolixa barba. [A] 165 170 175 OMNIBVS VESTIGIIS INQVIRERE 3118 IliXmv rXve:cr~ ~YjTE'i:'V. gestamine non admodum apposito professioni. Taxatur eadem in loco Epicratis oratoris euiusdam barba) cui ob id ipsum vulgari ioeo cognomen inditum crocxe:cr~6p((» teste senario quem Aristophanis interpres eitat ex Platone Comieo: '}\ voc~ U1t~vYj~ )E1t[XpOCTe:~ crocxe:cr~6pe:) id est Rex barbae Epicrates scutifer. Itidem apud Horatium: I [B] lussit sapientem pascere barbam.

36.. S. II.. 154 Aristoph. quin magis ex asini curiositate post muftum denique temporis idque etiam vix domum incofumis reuersus. Cluent.. 2. les deux homonymes: I) porteur de bouclier. Neque enim id sine prouerbii specie dictum apparet. 7tcilyw\lIX'. 167-168 Id. ASD II.. eitait en emier les vers 58-59. quod ea pars arctior sit huic animanti.6you. confond .ADAGIA IVii. ad 159-160 Lucian. Suid. 2. 184 ex rebus A B: rebus C-I. quemadmodum vulgo dici consueuit. RE XXIII.0YW\lIX>. et Ald. id est E canis cufo. &). 4. 630.volontairement? . quamobrem et excernunt difficilius. C£ Adag.. . II. 3120 183~18~ [L~cian. Cluent.: quod H I. 82...~~ otxocoz &voc(j'lJJ8zk. p. IX. Ece!. 170 quid scripsi sec.. [H] Siquidem apri non tantum bibunt e Fonte impressis pedibus. l'adage figure uniquemem sous sa forme latine. 160 Hor. Sur la numerotation ancienne des livres des lIerr. 42... 102: 174-176 Id. p.. 30... l'etoffe grossiere. II. lui-meme au depart du latin. Demon. Scho1.). [A] 185 190 E CANIS PODICE 3120 'Ex xuvo~ 1tpU)x'!ou. vocat Er. loco cit. 157 barba Le correspondant de ce mot ne figure pas dans Ie vers cite. Scho1. d'ou au figure.). c£ H. 763. supra). 47. 160 pascere 7t F-I: crescere B-E.. 167 expressa ac recentia). il est vraisemblable que la formule grecque . Ie baudier. il ne distingue pas en crIXXEcr<pOPO'. notant C£ Adag. 1234 (Tibicinis vitam viuis). 812... Sur Ie personnage. 148-151 Taxatur . lIerr. 1I5.xecr<p6pe.1. Ee!. a reprendre du vers 68 ('1"OUe. De meme. floribus austrum). verumetiam volutant sese. von Geisau. 56.xo. IB II. 9. Pis. 24. et b aci. 83. 748. Er. 502 (TO~\I Cobet: TaL\I codd. Cic. 2. 71.xcrt\l .). TO 8E TOU).] Asin. (au crcXxxo. 165-167 Cic. 71. 150-151 Plat. 6. 763. 3118 Collect. Dictum videtur a Luciano pro eo quod est 'ex rebus anxiis atque angustis'.a ete forgee par Er. IV. 161 Martial. Dans Collect. fragm. 13. 625 (186 cX\lz6"fjxa. aliquo).xo.. 378. loco cit. Aristoph. 130 PCG ap.que nous n'avons trouvee nulle part ailleurs . 35. ad Aristoph. Ie vetement grossier. 53 (169 eiusmodi. 812. Nam Asinum suum finit his verbis: 'Ev'!ocu8oc 8zoI~ O'U)'!-t)PCHV E6uov xoct &voc8~!J-oc'!oc E8'tjxoc.TO crci. 494 F-495 B. barbam C£ Schol. dial 10. 2) porteur d'une grande barbe (cf. 3. id est Hie diis seruatoribus rem diuinam feci donaque suspendi nimirum non e canis podice. aaxsacp6(}s Cf. 105 (165 rebus.. 163 Il. '!OU'!O o~ '!o '!ou ). in hunc quadrat Vergilianum illud: Et fiquidis immisi fontibus apros. cf. p. 3119 Collect. 145-148 Pronomus .. 168-171 Id. cf. Serm. ad Aristoph. Ece!.' E~ ovou 1tzp~zpyloc~ o~a !J-ocxpou mxvu xoct oU'!U) OE !J-6). 190. 59. lft>rr. Comic. infra. 173-174 Id. V. !J-a ~loc oux EX xuvo~ 1tpU)x'!ou. 77. 178-179 Verg.. Dans Collect. 2. Mort. Ece!. IT 2527.). Pronomos 4146 tibicinum . mais resulte du contexte: il faut comprendre xa}:A[o\la <'1"0\1 7t<. lIerr. n. 152 scutifir Sur cette traduction de mx.. 171-173 Id. la barbe longue et epaisse. 153 Barbam . 34. ASD II.. 155-156 Id.I8-20 [A] 180 1°7 APROS IMMITTERE FONTIBVS Qui sibi accersit optatue pernieiem allatura. 2572 (Fontibus apras.

Rursus libro quinto: Admirabere meam {3a(}vTrjTa. T~ XSOVtX ~Aex(JT&VE~ ~OUAEU[. id est Canis indignans in lapidem. Rursum libro sexto. 'E~ ~e. [AJ CANIS SAEVIENS IN LAPIDEM 3122 Kucuv de. vt in Epistola ad Atticum. quae in agendo apparuit. In qua versus hi dicuntur de Amphiarao: BexeE~exv 215 3123 exUAexxex o~tX <ppEVWV xexp7tOU[. talis oratio. [AJ Mihi videtur recte quadraturum et in eos qui se metiuntur non ex aliorum opinione. Refertur et hoc in Adagionum Collectaneis. cui titulus ~E7tTtX E7t~ 0~~exc. quam eum ipsum lapidem. liberalitatem in Bruto probari vehementer gaudeo.F] et a Platone. Tullius.J.exTex. sed ex recte secusue factorum conscientia. cum est percussa lapide.ADAGIA 108 3121-3124 Vulgo iactatur et in Zenonem. eo qui iecit omisso. quo icta est. Veluti si quis iracundiae vitium iuuentae. in scribendo sit occultior. id est Sulco e proJitndo pectoris fructum metens. Addunt dictum de iis qui cogitationibus profundis ac penitioribus rem expenderent. alioqui non indignum quod in prouerbiorum ordinem allegatur. id est e cultu spectari vitam et ingenium hominis. I LB 996 220 225 Citatur aliquot locis in Moralibus a Plutarcho [.J. Verum de hoc prouerbio meminimus alibi. TOV AWOV &yexvexXTOU(Jex. secundo de Republica libro. Plato libro de Republica quinto damnans eos qui caesorum cadauera despoliant. cum salui redierimus. Competit in 205 eos qui mali sui causam imputant non ipsi autori. petit..EVOC. non stultitiae. vel quod nimis anxie vel quod inepte.. vnde proficiseitur. libro quarto: Ne j3a(}vTrj~ mea. teste Laertio. Sumptum est autem ex Aeschyli tragoedia. Sensus congruit cum illo: Qualis vir. Iactatur vulgo simillimum huic: E plumis auem dignosci. [AJ 210 PROFVNDVM SVLCVM Bex8E~exv exuAexxex. . id est ProJitndum sulcum. tanta mihi f1EASirj huius virtutis datur. etiam si mihi nondum apud idoneos autores repertum: E cantu dignoscitur auis. attribueret. quod in canis postico de Republica conscripsisset. Rectae vnde cogitationes germinant. non tam petit illum Qui se icit. Epistola prima: Nam nulla re sum delectatus magis quam meam {3a(}vi'fjTa in Appio tibi. ait hos perinde facere vt solent canes saeuientes in lapidem. Pacuuius apud Nonium in Armorum iudicio: Nam canis. [AJ 195 200 E CANTY DIGNOSCITVR AVIS 3121 Refertur et hoc a quibusdam. Allusit ad hoc prouerbium aliquot locis M. sed alteri cuipiam.

Rep. 197 Adag. in lapidem Ce titre est repris de Collect. TOU xuvoe. II3: "Man sihet an den federn wol was vogels er ist". TWV xuvwv.LEvaL. Kuwv . 593 sq.L~v o~v allusion dans Collect. Germ. 11. 208 sese Vossius: se codd. Non. Parab. 591-592. 469 de: ~ OLEL n aL~epOpOV apiiv 't"oue. c£ Suid. V. loco cit. 203 vnde C-l: vnde tamen A B. avec la graphie (.. V. 218 Pluto Mor. icta". 4. I. repertum Er. dans Er. 207 et 208 (app. meme texte dans Suid. B a remplace malencomreusemem "icta" par "ictus". pp. II. 21O-2II in Adagionum Collectaneis t' expression pourrait convenir pour Apost. p. 2II-212 dictum . 225 sed ex C-I: sed A B. ed. fLEXP~ TaU fL~PP[VOU. Zenob. 1. 212-215 Aeschyl. I. Att.. 208 icit A-E: iecit F-I. B 27. TOU ~1XA6vTOe. pour supprimer cette disparate.av't"oe. AWOLe. et 493. 550. 105 sqq. 92. loco cit. crit. ap.LuppCvou. 3.l.. lJi' 130. p.. C£ dans Collect. ASD II.. la traduction latine repere Ie titre avec une legere variante. 204 cadauera A B F-l: cadauer C-E.ADAGIA IV. IXUT~V ye:ypacpEvaL. EXOV't'WV. 124 M. qui tente ainsi artificiellement de justifier Ie rapprochement avec Ie present adage et avec Ie commentaire qu'il en a fait (c£ supra. 200 Canis . p.. 6. icta"..21-24 [A] 1°9 HERNIOSVS VSQVE AD GVLAM 'Y wAOt. col. ex. eppE:vac. Ald. ole. membre de l'Ecole cynique. IV. 229-230 Aristoph. Er. reprend.: E1tL 't"wv ~aedlXe. 195-196 mihi . 'twoe. 207 percussa scripsi: percussus A-I.. corr. I. n.. loco cit. Att.I.. 204-205 Plat.). p. p. expenderent Cf.. Tappius. Laert. 964 (1tap& :APLcrTOep~VEL €:v 'I1t1tEumv). TOUTO 1tOLOUVTae. mais non pour Suid. Adag. mais avec la forme correcte fLUPPCvou. Ald. (214 &AOXIX.). p. 206-208 Pacuvius 38-39 Ribbeck. IXt TO'. 332 "illud Platonis in Legibus de cane in lapidem iactum saeuiente.. Ie texte auquel it avait deja fait 201 3123 210 Zenob. 1t. 198 id est A-H: om. 362 ab (&Aoxa: lXuAaxlX v.. comme pour Zenob... qui cite p. 171. icta A: ictus B-I..ii. TRF. eo qui iecit omisso".L(. id est Herniosus vsque ad gulam. TLVEe.).l. 3. 3122 Otto 322. Quod: magis quam v. 213 Amphiarao C-I: Amphiareo A B. ASD I. La formule grecque. .LLPPCVOU au lieu de (.) Dans Pacuvius ap.. Diog. VII. &'11 ~A'1]ewcrL xaAEmdvoucrL. VII.. 136. 184: ex rebus anxiis). 1-2 (magis. 218-224 et . vulgo Suringar 64. 5. Rep. 179 Lindsay (207 quando.l. Le membre de phrase vel quod nimis anxie vel quod inepte est une addition personnelle d'Er. semble-t-il. l'ed. de Zenob. col. Att.. 3124 228 Formule extraite par Er. = Apost. s. 3121 Walther 6845. iPPEVOe. A: "percussus . 32 d.'e. add.). probo: probari v.. Non. eppEVOC. d'apres Ie titre latin. VI. 205 omisso B-1: omissa A. gaudeo F-I. Ald. 629). Sept. (. Quadrat in vehementer herniosum. 69.. 191 teste Laertio Cf. 2.. 88 b et 186 b (&Aoxa. ilIum eumpse Vossius: eum ipsum codd. 221-222 Id.. Carmen est apud Aristophanem in Equitibus: 191 Zenonem B-1: Xenonem A. 10. et non Leg. qui cite expressement Aristoph. d' origine populaire. eppEVOe. 222 Rursum F-I: Rursus 1t. €:1tL 't"1)e. ~Ae:yov 1taL~oV't"e:e. '1)XOUcrE TOU KpIXTt)'t"Oe. cite d'apres Zenob.. 50 = Apost. 4 (Ie suj~t e~t Zenon ~e Ci:tium): "~we. uniquement en latin (c£ peut-etre supra Adag. oupiie. que nous n'avons retrouvee nulle part ailleurs. au lieu de retablir "percussa" . Ald. 76.LEvac. oux &1tTo(.). loco cit. 21 9-2 21 Cic. Plat.. mais it corrige la reference (Rep. n 'a done pas emprunte a un auteur ancien cet adage qui est. ilIum adpetit. pourrait avoir ete forgee par Er.j.). loco cit. La mention du chien vient done du fait que Ie fondateur de I'ecole sto'icienne avait d'abord ete disciple de Crates. Equ.. 193 alibi II nous est impossible de preciser ou. on lit "percussa . xat XEXpu(. 3053. 222-224 Id.' o't"e: xaL 't"'1)V IloALTdlXv au't"ou yp&l.

1tA0)[. ac sibi quisque ceu vestibulum ac virtutis vmbram circumponere debet~ sed ita vt sapientissimi Archilochi vulpem a tergo trahat. neque enim nauigari ad eum locum vnde . quidam ex Thersita ChaeremonlS: (Qe..tXOc. Archilochi vulpeculam commemorat et diuus Basilius quum alias tum in libeUo ad nepotes suos et Philostratus in Imaginibus.LE:VOc.: Ouxouv. 1tAW[. [A] 260 NON NAVIGAM:VS AD HIPPOLAITAS 3127 Oux ~1t1tOAEX1'tXe.LEe..no ADAGIA 3125-3127 '¥ WAOV YEVEcr8tX~ DE'i:' crE [-lEXP~ 1'OU [-l~pp[vou.quemadmodum declarant homines sapientia praediti - 245 etiam ipsam veritatem cogit~ quod felicitatis est proprium~ ad hanc sane prorsus incumbendum est. non dictum esse. 312 5 id est Pellace quanto est blandior vulpecula. Haec ibi Glauco laudans iniusticiam. Equidem ad hunc modum reperio scriptum in vulgatis exemplaribus. vt sit admonentis parcius vtendum esse rebus praesentibus. we.. Dicam igitur quid mihi vero proximum videatur. [HJ Archilochi vulpeculam commemorat Plato libro de Republica ii. sed vt eruditis coniectandi veri qualemcunque suppeditem occasionem. verum ex his verbis non video quae sententia possit exscalpi. OUX U1tclPXWV . [A] 250 NON VT PRIOR LAEDAM:. quo Socratem ad iusticiae praedicationem excitet.LWPOU[. non quod alios velim protinus sequi meam diuinationem.. id est Vt qui prior nolim malo lacessere~ Sed iam datum malo retaliem malum. SED VT INIVRIAM: RETALIEM 3126 Senarium hunc quidam ex Olynthia Menandri citant.'0 1tAE'i:'OV r!.. tX~[-lUA1Je. 255 Conuenit cum iUo Terentiano: Sic existimet / Responsum. Sis herniosus oportet ipsam vsque ad gulam. 1'~V DE 1'OU crocpW1'cl1'OU l\pX~A6xou aA!D1tEXtX EAX1'EOV E~67t~cr8E:v. DYJAoucr[ [-lO~ o~ crocpo[. E1tE~D~ 1'0 DOXE:'i:'v. 230 [B] id est [. id est Non nauigamus ad eximios Hippolaitas.F] Aristophanis interpres ostendit fuisse et apud Diphilum. id est ltaque~ posteaquam opinio .LE:C. [A] BENIGNIOR PELLACE VVLPE '. 1tEP~crcrrXc. 1tEP~240 yptX1t1'EOV. . Quid si legas Oux !!1t1tOAtX[1'tXe. 235 De eo qui commodi sui causa simulat beneuolentiam. aA!D1tEXOe. 1tEPWcrOUC. xed 1'~V &A~8E:~(xv ~~a1'tX~ xtX~ xupwv EUDtX~[-lOV[(Xe. &AArX 1'~[. E1t~ 1'OU1'O D~ 1'pE1t- 1'EOV OAWe. Multi sunt apologi de vulpis astutia. 1tp68uptX [-lEV XtX~ crxYi[-ltX XUXA<p 7tE:P~ EtXU1'OV crx~tXyptXcp[tXv &pETije. ex his quis sit Archilochi non satis liquet.

[B] id est 230 232 234 240 254 257 1'OU B-1: am..1. fragm. 80.. 7 (Migne PC 32. III. Zenob.. 269-272 PailS. connait alors Ie texte de Pausanias (cf. Suid. 71 F3). Athen. A B. in libello . D'autre part. (~AWC. Plat.: €~01tLClaeEV H I. a . nuxvov EXOUaot '. gens. p. s. 612 f attribue a Aristarque (IrC!? I. 275 sqq. ou il est question d'un singe et d'un renard et ou on lit notamment &A6m'lJ~ xEp3ClA€:1J . 89 Bergk (. 1'OUC. 172. 245-247 Archilochi . 3126 250-252 Zenob. 38 PCG.. .. Ald. 247 Philostr. cf.. 240 €~6maeEV Er. v€:ouC. loco cit. Ald. Er. a trouve chez Brassicanus. 3125 234 Zenob.. Ald. 259-260 ex .(Menandr. 172 presente la citation dans deux notices successives: la premiere (. avec mention En A-C (cf. L'AClOC.). les mots xEp3otAeotv XClt nmXLA1Jv. deja Brassicanus) s'explique par Ie fait que c'est d'abord a ses neveux que Basile adresse ce petit traite. exscalpi Devant un texte manifestement corrompu (cf. vt quod temere prodegeris facile possis sarcire? Nam in Graecorum Commentariis hoc tantum adscriptum inuenio: 'Erd 'rW'J ~PtXXEtX XEXTYJf. Q 237) Chaeremon. ou Cod.. autore Philostrato in Iconib.ClU1'OV). destine aussi d'une maniere plus generale a tous les jeunes 260 261 262 267 268 igitur B-1: igitur quidem A. lac. 266-267 'Ent . 20-37. Hippolaitas B-1: Hippolaetas A. Aristophanis . npoc.. 585 D). 3101. qui se rapportent a aA6mExot. cap. 9. A. meam H 1: nostram A-G. 298 Korte). princ.. proverbium 28 (Archilochi vulpes) les references Basil. [B] id est De iis qui pauca possident.. s'est fie ici a Brassicanus lac. Er.. 56). L'AClWC. Imaginibus Er.25-27 265 270 III rerum eiusmocli copia exuberat. 5-6. quam olim consentaneum est ob POftUS commoditatem mercimoniis floruisse. cit. Imagines I... a corrige en L'AotoC. cf. la deuxieme (. Laur. €V 'OAUV{](0. dans Suid.. ad Aristoph. carr. est C-I: am.LE\lW\I. I. fragm. 241 posteaquam Le contexte montre qu' EnE~a~ (1. 81 Diehl. Analecta critica.) deux tentatives de correction.. ed. 236-240 Plat. 25. Crusius.100'. 365 c (239 E[J. 232 Schol.sope. Eun.) et en D (11. A-C: L'AClWC. Aucune des deux ne noilS parait satisfaisante. Sermo I. iis (ijs) B-H: hijs I. Er. de fabulis". supra Adag.ADAGIA IV:ii.ll. col. Diphilos. Basil. 358 Kock.. ). [EPO\l (I7t7toAtXtnDoc. mais sans autre precision. 139 . x'EX1'1JfLEVWV Zenob. Introd. Te. Rep. a la fin du texte de Plat..LCX op8o\l AWOU. app. Ald. XIII. ef. 224 Lasserre-Bonnard. Sur l'utilisation de Brassicanus par Er. Paroem. Diphilum F-I. la mention du renard dans la suite du texte ne concerne qu'£. ("in commentariolo ad nepotes") et Philostr. col. fragm...6~ €cr'r~\I l\. non procul a mari. 81). p. Ald. la forme rAwc. C'est par un Ms qu'Er. suppl s. cite Archiloque parmi les auteurs de fables ([J. cit. . 51) renvoie a Menandre.. 2).). Cod.81]'Jocc.: 'illchilochus in Apologis a se scriptis vulpem vbique callidissimam inrroduxit. 3. 13 (Plut. de Zenob.. n 144. mais en D-I apparait une forme aberrante nClpmfLLot..u{]o~). malum A-C F-I: malo D E. 255-256 Ter. [A] Hippola vero vetustissima ciuitas fuit Laconicae. L'expression ad nepotes suos (cf. a malencontreusement omis. 14 F4) un texte presque idenrique (TIi~' OUX . Laur. en H. ex 0EpaL1'OU (IrG!? I. 237) aurait du etre traduit ici par "quoniam". fragm. 3127 258 Zenob. Quid si C-l: si A B. col... 134-135 (Migne PG 31. Cf Archil. cf. va presenter successivement en A (11. €~omae~v scripsi sec... D-I.cppoDh1]~ xcxl &ytXAf. €\I DE: CXUTO!:'~ J\. 246 alias Basil. Suid. 262 sqq. II29 a a A)... 6. 9. add.. crit. 'E\I'r€u8€\I &7toax6\1''n '!p~6:XO\l'!cx aTtXD~OU~ 8uplDE~ tXXPCX TtX~\I&pou XtXl 7t6A€W~ E:pd7tw~ (I7t7t6AtX~ €a'r~'J. n. II.. Meminit huius Pausanias in Laconicis his quidem verbis: Kcxl €7tl 8cxAacrcrn w1. 188 Tarditi).

Transsumptum a bubus. lector. [B] nam hinc nomen. quasi dicas 'equorum altricem'. [A] inter prouerbia: 'En~epUAA~3E:C. et in his Mineruae phanum Hippolaitidis.3E: n&. 'Epiphyllides' enim Graecis dicuntur minutiores botri maioribus adhaerentes.1'WV. Leparge. [A] 305 Hemistichium heroicum dici solitum in eum cui ne post laborem quidem exhaustum datur respirare. cro~ 1'&.v1'tX. quod foliis adhaereant.II2 275 LB 997 280 ADAGIA 3128-3131 Et ad mare templum est lie'neris et statua recta lapidea. 290 [A] Eum aiunt conuenire in blandiloquos et phaleris verborum instructos magis quam egregiis factis. Aristophanes: ~P' ''I. [A] SVPER TE HAEC OMNIA. [B] id est Epiphyllides sunt haec et ampullae merae. is est populus Chalcidensis. id ocnG '!wv x~vvtX~E:ufJ-&. [HJ Nam ipsum nomen ab agrorum fertilitate inditum est. Huius rei mentionem facit et Herodotus in Terpsichore. 300 [A] Porro 'einnabeuma' vocatur exemplar et simulacrum ad cuius imitationem pictores ac statuarii signum effingunt ac repraesentant. 1J!-LtX1'tX 1'E: x0fJ-'t'tX XtX~ ntX~yv~tX E:7tWE:~XVUVCX~ II&v1'tX ocn' ocxpoepucriwv XtX~ OC7tG x~VVtX~E:ufJ-&. perinde quasi modo productum a follibus aerariaque fornace. id suo loco dicetur. 1'tXU'r' Ecr1'~ XtX~ cr1'wfJ-UA!-LtX1'tX. cuius meminit Plutarchus in Vita Periclis. V nde quod nuper natum est.F] Quorum regionem pulsis indigenis et deducta colonia occuparunt Athenienses. quibus perfunctis iam agricolandi labore labor is etiam reliquus est vt aratrum reliquaque instrumenta . I .'" [PI id est Dictaque splendida et lusus ostentare. quae mendacem arguunt. olim opibus gloriaque cum primis clarus. [A] Meminit huius vrbis et Stephanus. et illud excute.1'WV venire dicitur. [A] 295 1\0' 1\KPO<1>YLlflN 3129 1\n' &xpoepucr~wv prouerbialiter dicebant pro eo quod est recens ab officina profectum. Est autem id luxuriantis arboris argumentum. [PI Theocritus in Aita meminit de pustulis naso innatis.'. Callistratus omnes minutulos racemulos 'epiphyllidas' appellari scribit. [G] id est Super haec te cuncta. [D] Ne quam praeterminam coniecturam. num pro 'Hippolaitas' Ilegendum sit 'Hippobotas'. Hinc recedenti stadia triginta ostia summa Taenari et ciuitatis Hippolae ruinae sunt. [PI e comoedia quae inscribitur Ranae. AE7ttXpyE:. nam ab his sumpta metaphora. LEPARGE 31 30 1\v&. quod sub pampinis lateant.' . omnia a follibus et archetypis. [A] EPIPHYLLIDES Refertur et hic senarius Aristophanicus. [.

. Ea solent imponi <ei> qui sit e duobus robustior. A 2874. 275 S~eph. ASD II. Apost.:... 1505. archetypis En X' note margi- 290 scribit B-1: om.. 279-281 Quorum . add. gestare Er. [A] LAQVEVS AVXILIARI VIDETVR 3131 we.28-31 310 domum referant. Er. nale de la main d'Er. ou Zenob. 8. cite d'apres Suid. robustior Cf. semble-til. 3Il deficiente Faudrait-il lire de. fragm. 4. . "I7t7to~Cl. 7t6A\~r.21. indiquant que cette traduction n'est pas versifiee et qu'elle doit donc etre imprimee comme de la prose. b) Aesop. ou Suid. 286 Hausrath (Ald. col. 85. 315 278 gloriaque H I: gloria D-G. Ald. cite d'apres Suid.. Adag.. ces adages sont vraisemblablement empruntes a Zenob. dicetur F-l. Terpsichore F-I. Dictitari consueuit quoties incommodum alicui verteretur in bonum. 309 pili C-l: cutis A B. p. ~mxEv. 3129 Pour les adages 3129-3134.. col. IlCluaClvLClr. Apophth. qui mentionne explicitement :ApLa1"0cpcXv"t]e. 74. Suid. [H] Videri possunt verba asini sub onere collabentis ad bouem. ce qui est fait a partir de l'ed. loco cit. ASD II. fecerat Cf. cette parole attribuee a Zenon de Cittium. add. qui rogatus vt sarcinae partem reciperet recusauit. 313° 304 Zenob. 'I7t7to~61"Cle. G. deux recits sur Ie meme theme. ex impio pius. aussi Apophth. moxque deficiente asino coactus est totam sarcinam vna cum asini pelle gestare. 308 ei suppleui: om. suit une de ces sources jusqu'a la fin du texte. E 2758. 1878 (Nunc bene nauigaui. A. 296-298 Aristoph. 3128 283-285 Aristoph. 12. A 2090. 294 Zenob. la seule source convenant pour tout Ie groupe. id est Laqueus. et bono fuit.. aussi Zenob. J\(. 317-318 Huc . cum naufragium feci). . Aqoflsvoue. 291-292 Theocrirus . loco cit. Ald. 38 = Apost. "Latina non sunt carmina".y'Y). V.. 309-3II Videri . 357 C) parle d'un beeuf et d'un chameau. Ald.. p.LUVE~. Ald. qui cite Ie vers sans mention de l'au- teur. cf. [C] Aut si diues ad inopiam redactus hac occasione fie ret ex luxurioso sobrius. ~pXCl~Cl ~ClXW­ v~x"t]. ~ 7tcX. Cf. VIII. 7t.. Ald.. mais presentant des variations quam aux especes d'animaux: a) Pluto Mor. avec mention Suid. Veluti si quis Turca bello captus seruiret apud Christianos isque hac occasione nostrae religionis sacris initiaretur... [A] Hue pertinet quod philosophus ille. 7tcXVT . aussi Er. ou Suid. ordre alphabetique inverse A7t-AS..fungente? 3131 313 Zenob. x&7to). lateant Cf. 14. 30 . ita vt videtur.. 276-278 Pluto Per.II3 ADAGIA IVii. 4: XClAXLS€WV flEV 1"OUe. 305-308 dici . Ran.p. de meme Babr. 279 regionem F-l: regionum 7t. To d}v~xov I7t7toACl't1"'YJe. 7 Cru7tClPO~flLCl. add. 299 Dictaque .. 7t. SlUS. A-I.. 3506 (Psydracia).. Zeno Cittieus 2 (IB IV. IB IV.. 262. XCll 8"t]AUXO\l 'I7t7toACl't1"~r. 1"pL1"<p.. 23. 7t. col. 37 = Suid. 2. 284 inter A-F: in G-I.. col. . Byz. 719 PCG (7trxLY\l~' . combine ici. 92. 292 suo loco Adag. cite d'apres Zenob. Zenob. 32. Taurum autem AE7te<pyOV appellat ob candorem pili.. loco cit. E:~S~ClAe:v... 291-292 Theocr. ou Er. VIII.. 24. 48) parle d'un cheval et d'un ane. N 604. 283 e . BCl1"pcXxmr. 287-29° Eum . Ranae F-l. qu'Er. 281 Hdt. 77. 342 F). 7tAOtHC{) xCll M~YJ SLClCPSpO\l1"Cle. avec valeur impersonnelle. 3. 309 appellat II faudrait peut-etre lire appellant. Ald. Ald. [A] dicebat se tum prospere nauigasse posteaquam naufragium fecerat. Apost. 137 d (cf. [H] Zeno ni faIlor. Ald.

F] Et Plautus in Truculento.. quinta post die manus abluere solent ac puerum cursu Laribus circumferre. in qua fabula Phronesium meretrix Dinarcho cupienti accumbere in sacrificio pro puero ascititio iubet potius illud agat quod quinto die fieri consueuit. Plato in Theaeteto 'Ttl &fLqn3p6fL~(X vocat genere neutro. Adagium ad varios vsus poterit accommodari: vel ad eos qui pueros ostentant ac circumferunt aut munuscula captant ambiuntque. De munusculis huiusmodi meminit et Terentius in prima Phormionis scena. minimum dormitur in illo. [B] Traduci poterit ad eos qui sermonem nullo delectu nimis auide accipiunt. Sonat autem &fLua'T~ quasi dicas 'citra suctum'.ADAGIA 3132-3135 [A] 320 325 LB 998 335 340 I1INEIN 3132 }\fLua"d 7'dv€~v dicuntur qui haustim auideque bibunt nec inter bibendum spiri- tum reciprocant. varias narrent fabulas aut cantillent. [A] 350 QVI NON LITIGAT COELEBS EST 3135 Diuus Hieronymus tanquam prouerbio iactatum citat: Qui non litigat coelebs est. vt his modis ciborum obliuionem inducant conUlUlS. qui re tenui leuiculaque transigit vitam atque interim existimat se laute viuere. Indicat adagium rixosum esse omne coniugium nec esse tranquillam vitam. [A] CANENS VITAE PALNlVM 31 34 'A. [HJ Similis potatio Graecis dicitur tXfLua"nc. ne ieiunum omnino conuiuium appareat. nisi in coelibatu. quod inter bibendum labia non claudantur. Astipulantur huic sententiae versus aliquot prouerbiales: . cum nihil apponant in mensa quod edi possit.. [. Idem facit Ephippus apud Athenaeum libro Dipnosophistarum nono. Quanquam Hesychius amphidromiam septimo die scribit celebrari solitam. Iuuenalis: Semper habet lites alternaque iurgia lectus In quo nupta iacet. 345 id est Canens vitae palmum ad anethum. quae in partu adfuissent et in obstetricando iuuissent. De parco dictum. cum magis expediat subinde cogitationem admiscere lectioni.~3(i)V 'T~V a7t~6(XfL~V TaU ~lou 7tpOc. aut qui immodica lectione obruunt ingenium. [A] 33° 1\. decimo a partu die nomen indebatur infanlti. Eoque die munuscula missitabantur a cognatis. Sumptum a prisca consuetudine qua mulieres. sed potum in aluum non secus atque in dolium infundunt. sepiae plerunque et polypi. Morem hunc quibusdam esse videmus vt. tXvYj6ov.MY~TI AMPHIDROMIAM AGIS 3133 l\fLCfnopOfL~(XV tXy€~c. id est Amphidromiam agis.

suivante. 30.. Immo hercle vero accubuo I Mauelim: quin dis hodie sacruficare pro puero volo adscititio.LO::L [. Hamilton. Monost. Xdpov. Xcipotr:. ot[ auvot~a[. 337-338 Hesych. 2. A[. Ald. 418-424 tel qu'il figurait dans les editions de son epaque. Immo hercle vero quinto die quod fieri opoftet censeo. . 3134 C( Adag.Lot~cilO"e:wr:.ADAGIA IVii. 370 c-d (A[. c( R.: acciti- tio 1t cantillant A-E. 261 B). / PHR. Apost. qui n'a aucun sens.L1tTY)V &youa~v £1tl TOrr:. qui figure dans les editions anciennes de Plaute (cf. cit. €(. 355 id est Item: Z~AOC.. yuvo::f:Xot = 823. F-I. Xott O"Y)1tLotC. 345 narrent F-I: narrant A-E. Mulier in aedibus atra tempestas viro. 2. cantillent F-I: qui sert ici de lemme. precedente) sous la forme "adscititio" et que l' on ne trouve plus dans Ie texte des ed. nona F-I..LCfnopO[. 333. ces trois vers s'y trouvent reunis SOllS Ie titre Elr:. 1169 (Spithama vitae). DI. "Porro autem Geta I Ferietur alia munere vbi ea pepererit".. Sur ce rituel et les divergences entre les divers temoignages... Ald. X(XAYjC. E1tt TO 1tAciaTOV 1tOAU1tOOotr:. Phorm. ete. facile inueniam quo modo I Diuortium et discordiam inter nos parem. en ascititio.. ~UaE: "t'Yjc. 3. Vbi illud quod vola habebo ab illa. 56. A 1687 (i\. n. aussi n. notamment la repartition des repliques entre Phronesie et Diniarque (Dinarque dans certains Mss et les ed.LLotV &ye:~r:.[. id est Item: 335-339 Et . 472 AB. Roman and Byzantine Studies. 336 ascititio scripsi sec. connait par I' ed. Iov. Tht. 338 Plat. Post id ego totum tecum I Mea voluptas vsque ero assiduo. 28 (Migne PL.Lep~opo[. se presente tout autrement dans les editions modernes. True. C( Suid.Liwv ()VTWV).1 ~ &1tOXoteotLpOVTot~ Tar:. infanti Zenob. Muliere nil est peius. 31 32 320 Zenob.' T~V 1tE[. A 518. 350-352 Iuv. 23. [. Plaut. 160 e. 330-334 Sumptum . 3135 348 Hier. yuv(X~xoc. col.v"t'(X 7t'Up7t'OAEr a0tJ. 31 33 328 Zenob.' Tij OE:XaTn oe: T06vOflot ·dee:Tot~. Er. 6. 46 sq. peG) ap. 268-269. 339 Ephippus (fragm. s'inspire de ce texte jusqu'a infundunt (1. 336 ascititio Nous avons corrige "accititio".(j'~v yuv~.L1tOUO"LV Ot 1tP0O"~XOVTE:r:. 334-335 Ter.0v. IX. c( aussi Suid. I. loc. ef. Xott OWpot 1tE[. sans nom d'auteur.Lot TLeE:Tot~. Theognis. Ald.LEVO::~ EX O~ot­ cp6pwv 1tOLYjTWV. 30 = Apost. Adv." Ce passage. publiee. p. LB II. Milan 1500: "PHR. ex. mais sans la mention Tij OE:XaTTI oe: To6vo[.· TO O€ ~PEepOr:. 353-360 versus aliquot prouerbiales II s'agit de trois vers de Menandre. traduite ici 1. ~pEqJE:aW £'. ~ 2400. wr:.. consueuit Er. 278 et 609 Jakel. Greek. chez Aide en 1495 (rVW[. c£ aussi Apost. atque etiam bona. 25 (1984). 335-337 Et Plautus .. Athen.LqnopO[.J"dv &vopcX. 62. id est OUOE:V yuv(X~xoc. qu'Er. paraphrase Plaut. anciennes). add. a la suite des ceuvres de Theocrite. 243-251. loco cit.Lov6anxm XotTa XE:epaAO::LO:: cruVTE:TotY[. col. edd.).32-35 XE~fLWV x(X"t" orxouC. Ald.. vers 4. 321). col. Sources for the Athenian Amphidromia. 7 = Suid.LuO"Tl 1tLE:tv). 1totpotqJEPOUO"L T~V EO"TLotv TpEXOVTe:r:. mais sans l'expression A[. cf. A 1722 (AWPLOPOflLot). pp. modernes... vett.LLotV &YE:~C. dont Ie texte est mal etabli. 7t'cX. Incendit omnem foeminae zelus domum.LE:vot~ TY]r:. 341 Zenob. 1t. prine.

Quemadmodum superius ostensum est de gladio Delphico. pedum longitudine decem. Aristophanis interpres in Pacem indieat prouerbio iactatum in eos qui contaminarent conspurcarentque eiuitatem. quin et in horum calthedras in quibus sedere consueuerunt incacarunt. Earn aiunt a Thessalis inuentam. seueriter . Nam hac occasione consueuerunt calumniam struere Chiis. [A] VTRVNQVE 3137 Enarrator Apollonii citat hunc ex Callimacho versiculum: 1\. 1"'lJ~ 0' Cl01"E: XClX'1i~ 01. ni fallor. incurramus.. Vnde non perperam accommodabitur et in illos qui captata occasione calumniantur aliquem. Sors potior muliere proba non obtigit vnquam Vila viro.LE1"POV &poupYJC. quum apud Lacedaemonios peregrinarentur. id est Chius cacans. Aristophanes in ea quam modo citaui fabula: (H 39° LB 999 395 ~L& 7t6AL~ ~ 1"OV (JOV 7tpCUXTOV X[CUV OcpA~(Je:L.)V. id est Vni atque geminis praestat inuolui malis.n6 ADAGIA 3136-3140 Sed Hesiodus.LEV yap 'n YUVCUXO~ &v~p 1\:1l[~E1"' &[.1 p[ywv &AAO.Lcp61"e:pov XEV1"pOV TE ~owv XClL [. post coenam vomuerunt in curia ephororum. quod minus habeat incommoditatis. [A] CHIVS XtO~ &7t07tCl1"(.F] Probabile est adagium ab euentu natum quem refert Plutarchus in Apophthegmatibus Laconieis: Chii.[. hac eadem pastores pedi vice consueuerunt vti. Quemadmodum lupus Aesopicus agnum accusat. danda tamen opera quo declinemus alterum et in id. vt modestius ita verius. quod sibi bibenti turbarit aquam. [A] id est PRAESTAT VNI MALO OBNOXIVM ESSE QVAM DVOBVS Aristophanes in Concionatricibus senarium hunc prouerbialem refert: (EVL y&p ~uvEx<e:a>eClL Xpe:L1"1"OV ~ ouo'rv XClXOLV. Ac primum quidem diligenter inquisitio facta est quinam hoc designasset seeIus. [. eontraque mala nil tetrius vsquam est.LELVOV T'1i~ &YCle'1i~. 'decempedam'. 37° Quoties vtrunque malum euitari non potest. Sentit autem Callimachus de virga quam &XClLVClV Graeci vocant. 375 [B] id est Vtrunque est: stimulusque boum mensuraque terrae. Latini. opinor: OU [. 380 [A] Diei potest de re quapiam ad diuersum vsum accommodabili. quorum apud earn gentem erat summa autoritas.

ad Apoll.). 1323.()(~V()(V f5ye:. ed. 3021. Rhod. MpLOCV E-1: UOPeLOCV A-D. 391-397) insere a partir de F.II7 animaduersuris si quis ciuium hoc perpetrasset. 45-46 (402 siquis). 1. a partir de l' ed. Aristoph. 399 Er.). 395 designasset G-/: designassent F..x~ooc. passage traduit de maniere Iegeremem differente supra. pp. I. Mar. En 7t. IB II. il ecrit: Oe:x. signe de renvoi sans correspondam apparent: il devait y avoir un feuillet supplementaire. 3138 383 Scho1.x7tOUV 0' dxe:v OCX. 41I.~ . supprimee a partir de F. Pax.. IB II.: 'Ax. a tire cette formule du texte cite infra. citant Callim.. 1. 385). Ouidius in Amoribus: Ille potest vacuo furari littore harenas~ Vxorem stulti quisquis amare potest. 120. 1269 (Delphicus giadius). cit. lac. s'inspire jusqu'a Chiis (1. 387 Aesop. 702-703. 512 C-F. dom Er. Rhod. Erg. contenant Ie texte (11. 388-390 Aristoph. 168 Hausrath.()(~ voc OZ E('J'r~ fJ-z'rpov Oe:X'X7toUV 0E('J('J()(AWV EUpEfJ-()(' ~ p. 214 Schneider). III. 407 Er. id est ciuitas Chiorum ob tuum culum debebit B-E. Ecei.. cit. Pfeiffer (c£ fragm.. aujourd'hui perdu. 3137 374-375 Scho1. 3140 C£ Otto 1903 et Nachtriige zu Otto. 403 alibi Adag. est traduit ici par "pedum. 403 Conueniet D-/: Conuenit A-C. 171-172. 232 f-233 a. 24. -i". lac.: . ad Apoll. 431 A-C. '!~v 6Dptav. avec citation d'Aristot. fragm.x~ooc. Vbi senserunt id a Chiis factum~ per praeconem edixerunt 'Chiis permissum esse intemperanter agere: [A] 400 FVRARI LITTORIS HARENAS 31 39 Littoris harenas furari dieitur qui rem ab omnibus neglectam et incustoditam tollit. Am. vers 7. crit.pA~('Je:~ En B-E (c£ app. Iatine du texte d'Aristoph. 390 6c. Adag. (p. id est In foribus aqualem. id est Serpentem in sinu fouere.pA~('JE~ A F-1: 6<pA~('Je:~. 380). a tire cette formule d'Ov. 227. 391-397 Plut. 1065. au vers precedent.UVZXE('JeOC~ scripsi sec. Aptius per negationem vsurpabitur prouerbium. Aetia I. En x' ce signe de renvoi est repete en face du texte deja imprime. Am. 1363 a (bd 3136 368-369 Aristoph.. 19. 375 're: H I: ()€ A-G. 405 Conueniet cum illo quod alibi retulimus ex Aristotele: 'Ev 6upa~c. 6. dieitur qui complectitur amore studioque prosequitur hominem ingratum et aliquando per occasio- 369 . II.. vt: 'Quis littoris harenas furetur?' [A] COLVBRVM IN SINV FOVERE "OCfl~V EV '!4) XOA7tlp EM:A7tE~V. 66. 362-364 Hes. apres cette traduction. 379-381 Eam . traduction eupoc~c. en modifiant Iegerement Ie texte. 3139 Otto 788. 45 (c£ infra). . Pax 171. 378 C£ Adag.UVZXe()(~ A-H. H. 7tO~fJ-e:v~x. 242-246. ('JuvzXeoc~ 1. 1096. en Ie modifiant Iegerement. 19. 400-402 Ov. vti C£ Schol. 390 6c. ad Aristoph. 11. II. Rhet. 378-379 Callim.

id est Martialis item: Nil aliud bulbis quam satur esse potes. Eum Gabrias quidam iambis expressit in hunc modum: "E8cxA7tE nr. inquit. habentque gallinae manus? Nam has quidem gallina scripsit. Interpretari alium posse neminem. id est Sinu fouebat quidam agricola viperam Gelu rigentem. 415 420 ADAGIA 3141-3143 [B] Est et alter apologus de gallina fouente serpentis oua. qui Aesopi nomine fertur. cuiusmodi ferme scriptura mulierum. Quaerunt. [A] 425 PRAETER SIBYLLAM LEGET NEMO Diuus Hieronymus irridens Iouiniani stilum vt perturbatum et obscurum scribit Plautinarum literarum illud in eum quadrare: 'Has praeter Sibyllam leget nemo: Est autem hie locus in Pseudolo Plautina. hae literae sibi liberos. at haec calorem vt senserat.. quam admonet hirundo. 440 Bulbus autem ad irritandam venerem valet. [B] Licebit ad verecundiorem vsum trahere: nil prodesse studium.. ne in suam perniciem foueat. An obsecro.. Ol)'!w xcxxot 7towGO'~ "roue. nisi Sibylla legerit. "E7tA1J~S 'TQV 8&:A~CXV'TCX x&. Alia aliam scandit. vbi quidam literas ab amica scriptas irridens notulis male concinnatis. ni vis adsit Ingenu. yswpyoe. bep~V "Qp~ xpuoue. ClV fl~ vsup' €xy/e. EV X6A7tme. . E7td O€ 8Epfl1Je..u8 410 nem noeiturum. suspyE'TCXe.X'TS~VEV 'T&:xoe. Has quidem pol credo. Perit fouentem moxque perimit vulnere. Ingrati ad hunc benemeritos tractant modum. herde. 430 [A] NIHIL PROFVERIT BVLBVS Athenaeus Dipnosophistarum libro secunda senarium hunc prouerbii nomIne refert: 435 OUOEV 0" ov~crs~ ~oA~6e. . Sumptum est ab apologo quodam. ~O'8s'To. Neruis carentem iuuerit bulbus nihil..

ADAGlA IV:ii.41-43

[A]

445

450

QVAE DANTVR

3143

M. Tullius libra Epistolarum ad Atticum sexto: 'Anoyvouc; OE &:AoyCJJe; &:7tEcr"t'Y)
S7tE:~7tWV J\lcrxp6v "t'm 0Y)p6v "t'E: fLEVE:~V'. Meque obiurgauit vetere prouerbio (TCl fLEV
O~OOfLE:V~'. Vtitur eadem et alio quodam loco. Non admodum liquet quid sibi
velit, nisi quod coniicere licet [f1 "t'Cl fLEV 0~06fLE:V~ [A] versum esse poetae cuiuspiam; est enim hemistichium iambicum, quod admonet quod a fortuna datur, id
bani consulendum esse et ferendum aequo animo quod mutari non queat. [6]
Plato in Gorgia videtur indicare prouerbium: Nuv O€ s\.j;E:ucr8y)v X~~ we; zmxE:v
&:v&yxy) fLo~ X~"t'Cl "t'ov 7t~Arx~ov AOyov "t'o 7t~pOV E:0 7tmE:~v x~t "t'ou"t'o OEXE:cr8~~ "t'o 0~06­
fLE:VOV 7t~pCl croi), id est Nunc autem mendacio delusus sum atque, vt videtur, necesse

est mihi iuxta vetus prouerbium quod adest boni consulere idque quod abs te datur
accipere. Ll&pov 0' ()"t'~ 00 nc; S7t~~VE:~ alibi nobis dictum est. Eodem pertinet Vt
possumus, quando vt volumus non licet.

424 hie B-1: is A.
426 inquit C-I: om. A B.
428 nisi A-F: nemo nisi X G-I; Sibylla AD-I:

438 Nil A-D F-H: Nihil E 1.
443 ae &A6ywe; A B: d &A6ywe; C, &A6ywe; e:l

Sybilla B C.
433 Dipnosophistarum C-I: Dipnosophistae A

444 vetere B-F: vtere

B.

D-I.
A, corr. s, veteri G-I.

449-454 Plato ... licet G-I, add. X.
453 alibi nobis X G H: alibi I.

435 ~XYle; scripsi sec. Athen.: ~XE:Le; A-I.

409 Aesop. 62 Hausrath; c£ Babr. 147 Crusius.
410-414 Ps.-Babr. Tetrast. I, 17 Crusius-Muller
(414 "ro~e; E:UE:pY~TrxLe;: "roue; E:UE:pY~"rrxe; Ald.
1505). Sur l'auteur, e£ supra Adag. 3096, nJ.
lIO.

419 alter apologus Aesop. 206 Hausrath (Ald.
150 5, p. 46 ).
3141 Otto 1640.
422-423 Hier. Adv. Iov. 1,1 (Migne PI 23, 221

B): "sic inuoluit omnia et quibusdam inextricabilibus modis uniuersa perturbat, vt
illud Plautinarum literarum ei possit aptari:
'Has quidem praeter Sibyllam leget nemo'''.
424-431 Plaut. Pseudo 23-26 et 29-30 (426 literae hae; 430 habem quas: habentque v.l. et
edd. vett.); c£ aussi n. suivante.
428 (app. crit.) L'addition de nemo en X (de la
main d'un secretaire), puis en G-I, est une
fausse correction, probablemem par contamination avec Hier. loco cit.
3142 C£ Stromberg, pp. 94 sq.

433-435 Athen. II, 64 b, avec mention
7!rxPOL[llrx.
437-438 Martial. XIII, 34, 2. Vers deja eite
Adag. 2344 (Bulbos quaerit), ASD II, 5, p.
262,1.478.
439 Bulbus ... valet Dans Adag. 2344, Er. intro-

duit ainsi la citation de Martial: "Bulbos irritare venerem testatur et Martialis".
3143 Nachtriige zu Otto, p. 34.
443-445 Cic. Att. VI, 5, 2. Alaxp6v ... [lEVE:~V
est emprunte a Hom. If. II, 298; c£ Adag.
1787, ASD II, 4, p. 206. T& [lev aLM[lE:vCt. est
rappele Adag. 4040 (Quod datur) , ASD II,
8, p. 286, 1. 367. C£ aussi Adag. Proleg., ASD
II, 1, p. 68, 11. 477-478.
445 alio ... loco Cic. Att. XV; 17, 1.
449-451 Plat. Gorg. 499 c.
453 alibi Adag. 3015, supra.
453-454 Vt ... licet Adag. 743, ASD II, 2, pp.
262-264·

120

455

[AJ

SYDERA ADDERE COELO

Addere coelo sydera, pro eo quod est: adiungere quibus ipsis summa est copia,
LB 1000

prouerbiali schemate dilctum. Vel illud sat signi fuerit, quod Ouidius secunda
Elegiarum amatoriarum libro duobus prouerbiis intertexuit:
Quidfolia arboribus, pleno quid sydera coelo,
In freta collectas alta quid addis aquas?

460

[AJ

PAMPHILI FVRTVM

3145

rIClfJ-cplAOU voacptafJ-6c;, id est Pamphili sublatio. Pamphilus hic veteris comoediae
conuiciis notatus est, quod aerarium expilasset. [H] Conuenit in peculatores, qui
e publico suffurantur.
PEGASO VELOCIOR

II YJYrXaou 't'ClXtVre:pOc;, id est Pegaso velocior. Hyperbole prouerbialis de praeuelocibus; nota fabula de equo alato. [H] Ita Pindarus Olympiorum Hymno ix.: KClL
&YrXvopoc; l7t7tOU I 8iiaaov XClL VClOc; U7t07t't'EpOU, id est Velocius et generoso equo et
naue alata.
470

[AJ

475

rIACl't'Cly71 Soxt[.LrXae:tc;, id est Plataga probabis. De iis qui ridicule explorant alterius
in sese animum. Sumptum a vulgari ioco puellarum, quae imposito pollici
mediaque digito papaueris folio palmam illidunt; quod si crepuerit, amoris argumentum est; sin minus, non amantis indicium. [G] Id Suidas indicat fieri solere
folio papaueris aut anemonae, quod 7tACl't'ClYWVWV dicitur, a 7tACl't'rXaae:tv, id est a
strependo. Allusit ad prouerbium Ammianus libra xiiii.: Quod quum vere et ex
animo dicitur, solet amor ex leui crepitu monstrari. V nde locus erit prouerbio, vbi
ex dicta simplici deprehenditur animus hominis. [.F] Apud alios 7tACl't'ClY~V reperio pro instrumento quo mouemus strepitum [G] et 7tACl't'Clye:r:V pro crepitum mouere.

480

[AJ

CREPITV PROBABIS

MVLTA DOCET FAMES

IIOAAWV (; AtfLOc; ylYVe:'t'Clt OtorXaxClAoc;,
Fames magistra est artium complurium.

Ouidius: Ingenium mala saepe mouent. Persius:
485

Ingenique largitor
Venter, negatas artifex sequi voces.

id est

3147

121

[A]

490

MVLTORVM FESTORVM IOVIS GLANDES COMEDIT

3149

IloAAWV 7tLlV1JYUPEWV ~~OC; ~LlA&VWV EcpLlye:V, id est Multorum festorum louis glandes
comedit. De sene longoque plurimarum rerum vsu docto; perinde valet quasi
dicas: 'multas vixit Olympiadas'. Quercus autem Ioui sacra; [HJ vnde nuces
iuglandes. Simili ioco et hodie dicunt nostrates: Comedit multa oua paschalia,
senem indicantes.
455
460
461
466
471
474

addere A-C G-1: adde D-F.
addis A-H: addit 1.
furtum H I: vindicatio A-G.
IT"tJy&:aou A-H: ITEy&:aou I.
8oX~fl&:crE~C;

B-1: 80XLfl&:crEL A.

ex Apostolio sumptum F.
474-478 Id ... hominis G-1, add. x.
479 et ... mouere G-1, add. X.
486 festorum louis C-1: louis festorum A B.
487 festorum louis C-1: louis festorum A B.

indicium A-E X G-1: indicium. Suspicor

31 44
456 Formule probablement forgee par Er.
d'apres Ov. Am., II, 10, 13-14 (infra).
457-460 Ov. loc. cit. (459 quid pleno)j Er. a
deja cite Ie deuxieme vers Adag. 2168, ASD
II, 5, p. 142, 1. 900.
3145 Cet adage est Ie premier d'une
longue serie - 3145 a 3264, avec quelques
interruptions - dont la source est Apostoliusj
il y a eu une serie analogue, plus longue
encore, de 2191 a 24II, egalement avec
quelques interruptions (ASD II, 5). A Venise,
Er. utilise abondamment l'imposant recueil
manuscrit que Jerome AIeandre a mis a sa
disposition (cf. Introd., p. 2); toutefois, il ne
s'en sert que "faute de mieux" (cf. Adag.
2085, ASD II, 5, p. 88, 11. 667 sq.: "Refertur
adagium ab Apostolio Byzantio, non admodum memorabili autore, nisi nos meliorum
inopia compe11eret"), car il pense - a juste
titre d'ailleurs - que ce recueil contient non
seulement des proverbes issus de l'Antiquite,
mais aussi des proverbes plus recents, d'origine byzantine (cf. Petzold, pp. 9-55). En
outre, Er. cite rarement Ie nom d'Apost., et
quand il Ie fait, c'est generalement avec une
connotation pejorative (Adag. 2085, loc. cit.;
2231, ASD II, 5, p. 205j 2237, p. 208; 2242, p.
2IOj 2266, p. 222j 2289, p. 234j 2337, p. 257;
2352, p. 266). Dans la presente serie, Apost.
n'est cite que deux fois, et seulement dans
des ed. ulterieures: Adag. 3147 (F, cf. app.
crit.) et 3156 (a partir de C). II faut en outre
remarquer que cette longue serie cloture
pour ainsi dire l'ed. A; Er., tres presse par Ie
temps, a pu ainsi rapidement completer son
ed. par une centaine d'adages. D'autre part,
plus encore que pour les adages 2191-2411
(cf. ASD II, 5, p. 14), on peut relever ici des

suites alphabetiques, qui seront signalees au
fur et a rnesurej la premiere, ITa-ITu,
concerne les n° 3145-3153.
461 (app. crit.) Le titre en A-G ("vindicatio")
etait aberrant par rapport au contenu de
l'adage.
462 Apost. 14, 4, dont Er. s'inspire jusqu'a
expilasset (1. 463).
314 6 Otto 1374.
466 Apost. 14, 28.
467-468 Pind. Olymp. 9,23 sq.
3147
471 Apost. 14, 36 (ITAa't'IXY~ 8ox~fl&:m:L), dont
Er. s'inspire jusqu'a indicium (1. 474).
474 (app. crit.) La mention "Suspicor ex Apostolio sump turn" (cf. supra, n. Adag. 3145),
ajoutee en F, a ete biffee en X et effectivement supprimee en G.
474-475 Suid. II 1698 nAa't'aywv~ov.
476-477 Amm. Marc. XXIV (et non XIV), 3,
8 (armorum crepitu leni: amor ex leui crepitu
edd. vett.).
3148 Otto 640.
481 Apost. 14, 40a (cf. Mantiss. provo 2, 65).
Deja cite dans Adag. 422, ASD II, I, p. 494,
1. 482, avec une traduction legerement differente:" "Magistra multorum improba existit
fames.
483 Ov. Ars II, 43j deja cite meme adage.
483-485 Pers. ChoLiambi, IO sq.; deja cite partiellement meme adage.
3149
487 Apost. 14, 66.
490 hodie Cf. Macropedius, Rebelles (1535),
vers 78-79 ed. Bolte (Lateinische Literaturdenkmaler, N. 13): "considero haud me paucula / Paschalia edisse oua" j Suringar, 124,
pp. 224-226.

ADAGIA 3150-3155

122

[A]

495

PRODICO OOCTIOR

IIpoo~xou crO<pW'1'Spo~, id est Prodico doctior. Aiunt hunc Prodicum in diiudicandis litibus [B] et arbitriis inter dissentientes amicos [A] acerrimi fuisse iudicii. [B]
Aristophanes in Centauro, citante Suida:
'Ey~

ycip, st 'n~ ~o~xYJxs, 6€Al.U olxYJv
I1 p60~xov,
id est
Ego namque, si quis praeter aequum fecerit,
Prodicum volo negocium cognoscere.
~ouv(X~

500

Subest autem allusio ad vocabulum hominis: 'Prodicus' enim veluti 'praeiudicatorem' sonat, qui ante de lite pronunciet quam ad iudices delata sit. [A] Fuit
huius nominis et sophista quidam, cuius meminit Plato locis aliquot.
[A]

505

MENOICO NE PARENTES QVIDEM AMICI SVNT

nTl.UXOU <p~Am ouo' O[ YSVV~TOPS~, id est Mendico ne parentes quidem amici sunt.
Diuitiae conciliant amicos; paupertas nec illos habet amicos, quos natura
coniunxit. [C] Tantum valet in hominum vita cuius momentum oportuit esse
leuissimum, si res non ex nostris cupiditatibus, sed ex vsu metiremur.
[A]

MALVS IANITOR

IIUA(uPO~ xocx6~,

510

LB 1001
516

520

id est Ianitor malus, id est indiligens praefectus aut custos.
Natum a dicto Therieyonis cuiusdam, qui cum videret Philippi copias Isthmicas
angustias occupasse, sic ait: Kocxou~ 1tUAl.UPOU~ ufLa~, d) Koplv6w~, ~ IISA01t6vvYJcro~
e:Xe:~. [B] id est Malos ianitores vos, 0 Corinthii, Peloponnesus habet. Siquidem
angustias locorum Graeci 'pylas', id est portas, appellant. [.F] Refertur a Plutarcho
in Apophthegmatis. I
[A]

AVOI CHELIDONEM

II u60u XSA~06vo~, id est Audi Chelidonem, id est in tempore curato tua negocia.
Quidam a theologo quodam ortum autumant, cui nomen Chelidoni. Nam aiunt
huic fuisse morem obseruatis prodigiis colligere rerum exitus. Atque huius opinionis autor citatur Mnaseas Patrensis EV '1'~ IISp~1tAq.). Nonnulli malunt ad
auem hirundinem referri, quod stridula sit auis ac lugubris siue quod veris praenunciet aduentum.

[AJ

OMINABITVR ALIQVIS TE CONSPECTO

3154

L:E: 0' oll.Uv~cr(X~'1" &.v T~~ ~owv, id est Qui te conspexerit augurium poterit capere. Dici
consueuit in deformes foedoque aspectu. Veteres ex primo hominis occursu

ADAGIA IVii.5<r-55

525

530

123

sumebant omen: occurrere formoso felix omen habebatur, occurrere deformi
nigroque contra.
Romanus quidam imperator, Hadrianus opinor, vt erat omnium superstitionum obseruantissimus, ex Mauri cuiusdam scurrae occursu mortem ominatus
est; ille iussus abire dictum addidit ominosius: TOtum vicisti, totum fecisti, nunc
deus esto. Nam imperatores defuncti solennibus quibusdam ceremoniis referebantur in numerum deorum.
Iuuenalis:
Et cu) per mediam nolis occurrere noctem.

[A]
535

NON ADMODVM MISCES

31 55

Ou (.L&ACl xuxic;, id est Non admodum misces, id est non multum potes neque prodesse neque nocere. Pericles dictus est totam miscuisse Graeciam eloquentia sua,
503 sunt D-l: om. A-C.

510 Thericyonis 7t F-l: Thycionis A-E.
513-514 Refertur ... Apophthegmatis F-l, add.

315°
493 Apost. 14, 76 (cf. Suid. II 2366).

493-494 Aiunt ... iudicii Cf. Apost. loe. cit.:
Oi5TOC; ~v XIXt O'ocpOC;
XIX~ O~IX~T1JT~C;.

ALIXV XIXL &xp~~~c; O~XIXO'~C;

495-497 Aristoph. fragm. 278 peG (496
~olx1Jx' €8EAc.u), ap. Suid. II 2366. C'est seu-

lement en preparant l' ed. B qu'Er. a consulte
Suid. pour cet adage et en a tire la citation
d'Aristoph., qui ne se treuve pas dans Apost.
501-502 Notamment Plat. Protag. 315 de.
31 51
504 Apost. 15, 7. Origine byzantine selon Petzold, pp. 33-34.

31 52

509 Apost. 15, 13, qu'Er. suit jusqu'a EXE~ (1.
512); Ie personnage y est appele 8UP~XLWV

(cf. infra).
510 Thericyonis En A-E (cf. app. crit.), la
forme "Thycionis" resulte d'une erreur pour
"Thy<ri>cionis"; la forme Thericyonis introduite par 7t et adoptee en F-I, est empruntee
a Pluto (cf. infra).
513-514 Pluto Mor. 221 f (81Jpuxlwv: 81JP~xUWV
v.I.). En 7t, suivi par F, Er. - ou plut6t son
secretaire - a retrouve dans Pluto les renseignements qui avaiem ete empruntes a Apost. pour
l'ed. A. Cf. aussi Er. Apophth. I, 200 (LB I\!,
lIS CD), ou la graphie adoptee pour Ie nom
du personnage est "Theryeion" (= 81JpUXLWV).
31 53
516 Apost. 15, I4 (cf. Suid. II 3136), dont Er.

7t.

516 XEA~06voc; B-1: XEAu06voc; A.
527 Hadrianus B-1: Adrianus A, corr. s.

s'inspire jusqu'a la fin du texte, y compris la
reference a Mnaseas de Patras (FHG III, p.
15 6, fragm. 43).
520 auem hirundinem Cf. infra, Adag. 3222.
31 54

523 Apost. 15, 42, qu'Er. suit jusqu'a contra (1.
526). C£ dej a Demosth. Adv. Aristog. I, 80
(p. 794): OOTOC; ol:>v IXUTOV €;O::LP~O'ETIX~, 0
cpO::PfLo::x6c;, 0 AOLfL6c;, ~v OlWVLO'O::LT' &v nc;
fLiiAAOV l8wv ~ 7tpOaEmd'v ~OUAOLTO.
527-530 Romanus ... esto Cf. Hist. Aug. Severus
XXII, 4-5. II s'agit donc de Septime-Sevece

et non d'Hadrien (opinor reflere d'ailleurs
une hesitation d'Er.). La formule exacte est
"Totum fuisti, torum vicisti, iam deus esto
victor"; ici comme dans Lingua (ASD IV, I
A, p. 61, H. 153-156), Er. cite vraisemblablement de memoire. Cf. Apophth. VI, 7 (IB
IV, 312 E), ou il mentionne correctement
"Seuerus Imperator" et donne la formule
reHe qu'on la trouve dans Hist. Aug. loco cit.
532-533 Iuv. 5, 54. Cette citation ne se rapporte
pas au passage qui precede immediatement
(11. 527-531), mais a radage lui-meme.
31 55
535 Apost. 13, 38 = Diogen. 7, 4; cf. aussi Cod.
Laur. 80, 13 (Plut. Paroem. 2, 4) = Zenob.
Ald. col. 137.
536-537 Pericles ... omnia Cf. Aristoph. Ach.
530-531, passage rappele par Cic. Or. 9, 29, et
par Plin. Epist. I, 20, 19.

124

[B] quod arbitratu suo versaret omnia. [H] Et apud M. Tullium omnia miscere
dicuntur qui immodica potentia perturbant rem publicam.
[A]
540

ASINI CAVDA

"Ovou ouprX 'rY)A(~V ou 7tmE!:, id est Asini cauda non facit cribrum. Vbi quis ad hoc

aut illud dicetur inutilis. Cribrum e pilis equinis fieri consueuit, non e villis asininae caudae. [q Suspicor hoc ex huius aetatis fece sumptum ab Apostolio.
[A]

IPSO CRATERE

31 57

Au'rc}> xpY)Tlip~ Y(VT/ XtXx<X, id est Ipso cratere contingant mala. Dictitari solitum de
545

iis in quos recidit quod per insidias in alios moliebantur. [B] Craterem enim
quasi malorum fontem voca<n>t, vnde XptX'r~p XtXx(;)v, id est Crater malorum, de
quo dictum est alias.
[A]

GVTTA YINI

~'r~AtXY~GC; orvou ~up~mc; XOEumv UOtX'rOC; OU ~~yvu'rtXt,

550

id est Gutta vini non miscetur aqua saepius infusa. Cum paululo boni nimia mali vis admiscetur.
Diluitur enim et euanescit, si pauxillum vini plurima corrumpas aqua.
[A]

BaS PORRECTa VLTRA TAYGETON CAPITE

31 59

'to T~UYE'rOV ri7tG 'rou Eupw'rtX E7t~EV, id est Taurus porrecta vltra
Taygetum capite bibit ex Eurota. De re vehementer absurda. Simillimum illi:
'Quid si coelum ruat?' Natum ex apophthegmate Geradae Lacedaemonii. Is ab
hospite quopiam interrogatus quae poena Foret adulteris apud Lacedaemonios,
negauit vIlos esse adulteros apud Lacedaemonios. At instans ille: 'Quid si quis
existeret, inquit, quam poenam daret?' 'Is, inquit, taurum maximum dependeret,
qui producto vltra Taygetum montem capite, biberet ex Eurota.' Cumque hospes
arridens: 'Et vnde taurus tam ingens?', Lacedaemonius vicissim: 'At vnde apud
Lacedaemonios adulter?' [r] Refertur a Plutarcho in Vita Lycurgi.
TtXupoc; U7tEPXU~~C;

555

560

[A]
Toc7t~ xocndvcp,

565

AD CRIBRVM DICTA

3160

id est Ad cribrum dicta. Quae vera compertaque videri vellent ad
hunc appellabant modum. Finitimum illi: TrX EX 'rp(7toooc;. Sumptum a diuinationis genere, quod suspenso circumactoque cribro peragebatur, quemadmodum
alias indicauimus ex [G] Aristotele et [A] Luciano.

12 5

ADAGIA IVii.56-6I

[A]

IOYlS TERGVS

3161

Ll~oc; xcfJowv, id est louis tergus. De re sordida quidem, sed tamen in vsum aliquem seruata. Nam olim victimae pellem seruabant in pompis Eleusinis circum-

538-539 Inter adagia 'Non admodum misees' (A
3I4I, B-1 3I55) et :Asini cauda' (A 3I43, B-1
3I56) legitur in A (3I42) hoc adagium postea
omissum: Quid opus Sapragorae dote? TL;

544 Ipso ... mala B-1: ipsi calici malum accer-

tXVtXyx'1) 1:Cl'ITPCly6p~ 'ITpoC~; Quid opus dote

553 TClUYE:TOV B-1: TUYE:TOV A, eorr. S.; ETILE:V

Sapragorae? Dici consueuit de iis qui requirunt ea quibus nihil est opus. Sapragoras
opulentissimus quispiam fuit, qui maluit
vxorem bene moratam quam bene dotatam;
neque enim illius fortunae dotem desyderabam, vxoris bene institutum ingenium requirebat ipse.
537-538 Cic. S. Rose. 32, 91: "ruebam in tenebris omniaque miscebant"; Plane. 17, 41:

"omnia ... permiscuerunt".
538-539 (app. crit.) Cet adage, qui ne figure
qu'en A, a pour source Apost. 16, 68 (cf.
Pluto Mor. 525 d). Cf. aussi, differemment,
Apophth. VI, Varie mixta, 88 (LB IV; 293
F-294 A).

31 56
540 Apost. 12, 90. Origine byzantine selon Petzold, p. 29; cf. infra, 1. 542.
540-541 Vbi ... inutilis C£ Apost. loe. cit.: E7tt
TWV tXVWqJE:AWV.

542 Suspieor ... Apostolio Cf. supra, n. Adag.
3145. Meme expression meprisante Adag.
2237, add. de B: "Nonnihil suspicor et hoc

Apostolium a vulgi fece hausisse" (ASD II, 5,
p. 208, 1. 46) et Adag. 2242, add. de C: "Et
hoc, ni fallor, Apostolius hausit a vulgi fece"
(ASD II, 5, p. 210, n. u5-u 6).
31 57
544 Apost. 4,47 (; Diogen. 3, 22), qu'Er. suit
jusqu'a moliebantur (1. 545).
546-547 alias Adag. 3033, supra.
3158 Pour les adages 3158-3160, suite
alphabetique 1:T-T Cl.
549 Apost. 15, 62 (1:TE:AClY[.L6c;). Origine byzantine seIon Petzold, p. 35; toutefois, il faut
peut-etre en rapprocher ce passage de Chrysippe (von Arnim, Stoieorum Veterum Fragmenta II, 48o) ap. Pluto Mor. 1078 e: ou8E:v
tX7tfx.E:~v ... orvou crTClAClYfLOV ~vrx XE:PtXcrrx~ T~V
8tXArxTTClV.

(app. erit.) En A-D, on trouve la forme
erronee ~TE:AClY[.LOC;, qui provient d'Apost.
(c£ supra).

sisA.
546 vocant seripsi: vocat B-I.

549

~TClAClY[.LOC;

B-1:

E7tE:~E:V

£-1: 1:TE:AClY[.LOC; A-D.

A.

555 Geradae Lacedaemonii 'IT F-1: Lacedaemo-

nii cuiusdam A-E.
561 Refertur ... Lycurgi F-1: add. 7t.
567 tergus C-I: vellus A B.
568 tergus C-I: vellus A B; re A-C 'IT F-1: om.

DE.
550 admiseetur On attendrait non admiseetur.
31 59
553 Apost. 15, 90.
555 Adag. 464, ASD II, I, pp. 540-541.
555-561 Natum ... adulter Cf. Apost. loe. cit.,
qui lui-meme reprend presque textuellement
Pluto Lye. 15,17-18; c£ aussi Pluto Mor. 228 c.
561 Pluto Lye. 15, 17-18. En 7t, suivi par F, Er.
(ou plurat son secretaire) retrouve dans Pluto
la source d'Apost. Cf. aussi Apophth. I, 275
(LB IV; 127 F-I28 A).
3160 Cf. Buhler, Zenob. Ath. IV; pp.
299-303: Ta E7tt XOcrXLV4->; Ie present adage a
apparemment echappe a Buhler, qui ecrit (p.
302): "Erasmus in Adagia non recepit nisi
alterum, Cribro diuinare 0, 10, 8), ex
Luciano".
563 Apost. 15, 95; c£ Zenob. Ath. II, 39 (edite
par Buhler, loe. cit.); Suid. T 22 (Ta E7tL
xocrxCvou).

563-564 Quae ... modum Cf. Apost. loe. cit.:
AE:y6fLE:v6v T~, oIov TtXA'1)Elij 7ttXvTCl.

564 Adag. 690 (Ex tripode), ASD II, 2, pp.
218-220.
564-565 Sumptum ... peragebatur Cf. Ganschinietz, RE XI, 1481-1483, s.v. Koskinomanteia;

Buhler loe. cit.
566 alias Adag. 908 (Cribro diuinare), ASD
II, 2, p. 420; Er. y cite effectivement un pas-

sage de Lucien (Alex. 9: XOcrXLVcp Ta TaU
A6you fLClVTE:u6[.LE:voc;), mais non Aristote.
3161 Pour les adages 3161-3168, suite
alphabetique ~~-Ev.
568 Apost. 6, 10 (; Suid. Ll 1210), dom Er.
s'inspire jusqu'a la fin du texte.

126

LB 1002
571

ferenldam, vel substernendam pedibus eorum qui piaculo quopiam tenebantur
ad expiationem.
[A]

575

MALA VLTRO ADSVNT

Fertur et huiusmodi sententia in Prouerbiorum Collectaneis: ~~~1)f.LEVO~cr~ T&ycdjD:
f.L6A~~ 7t\lP\lY~VETCU, TtX oE X\lXD: xoct f.L~ O~~1)f.LEVm(n, id est Bona vix accidunt iis qui
quaerunt, mala veL non quaerentibus obtingunt. Idem et vulgo dicunt idiotae,
neque tamen non vere: [q 'Mala vltro adesse, vel inuocata. [B] Et tamen passim
vitiis nostris accersimus bellum, lites, morbos, quasi sua sponte parum adsit
malorum.
[A]

580

A VICINIS EXEMPLVM HABENT

'Ex TWV YE~T6vwv €x.oucr~ TO 7tOCp~OE~Yf.LOC, id est A vicinis sumunt exemplum. Qui

faciunt quippiam aliorum exemplo prouocati. [B] Vicinus enim vicino morbum
suum affricat et malorum commercio reddimur deteriores. [D] Hue nimirum
allusit Terentius in Andria:
Quid isthuc tam mirum est, de te si exemplum capit?
MY SORTITVS ES

"EA\lx.E~ TO M,

id est M litera tibi sorte obtigit. Aenigma in stultos; nam Graece

f.Lwpol hanc initialem habent. Cum aliquando Dionysio M. in sortibus obuenis-

590

595

set, quidam per iocum ait: MWPOAOYd'~, ~wvUcr~E, [G] <id est> Stulta loqueris,
Dionysi. [A] At ille detorquens alio: Movof.Locx.~crw f.LEv o()V inquit, [G] <id est>
Singulari proinde certamine depugnabo. Ad hunc quidem modum refertur in Collectaneis Graecorum, sed mendose, quod liquet ex Plutarcho, qui narrat Dionysium respondisse MOV\lPX.~crWf.LEV o()v, quod interpretes verterunt Monarchae erimus, decepti scripturae vicio. Legendum enim Movocpx.~<Jw f.LEVOUV, vt f.LEVOUV sit
vnica dictio, quae non inferat tantum, sed aduersetur potius. Corrigit enim alterius diuinationem et subiicit Imo potius ero monarcha; quis enim sic loquitur:
'Erimus monarchae'? Ad haec f.LovocpX.~crW[.LEV non sonat 'erimus monarchae', sed
'simus monarchae'. Postremo, si legas o0v vt sit inferentis, non corrigentis, quid
aliud dicit Donysius quam ideo se fore monarcham, quod stultus esset?
[A]

600

IN PYTHII TEMPLO CACARE

'Ev Ilu8lou X.Ecr\l~, id est In Pythii tempLo cacare dicebatur qui rem nefariam et pe-

riculosam faceret, quod Pisistratus tyrannus extructo templo inscripserat, ne quis
inibi ventrem exoneraret; et aduenam quendam deprehensum a medio sustulit.

ADAGIA IVii.62-67

[A]

3166

IN TERRA PAVPEREM

'Ev YYl 7tEVE()8tX~ ~~AAOV ~ 7tAOUTOUVTtX
Egere praestat in solo quam diuitem
Sulcare fluctus.

605

610

127

7tAd'v,

id est

Satius est paululum habere tuto quam multum cum periculo. [B] Nec placebant
cuidam opes de funibus pendentes, multo minus quas eripere ventis in manu est.
[GJ Prouerbium admonet certam fortunam, licet modicam, incertis quamlibet
amplioribus anteponendam.
[A]

INTER PVEROS SENEX

id est
573 LlL~1Jf·d;voLm A-C H 1: Ll'YJ~'YJ1J.ZVOLcrL D-G.
588 id est suppl. LB: om. G-I
588-589 Stulta ... Dionysi G-l, add X.
589 id est suppleui: om. G-I.
31 62
573-574 Apost. 6,14·
575-576 vulgo Suringar IIO, pp. 198 sq.
576-578 passim ... malorum C£ Adag. 3105
(Accersitum malum), supra.
3163
580 Apost. 6, 97; Cf. d~ja ~istid. Pana:h. 13~
(240): ... 7tEpL fJ.1J3E\l0t; CX:~L(uV 7tpcx:yfJ.CX:1'WV 1J
7tE:p~ iJJv €X YEL1'6\1wV €cr1'~ 1',): 7tcx:pIX3dyfJ.CX:1'1X '"
583-584 Ter. Andr. 651 (istuc; mirumst).
3164
586 Apost. 7, 7·
587-589 Cum ... inquit C£ Apost. loc. cit.:
LlLOVUcrLOt; yap 0 7tPEcr~U1'EPOt;, XA1JpOUfJ.Zvwv
XIX1''): ypa[.L[.L1X 'rWV 31JfJ.1JYopoUv1'(uV, Wt; EAIXXE
1'0 fJ., 7tpOC; 1'0\1 d7t6\11'1X 'MWPOAOYE~t;, LlwvumE', 'Movcx:pX~crw [.Li\l 00v', EI7tE. Ou bien Er.

disposait d'un Ms portant effectivement
MovofJ.IXX~crw ou bien il a commis une erreur
de lecture.
591-592 Pluto Mor. 175 d. En preparant l'ed. G,
Er. (au son secretaire) a done retrouve dans
Pluto la source d'Apost.; la mention "Vide"
en X (idem Adag. 3097, supra) etait vraisemblablement un appel en ce sens adresse par
Er. a son secretaire. D'autre part, red. prine.
de Pluto porte effectivement MOVIXPX~crWfJ.E\I
00\1, tandis que les ed. modernes donnent
MovlXpX~cr(U 1J.iv 00v.

592-593 interpretes Les Regum et Imperatorum
apophthegmata de Pluto avaient ete traduits
en latin par Phildphe puis par Raphael

590 Singulari ... depugnabo G-l, add. X.
600 dicebatur A-C F-l: dicebantur DE.
601 quod B-1: quo A, corr. S.

Regius. Chez ce dernier, on lit effectivement

Monarchae erimus (nous avons consulte ed.
Mayence, Schoeffer, 1530, p. 21). Quant a
Philelphe, il n'avait pas hesite, pour la facilite
de la traduction larine, a modifier Ie recit luimeme en y remplac;ant la lettre M par la
lettre D: "Dionysius senior, cum forte concionatores pro literarum ordine traherentur,
vbi d. litera forte ei obuenisset, ad eum qui
dixisset 'delyras, Dionysi', 'dominabimur
ergo' respondit" (nous avons consulte ed.
Deventer, Paffraet, 1499, r 4 vO-5 rO).
593 [.LEVO;)V On ecrirait aujourd'hui [.Liv 00v, en
deux mots; mais Ie commentaire d'Er. (vnica
dictio) nous amene a maintenir [.LEVO;)V, en
un mot.
3165
600 Apost. 7, 17, qu'Er. suit jusqu'a la fin du
texte; c£ aussi Suid. E 1428.
3166
604 Apost. 7, 27 (c£ Suid. E II50; Diogen. 4,
83). Texte tres proche dans Antiphane,
fragm. 290 peG ap. Stab. IV, 17, 15, p. 403
Hense: 1\v'rLtpavOUt;' 'Ev yif 7tzvEcr6lXL xpd1'1'ov
~

7tAOU1'OUV1'CX: rrAE~V.

607-608 Nec ... est Anecdote reprise infra
Adag. 3306, 11. 74-75, au dIe est attribuee a
un Lacedemonien; cf. n.
3167 Cf. Apophth. VIII, 39 (LB IV, 354
CD).
612 Apost. 7, 29 (€V 3s); c£ Philostr. Vito soph.
II, 7, p. 25 1 (577).

128

ADAGIA 3168-3171

Inter senes puer; idem at in pueris senex.
615

Conueniet in hominem grandiusculum, maiorem quam vt puer videri possit,
minorem quam vt vir. Dictum est autem ab aemulis in Hermogenem rhetorem.
[C1 Accommodare licebit in hominem sic eruditum vt inter idiotas videri possit
doctulus, inter eruditos indoctus.
[A]

LB 1003
620

IN SOLA SPARTA EXPEDIT SENESCERE

3168

'Ev L:7tclP't""(J [J-ovYJ AucH't"EAei Y'YJpclaxE~v, id est Vna in Sparta I expedit senescere. Dic-

tum est quod apud 5partanos summus honos senibus habebatur olim. [B] Torqueri poterit ad quoslibet penes quos virtus in precio sit. [.F] Refert Plutarchus in
Laconicis, sed incerto autore. Dictum est autem a quodam hospite, quum videret apud Lacedaemonios iuuenes tantum honoris habere senioribus. M. Tullius in
Catone maiore similem sententiam ascribit Lysandro. Lysandrum, inquit, Lacedaemonium dicere aiunt solitum Lacedaemone esse honestissimum domicilium senectutis. Nusquam enim tantum tribuitur aetati, nusquam est senectus honoratior. [HJ
Nota est historia de sene, cui cum ingresso theatrum nullus Atheniensium daret
locum, soli Lacedaemoniorum legati caniciem illius reueriti et assurgendi officio
venerati sunt et inter ipsos honestissimum locum cesserunt; cui facto cum
applauderet Atheniensium populus, quidam e Lacedaemoniis dixit scire quidem
populum Atheniensem quid deceat, sed negligere. Narratur a multis, nominatim
a Valerio Maximo, libro quarto, capite quinto.
[A]

NE MAIOR THYlACO ACCESSIO

L:o~ 0' raUl~ EUA&~EW~ 't"o TY)'C; mxpo~[J-lac;
E7tt 't"jj &au[J-[J-E't"pl~ E7tayay€a8a~, '[J-~ aot [.LEn:OV 7tpoax€o~'t"o 't"ou7tlaaY[J-a
't"4) 8UA&Xcp', id est At tu fortasse vereris, ne in te torqueatur illud prouerbiale dicte-

Lucianus in Encomio Demosthenis:

635

640

645

aX&[J-[.La

rium de [C1 male respondente [A] proportione, nempe 'ne tibi thylaco maior sit accessoria sarcinula'. [.F] Thylacus enim culeus est siue mantica parata gestandis oneribus. [A] Neque me clam est in vulgatis exemplaribus esse 't"ou7tlypa[J-[J-a, non
-rou7tlcraY[J-a. Verum, nisi scripturam mutaris, nulla sententia potest elici. Est
autem E7tlaaY[J-a a acl't"'!Ul, velut oneris adfertura. Translatum est autem a mulionibus, qui praeter legitimum onus vascula quaedam superimponunt. Ergo, cum
digressio longior est quam ipsa res, vti licebit hoc prouerbio. [HJ Basilius idem
aliis verbis expressit libro De Spiritu Sancto: "H Ot)'t"Ul YE: &v '!O E7tE~aOOW\l 7tOAAa7tAclawv Et'YJ 't"ou XE:rpaAa(ou, id est Ad istum alioqui modum accessorium multo
maius esset ipso principali.
[A]

650

ACARNICI EQVI

317 0

J\.xap\l~xot r7t7tO~, id est Acarnici equi, dicebantur equi maximi. Finitimum illi cuius
meminit edam Aristoteles: "I7t7to~ 8EaaaA~x~, id est Equa Thessalica. LF] Vergilius item in Georgicis tribuit primam laudem equis Epiroticis:

. fungere tuo officio. 14 (Migne PG 32... 659). mais il n'y est pas question d'Aristate.. loco cit. TOU 8uAct.xou.flflex. presente deja yEVVYjT6c. add.decouvre done dans Pluto la source d'Apost. 637-638 ne . Thessali F-I. 643-645 Basil.] Demosth. 621-626 Refert . YC:YOV0JC. 10.en yEVVy)Tot (1. encom. supra. quemadmodum vocant. ~I: 7tex. 3168 619 Apost. dlXc. 618 expedit senescere D-I: senescere expedit A-C.. rhetorem C( Apost. repris par Er. suit egalement n. p. 634-636 [Lucian. 2j cf. Max.68-71 12 9 Eliadum palmas Epirus equarum. j Philostr.ADAGIA IVii. 621-622 Pluto Mor.. citant cet adage Ep. [B] Conueniet vti de re quapiam eximia aut insigni praemio. 30. 499 (635 Totmtypex. add. qu'Er. Ie texte d'Apost. sed in eandem tribus partern asciti. 140 F)..L. 615 Dictum .Yflex. rursum vnaquaque tribus in triginta genera. donne au pluriel Ia forme correcte YEVV~Tex. II. Bade. [A] 655 660 CONTRIBVLIS FACTVS SERVA ORDINEM 31 71 fc:vv1j1"oC.. 1003. 30.. 59. aussi Cic. 639-640).YfLlX A. qui doit avoir servi de modele a Val. IV. ad dierum numerum. sarcinula H. ad mensiurn numerum. 7t. 1. id est: posteaquam ascitus es in ordinem aliquem. 7.. 11. id est Tribulis factus serua ordinem. loco cit.Xcp par Ie genitif. 634 7tIXpo~f . 63 (625 Lacedaemonem: Lacedaemone ed. complement du comparatif: fLe:~o'J TOU7t(!1ex.. 2088. 625 Lacedaemone F-I: Lacedaemoni 7t. mais Apost. 627-632 Nota . 623-626 Cic. cf. qu'Er. p. 649-651 Verg. .. Cato 18.ou plut6t son secn£taire .. Cf.. Au lieu de YEVV~TYjC. Paris. vnde YEVVY)'1"O~ vocabantur non coniuncti sanguinis propinquitate.. Spir. A.. 639-640 Neque . loco cit. 635 TOU7t(crex. 59 (LB IV.. transforme . n. Apophth. elici En 1)29. 235 fj en 7t (suivi par F). II.. Estienne (LB II. quemadmodum et caeteri faciunt. 5. honoratior F-I. Georg. 2. aussi Er.YflIX B-1: croumcrex. 5. . 639 esse D-I: scriptum esse A-C. 649-652 Vergilius . C( Stromberg. quinto Val. 648-649 Adag. Er. 1511). 7t.Iogiquement mais erronement . 652 iuxta Epirum F-I: in Epiro n. 3022 (Decernetur equa Thessalica). maintient sa conjecture. Natum a tribubus Atheniensium: populus Atheniensis distributus erat in tribus duodecim.. Apophth. 128 B).. '1"~PE~ '1"~V 1"cX~~V. ext. I. suite alphabetique re:~LlYj. quemadmodum et Thessali. mais remplace Ie datif T<I) 8uAci. 54 (LB IV. asciti). 3169 Cet adage interrompt la serie des emprunts aApost. 15. 65) Apost. I) garde TOU7ttYPIXfLflIX et propose de traduire "Ne sacculo inscriptio accedat iusta maior".. 3171 Pour les adages 3171-3175. 317 0 648 Apost.P~fl[IXC. Acarnanes enim sunt iuxta Epirum. 76. 657-661 (Natum . 140 BC). Er. 90 (j\XIXpvnwO. Max. Sanct.. infra. Er..

ni fallor. apud Lacedaemonios. id est Diu delibera. opxo~. vt miraculi monimentum. at vbi statueris. [A] 685 EPIMENIDEVM CORIVM 'E1t'~fLE:vlOEWV OEPfLrl. dicebantur odiosa negocia quibus distringebatur aliquis. Vbi quis egregium facinus incoeptat. Traductum a vinculis quibus Tyrrheni captiuos vinciebant grauibus et molestis. Notissima fabula est. Carmen integrum fertur huiusmodi: ~1JPOV ~OUAE:DE:~V. De re reposita miraculique loco seruata. 670 [A] VINCVLA TYRRHENA 3174 ~E:(JfLot Tupp1Jvol. Non statim aggrediendum negocium. qui legitur perpetuo somno dormisse quadraginta septem. rv' EXTI Xrlt 1t'OAAOV &fLE~VOV.13° [A] LB 1004 665 GLAVCVS ALTER rArlUXO~ &AAO~ ~1t'1t'6~puYro~. [. [A] GORGONEM PERSEVS AGGREDITVR 31 73 ropy6Vrl rrE:p(Je:u~ €XE:~pw(J(x'!o. ni mihi repertum esset in Graecorum Collectaneis. asscriptum erat huius pellem adseruari abditam. [C] Ne hoc quidem prouerbium asscripturus eram. id est Consultato diu. A fabula natum. quod euanesceret auolaretque simulatque pronunciatum esset. Qui secus faciunt. multo vt praecellere possis. 680 [B] Lente consultandum. In nonnullis codicibus scriptum offendi Epimelidium. cuiusmodi sunt aman- . [B] qualis fertur et de Actaeone. Vnde consentaneum est huius reliquias. Ad eum modum appellabant iusiurandum lrntum. id est Vincula Tyrrhena. ceu rem sacram. VOLATICVM IVSIVRANDVM 3177 T(XX\)~&fLOVe:c. vt festinantes in principio serius perueniant ad finem. id est Epimenidea pellis. neque paucos postea superuixisse. sed deprauate. Quadrabit in hominem alendis equis exhaurientem facuItates suas. Indicat autem Eudemus tractum ab Epimenide Cretensi. id est Gorgonem Perseus adortus est. id est Glaucus alter ab equis I deuoratus.F] aut si Laertio credimus quinquaginta septem [A] annos. mature quod opus facto faciundum est. seruatas fuisse. iis non raro solet euenire Platonicum illud. [A] 675 DIV DELIBERA 31 75 ~1Jpov ~OUAe:De:~V.

3174 671 Apost. 5.c. 297 sq. [A] Quanquam Aristarchus apud Eudemum XCl1" &'J1'lq. 386. 665 Actaeone D-I: Actione B. 8. 5. Giaukos 9. (. 405 C: ".. 21 (T cx. 328. n.. ASD II.. s'apers:ut de son erreur grace a une autre source. 684-686 In . 6. 3176. 3173 667 Apost. 97 (Suid. I.. consulto). 16. erato 433 a. n. col. 5. Lacedaemonios C-I: Non exci- 31 7 2 663 Apost. Ald. <X'JTL TOU ~pcx. II s'agit de Giaucus de Potnies. crit.) Loc. infra.. ASD II. Zenob. septem F-I. n.72-77 695 13 1 tium.pCl(H'J accipit. Er. 3063) sont deux hypostases du meme personnage mythique. s. Adag. 75. crit. Er. bien que ces adages se rencontrent egalement chez Apost. Loc..v. cf. 693 magis arridet Suidae Suid. Rupprecht. notamment Ov. neque enim statim euanescere. PYJTo(xXocd) non encore publie a ce jour. 684-686 In . I (~~~po'J). Lacedaemonios Dans les ed. 683 Suid. ou figure Ie n° 1751).). S. 3178. VII. III. 683 Epimenidea A-D: Epimenidia E-I. cit. p. 686).1. E 2471. est done apparemment interrompue. Apost. c£ R. 902-903.: ~€A 'nO'J OE •. avec citation de Plin. il supprimera Ie n° 1751 et modifiera en consequence Ie texte du present adage. 3179 et 3226. 2460 (Qui nimius properat. Suid. p. 512 F-513 A. et Adag. Les renseignements qu'Er. 3176 Pour les adages 3176-3179. REVI. 1922. RE VII. IOO! (Festina Iente).. app. 3177. 7. ces passages sont cites Adag. Alors que dit hoc adagium alibi nobis positum esse..v. si quid iuraris. Loc. c£ supra. sauf Ies mots commens:ant par A et par IT (K. 528 d et X. 4.: l\PLCJTtXpXOC. 687-688 aut . ASD II. 686) se trouve egalement Suid. fils de Sisyphe. Nat. 73. re. A et B. 28. impute ici a Eudeme se retrouvent. Adag. 677 ~OUA~U~~'J A-G: ~OUA~U~~ H I. 1001. 138-252. et Apost. Adag.1.. 762. Loc. 613 bc.. qui continuait a rediger (c£ Adag. simul vtrique sumus aggressi: ego scribere. Suidas und Eudem. [G] Haec sententia magis arridet Suidae. qui a pour source Diogen. Suppl.o'Jcx. sed quoniam posteaquam excusum iam esset. A etait deja en cours (au moins jusqu'au feuillet 173. sur ce personnage. LB II. XtXT' &'JTL(flPcx. 680 Platonicum illud Plat. Sur la these seIon laquelle Glaucus de Pornies et Giaucus d'Anthedon (supra. C£ PHn. VII. 668 Ne hoc quidem prouerbium H I: Ne prouerbium quidem C-G. cf. 323. n. aussi infra. loco cit. Welcker.: <X[J. Eudemos 15.CJ~'J <XXOUE~. I'impression de l'ed.l.1. dans une addition de 1526. Philologus. Acteone C. 397 C-4 0 7 D. 1270 (Antequam incipias.o~~c. 747. La serie des emprunts a Apost. p.. n. mais avec des variations quant au nombre d'annees. 145-160).xu~&:[J. 51. Met.). faciundum est Cf. . sur Eudeme.d'JUl'J A-I. 8pxouc. LB II. 62). 3063.175· 687-688 Diog. 694 Eudemum Le renseignement impute ici a Eudeme (c£ supra. 47.. 5. En C.EL'JO'J scripsi sec. 686. Apost. 52 (53). 4. 5.. LB II. &[J.. c£ infra. n. cit. 1412-1413. p. II. 109. Adag. on trouve sous Ie nO 1751 l'adage Epimelidium corium (ASD II. 686 tractum A E-I: tractatum B-D. I.l. 679 Lente . Laert. luimeme donne comme source Eudeme (e£ infra. ~ 273). quasi tardum oporteat esse iusiurandum neque temere proferendum.). 665 Actaeone Er. Ath. cit. sur la mesaventure d'Acteon. C£ Cohn. 864 (Vltra Epimenidem dormis). Aldus exeudere"). add. XV.. rapproche Glaucus "devore par les chevaux" et Acteon.. 31 77 691 Suid. Polito 264 b.ADAGIA IV:ii. ApostoLis. T 201 = Apost. "devore par les chiens". p. sur Eudeme. visum est admonere lectorem A-B. cit. 2. cf. et Apost. serius absoluit). Biihler. Apost. n. 675 ~OUA~U~~'J A-G: ~OUA~U~~ H I. 686 Eudemus II s'agit de l'auteur mal connu d' un Lexique (A€~w. il redigea alors Ie present adage en avertissant Ie Iecteur (c£ app. pp. 3175 675-677 Apost. 58 (= Zenob. p.. 181. e castigatorioribus libris animaduertimus vuIgatam scripturam deprauatarn esse. Adag. Rep. C£ aussi Adag. 1.

. id est Ex aequo da omnibus. Etenim quae viuido sunt ingenio caput erigunt.ADAGIA 3178-3183 13 2 [A] SVPERATVS ES A GALLO QVOPIAM (H TT~e'f)C. locus prouerbia- 700 lis in seruos qui dominos a tergo sequuntur. apud Tarentinos [q 'pronum' significat et xocpa 'caput'. post hunc canistrifer. pectines. quae se prosternit quibuslibet. [A] 705 710 LB 1005 716 725 [A] EX AEQVO PARTIRE 3180 'E~ rcrou OLOOU 7t~crtv. capite esse deiecto hebetioris ac segnioris animi signum esse solet. id est In pedem retrocedit. [G] Addunt et ipsum diem a nuptiis secundum E7taUALaV. lecticas. quae et Bassarides dicuntur. Hinc vox deducta ad meretricem. libro iiii. [C] Quibus verbis quid sibi velit. [HJ Addunt gallum in pugna superatum vItro sequi victorem. [A] pompae cuiusdam specie. [C] Conueniet in temulentum ac somnolentum. canere si vicisset. alabastros. TtvOC. [HJ Quemadmodum vsurpauit diuus Basilius in Epistola quadam. ab athletis [HJ aut gladiatoribus [B] sumptum . post hunc longa series adportantium aurum.. I [A] 720 BATAKAPA~ IN PEDES RETROCEDIT 3182. Eudemus meminit addens esse legendum xaTa crucrToA~V. vt autor est Cicero in Diuinationibus. de pinguibus dictum et impotentibus. de eo qui metu dat locum potentiori [B] et reuocat se in tutum. cuiusmodi solent esse galli superati in pugna. [A] Refertur ab Eudemo. scrinia. xap'YJ~apoGvTEC.wpe:~. dieuntur qui crapula grauatum habent caput. lectos. Praecedebat enim puer candida toga facem gestans ardentem. [AJ interdum et dotem ipsam. [G] vt indicat Hesychius. [f1 Nam haec auis victa silere solet. pelues. nondum satis liquet. sandalia. Nam Graeca vox hinc dicta est: ~aTocc. Apud Athenaeum. nisi me fallit memoria. Bacchi numine afflatae. Translatum ab iis qui conuiuium aut haereditatem partiuntur. enim.. [A] 730 31 79 B(x'Taxocpac. [G] smegmata. supplices videlicet et abiecti. 'EnAYAIA ~nPA 3181 'E7taDAta o&pa dieebantur magnifica munera. [G] Vnde BocTTapat Thracibus dicuntur Bacchae. Quadrabit in iudicem aut principem quem oportet aequabile ius reddere. vt indicat Etymologicus. nisi sensit exprobratam ingenii tarditatem. quod sponsa tum inducatur in cubile. id est Superatus es a gallo quopiam. Sumptum est ex Aristophane.. Sic enim appellabantur apud Grae- cos quae postero post nuptias die sponsae pater adducebat sponso [G] ac sponsae. &AEXTpu6voc. Opinor autem haec esse quae iureconsulti vocant 7tapoccpEpva. vnguentaria. 'E7t~ 7t6oa &vax. Adagium accommodari poterit et in eos qui iactant suam beneficentiam.

ptf>' quod nec Graecum est nec Latinum". H 620. XpeLO'O'ouC. Div.). XXIII.. 7. Le texte en question. 233 A. n. 130 b: xoc.p<p et non la conjecture. loe. y critique vivement l'ed. on ne trouve pas Ie mot ~oc1'ocxa.p~ pro grauato crapula: is fecit ~OCee:L xa.· T OCPOCV't'LVO~. 699-700 Nam . memoria Dans eette addition de H. Er. dont Er. 190. Adag. Allen. loco cit. 51. Er. mag.0m. et Apost. 701 Sumptum . 686) se retrouvent dans Apost. (e£ Suid. datee du 28 mai 1528.. 2276. Basil. SOOAWV ~ 6e:poc7tov't'wv e:1tOfLe:vwv 1'O~1. n. I\!. des Opera de Basile publiee en 1532 chez Froben sous Ie nom d'Er. canere vletores .L.. prine. 4. suivance).p£8e:1.133 ADAGIA IVii. 7. X.I. Secerius. C£ infra.: 'E1t(XOA~OC Ae'Ye:1'oc. add.. 68. cit.ptf> xOC1'ocxpoc't'e:L0'6oc~ (ed.78-83 videtur.p"t]~ocpouvnl. 1528. 708 Hesyeh. cit. U1tO 1''ijc. 3179 704 Eudemus Les renseignements qu'Er. et mention XOC1'lX 8~OCO''t'OA~V (= en deux mots).. § 6. Epist. Adag.1'OCifle:P~C.. Conueniet in quemuis sibi stulte placentem. ed. add. peu lisible du moins en photocopie et non suivie d'effet en G: "Vide locum in Basilio"). 7 0 9-712 Vnde . add. 26~. 65: 'E1tOCUA~OC Swpoc.. ~oc1'( l' )ocxa.6oO'ov ev 't'ji 't'ou VUfLiflLOU OlXL9' ~ vUfLifl"t] 't'on 7tp&1'ov €1t"t]OALO'1'oc.. anciennes) est Ie suivant: To 'YlXP ~OC6e:L xa. X..p~. ipsam Le texte de A se fonde sur Apost. 698 in . suite alphabetique E~~Koc: c£ en outre infra. 70-71.POCI.OA~OC sans Ie mot 8wpoc).O'O'oc. i1 eerit lemA-F. et Apost. 702 ab Eudemo Er.. 3181 C£ Alciat ap. Counonne. E. potentiori C£ Apost. 67.. 720-725 dieebantur. 727-728 haec .: €7tl &8uvocO'£~ ifle:U'Y0v't'wv ~ 8€~AL~ 't'OUC. cubile C£ Suid... 714 diuus H: diuum I. p.· b xoc.· €7tt 1'w'1 1tOCxewv xocl &8uva. on trouve egalement ~oc6e:txa. impute iei a Eudeme (c£ supra... n. Adag.w'1 . 2 (I dans les ed. Dans l'ed. loco cit. 711-713 Athen. 2 (Boc. 699-7 00 Cic.. tous empruntes a Apost. Pour comprendre l'addition de H (en x' il y a deja une remarque. Paris. 714 Basilius Dans Basil. 42). . 7.:\post. loe... 38-39. 56: "galli vieti silere . Migne PG 32. Tarentinos G-l.. .. s'inspire jusqu'a suis (1. Belles Lettres. qui se trouve egalement chez Suid. cit. doit done avoir emprunte a Eudeme (c£ supra. 3176. 716 'E~ raou A-C: 'E~£O'ou D-l. da B-1: de A. [HJ Hoc est quod Latini dicunt 'referre pedem'.. Ep.1. id est In armis accissat. naearpeeva C£ Dig.L xoc. des Lettres de Basile et de Gregoire Ie Grand due a Obsopoeus et publiee cette annee-Ia a Haguenau chez J. [AJ 735 IN ARMIS ACCISSAT ~E7tt "t'or:~ l)7tAOL~ &XXl~E't'OC!. mais graphie Ba. 70. loe. •.). Eudeme. effeetivemem.1. 730-731 de . In eum qui sibi placet seseque quasi contemplatur in armis suis. cit.. Ies renseignements ajoutes en G se trouvent egalement dans cette notice. loe.. n. 3180 Pour les adages 3180-3200.II' solerent. 722 facem A C-l: faciem B.1'wv· XOC't'lX O'UO'1'OA~'1 8e &voc'YvwO'1'eov (XOC1'lX O'UO''t'OA~V = en un mot)... Apost. e£ infra.. 3176.. 724 pelues G-l: pelues reliquamque supellecti- 317 8 697 Suid. 686) eet adage. utilise alors (c£ n. 3202.pocc. SS:O'1to't'OCtc. cit. Adag. 9-11): "In prima epistola coniieio fuisse scriptum ~oc't''t'oc. B 175.. 3. fb [B 6] rO. 31 83 735 Apost. II. 736).. qu'Er. 709-711 Vnde. loe. 1990: 'E1toc. 11. 708 vt . Diuinationibus F-l. 7. 1. renvoie de memoire a Aristoph. 1997 d'Er.pocc. La formule est deja dans Pluto Mor.: e7tt ~wv (. Epist. fle61jc. 3418. mais doivent etre empruntes a Suid. Etymologicus C£ Etym. d'ailleurs peu credible.xa. la formule 'H't''t'1)6"t]c. est deja dans Av. Notice analogue dans Suid. 720 Apost. B 321: Boc"t'a.. sur notamment (11. dicuntur G-l. 208 C. sequuntur C£ Suid.. 716 Apost. Quadrabit et in eos qui mutant institutum. rien de tel dans Apost. 9· 31 82 730 Apost. i1 faut se reporter a l'Ep. 7t.. 725-726 Addunt . 52 (BocO'O'tXpoc) et 191.1'oc Ka. 75: ~oc1'OCXa. 8..

rX1tWAe:aac. [G] in Prouerbio Accissare. vna cum ipso Palladis simulacro ac reliquis templi ornamentis. sed in hos obsessos vietosque a Pisistrati copiis obliqua cantio cani coepta est huiusmodi: AI ai. ye: XtXL e:u1ttXTpl8tXC.'t'spwv e:aav. Erant et tamiae triremium.. Metaphoram mutuati sunt ab iis qui pelagus immensum aut solitudinem taciti intuentur. quasi nihil referret qualis suscipias prouinciam. id est Desertum intueri. modo commissa sit. Otou~ tXv8pac. 8' e:l ~OUAe:~ xuwv.. 750 [A] Prouerbium dictum in strenuos et bellicosos viros..lac. LB 1006 765 770 Aiunt dictum in eum cui felicitas immerenti contigisset. in reliquis canis esto si libet. ad pugnandum idoneos et daros. Ae:~t/Ju8pwv 1tp080aSTtX~pOv. TtXAAC'J. [A] De Accone muliere. Lipsydrion sociorum proditor. Lipsydrium locus erat haud procuI a Parnethe.. [A] 755 760 DESERTVM OBTVERI "E(1)~ov e~~A€1te:~V. cum ostenderent e qualibus essent orti maioribus. iis. heu. veluti custodes. qui pecunias in arce Palladis repositas seruarent. [A] 740 IN LIPSYDRIO PVGNAS 'E1tt Ae:~t/Ju8plcp ~&XrJ. desertum intueri videntur. quales viros perdidisti. dicebatur qui ftxis et attonitis intueretur oculis. id est In Lipsydrio pugnas.. vt paulo longius semota non exacte videant. [B] quae ad speculum inepte sibi blandiebatur. quum oportuerit incorruptos atque integrae fidei viros ad id asciscere.134 [H] Refertur praeter alios Etymologico. nihil laborans quam eruditionem quosue mores postulet ea dignitas.. 745 [B] id est Heu. Per ironiam dici potest ei qui dignitatem inuadit.[J. id est Sis condus. peculiariter in eunuchos. [A] dictum est alibi. quas sacras et publicas appellabant. [AJ Citatur Aristophanes ex Polyido.. quem moenibus cinxerant tyranni qui profugerant ex vrbe. Is magistratus interdum furacibus committebatur. si quando dicendum est in hominum frequentia. prius condiderant Alcmaeonidae.. qui praefectos triremihus solent comitari. [H] Multis adest hoc oculorum vitium. quoniam in neminem certo figunt oculos. "01tOTe: e:ae:~~tXV otwv 1tct. [G] Suidas indicat Athelnis fuisse magistratum decemuiris commissum. [A] 3186 ESTO PROMVS "EaTW Tct. quasi dicas 'Esto dignitate . [H] Locus nomen habet ab aquarum inopia. ~&xe:a{f 1\ya6ouc.

}187 775 Apost. 7. nisi quod ait animal dictum ~!J. addens Hypanim ab Europae parte profluere in Pontum. . Ath. 1199. Tomiczki a Er. prodit ad hunc modum de ephemeris: Hypanis.. 36 (43). s'inspire jusqu'a la fin du texte. suit jusqu'a eunuchos (1. I. qui ab Europae parte in Pontum influit. Pol 19. Er. 552 b (IIe. XV. E 2965. s. fragm. Etym. 3. foe. Cedo. idem Suid. 776). 49. 483 B-D. 39. XOCA€L't'OCL Erp~fLe. 740 fLocX71 B-1: om. vnde Et:p~!J. I: lib. ape Allen. Estienne suggece (IB II. 738 in . mag. fluuius apud Cimmerium Bosphorum.p6~LOv. 31 85 754 Apost.Ep6~LOV. obliqua cantio) est dans Aristot. 19. xi. suit jusqu'a intuentur (I. Apost. 750 e H I: a B-G. H. mox occidente emoritur. custodes Suid. 3184 740 Apost. sub solstitio fert veluti folliculos acinis maiores. xi. Suid. 747 mct'Epwv A-C F-I: mx:rp€w'J D E. libro De natura animalium quinto. 7. 782 lib. Aristoteles ait . nec vltra vnum diem viuit. n. qu'Er. V.. [AJ 775 780 EPHEMERI VITA 'Et:p'YJ!J. aussi Suid. I). 764-767 Suidas . 742-747 obliqua . ab animantibus quae sic appellantur. 777-778 Hypanis HI: Hipanus B-G. Contrairement a ce que H.: j\P~(JTOrpOCV"t)~ IIoAud8<p..pov). suit Ie texte d'Apost. quid ceteri mortales?".. 361... 695 e. }186 761 Apost. X. 70. suit jusqu'a viuant (1. in hos B-1: hi hos A. Tusc. an. corr. p. 767-773 Is . vita non vltra vnum diem peracta. 3· 737-738 Adag. [BJ Aristoteles. mag. 776-782 Aristot.. capite xxxvi. moribus vel canis si libet'. loco cit. loco cit.. T 58 et T 59 (TOCfL£ocL). Hist. 11.. ". Aristotelem citat M. 782-783 Plin. ii. 3066. 763). Nat. inquit. 473 PCG.. cf. 2. committere Commentaires personnels d'Er. 742 Alcmaeonidae F-I: Almoeonidae A-E. Solent autem reges gazas suas et vxores eunuchis committere. 19. E 2440. 758-759 Aristoph.pt 8e: 't'ov ' Y7tOCVLV . qu'Er. IB II. qu'Er. quibus quadrupedes volucres erumpunt. cf. 55-56: ''Animalculum te esse dicis ~fLe. cf. mox declinante sole macrescit et languet. corr.EPOV appellatum. Tullius Tusculanarum quaestionum libro primo. aussi Amen.~pou ~w~. 8aav La mention la plus ancienne de cette chanson de table (ax6ALov. Er. 756). s. A.135 ADAGIA rVii. 8. id est Ephemeri vita.84-87 episcopus.. suppl s. quod genus animalis in postmeridianum tempus vsque viuit et volat.. P.. XI. 94: ''Apud Hypanim fluuium. reprend presque mot a mot la traduction de Theodore de Gaza.. vnde hemerobion vocatur".. add. 737 Etym. 120: " . Cf. dont Er. [H] Retulit similia Plinius lib. 8. 92. 783-784 Cic. De iis qui statim emoriuntur aut pereunt. parce que 't'ocfL£oc~ est bien dans Apost... quod vltra diem non viuant. 1005. 31. nous n'avons pas cornge 't'ocfL£oc~ en 't'ofL£oc~ (= "eunuchus" ). cit. p. Accissare G-I. Ep.

aut qui non timent irritare. sed a superum arbitrio pendet. His igitur ora canum vrgentium figit. idque I facit intenta cute. Dei est euentus. Ab animante sumptum. id est Iuppiter aquilam delegit. dici poterit dicterium acriter in quempiam tortum. . [q Eiusclem vsus est opera in rapiendo Catamyto puero. et diuersis studet partibus is cuius auxilio nitebamur. [q <l>pOV€!:'v accipi potest pro 'sapere': qui sunt humili fortuna. [B] Poetae fingunt aquilam Ioui fulmen porrigere. 805 3191 id est Felicitas datur deum homini munere.. quum filium videret praecipitantius et inconsideratius pugnantem cum Atheniensibus: "H aU\l(X~€L 1tp6ae€~ ~ 't'ou CPPOV~~tX't'oc. quem vincere non possint. [A] 790 IVPPITER AQVILAM DELEGIT Z€U~ cl€'t'ov dA€'t'O. Zeuxidami filio. Vt res nostrae bene cedant. [A] 795 800 AVT MINVS ANIMI AVT PLVS POTENTIAE "H CPpOV€!:'v t'AtXaaov ~ aUVC((retXL a€!:' ~e:n. [A] FELICITAS A DEO 0e:ou as: awp6v €a'!LV e:u't'uxe:!:'v ~po't'ou~. Conuenit in feroces. India et Africa potissimum hystrices generat. quod haec auis omnium altissime subuolet nec ictu fulminis laedatur. velut b~o't'Exvm~. nisi si quando frusto panis corrumpuntur. {)cp€c. [q etiam procul. id est Aut adde Tn viribus aut detrahe animo. HYSTRICIS SETA id est Pilus hystricis. Vbi quis asciscit sibi praeclaros suisque rebus accommodos.F] Plutarchus in Laconicis tribuit Archidamo.ADAGIA 3188-3194 CANIS MENDICO AVXILIANS 3188 Ku(Uv 't'~ 1t't'(UX~ ~01leWv. quorum arrogantiae non suppetant vires. teli ritu eiaculari. Vbi quis nobis aduersa- tur. cui mos irritato pinnas aculeatas. capite trigesimo quinto. [G] Hominum est conatus. nisi quod huk longiores aculei. iis multa dissimulanda sunt. quandoquidem quod vident perperam fieri non queant vetare. [B] Nam canes infesti sunt mendicis. et quod sentiunt fieri oportere non possint efficere. Est autem hystrix de genere erinaceorum. id in nobis situm non est.ov. id est Oportet aut minus animosum esse aut plus posse. [. vt autor est Plinius libro octauo. id est Canis mendico auxilians. [A] 810 LB 1007 815 0pt~ {)(J't'PLXO~. quibus illi tergum inhorret.

Apost. I. est un autre nom de Ganymede. 8. ASD II. 812-815 etiam . a Aesehyl. 98 ("Ioc\l\lor.. vers emprunte. loco cit. rJ. 820 [B] Sumptum a lano bifronte. apparemment inter- rompue dans Er.. [B] Aut vbi quis suum ipsius malum fouet. 21-22. 14. 31 9 2 810 Apost. : e1tt 't'WV 8mpoO'wrcwv. 4 (sans l'article 't'6). 28. 6. id est Ianus alter. s'inspire jusqu'a eiaculari (1. La suite alphabetique (c£ supra. eiaeulari B-1: setis eiaeulantern impetere A. 147 (LB IV. 1. irritato A-E: iritato F-I 8Il-812 pinnas . ASD II. animo F-l. p. Catamitus. possint B-1: possit A. Persius: o lane.137 ADAGIA IV:ii. a tergo cui nulla ciconia pinsit. Am. [A] 825 VESTE CIRCVMFERS IGNEM 3194 tI!J. I1O. 210. Apophth. 75. Vers deja cite Adag. 81 7 Apost. 8I1 823 <IIJ-oc't'tcp scripsi sec. 144. 15: "Negant vnquam solam hane alitem fulmine exanimatam. VII. Men. 3078. 800-803 Plutarchus . 3180). veluti scortum aut adulatorem aut fictum amlcum. 11. VIII. 3 (4). et ajoute a partir de B dans Adag. 818-819 Pees. 796 suppetant II eonviendrait peut-cere de lire "suppetunt" (c£ timent). C£ Socrate selon 5tob. Quadrabit vel in prouidum ac circumspectum. 800 Zeuxidami F-1: Xenxidami 1t. 92. 3188 786 Apost.. irritare A-E: iritare 1t F-1.. 5. 4 0 7-4I1 · 793 Catamyto Catamytus. 625. 8.. Proverbe d'origine byzantine selon Petzold. Dun rcup Eflot't'tcp rcE:pLO''t'E:V-otL 8uvot't'ov oun otlO'XPov tlflckp't'1)floc Xp6vcp. 24: "EX0IJ-E:v xuvoc 't'0 1t't'wx<i> [301)60uv't'oc. 795 oportet A B 1t F-l: oporteat C-E. 2601 (Scarabeus aquilam quaerit). 8. 8.AAOC. 818 in ancipitem Apost. 797 timent B-1: timet A. I. 2242. s. A. 9.88-94 [A] ALTERIANVS 3193 "llXvoc. ideo armigeram louis consuetudo iudieauit". id est veste circumfers ignem. 3194 823 Apost. 1784.. 3189 790 Apost. 218 e. Plin. 35 (53). RE Ill. Nat. c£ Adag.. laedatur C£ Plin. Ill.v. I12 C). Nat. Adag. 6.. 87. 800 possint C-G: possunt H I. 412.. Sept... dont Er.IX·'dcp 1'0 7tUP 7te:P~(j1'€AAe:~C. C£ Er. cuius notior est fabula quam vt sit hoc loco percensenda. 180. 31 9 0 795 Apost. 3193 Otto 841. 790 quis B-1: om. 284 Hense: L. 800-802 Pluto Mor. 1t. 125.: E~flOC't'tcp A-I. ou plutot Catamitus.wxpck't'our. X. vbi quid ridicule fit. vel in ancipitem et perfidum. 58 (quem).. p. add.). pp. 8. sans mention de l'auteur. supra.. 812). est maintenue si 1'0n se refere au texte d'Apost. 791-792 Poetae . 820-821 Sumptum '" percensenda C£ notamment Verg. 9. n. C£ Plaut. Aust. quinto Cf.. .. p. 319 1 805 Apost.

inaequalitas discordiarum est mater. At forsan est Erinnys ex tragoedia. id est Piscis a capite primum incipit putere. quarum vna prorsus inculta sit. baculos manu gestantes. Ab Orphei fabula. Dictum in malos principes. quorum contagione reliquum vulgus infieitur. de foedis aniculis. 855 MALVM VAS NON FRANGITVR ETIAM QVERCVS BACCHATVR 3200 id est Etiam quercus Maenas facta est.Lov OU nmE!:'... [A] K~t apue:. Quibus ex verbis apparet hoc habitu Furias in tragoediis induci solere.ADAGIA 3195-3200 [A] ERINNYS EX TRAGOEDIA 3195 'Ep~vvue:. [A] 850 KrtxQV &yyoe:. In voracem et omnia concoquentem. [A] PISCIS PRIMVM A CAPITE FOETET 3197 'IX8ue:. [B] Simili metaphora dicunt et hodie vulgo: (Malam herbam non perire'. [q vt testatur et Hesychius. 'Ep~vvue:. EX Tije:. Sumptum est ex Aristophanis Pluto. nam baetylus dieitur saxum iUud faseiis obuinctum. [B] Maenades enim sunt mulieres afflatae Baccho. [F] Est Solonis apophthegma. tunicis vtentes ad talos vsque demissis. in summa persimiles Furiis tragicis. quercus sua eithara demu1cente. quo loco dictum est de Penia: )'Iawe:. id est Erinnys ex tragoedia. Qui deterior. EylfvE1'o. o~s:~v &pXE1"rt~. Eanv EX 1'p~y<pa~~e:. pectoribus cingulo obuinctis. in reliquis habitare homines colore fusco. XEcprtA"ije:. id est Etiam baetylum deglutires. De iis qui vix deliniuntur. id est Malum vas non frangitur. Mrt~v&e:. admonens dictum hoc fuisse vulgo celebre: To raov nOAE[lOv ou nmE!:'. quemadmodum scribit Plutarchus in huius Vita. [A] 840 id est AEQVALITAS HAVD PARIT BELLVM )'Iart nOAE(. [B] Apparet ab idiotarum vulgo sumptum. Aequalitate continetur concordia. EX 1'p~y<paLxe:. is nonnunquam viuaeior et in perieulis tudor. quod pro loue deuorauit Saturnus. 830 835 [B] Strabo Geographiae libro iiii. 845 [A] ETIAM BAETYLVM DEVORARES K~t ~~~1'UAOV &v x~1'rtn~vo~e:. ou XAa1'rt~. id est Aequalitas bellum haud parit. .. nomine Cassiteridas. tradit imulas esse decem in Oceano Gaditano.

848 Hesych. 16. 49. cit. 831-834 Strab. suite alphabetique. 851-852 hodie vulgo Suringar 92. En 7t. add. La traduction d'Er. pp.95-100 833 demissis B-H: dimissis 1. et 499.. 5. 9. Er. ed. Origine byzantine seion Petzold. p. 3195 827 Apost. 18. 6. ('Ep~voc. 9. e:X. 318 sq. tutior C£ Apost. 4. Philosophumena.'. 31 99 850 Apost. En preparant l' ed. e:mcrTO:TO:C. un renseignement qu'i! avait precedemment emprunte a Apost. Pluto 423 (infra). 855 cithara A-H: citara 1. lac. p. formule deja citee par Maxime de Tyr. loco cit. A.. 855). n. pp.0VT<i:JV. 14. Origine byzantine seion Petzold. qu'Er. XXXVII.trouve done dans Pluto la source de I' adage donne par Apost. suit jusqu'a demulcente (1. 9.ou plutot son secretaire .139 ADAGIA IV:ii. . suit de pres Ie texte de Strab. . prine. 850-851 Qui . 319 6 837 Apost. qu'Er. 854-855 deliniuntur equivaut a "deleniuntur". ce vers concerne effectivement la pauvrete personnifiee (ITe:VLo:).: 'Ep~\I\Ioc. qui cite notamment Proverbia communia. 31 97 842 Apost. 7t. delenio.. 838-840 Pluto Sol 14.. pp. 844 vulgo Suringar 172. II. B 99. lemmatibus".: 7to:po:7tt':'1crlo: r() 'Ko:xoc.. III. 9.. est maintenue si I' on se refere a cette formule complete.v. la 31 9 8 846 Apost. 828-829 Aristoph. et Proverbia G~llic~na. 847 dicitur B-1: am. suit jusqu'a Saturnus (1. 22-23. qui cite la formule complete. 84~ in . decouvre dans Hesych. 36. C. 838-840 Est . S.). cit. 23... 44: "Mauuaise herbe croist volontters . lac.). 3200 854 Apost. infici~r ~post. 203-206. ocv~p [J-o:xp6[3wc. 848). -ire: "persaepe delinio traditur in libris et in Gloss. 7tO~e:r: F-l. suivi par F. 600: "Quaet cruyt verderft node". 24 (xO:Tsme:c. empruntee a Aristoph. Er. CPO:UAOUC. C£ ThLL.: €7tl TWV Cf. 9. apparemment interrompue dans Er. 9.

.

serendum triticum. [A] Alios de his quibus citra laborem vita lauta contingeret. farinatus. loco cit.€VOV ~"1j ~£ov A. Gall. 3 (a propos des Helvetes).xO"!J. A 1183 ( c£ Zenob.x). B-1: J\. 1881 (Non enim spinae). vt affine sit illi quod alio positum est loco: Ou yocp &x~'Je~~. 5. pinsendum.. spinae C£ Zenob. ou Suid. 4-12 . 3 Zenob. vescebantur B-1: Quidam accipiunt de viceu prisco mortalium. p. il ne nous est pas possible de determiner si en A il a suivi Suid. 15-17 Aristoph.. I... 17. affluenria B-1: Rursum alii de magna rerum affluentia A. Quosdam ..€v.A1)A€O"!J. vt ita loquamur.F] Caesar Commentariorum libro primo: Trium mensium molita cibaria sibi quenque domo efferre iubent. Ald. [A] Quosdam vsurpare de vita priscorum. 264· 12-14 Caes. Diogen. Est autem farina parador.. col. I. alioqui proscindendum aruum. 2. excutiendum. 12 Adag. qui glandibus vescebantur.EVO C. siue victus. metendum. [B] fortassis ob id quod illis seculis ignotus adhuc esset carnium et piscium esus solaque glandium farina vietitarent mortales. si cui libeat vesci.€'Joc. 3 J\. [H] Huc alludere videtur Aristophanes in Equitibus. victum iam paratum ac citra laborem facile comingentem A. [. Ald. ASD II.. ce n'est qu'a partir de B qu'Er. il y interrompt la suite des emprunts a Apose. [B] propterea quod aliquandiu post frumenta reperta farinae faciendae ratio nesciretur.A1)AE:cr !J. LB 1008 10 15 Suidas indicat adagium I varie accipi. IQ-II Nonnullos . cite Suid. [A] Nonnullos de iis qui in magna rerum quas desiderarent affluentia [B] vitam agerent. Ald. 4. 1104 ('crX€u. 15). qui glandibus constabat A.. 21. 4-5 Quosdam . ~£OC. [B] id est Vita molita.CHILIADIS QVARTAE CENTVRIA TERTIA [A] VITA MOLITA 3201 J\A'fJAea!J. id est Non enim spinae. contingeret B-1: Alii referunt ad 3201 En A. ou Zenob. cet adage occupait Ie nO 2015.. molendum.. deplace ici a partir de B. 7 Alios . 20 ou Suid. Equ. Apost. I. quum Cleon populo blandiens ita loquitur: 2 Vita molita B-1: Macerata vita A. ~£oc.

1. quod est apud Caras.EVel~.uanA1J!J.EVel~. Cui respondet altera persona: 'Eyw aE !J-Cl~~(jXel~ ye: a~el!J-e:!J-ClY!J-EVel~ ". optimam autem temperaturam existimabant. Porro quae parata sunt.1J (jv~e:. quum Cleon offerret !J. &pYJ as: ya!J. n KCl~' '!OU"!"ov 07t'!ov' !J. ~v '!~ f. panem intelligens iam iure maceratum ac madefactum et ob id paratum esui.ua'!~Ael~ !J.MALVM EST BONVM Kaxov '!O xaA6v.LEVOV 30 '!P~el Xelt ouc. [B] Plinius libra trigesima . " ~""1'" . &p1J OE 7te:7tau(j6a~. tempore haud datum suo. De re magnifica sumptuosaque. quod apud Germanos insuetum est. id est Carieum monumentum. 40 3202 id est Bonum malum sit. 3202-3204 id est At ego paratas tibi farinas iam clabo. sumptum a Mausoli sepu1chro.el~~aXCl~ !J.1Joe:v elA/\ e:~!J. 45 id est Tempus amandi. [C] pharmacum in tempore datum saluti est. Rursus in eadem fabula.XO~ 'toccpo~. nihil aliud quam veseere. secus datum mortem adfert. quum enim alter iactaret se suo periculo rapuisse quod dabat.e:!J-elY!J. 25 Hoc posterius pertinet ad prouerbium quod ante retulimus: Vietus maeeratus. quod intempestiuum. Ac mox offen vinum iam temperatum. Piscemque eoetum. alter respondet: 'Eyw as: !J. [A] 50 CARICVM SEPVLCHRVM 32 °3 KClPI. respondet: significans illi deberi gratiam qui eibum paratum apposuerit. 35 Nam oHm vinum non bibebatur nisi aqua dilutum. [G] Citatur apud Athenaeum libro septimo hic versiculus ex Timone: "QP1J €P~v. est quod Rebus ab his tandem moneat desistere tempus. 20 id est Bene maceratas ego clabo tibi massulas.f. alter coxisse. tempus habendae eoniugis. Nihil gratum.ADAGIA 'AAA' &Aqn"t" ~O'YJ am 7tOP~W Eaxe:Uela!J-EvCl. si duobus vini cyathis duo aquae adderentur.e:!:'v Xe:XPCl!J.e:!J. id est Dilutum habe quod ebibas tria ac duo.e:rv. vt statim possit bibi: "EXe: Xelt 7t1.u.L~ xa~pou "t'uX1l. ea gratiora esse paulo post declarat populus. [A] .

860). toto eireuitu pedes quadringentos vndeeim. Patebat ab austro et septentrione sexagenos ternos pedes. 35-36 alter alter . 1t.. p. Equ. 57-58 Martial.... dont Ie but ici nous echappe. 19-21 Id.. I.F] Latini huiusmodi monumenta vocant Mausolea. 32 °4 62 Apost. 4 (5). 32 °3 49 Apost. cit. add. cit. a septentrione Bryax. = Cleon . doit avoir interpretee comme signifiant 'A. qui prolonge en fait la suite E.C(Y!J. 36 respondet Le sujet est populus. X. 1201-1204. Opere nondum absoluto periit Artemisia. 281 e. capite quinto. regina obiit". abrege souvent dans les ed. 56 Leochares F-I: Leocares B-E. Attollebatur in altitudinem viginti quinque eubitis.. ~"ij!J. qui est cependant plus complet. forme doublet avec Ie present adage.143 ADAGIA f\1..AAO<. anciennes en 1-\AA. 53-54 Attollitur.. p. 34-36 Porro coxisse C£ Id.€!J. 23. Martialis libro primo: Aere nee vacuo pendentia Mausolea. u68. 3097 et 3164). Spect. 56-60 Latini .. 55 caeIauit. p. Origine byzantine seIon Petzold.. Adag. 763 (Vita macerata). 30-31 (51-52 Opus id vt esset inter septem miracula.~ G-I.tl9t).' ~cr6~E H 1. : "priusque quam peragerent.'JT01t6>A1l<. ..-Ku. Ces propos sont tenus par Ie charcutier. Ie charcu- tier . 24 Adag. 58 (KC(xov 3wpo'J to'o'J ~1l(.€V1l v). 48. a reprendre de la 1. 37 Aristoph. 43-45 Timon (fragm. 1166-n67 «(. Artemisia C£ Id. 35. 9. Equ. il n'y avait pas d'interrupdon (c£ supra.ot.. id est Munus malum est perinde vti dispendium. 53 circumitu pedes CCCCXXXX. 3202 Pour les adages 3202-3210. mots est dO. dans Aristoph. En X. 41 haud datum X G-I: datum haud A-F.. 30 Id. Equ.-KC( des adages 3180-3200: en A. 21 d !J. III.iii. 27 Id. 52 Patet.: E1t~ TW'J 1tOAUTs:AWV. a meridie Timotheus.u0'6a.) Le changement dans l'ordre des 43-45 Citatur .)pov Icrov EcrT~ ~'YJfLl~. ASD II. [. loe. Bryaxis). 9. a moins qu'il ne s'agisse de verifier Ie texte de Pline. &'AAa. n. Equ. u87 (xs:xPC(!J. 2. add. 9. Athen. sepulchri F-I. 1ts:1ta. hi maxime fecere artifices.. Item Propertius libro tertio: Nee Mausolei diues fortuna sepulchri. abreviation qu'Er. 57.2-4 55 sexto. n. loe. 53· De . Nat. XXXVI. au souci de la metrtque: on obtient ainsi un senaire iambique tout a fait correct. Vers d'origine byzantine seIon Petzold. 120 5.-. 54 columnis XXXVI. suite alphabetique Ka. 2. 5. 56 Opere .€VOV. ostendit opus hoc inter septem orbis miracula commemoratum idque potissimum ob artificum famam. 25 Aristoph. (altera persona). 21. 11°5-1106. Equ. VII. cingebatur eolumnis quadraginta sex.. Adag. 17 DieIs dans Poetarum philosophorum fragmenta) ap.. . 50-56 Plin. breuius a frontibus. Equ.tC(~lcrx1lv !J. mention "Vide" (c£ supra.. cdt. 41 (app. 60 [A] MALVMMVNVS 32 04 Kocx6v ye: ~{. empruntes a Apost..: €L!J. 40 Apost. 288.ou 1-\1. 59-60 Prop. ab oeeasU Leoehares. sumptuosaque C£ Apost. Aristoph.~ 'cr{:hs: senpsi sec. Ab oriente caelauerat Seopas. 3201).

tetragono similis. apud Oux &'.l)36vwv cxl3e:cr!.. Cum indocti doctis praeferuntur. id est Corui lusciniis honoratiores. xe:VlXrm. etiam si procul absint. Natum ab Vlyssis cera. 85 [GJ In eos [A] qui recusant audire vel aequa vel iniqua. [D] Apparet esse natum ab historia de Diogene in publico ciuitatis tumultu voluente dolium. [A] CERAM AVRIBVS OBDIS Kl)poV 1'Ore.w1'e:pm. [GJ Aut quum plus tribuitur improbitati et audaeiae quam eruditioni ac sapientiae. qui largitur noxia. waLV €1tIXAdepe:Le. quam refert Lucianus libro De conscribenda historia.144 65 LB 1009 ADAGIA 3205-3210 Nocet. I [A] INANI SPE FLAGRAT 32 °5 Ke:VlXrcrLV €A1ttcrL 8e:p!J. id est Ceram auribus oblinis. Commune naufragium omnibus solatium.v €A1ttcrLV 8e:p!J. [B] qua suas ac sociorum aures obturat apud Homerum aduersus Sirenarum cantilenas. In eum qui frustra sibi magna pollicetur. &. [C] Spes enim stultis addit animos. semper fixus est et immotus. improbi probis. Quemcunque inanes spes mouent et incitant. id est Haud emero virum mente nulla praeditum. 75 Aeschines contra Timarchum: 'EA1tt3wv xe:vwv €!J. [A] 90 32 °7 CORYl LVSCINIIS HONORATIORES 3208 K6plXxe:e. quem Aiax ita loquitur: [GJ Decerptum apparet ex Sophocle. In eum qui commouetur alieno exemplo [B] siue instinctu [A] ad stulte quid faciendum. [A] COMMVNE NAVFRAGIVM KOL'JOV VCXU&YLOV -rore. non iuuat. dissimulat. etiam si sperat.!J.lXtVe:1'IXL. id est Inanibus spebus incenditur. [B] blaterones eloquentibus. A6you ~P01'OV "Ocrne. id est Posteaquam illum impleret inanibus spebus. 70 sapiens. Veluti si quis adulescenti subministret pecuniam [B] aut stulto committat imperium aut indocto sacerdotium.1tA~crlXe.1 1tPLlXtWfJ'J ou3e:voe. 1t&crL 1tCXpcx!J.lXtVe:-rCXL. At sapiens. [A] 80 32 06 VOLYlTVR DOLIVM Ke:XUALcr1'CXL 0 1tleoe.uOwv. id est 32 °9 ... [C] rapaces ac furaces cordatis et integris viris. id est Reuolutum est dolium. [B] Nam dolium facili impulsu quo velis voluitur.

wanns andern auch libel gehet".u" xoc-roc !J. 81 de F-I: om. [HJ Quin et hodie iactatur inter scholasticos: 'Miserum est solatium habere calamitatis socium'. loe. 9. h&'pmaLv ~7t' ouoc-roc 7tiicrLV &'Ae:LtJiOC.uV e:L't'e: CPOCUAc. Hist.. Origine byzantine selon Petzold. 9. 32 °5 67 Apost. B-F.. p. La formule d'Apost.: natu codd..iii. quam Plinius libro decimo sexto scribit natu morosam esse. conser. s'inspire beaucoup de celle de Th.uv OCXOUcrOCL 't'L"c. G-1. 139 (101 satu Oed. 100-102 Plin. superuacua. i~u~libU. p.ndum\(te~te de 1).. 278: "Es ist ein schlechter Trost. Viridarium.L!J. 75 Aeschin.u" e:L-re: a7tOU8ocLc.: e:m 't'c. 1504.u". [B] Prouerbium fluxit a natura arboris. Epist.44 C). XVI. baccis toruam. loc. Ai. 99-:'00 de: .. de Gaza (Ald. cantilmas Hom. 9. X. 9. ~c. D E. Origine byzantine selon Petzold.uv !J. perquam tenue et exile.: ~~1 't'c. laricis semini proximum.145 ADAGIA IY. 9. Neque enim huius esse fructum totum id quod pilae speciem gerit sed quod cono innascitur. 313 (717): ~7tOCAe:£cpe:L" ~!J. 32 °7 84 Apost. toma.. ett. 32 °9 93 Apost. 4. spebus G-I.. OCXOCp7tOC 8e:. XlJpo" -rOLe. 175-177: xlJpol. 63 sq.. caeterum inutilibus. Nat. 96. I. Atque huiusmodi cum sit. qui cite notamment Seybold.: ~7tl. 65 committat X G-I: om. fb 158 yO). 95-96). 171• 3206 78 Apost. 't'w" 7tOCpOCL't'OU!J. tamen proceritate.. A~ost. . 33 (60). Theophrastus autem libra De causis plantarum primo scribit semen cupressi adeo esse minutum vt vix oculis percipi possit..uv XOCAOC XOCL UtJilJAOC Ae:"(OV't'c. 80 est B-F: om. amara. Naz.. 84 In eos G-I. 1°4-108 Thphr. 10. 102 yiolenta). . loUis amaram.. de verbis dictu magnificis. X.77. La traduction d'Er. cit.uV. 90 (c£ Greg. Hactenus Plinius. p. p. Cf. 108 dilabitur B C 7t F-I: labitur D E. add. 64 subministret X G-I: ministret A-F. 20.. 74· 7 8-79 ~n . 96-97 hodie Suringar 42. s'inspire jusqu'a commune (11. Od. Migne PG 37. fructu superuacuam. quod pilula sua dehiscente dilabitur nec legi nisi ab experto potest. Selon Hom.uV. p. C~ Afost. odore violentam ac ne vmbra quidem gratiosa. Caus. 23. 69-76 Oecerptum . add. plant. 12. yient probablement de Philostr. 81-82 Lucian.. id est Cyparissi fructus. 477-478. XII. J:tci:. waC 84-85 In .e:Vc. 3.oc't'lJ" I 't'L 7tmouv't'c. ac perpetuo virore neque non nascendi difficultate nouum aliquem fructum pol1iceri videtur. I.iil.5-IO 95 Multo facilius fertur malum quod nobis est cum omnibus aut cum multis commune. 85-86 Natum . [A] 100 105 CYPARISSI FRVCTVS 321 0 Ku7ttXph''t'ou XtXp7t6c. vnde et 'conifera' vocatur a poetis. c!t. Heroica II. 2. Ulysse bouche les oreilles de ses compagnons (sociorum) mais non les siennes (suas). 5. 78 Ke:xuALa-rocL A: Ke:xuALa6ocL B-1. C£ ~post. !niqua. 3208 88 Apost. morosa. dont Er.lJm" ne:pc. 67· 69-72 Soph. 49. 3210 99 Apost..

quem modo citaui.rx't'''t''urx dicebant.~(X. crebris cladibus insignis. [A] 145 e:uUlXe:rt'J8e: 7tpo7t6t'Je:~ 7tlvE:'t'E: AE7tE:t'J8E:.~ AOXE:Ut'JCXI. Vbi quis post calamitatem in aliam nouam rursus incidit. [D] Meminit huius cibi et Martialis LFJ libro nono: [D] Mattya sola iuuant. [A] Simile huic: Me:-r& 7t6AE:!J.noAmx6~ vulgato conUiCiO dicebatur liguritor et in minimiS etiam rebus exquisitus.X~.(X. quae vox et Latinis vsurpatione facta est obscoena. fltX.tX.'t''t'u't)v dicta bellaria. quae et ipsa prouerbio locum fecit.. id est Post Marathonem praelium. legat finem decimi quarti libri. [D] et !J. sed quod Athenis quoque fuerit in deliciis cum subessent imperio Macedonum. [GJ Idem libro quarto tradit apud Lacedaemonios !J. scribens dici de eo qui malignam dat mensuram.~E:~V qui suauiter viuerent. [D] Quin et Hesychius indicat.cx't''t'utX.apud illos dabantur. [D] De mattyis qui plura volet cognoscere. . Interpres tam varie exponit vt satis fateatur se nescire. [f] Vsurpatur ab Aristophane in Nebulis inter multa epitheta quibus virum improbum notat.(X. huc ni fallor alludentibus quod Ae:7tl~UI sonet 'deglubo'.AOV . de parco ac sordido. quorum lingua dicebatur !J. id Graecis dici fltX.~E:'t" 130 Caeterum Atticis AE7tE:t'J6(X. quicquid esset opiparum et elegans in cibis !J. et mattyis explebitur affatim. a Graeca voce !J. 120 125 3211 POST MARATHONEM PVGNA 321 3 ME:'t'& 't'~v Mcxpcx6wv(X. post. quae post CXhC.rx1"'t"urx. tot autoribus Athenaeus docet quid sit mattya.cx't''t'u&~e:'t'e:. Proinde quadrat [B] in eos [A] qui per fraudem minimis e rebus sectantur compendium: J\7tO 't'ou flrx't'lou X(X. !J. de eo qui cogitat inania siue nanciscitur friuola.&"t""t"U1. etiam in auibus."CXACX vocabantur.~iiv dicerentur qui lautius viuerent. oleribus ac fartis..~ dicuntur qui intemperanter indulgent Veneri.nov vocari quod est minimum aut genus mensurae. quod pusillum sit. refert Herodotus libra sexto. [A] Aiunt autem esse cibi genus.id erat conuiuii genus . Lepamini atque mattyazete. Post bellum tumultus. quae quidem et €7ttX. vbi acerrima pugna fuit cum Persis.tX. [GJ piscibus. [B] Marathon locus est Atticae.ADAGIA 32I1-3213 [D] 110 LB 1010 115 MATTYAZEIN Athenaeus Dipnosophistarum libro decimo quarto refert cibi genus primum a Thessalis repertum.OV -rcxp(X. vt U7te:pl!J.'t'wv. id est Facite apparatus et epulis incumbite. [A] 135 140 MATIOLOECHVS 3212 M(X. quod est 'pinso' siue 'macero'. AE7tO~ enim Graecis 'pellem' significat.X'YJ. vnde dicta sit et !J. Equidem in Commentariis Graecorum inuenio !J. [B] nisi mauis a AdXE:~v. [GJ Citantur in testimonium versus ex Alexide: LXE:utX.

p. X. 124 De mattyis G-1: Qua de re D-F. alors qu'il cite Ie texte avec "mappam" dans Addg. 110 Athen. s'inspire jusqu'a incidit (1. 127-129 Idem . suivantes . (app. 3212 Pour les adages 3212-3218. C£ Martial... etiam si mihi locus in praesentia non succurrit et in vulgatis codicibus opinor deprauate legi 'mappam' pro 'mattyam'. En 'Tt. 662 f-663 d. 134 Aiunt 7t F-1: Ait A-E. notamment 140 e et 141 de.. 132 M~1"LOAmx6c. 132 Apost. du moins en photocopie. exquisitus C£ Apost. 142 praelium 7t F-1: pugna A-E.. 129-130 Martial. fin du 1. 129-13°) et commentaire de Merula (que nous avons consulte dans ed. 71-72. crit. dont Er.) En X' texte partiellement illisible. 138-140 1nterpres Schol.147 ADAGIA IV:iii. 5. . 1501).-rLO'J -ro €AtX. TO [lLXPOV X~L OALyOV XIXL !J.0\l 't'~P(XX~ est memionnee Apost. 4. 130 (app. friuola F-1. 245 f. 122 et planche VIII). de Martial. est deja dans Aristoph. un temoin engage.): €1tt 1"&V 7tE:pt -r& [lLXp& 1tcxvoupywv xcxt A(XVW'J.. corr. on y lit: "[l~1"1"{r1). 50 PCG. connu seulement par la traduction latine de saint Jerome: Hom. 140 sordido F-1: sordido. 130 iuuant 7t F-1: iuuant. Nub.tX.) Remarque analogue dans une note de la main d'Er. 2681. 983. app. cet adage interrompt la serie des emprunts a Apost. loco cit. II. crit.. 145 Simile . 137-138 Aristoph. 144-145 Hdt.. add. Er. (118 7tp07tOaE:L<. crit. A. Deja utilise dans Adag. I-R info I. 129 libro nono F-1. 137-140 Vsurpatur . 133. loco cit.decouvre done que Ie lemme cite d'apre:s Apost. loco cit.1X-rCXLOV. D'autre part. vt non dissimile sit 'sportulam mittere' D E. I). 3211 L'introduction en D de cet adage supplementaire a provoque dans la numerotation . add. 708 D (GCS VIII. 4 (eite supra. 116-124 Citantur signa'kat G-1.. !J. tumultus L'expression ME:-r& 1tOAE:fJ. 7t.: !J. S. II. 139 scribens diei F-1: dicens diei 7t. 'IT. 132-133 liguritor . 9 (c£ Suid. p.. 59. pp. Caen.ou plutot son secretaire . suite alphabetique M~-Mu. Addg. 133 (app. disparatt effectivement a partir de F. D'autre part. [lcX:'t'LO\l s:I8oc. 133-1~~ ~esych. qui se trouve actuellement a la Bodleian Library d'Oxford (Auct. suivi par F. verbum est apud Aristophanem qui gulosum I appellat matteolicum i.. x. sur ce sujet continue jusqu'a 664 f. mattea sectantem". reprint dans Erasme: une abeille laborieuse. 472.. 1577 ('Ym:pf.1I-I3 115-116 piscibus fartis G-1. Athen. 3212. 116-119 Alexis. 122 dicuntur qui G-1: qui X. en marge de VI. Adag. non potui reperire locum" (nous citons d'apres J. biff"e en 1t. loco cit. mattya Le texte d'Athen.-rLOV . empruntes a Apost. in Ezech.. 10-11). I. add.). X. (Ald. Margolin. . 30 (sans l'artide TIJv). d'Athen. 124-126 De . Equidem opinor hoc esse prouerbium quod Georgius Merula dtat in illud Martialis 'Mattea sola iuuant' A-C. Hesychius 1t F-1: Hesiodus D E. 1993. prine. ou on lit "mappam mittet Deus". 1514). loco cit. 316). (Suid. 1493): "Mattea: condimentum est carnium . crit. 5. iuuat: iuuant Ald. 143)..XLa't'ov ep~aL . de Zanis. 102-II7 et 120.. 321 3 142 Apost. B-1: Acx'noAoLx6C. ajoute en C.une perturbation qui ne sera resorbee qu'a partir de l'adage 3231 (c£ table de concordances. XIV.. loco cit. 3211. 59.. p. Erasme et Athenee. ASD II.. de mordad 'IT. Venise. propose ici d'y remplacer "mappam" par "mattyam". fragm. 1. 6.4 (Mattea: Mattya Ald. add. II s'agit en fait d'un texte d'Orig. ap. dont Er. 1501. X. p.-Cl. dans son exemplaire de l'ed. 133 exquisitus D-1: exquisitus. B. M 284). 11. Est alicubi ex Origene. vocabantur G-1.iv). Migne PG 13. 122). ~ 401: MtX.). Quin est in Homiliis Origenis alicubi 'mattyam mittere'. 451. 11. 134-135 Apost. s'inspire jusqu'a Veneri (1. XIV 127-129 Athen. IV. C£ infra.. 140 c-141 f.en D et dans les ed. Er. notre texte. 377.L~~. Ie chantier d'un humaniste presse.1f't'pOU. ad Aristoph. ASD II. X. add. VI.

[B] Huc allusisse videtur Maro noster in Bucolico carmine: Aurea mala decem misi. 155 [A] HESPERIDVM MALA 3216 Mlj'AtX ~E()7tep£3cuv 3cupijatXl. [A] 170 321 7 MYRTEAM CORONAM AMBIS 3218 Muppf.. dieebatur qui astu sibi consuleret. &v3p(Xc. [PI Plutarchus in Apophthegmatis refert [A] ita locutum Emerepen in Phrynidis cantoris organo duas ex nouem incidentem fides. repellantur a vends et in mediam tempestatem reuocentur. T£XTOUal. [FJ respondit M6v(Xf. Traductum a nautis. quibus accidit saepenumero 176 vt. Nam olim principes myrteis corollis coronabantur. Qui magna splendidaque largirentur. Sumptum ab auis ingenio.. Leonidae vxoris.ADAGIA [A] 150 NE VITIES MVSICAM 3214-3220 321 4 M~ x~xoupy€!.. id est Myrteam cupere.vOUV..x~v. id est Solae Lacaenae viros pariunt. . Apud Lacedaemonios fortissimi viri nascebantur et apud eosdem matres seuere natos educabant.Lev &v3p~c. id est Mala Hesperidum largiri. id est Coccyce astutior. 160 165 [A] SOLAE LACAENAE VIROS PARIVNT M6vtX!. [G] id est Solae enim parimus viros. [B] siquidem Suidae credimus.V(X!. [FJ Refert Plutarchus in Vita Lycurgi. Lacedaemoniae.X~T€POC. [HJ maxime palumbium.vtXf. T~V !Loum. ne noua moliaris. Nota est fabula [HJ de malis aureis. yocp T£XTof. A&xtX!. eras altera mittam.. cum parant sese vt ancoram iaciant in portum appulsuri. (. dicebatur qui tyrannidem aut magistratum ambiret. [A] PRAEVERTIT ANCORAE IACTVM DEVS j\AA' OCVT€7t€aae T~V E7t' &yxup(Xv 8e6c. [C1 quod septem satis esse duceret. [A] de qua abunde Plinius et Aristoteles.. [GJ id est Solae viris imperatis. [B] oua subiicientis in nidos alienos.) A&x(X!. cui quum peregrina quaepiam dixisset: M6v(X!. TWV ocv3pwv &pX€T€. Sed anteuertit ancorae iactum Deus. x6xxuxoc. id est Ne vities musicam. [A] ASTVTIOR COCCYCE 321 5 M1)XtXV!. LB I id est lOll Cum res praeter spem euenit. [PI Natum est prouerbium ex apophthegmate Gorgus Lacaenae. id est ne loquaris discrepantia.

add. 78.l. 180 id est Pro Delo Calauriam.. 39. 3218 169-171 Dans A (c£ app. " (cf. A. VI. qui rep rend presque texruellement Barbarus. LE I~ 126 F. x.. Hist. cit. loc. vesp. 498: ~AArX~ot1'O 3E. 161-162 Lacedaemonios A-E: Lacedaemones F-I.).. 147-148 ne loquaris discrepantia C£ Apost.. cit.. (au moins pour Ie n° 3227). ot[ A&xot~vot~).trouve dans ce passage de Pluto les renseignements empruntes a Apost.: tint 1'OU (fl~ timJflCflwvot MyE'.. deja Barbarus. Er. 176 repellantur B-H: repelluntur A.l.que nous n'avons rencontree nulle part ailleurs . Lycurgi Pluto Lye. 29. 220 c. Apost. Ie personnage se serait effectivement appele 'Efl"t] PE7t"t] c. x. 'icrXE TO TotlvC1:pov. cf. 72). 't~v A1)TW. X. et Pluto Mar. Lacedaemoniae G-l. 169 Mupp~vouv B-1: Mupp~vwv Em6uflE~C. add. 321 5 152 Apost. lac.. &pxiic. 563 b-564 a. "). 10. La formule grecque . 24 = Suid.. 268.. . lac. Er.. 172 et n. il semble qu'il ait alors considere fluPP~vwv comme Ie participe present d'un verbe flUPP~\I~. il 166 id . Myrteam cupere B-1: Myrteas cupis A. cit. Zu den Anfiingen.. lac..C1:VOUVTot~ o[ &pXOV1'EC.. cit.ou plutot son secretaire . II. suivi par F. Lycurgi F-l.. 694 (Calauriam insulam). Eel. 7t.xC.. 3219 Les adages 3219-3228 sont empruntes a diverses sources. d'apres Agis. vt illa Calauriam insulam Neptuno concede- 148 Plutarchus '" refert F-l: add. modernes de Pluto donnent la forme 'EX7tPE7t"t]C.. lac. EmBu(J-E~~ v. cit. 86: MUppLVWV EmBuflE~C. utilise Apost. lac. Aristot. d'ou l'infinitif fluPP~\louv. 57 (flO~ E3wp~crw).. 't~v ~iiAOV. 38.: E7tt TWV 7tOAU"t'e:A1J Xotp~~6VTWV.LUpp~v~. F-l. 163-165 Natum '" A&xot~vot~ F-l. 3216 156 Apost. aussi Mar. y compris Apost. 175 (LB I~ II5 CD). En 7t. 861) Mupp~vwv. zI7tE 1'OUTO Q>puv~3oc. add. qu'Er. par Myrteas cupis.. aussi Pluto Agis. qui B-1: in eum qui A. 165 id . pp.VT~ I1~AOU T~V KClAClUplClV. 162 natos B-1: am. epotcr~\I. 7t. suivi par Collect. TOU1'Ecr1'~ &pxii~ (Mupp~vwv &pxiic. sur la formule latine. 148-149 locutum 7t F-l: locutum ferunt A-E. 14. lac. pour A (Apost. 3. 7. . 177 reuocentur B-1: reuocantur A. Apophth. prine. Mo TWV EWEot yE Ex"t'e:flWV). TaU floucr~xou crXE7t&pVC). &v~potC. in Dionysium Periegetem. add. ad Aristoph. 173 Zenob. cf. pro Delo commutatione facta cum Latona . v. comprend fluPP~vw\I comme Ie genitif pluriel de ~ fluPptv1) et il traduit Mupp~vwv Em6uflE~C. 227 ef. Mais en preparant red. deja Heinimann.. Em6uflwv. tiv1'~aouc. 3220 Collect. 156-157 Qui . cit. 163-167 Natum .I4-20 [A] PRO DELO CALAVRIAM 3220 J\.. I. Est in fabulis Neptunum cum Latona permutationem fecisse. suit jusqu'a la fin du texte. 8 (164-165 UflE~C. A 1066. Er. 71. 3214 C£ Er. col. 9 (II).). cf. Ald. 179 La formule latine est tres probablement tiree du debut du texte de Collect. 262-263 Pozzi (cf. I. Castigationes Plinianae. 179-181 Est .)· flupplvot~~ yap cr1'Eq.. Nat. Barbarus. Pythonem C( Eust.: "Hanc [= Calauriam] insulam Neptunus possedit. C>cr7tEP XC1:t 't~\I I1u6w &v't~3ouc. il trouve dans Suid. Signalons que Ie Dictionnaire de LiddellScott-Jones voit dans fluPP~vwv Ie participe present d'un verbe [. largirentur Cf. reppellanrur I. ('Efl7tPE7t1]C. M 1438 (c£ aussi Schol. 166-167 Refert .l 1'.. ed.149 ADAGIA IY:iii. les ed. 0 I1ocrE~3wv 1'~v KotAotup~otV 'to:61'1]\I 7tpOc. II.a vraisemblablement ete forgee par Er. 7. erit.: 'Efl"t]PE7t"IJC. 154 Plin. IT. II. lac. add. II. an. commutatione facta cum Latona . IX. cit. 157-159 Verg. 147 Apost. vires G-l. cit. A.. p. B. (post ita locutum) 7t. 25-27. II.. 148-150 Pluto Mar. 321 7 161 Apost. 149 Emerepen Selon Apost. 165-166 respondit .: "Calauriam insulam Neptunus pro Delo possedisse legirur.. 618 a. 220 c. Apophth. Comm.

pro Pytho recepisse Taenarum. [BJ Quanquam suspicor hoc loco Chelidonem pro viro accipiendum. Dicuntur autem haec . cum Apolline vero. Dictum videtur in eos qui pollicentur in futurum nee exhibent rem praesentem. Hie erat asylum Neptuna sacrum. inquit. [AJ 205 210 3222 ITp6crw '!~~ XE:"A~awv o"Aou~ crxo~vou~ 1t(xPE:~'!(x~. haud procul a Creta. sacra Posidoni . quoties manus manum lauat et officium officio pensatur. Meminit eius rei Strabo quoque libro octauo: Troezen. [q Ad hunc genus suum referebant qui generosi videri volebant. vnde varietas videtur accidisse scribarum vitia. nam crXo~vo~ Graecis mensurae genus. Delphos Neptuno. Et fama est hunc deum. cuius alibi nobis facta mentio. quem veteres ariolatorem'dixerunt. 195 3221-3223 [G] id est [AJ Ea res in prouerbium abiit. Vbi quis immenso vincit interuallo. Pythosue excellens an peruia Taenarus auris. [AJ 215 HIRVNOO TOTOS SCHOENOS ANTEIBIT NIHIL! COCIO EST 3223 Plautus in Asinaria: vetus est: Nihili cocio est. id est Hirundo quaepiam totos schoenos praeteribit. hos inter se commutasse loca. Ephorus autem ipsum refert oraculum: 1'Icrov '!o~ .id est Neptuno . IT u6w '!' ~y(X6E'Y)V xa~ T cz~ vapov ~vE:!J. Eminet autem e mari ad quindecim stadia.E:86aou ~E:~v6'!1J'!oc.. quemadmodum 'parasanges' Persicum.est. data Delo recepisse Calauriam. [fl Pausanias in Corinthiacis tradit Calauriam olim fuisse sacram Apollini. quae efficiant passuum quinque milia. [AJ ANTIQVIOR COORO 3221 ITPE:cr~U'!E:PO~ K6~pou. exigua insula. ne ipsa quidem obscura ciuitas.:ij"Aov '!E: K(X"Aczup~av '!E: VE!J.). sexaginta complectitur stadia. possideret Delum proque dato Taenaro reciperet Pythonem. scribit schoenum patere stadia triginta. Rursus idem libro quinto. [fl Quemadmodum et docet Hermogenes in libello cui titulus ITE:P~ !J. 200 De priscis et ob antiquitatem admirandis. Codrus antiquissimus Atticae rex. circuitu stadiorum triginta. Nil refert Delos fUeritue Calauria culta. ostendens esse verbum Aegyptium.. Huius portui dicto Pogon imminet Calauria.E:cre(X~. vnde et Posidonia dicta quondam. Etiamsi Plinius libro duodecimo. cuius alibi facta est mentio. quae. capite decimo quarto.6E:v'!(x.ADAGIA 185 190 ret. qui haud scio an cursu celeritateque praecelluerit. quadraginta stadia tribuit schoeno. sicut existimat Herodotus libro secundo. commutatione facta cum Latona. [q Est autem Calauria exigua insula. Laberius apud Gellium: 'Cocionem' peruulgato verbo dixit. capite decimo.

. 208-209 Id. on lit dans Steph.. 70 F 150. ASD II. 45. app. qui aurait ete proche de la Crece. VIII. mais pouvant aussi designer une mesure de longueur. cite d'apres Strab. 12 (peruulgate dicit. 3222 202 La formule presentee ici ne se retrouve telIe queUe nuUe parr ailleurs. (Collect. et Paus.) Curieusemenr.ADAGIA ry..iii. A-C IIp6crwTLc. Adag. ou on lit oAocrxotvoue. 14 (30). 203 crXOLVOC.. 53. Bile. [EptlV TO apXOCLOV e:Ivoc~ AEyoumv. Quod autem alii legunt 'coactionem'. 214 Plaut. 14.S. II est vraisemblable qu'Er. Laur. 4. 214- . ASD II. aAA~­ AOLC. dans Eust.: KOCAWJpEW:" vYJcr~S~ov 7tpOC. qui renvoie a la 1. id neque 181 dato F-1: data A-E. p. crxoCvouc..). 205-210 Quemadmodum . 13: Pluto Paroem. crit. 7t. 184-192 Strab. 215-216 Gel1. Collect. Tourefois. vitio F-1. p. 2: KOCAOCUpELOCV as 1\7t6AAWVOC... 2541. Nachtrage. 189-192 Ephore FGrHist. IIEp~ fLE6680u 8ELv6rfJToc. en Argolide. 3153. 1506). 73. Plaut. 216-218 Dicuntur . 7. 182-184 Paus. 204 sicut . 216 ariolatorem B-1: arulatorem A. 202. Til KP~T7J. Ss A£YU7tTWV.21-23 [C] apud Comicum [A] a lena. 146.. en OAOUC. s. quae praedicabat sibi oculatas esse manus atque id demum credere quod videret. n'apparait que dans l'ed. 176). est biffee en X et disparatt ainsi des G. add. 218 coactionem C£ supra. sa source doit etre Zenob.. il y a "telescopage" entre les deux echanges. Cette troisieme version de l'adage. a "corrige" oAocrxotvouc. 2: o 7tOCpoccr&yy'YJC. mais avec XOCL au lieu de TLc. Er. Adag. Adag. et que dans celIe de Paus. 3046. 7t. 85. p. (idem Cod. erit. Creta L'ile de Calaurie (aujour- d'hui Paros) etait situee au large de Trezene. E:8VLXOV y&p Ecrn XOC~ TIEpmxov o8ou fLETPOV. Annot. car la reference a Hdt. qui cite aussi. p. O[ TpLChoVTOC crT&8wL' crXOLVOC. sans Ie nom d'Ephore.. XII. existimant quinquaginta A-E. Ie nom d'Apollon manque. I. la mention de Bude. 11.. add. 2°7-208 Plin. 170. Asin. 195 manus manum lauat Cf. a titre de variante. p. cela lui permerrait d'etablir un rapport avec les longues distances parcourues par l'hirondeUe. auris G-1.1. est la plus complete: double echange impliquant Poseidon. cf. F. et A). 204). qui mentionne Ie nom d'Ephore. supra.' AEyETOCL as XIX~ TOUTO. 170. 72. 7. 6. 181. 2II alibi Adag. Ribbeck CRF.. et que Ie nom de Lero a disparu. loca F-1. Byz. "jones pleins". suit ce texte de pres. loco cit. 202 IIp6crw 'ne. 33. n. crit. sur la question de l'existence eventuelIe d'une deuxieme ile de Calaurie.V. 6.. S. 376 (ed. Ald. introduite en F. tantot avec Lero. qu'Er. loco cit. introduite en F. B-1: crXCvouc. II. 63. . 351). I. 80. 1.). 204 (app.. 203 (coactiost). A. (ou son secretaire) doit avoir change des 7t "quinquaginta" en sexaginta (e£ app. B-1: crXLVOc. videret Cf.. Otro 403. aussi Diogen. sexaginta X G-1: sicuri quidam existimant sexaginta 7t. 2201. OTE 7tEp ~crIXV XIX~ O[ ~EAepOL IIocrELSWVOe. 33. Hdt. 1733 (Generosior Codro). 205 et docet F-I: docet 7t. ot E~~XOVTOC crT&'8wL. introduit en 7t. 199 alibi Adag. ce qui cree une certaine confusion. XVI.. 182-184 Pausanias . III A. 3223 Collect. cf. X.. II 2258 ou Apost. in Pandect. deja data en A-E (1. 210 hoc loco La longue addition introduite en 7t et reprise en F rend peu claire cerre mention. V.. 145 = Suid. cf. Kalaureia 3. col. arillarorem). reprise en F).. ( dans Opera Omnia. tantot avec ApolIon. II. 10 (II). et cites ainsi par Barbarus.. (addition de 7t. Nat.. la traduc- tion d'Er. H I: IIp6cru'nc. 205-207 Hermog. suivi par Er. ne trouvant pas de sens a ee proverbe. von Geisau. Ie chiffre de 32 stades par "schoenus". 3221 198 Zenob.. supra. tandis que dans la version d'Eust. C'est sur base de ce texte. corrige routefois en dato a partir de F. Cf. corr. Otto 402. 202: "Semper oculatae manus sunt nostrae. 373 sq. sicur existimat Herodotus libro secundo et assenrirur Budaeus noster in Annotationibus quas aedidit in Pandectas sexaginta F. credunt quod vident". crxotvouc. 194 peruia Le feminin est eronnant. add. 148. A. aVTLSOUVOCL Ttl Xwp(oc crepae.. D-G. reduits a un seul. 14. 1557. qui cite Ie mot "coeio" d'apres Laberius (63 sq. col. 232-234.. 1. loco cit. Ald. ASD II.. sicur quidam 181-182 Est . RE X. p. Asin. Ces deux vers sont egalement reproduits. 192-194 id . signifiant egalement "jones".

non per 0. X6JPI'X~C. littorales ferme praedones et immites. negationem detraxit. Etenim quum Persae rerum potiti postularent vt ex aspera regione quam tum incolebant transferrentur in commodiorem ac feraciorem. Ou ytip Tm Tije. non ad imperandum. Arbitror huic adstipulari quod scribit Annaeus Seneca libro Epistolarum vndecimo. vt citant. Nemo tam certam habet manum. [CJ Vt triticum in nonnuUis agris degenerat in aliud genus soli vitio. experiri et ingratos. si relinquendum est quicquid offendit. id est Non noctu nauigas. confirmans eundem esse 'cotionem' cum 'arulatore': 'Arulatorem' autem dici a voce Graeca rxlps. Hactenus Seneca. ita pro qualitate regionis variantur hominum ingenia. ytvEcr8I'X~. vt aliquando haereant. studiosis expendendum relinquo. [f] Herodotus in calce libri vltimi satis declarat primum e Cyri responso natum esse. quod in emendis vendendisque mercibus tarde perueniant ad iusti precii finem. Proinde apud antiquos primam syliabam per u literam. Quo loco num (coactor' legendum sit necne. Post nauftagia maria tentantur. possit tollere.)'J epu-rw'J TtX cr1tEP(J. Nam quid alioqui fuerat memorandum. ex quibus. propterea quod nocturnis temporibus certius nauigant nautae propter stellarum notas. yije.I'XAI'XXW'J xwpw'J (J. disserens non esse cessandum a benemerendo. Ait enim coctiones appellatos a cunctatione. Et post malam. campestres moUes et humani.I'XTI'X XI'XL TW'J &'J8p6J1tw'J o[ ~~m TI'Xrc. [B] Is in dictione 'arulator' consentit cum Gellio. foeneratorem non fugat a foro coactor. manente. .OWU'J- TI'X~. si quid ceciderit lucri. quasi vero non idem iuris sit in quauis oratione? Quanquam autem nautae noctu stellarum indicia sequuntur. LF] Iuxta etymologiam (cuntio' siue 'cunctio' aut mutata literula 'contio' dicendum eslset. Montani asperi fere sunt et inhumani. Saepe quicquid perierat assidua infelicis soli sterilitate vnius anni restituit vbertas. segetem serendum est. longe tamen certior est interdiu nauigatio. eadem sententia. 250 255 id est Et plantarum semina et hominum mores ad regionis habitum respondent. id est 'tolie: quod merces eas sequatur. crU'JE. quod aliquando inciderimus in hominem ingratum.. <IhAEE~'J yap EX TW'J (J. [B] Alioqui non eram adscripturus.O(J. Cito inerti otio vita torpebit. [A] Equidem arbitror natum ab apophthegmate cuius meminit Plutarchus. si Chrysippus citra negationem extulisset. Chrysippus. Est tanti.I'XAI'XXOUC. sicut ego quidem arbitror. annuit quidem. inquit. Refertur et hoc in Graecorum prouerbiorum Collectaneis. De eo cui nihil est certi quod sequatur. vt gratum inuenias. [A] Krx~ MORES HOMINVM REGIONI RESPONDENT 322 5 T{. sed admonitis vt posthac se pararent ad seruiendum.ADAGIA 3224-3227 220 225 230 LB 10I2 235 carminis ratio patitur. vt non saepe faliatur: aberrent. [A] 240 245 NON NAVlGAS NOCTV 3224 Ou 'JUXTL 1tAoeie. [B] Ex Festo Pompeio propemodum licet coniicere (coctionem' esse legendum. scribi solitam.. ni quod Festus Pompeius ostendit eundem esse 'coctionem' et 'cocionem'. nisi vocalem elidas. de quibus alias dictum est. NUXTL 1tAOS~C. iXuTijC.

A comparer Zenob. l' emploi de teipsum dans Ie titre est etonnant. Cf. coc- tiones D-I: conctiones B. crit. 4. 223-230 Sen. 228 naufragium. 44. 7toMfl~iX F-I. col. id est Age non meum. app. Er.. 247 Et plantarum . L: 1643. Fest. dans la suite du texte d'Apost.153 ADAGIA IViii..Ev vU)("d 7tAOE~C. 5. mot qui n. 122 (257 fliXAiXXOUC. [H] ne spes quidem recuperandi quod periit. Suid. 11. 20. Cyrus Maior 2. ex quibus quid cadens lucelli possit tollere". Hdt. Eudemus indicat dici quoties simul omnia pereunt.. 39 == Diogen. suit jusqu'a manente (1. Ttt nQA€[. dictus videtur a voce Graeca. 266 Apost. 410 Jungblut: . mais ceux-ci ne mentionnent pas ce qui concerne Chrysippe. Clausula est heroici carminis. 241).: flIXAiXXCDV TI F-I. IS. [A] 3226 CVM CANE SIMVL ET LORVM ~U'J T~ XU'J~ xcx~ TO'J [[. Pluto loco cit. 1-2 (227 habet tam certam in beneficiis manum. Adag.l. Ald. De son cote. 80. 3224 238 Zenob. et edd. 1-4 Lindsay: ''Arillator. 230 num F-I: mihi B-E.24-27 EI'JCX~ xcxpno'J TE 8CXU[. 81. 68. verum et tuum inspicito genus. 13. Adag. 1313: llpoc.et Pluto Mor.LCX(JTO'J CPUE~'J XCX~ <X'JapCXC. id est Vna cum cane forum quoque.. TI F-I. eXAAtX XiXl TO crOv.. mores 7t F-I: Mores hominum. . col. 263-264 Sur Eudeme.. 11. Apost. 686. v: 3227 265 Teipsum Alars que dans Ie texte meme de l' adage tout est au neutre. [A] TEIPSVM INSPICE 3227 M ~ TQU[. 229 cactor: coactor v. 246-247 Ked . mais non dans Suid. 220 coctionem D-I: conctionem B C. vert. flmou'rt'iXL 'tiX~C.) est celle de Zenob. c£ supra. tandis que celle qui a ete introduite en TI. (vocatif) par CPUAOC. (JxonE~. remplace CPLAOC. 172 £ Toutefois. 3176. s'inspire tres probablement d'un vers de Soph. 52: L:x6m:L fl~ 'toufl6v. Er. col. 253-258 Herodotus . Laur. 235 cotionem F-I: contionem B-E. Ie renseignement qu'Er. impute a Eudeme se rerrouve Apost. p. IV: 64. IB IV: 229 E. Ald. 15. Apophth. 32.V'tiX eX7tOAWAEX6TWV).: flIXAiXXOUC.L~CX. Hdt. 234 Is F-I: Festus autem ~E. la formule presentee en A (ef. cpLAOC. 13. eXAAtX XiXl TO cr6v. 322 5 246-250 Des A.). condones C. est empruntee a Pluto C£ aussi Er. y&p 'tL). vt nihil omnino sit reliqui. Neque enim eiusdem esse terrae fructum egregium producere et viros in re bellica praestantes. "t'iXu8' 8piX fJ. quia sequitur merces. 233-236 Paul. &VOpiXC. 19. . id est 'tolle'. Ald.. Ald. IX. 15-18 Lindsay (222 prima sy11aba). 257 fliXAiXXWV scripsi sec. TI. &:ycx8ouc.LO'J aAAtt xcx~ TO crO\l cpUAOC.L&\lTCX. p. XWPiXLC. Epist. suivi par F. 260 id est Ex mollibus enim regionibus molles homines nasci so/ere. evoque a la fois les "Grae- corum prouerbiorum Collectanea" . C£ aussi Apost. W~AIXXOUC. add. Fest.. 7. 3226 262 Apost.Zenob. comme s'il s'agissait de cpUAOV (on lit TO YZ'JOC. qu'Er. rapporre aussi certe anecdote.~ TOUfJ. 137 == Zenob. 54 == Apost. nJ.). 3362. 82 == Cod. 96 . qui etiam coccio appellatur.0V. (E:7tl TWV 7tcX. 253-258 Hdt.. vt plantae A-E. C£ aussi infra. . A-E. scripsi sec. == Apost. p.mwv xiXl cpu'rc7>v cr7tZpfliX'tiX crUVE~o- 219-222 Paul. quae est iXlpE.existe pas et qu'il traduit par genus. ColI. loco cit. Ai. cruvE~oflmoG'rt'iX~ 7t F-I: ~Lm (Xv6p(.

agnoscamus. [AJ Citatur Theophrastus.o ego id non curo. Subaudiendum autem yvex86v. cede. De pusillis dictum: 'nani' enim homunciones appellantur infra modum humani corporis et prodigiosae breuitatis. dum fingunt imaginem. quod nothus esset. M~ [lm xe:ve:cXv &. [HJ f\. vt ab eo debeat obiurgari. enim graece dicitur quasi fL~ avcu. quemadmodum ait Horatius. CEDE 3229 Nrlvoc.. Moduli bipedalis.. Fallit igitur qui nondum plenam absterget. Oux &'AEyCU. hoc est. MEA~"rWaEC. INTERDIV INVTILIS 3229 a .7tO[lrl"r"re:~v dicuntur et plastae qui argillam oblinunt. Quemadmodum inducunt Bacchum facie gypso et vuarum succo oblita. [AJ NOCTE LVCIDVS. id est Ne quisquam existat. Nam locus nondum satis liquet. ita simulans aliquid redundare. &[lwv xexP"re:poc. [BJ Adagium refertur a Plutarcho. regerit huiusmodi conuicium. &c. quod non excrescat in altum. [HJ quod in hoc hominum genere inueniri probabile est. ne mihi mensuram vacuam abstergeas'. quod et ipse genus duxisset a Clisthene effoeminato. quem dominum. qui senserit nanos dici quibus pudendum membrum sit iusto maius.homo nec admodum doctus nec diligens . Stultum est in alterum dicere quod in te possit retorqueri.mauult subaudiri mensuram. [AJ NE MIHI VACVAM ABSTERGAS 3228 Theocritus in Syracusiis: M~ epll'tj. Quod in mensura redundat. Xe:!:pex aut simile quiddam.. abstergetur terete baculo.. [BJ Quadrabit in tenues et humilis foftunae homunculos ac.o caueto Abstergas ne mi vacuam. qui potentes sumptu conantur aequare. I Sentit se non esse illi ancillam. Iuuenalis: Nanum Atlanta vocamus. Interpres tamen . Solent quidam simulare officium. quod ait: 'Non sum sollicita.. vno Excepto. 275 280 285 LB 10I3 291 Subesse prouerbium videtur in eo quod ait: M~ [lm Xe:VEcXV &.154 270 ADAGIA 3228-3230 Teucer in tragoedia quapiam in Agamemnonem sibi generis vitium probro vertentem. Heri offensi defraudant seruos suos dimenso.7tO[lrl~1JC. Proserpina.. e:rYJ IlAcXv E:v6c. id est Nanus cum sis. fortasse xo(v~xex.7to[lrl~1Jc. quasi velint aliquid sordium a mala abstergere. ni fallor. [HJ N cXvoc. eruditis itaque relinquimus excutiendum diligentius. wV {)7tE~XE. Apparet esse comminantis aut timentis alapam aut colaphum. et interim imprudenti illinunt aliquid sordium. [AJ 295 300 CVM SIS NANVS.

illi designe l' etranger auquel Praxinoa repond. 32II). dans Thphr. nisi mentis non admodum sanae somnlum.. 304 Iucens F-1: lucidus A-E. 273 Syracusiis A H J: Syraeusis B-G. Serm. II. Quod quidem apposite dicetur in mundanis addictos voluptatibus. 94 sq. cite de seconde main.155 ADAGIA IViii. 3. Pour les adages 3230-3250. n.. 16. s'inspire d'Apost. XL: 4. 305 De praeposteris. 271 a Plutarcho II doit s'agir de Pluto Mor. ibi dormiunt. o 3€ E>eoCPPtX(J't'o~ w~ VIX\I 0\1 XIXL IXL30w\I €XOV't'IX fLEyIX. En fait.' flY) fJ. personnage mis en scene par Theocr. porte dans IB Ie n° 3230 (cf supra. 8.. 32. sans interruption. suite alphabetique TIX-T7t. 't''Y{V G€AIJV"fJV . Adag. A.(ef.me de ~yr. qui porte en I Ie meme numero que Ie precedent. fLE't'IX 3e: ~A(OU rXfLtXUPtXv. .cit. 577 b. id est ea consectaris quae nusquam sunt aut quibus frui non licet. luce vero inutilis."flC. II. mais bien dans Aristot. C~. l'idee n'est pas. Hist. id est Ex Tantali horto fructum colligis. 3II Apost. dum his veluti temulenti fruuntur. 1"0 3€ (Jov €\I (Jol mXUE1"IXL. s'inspire jusqu'a Ia fin du texte. 97. 3229 a Cet adage. sembIe-t-il. Verum. 291 ait Le sujet est a nouveau Praxinoa.. 3228 273-275 Theoer. 277 caueto B-1: tute caueto A. iam velut experrecti intelligunt omnia illa nihil fuisse. animo VI. taus empruntes a Apost. cum opus est. reprend jusqu'a Adag.cr. loco cit. 296 Iuv. De dea Syr.. de meme eo. simul atque resipuerunt.0~ XE\lO\l 1"0 fL€'t'POV &7tO~~(J"fl~' 290 Sentit Le sUjet est Praxinoa. Nam ii. egregie felices sibi videntur. 3229 La serie des emprunts a Apost. cuius alibi fecimus mentionem. 3°0-301 Hor. 3230 Cet adage porte dans IB Ie n° 3231.. au~si ~u~d. 7. 3264. 310 315 [A] E TANTALI HORTa FRVCTVS COLLIGIS 32 30 T OC'JTtXAOU xY)7tO'J TPUY~C. loco cit. 15. [B] Caeterum ipse magis arbitror competere in eum qui inter indoctos videatur aliquid esse in literis. 287-28~ J~terp~es Sehol. cf. loc'. 47 ~. . 275 IlAav D-J: IlA~v A-C 268-270 Teucer .28-30 In nocte lucens. Maxi.Apost. qui sapiunt vbi nihil est opus.. aussi Lucian. 24. 268 probro A-D E (in Erratis) 7t F-J: probo E (in textu). 280 YVIX86v B-1: om. I.€V VUX't'L AIXfL7tpIXV.€V €fLOV &7t' €fLOU yivoc. 1CI ?'a~reS ~post. &pX€1"IX~. €\I fJ. ~ 26). 9~-95: X€V€tXV IX7tOfLIX'. I~. dont Er. 187 b: To fJ. 294 Apost. effoeminato Er. 16. inter eruditos nihil sapiat. 297 Citatur Theophrastus Cette tournure indique qu'Er. 303 . Aut inuertendum est prouerbium: [A] Sumptum a gemma quadam. ad Theo. 309.

citante Nonio Marcello. foliis crassis. aliis rem diuinam facientibus. 320 [A] TELENICIA ECHO 32 32 TEAEv[xWC. 325 id est Telenicia echo. etenim de Tellenis cantilenis alias nobis dictum est. succo item. Philostratus in Aristide commemorat sophistam hoc prouerbio notasse Alexandrum. [B] Et in genere 'eius filium' vocamus quemlibet quem moribus expresserit. in quibus nonnunquam fieri solet vt. tum alias alia specie.. quod patris ambitionem imitaretur. [A] LB 1014 MANVM ADMOVERE PATRIS EST FILIVS Tou 7ttXTp6c. alius aliquis adueniens. Nam is vsque adeo notae paupertatis fuit. cui dissimillimus fuerit Antigenidas. vt Seriphii verbum inde finxerint dicantque TEAEV~X'ijGtX~ pro euacuare. [F] Quanquam Plutarchus inter argute dicta Epaminondae meminit Tellenis cuiusdam pessimi tibicinis. 335 [A] 340 345 32 35 T~v XE~PtX E7t~~cX. Parit quidem cum vite. [q quod est insolenter ostentantium sese. de muris inexpugnabilibus dicebatur egregieque munitis. Sic enim vocant crepitum vasculorum inanium.. ad haec nigrore insignis. In stupidum sibique placentem. Ita lolquuntur vbi quis mores imitatur patrios. recte dicetur oratio fatui. id est Terebintho dementiar. quod liberi fere parentes referre soleant. [A] 330 TEREBINTHO STVLTIOR 32 33 TEpE~[VeOU &vo't/<T6>TEpOC. id est Telenico pauperior. sumpto epitheto ab eodem de quo modo diximus Telenico. id est Patris est filius.. ~xw. sed dissimilem foetum. fiat et ipse particeps sacrificii. Translatum a sacris.ADAGIA 3231-3238 [A] TELENICO PAVPERIOR 32 31 TEAEV~XOU 7tEV€GTEpOC. quod arbor ea late porrigat ramos. dicebantur qui sese insinuarent in rei cuiuspiam egregiae communionem. [A] MOENIA SEMYRAMIDIS 32 34 TdX't/ ~E!-lUp&!-l~aoC. pingui et resinoso. Ouidius libro Metamorphoseon quarto: Vbi dicitur altam Coctilibus muris cinxisse Semyramis vrbem. id est Muri Semyramidis.AAE~V. admota victimae manu. Expendat igitur lector an ab hoc malit deductum prouerbium. EGT~ TO 7tCl~a[OV. id est Manum apponere. [HJ Hunc titulum Varro vni ex Menippeis indidit. . Varronis autem tituli fere prouerbiales sunt.

193 £ Cf Er. Suringar 18 7. loco cit. 318 Apost.. Vit. 356 Vulgo Apost.. lac. pp. 1 et 2).0 PARVO EMPTAS CARNES To dJwvo'J XPE~~ OL XU'JE~ E(Jeiou(J~'J. 32 38 355 Apost. E7tL't''Y)8e:L6't''Y)'t'oce. 10. II. 9. IV. 46 (T~\I Xe:~P' E7tL~&AAe:L). 3231. Nini vxor. 352. egalement addition de G. " pp. IB IV. 16. 16. id est Qui domi compluitur.. 7te:PL 7tocL8o'ltOL~OCe. dignum B-1: digni A. Ea cum nullus attingit. 23 ad finem.. pp. cit. 323-326 Quanquam . huius ne Deum quidem miseret. 358-359 Eiusdem . 57 sq. 36-37. aussi Suid. A-I. HI. ainsi com- 32 36 343 Apost. 322 modo Adag. quarto D-I: Iuuenalis A-C. 79. 1013. p.. [A] 355 32 37 QVI DOMI COMPLVITVR To'J OrXOBE'J ~pEX6f. 27. 323 TeIenico D-I: TeIenice A-G.31-38 [A] 3. 't'o 'ltocL8~o\l. 2250 (Nullus emptor diffi- cHis bonum edit obsonium). Adag. 171: "Babylonem significat Persarum ciuitatem. 544 Lindsay). ne plusculum insumant numorum. 323-324 Pluto Mor. V. cf.) pourrait s'expliquer par Schol. 91.. J\. suit jusqu'a munitis (1. corr.. 328 &vo'Y)'t'o't'e:poe. Cf Suid. 43.. 16. 21 3-21 4. 3237 C£ Adag. Adag. qu'Er. Origine byzantine seIon Petzold. 4. 108 Lindsay). 344-346. ad Iuv. supra. 16. p. dont Er.: &\lO~'t'E­ poe. 9-10 M (p. crit. ASD II. p. pp.: XOCL oc6TIj S'Y) [LwS'Y) e. Tau 'ltoc't'poe. [C] Eiusdem farinae cum superiore prouerbium. n. crit. Origine byzantine seIon Petzold.LE'JO'J ouoe: BEO~ olx1'dpE~. n. 347-348 Philostr. add. Stephanus sec. La fausse reference "Iuuenalis" en A-C (c£ app. 'It. canibus aliquoties edenda seruantur. Vulgo Graecis iactatum. 3 M (p.7tO 't'W\I &YYe:L(DV 't'W\I (l-~ ex6V't'(D\I S:\lSOV 't'~. 32 34 333 Apost. 16. 352 vulgus Suringar 166. 't'L\lOCe. [C] Sapit et hoc vulgus horum temporum. 17-18 M (p. cite par Non. nasus C£ supra.. 321-322 Sic . Apost. Soph. 24· 32 33 328 Apost. 83.) Nous avons adopte la correction suggeree par H. compluitur B-1: complutus est A. s'inspire jusqu'a la fin du texte.. S. U M (p. 325 igitur lector F-I: igitur 7t. 37. Ie vers de Iuv..: E7t~ 't'W\I 7toc't'pcp~6V't'w\l de. 344. la concordance entre let IB est ainsi retablie (ef. 32 32 321 Apost. est F-I. 32 35 338 Apost. in B-G: om. 334)· 334-336 Ov.157 ADAGIA IY:iii. 181. 3237. . loco cit. 305 et 498. ni me prorsus fallit nasus. Quidam putria emunt opsonia. id est Paruo emptas carnes canes edunt. Ouidius . p. 16. Sensus est eum modis omnibus suo malo videri dignum qui sit vsque adeo ignauus. 16. 325-326 Adag. ASD II. 253 (584)..: mente est "Cum tamen a figulis munitam intrauerit vrbem". 14 Lindsay). 1. et coctili Iatere muniuit". dont Er. 9. 23. 1508 (Cane Tellenis canrilenas). FU). p. p.. 334 344 355 357 3231 Cet adage est Ie deuxieme qui porte dans IB Ie n° 3231. quam condidit vrbem Semiramis. 252 C. Epaminondas 21. s'inspire jusqu'a la fin du texte. 350 Apost. (app. T 257. patrios Cf. 77. p. Apost. Met. 266 Lindsay). 345-346 Varro. T 257. 343-344 Ita . 16. Estienne (IB II. inanium Cf Apost. Apophth.. vt nee domi suae possit a pluuia tutus esse.

Extat eiusdem aduersus hunc Theocrinem oratio. in Epistola ad Furiam de viduitate: vbicumque viderent Christianum. quaedam inania sunt. Congruit in eum qui domestieis contentus opibus non quaerit aliena. [B] Vnde Demosthenes in Oratione pro Ctesiphonte Aeschinem tragicum Theocrinem vocat. citante Festo Pompeio.360 [A] TRAGICVS THEOCRINES 32 39 TptXyLXOC. [H] Tragoedia semper habet tristem exitum. Carmen integrum alibi citauimus. Vsurpauit hoc adagium Demos- 365 370 thenes aduersus Aeschinem. de re friuola vanaque. his vtitur comoedia. Quaedam enim 385 insomnia portendunt aliquid. [A] CAECVM INSOMNIVM TUepAOV 6VELpOV. Vsus est hoc prouerbio diuus Hieronymus. dicetur ingens. cuiusmodi finguntur in 375 tragoediis. id est Tragicum malum. quanquam nonnulli Dinarcho tribuunt. ni fallor. comoedice dixit pro 'suauiter': Euge. huic non est opus asinis conducticiis. [A] TRAGICVM MALVM T ptXyLXOV 7t&.61j vocant. comoedia laetum.. Theocrines [B] primum tragoediarum actor fuit.. statim illud de triuio TptXyLXOC. [A] ASINOS NON CVRO 32 43 T WV a' 6vc.EAEL. Nam cui plaustrum est domi. id est Tragicus Theocrines. quosdam mitiores. id est Caeterum asinos nil moror. id est Caecum insomnium. nam ab iis abstinet comoedia. ac tragicos quidem 7t&. 380 Quadrat in hominem plane stupidum.m fJ. vnde Plautus. 8EOXP~V1jc. hos amat tragoedia. [A] CAECVS AVRIBVS [G] AC MENTE id est Tu simul et aure et mente et oculis caecus es. Hoc conuicii faciebant in Christianum. [q Quintilianus duo facit affectuum genera: quosdam enim atroeiores esse. comicos ~61j. . [G] quemadmodum sunt et bruta fulmina. deinde calumniator et [A] sycophanta.. 8EOXP~V1jC. quasi sanctimoniae simulator magnificis verbis aliorum vitam criminaretur.uv at> fJ.6oc. heus astitisti et dulce et comoedice.

et Plaut. qui reprend Soph. oculis quoque A-E. Ecr1"~ ~YjAOV EX 1"UlV XIX1"1X EkoxpLVOU. fb 37 rO. 4.. tribuunt [Demosth. crit. est reproduite p. I (maior pars). 5: "Sed hoc pluribus visum est. Fest. Adag. es.). cite par Paul. 364-365 Extat .OU Oi5ToC.. Oed. 361 id est B-H: om. Suid.. declare Ie passage c~rrompu e~ propose de lire. id est Plurium calculus vincit. p. 2000. p.. I. Ip6. 3244 En B-D. Y 407. pp. 363 sycophanta B-1: sycophanta quispiam fuit A. C'est d'ailleurs Ie texte donne par Er. ace. f' 35 yO. loco . 4.€AEL (cf. 389 alibi Adag. 1516. 324° 371 Apost. Numerantur enim senrentiae.ocreEvouC. ASD II. la forme psenas est une transposition de ~"I)v&c. II. 12-26. Bile. 7tWYjxoc. 395-396 iam .. Sur Ie personnage. I. mais a propos d'un cas particulier ou trois avis divergents se presentem. 301). 363-364 Id. 80. 391 Apost. Ekoxp~vYjc. cit. Paul. 213 (euscheme hercle astitit..l.cit. Mais dans une longue scholie (ed. loc.. Theokrines I. c£ Suid. 377 Euge scripsi sec. cor- respond a celui de Paul. Plinius in Epistolis queritur numerari sententias. [HJ Deflecti potest ad ingenium ad hoc aut illud vehementer propensum. &. 24 sq.). 2. loco cit. reed. 375-377 Plaut. 141. col. 4. 21. 12. 289. 22. non ponderanrur". Plautus 'Euge eu<scheme> adstetisti et duki>ce et comoedice'''. mais Ie passage en grec y est tres different: 0 rpOt~x6c. Ald. c£ aussi VIII. 32 4 1 379 Apost. aussi Suid. ASD II. 392 Plin. 552). 17. 2166 (l\vEplIJOt(J1"oc. p. lui-meme (sauf Ie second article) dans son ed.ADAGIA IV iii. Nat.&~Yjc. II. Froben. plur. 32 43 387 Apost. 32 4 2 383 Apost. Apost. ASD II. p. 32 45 395 Apost. RE. 392 queritur B-1: quaeritur A. cf. 86). p. 2607.V. non expendi. 1524. de saint Jerome. 361-362 Demosth. Sumpta metaphora a ficis post immissos psenas maturescentibus. S. 6.LE'J'YJ dieitur iam propinqua partui. 211.. Er. 8. 1321~1344~ Cf. Arost. il ya un doublet sous Ie n° 1915 (cf. inquit. Et Liuius: Pars.: Fuge HI. d). 43. Ecrdv dTE ~ELV&pX.0U T'liC. VI. 54 (ad Furiam de viduitate seruanda). cf. 5 (Migne PL. 1"WV ~' OVUlV OU~EV fJ. aussi Suid. Quoties in consilio ceditur multitudini. V. T 892. 1795. 17. Mil. XXI. 8 et 20. p. 2e R. A 3450 et Zenob. Le texte d'Er. 38. 43. 17. cf. 'J~x... 391 consilio A E-1: concilio B-D.. a TP~YLX?C. De corona 313 (p. 41). ASD II. Hoc quid sit explicuimus in prouerbio l\'JEpt'JClcr't'OC. Inst. I: 371. ou eventuellement 0 TP~YLXOC. Fest.. I. 380 Tu .142. Fest. 1513 (sauf Euge euge).. 53. app. Fiehn. de ~~v. 45 (~ 'f'licpOC.: •. 39-45 39° [A] 159 PLVRIVM CALCVLVS VINCIT T {. 17. [A] 395 'YIIE'YHNILMENH tl1tE~'YJ'J~cr[. 395-396 post immissos psenas B-1: immissis psenibus A. T 1218 et Diogen. 393 Liv. 14. 57. pp:. 37. b A6yoc. 17. 385 bruta fulmina Plin. d1"E ~YjfJ. UlC.. 428: J\7tOV€fJ. (a propos de cette deuxieme conjecture.i. 113. 372-373 Quint. dulice). 5. 210. 396-397 Adag. maior meliorem vicit..] K~1"& eEO~p(V?U. 17. cf. Epist.j'J 1tAE~6'Jw'J ~1j'cpOC. la scholie d'Er. reed. 17. 0 emf:MTYjC. Ald. maturescentibus Cf. 29. es F-I: Et mente et auribus caecus 32 39 361 Apost. I. 329). cr'ljc. n. 365-367 Hieron. Cf..fJ. Suid. 26: TUcpAWV QVdpUlV. minor Epist. I. Lindsay: "Comoedice figuratum a comoedo. . 1524. T 1215.

'Subducere collum iugo'. id est Nihil mihi de vitello dedisti. Cognatum illi: IlaT'!&. 420 [A] AVRVM SVBAERA1VM (Y7t6X. id est Subaeratum aurum. &v8pW7tOC. id est Paxillo nudior. EI. id est Pistillo caluior..ADAGIA 3246-3252 160 [A] 400 LB 1015 SVBDITITIVS ES ~Y7tO~OALfL(XXOC. id est Supposititius es. [H] PISTILLO CALVIOR 32 49 (Y7tEPOU cpaAocxp6'!EpOC. meliora sibi seruantes. Tullius in prima Philippicarum. De vehementer tenui. id est Pistillo nudior. [H] His enim cortex detrahitur. M. traductum a iumentis iugalibus. Prouerbialis item hyperbole de magnopere glabris. [Hj 'Excutere iugum'.. Tullius in libro De diuinatione secunda narrat huiusmodi fabulam. &v8pW7toc.Aou YUfLv6'!EpOC. aliud intus occulens.1 [A] SVBIVGVS HOMO 32 47 (Y7tO~UYLWOY)c. 405 id est Subiugus homo. Sumptum a nomismatis adulteratis. [B] Nam ima pistilli pars ealui cranium referre videtur. Qui non arbitratu suo.. Mittere sub iugum. 410 Item deiicere iugum.. inde transfertur in hominem fictum et per dolum ab alio quopiam allegatum subornatumque. Ouidius: Et tua laesuro subtrahe colla iugo. vnde consentaneum est hoc mutuatum esse . [.F] Hue pertinent illae metaphorae prouerbiales. '5ubdititii' [B] siue 'submissitii' [A] vocantur partus adsimulati. cui placet impares Formas atque animos sub iuga ahenea Saeuo mittere cum ioco. sed alieno iussu facit quippiam. [B] Finitimum illi: K~~OY)AOC. [A] 425 NIHIL DE VITELLO N E01'1'OU OUOEV fLOL O(OWC. [A] 415 PISTILLO NVDIOR (Y7tEPOU YUfLv6'!e:poc. Quadrat in eos qui impertiant deteriora. dicetur homo nequaquam syncerus.. quod scripsit M. sed aliud prae se ferens. [G] Transferri potest ad insigniter egenos aut simplices ac dissimulandi ignaros.OCAXOV XPu(j~ov. Horatius: Sic visum est l-'eneri..

qu'Er. 2106. 426-427 in . 32 4 8 4 14 Apost. 421-423 homo . Vbi fadisset..p£Ee. adulteratis Cf. 404-412 Hue . 17. misitque paululum ex argenta coniectori. B-F. ASD II. 294 A). sans reference. 54.. 426-433 Cic.. c£ aussi l' expression K[~3"t]AOC. 6 (iugum semile deiecerant). 5.LCl~OL). ASD II. II. <fnA~'YJ'J OUX EUc. add. 428-429 ex . Cf. Adag. 1. C£ Suid. 437 Haec . I09 Diels. 17. 60. 66 (TO XpuO'lOV). 401 &v8puHtoc. ASD II... loc. p. id est Qui queruli sunt in amicos non sunt ad amicitiam idonei. cit. IO-I2 (visum Veneri). no.. Apost. p.. 17. pp.). 32 4 6 399 Apost. Stoicorum veterum Fragmenta. avec renvoi a Cic. fragm. 32 49 4 17 Apost. illustree par la citation d'Hor.. N 214. I. 128.pUEEe. 7t. 33 8.. Y 495. id somnium cum ad coniectorem retulisset. 65. 1201). responsum est thesaurum indicari. 436 conniuere A-D E (in Erratis) 7t F-/: conuiuere E (in textu). en fait. Div. 32 47 403 Apost. C£ aussi Suid. Quidam somniarat se videre ouum ex lecti cubicularis fascia pendens illigatum. 2305 (Kl~­ O"t]AOC. a . suit jusqu'a iugalibus (1. I. qui se refere a Chrysippe (von Arnim. 58. 32 50 421 Apost. qui emprunte la formule Democr. Coniector accipiens: 'Nihilne: inquit. 7. 425 Apost. proinde foderet eo loco quo se somniarat ouum videre. Varie mixta. 32 52 435 Apost. 3. G-/: om. 4IO collum F-l: colla 7t. 89 (IB IV.EVWV.. 2. Er. 17.. Serm. 134.: E7tL 1'WV XEX~~O"t]AE'J!J.161 430 prouerbium. 3251 Pour les adages 3251-3260. amicos Hor. Cf. 2000 (Nudior paxillo). 401 K[~O"t]AOC. II. Haec res et iungit. 65. 'de vitello?' [A] 435 QVERVLI IN AMICITIA at qnAOfLEf. 4. iunctos et seruat amicos. iugum La structure des additions de 7t (suivi par F) et de H pourrait paraitre quelque peu confuse. ordre alphabetique Ne:-llCl.M. 12. il s'agit simplemem de l' enumeration des metaphorae prouerbiales annoncees 1. 43. Phil I. Carm.. &v8pumoc. 4°5: a) mittere sub iugum. 242-244. empruntes a Apost.. reperit aurum argento eircumtectum.. &v8pumoc.. 415 Adag. Rem. cf Suid. 65 ('Y7tEPOU 7tOAA~ epaAClxp6Te:poc. 404-411 Huc . secundo B-1: in libris de diuinatione A. Y 636 (OE 0'0l) TO xr)UO'lOV). 404). Cf Suid. 39. dans Adag. c) subdueere collum iugo.. 90. iugo F-l. VI. Apophth. d) exeutere iugum. id est adulterinus). dissimulans inuentum aurum. de. pendens B-1: extremae lodicis oreA. i1lustn~e approximativemem par la citation d'Ov. Y 458 ('Y7tO~O­ A~f.. b) deiieere iugum. 17. 5. Conniuere ad amicorum vitia. 12.

. quum orationi vita non respondeat. [. quorum alteri nomen erat (EXcXTe:pOe. [A] 445 CLEOMENES SVPERAT CVBILE 32 53 (0 KAe:O!-LE'JYjc. 0 aE 1\!-Lcp01'e:poe. quempiam dixisse quod solus sapiens esset bonus imperator. cuius meminit Plutarchus in Moralibus. XO~TYje.. Idem conueniet in theologos coelestia quaedam docentes. Quadrabit in duos aliquos. Refert idem in Laconicis integre: (0 f.. Instar aenigmatis est. [A] Dictum hoc Themistocli tribuitur. Sicut et Iuuenalis: Lectus erat Codro Procula minor.. 'Oa1'OUV 470 id est [G] De oratione non inani. OU y2lp 1te:p~O'e:aaA1t~O'1'tX~. ille bonae frugis erat. amicitiae haud accommodus.Lcp01'e:poc. id est Admiranda quidem oraltio. (0 !-LEV Aoyoe.LEV Aoyoe. Ambo neuter. U1te:PEXe:~... qui quum audisset Stoicum. id est Magnifica quidem oratio. 8tXuf. Ita constabit versus. De eo qui magis abundaret rebus superuacaneis quam necessariis. Quoties aliquis ingentia pollicetur. si legas: 440 Nec tamen video quid sit qnAOf. opinor. et extat in Graecis Epigrammatis.162 [G] Sententia videtur desumpta ex Herodoto.LtXO'TOc. OS INEST ORATIONI EVe:O'1'~ 1'ip AOY4J. OUaE1'e:pOc. . quae non videatur praestiturus.Le:!-Le:!-Lcp~:re. alteri l\!-LCP01'e:poc. [A] 460 32 54 VfERQVE AMBO 32 55 (0 !-LEV (EXcXTe:pOC. 8ClU!-LClO'1'Oe. 0 aE AEyW'J ou 1te:p~O'e:('J(XA1t~O'1'Cl~. 0 aE AEyWV tX1t~O'1'Oe.. caeterum qui dicit nunquam cinctus fuit tubarum strepitu. [A] 450 LB 1016 455 DIVES PROMISSIS (0 f. sed solidas habente sententias.F] Plutarchus in Apophthegmatis regum et imperatorum tribuit Eudaemonidae.. &f. addenda est coniunctio: O[ aE cp~AO!-Le:!-Lcpe:-rc.. '!'1)c. 8tXu!-LtXO'1'Oe. hoc in eos iocatus esse fertur.LEV Aoyoe.Lcpe:-re. caeterum non habetur fides loquenti. quorum alterius nequitiam alterius probitas eompensat.. Hos quum Philippus vidisset.. Si legimus cp~A0!-Le:f. id est Cleomenes cubile superat. Sermoni inest os ac vigor. [G] videtur e poeta quopiam desumptum. E duobus fratribus. est enim iambicus dimeter. id est Vterque ambo. Constabit tamen trimeter.. id est: Qui querulus est. hie nequam. 0 aE AEyWV tX1tm1'OC. [B] Ductum apparet a quopiam corpore quam pro lectuli modo maiore.

72.. 449 Apost.. 31-32 (addition de G): "Promissis diues quilibet esse potest. pro 24.LEf. il propose d'introduire la particule o~. 71.. 'Ef. 1. corr... crit. qui figure uniquement dans A. 220 e. 993 a. 442 : "Pollicitis diues . sententias G-I. De cop. 461 in Graecis Epigrammatis Introuvable dans Anth. 462 ille B-1: illae A. 1. / Plan.. Philippus Macedo 9. Pal. 9. CI'n f. 366). ep~Aoa6epou O~CXAEXElEVTO<'. cf Adag. p. Quemadmodum etiam hodie vulgo dicunt scholasticos feroces ire Lutetiam.) . 11. x. 446-447 Iuv. Pal.. Adag. 32 54 448 Pour ce titre. ce qui reste hypotherique mais serait evidemment beaucoup plus acceptable.. IV.. Cf. Ie debut de la note se trouve en marge. 467 Sermoni inest os ac vigor X G-I: Os inest orationi A-F.. et ed. respondeat F-I. qnAof. Cf infra. (Xylander: Euocx~f.) Cet adage. ASD II.. 473-474 Inter adagia 'Os inest orationi' (A 3246. 1774. 12. a pour source Apost. cohaerent anima.. 1.LepEL<. est cite. ) en bas de page. Cf Aristot. add. vestiuntur carnibus et pelle.LEf. a imaginer Ie mot ep~A0f. crit... sans reference.. dIe a vraisemblablement ete ecrite en deux temps. 438 Sententia . mouentur actu. colligantur neruis.. 158. ait Ouidius" (Ars I. add. 1I5 F-1I6 A). il modifle et allonge alors sa traduction (cf app. 445)... Equidem opinor dictum quod pecunia solet animos addere mortalibus: Corinthi vero loculi exhauriuntur. En X. 471 Quint. &:xouO"cx<.. Apophth. princ.. Herodoto On ne trouve rien de tel dans Hdt. 451-457 Plutarchus . B-1 3257) legitur in A (3247) hoc adagium postea amissum: Quisquis habitauit Corinthi. 469-470 videtur . B-1 3256) et 'Fluuius non semper firt secures' (A 3248. "). 445 Ductum F-I: Dictum B-E. Inst. s.53-56 [A] Quintilianus item rerum inuentionem appellat orationis ossa. 438-441 Sententia . p.Lov(ocxc. 467) pour en faire egalement un dimetre..L6voc. "pollicitis" en H 452 Stoicum.. 12. IX. verb.L<pEL<. cf deja Cic. 4 ( . Adag.. qui habitait a Corinthe.ADAGIA IViii. 13. O"TPCXT"f)YOC. 197. ASD I.. qu'Er. 1t". 17-18: 'Ef... Er. 51 5. 469-470 iambicus dimeter En X (suivi par G). 451-454 Pluto Mor. 4. qui suit Pluto Mar. Er. redire mites iam insumptis pecuniis. Apaphth. G-I. Le texte exact d'Ov. eaTLV' "'0 f.L(ocx<. dimeter G-I. Cf Er. 12. 473-474 (app. l). suit jusqu'a necessariis (1. IB IV. 179 (IB IV. Refertur et hoc in Graecorum Collectaneis nec explicatur. I. &:ycxElo<. 448 promissis 1t" F-I: om. il s'agit bien d'Empedocle et non de Themistocle (c£ n..LEv " 32 56 466 Apost. il convient de Ie comprendre comme suit: "Et Periandre.. I7.L7tEOOXA1J<. oaTOUV Tip MyU? <PYla-tv aVQ~. add. 193 AB.. 203. Imperat hic bili. 468 De . C'est en fait Ie vers 4 d'un poeme consacre aux Sept Sages (Anth. 3492 ("promissis" en F G. a cote du texte imprime. 260.L7tEOOXA-t]<. reconnaissant que ce mot n'a aucun sens. Metaph. 32 53 444 Apost. constate que la formule grecque constitue un dimetre iambique. . A-E. ensuite. sous Ie titre "Eudamidas". 3260. I. la suite (Nee tamen . "0<. 177 f 460 Pluto loco cit. nempe crumena numis adhuc referta. b 0"0ep6c.LEf. avec signe de renvoi. 32 55 459 Apost. <disait> 'Maitrise ta colere"'. 468-469 Themistocli SeIon Apost. coluit quicumque Corinthum. 192 B: Euocxf. sumpta similitudine ab animantium corporibus. d7tEV). Cf aussi infra. quae ossibus sustinentur... add. X. 6.. 438-442 Constabit tamen . codd. 3. 68. OE K6p~v8ov ~Vcx~e: X6AOU XpCXTEELV II e:p (iXVOp 0<. x. mais la pensee exprimee ici est bien d'esprit stoIcien. accommodus Le souci de la metrique amene Er. 62. qui suit Aristot. precedente). 13. apinar Pluto parle vaguement d'un "philosophe". 455-456 Pluto Mar. Brut.. 1.

Natum ab apologo Aesopico: Cuidam caedenti syluam securis e manibus excidit.LO~ OC~iVCl~ cpEPE:L.L~ E~Cl­ 7tCl't'iicrOClL U7tO 't'ou't'ou. languet poetarum ingenium.L~'t'wv yv6v't'r. EUACl~1)61)vr. Mercurius inuocatus reddidit argenteam. [B] Vnde teste FIacco: Laudibus arguitur vini vinosus Homerus. data opera. [G] Plato in Symposio: <j\ a~ XCl~ cro~ AEYW. Aeschylus tragoedias suas potando scripsit. [B] qui et ipse DdjupCl(. Addit Gorgiam non recte suam tragoediam Marti tribuisse. Quanquam hic apologus varie narratur in aliis commentariis. 490 Non adest hilaritas.L. passus est elabi sibi securim. Ea cum perisset nee Mercurius imploratus adfuisset expostulanti. I 495 LB 1017 [HJ Et: Nulla placere diu nec viuere carmina possunt Quae scribuntur aquae potoribus.[A] 475 480 485 FLVVIVS NON SEMPER FERT SECVRES 32 57 Oux ocd 7tO'Ul(. Mercurium offensum hominis impudentia nee ferream restituisse. id est Non protinus tibi speres. XCl~ . addit impetus. nempe adfuisse Mercurium et prolata aurea securi rogasse num ea esset quae perisset atque eo protinus affirmante suam esse. [A] NON EST DITHYRAMBVS. [A] POST ACERBA PRVDENTIOR 32 59 I1Clp& 1'& DE:LV& CPPOVL(. SI BIBAT AQVAM Oux s:crn DdjUpCl(. [A] Alius quidam eundem euentum sperans.t. Excitat enim vini calor inueniendi vim. id est Non semper secures fert fluuius.L~O~ dictus est. (. quod bis natus velut e duabus ianuis prodierit. cum Baccho magis sit adscribenda. OCAA' OC7tO 't'WV ~(.t. id est Haud dithyrambus est. mouet phantasias. quum deest vinum. aquam si potitet. nl Vlno concalescat. prior ille respondit ad hune modum: Oux ocd [B] 1tO't'iX(. subministrat fiduciam..LE:'t'EpWV 7tClO1J(. quae torpet nonnunquam in ieiunis.LO~ OC~~VCl~ CPEPEL.. Et: Ennius ipse pater nunquam nisi potus ad arma Prosiliit dicenda.L~'t'E:PO~. id est Post mala prudentior. neganti suam esse reddidit auream.1 6DWp 7t[vy/.L~O~ &'. idem quod aliis Feliciter cessit. 500 505 [B] Quin vt refert in Symposiacis Plutarchus. Hanc quoque suam esse neganti ferream tandem restituit [B] et illas insuper donauit. f\y~Owv. [A] Dithyrambi canebantur in honorem Bacchi. Finitimum illi: ~PE:XOEV DE 't'E V~7tW~ EyVW.

suit sur certains points une tradition differente de celle qui figure dans Ie corpus esopique. Ie n° 299 a ete ajoute en B (contrairement a ce qui est dit ASD II.. 1t"rwxo'"t'E:pOc. 501 Addit a comme sujet Plutarchus. id est Pausone mendicior. Apost. ou Ie texte grec est insere a partir de E. 476 Aesop. I. ~yvw. ev TWV opiXi-La't"wv iXUTOU '1J.'. Adag. 274. cit. 67 = Diogen. cit. 144. 7-8. pp. 503-504 qui . Adag. 39. 172 f (EV TiXL'C. 507-509 Plat. 32 57 475 Apost. f)xX' 491-492 494-495 497-498 499-500 (Casaubon: OUX codd. 483-486 Quanquam . 477-482 Cuidam . 968. 44· 32 59 506 Apost.. Aesop. 203-2II (Ie vers 203 est cite supra. et Apost. 515-521 Aristoph.lD't"e:POe:. mag. I. 501-502 Gorgiam . 974-978. quum Penia exclamasset: 502 magis sit I: sit magis B-H. 30 (Factum stultus cognoscit).57-60 f..L~ XCl"r& "r~V 1tClPO~f. 19. apud quem.. XiXt 7t'iXpa 't"a n.L~ClV &cr7tE:P V~1tWV 1tCl80VTCl YVWVCl~. I. loc.ADAGIA IViii. 31. 13. [q Congruet in eum qui suo malo 7 510 7 7 7 redditus est cautior. X G-I.. 499. ASD II. n 824. (cf. 514-515 Pauson . Kai- bel) 0 ZV <I>~AOX't""/)'t"71 zep"/)· oux e:0''t"~ O~8UPiXi-L­ ~o<. 2 = Suid. 3. cit. Etym. 3260 514 Apost. Pauson pictor quispiam fuit insigni tenuitate. p.. X. ASD II. 13.. p. a reprendre de la 1. 7. Ie n° 3251. adscribenda Pluto loc. = Suid. Er. Pluto Mor. ou 792 c..(fr:gm. cit. ~2~ b: XiXt '~1tLX~Pi-LO<. s'inspire tantot de l'une tantot de l'autre: il fait intervenir Hermes-Mercure. I. 507-5II Plato . 1 32. ef. loc. 32 58 488 Apost.: v~moe:. 222 b. p. 1. Apost. Id. qui emprunte probablement !-taXiX~e:. p. 404. Ei-L1tLVOV't"iX 1tO~e:L'v. 2-3. donne a titre de variante la conclusion telle qu'dle est presentee dans Aesop. Plut. I. 31. ne cite pas. et surtout Adag. ~yvw Adag. 150 5. 132 (avec attribution erronee a Hom. ASD II. we:.. 509 v~mov scripsi sec.. Erg.) et Adag. hemistiche cite Collect.. 515 Iuv. n. restituisse A. 33). XIV.) uowp 1tLYJ<. qui forme partiellement doublet avec Ie present adage: alors qu'en A il n'y en a qu'un seul. os~va YLyvza8(X~ epPOV~1J. 601-602. Plat. 12. traduction latine legeremem differente.ZO'TOV '!\pe:oe:. 6.. 144. 19. E1t't"' E1tt E>~~iXe:. . quemadmodum apud Iuuenalem Codrus. loc. p. cf. cit. 506-507 'Pe:X8e:v . loc.. Adag. cpS(}ft Cf. Ie passage quemadmodum apud Iuuenalem Codrus devant etre considere comme une parenthese. Hunc renvoie a Pauson. Epist. sapias G-I. 146. [HJ Hunc notat Aristophanes in Pluto. I. I. partir de B. 142-143.. 3253. 31.' e:IViX~ 'TOUe:. 11. ASD II.. Athen. Epist. [A] 5IS 32 60 PAVSONE MENDICIOR IlClucrwvoc. prodierit Cf. Symp. I. l'ordre hache d'argent hache d'or et la finale est la meme que dans Apost. 90. On lit deja dans Hes. Hor. 183 Hausrath (Ald. 67 a. id est Quae sane et tibi dico Agathon ne ab hoc fallaris sed meis doctus malis caueas neque quemadmodum habet prouerbium stulti more malo accepto sapias. TPiXycpOLiX<. 17-18. addition de B). tenuitate Cf. &:AArX 1tav't"iX ~LOvuaou. ropyiiXe:. 218 1tiXElwv of 't"E v~moc. Cf.). ASD II. Er. add. 19. qui est devenu tout a fait normalement Ie n° 3259 en B (voir tableau de concordances). . mais il suit comme Apost.. 14. 715 e: 't"ov AlaxuAov ~O''t"o­ poum TrX<. qu'Apost. Epist.. e:I1te:v. I.) la formule a Pluto Mor. (suite du texte): XiX~ OUX. 299 (Post mala prudentior). precedente). Id.

166

ADAGIA 3261-3264

'0

7t6A~e;

'J\.pyoue;, XAUe:Er oIex

o vrbs Argos,

A€:ye:~,

id est

quod ait audi,

respondet Chremylus:
IIexuawvex XcX.Ae:~ 'rO\l ~uaa~'ro\l,

520

id est

Pausonem adhibe tibi conuiuam.

[AJ

VLTRA HYPERBOLVM

(I7tEP TO\l (I7tEP~OAO\l, id est Vincit Hyperbolum. Hyperbolus qUlsplam erat
525

530

mirum in modum appetens litium. Vnde conuenit in eos qui simili laborant
morbo. [.F] Plutarchus in Vita Alcibiadis, Thucydides Peloponnesiaci belli libro
viii. et Aristophanes in Equitibus ostendit Hyperbolum fuisse hominem modis
omnibus improbissimum [H] nee vIla re darum aut potentem nisi vitio linguae.
[.F] Praeterea M. Tullius libro De daris oratoribus ita scribit de Saturnino; Homo
simillimus Atheniensis Hyperboli, cuius improbitatem veteres Atticorum comoediae
notauerunt. Aristophanes praeter alia scribit et hoc de Hyperbolo:
'J\.vopex tJ-oX8'Yjpo\l 7tOA~'r'Yj\l, O~~\l1J\I (17t€:P~OAO\l,

id est
Improbum virum atque ciuem, vapam acidumque Hyperbolum.

[AJ

SVS IN VOLVTABRO eOENI

'Ie; AouaextJ-€:v1J de; XUA~a(.Lex ~op~6pou, id est Sus Iota rediit ad volutabrum luti, cum
535

quis iterat iam expiata flagitia, [B] sicut indicauimus alibi. [AJ Extat in Epistolis
diui Petri. [G] Huic affine est quod habent prouerbia Sirach; Qui lauatur a mortuo et iterum tangit mortuum, quid prodest lotio illius?

[AJ

OB TEXTORIS ERRATVM

(IcpcX.v'rou

7tTex~atJ-ex'roe; U7t~T1JC;

ETUcp8'Yj,

id est

Db textoris erratum hypetes vapulauit.

54°

Cum quod hic peccauit, alius dependit. [G] Quid sit hypetes, nondum apud
autores repperi.

[AJ

LB 1018

546

MENDAX ATRAPHAXIS

'¥e:UOW\I 7tA€:ex &TPcX.cpex~~c;, id est Referta mendaciis atraphaxis, de tumidis ac ventosis. Atraphaxis oleris genus I quod celeriter in altum surgit. [BJ Latinis atriplex
dicitur, affinis, ni fallor, betarum generi, quae et ipsae subito grandescunt, alioqui
fatuae. Id quod indicat et Theophrastus in Historia plantarum libro primo,
capite quinto. Eadem herba ab eodem, libro septimo, capite primo, recensetur
inter eas quae celeriter proueniunt, nempe die a satu octauo; est caule grandiore,

ADAGIA IViii.6r-64

550

sed molli carnosaque. Suidas admonet dictum in Cleonem, qui falso calumniaretur equites in coneilio; cui, cum fides haberi videretur, dictum est: 'Ye:uaa'!pa<pcX.~uoc; nAEa'J e:Iva~ '!~'J ~OUA~'J, id est Concilium plenum esse mendaci atraphaxi, quo
dicto simul notata est et Cleonis in calumniando vanitas et populi facilitas in credendo. Est enim illud proprium calumniae, e leuissimo malo subito maximam

524 conuenit B-1: conueniet A, corr. s.
525-527 Plutarchus ... improbissimum F-1,

add.

1t.

526 ostendit F-1: osrendunr 1t.
528-532 Praeterea ... Hyperbolum F-1, add 1t.

3261 Pour les adages 3261-3264, emprunres a Apost., suite alphabetique I1t-'YE.
523 Apost. 17, 68.
523-524 Hyperbolus ... litium Apost. loc. cit.:
c.pLA63~){oc; 00TOC; ~v. Cf. supra, Adag. 3106,

n.ll. 74-75.
525 Pluto Alcib. 13, 4-8.
525-526 Thuc. VIII, 73, 3.
526 Aristoph. Equ. 1304 (cite infra, 1. 531) et
1363·
528-530 Cic. Brut. 62, 224 (ou homo renvoie
non a Saturninus, mais a C. Seruilius Glaucia).
531 Aristoph. Equ. 1304.
)32 vapam La graphie courante est "vappam".
3262 Cf. Collect. 750, ou on lit "Sus Iota
in volutabro luti", d'apres 2 Petr., 2, 22.
534 Apost. 17, 75. Petzold, p. 38, attribue a ce
proverbe une origine byzantine, alors que la
source d'Apost. est probablement 2 Petr., loc.

cit.
535 alibi Adag. 2413 (Canis reuersus ad vomitum), ASD II, 5, p. 302.
535-536 2 Petr., loc. cit.
536-537 Sir. 34, 30 (Qui baptizatur
tangit
eum; proficit lauatio).
3263
539 Apost. 17, 76. Origine byzantine selon Petzold, p. 38.
U1t~T'1)C; Ce mot, qu'Er. a trouve dans Apost.
et qui a juste titre l' embarrassait (cf. infra, n.
541-542), doit etre une corruption de ~1t~T1JC;
ou pIutat ~1t1)T~C;: cf. deja P. Leopardus,
Emendationes et miscellanea (Anvers, Plantin,
1568), X, 5, p. 257, suivi par IB II, col. 1017,
n. 2; cf. aussi Petzold, loc. cit.
541 Cum ... dependit Cf. Apost. loco cit.: OTL
1tOAAtX.XLC; &'AAOL fJ.€V 1tTiX~OUmv, &'AAm 3€ &1tOAiXfJ.~tX.VOU(jw.

Huic
illius? G-1, add. x..
Quid
repperi G-1, add. x..
C-1: quae B.
'YEu3iXTPiXc.ptX.~UOC; D E: \fEu3iXTPiXeptX.~LOC;
B C F-I.

536-537
541-542
550 qui
551-552

541-542 Quid ... repperi Cf. supra, n.l. 539.
3264 lei se termine la longue serie
d'adages empruntes a Apost. (3145-3264,

avec quelques interruptions). Apres cet
adage, qui porte en A Ie n° 3257, cette ed. en
presente encore trois: A 3258 ~ 1300 (ASD
II, I, pp. 4°4-4°5) et A 3259 ~ 110o (ASD
II, I, pp. 210-2II), tous deux empruntes egalement a Apost., et enfin A 3260 -* 13535
(ASD II, 8, pp. 36-44), Auris Bataua, mis en
evidence en A par sa place en fin de volume.
D'autre part, si nous reprenons pour les n°
3145-3264 les suites alphabetiques signalees
au fur et a mesure et si nous les reclassons
(en ajoutant les adages qui en A faisaient
partie de la meme serie et qui ont ete deplaces dans les ed. ulterieures), nous obtenons
une longue serie qui couvre presque tout I'alphabet: r€-b.1) (3171-3175 + A 3159 :::: 11414),
~L-Ev (3161-3168), E~-KiX + KiX-Ku (31803200 + 3202-3210), MiX-Mu (3212-3218),
N E-IliX (3251-3260 + A 3241 :::: 1 800, A 3245
:::: 1193,A 3250:::: 1896 ), IliX-Ilu (3145-3153),
LT-TiX (3158-3160), TiX-l1t (3230-3250 + A
3221 :::: 19°°), I1t-'YE (3261-3264 + A 3256 ::::
12573), Qo-[h (A 3258 :::: 13°°; A 3259 :::: 1
100).
544 Apost. 18, 49, qu'Er. suit jusqu'a surgit (1.
545).
547-548 Rien de tel dans Thphr. Hist. plant. I,
5; cette plante est citee I, 14, 2, mais Ie texte

est sans rapport avec ce qu'Er. dit; cf. aussi n.
suivante.
548-550 Thphr. Hist. plant. VII, I, 3: &3ptX.~iX­
~UC; 3e: Oy30iX~iX (cf. aussi VII, 2, 6 et 8; VII, 3,
2 et 4; VII, 4, I).
550-555 Suid. 'Y 45, notamment: ~€U3iX't'piXeptX.­
~uoc; 1tAECf.V €I1tE T~V ~OUA~V YEYOVEV<;'~.

168
555

excitare tragoediam. In hanc ferme sententiam Suidas. [.F] Adagium sumptum est
ex Equitibus Aristophanicis.
[B]

560

565

INFLIGE PLAGAM AB ARATRO

I1tXi'z --r~\I En' &p6--rpou, id est Inflige plagam aratri, siue Impinge vomerem, quum
iubebimus strennue pugnare, [H] licet sine arte. [B] Natum aiunt ab huiusmodi
fabula, [.F] quam narrat Pausanias libro Eliacorum ii.: [B] Glaucus quidam
Carystius cum terram aratro proscindenti forte fortuna vomis excidisset ab aratro,
sublatum aptauit manu vice mallei. Quod vbi conspexisset pater Demylus, iuuenem produxit in Olympia ad pugilum certamen; verum vbi iam artis imperitus,
plagis afflictus pene deficeret, pater acclamauit: I1tXi'z --r~\I E1t' &p6--rpou, admonens
vt sic peteret hostem quemadmodum vomere solet vulnerare terram. Hac voce
rediit animus iuueni vicitque. [.F] Idem postea bis vicit Pythia, octies Nemea,
item octies Isthmia, autor Pausanias.

[A]

570

575

SVMMIS INGREDI PEDIBVS

3266

Qui clanculum aut cautim ac pedetentim, quod aiunt, conantur aliquid, summis
pedibus ingredi dicuntur. Graeci iucundius efferunt aduerbio composito: &xP01tO8~--rL [B] Idem valent ilIa: 'Suspenso gradu' et Suspensis pedibus. Traductum a gestu
eorum qui sic ingrediuntur vt strepitum pedum nemo sentiat, aut qui viae diffisi
cautim et leuiter figunt vestigia. [G] Aliquanto diuersius est quod est apud Platonem in Lachete: KtX~ Qu8E &xpcp 1to8~ E1t~~tX[\lQ\I--rtXC;, id est Ne summo quidem
pede ingredientes, quod pertinet ad illam formam: Summis labris degustare, Sum-

mis digitis attingere.
[A]

580

COELVM DIGITO ATTINGERE

Prouerbiali nimirum hyperbole digito coelum attingere dicuntur qui longe supra
mortalium conditionem ac diis proximi esse videntur. M. Tullius ad Atticum
libro secundo: Nostri autem principes digito se coelum putant attingere, si mulli barbati in piscinis sint qui ad manum accedant. [B] Cognatum illi quod alias ex
eodem retulimus: In coelo esse. Ad consimilem modum Horatius:

Quod si me lyricis vatibus inseris,
Sublimi feriam sidera vertice.
585

[1J Ouidius:
Huic tu quum placeas et vertice sidera tangas.
[.F] Et apud Theocritum in Hodoeporis:
"O--r--r~

1tOX'

~8'Y)

ADAGIA ry.iii.65-67

l\vucr&.~1)V TOV rX[Lv6v, EC:; OUplXVOV U[L[L~V &AE:U[LIX~,

59°

id est

Agnum quando tuli, vobis in sydera abibo.

555-556 Adagium ... Aristophanicis F-l, add.
n.
558 En' B-H: &n' 1.
560 quam ... ii. F-l, add. n.
562 manu H 1: manui B-G; Demylus TI F-l:

om.B-E.
564 En' B-G: &n' H 1.
565 sic ... terram TI F-l: vomerem impingeret,
quem inter arandum sustulerat B-E.
566-567 Idem
Pausanias F-l: add. n.
569-570 Qui
dicuntur B-1: Confine est
superioribus 'summis ingredi pedibus', pro
eo quod est aut clanculum aut pedetentim

aliquid conari A.
570-571 Graeci ... &xponoS~"t'l B-1: Graeci sim-

plici verbo dicum &xP07toS~,tL Metaphora
nota est A.
573-576 Aliquanto '" attingere G-l, add. x.
578 Prouerbiali ... qui B-1: Huic proximum
est illud 'Coelum digito attingere', pro eo
quod est A.
579 proximiesse videntur B-1: proximum esse

A.
587-590 Et ... abibo F-l, add. 7t.
587 Et 7t IB: Est F-l.

a'

etre ete forgee par Er. pour rendre &xpono-

&nIXO"' &XpOW[LEV'Y] / EyEvs8' un' IXtYt'OU ~e:USIX­
"t'PIXCPtX~UO~ nAEIX. En TI, suivi par F, Er. - ou

570-571 &xpono8~'d - ou mieux &xP07t08'Y]'t'L -

555-556 Aristoph. Equ. 629-63°: 'H ~OUA~

plutot son secretaire - decouvre done que
l'adage emprunte a Apost. provient en fait
d'Aristoph.
3265 Pour les adages 3265-34°9, l'edition
princeps est B, avec six exceptions: quatre
adages qui figuraient deja dans A ont ete
dans les ed. ulterieures places a l'interieur de
ce groupe: A 888 ~ 13266; A 500 ~ 13267;
A 427 ~ 1327°; A 1924 ~ 13369; d'autre
part, Ie n° 3319 a ete introduit seulement en
Get Ie n° 3401 en F.
558 Suid. r 281 (rAIXUXOr.; KlXpuO"'nor.;); cf. aussi
II 872.
560 Paus. VI, 10, 1-3. En 7t (suivi par F), Er. ou son secretaire - decouvre que la source de
Suid. est Paus.; il complete alors sa notice
(infra, 11. 566-567) en ajoutant des renseignements non repris par Suid.
560-561 Glaucus Carystius Sur ce personnage,
cf. Kirchner, RE VII, 1417, s.v. Glaukos 33.
566-567 Pausanias Cf. supra, n.l. 560.
3266
569-570 (app. crit.) Dans A (888), les premiers mots "Confine est superioribus" renvoient aux deux adages qui precedent immediatement: 886 (~ 1893; ASD II, 2, p. 400),
"Summis labiis"; 887 (~1894; ASD 11,2, pp.
401-402), "Extremis digitis attingere". A partir de B, Ie deplacement du present adage a
necessite un changement de presentation.
La formule summis pedibus ne parait pas
attestee dans les textes antiques; elle a peut-

S~"t'L

est un mot rare, mais que l' on trouve plusieurs fois ehez Lucien: Dial. mar. 14, 3;
Dial. mort. 27, 5; Prometh. I; Pro imago 13.
571 Suspensis pedibus Cf. infra, Adag. 3302,1. 35:
"suspenso pede".
573-576 (app. crit.) En X' texte partie11ement
illisible, du moins en photoeopie.
573-574 Plat. Laeh. 183 b. Le passage est rappele Adag. 3859 (Summo pede), ASD II, 8,
pp. 208-2°9·
575 Cf. Adag. 893, ASD II, 2, p. 400.
575-576 C£ Adag. 894, ASD 11,2, pp. 401-402.
3267 Otto 289. Cf. De cop. verb., ASD I,
6, p. 74,1. 7.
578 Cic. Att. II, I, 7.
(app. crit.) Dans A (500), "Huic proximum
est" renvoie a l' adage qui precede immediatement (499 ~ I 500): "In coelo esse", ASD II,
I, pp. 568-57°; cf. infra, 1. 581-582.
579-581 Cic. loe. cit. (putent).
581-582 alias ex eodem Adag. 500, ASD II, I,
pp. 568-570; ef. Cic. Att. II, 9, 1 ("in cado
sum"); II, 19, 2 et II, 20, 4 ("Bibulus in cado
est").
582-584 Hor. Carm. I, I, 35-36 (inseres: inseris
v.1. et edd. vett.). Cf. De cop. verb., ASD I, 6,
p. 74, 1. 8.
585-586 Ov. Pont. II, 5, 57.
587-589 Theocr. 5, 143-144 (i\.vuaci.[LlXv; "t'av:
't'ov v.l. et ed. prine.; WpIXVOV: OUplXVOV ed.
prine.). Deja cite partiellement Adag. 500.

ADAGIA 3268-3271

[H] Lysimachus, quum ad Thraciam peruenisset, velut occupatis extremis regni
finibus: 'Nunc, inquit, Byzantii ad me veniunt, posteaquam coelum attingo lancea'. Earn vocem insolentissimam ita castigauit Pasiades Byzantius, qui tum forte
aderat, vt diceret: ~beamus, ne lanceae mucro coelum pertundat'.
595

600

LB 1019

605

610

615

[B]

625

32 68

Kop~vEh&~Ecrea~ veteres vulgato ioco dicebant eos qui scortationibus ac lustris
indulgerent quiue lenocinium exercerent; qui quaestus hodie nusquam vberior
quam apud Venetos. Sumptum est a meretricibus Corinthiensibus, de quibus suo
loco dictum est. [GJ Tantus enim illic honos habebatur meretricibus vt, quemadmodum ex autoribus docet Athenaeus, illic in templo Veneris prostarent atque in
solennibus precibus illud addi soleat, vt dii augerent meretricum numerum.
Quin et illud refert meretrices facto sacro Velneri ciuitatem extremo periculo
laborantem seruasse, placata Venere. Prouerbii [B] meminit huius Stephanus De
vrbibus, Aristophanis allegans Cocalum.

[B]

51 TANTI VITRVM, QVANTI MARGARITYM?

Diuus Hieronymus in Epistola quadam ad Demetriadem virginem: Solent miseri
parentes et non plenae fidei Christiani deformes et aliquo membro debiles filias, quia
dignos generos non inueniunt, virginitati tradere. Si tanti, vt dicitur, vitrum, quanti
margaritum? Vtitur eodem complusculis alibi locis, [H] vsurpatur et a Tertulliano
in libello Ad martyres. [B] Hoc dicto summa rerum inaequalitas significabatur.
Inter gemmas prima laus olim fuit vnionibus; vitrum vilissimum et tamen gemmas nonnihil imitatur. Si tanto studio curas vt viuat corpus, quam est danda
opera quo viuat animus? Si nihil non facis quo placeas homini principi, quanto
magis enitendum vt placeas principi Deo? Si tantis sudoribus parantur opes periturae vel vsu vel furto, quur non magis incumbimus vt coelestes opes accumulemus? In his et huiusmodi locus erit prouerbio.
[A]

620

CORINTHIARI

HAERET IN VADO

Diuus Ambrosius in Commentariis quos aedidit in Euangelium Lucae [B] non
inelegans vsurpauit adagium, [A] significans Christi genealogiam, quae diuerse
feratur ab Euangelistis, explicari non posse: In abruptum, inquit, disputationis
venimus, haeremus in vado. Metaphora nimirum a nauigio ducta, quod vado illisum frustra circumagitur neque cursurn institutum tenere potest; id quod euenit
his qui incidunt in syrtes [B] aut in salebras. Ad hunc etiam modum effert
prouerbium M. Tullius libro De finibus bonorum quinto: lft>nit ad extremum,
haeret in salebra. Rursum alias eodem in opere: Hie si definire, si diuidere potuisset, si loquendi vim, si denique consuetudinem teneret, nunquam in tantas salebras
incidisset. Sunt autem salebrae fluminum aut viarum obstacula, a saltu dictae. [.F]

ADAGIA IViii.68-71

630

Non dissimili figura dixit idem Cicero: Aqua haeret. Sic enim scribit Quinto fratri: Hic aqua mihi haeret, significans nihil esse profectum in causa. Suspicor diei
solitum de causa prorogata. Etenim, vt non infunditur aqua nisi dicturo nee fas
est loqui post extillatas clepsydras, ita, quum seruatur quod reliquum est aquae,
interrumpitur dicentis oratio. [H] Plautus in Pseudolo:
Perii, nunc homo in medio luto est,
Nomen nescit, haeret haec res.

635

640

[B]

IN CVLMO ARARE

'Ent X~A&.~'YJC; &pouv, id est In stipula arare, dicuntur qui lahore nunquam intermisso vim mentis exhauriunt aut qui nunquam desinunt ab amieis petere quod
dent. Sumpta metaphora a nimium auidis agricolis, qui segetem non patiuntur
vnquam interquiescere, sed assidua cultura succum omnem soli exhauriunt, statim a messe nouam ingerentes sementem. Suidas citat ex Lysia.

599-603 Tamus ... Prouerbii G-l, add. X.
618 Diuus Ambrosius B-1: Commutata vocula

vim eandem habet quod legitur apud diuum
Ambrosium A.
618 quos ... Lucae B-1: quos in Lucae euange-

591-594 Lysimachus ... pertundat C£ Pluto Mor.
338 abo
3268 Un doublet de cet adage se trouve
en B-D sous Ie n° 475 (c£ ASD II, I, app.
crit., p. 549, 1. 697)·
596 Steph. Byz. S.v. K6p~veoc; (cf. infra, 11.
60 3-6 °4).
598-599 suo loco Adag. 301 (Non est cuiusli-

bet Corimhum appe11ere), ASD II,

I,

pp.

4°8-410.
599-603 Timtus ... lIenere Er. s'inspire d'Ath.
XIII, 573 b-574 c.
6°3-6°4 Steph. Byz. K6pLveoc; '" Koct xop~veL&.~O[J.OCL

TO E:TOCLP€~V &'7tO TWV EV Kop[v8cp
E:TOCLpWV, ~ TO [J.OC('HP07tEU€LV. 1\PLO'TOCP&.V-rjC; EV
KWX&'Acp (Aristoph. fragm. 370 PCG).

3269 Otto 1923. C£ 1. Ammonius ap.
Allen, Ep. 2082, 1. 391.
606-609 Hier. Epist. 130, 6, Migne PL 22, IIII
(1. 608 tradere. Tanti).
609 alibi Id. Epist. 107, 8 (Migne PL 22, 874):
"Si tami vitrum, quare non maioris sit pretii
margaritum?"
6°9-610 Tert. Ad mart. IV (Migne PL I, 700

lium edidit A.
619 significans B-1: Nam significans A.
623 etiam E-l: enim B-D.
628 idem Cicero F-l: Cicero 7t.
628-632 Non ... oratio F-L add. 7t.

A).
32 7 0
618-621 Ambr. Exp. Ev. sec. Luc. 111,44 (Migne
PL 15, 1691 B).
618 (app. crit.) En A (427), l'expression

"Commutata vocula" implique une comparaison avec l'adage qui precede dans eette
edition (426 = 1 400; ASD II, I, p. 474): In

aqua haeret.
624-625 Cic. Fin. V, 28, 84. C£ Collect. 40.
625-627 Id. Fin. II, 10, 30 (625-626 didicisset:
potuisset ap. Nonium; 626 eonsuetudinem

verborum).
628-629 Id. Ad Q ft. II, 7 (6), 2 (In hac causa
mihi aqua haeret); ef. Id. Off III, 33, 1I7.
Otto 142.
632-634 Plaut. Pseud. 984-985 (lutost).
3271 Les adages 3271-3273 am pour

source Suid.
636 Suid. E 2348 (XOCAcX[J."{l).
638-640 Sumpta ... sementem C£ Suid. loco cit.
640 Lysias, fragm. 212 Bainer et Sauppe, ap.

Suid. loco cit.

ADAGIA 3272-3277

[B]

645

~tu)1i;'I)Awn:poc; SaOf.LOCt TW'J IT uBocyop~ TEAEaBEVTlJ.}'J, id est Taciturnior ero quam hi
qui Pythagorae sunt initiati. De vehementer taciturnis vsurpari solet. Sumptum a
Pythagorae schola, in qua quinquenne silentium indicebatur auditoribus, quam
EXE!-LuB~oc'J vocant a cohibendo sermone. Suidas prouerbii titulo refert [f] et
Zenodotus in Collectaneis.

[B]

650

655

TACITVRNIOR PYTHAGOREIS

ATTAGENAE NOVILVNIVM

32 73

1\TTocyac; vOU!-L 'l)v~oc, id est Attagenae nouilunium. Refertur a Suida nec explicatur,
nisi quod e diuersis locis haud difficile coniectura colligi potest dictum fuisse in
turbam abiectorum et seruilium hominum. Siquidem attagen auis est palustris
versicoloribus plumarum maculis distincta; vnde seruum hominem stigmaticum
et cui tergum ob plagarum vibices variis punctis esset picturatum attagenam
vocabant. Porro ad nouam lunam - sic enim Graeci vocant initium mensis, cum
Calendas non habeant - et serui distrahebantur apud Athenienses et militum
delectus agebatur.

[B]

INGENS INTERVALLVM

32 74

M. Tullius in Epistolarum ad Attieum [D] libro sexto [B] senanos hos ceu
prouerbiales vsurpat: I
LB

ITOAACl 08 E'J f.LETOCtX!-L~<P
NOTOC; XUA~'JOEt XO!-LOCT' Eupd'l)C; &AOC;,

1020
660

id est

Multas at vndas voluit in medio Notus
Vasti maris,

significans ilIum procul abesse. Licet huc quoque torquere vt significes rem
adhuc procul abesse a periculo.
665

670

[B]

VIWS VIDENSQVE

32 75

Quod in Eunucho dixit Terentius: vtuus vidensque pereo, id M. Tullius indicat
prouerbiali figura dictum esse. Sic enim scribit in Oratione pro l? Sextio: lile
Cyprius miser, qui semper socius, semper amicus fuit, de quo nulla vnquam suspicio
durior ad senatum aut imperatores nostros allata est, viuus, vt aiunt, et videns est cum
victu suo ac vestitu publicatus. Vsurpat aliquot locis et diuus Hieronymus. Quin et
illud quoque: Cum victu suo ac vestitu prouerbium sapit.
[B]

PRAESTAT HABERE ACERBOS

M. Tullius in Dialogo de Amicitia: Scitum est enim illud prouerbium Catonis
'Multo melius de quibusdam acerbos inimicos mereri quam eos amicos qui dulces

5. Cf. Ald. (11. ASD II. I.. 101-105· 671 Cum . Equidem. Tamen adscribendum putauimus. IS· 666 Ter. 1. vt praeclaram esse sententiam fateor. la meme notice que celIe de Suid. 17. 150.l. vt mulra). ASD I. 37. 11... 73. 2104 (Conuenerit Attabas et Numenius).yOUfJIXV 'f. 680 [B] COLVMNAS RVMPERE 32 77 Aelianus prodidit in Samo quondam fuisse animalia vasta magnitudine . 891 E: "Et pastes columnasque suo rumpat grandiloquio" (tuo rumpas v. cit. loc. 2 (Migne PL. Er. Eun. 6. s'en inspire jusqu'a auditoribus (1. p. modernes (cf. deinde quod prouerbia vulgi sunt. 22. cit. 1t (suivi par F). ~ 469 ( XClt TWV). 6. 669 allata nostros: nostros allata v. 645.I. : "prudens in flammam mitto manum" et Adag. VI.decouvre dans Zenob. 11. ne quis indiligentia praetermissum existimaret. loc. J. ThaI. a partir de B. 653 ad nouam . 12 5. 32 74 657-660 Cic. Tt... 59 (668 semper amicus semper socius: semper socius semper amicus v. Vnde prouerbium natum in clamo- 645-646 et . La formule complete (vers 72-73) "prudens sciens / viuos vidensque pereo" est deja citee par Er. p. p. et Barb. cit. 670 vicru ac vestiru suo). 670 alt. 529. Ziehen. 1511. Lae!. A 4306 (vou(J-"fJv[~). 669-670). fait 646 Zenodotus En 668 nulla vnquam I: nunquam vlla B-H.awv'. Paris.. et ed.173 ADAGIA IViii. 32 77 680 Columnas rumpere C£ Iuv. quod nullam omnino prouerbii speciem prae se ferat. mensis C£ M. 1. 1292-1295.. quorum voce terra rumperetur.. verb.V. et ed. precedente). 74. p. prouerbii titulo). 657 in C-l: om. et Adv. vnde legendum arbitror 'Scitum est enim illud Catonis' aut 'illud verbum Catonis'. 475 C) "Seiens ergo et prudens in flammam mitto manum". 108. Collectaneis F-l. 681-682 Ael. 677-678 legendum .L4J aLClppELV T~V AF:. 58. 32 (Migne PL. 667-670 Cic. De cop. An. 23.. S. prine. 30. Er. loc. Primum. 1. 275.L1)V£Cl I. 2513 (Prudens in flammam mittere manum). Cf.72-77 675 videantur'. .P. REXVII. Nilsson et L. supra. Bude. 1. 28: 1tClpm(J-[Clv o6v EV TiJ L:&'f.l..LEn:OV ~o~ TWV V'Y]&. ita prouerbium esse negauerim. add. puis les editeurs supposent a bon droit une lacune. illud Catonis C'est effectivement la lelfon adoptee dans les ed.neades vocantur -. TtIXPOL(J-(Cl ETtL. 3275 Otto 1932. B-D. I. 648 Suid. est et videns. B. NOUf. Bade. 3272 Otto 1496. non huius aut illius.. loco cit. Sest. dans Adag. vestitu reprend une expression de Cie. 352. 644). I. 27. prine. 670 Hieronymus II est tres probable qu'Er.. IB I. 24. 1.. 682-683 in . 550) "Sciens et videns in flammam mitto manum". Ruf II. 32 7 6 673-675 Cic. Nat. rumpere C£ Conflict. 3. II. p... p. passages qui reprennent chacun deux des quatre elements de la formule complete donnee par Ter.). col. dans Collect. n. Att. 33. . 13 ("ruptae columnae") . 54. et E-l: om. avec mention 1tClpm(J-£Cl (c£ infra. 3005 (Attagen). nee explicatur On lit dans Suid. Opera omnia. 90 (illud Catonis: illud prouerbium Catonis ed. ASD II.ou plutot son secretaire . Epist. A rapprocher pem-etre Adag. 642 Suid. 6-7: "hie vel saxa sua loquacitate possit rumpere". 3273 Adage annonce. Collect. allusion a Hier..

in libello cui titulus Quo pacto quis vtilitatem capere possit ex inimicis. a verbo YPU~E~V. quod aiunt. Plutarchus. quod Homerus scripserit hune omnium qui ad Troiam venissent foedissimum fuisse.. Quod id animal omnium praedae expositum ne somnum quidem capit. [B] 700 7IO LB I021 715 32 79 N ~XWflE\lO~ &VapEc. [GJ Venustius erit si ad animum transferatur. dicas: 'Si corpus aspicias. Nireus est.poaaOXW\I. [GJ Arxyww\I aE~A6'TEpm scripsit Athanasius in Apologia prima.J [B] PICIFER K~'T'Tocp6poc. vbi quis non audet hiseere·. Nam his in mysteriis Bacchanalibus vtebantur. vt postes et eolumnas dicantur rumpere. veluti si de formoso. quod picas et vannos capite baiularet. Vsus est eo Vergilius in Philistum rabulam et obtrectatorem. [B] 705 VICTI NON AVDENT HISCERE THERSITAE FACIES 8Epa~'TEW\l ~AEflfl(X. [B] Adagii mentionem fecit Suidas.. Vsus est et Plutarchus in libello II Ep ~ qnAOTr. Siquidem Demosthenes in Oratione pro Ctesiphonte dicit Aeschinem hoc nomine ab aniculis compellatum. plusquam 8EpaL'TEW\I ~AEflfl(X reperies'. dicuntur qui semper anxii trepi690 695 dique viuunt.A 1Jy~aEa8(X~ Tr. timens ac tremens ac semper expectans vt vapulares. quem pridem Latinum reddidimus. quod ea auis sacra sit Baccho et vannus in omnibus mysteriis adhibebatur. Conuenit cum illo quod alibi retulimus: Quid nisi dolor victis? Est autem verbum perquam elegans &ypu~~(x. Item Iuuenalis: Frontonis platani conuulsaque marmora clamant <Semper et adsiduo ruptae lectore columnae.. quemadmodum et A~xvocp6po\l.. x(X~ 'TPEflWV x(X~ &d Tr. id est Leporis vitam viuebas.AOU'T~(xc. vsque ad pedes ita graphice depingit et corporis vitia et animi morbos vt dicas pessimum ingenium in domicilio se digno habitasse. Vnde Maro: Et mystica vannus Iacchi. et apud Strabonem Phrygiis leporibus timidior. nisi oculis apertis. . locus apud Homerum est Iliadis libro secundo notior quam vt hic referat adducere. vulgare conuieium videtur in hominem infimum et despicatissimae sortis. si animum.. de quibus dictum est alias per occasionem. id est Leporis vitam viuere. De prodigiose deformi dici solitum. 'Tjj &YPU~~qt OEOEV'T(x~.. aEa~Wc. Demosthenes in Aeschinem: Aexyw ~~ov E~1Jc. de quo non semel dictum est. id est Pici/er.> 685 [B] LEPORIS VITA A(Xywou ~LOV ~ij\l.174 sos et improbe loquaees.. citat ex Pindaro. id est Thersitica facies. id est Qui vincuntur silentio vincti sunt. sed moribus improbo. Ac totum hominem a capite.

columnae suppleui: om. Vergilium. Bonn. precision non reprise en F-J. alors qu'il derive de 6 xh't"o<. [B] pronunciauit de Vinitio oratore.). Apol. reddidimus Er.. II. I.. 701 dictum est Adag. 313: XLTTO(j)6po<. II. 19II. prouerbii rationem habuerit. II. 723).. maior Contr. Kleine Texte 72): "Erat Augusto familiaris Philistus quidam. 132-133. pp. 2. 710 720 723 725 Adag. 951. p. Die Vitae l7ergilianae. id illi prima statim animi intentio daret. 4. lac. 77 (E. (ou xLcrcrO-) a ~ e X~TTGt (ou x'~crO"a). hoc est ad pecuniam numeratam. 717 Verg. 10. 3282 Cf. [q vt refert Seneca.. 2658 (Numero dicis). 692-693 Plutarchus . 724-726 Quint. cf. ASD II. Stromberg. 726 Adag. Pluto Mor. 216: AtaXLO"TO<. 1. Vide prouerbium Numero dixisti. 694 Strab.6. 688 Demosth. add. mais Ie proverbe cite ici y est introuvable. ASD II.. p. p. 693-694 Athan. Hoc ada- gium cognatum est ei quod alibi dictum est 683-684 VSus . 703 Suid. 712 Picifer Cette traduction indique qu'Er. p. p. 525 e). ASD II. si ad animi res transferatur. 1. 166. Ie lierre. xat ALx'voep6po<. . 2295 Snell (NLXW!J.. Vi'ta l7erg. 684-686 Iuv. pp.. 630: timidiores leporibus.. 11. dom Er. rattache Ie mot XLTTOep6po<. 693-694 Aaywwv . Sumptum est ab his qui res suas ad certissimum calculum redegerunt. Inst. 1501.) L' addition introduite en C faisait double emploi avec Conuenit . XIII. (app.. 945-P. Georg. quod 'ingenium in numerato haberet'. obtrectatorem Cf. 30 (p. De corona 260. . victis? (supra). s'inspire jusqu'a daret (1. 1. his D-I: iis B C. 699 alibi Adag. 684 Philistum H 1: Filistum B-G. cit. 710 Suid.). 19-20. 2. de meme d'ailleurs que dans les autres ceuvres de Pluto Er. De corona 263. 704-705 Hom. 1207. at &V~p Imo "IALav ~Aee:\I. a effectivement publie en 1514 une traduction latine de cet opuscule (ASD I\!. 33. (ou x~aO"oc.. 98 (Migne PG 25. dicenteI: dicentem H. Diehl. Apres Iuuenalis. 1. elle a ete heureusement biffee en 1t et a disparu a partir de F.. 3. 234. I. 36 Cas.. 3281 712-715 Demosth. Donatus auctus. 2. 3278 Cf. . 212-224. X. 701 dictum est B 1t F-I: dictum est. fragm.. Pluto Mor. Vinitio C-I: Vintio B. ASD I\!. Ie pic.A(ou ~~ov ~Yiv (meme opuscule. p. aussi Lingua.. p. 657 A): ae:LAOTe:pOL Aaywwv. 55. 78. velut Octauius Augustus. Tf] om. 695 alias Adag.. 440 AB.. 314 (Aayw ~~ov e~'lJc. aussi 'Quid nisi dolor victis?' C-E.): ae:LA6Te:pOV at Aayw <t>puy6<. II. La mention du vers 12 ici ne se justifie que si ron y ajoute Ie vers 13. sed muros rumpis"'... cit. ftcile dicente ex tempore dictum est olim ingenium eum in numerato habere. 11.e:VO~ y&p. inquit.) ap. 703 (Ne gry quidem). vbicumque conuenire dabatur.. 686 Semper . I. 720 Sen. crit. a probablement confondu avec Ie proverbe xox. 690-691 Id. Cf. Proleg. 1 A. tu loquacitate non modo aures hominum. precedentes ). citant de memoire. 1t ajoute "Satyra prima". propterea quod in causis agendis ingenio esset praesentissimo et quicquid aliis praestaret diutina cogitatio. 5. Ep. 'Tace. 20 (habet). ASD 11. essentiel pour l' adage (v.. LB II. 88 b (Tf] om. pp. )4. VI. prima G-I. 1082 (rpU~e:LV). 12-13. maledictis salibusque vexabat . 249-259). III. infra. aussi Adag. 454-455· . 525 C. B-1. 3280 257.). cf. 1. LB II. 396. 32 79 697-699 Pind. qui omnium omnia dicta reprehendere conabatur . inquit [VergiliusJ.175 ADAGIA IViii.78-82 [B] 720 725 INNVMERATO In numerato habere. Suidas £-1: Suida B-D. 707 Id. lac. [H] Quintilianus in sexto: De actore. 36. qu'il utilisera pour l'adage 3357. n. rabula .

Videtur ex Euripide venisse in vulgi sermonem. aliquoties funditus delent. Quod scripsit Horatius [. vb'J Xrl. quantum habuit. [. [B] 745 750 Imis eeris eradere. Manus enim gracilescunt fame.1JXrl. .P~1j 760 ~UV 7tEV[1j.TrI. Xe:~PL 7t~t~m~.F] Quanquam et Horatius satis indicat vulgo iactatam sententiam eo quod praecessit: At bona pars hominum deeepta eupidine [also. inquit. pedes intumescunt frigore. 735 [B] Non recensuissem inter prouerbia. Ae:7tTi) OE: rtrl.(0VO~ &!J. Diuus Hieronymus ad Chrysogonum: Ita nostrae es neeessitudinis penitus oblitus. inquit. vt illam Epistolam. xe:~pL 7t~t~m~.[B] QVANTVM HABET Quantum habet quisque tanti fit. non parua litura sed 'imis: vt aiunt.XOU xe:~!J. velut aenigmate quodam explicuit paupertatem: Ae:7tTi) OE: 7trl. his mos est ita nonnunquam versum stilum per summum aequor cerae ducere. quia tanti quantum habeas fis. 'ceris eraseri/ Conueniet in profundam obliuionem vel amicorum vel pristinae fortunae vel si quid est simile. [B] 755 IMIS CERIS ERADERE MACILENTA MANV PINGVEM PEDEM Hesiodus in opere quod inscripsit Opera et dies. Carmen sic habet: M~ cre: Xrl. Sumptum ab his qui in ceratis scriptitant tabulis. cuius et hunc versum inter caeteros refert Seneca: Vbique tanti quisque. pro eo quod est 'delere penitus'. Vnde et illud prouerbium. sic vt nullum omnino memoriae pristinae vestigium extet. id est Ne te deprendant inopem mala tempora brumae. fuit. tantus eril. 730 [D] Item Iuuenalis [.F] Satyra tertia: [D] Quantum quisque sua nummorum seruat in area.XUV 7t60rl. non adagia. id est Gracili autem manu pinguem pedem premas. 740 Vsurpat et Apuleius in Apologia: Tanti reuera estis quantum habetis. nisi diuus Augustinus in libro De disciplina christiana nominatim prouerbii titulo citasset. vt qualiacunque tamen prioris scripturae remaneant vestigia.F] in Satyra prima: [B] Nil satis est.XUV 7t60rl. ne quis clamitaret me sententias collegisse.!J. Atque pedem premere ineipiat manus arida pinguem. Tantum habet et fidei. quam in eorde Christianorum seriptam Apostolus refert. 'Quantum habebis.&.

Hoc dictum oportuit adolescentum pileis inscribi. XI. Erg. 768 Cat. Le vers reproduit iei est Ie quatrieme des douze vers que Seneque eite dans ce passage en les attribuanr a "Graecos tragicos)). p. in Satyra prima I: Satyra prima F-H. 676 ).. 734-736 Aug. 12 (Migne PI 40. 728-729 Hor. 9 (Migne PI 22. Serm. 748-75°. chr. 730 Satyra tertia F-I. fit. la mise en page de G en rient compte. 7t. Notus est apologus de formicis exprobrantibus cicadae. munias animum philosophiae decretis.. provo 74 (Cogitaro quam longa sit hyems). 62 (sis). 7t. 3101. en tete de cet adage. tantum ipse sies tantique habearis)). 328 4 Otto 374. I.. avec les references a Caton et a Esope. v. Schol. crir. 143 sq. fuit F-I. 526 c: 736-742 Quanquam . n. En X' remarque "non est carmen". mise par Er. quod totam aestatem nihil aliud quam cecinisset otiosa eoque mendicaret in hyeme.ADAGIA IViii. ne se retrouve nulle part telle queUe. add 745 his E-I: iis B-D. La forme la plus aneienne du proverbe est dans Lueilius (I119-II20 Marx) ap. ici.. Adag.Babr. Erg. on peut rapprocher Pluto Mor. 3285 Les adages 3285-3289 ont pour source Hes. dIe parait resulter d'une combinaison de diverses citations. 768-770 Admonet . virtutem. 3. ad Iuv.. 769-770 apologus Aesop.. Erg. 61. Cf.). 23 (3 2. 140 Crusius. 3. it met la formule a l'infinitif. Epist.. nidos En X' remarque sunt versus"... 736-738 Hor. I. neque enim tantum admonet parandam esse rem in senectam. 14. supra. hyeme Cette addition de H a pour source Brassicanus.. para quo se recipiat senectus.. 496-497 (mE~YlC. 730-732 Iuv. 1505. Epist. [H] Admonet et Cato agricolas cogitent quam longa sit hyems. Aestas non semper fuerit componite nidos. 754 XE:Lpl C-I: XE:LpU B. 3286 763-764 Hes. Serm. Agric. EcrcrE~'ra~. du moins en phorocopie. G-I. 328 3 Otto 775. la mise en page de G en tient compte. t"oaOlrrou V6[LL~E: aE(Xut"ov &~wv 8aov &v ~x:nc. honestam farnam. verumetiam eruditionem. 503. Tetrast. n. Discipl. ce n'est qu'ensuite (§ IS) qu'il nomme Euripide pour "hi nouissimi versus)) (probablemem du huitieme au douzieme). ps. I. cite infra. 744 Hier. 20-37. nmE'i:cr6E xaA~cX'. 736-742 (app. I14 III Hausrath (Ald. Babr. 30: "Cogitato hiemis quam longa siet". So). 764-765 OVl<. qu'Er. [B] 3286 NON SEMPER ERIT AESTAS Ad eum ferme sensum pertinet et illud ex eodem libro: OUK alEL 6EpO'. id est J LB 1022 770 Non semper virebit aetas. Aut non semper erit prospera fortuna. Apol.ll.: mE~OLC. si longius transferatur ad viaticum parandum senectuti aut similia. add. 444)· 739-742 Sen. 342). 143: ''Aurum atque ambitio specimen virtutis vtrique est / Tantum habeas. 754 Gracili . texte partiellement illisible. Ii. 753-758 Hes. I. cf. fragm. 729 est B-F: om. .) En 7t.83-86 177 Venustius erit. 728 Horatius D-I: Iuuenalis B C.i. add. 6 Crusius-Miiller. lIS.. 739 Apui. *461. 33. quae praesidia sunt optima senectutis. 728 La formule Quantum . . Les sept premiers vers sont repris dans TrGF parmi les ''Adespota''. Ou vers eite iei. I. quo foftunam aduersam I possit contemnere.

Comedo meipsum more polypi. At procliue negare: 'sed en tauris labor instat: Cogitat ast animo diues compingere plaustrum. verum praeeisa renasci credit. Nam dictu est procliue: 'dato plaustrumque bouesque'. quanquam Plinius existimat id illi acei'dere a conchis. ad scribendum librum. non expendentes quanti constiterint ei qui praebet. ad longinquam peregrinationem.. Stultus et haud nouit centum id compactile lignis. pluribus adminiculis opus est. id est Quando pedes edit ipse suos is qui caret osseo 780 Exossem vocat polypum. cum significabimus id quod a nobis petitur magno constare.[B] 775 CVM EXOSSIS SVVM RODIT PEDEM Consimili figura significauit egestatem in eodem opere: "01"' &V6cr1"EO~ OV 7tOOC< 1"EVOE~. <D'Y)crt 0' &v~p CPPEVC<~ &cpVE~O~ 7t~~c<cr6a~ &tLa~av' N~7tLO~. velut ad gerendum magistratum. 805 [B] ARANEASEIICERE Habet illud quoque prouerbii speciem. qui ossibus careat.rX~'Y)t. verum hanc opinionem et Athenaeus reiicit. non inepte vsurpabimus Hesiodi verbum: !Exc<1'OV OE 1'E ooupa8' &flrX~1)~. Est enim edacissimus. 328 8 CENTVM PLAVSTRI TRABES Tam simile est prouerbio quam est ouum ouo. id est Vnde et C<U1"ocp&yo~ dietus. quod est apud eundem in eodem opere: id est . cui titulus "Epyc< XC<~ ~tLEPC<~' !ExC<1"oV OE 1"E ooupc<8' &tLrX~ 'Y)~. ouoE 1'0 y' oIo' EXc<1'OV OE 1'E ooupa8' &!J. id est Centum autem /ignis plaustrum compingitur vnum. quoties ad id quod molitur aliquis. ad munus concionandi.l~ 7tOAU1tOU~. Carmen Hesiodi sic habet: (P'Y)to~oV yckp E7tO~ EI7tE~v !~OE OO~ xc<~ &tLc<~av" (P1)tOLOV 0' &7tov~vc<crf:h~ (7trXpa 0' Epya ~OEcrcr~'. quod scripsit Hesiodus in eodem opere. quemadmodum caudas lacertis. 790 Eo tempestiuiter vtemur. 795 800 id est [GJ haque. Is creditus est nonnullis sua brachia rodere. ad instituendam familiam. Facile enim alienis vtimur. cum deest eibus. [GJ Alcaeus apud Athenaeum libro septimo: "EoCtJ 0' €tLC<U1'OV 6.

807 tXp&. 810-812 Catul!. x. 3290. 87 (congris). V. 1t. 456 (?)OUptx'!' &(. 705 a (1tEpdk6v'!wv). ouo Cf. id est Parietibus circumcurrentibus. 3330. 32 9 1 823 docet Le sujet est "Plutarchus". differta F-I. add. 786 eodem F-I: am.. x. 524. 323. docet homines praefractos et asperis moribus et intractabiles XEPiXG'~6AOUC. Erg. en tete du feuillet. Heinimann. Erg. 781-784 (app. prine. cit. reiicit G-I. 795 &(. page de red. 777 Quando .L&. quo 'secretum' significabant.Ltx~~V. l'identification est due aM.. 486. fragm.. 781-782 Amen. 813 nunc. Erg. B-E. 328 9 806-807 eundem Hes. quam vocem haud satis commode 776 "o'!' C-I: "O'! B. . a reprendre de Adag.87-91 179 Vasis eiicias quas nectit aranea telas. 784 Id. 813-814 Lucianus .xvw~ B-E: tXp&XVE~tx F-l. muris videlicet testes et arbitros arcentibus. 815 820 [B] MVRIS CIRCVMCVRRENTIBVS Tw'J '!o~X(i)'J 7tEP~'!PEX6'J.: 1tOAU1tOUc.ADAGIA IV:iii. 796 aoup~'!' tX(. 316 e. . Nat.. Licebit vti cum significabimus aliquid ali monstri et ob id captari secretum.. add. 30 PCG ( 1touM1touc. 779-780 Plin. 13. vulgatius Cf. Quo dicto nunc nihil est vulgo vulgatius. illi . 791-792 constiterint . Adag. 801-804 Itaque '" &fL&~"tJc. I. mention 84. 316 e£ 3288 786 Tam . seheda n° I) n'avait pas identifie Ie passage. 781-784 Alcaeus . Inst. Suringar lac. Cf. alors qu'on attendrait 84<0>... G-I: add. 786-788 Hes.. 453-456 (793 &(. Erg. osse X G-I: Cum exossis suum rodit pedem B-F. VII. 79 2-79 6 Id. supra. LFJ Lucianus in Pseudologista: Eupw'!oc. Tocci (p. XiX~ &piXX'J~(i)'J [. aussi infta. ef. problemate quinto. Ad eundem modum Catullus: Nam tui Catulli Plenus sacculus est aranearum. Ie signe de renvoi y reproduit celui qui se trouve en F. [B] KEPA:EBOAO:E In eodem opere. indicat muliebre fuisse prouerbium. Plutarchus in Symposiacis. pp. 31 et 489. 3290 Les adages 3290-3297 ant pour source premiere Pluto 816-820 Pluto Mar. At bonorum virorum huiusmodi voluptates etiam ac lusus ait opoftet esse vt nihil egeant vallo parietum. 1.L~~~v. 810 Sic enim significant inanitatem et inopiam etiam hodie.L&. decade septima. ASD II.~ 't)d. 1. Athen. crit. 69. 823-828 Pluto Mar. 410 (Non tam ouum ouo simile). problemate secundo.) En X' cette addition figure sur un feuillet separe. F. Pseudol.~"tJd. Otto 150. F. VIII. 30 (Non ouum tam simile ouo) et Adag. vocari solitos.). praehet C-I: constiterint B. 328 7 775-776 Hes. 7-8. II.!(i)'J. 700 c-701 d.LEG''!&. p. IX. 809 hodie C£ Suringar 18. 29 (46).. id est Carie et araneis differta. 813-814 Lucian. Quint. citant Alcee Ie Comique. ed. 24.. 816. 475. colle ulterieurement a la fin du volume..

quasi dictum esset xEpauvo~oAa. [q tametsi hemistichium carminis heroici. Allusit huc Socrates Platonicus. significat neminem ad rem 845 gerendam idoneum esse posse. haud dubie prouerbialem. vnde et &TEprXfLowx vocantur. id est Cum sis fabel. quum inuitatus ad loea amoena in agris respondit se cupidum esse discendi. xtpaTa ~rXAAEcreat. cuiusmodi quaedam videmus admixta leguminibus minuta nigraque. Iamdudum et illud Horatianum cessit in prouerbium. quod hine imitatum videtur: Tractant fabrilia fabri. [H] Theophrastus dubitat num friuolum sit quod de cerasbolis iactant agricolae.180 825 LB 1023 830 835 ADAGIA 3292-3295 veneris Latine. rhetoricetur Seotista. non fies idoneus administrandae rei publicae. [. Plutarchus. si venetur saeerdos. opera haudfacis fabrilia. [B] Porro cur id accidat vt semina quae in cornua bourn impegerint aut non proueniant aut proueniant sicciora durioraque. Haec aiunt prouenire caeteris multo duriora. apud quos semina quae. in curia. 855 Congruet in eum qui tentat ad quae non est idoneus vel ob imperitiam vel ob naturam alienam. &vopa OtOrXcrXEt. nisi qui sit vsu exereitatus. qui seminibus est amicus. [B] 860 AQVAM IGNI MISCERE Inter prouerbia quibus &ouvexTov significamus. arbores autem nihil doeere. Sumptam autem metaphoram ab agricolis. id est Ignem aquae miscere. oux €7tpart'EC. [B] Quantumlibet diu versatus in agro. RESPVBLICA VIRVM DOCET IT OAtC. veluti si quis infans et ad persuadendum ineptus suseipiat legationem aut indiligens dispenset rem domesticam aut senex siue inualidus militiam capessat. Plutarchus citat ex Simonide. priusquam in terram deeidant. [H] in frequenti populo. at quae in cornua incidant proiecta magis videntur quam seminata et mora frigus colligunt. venit enim legumina fUlminis tactu praedura. Plutarchus hanc adfert causam: quod ea quae a manu calida statim excepta terra fouentur magis adiuuantur calore. Quo quidem loco videtur interpres ignorasse quae sint xEpacr~oAa. [B] 850 FABER CVM SIS 32 93 Plutarehus in Praeceptis ciuilibus senarium hune. nisi vixeris in foro.F] Locus est apud Platonem libro De legibus ix. ~UAOUP'YtxrX. ex Euripide citat: TEXTWV yiXp CJv. referendum et illud ITup {Joan fL~yvuvat. 7tap2l TO Elc. in libella eui titulum fecit IT Epl . I Qui scripsit Etymologieon indicat hanc vocem semel duntaxat vsurpatam a Platone sumptamque a leguminibus quae nec igni nec aqua mollescant. id est Respublica virum docet. ineidant in cornua boum xEpacr~oAa dicantur.

studens probare aquae proprium esse frigiditatem potius quam aeris. Atque ad eum modum impetrabat quidem quae rogabat. 13. 988 Nauck. 1978. Ba~!. minitans. Cf.. <X1tO crx. ignem gestans. 299. du moins en photocopie. p. 317 c (crX01t1jc. "ex incertis incertorum fabulis". [B] 875 VELVT E SPECVLA 32 95 ~Oc. 230 d (c'est Socrate qui parle): QhAO!-Lrl6~c.). Phil. II. u6. Tullius Philippica xiii. IV. cum quis rem velut oculis subiectam totam vndique contemplatur. 69. ap.. 3001. 21. 784 b. IX. L. 155 Ribbeck. supra. fragm. IV.) En 1t. in Acta quarti Congressus Scotistici internationalis. y&p d!-LL' 't'a !-LEV 00'11 XWp£iX XiXt 't'& a€VapiX OUa€V !-L' z6€AEL aLa&crxELv. pp. De ordine docendi ac studendi. Piacente. et ill'a ajoute avec la mention Rursus. Cf. quod minatus esset se facturum id quod esset contra rerum naturam. 32 9 2 841-843 Simonides. [1975]. Adag. praedura F-I. 859-860 Pluto Mar. sed mulctabatur. 20-37). Epist.181 ADAGIA ry... 54. 828-831 Etym. 9-10: Tanquam e specula. ou). 845-847 Socrates Platonicus Plat.. Er. 831 Plat. 874 Pluto Mor. Ven... Margolin. 853 cd. Antoniania"). cf. TRF.n. ni consequeretur quae petebat. n.-C1. Leg.I. prius denique omnia quam a1!-t cum Antoniis respublica aut Antonii cum republica redeant in gratiam. Rursus: 'Prius vndam flammamque: vt ait poeta nescio quis. IV. f' 350 VO). id est Velut e specula. n. precedee de la citation approximative prise comme titre par Brassicanus: "Prius vnda cum flamma redibit in gratiam". 8' rh' &:1tO crxom1jc. 505.: Prius vnda cum flamma redibit in gratiam. 480: "ex aedita quadam specula" et Adag. se ignem missurum in aquam. 870 (sur l'utilisation de Brassicanus par Er. deja Hom. 267. 53 (67) Diehl. 833-838 Porro . s'inspire jusqu'a petebatur (1. 3001. notamment J. ASD 11. 832-833 interpres 11 s'agit de Ficin (nollS avons consulte ed. 1. prine. plant. qu'il a reproduite teUe queUe 1. 49 (870-871 vndis flamma Ferrarius: vndas flammam codd. Guarinus. texte partiellement illisible. Ie prix des mots et de l'homme. 1t. Pluto Mor. I. p. 524: To'll a' &p' &:1tO crxom1jc.. 856 Scotista Sur l'attitude d'Er. 1986).UXPOU. .8. fragm. Adag. 856-857 Hor. princ. dont Er. 19.. la reference a Cic. Variorum reprints. supra. Rome. 865 870 adducit huius prouerbii testimonium. il a ensuite retrouve Ie texte meme de Cic. Od. 3295 Cf. comme s'il s'agissait d'un deuxieme passage! 871 poeta nescio quis Cf. Narrat eodem in loco morem fuisse apud Persas vt supplex in fluuium descenderet. 275: (Qc. 838-839 Thphr.92-95 1tp~'rOU tJ. deja Bapt.. Similitudo prouerbialis. 950 f-951 a. 872 cum republica Antonii). p. o[ 0' zv 't'4:> &cr't'EL OCV6pW1tOL. Stromberg. Londres. ed. p. supra. 11. If. cf.. colligunt Ce passage est inspire de Pluto loco cit. proVo u8. 812 e (E1tP(X't''t'EC. Id supplicandi genus apud barbaros maximum habebatur et in quo non esset fas recusare quod petebatur. envers Duns Scot et les Scotistes. particuliecement 701 b. Pugnat autem vtraque qualitate ignis cum aqua: quippe calidus et siccus cum humida et frigida. "ed. vndas flammamque v. 3293 849-851 Eur. Pluto Mar. 3294 Otto 131. 869). 869-872 Cic. ISI7. Adag. [HJ M. ("in 13. crit. 13.o1t~ac. ap. 3101. siquidem ex alto commo- 831-833 Locus . Cf. a d'abord trouve dans Brassicanus. mag. Philippus Pincius Mantuanus. et ed.: crxomiic. Caus.. 89-II2 (etude reproduite sous Ie n° III dans Erasme.iii. 508-509 (a partir de B): "aquam flammis miscere". 831-833 (app. 3995 (Tanquam de specula). nam aqua hostis est ignis eumque semper extinguit. add. Phaedr. Duns Scot et Erasme. 12.

x~l 7t~p' &piXV cr"t'P~'r'YJY[ou X67t'rE~C. hanc nemo sumit nisi gustato veneno. vt testatur in Toxaride Lucianus. Prouerbialis et haec collatio. [B] LB 1024 881 VELVT IN CRATERE "Qcr7tEP EV XPiX"t'1jp~ ep~AOrfJcr[4J.lEVOC. veluti si iam aetatis vitio frigidus vxorem paret ducere aut grandior literas addiscere. [B] 905 PRIVS ANTIDOTVM QVAM VENENVM STATVA TACITVRNIOR 32 99 His etiam temporibus in prouerbio est Statua taciturnior. id est Sero venzstl-. Antidotus enim aduersus venena datur.liXY{uY[~V a~~~(. Dicitur autem 'crater philotesius' quem in conuiuiis porrigunt aliis alii. id est Velut in cratere philotesio. cratere conciliabant. nostrae religionis princeps. subaudi 'adhibes'.j. implentes prouerbium 'Prius antidotum quam venenum'. .j.' ~A6€c. num deberet ad rem publicam tractandam accedere: 'Or. in hominem vehementer infantem ac taciturn. quae quodam vaticinio futurae calumniae responderunt. ceu amicitiae symbolum ac pignus. arcanam illam cum suis amicitiam poculo consecrauit. quemadmodum fecisse legimus Mithridatem. Veluti qui filiam alicui desponderet. qua significabilmus res antea turbulentas componi sedarique et prius inter sese inimicos in gratiam redigi.z (.. eup~v. quarum sunt pertinacissimi. id est Sero venisti me de principatu et reipublicae administratione consulens et alieno tempore militiae pulsas ianuam. Natum ex oraculo quod Pythia yates aedidit cuidam consulenti. ne noceat si fors contingat sumere toxicum. [B] SERO VENISTI 32 97 "Or.~v xiXl a'YJ(. futuro genero praelibans ep~Ao"t'~mov XPiX"t'1jp~ porrigebat. Vsus est hac hyperbole Horatius in Epistola ad Iulium Florum: Statua taciturnius exit Plerunque et risu populum quatit.. [B] 900 Diuus Hieronymus aduersus Rufinum respondens: Quomodo eorum praefationes librorum quos nescias accuses. propterea quod nihil obstet quod impediat prospectum. Competit in eos qui post tempus rem aliquam 890 895 aggrediuntur. [q Quin et Christus ipse. Quanquam sunt qui se praemuniant antidotis. Vtitur Plutarchus in Iibello cui titulus De Romanorum fortuna.ADAGlA 3296-3300 dissime spectantur omnia. Scythae quoque amieitias.l' ~A6EC. Meminit Plutarchus in Commentario cui titulus El 1tpe:cr~u'rzP4J 7tOA~"t'EU"t'EOV. &px. Conueniet vti quoties aliquis se purgat antequam accusetur..

mais avec contexte et commentaire differents. 914 alibi Nous n'avons rien trouve a ce propos. 329 c: "Qcrm:p EV X. et xxv. 2. Lac. cf. infra). [B] 920 925 HOC NOVERAM PRIVSQVAM 33 00 Plutarchus.OU~ 'Y&fJ. Statuae frequenter habent speciem sapientum et eloquentium virorum.. 62. Aulus Gellius libra primo Noctium Atticarum. cf. [H] Consimili forma diuus Chrysostomus libro Ilspt rspwQ"uv1)C. Epist. 4. temporibus Suringar 214. in libello cui titulus Philosophum maxime debere disputare cum principibus. XiXt U7t07t~7t'rE'rW 'rip (Tou'rot !J-EV ~os~v 7tptv es6yv~v YSYOVEViX~'. 3. 32 9 6 879 Pluto Mar. de tardo et stupido: Tou'ro o~ 'rO ~!J-E're:pOV' 'riDv A~6~vwv OUOEV OLO~(jS~'. 3. 476 C (898 nescias. 3299 Otto 1689. 3300 Otto 1776. Tox.8 (77). avec mention XtXTde TOV x(UfJ. quae a Mercurio hegemone.tX~ . ASD II. quod et alibi retulimus. sed in Colonum ito). pense tre:s probablement a Lael. 925-926 Id. cit. 683). p. quos accusas). Cf. loco cit. inquit Cicero. 9IO-9II Iuv.16. 903 Mithridatem Cf. 53. Er.. 7 (Migne PC 48. capite tertio. lac. 890-895 Id. 883-885 Lucian. pp. 926-929 Gell. 395 d. 919-9 24 Pluto Mor. In Adagiis quidem frustra quaesiui". 36: "Numne. II.. Migne PL 23. 3297 Cf.). nO-III. 897-899 Hier. 404 sq.> fJ. ipsae tamen nihilloquuntur. Vsurpat idem in eandem sententiam in libello cui tituIus Ile:pt 'rOU !J-~ xpav E!J-!J-e:'rpiX vuv 'r~v Ilue~iXv.t.96-lOO 910 915 Itidem Iuuenalis diuitem quempiam. .: "Hoc vbi relatum sit nescio dicere. 784 b. 906-909 Hor. 83. eitat ex Lucilio: 'Contra patriam. Ruf II.ADAGIA rY:iii. inquit. pol. 928 inquit Cicero Gell.ptXT~P~ qnAoTY)crtq.. Adv. en remplapnt l'adverbe "taciturnius" par l'adjectif correspondant (cf. XXIII. 8. 777 bc (923 TOUTL). Mercurii statuae similem facit: Truncoque simillimus Hermae. Mor.OU~ XtX~ 3~tX~TtX~. 3298 Otto u8. id est Tum illud quod Graeci dicere solemus: ~ saxeis nihil difJeret'. Gell. 928-929 Lucil. 1817 (Sera venisti. XVII. id est 'ductare'. alteram in affectibus sitam. 877 Pluto lac.de ~61J X. Ferre contra patriam arma illi cum Coriolano debuerunt?". deja Suringar. 37. 914-9 1 5 Xen. passage cite explicite- ment Adag. II. si Coriolanus habuit amicos. Epist. id est 'nuncius'. Xenophon in Symposio: 'Exdvwv youv !J-EV &v ~'r'rov <:pwv~v &xouaiX~~ ~ 'rwv A~e~VWV. 6 (26). 34. pp. 22. II.~x6v. cit. irridens eos qui duplicem facerent philosophiae rationem. 9II-9 13 Chrysost. 227-228. VI. . 83-84. proflcisceretur. 53. I.: T 0 T~~ IT u6~tXc. dne:rv' "'Orf' ~A6e:c. notamment Plin. ASD II. 8. Nat. aussi Phil. id est Illorum igitur vocem minus audias quam saxearum statuarum. citans e comico quopiam. Adespota 461 Kock. id est Priuolum et obsoletum est coniungaturque cum illo: 'Hoc noueram antequam Theognis natus est'. 888 Pluto Mor. alteram in efferendo positam. (et non Symp. 2. 952 Marx. ". tire la formule d'Hor. Sacerd. 3670 (Philotesius crater). 149. vi. largiretur: f/EwAOV Ea'r~v. 5 (~TTOV ~E:V &v). 18-19 (929 quod Lucilius). arma pro amico sumenda non sunf Hoc profecto nemo igno897 Rufinum B: Ruffinum C-I. quam diactorus Mercurius. sed infantem et indoctum.tX~ TOU~ ~~OU~ XtX~ . Adag. 905 His . en quelque sorte doublet du present adage. II.

Theognis 2. euius extant sententiae. Ach. cet auteur. quem frigidissimum fuisse testatur Suidas et. cnasceretur~ Non est dubitandum quin hie senarius sit prouerbialis. 932-933 fuit . connah Ie poete Theognis. sententiae C[ Suid. Apparet sumptum a Theognide. AIy.. la memoire d'Er. tragoediarum seriptore. ni fallor memoria.ADAGIA 3300 930 rauit et prtUsquam Theognis: vt Lucilius ait. 1983 sq.. 8" ~v MEY(xP~Uc. quo rem frigidam et ineptam significabant. qu'il cite notamment supra. I e 137: Tp(XY0a01tO~1)T~c. Adag. mais bien dans Aristoph. 1t&:vu ~uxpoc. 138-14°. et infra. Plato. Er. V.. 8c. s. x(X~ X~wv EA€Y~To. 3367. Adag. 0 E>iOYVLc. nam fuit huius nominis alter quoque. . 932 ni Jailor memoria lei.' 00TOc. semble effectivement defaillante: on ne trouve rien dans Plat. RE 2e R. EX TWV A'. au sujet de ce person- nage. loco cit.v.. Sur 931-932 Suid.: "EcrTL 8'E: X(XL 1tm1)T~C. cf. 3058 et 3061.

Id reliquis comprobantibus.Oc. X. ipsae inter se habito consilio Daiphantum collaudarunt. 244 b-d. 33°1 Pour <l>WXEWV C£1tOVO~C£. 2284. 11. quod hi primores illorum in suis vrbibus ad vnum omnes eodem die trucidassent. non esse cogendas.. 7tOAE:!J. infra. suasit vt viri quidem Thessalis obuiam irent cum illis conjlicturi. caeterum mulieres vna cum liberis ex vniuersa Phocide congregatas in vno quopiam loco seponerent. add. suit de pres Ie texte de Pluto 7 (X(mo\lOOC. S. 27-28. en dit ici. continuo pueros et vxores iniecto igni exurerent. ne correspond guere a ce qu'Er. 230. His ita peractis. Daiphantus itaque. 11. Pluto Mor. congressi 3 siue Phocica G-I. loco cit. L'expression sert de titre ASD II. vt Plutarchi dicam verbis. 244 d. erat inter Thessalos et Phocenses. 4 Le commentaire de Steph.v. <l>wxlc. Deinde Thessali contractis omnibus copiis per Locrenses irruperunt. Verum ex Plutarcho Cheronensi coniicere licet dici solitum vbi desperatis rebus ad extrema consilia veniretur. vbi rem cognouissent. simulac intellexissent sese victos in praelio. 5-24 Pluto Mor.. 8-23. id est Phocensium 10 15 20 [GJ siue Phocica [B] desperatio. exurgens quidam negauit aequum fieri. 1t6AEf-lOC. qui fuit vnus e tribus quibus Phocensium res erat commissa. pueri cum mulieribus in seruitutem abducerentur. edicto promulgato. Adag. &cr7tOVOOc. 21 eorum G-I: illorum B-F. cf.CHILIADIS QVARTAE CENTVRIA QVARTA LB 1025 [B] PHOCENSIVM DESPERATIO 33°1 <!>WXSU)\I &7tOVmct.. Byz. ni consilium hoc vxorum quoque suffragiis comprobatum fuisset. pour <l>wx~x~ 0:1t6VOLC£. Itaque mulieres. Byz. De stultis et insanis consiliis dici solitum admonet Stephanus. p. a . congesta ingenti lignorum materia et adhibitis custodibus mandarent vt. 5. qui rectissime consuluisset Phocensium rebus. la traduction d'Er. Natum est autem ex euentu huiusmodi. Eadem autem videri et vxoribus et liberis eorum. Quodsi non placeret. siue <!>WXtX~ &7tOVOtct. Steph. Atrox odium et irreconciliabilis simultas atque. ne cuiquam prouectioris aetatis parceretur. illi vicissim illorum obsides ducentos quinquaginta in crucem sustulissent.

non debes suspensa manu commendare mihi quos tuendos putas.186 ADAGIA 3302-3305 cum Thessalis Phocenses superiores extiterunt.P~[1-r:t. [GJ Meminit et Stephanus indicans dici solitum: rrE:p~ TWV TOC &vrxAyij ~OUAE:uof. Ac decretum quidem illud Graeci 'Phocensium desperationem' appellarunt. [B]: Cecinimus vobis.6' SAYJTrt. quod etiamsi Feliciter cessisset. 50 Originem Acron indicat. Et Euangelicum hoc. Itidem dicimus 'suspenso pede' pro 'sensim ac tacite'.~. quod inlterdiu dormiant. id est . Ita qui per fas nefasque rem augent ne non sint inter optimates. Id deductum est in adagium... de quo dictum est alias.. qui malis artibus emergunt ad magistratus. [B] 30 35 SVSPENSA MANV Plinius in Epistolarum libro sexto Suspensa manu dixit pro eo quod est 'leuiter parumque accurato': Tu vero. Sic enim Hesiodus in Operibus ac diebus: M~ nOTE a' ~(1-E:p6XO~TOC. [D] Quintilianus Declamatione duodeeima in eundem sensum vsurpat leui manu tanquam prouerbium. Quanquam nihil vetat quominus in bonam partem detorqueamus. vt si qui summis viribus adnititur ne ab aequalibus eruditione aut recte factis aut officiis ab amico superetur. meminit et prouerbii. [C] Fit enim venustius si a corpore ad animum transferas. quo vtebantur qui significarent sese quocunque modo velIe vincere neque commissuros vt inter postremos sint. [GJ Matthaei xi. [GJ Cicero leui brachio.AY~TUJV. quemadmodum et illud: T~v Xr:t. [B] 40 45 33 02 EXTREMVM OCCVPET SCABIES 33°3 Olim pueri cursu certantes clamare solebant: Occupet extremum scabies. noctu vigilent. tamen temera25 rium parumque cordatum videretur. mihi turpe relinqui est. inquit. Huiusmodi ferme Plutarchus.TOC ar:t.l&'!wv avr:t. Hoc igitur prouerbium pueris acceptum ferimus. Ne solitus dormire die tua tollere possit.F] Similia fere narrat Pausanias in Phocicis. Ammianus libro decimo quarto: Seseque suspensis passibus iniecerunt in scaphas. adhortantes hac voce singulos ad cursum ac male precantes ei qui fuerit omnium postremus..lEvwv. possunt alio vocanti respondere: Extremum occupet scabies.uTav EArt. Vsus est Horatius in Arte poetica: Occupet extremum scabies. &v~p a7ta x. [B] LB 1026 55 'HMEPOKOITO~ 33°4 Vulgari ioco fures dicti videntur ~[1-E:p6XmTm.. [. hoc est De omnibus consiliis quae carerent dolore. quod ait ex hoc euentu dici solitum: 'E7t~ 1t(XVTWV ~OUAE:Uf. et non saltastis. dicat Occupet extremum scabies. qui rationibus quibuslibet ampla venantur sacerdotia.

mais dans ed. 12. prine. 7: j\v1'l1'Ol:nou (. Adag. 33-34 [Quint.W. id est Est enim in his pariter sita summa bonique malique. add. n. &ytX6wv n: XtXxwv 't'E. I. proleg. mais cette note.. 1. 12. EO''t'tv OfLwC. 49-50 Hor. 65 Quod quidem a poeta de diis dictum. 17. 1'o'i:c. velut auctario C-E: am... Adag. ii. 1. II.ll. 51 Acr. quoniarn forte mihi succurrit quiddam hac de re compertius iam excusis superioribus. 701 (Aequalem vxorem quaere). xotl 0 XAertT1iC. Caeterum. mei candoris esse visum est hoc quoque velut auctario lectorem impertire B-E (fugit C-E: me fugit B.) En A-F. dolore F-1..:. Haud fugit huius adagionis alio quoque loco nobis factam mentionem. Adler. Adag. d'ou ici la remarque justificative finale. supra.. x. 33°2 30-32 PHn.' 0 XAEn1'1)C. Velut in principem aut vehementer gratiosum siue in pecuniam per iocum vel in literas ac virtutes serio. Cf.).. 63 de diis Dans Hes. xi.Lot1'ot an6vOLIX uno 'EAA~VUlV 6vO(.. manu offensa". et dans app. add. Haud fugit . phoca. add. lac. 65 ac C-1: et B. Epist. VI.. on lit seu- lement 'HfLe:p6xOL1'Oc. accommodare licebit vel in hominem cuius summa sit autoritas vel in rem quae plurimum habeat momenti. c1>wxC:. ASD. .5 Apte torquebitur in tollionem et furacem. supra. G-H. XII. vt indicat Suidas. 24 Plutarchus F-1: Plutarchus. 34-36 Cicero '" scaphas G-1. S. L'adage 556 a ete biffe en X (selon Tocci. la mention iam excusis superioribus laisse supposer que l'impression de l'ed. 27 dolore X G-1: dolore. renvoie effectivecites dans les a Zeus. ~oUA~uofLtvwv G-1. A. II. II: "leuiter. B etait deja entamee alors qu'Er. cit. Ars 417. 24 et 27 (app. ajoutait encore de nouveaux adages (cf. 50. 571. inadequate. cf. lac. Ie vers complet est cite infra. Byz.. 48 Matth.. [G] Est et piscis eiusdem nominis. p. Erg. 669.LtX~~1'IXL <1>UlxLX~. X. 34 alias Adag. suivi par G. ment a Poseidon et deux vers precedents. Bernhardy. imper- tire (Vt supra) n F. 48-49 Mt. 2. 244. quadrabit illud Hesiodi: 'Ev 't'o~C. 25-27 Paus. aussi 3307. crit. cit.. I. yocp 't'EAOC. I. ce qui a entraine ici la suppression de la remarque justificative. Erg. 63 dictum F-1: dictum est B-E. 27-28 Steph. )3-55 Hes.] Decl. I. 229-232. Byz..2. 1. Dans ed. XIV.ADAGIA IViv. 2. cf. 605· 57-58 Suid.L~v &mxv1'IX 1'& 35-36 Amm. 25-27 Similia . B). en x' elle avait d'abord ete remplacee par "velut in prouerbio Phocensium desperatio et Phocensium amolitio". aVtXA"('Yl1'IX ~OUA~U(. n.v. 49). Epigr. on peut lire ~X6uc.. p.. opinor. X vsque ad 1'(. Marc. pp. 33°3 38 Hor. 27-28 Meminit . 48 T ~v '" SAIX Callim. ed. 58. X 1: Matth. I. 428. nc. 327. a ete egalement biffee. 3266. on lit sous Ie n° 556 un adage Phocensium amolitio (d'apres 35 suspenso pede Cf. pour A. crit. quod aiunt. [B] 60 IN OMNIA POTENTES 33°5 In eos qui plurimum possunt vel nocere vel prodesse. 2 (iniectames). devenue sans objet. ("suspensis pedibus"). loco cit. Schol. ASD II. UnO. Erg. H 307. a moins qu'elle ne constitue curieusement une allusion a l'ed. 684-686). p. 3304 Les adages 3304-3306 om pour source Hes. et Adag. Steph. 3176. ad Hor.. ASD II. 33°5 60-61 Hes.

Tutius est cum terra commercium. ad ambitionem. [H] Periculosa est nautica negociatio. 80 Nempe vxor improba. [B] VRIT ABSQVE TORRE 33°7 Versum hunc ceu prouerbialem subinde Plutarchus vsurpat: E(5E~ &'Te:p atXAOrO XCl. flywv SXCl. de quibus illic non agit poeta in carmine Bucolico. id est id est muItum adhuc temporis restat muItaeque rerum incident mutationes. r7t7tm. qui negabat sibi placere diuitias quae penderent a funibus. Permultis voluetur adhuc rota mota caballis. exactum esse. alter vitro defert. 70 75 id est Ne quid aggrediaris in quo sint vniuersa periclitanda. quae moribus suis senium viro praematurum conciliat. conueniet illud Theocriticum ex Charitibus: Ourr. .L ~fL(f) y~pCl.w fLYjvCl.188 ADAGIA 3306-33II [B] 33 06 NE VNI NAVI FACVLTATES Quin illud etiam ad prouerbiorum classem. Ne bona tu pandis ratibus semel omnia mandes. ad inuidiam. [H] Frigidius enim est quod quidam interpretantur de certaminibus Olympieis.fL' QUpCl.V'TCI. non omnis statim alea iacienda est.~. quod melioris fortunae solet occasionem adducere. Quod quidem adagium et hodie nostrati vulgo in ore est.Cl. Nondum defessus prouoluere desiit aether Menses atque annos. referendum videtur quod est in eodem opere: M'Y)a' hd v'Y)uO'lv &rr. naufragium enim tollit omnia. ~(ov XQ(). amorem obscoenum similiaque animi vitia. QUa' EV~Cl. [B] 85 id est Quoties significabimus adhuc superesse spem et nondum omne tempus.'TOC.:fjcn 'd8Ecr8C1.c. [B] MVLTAE ROTAE VOLVENTVR 33°9 Prouerbialiter extulit et ad eandem pertinet sententiam quod prOXlme consequitur: 95 I10AAO~ x~v~crQucnv S'T~ 'TPOXOV &pfLCI. Exurit sine torre grauique dat ilIa senectae. Alibi retulimus dictum Laconis..U'TOUC. Sl longius deflectatur. quibus obnoxii torquentur et contabescunt. 90 33 08 ADHVC CAELVM VOLVITVR id est [H] Quod enim vnus annus negat. Idem lepide transferetur ad auaritiam.·C a&XEV.VOC.

sed Apostolus. Tusc. dictum . 82 obnoxii BeE-I: obnoxiis D. 74-75 Alibi Cf. ~AXE~. eeruus trahat ipse molossos.: z'n €crovT~L 1tOAAO~ vLx1j<p6pOL 1tO~1j1'WV XpdiXV ZXOVTEC. 705. Eel. 11.. 607-608. vsus est hyperbole prouerbiali.cp\l~e. id est Canes eeruus trahit. I. 0 EAoccpoe.. II3 w)vx<poc. [H] Nam inter pios nominatur et Iudas et Pilatus.. II5-u6 Verg.. HII IIO-II3 Theocr. 702-705. (Apophth. 88-89 Nondum . Cic. 16. 71. 106). 16.' dY). 101-102 10 4-10 5 . 40 ("Laconis illud dictum . ~Axm.... Erg. ad Theocr. [B] 110 LB 1027 115 CERVUS CANES TRAHIT 33 II Inter adagia quibus &:SU\l~TOV seu praeposterum quippiam significamus. 97. Praeposterum enim est vt ceruus venetur canes. 3166. Pi/atus Cene addition de H devrait normalement etre placee immediatement apres Non opinor (1..6-n 100 [B] 3310 NE NOMEN QVIDEM Prouerbiali figura dictum est et illud in eadem Ecloga: Bo~e. xuv~C. 16. End eVcX. Adag. cirant Hes. 5. B C. Pluto Mor. 33°9 92-94 Theocr. supra.(ntE~. tum est voluendis mensibus anni coelum 33 06 68-70 in eodem opere Hes. D-I: WAe:<pOC. loc. cit. 105 Itidem Paulus ad Ephesios: Fornieatio autem et omnis immunditia aut auaritia nee nominetur in vobis. 8. les adages 3308-3324 sont empruntes aTheocrite. 3308 Dans B-F. Olympicis C£ 5cho1. conciliat C£ Hes. Quid enim? Itane scelus est nominare auaritiam aut libidinem? Non opinor. Ie nouveau n° 3319 interrompt la serie. 100 e et 527 a. Erg. 97 hodie. 3· 107 Nam . 72... Postquam Daphnis obit. 80 Nempe . 0' En fJ:fjO' O\lofJ. dans G-I. vulgo 5uringar 122. V. adnumerandum et illud quod est apud Theocritum in Thyrside: Toue.. 234 e£ 33°7 77-78 Pluto Mor. Carmen Theocriti sic habet: I LlcX. Eph.ADAGIA IY:iv. 85-87 Theocr. 689. 52. xoc~ TWe. 223. "). 14. 98 quod. p. Laconica).. annos HI: Nondum lassa- B-G. vt grauiter vitia detestaretur. Erg. id est Vlterius nee nomen erit belli atque tumultus... funibus Cf. XU\I~e. id est [q Ad consimilem formam Vergilius in Pharmaceutria: Nunc et oues vitro fugiat lupus. 3310 in eadem Eeloga Theocr. &A~cpOe.. 135.

id est Et quando ille oculis oleum conspexerat vnquam? Conueniet in eos qui sunt artis alicuius prorsus rudes et imperiti. Veluti si quis profiteatur rem medicam qui nunquam didicerit quicquam illius artis. [B] 145 SVADE LVPIS VT INSANIANT 33 1 5 Rursus in eadem: IT dcroc~ "t'o~ M[Awv Xll~ "t'6Jc. fortissimos qui sunt ignauissimi. [H] teste FIacco: Castor gaudet equis. AUXWc. id est Buboque montanus philomenis occinat ipsis. lltn[xll Aucrc(1)v. [B] 135 ET ME MATER ETC.ll8' & [. id est Me quoque Pollucem mea mater vincere dixit.LE:V &[. [B] NE VIDIT QVIDEM OLEVM 33 1 3 Ecloga cui titulus N o[. ~[. gAllWV EV 12 5 Oq.8OCA[. 33 14 Item illud quod in eadem sequitur: K~[.F] vnde per oleum significant 'certamen'.Lcl"t'YJP IToAUOE:UXEOc.ADAGIA 3312-3316 [B] BVBO CANIT LVSCINIAE 33 12 Item illud quod proxime consequitur: K~~ OpEWV "t'm crxwrcsc. 120 Cum infans suadere conatur eloquenti aut ineruditus docere doctissimum. Porro Pollux pugil optimus fuisse creditur. 140 Cum quis anteponitur aut aequatur iis cum quibus nullo modo conferendus est. ouo prognatus eadem Pugnis. &YJo6cr~ Yllpucrll~V"t'O. quod in Olympiacis oleastro siue olea coronari solebant. I id est . Quanquam scholia declarant quosdam hoc ad arborem referre. quarum de numero primum est illud: Ked rc6Xll "t'1)VOC.Ldvw.L' gq. venuste notabitur hoc versu: Vngebantur enim athletae quo membris euaderent durioribus.LO~cr~v 01t!J'J1CE~. scatet prouerbialibus sententiis ac figuris. Hoc quoque Milo lupis mox persuadeto rabire.LE:~C. [. Matres enim amore caecutiunt in filios et formosissimos putant qui sunt deformes.

add. I.. 130 onwm:L D-1: o1twnYj B C. ad Theocr. 4. D. Estienne (LB II. mais un optatif aoriste aetif... 33 1 4 135-136 in eadem Theocr. 150-151 Seho1. l'emploie plusieurs fois: Adag. (a aeeentuer 1tE'i'crC<L). cum plus satis saeuiat suopte ingenio. yc<pucrC<~VTO D-I: C. mais un nominatif sujet. n. capite vigesimo sexto: Ore carent. Porro cicadas rare ali testis est Plinius libra vndeeimo.).I2-I6 LB 1028 150 Vbi quis animum inducit ad rem stultissimam.v D-1: AuacrFiv B C. 160-161 Isdem solis nullum ad exerementa corporis foramen). Quum excitatae subuolant. n. LA Rabies proprie canum est. 132-133 scholia Sehol. infra. vert. p. 3e pers. texte partiellement illisible. II: To AucrcrFiv rawv TWV xuvwv. id est B-G: om.. 1027. 161-162 Verg. repete Ie vers cite supra. sing. 5-6. 997. prine. D-I: yc<p~ac<~vTo B K&~ B C. 2325. et ed. ASD I. 26 (32). p. cadat. 2. 444 sq.) En 7t". 156-162 (app. proleg. erit. 2e pers. 4. Nam lupi insaniunt vel sua sponte.) et Er. sing. ad Theocr. 160 rore eas ali. AE'YE~ 5T~ ndcrEL XC<~ TOUe. n. 873 et n° 3319 (app. id est mane.: A0XWe. 48. AUXOUC. Vnde Mara: 119 K~. 2588. 157. I. 4. p. add. neque enim ad excrementa corporis vllum foramen est. II. quam non aggrederetur nisi insanus. Coll. 155 0 B C E-1: om. &a7tEp 0 1"E1"n~.x T~V auv~lk~c<v \)1t0f-lELVC<L. 136 (aYjptaC<LvTo Sealiger: YC<PUGC<LVTO eodd. etc. 146 Auaa'. id est Rorene viuit more cicadae? LF] Dares enim rorem appellant 7tpwxa. 154-155 ex eodem 1dyllio Theoer. 3316 Cf. du mains en photoeopie. 3313 123-12 5 Theocr. Serm. ASD II. prine. 7· 129-13° hoc versu Er.L D-I: 01tW1t'lj B C. solebant F-1. ed. 772. vnde scholiastes Theocriti putat hoc velut absurdum proponi. 77. 1t. ASD II. 1.ADAGIA IViv. 16. 3. cieadae F-1. 131-133 (app. ASD II. 26 sq. Nat. cit.. p. Eel. . nE~crc<~ n'est pas ici un imperatif aoriste moyen.. adopte d'ailleurs par LB. 3312 118-119 Theocr. texte parriellement illisible. H I. quod dictum est in vitulam macram: M~ 7tpWXCl~ ('H1"~~E1"Cl~. rabiunt F-1. 1. 52. 141-143 Hor. Mais on reneontre deja philomena chez Valla (Opera omnia I. p. 1. lac. TO 1tC<p. pp. du mains en photoeopie. 4. 4. I).). 92-94 (158 aeuleatorum: aculeatum edd. Adag. eo rorem lambunt. II (Mxoc. 150-152 Rabies . sed habent in pectore fistuloso quiddam aculeatum linguis simile. p. ocAA' rawc. 125 onwm. [B] 155 160 RORE PASCITVR 33 16 In hominem praetenui corpore quadrabit illud ex eodem Idyllio. 1. 131-133 vnde . 156-162 Dares . quod solum argumentum est illas rore pasci. 294. sed canes aliquando rabiunt. 147 persuadeto Comme l'a deja vu H.. 9. qui serait a traduire par "persuadeat". 157-161 Plin.). XI.. 5. 197. 33 1 5 145-146 in eadem Theoer. 385.. 149 insaniunt On artendrait plutet "rabiunt". et MlAwv / Milo n'est pas un voeatif. quod 7tpw"t. 120 philomenis On attendrait "philomelis". 6. veluti si quis tyrannum instiget ad crudelitatem. erit. 998.) En 1t. n. lupi nunquam non rabiunt. Suringar 235. add.. erit. reddunt humorem. I.

180 (Cynosbatos' Graecis sonat (canis rubum'. Dici solitum vbi quis rem suauem nactus praesentibus impartit aliquid. Ita fiebat vt semper cum perturbatione vel biberent vel ederent. mouet tormina. qui si expellitur. vt spiritus ille inclusus discuti atque abigi possit. Vbi de mensa communi aliquis sibi priuatim sumeret aliquid. [B] Venustius erit si transferatur ad ingenium siue stilum ieiunum et aridum. si retinetur. Tum enim metuebant noxam fascini. p6o~. ~emonam' Dioscorides papaueris speciem facere videtur. aut per ironiam in hominem vehementer obeso corpore. dum rore cicadae. Itaque ruta prius comesa et stomachum et reliquum corpus calfacit. simul exit cibus. . querceta teneto. [B] NIHIL SIMILE 33 18 Ad iniquam comparationem significandum valebit illud ex eodem: 1\1-. id est Quin propriam calcans terram. sed rosam producit contemptam minimeque grati odoris. est fruticis genus. fJ-E. Indicat hoc Aristoteles sectionis vigesimae Problemate trigesimo quarto. quoties vel auidius vescerentur vel alicuius incommodi suspitione tenerentur aut cibum haberent suspectum quem capiebant. 165 [B] TVAM IPSIVS TERRAM CALCA 33 1 7 Cum iubebimus cuipiam vt in suo loco se contineat neque se recipiat in nostra. flatu simul hausto. ouo' eXVEfJ-WVY) IT poe.. quemadmodum de baccare et apio diximus alias.1-. opu~e. quadrabit illud ex eiusdem Hodoeporis: <J~u-rou 1t~-rSWV EXE -rae.ADAGIA 3317-3321 Dumque thymo pascentur apes. ceu remedium aduersus fascinum. id est Ne me fascines. T &'1 170 Conueniet vbi parum fidemus alicui nee volemus in domesticam recipere consuetudinem. id est 175 Imo res est stulta cynosbaton aut anemonam Composuisse rosis. [G] 185 190 NE FASCINES 33 19 "Iv~ fJ-~ ~~<Jx~l\lYJe. Itaque sumpturi cibum prius edebant rutam.Y)-r' S<J-rt xuv6<J~~-roe. ne solus fruens alios contristet. vbi significabimus periculum cuiuspiam incommodi. Vnde et illud prouerbiale quiddam habet: 'Ruta opus est'.' ou <JUfJ-~I-. intuenti communicans dicebat Ne me fascines.

'T~ OS y~yve:'T~~ EV xe:~!J. [G] Quid autem quaeque ferat tellus eleganter describit Vergilius in Georgicis et Hermippus apud Athenaeum libro primo. aliud seni.oLOV. ASD II. 5. cum signiflcabimus aliud agendum iuueni. ASD II. 5. . med. dam Er. 34. aut non quiduis a quouis esse petendum. rosam X G-I: rosae genus B-F.AA~ 'T~ Ilia quidem producit hyems> ilia educat aestas. du moins en photocopie). si traducatur ad diuersas ingenii dotes.. 281-282: "quasi dicas 068zv Op.) L'adage 3319 de B-F (Pica certat . 207 Quando oportet X G-I: Facere quippiam oportet. y6vu XACJJp6v. 14. 136 (spLcr8e:~v). Georg. id est Quando virent genua. 184 trigesimo G: vigesimo H 1. 109-135. 196 Er. II. 3308). quod est apud eundem in Thyonieho: Ilme:'rv 'T~ oe:'r oTc. [B] 205 I id est DVM VIRENT GENVA 33 21 Nec illud caret prouerbii specie. 70. Athen. 192). 202-203 Quid primo G-I. tum aliquid fa ciamus oportet.). 72. 27 e-28 a. id est Nihil simile". 2. p.: "Nee vero terrae Ferre omnes omnia possunt" (Georg. combine ici deux textes de Verg. crit. Hermippus (fragm. Item illud eiusdem: 06 8E!-UT6v. add. id est Haud fas est picas contendere cum philomena. 329 sq. II. 926 b (~rxcrxliv1lc. 33 17 167-168 ex eiusdem Hodoeporis Theoer. 200 LB 1029 !J. 4. 181-194 (app. 3320 Otto 1290. ASD II. que une interruption dans la sene des emprunts a Theocr. Mat. 194 alias Cf. p. 182 Aristot. 772. 179 contemptam X G-I: sed contemptum B. 33 18 172 Nihil simile C£ Adag. 294. 58 (yLVe:Trx~). Parce qu'il formait doublet avec Adag. verum eontemptum C-F. nOT &"tJ86va ). s'inspire jusqu'a possit (1. 3319 Adage introduit en G pour remplacer celui qui a ete biffe en X (c£ app. Piea molestae garrulitatis est. crit.&v~.. 4. 179-180 Diose. 6 (crrxUTW). Prob!. 1985 (Apia opus est). 96. 109) et "Omnis feret omnia telIus" (Eel. L'insertion en G d'un adage de remplacement a provo- Alixwv. I. Adag. 165 calca H I: calcas B-G.dcrcrrx. 33 21 2°5-206 apud eundem Theoer. 178 Cynosbatos H I: Cynosbatus B-G. 173-175 ex eodem Theocr. p. spLcr8e:v. quibus genu viride B-F. 5. Adag.sv 8E:pe:oc. 181-194 In B-F 3JI9 legitur hoc adagium in X erasum etpostea omissum: Pica certat cum luscinia. 39)· 198-199 Theocr. X. II. III.193 ADAGIA IViv. (c£ supra. aliis atque aliis temporibus diuersis moribus vtendum. 92-93 (&vEflwvrx). XX. ita prouerbii rationem habebit illud Theocriticum ex Cyclope: J\. 4. n. 1578.::. luscinia summe musica. il a ete biffe en X (avec en marge une breve remarque illisible.I7-21 195 [B] NON OMNIS FERT OMNIA TELLVS 33 20 Vt Vergilianum illud Non omnis fert omnia tellus prouerbium erit.). 203 Verg. 11. ) avait pour source Theocr.. 63 peG) ap.

id est Neque pessimus at nec primus. templum. sed iuueni. 230 Adiungit fabulam. eum luno miserta texit veste sua. Consimilem ad modum Horatius: Dumque virent genua Et decet obducta soluatur fronte senectus. [Ii] qui seipsum modeste iactat. Eo vero die luppiter excitauit ingentem tempestatem. id est J 225 [H] Scholiastes Theocriti putat significari furtiuas louis et Iunonis nuptias. J [B] 220 SCIT QVOMODO IVPITER DVXERIT IVNONEM 33 2 3 In curiosos et quid quisque domi faciat peruestigantes conueniet illud ex SyracusanlS: II&\I'Trx YU\lrx~XE~ rcrrxcrL. Nam apud Theocritum [. [B] 215 NEQVE PESSIMVS NEQVE PRIMVS 33 22 Mediocritatem hoc pacto significare licebit: 06'TE X&XLcr'TO~ / OU'TE 1tp&'TO~. quales describit Homerus.nam ne diis quidem virginibus tutum est obambulare solas -. Hie rex deorum repente e cuculo factus luppiter lunonem complexus est. Cuculus autem ob tempestatem horridus ac tremens deuolauit conseditque in lunonis genibus. Hinc natum existimant prouerbium. Equidem vix credo hanc fabulam apud veteres inueniri. 210 J Quanquam haec ipsa Figura 'genu viret' prouerbialis est. id est Coniugii subiere thorum clam vtroque parente. sed suspicor ab oeioso quopiam grammatico fuisse confictam. xrxt cD~ Zd)~ ~Y&YEe' "H PYJV. seipsum vertit in cuculum conseditque in monte qui prius dictus erat Thronax nunc Coccyx dicitur. in cuius [astigio sederet cuculus. adeo sapit anile quiddam. [.194 ADAGIA 3322-3325 Studendum bonis literis dum adhuc viget ingenium.F] Huic simillimum est quod scribit Plautus in Trinummo: J J J J 235 J 240 J . quam retulerit Aristoteles nescio quis in libro quem scripsit De templo Hermiones. Lepidius fiet si ad ingenii laudem transferatur.F] in Thyonicho [B] de milite dictum est. hoc est 'perfectae'. luppiter insidians sororis pudicitiae quum forte vidisset illam semotam ab reliquis diis . Addit huius lunonis simulachrum in templo fuisse collocatum hac imagine vt in throno sedens sceptrum dextra teneret. Quumque ilia metu matris recusaret coitum luppiter promisit se ducturum illam in vxorem. Nouit foemineum genus omnia nouit et illud: lunonem quo pacto duxit luppiter olim. quoties iuuentutem significamus. ducenda est vxor. luno itaque sola peruenit in montem conseditque eo 10ci vbi nunc est lunonis Teliae. E~~ d)\I~\I CPOL'TW\I'TE cp[)\ou~ sA&6o\l'TO 'Tox1Jrx~.

imperanti C( Theoer. 15. XIV. 217 milite H I: militia B-G. 13> 4-5. *m*OfLCl~ 2 Bailly). 33 22 215 Theocr. 245 quod. 226-227 Hom.. In alieno timidiores sumus omnes. 15. [B] 255 VBI PAVERIS IMPERA GALLVS IN SVO STERQVILINIO PLVRIMVM POTEST 33 2 5 Quod scriptum est in ludicro Senecae prouerbii speciem habet.crcr&[lEVO~ E7t~'t'ct. 90 (TIClcrOC!J. Ep.. ap. 209-2II Hor. p. Trin. inquit. &yocyE8'. C( Stromberg.crcrE. C( aussi lettre de Felix Rex a Er. I) et pour les commentateurs modernes. vert. 249 eum modum C-I: eundem B.EVOC. lnteilexit. ad Theocr. 243-246 Huic .l. pour Schol..195 ADAGIA IViv. 243-246 Plaut.22-25 Sciunt quid in aurem rex reginae dixerit. Allusit ad Claudium imperatorem. 256 Hodie . Quae neque futura neque facta. add. n... Conueniet vbi quis imperiosior est in eos de quibus nihil est meritus.> pour H. Lugduni natum.. que Hemsterhuys a corrige en 3324 248 Theocr. 1029> n. 22-23: "Non temere dicitur in nostra lingua vernacula 'Eenen hont es staut vp zynen messync". loc. 245 [B] LB 1030 250 33 2 4 In eadem Ecloga: I nct. sciunt F-I. 216 at nec F-I: neque B-E. ad Theocr. II. fabulata est. 3323 Otto 880. cit. neminem parem sibi Romae fuisse iilicque non habere se idem gratiae: gal/um in suo sterquilinio plurimum posse. Sciunt quid luno fabulata cum loue. id est Praecipito postquam satiaueris esca.).).. 207-209 (244 id quod. 14> 55-56. loco cit. modifle Ies formes doriennes. et silentium imperanti. correction de Gansho£ 233 Thronax Les manuscrits du scholiaste portent 0p6vCl~. il signifie "ayant achete des esclaves" (cf. 64 (LGlXVn. Estienne (LB II. Er. 246 neque sunt: neque facta sunt v. Apocol 7> 3 (Romae sibi parem). 229 Aristoteles Les manuscrits du scholiaste portent effectivement J\P~G't'O't"€):f)C. "H plXV ). 296 (A~eOV't"E). 15. Allen. 249-250 Ad . Epod.. mais l' on adopte aujourd'hui J\p~cr't"OXA1JC. 225-241 Schol.> ce parricipe signifie "ayant donne a manger" (c( niX't'€OfLiX~ ou *7tOCOfL<X~ I Bailly). n. . tamen iili sciunt. (au -cr-) Pour Er. 2130. 220-222 Theocr. vulgo Suringar 83> pp. 84. 87-9°· 3325 Otto 752. suit de pres Ie texte du scholiaste. La traduction d'Er. Hodieque de cane vulgo dicunt 'eum in suo sterquilinio plurimum audere'. quod loquaciores essent. TIiXGcrOCl-lEVOC. 147-150 et 495. et edd. Ad eum modum respondent mulieres cuipiam obiurganti. 253-255 Sen. 06pvCl~. in suo quisque regno ferocior est et animosior.

vt prouerbio apparet. dictator Caesar. Autor Plinius. qui. [B] 280 285 LINGERE SALEM 33 2 7 Olim tenuis fortunae hominibus sal pulmentarii vice fuit. locasset in salo. Suidas admanet sumptum a moribus Selli cuiuspian1. Caius princeps. [q Tranquillus ostendit idem tentatum a Caligula.Lov !. Vnde complures illurn adorti sunt. incepto. quo insulam facerent. Sed praestiterit ipsius Plinii verba super hac re subscribere ex libri trigesimi primi [f] capite septimo. molirentur aliquid. capite quarto. nee perfecit. id est Neque cingite lsthmum moenibus neque fodite. nam id praedixerant Aegyptii vates. perfodere.ADAGIA 3326-3329 [B] 260 265 270 33 26 ISTHMVM PERFODERE lsthmum perfodere dicebantur qui magno quidem conatu. a Ptolemaeo Cerauno interfectus. Quae res et in prouerbium abiit. nempe Demetrius rex. Persius in Satyra quinta: Iura. [B] Philostratus in Vita Apollonii negat Neronem destitisse victum operis difficultate. Esitasse enim salem cum pane et caseo. 'Sed luppiter audiet. nempe quinque stadiorum. caeterum ictos scapulas in fodientium oculos resiliisse. sed quod timeret ne admissum mare perituram Aeginam portenderet aut res nouas in imperio Romano coorituras. [f] Hesychius indicat Graecis idem . Nam si loui id visum. [B] lItlrro. Hoc est (vitam ages pauperrimam'. spectabat continentem. infausto. Domitius Nero. perfodere adortos.j~ yap x' E8YJXE vYicrov 1 €r x' E~OUAETO. Ductum ab Isthmo Corinthiaco. vare. sed irrito. veteres etiam pulmentarii vice vsos autor est. Torqueri poterit et in eos qui se doctrinae iactitant ac venditant opinione. deinde Delphicum Apollinem ab eis consultum trimetris respondisse: ae: 'Ia8f. 290 [B] SELLISSARE ~EAAl~E~V prouerbiali ioco dicebantur gloriosi fastuque praeturgidi. cum a literis sint alieni. si viuere cum loue tendis. qui efficiebat vt naues longo et ancipiti ambitu [f] iuxta peninsulam [B] circumagerentur. vti nunc quibusdam est acetum. libro quarto. regustatum digito terebrare salinurn Contentus perages. tamen affectabat haberi diues. [q Quin et vetustissimus scriptor Herodotus libra Historiae suae primo prodidit Cnidios isthmum qua angustissimo spacio. tametsi non satis liquet cuiusmodi id fuerit. vt omnium patuit exitu. ' Heu heu.LYJo' opl)(jaETE' Z€. cum re esset perquam tenui. qua erat angustissimus. 275 [f] Denique Nicanor Seleucus aggressus est isthmum. qui dirimit Euxinum et Caspium mare. inquit.L~ 1tUpyouTE !.

4. suir jusqu'a diues (1. Paris. Nub. 719-721 (additions de Bet de C). 690-693. S. Et tJ.: )2e:AA[~e:LV' 't'o &AiX~ove:ue:a8iXL. 7 (41). 274 Efhp<. Hesych. loco cit. au l'on trouve deja un adage intirule Isthmum Jodis. 3327 Otto 1569.. 294-295 Hesych. )2 210. RE XI. ASD II.. cf. cit. s. si voluisset C-E. vero ne cingite C-E.l. 11. lac. prine.. Isthmos I. Gorg. n. 267). 2. 297 Adag. 137-139 (286 audiat. sous Ie nom de Caius princeps. qui cite notamment l'oracle reproduit ici 11.€ D-I: E8ux€ C. Ces deux vers sont deja cites et traduits de la meme maniere (sauf o~ / ye:) Adag. RE IX. 304 K'Yjodoou Nauck: K1)xdoQU codd. 984-985 (303 ye:.). 298 Suid. 21.. 33 2 9 300 Aristoph. Vito Apoll IV. id est Cecidis et Buphoniorum. ASD II. prine. Polydore Virgile conclut: "Hinc quum quempiam aliqua in re frustra laborarurum esse prouerbialiter significare volumus. C£ infra. d' apres Ie texte de Pline. Er. n'a pas remarque que Caligula erait deja eire. )2 392: )2€AA(~€cr8IXL' ~e:AAL~e:cr8iXL. 24. pp. Cal. Nub. de re magnopere prisca et ob vetustatem iampridem obsoleta desuetaque.197 ADAGIA IViv. 11. 2259-2260. c£ col.. vert. interfectus Cf.). 291 Suid. 268-274 Hdt. Sur l'Isthme de Corinthe. 5. 4. cit. salo 277-278 Nicanor . 264-265 Suet. quarto Plin. 2295 (Cicadis pleni). Eheu. qua de re nonnihil attigimus in prouerbio tH tJ. et salem cum pane esitasse eos prouerbio apparet. 485 b et C. 1t F-I: Iuppiter enim fecisset insulam. lac. Qua voce semel atque iterum vsus est Plato in Gorgia. quasi quod id facru perdifficile sit" (nous avons consulte ed.V. fb 3 VO).)..e:AA6~ dicitur qui sigma crassius profert. 10 (c£ infra). p. 1806. Suidae F-I. 282-283 libri trigesimi primi F-I: libro trigesima primo B-E.I.. lac. Aristophanes in Nebulis: 260 qui efficiebat F-/: qui in longum porrec- tus efficiebat B-E. 1 (12). VI. Kroll. Adag. Le mot Isthmus se trouve § 9 et est rappele § II.. Nat. vert. cf. 264-265 Caligula X G-/: Caligula in Achaia C-F. p. En faisant cette addition en C. s'inspire jusqu'a vates (1. et edd. et Suid. vsos veteres. 31 (Nicatorem: Nicanorem v. 297 cr€AA(~€W scripsi sec.. Adag. 275 Neque cingite Isthmum 7t F-I: Isthmum 3326 Cf. immediatement apres Ie passage cite.26-29 295 significare ae:AA[~e:a6(X~ et tJ.. 144-146. 89 (Varro etiam. Prouerbiorum libelIus.A(x~O'Je:Ue:~'J. esitasse enim salem cum pane et caseo. 273-274.: cr€AALVL~€LV 7t F-I. Nat. ASD II. 3487. et ed. p. 109 sq. 4( 5). . Addit Hesychius nonnunquam ae:AA[~e:~'J idem esse quod &. Cf. 985 (K'Yjodoou Nauck: K'Yjxdoou codd. ASD II. 1t. et ed. 301-304 Id. IV. 237. vt prouerbio apparet edd. 76-78. 260-264 Ductum . 287 Baro). videlicet adstipulans Suidae. 4. 335. Apres avoir cite Plin. 'Isthmum fodis' dicimus. Kedeides.. Fimmer. 293). (263 nefasto: infausto v. 2256-2265.: ·t'LVa:~ oa: a€AAL~e:L &AIX~OVe:Ue:L. 282-284 Plin.I. 294-298 Hesychius . XXXI.e:AA[~e:a6(X~. p. a Polydore Virgile. Mais l'idee d'en faire un adage a tres probablement ete empruntee par Er. Nat. 263 princeps C-/: principes B. 11. dont Er. cit. prine.).e:AA~ ou 7t~'r't'e:ue:~. 295-296 Plat. 551.v. 270 continentem F-I: Epirum C-E. 259 L'expression Isthmum perfldere est forgee au depart du texte de Plin. add. 174. Plin. 265 Philostr. 174. 297-298 Hesych. 284-288 Pers. ASD II. I. 276 Nam .).. [B] 300 CECIDIS ET BVPHONIORVM 33 2 9 T& K1pte:[aOu xat Bouepo'J(uw. 5. 1959. addition de B. 15II. Sur l'utilisation occasionne11e de Polydore Virgile par Er. ~moALwo'Yj: OL"t7tOALWO'Yj ed. 314. 3328 C£ Adag. sur Ies tentatives de percement. qu'Er. 221.

[B] de anu deformi quae se puellarum choris admiscebat: Et stellis nebulam spargere candidis. aut priscorurn pontificum decreta de simoniacis. veluti si notare velis pontifices. Quemadmodum iure ridentur hodie qui immodica et intempestiua affectatione vetustatis e Duodeeim tabulis. quod vocant 'deliniare'. quod offuscata hilaritate frontem corruget supereiliaque contrahat. priscae videlicet etiarnnum insaniae vestigia. vmbra fingitur. Deinde adiectus est splendor. quae prirnitus omnium consensu ab vmbra hominis lineis circumducta cepit initium. perinde quasi cum Euandri matre loquantur. Adagio licebit per iocum vti. Nonius Marcellus ducturn auturnat a pictura. Non perperam quidem Marcellus.. Ode xv. cum significabimus aliquid ceu nimis priscum negligi. quaedam abdi premique viderentur differentia colorum. id est Haec Ceddis sunt et Buphoniorum. si ad veterum picturam respiciarnus. iam pro antiquatis habeant. ob vetustatem neglectum iam ac desiturn. De eo qui inter pocula ludosque virulentum aliquid admiscet. de conternptu vitae.Lm vocabantur. sic appellatum a caede boum. nisi quod sit ab vsu vulgi et nostro seculo procul remotum.Lf. de submouendis scelerosis. Rursurn idem alibi: Quae pietas monogrammi. quod refertur a Plutarcho in commentario De dignoscendo adulatore ab arnico: Euo[tt< yap E1t&YE~ 'Jf([)oc. nec vllum verbum elegans esse putant. ex Ennio Lucilioque petunt sermonem. de deligendis absque corruptela episcopis. dicas licebit Tcxu'!cx K'Y)xdoou xcxt Bou([)o'J[W'J.198 ADAGIA 3330-3332 J\pxcxicx OE LB 310 315 320 '!E'!'![YW'J &WXf.L&'!ouc.. vnde in iocum vulgarem abierunt. 330 335 340 [B] MONOfPAMMOI 333 1 Olim homines maeie praetenues. 1°31 305 SERENITATI NVBEM INDVCIT 333 0 Non tam ouurn ouo simile quam illud prouerbii faciem prae se fert. vesculi ac decolores prouerbiali ioco f.!CX I id est Prisca haec sane atque obsita canis. Ad eundem rnodum Horatius [G] libro iii. appellabant. necnon oppleta cicadis Ac Cecide cum Buphoniis. id est Serenitati nubem inducit. episcopos et sacerdotes. cuius scripta iam situm olebant.Lo'J6ypcxf.LE(J. quos illi Taureos vocant. Item Buphonia festum quoddarn erat apud Athenienses.Lo'Joxpwf. Deinde singulis coloribus pingi coeptum est easque picturas f. Siquidem Ceeides peruetustus quispiam dithyramborum poeta fuit. quae priusquam coloribus corporatur. vt quaedam eminere. medium tamen . venustius tamen erit adagium. Lucilius: Vix viuo homini ac monogrammo. praecipue Romanos. [B] 325 xcx~ o~ 1tOA~WO'Y) XCX~ Kcxt K1)xdoou xcx~ Bou([)o'J[w'J.. Mox ars distinxit sese et inuenit lumen atque vmbras. quod Euangelica praecepta de paupertate. de tolerandis iniuriis. quem alium a lumine volunt esse. Huiusmodi ludos adhuc durare videmus apud Italos.

. 343 capite quinto Cette addition de F n'est que partiellement exacte: c£ supra. sauf la breve phrase Quae . 7 86. commlssuras vero colorurn et transitus 'harmogen"'.. appellant Cf. abierunt C£ Schol. 68 d.. 327-329 Hor. 9-uod ~?ter hae~ et vmbras esset.. c£ deja supra. itaque primam talem. 15: "De picturae initiis . 9 sqq. 725 Marx. 3332 Doublet de Adag. vt aut nimis acres aut nimis concretos humores colligant. 564 DE.oivent. 335-338 ad . cuiusmodi priscorum erant imagines. x. loquantur Ge11. Lucilius . [B] Conueniet igitur in hominem deformem. 3IO-311 quasi . proinde eundem 'tonon' vocant. [B] ALlORVM MEDlevs 333 2 Manet hoc dictum his quoque seculis celebratissimum. (c£ supra). 11. tractum a pictura . 570-571. Nat. nullo aut eodem vultus colore. 312-313 Buphonia . 15. Id. ASD I. Nam commissuram ac transitum colorum &. 2551. Non.. xv. 3288. 89: "ima- . p.picure sont evoques par opposition. 6... proinde quasi cum Euandri matre nunc Ioquare". 3331 C£ Call. Or. I.. Mor..... 53 Lindsay): "Monogrammi dicti sunt homines macie pertenues ac decolores. XXXV. 353-355 Pluto Mor. seculis Cf. seule cette phrase a un rapport avec Ie present adage. (c£ infra). II.. boum C£ 5cho1.ADAGIA lViv. 338-342 Mox . Quae verens Epicurus monolgrammos deos et nihil agentes commentus est. Adag. ad Aristoph. ap. add. 23. Huiusmodi ferme Plinius libro tricesimo quinto. Nec his corporibus sunt vt aut casus aut ictus extimescant aut morbos metuant ex defatigatione membrorum. 5. mais avec commentaire different. 1. suit jusqu'a contrahat (1.. pp. quod refertur a Plutarcho . 353 his . 3046. 332-333 Id.F] capite quinto. 2: "Tu ginem in pariete delineauit".. appe11arunt tonon . [. 36. ou les dieux d'£... vmbra hominis Iineis circumducta. 3. fragm.1.. 37. fingitur. 307-308 Cecides . tout Ie passage concerne Ies dieux teIs que Ies 5to'iciens Ies conc. ad Aristoph. 'Monogrammos' appellat Cicero informes nullaque specie. 329 spargere C-I: spergere B. 59-60. Nat. Nat. 337 deliniare C£ rd. p. Ie vers cite est d'Eur. XXXV. loc. 71 f. ap. Illi autem pulcherrima forma praediti purissimaque in regione coeli collocati ita feruntur moderanturque cursus vt ad omnia conseruanda et tuenda consensisse videantur. Non. 332 Lucilius 59 Marx. Nub. commentus est (11. 324-325 Plut. 5uringar 7. qu'Er.P!-Loy~v appellant. 1086 Nauck..e poeta quopiam: 312 nostro G-I: a nostro B-F. 333-334 Non. et l'on se demande pourquoi Er. Adag. 1438. M. 29: "Tandem se ars ipsa distinxit et inuenit lumen atque vmbras. cit. 32 7 libro . C'est Ie 5tolcien Lucilius Balbus qui est cense s'exprimer. appellabant C£ Plin. alius hic quam lumen.. 344-351 Cic.in commentario De dignoscendo assentatore ab amico .. ~ II. (c£ infra). a reproduit ici tout Ie passage.. 333 0 323 ouum ouo simile Cf. Carm. 348-349). IB II. III.. secundam singulis coloribus et monochromaton dictam". 985. 10. Nat. n. Tullius libro De natura deorum secundo: Non enim venis et neruis et ossibus continentur nec escis nec potionibus vescuntur. 327). et 4 88 .. differentia colorum alterna vice sese excitante. G-I. Postea deinde adiectus est splendor. 9-14 M (p.3Q-32 345 LB I032 350 199 inter lumen et vmbram. supra. autem. 203.

EAXECH ~pUWV. id est Haud contra ianuam. Verum si quis forte requiret. Est autem lapsana olus sylvestre [G] ac vulgare passimque proueniens. &v 6upIXc. id est Quis aberrauerit a ianua? . r/O crex ~XOUcrIX!J-EV yEv6!J-EVIX EV Tjj KIX1tEPVIXOUV. pro eo quod est 'non proprie ad rem et apte ad id de quo agitur'. Hactenus Plinius. putat hanc stomacho magis amicam quam lapathum. Nee non olus quoque syluestre est trium folio rum. Iudaeis enim admirantibus eius dicta factaque ac dicentibus: Oux oiS-roc. non sibi.. lector. Quaecunque audiuimus facta in Capernaum. aliis oculati sunt et cauti. Idem libra vigesimo cymam inutilem esse dicit et concoctu diffieilem. Est autem id cyma syluestris. [B] 385 390 HAVD CONTRA OSTIVM 3334 Ou XIXTCl 6UpIXC.200 'J:\. id est Omnino dicetis mihi parabolam hanc Medice.AAWV llX-rpOC. ex brassicarum. &!J-rXp-ro~. cuius folia simul et caules elixi comeduntur. perinde valet quasi dicas 'ad scopum'. id est Isti quidem igitur haud contra ostium oecurrunt quaestioni. alios consolari norunt. 1tO~1)crov XIX~ c10E EV -rjj 1tIX-rp~O~ crou'.lIX (btIXV"t'Wcr~V. ni fallor. 355 360 365 375 380 id est Vtitur eo et in commentario quem scripsit aduersum Coloten. praemiorum parsimoniam eauillantes. -ro 1tpO~A1)(. [G] Dioscorides ait lapsanam Romanis et 'napium' dici. Alternis quippe versibus exprobrauere lapsana se vixisse apud Dirachium. capite octauo. Argyropylus ou XIX't"Cl 6upIXc. Consentaneum est enim iocum ilIum militarem in popularem fabulam abiisse. Ecr-r~V 0 u~oc. non sibi. [B) trium foliorum. 1tpOC. Prouerbiali certe figura dictum est ab Aristotele. [F] Cymam autem interpretatur in caulibus dici delicatiorem tenerioremque cauliculum.. Plinii verba sunt haec libro decimo nono. genere. In eundem sensum vsus est Christus apud Lucam. venit 'non recte' neque 'non recte' tamen id quidem. Conueniet in hos qui aliis sapiunt. ipsi sua mala non ferunt aequo animo. EPE~-rE !J-m -r~v 1tIXPIX~OA~V 't"WJ-r1)v' "!IXTpE. ipsus hulceribus scatens. Illud expende. qui et in lappis et asparagis gratiam habet. [B) 370 ADAGIA 3333-3336 LAPSANA VIVERE 3333 Lapsana viuere lepide dixeris eos qui perparce nlmlumque tenuiter viuunt. de coena frugali loquens: Aut herba lapathi prata amantis et graui Maluae salubres corpori. cuius meminit Horatius. respondit ad hunc modum: nrXv't"wc.. num hoc adagium illi sit affine: T[c.lEV oOv OU XIX't"Cl 6upIXc. diui Iulii carminibus praeeipue iocis militaribus celebratum. facito et hic in patria tua'. Aliis medetu1. cura teipsum. 'Iwcr~cp. libro Physicorum quarto: OiS-rm (. id est An non hic est filius Ioseph?. IXU-rOC. quo Caesariani milites alternis versibus exprobrabant quod apud Dirachium lapsana vixissent. 6EPrX1tEUcrOV crEIXU-r6v.

IV. Meminit Plutarchus in libello De discernendo adulatore ab amico. 333 6 Otto 94. 116. id est Si nequaquam placet illud: 'Valeat amicus cum inimico~ [q Est autem Graecis hemistichium carminis trochaici. Cf.tzvo~ 'TL::.L&c. vt per eas ceu per scalas currum conscenderent.e:v 1"0 "EPPE1"W ~(AOC..90: "Ex omnibus brassicae generibus suauissima est cyma. IX.201 [B] 395 400 LB 1033 405 CLIMACIDES 3335 KA~f. 57-58. Adag. habet C( Id.. 396) et qu'il cite ensuite (1. 144: lapsana . cuiusmodi fertur Timon ille Misanthropos. traduction d'Aristot. proueniens G-I. 1496. 488.t~a~6(. adulatrices apud Syros. XIX. 359 sensum D-I: om.. x. auv €X8pi}>. at inutilis habetur.. I.L'Y)oocf. x. id est Valeat amicus cum inimico. 8 (41). II. 2. Ven. difficilis in coquendo". dont Er. 3335 Les adages 3335-3337 sont empruntes a Pluto 393 Pluto Mor. cit. 377-378 Cymam . Ext. erit.. 378-383 Dioseorides '" corpori G-I.).LOCX(Oe:C. B C. loc. 390-391 Aristot. 993 b 5: TUYX. 353. per iocum vocari poterunt qui se diuitibus ad quicluis obsequii submittunt.. 357 Vtitur Le sujet est "Plutarchus". 397)· 397-398 Athen. quod regum vxoribus submitterent sese. Nat.L1J fJ-"fJoocf. 536. 50 d. s'inspire dans la suite du texte. Adag. 356 ipsus B-H: ipsius 1. Sic autem vulgato conuicio sunt appellatae mulierculae quaedam Cypriae. 3334 385-387 Aristot. 50 f. 374). 8 (41 ). Mat. 1. il s'inspire de ce passage jusqu'a genere (1. I. Phys. supra. &(. 213 b. Metaph. aussi infra.t&p't'm.) En X' texte partiellement illisible.: "Hi igitur ad propositum non recte pro- ficiscuntur" (nous avons consulte ed. 62-67. 401 Pluto Mor. 388-389 Argyropylus.'. 7. [q Et Athenaeus libro Dipnosophistarum sexto. pp. e( aussi 88 d. et edd. (app. 359-3 6 5 Le. 1110 e. capite primo. s'inspire jusqu'a conscenderent (1. XX. auv €X8pi}>'. XIX. &v 8upac. puis Ie cite 11. vett.1. etiam si sordidissimum sit. 22-23· 3333 367 Er. Quadrat in eos qui toti ad se spectant nee amici magis quam inimici rationem habent. Nat. 370-371 ae . 398-399 Et . ASD II.. x. 9 (35). 372-375 (373 triumpho: trium foliorum codd. 35°0. a reprendre de a Plutareho. 3335.. vixisse (infra. btoc~voufJ. add. Cf. 6. 4. il s'agit de Mor. Epod 2.:vo(. Plutarchus in commentario I quem modo citauimus: El f. id est Scalulae.y. du mains en photoeopie. add. [B] VALEAT AMICVS CVM INIMICO 'EPPE1"W ~(AOC. p. . 137· 378-380 Diose. tire l'expression de Plin. 1. [G] Et Valerius Maximus Rerum memorabilium libro nono. primo G-I. VI. Max. add. fb 23 VO). L'expression est reprise parmi les Adespota. 376 Id. 398-399 Val. 403 modo Adag. 362 Nauek. 357 scripsit B-H: inscripsit 1. 371).. dont Er. 256 cd.tZV 7taf)Q~(. 380-383 Hor. Med. Nat.

Lucilii versus quos adducit sunt hi: 440 verum hic ludus ibi susque omnia deque fuere. cuius Mela refert opinionem. [C] capite nona. [B] AETNA. Gallus autem Aquilius. vt iureconsultorum more loquar'. quem ferunt virum fuisse praepotentem et admirabili virtute praeditum. pro eo quod est 'nulla in parte': Sed dicet te. lege decima octaua: Si ruta. Est enim hoc loco 'recipere' idem quod 'excipere'. Vt aiunt. abunde patet ex Pandectarum libra xix. si non specialiter venierint. ne praeterirem aliquid quod ad argumentum in omni ratione reperiendum pertineret. rutis caesis receptis. Susque et deque fuere. Neque magis de materia caesa aut de cementis aut de harena cauendum est venditori quam de caeteris. [C] Et cum significabimus inclementius tolli omnia neque quicquam fieri reliqui. caesa excipiantur in venditione. inquit Vlpianus. quae sunt preciosiora. qui in dictione receptitius hunc ipsum Ciceronis adducit locum. ne in rutis quidem et caesis solium tibi paternum recepisse. quae eruta sunt. ATHON 3339 Aetnam et Athonem montes in molestiae taediique prouerbium abiise testatur Lucilius apud Aulum Gellium libra decimo sexto. . vt cum aedes fundumue vendiderint. inquam. ea placuit esse ruta. Meminit et in Topicis de rutis et caesis M. fecique quod saepe liberales venditores solent. Autor Plutarchus in libello De Osiride. concedant tamen aliquid emptori. Cicero: Nam. recte ait frustra in lege venditionis de rutis et caesis contineri.202 ADAGIA 3337-3339 [B] 410 MANICA M(l'J~x& Phrygio prouerbio dicebantur ingentia egregiaque facta. Montes Aetnae omnes atque asperi Athones. Quia. libra De oratore secunda. caesa ea esse vt arbores caesas et carbones et his similia. vt Setinum accessimus finem. Illud opus durum. cum aedes venderes. [B] etiam si locus is deprauatus habetur. ad exhibendum de his agi potest. vt harena et similia. quod ornandi causa apte et suo loco positum esse videatur. venuste dicemus: 'Ne rutis quidem ac caesis receptis. omnia ludus iocusque. ducta voce a Mane quodam. Quo quidem loco illud obiter admonendum in vulgatis Tullii codicibus perperam pro recepisse legi reliquisse. plura fortasse quam abs te desiderata erant sum complexus. [H] Meminit et in Partitionibus.. Porro. nam verba sunt peculiaria iureconsultis. prisco apud ipsos rege.. 'En~ TO Amno'J. [HJ Quin et Latini 'insanum' vacant quod est praeter vulgarem modum: Insanire libet et Insano iuuat indulgere labori. id quod satis liquere potest ex Nania Marcello.. [B] 415 420 425 430 435 3337 RVfACAESA Ne in rutis quidem et caesis haud dubie prouerbiali specie dictum est a Cicerone. quid sibi velint 'ruta caesa'.

. 17. 31.. 425 venie- runt). 1033. 229).Aoucr~ 8~~ TO M&v"1)V T~viX TWV 1t&Aa. iuxta poetarum fabulas. 2). verum totus et toto longoque dorsa procedit in pelagus. fuerunt: fUere edd. Cato. Top. s.v.ll. VI. (app. 449 Mela F-I: Mella B-E. caesa" . a Xerse in Graios tendente perfossus". 2. infra. citant Hellanieus (FGrHist. omnes asperi).1tp~ xa. 20. vnde et a Xerxe perfossus. du texte de Lucilius cite infra. "r~ceptitium". 241 Lmdsay).P~ vuv T~ Aa. 135.) En X' texte partiellement illisible. Qua continenti adhaeret. 421-427 Dig. G-1: est B-F. ce texte n'a rien a voir avec Ie mont Athos (ef. erir. 432 Meminit a pour sujet M.:.ADAGIA IViv. Eel. Cicero. "id est in reliquo" add. cit. 6-8 M (p. 152. deja IB II. soliurn 1t F-1: solum B-E. supra). 4 II Insanire libet Verg. quas in vertice sustinet. 56. Bade. n. 4II-412 Insano . I 4IO 415 416 429 432 Osiride £-1: Osyride B-D. Mais. vett. (ef. XIX. 438-444 Lucilius (IID-II4 Marx) ap. 1. quod toto longe dorso procedat in pelagus. 5. 333 8 414-416 Cie. Top.. Obstat et nauigantibus. 31-32: '~A. 453-455 Athen. 4 27-43 2 ). Aen.TOV YEvicrec<~ 1tC<P' whore. dicet 1t F-I: dices B-E. 77 Lindsay). dictum est quod gigantem sua mole premat. ". XVI. ASD II. Part. sed quo relinquitur aggere manet. on lisait effeetivement reliquisse.37-39 445 450 455 2°3 De Aetna. 6-7 (422 ruta et caesa.t 6a.tho mons adeo altus est. tertius Et G-1: Ergo C-F. De or. Cic. 71-73. 9. p. 418-420 Non. 360 b: <l>pvyEs 8e f. 4 (c£ Otto 33). 107: "cum ex lege praedi quaeritur quae sint ruta 446 olim esset X.. Vnde et M. te B-D: re F-J. 447 Cie.v~xiX Xa. ruta. 443 c<ry[Amm: €1tt TO Aomov Ald. 453-455 Athenaeus '" Athonem G-1. 3. 1. 36. a vraisemblablement trouve l'idee du present adage dans les Annotationes in Pandectas publiees en 1508 par Bude (fb II8 rO. loc. non abluitur cinis.v. I. vert. 2038. II. [G] Athenaeus libro decimo commemorat Erysichthonem quendam inexpletae voracitatis vulgo dictum fuisse ~opocc.Yc<6ov &v8pa. XC<L 8UVa. id est voracitatis Athonem. 17-19 M (p. 437 Expression tif{~e par Er. p. 3339. e£ Opera omnia III A. montes: edd. quod ob ingentem celsitudinem vmbra sit molestus. eius rei coniecturam ex eo colligi quod de aris. 445-446 De . Siciliae monte. 'l\8uwry.~ ~c<m­ Mwv &.a. Ep. labori Id. 164. X. a reprendre de la 1. x. ef. J. 4 F 7). add.. Pour Adag.. 416-418 recepisse . p. 15II. n.. fibulas C£ [Verg. 427-432 Cic..crT~ TWV EPYWV Ma. s. et qui a propos de ce demier passage eerit: "Prouerbialiter a Crasso dictum est . 449-453 Mela Chorogr. II.LEX.. 100 (429 plura quam a te). vert. Capit opinio finem quia de aris .] Aetna. De Atho vero. alibi diximus. 2190 (Athas celat latera Lemniae bouis). quam in Lemnum vsque trecentis dissitam stadiis mittit.. qui y commente Ie texte d'Ulpien en citant notamment Cic. 449 alibi Adag. Caeterum non promuntorio.. 3337 408-4IO Pluto Mor. Paris. Tullius in Catone maiore dixit: Onus Aetna grauius. reliquisse Dans l'ed.. 3339 Les adages 3339-3342 ont pour source premiere Gell. creta et similia. Pomponius Mela tradidit huius cacumen altius quam vnde cadant imbres.. siue quod crebris incendiis grauis ac perniciosus olim esset accolis. vt alii.~£ a~ssi p. du mains en photocopie. qua continenti adhaeret. en fait. 428. Gell. 54. 2. vt credatur altius etiam quam vnde imbres cadunt surgere..U[J. 226 (cf. 26.. 450 cadant X G-1: cadunt B-F. 2049. loco cit. . 444 montes: vt aiunt. 1515.[J.. 2. et De or. 6 (440 haec: hic edd. aliae edd. Er. 416 b. cf. . vert. 423 harena.

L~oAo'J Graeci. qui honorem et colorem veteris orationis Soterichi lectis compararit. [B] 475 480 485 SOTERICHI LECTI 3341 Apparet Soterichi lectos in vulgarem iocum abiisse de re viIi priscaque et minime ambitiosa et rudis artificii. Huiusmodi inter pictores fuisse Fuluium. Coniicere licet Soterichum fabrum fuisse quempiam. capite secundo: [B] Dignus sane Seneca videatur lectione ac studio adulescentium. tabella. Horatius in Odis: Nardi paruus onyx eliciet cadum. Sic enim Seneca Ennianos de Cethego versus irridens: Qui huiusmodi versus amant.I. '8'~e:~'J !LiX'8 Y). Rutubam et Placidianum in Sermonibus indicat Horatius: vel cum Pausiaca torpes. Qui peccas minus atque ego. versus aut simile quippiam. insane. inquit. si tranferatur ad res animi. conuectabamus ad coenulam non cupedias ciborum. cum Fului Rutubaeque Aut Placideiani contento poplite miror Praelia rubrica picta aut carbone? . Nam Romae postea argentea triclinia diuitibus in vsu fuisse testatur Plinius libro tricesimo tertio.i. sed argutias quaestionum. Aulus Genius libro sexto. Aulus Genius.AY) ~op~. nam ab hoc ina referuntur. liceat sibi et eosdem admirari et Soterichi lectos.' 'i. 460 465 Sed plusculum habebit gratiae. vt dicitu1. e:cr 'A £\J\I\OTPW'J E~crEI\ (Uv 470 J\cru!L~oA6v Te: Xe:~piX 7tPOcr~cX. Non ego te meis Immunem meditor tingere poculis.F] Terentius in Phormione: Tene asymbolum venire vnctum atque lautum e balneis? [G] Apud Athenaeum Ephippus eleganter dixit immuni manu: i. indicat vocem hanc in prouerbium abiisse: Ne omnino. id est Ingressus alienum edere disce obsonium Eduliisque porrigere immunem manum. quasi minimae scilicet gratiae et relictis iam contemptisque. cuius opera priscam illam et rudem simplicitatem prae se tulerint. [. capite decimo tertio. [F] libro duodecimo.8 \ 0't'0'J ".2°4 LB 1034 ADAGIA 3340-3343 [B] IMMVNEM VENIRE 334° Immunem Latini vocant quem &m)[. Plena diues vt in domo. capite vndecimo. puta doctrinam. nempe eum qui nihil confert ad conuiuium. immunes et asymboli veniremus.

Vnde 'dicitur' verbum adiectum. 7t. au lieu de Arietini.. 495 Refertur ab Aulo Gellio libro Noctium tertio. sermone iactatum: Peribo. 495-498 Plaut.). anciennes de Gell. Phorm. vt solet. 7-8.: E~crEA8wv codd. Non . XII. 3340 457 La source premiere d'Er. 339 (balineis: balneis v. dicitur C'est done une question de metrique qui a determine Er. cui nomen 'Fretum'. 183 Ernout) ap. 506-507 Osiride E-I: Osyride B-D. 3. Pour les deux vers. on trouve.. 480 Soterichi F-I: Soteri B-E.. Ie texte d'Er. 358 f. fragm.4o-43 490 [B] PERIBI5. Gel!. II (51). Ernout). du mains en photocopie. Er.soit ''Arreti'' (Hertz. 464-467 Gell. si non fecero. 458-462 Hor. 476 Ennianos de Cethego F-I: Cethegi B-E. 478 Aulus C-I: Ac B. 506-508 Pluto Mar. a supprimer.). D'autre part.) En X' texte partiellement illisible. 496 hi E-I: ii B-D. 13. 51 NON FECERI5 3342 Vbi quis in eum redactus est locum. a partir de C. 144. 478-481 Gel!. cite infra. 497 Iudis C-I: Iudis dicitur B. capite tertio. XIII. manum G-I. Gell. liber XXII. Gellius ipse testatur sibi non liquere et in hoc hos Plauti versiculos enotasse. 484-489 Hor.. il n'a pas ete suivi par les edireurs modernes. 534 Leo. 17 et 22-24. vapulabo.. Fretum. 1. domo F-I: Non '" domo. au 1'0n trouve a la fois Ie mot latin et Ie mot grec. cadum. III. quaereret C£ Gell. Serm. est Gell. [B] 505 EX 5E FING1T VELVI' ARANEV5 3343 Prouerbialis videtur et ilIa collatio aranei ex sese texentis telas et hominis ex se ipso comminiscentis mendacia. 3342 Otto 626. 12. (466 coniectabamus). si faxo. opinor...2°5 ADAGIA IViv. deinde populari. Nardi ..l. [C] Sunt autem versus iambici tetrametri catalectici. vt nec aggredi rem possit citra magnum incommodum neque tuto omittere. 20 PCG. Athen. crit. cadum B-E. add.l. Cf. vt historiam quaereret. modernes. loco cit. 475-478 Sen. Nat.. ap. x.. fragm. loc.). dans les ed. si faxo. 467-468 Terentius .. 5°0-5°3 Sunt. add. si non fecero. Ie mot dicitur. 146. 95-98 (488 Pacideiani: Placideiani v. 464 decimo tertia F-I: octauo B-E. 3341 Otto 1678. 3401. 500 Porro quaenam sit historia redditi oraculi. (p. ap. 492-500 illud .. loco cit. soit ''Arretini'' des Mss mais avec la mention t . 2. 494 vapulabo B-D E (in Erratis) vapulo E (in textu) H I.. 143 Goertz-Schoell. supprime dicitur (c£ infra).. 3343 Les adages 3343-3350 ant pour source premiere Plut.. 1\1. quod Arietini responsum magnis ludis: Peribo. Carm.. Epist. XXXIII. Sic enim Plutarchus in libello cui titulus De Osi459-462 Nardi . ven. VII (VI). I1-I2 (477 liqueat tibi: liceat sibi edd. 1-2. conueniet illud ex oraculo profectum. a partir de C. Adag. II. 469-473 (app. 483-484 Plin. infra. Leo. ab interpretante submouimus. 7t F G: . 469-471 Ephippus. 572 c (470 dcrSue. 469-473 Apud . 467-468 Ter.. 7.. cit. balneis? F-I. Nam in vulgatis codicibus scriptum est 'magnis ludis dicitur'. e Plautina comoedia. vapulabo. Versus Plautini sunt hi: Nunc illud est.). en B correspond exactement a celui des ed.

veluti si quis homini studiis et ocio nato bellum aut rem publicam administrandam mandet: T C{J ~ot TO'll A~YW XU\I't)yE-rE!:'. ~cp e:~UTWV. ni fallor. ex angusto dilatans indissolubili nodo implicat. Pindari: L7t7WC:" EV 0' ripoTplp ~ouC:" 0' WUVE~ T&X~(JT~ OEAcplC:" K&7tplp oE ~OuAEuovn cpovov KU\I~ oe:!:' TA&8u!-Lo\l E~EUPE!:'\I. J J [B] AB VNO DIAGRAMMATE Plutarchus in libello De discrimine inter adulatorem et amicum: 545 3345 ~O AS XOA~~ ricp' $. Nec abhorrent ab his I quae Aristoteles refert libro De natura animalium nono.206 ADAGIA 3344-3346 Aoyoyp&cpm. tertium genus erudita operatione esse conspicuum. E7t~XE~POUcnv. Pli- ride: OI~ 7tm'YJT~t x~t ri7t~PxaC:. 510 J nius tradit maiores araneas in terra cauernarum exigua vestibula praepandere. Citat in eodem libello versus. Aut si quis stupido et insulso iudicia committat. Non texunt autem neque venantur. nisi foeminae. O~~!-L(Uv Ev~vnouT~~ !-LoX8't)poC:" riAAa &~e:AT'YJP~~ x~t !-LoXf:}'t)P~~ TO!:'C:. addens araneos mox vt aediti sunt fila mittere. in aratro vero bos nauem autem praeuertitur quam ocyssime delphinus at apro paranti mortem canis est fortis inueniendus. maculasque paribus semper interual/is. o~~yp&!-L!-L~TOC:. stultam ac praeposteram aggrediuntur. telas tantique operis materiae vterus eius sufficit siue ita corrupta alui natura stato tempore. velut corticem. id est 'Ev &P!-L~(J~\I n~pa v~uv 540 In curribus equus. id est Qualia poetae et oratores velut aranei gignentes ex se ipsis a nul/is suggesta. circinato orbe subtegmina adnectens. non ex interioribus velut excrementa. x~t TC{J ~ot TO'll A~YW XUV't)ye:Te:!:'V OU(JTUX~c:' E(JT~V' OUOE TC{J yp~cpmC:. siue est intus quaedam lanigera fertilitas: tam moderato vngui. inquit. aut in morem histricis de cute spinas iaculantis. J 515 LB 1035 520 [B] 525 530 535 BOVE VENARl LEPOREM ET SIMILIA 3344 T C{J ~ot -rov A~YW XUV'YJyE-rE!:'V. tam tereti filo et tam aequali deducit stamina. Veluti si quis in Curia Romana citra pecuniam ambiat episcopi dignitatem. &OU\I&TO~C:. sed subinde crescentibus. riVU7tOf:}ETOUC:. Plutarchus in commentario De animi tranquillitate: OuoE yap 0 -rO~EUe:~V -rC{J &pOTPcp ~OUAO!-LEVOC:. sed stultitia et peruersitas aggrediuntur quae fieri non possunt. Nam haec quoque prouerbii speciem habent. id est Neque enim qui aratro velit iaculari ac boue venari leporem infortunatus est. Non quiduis est accommodum ad omnia. non laborandi. minimas non texere. uCP~~VOU(H x~t &7tOTe:~vOU(n.\l0C:. Texere a medio incipit. mas fruendi comes est. vt Democrito placet. dicuntur qui rem absurdam. x~t (J~y~v~~c:' EAeXCPOUC:. !-L~ A~!-L~&VOVTt !-LYloE e:IC:. quemadmodum sentit Democritus. x~e&7te:p Ot (XP~XV~t ye:VVWVTe:C:. sed de summa corporis parte. exordia texunt producuntque. Orditur. id est Boue leporem venari. rid TO ~oo x~t 7tpO~ x&p~\I e:lU)8w~ U7tOXPEXE~V ou-re: €pyov oIoE\I . ipso se pondere vsus. neque ei qui laqueis aut retibus ceruos non ceperit vl/us malus aduersatur genius.

2°7 &VT~1'E'tVOV OUTE P1)fl-<X AU7tOUV. aAA' &xz~voc. (Em: Hem v. Haud satus Achille. semper illi concinens et consonans.. fragm. XI. o~<xyp&fl-fl-<XTOC. e:l. F-I: 1\. 560 3346 NON FILIVS ACHILLIS id est E tragoedia quapiam aut comoedia sumptum videtur. Ex homine hunc). vett. <XUTOC. dilatans B C: dilatas D-1. est a reprendre de la 1. vt illud in eum dici possit: Ou 7tcx'tc. 509-517 Plin. J 550 [B] 555 Inter carmina nobilium poetarum. 2. 24 (28). €. Mar.. 39. La premiere partie (jusqu'a SUcHUx+. 3345 544-547 Pluto Mar. . est enim versus trimeter iambicus.) sans nom d'auteur.. 546 fLOV<p. vett. cit. par "eadem formula eodemque tenore" (ASD IV. 561 1\. 3344 C£ Stromberg. B-E. 133. ASD II. p.X~AEWC.X~AAEWC.: de. lac.VOc. 513 quaedam intus: intus quaedam edd.e. G-1. cit. vt perinde valeat quasi dicas de 'eadem formula'. 559 eodem F-I: am. est cite aussi.. prine. 525-529 Id. 556 1\.I. paroles prononcees par Parmenon. 4. 1"0 B-H: yap 1. Est autem 'diagramma pictura descriptioque philosophorum.. citant Pind. 537 L6uz~: 16uve:~ v. in eadem commentario quem inscripsit Qua ratione sit adulator ab arnica dignoscendus. 329). 517-521 Aris to t. v. 451 d. 69· 523 Pluto Mor. Nat. &~e:A1"e:pl\X XiXL fLopl\X: &~E:A1"'liP£iX XiXL fLOX(1)p~iX ed.I. Itidem Terentianus Parmeno in Gnathonem Thrasonis orationi subseruientem: Hem alterum: I Hunc ex hoc natum dicas. mais partie11ement. 562-563 Ter. 3346 556 OU . 234 Snell (536 'Yep' &pfL(XCHV.. 472 c. 51 c (1\. 534-539 Pluto Mar. 55 d (545 XiXL 1"0 rrpoc.X~AEWC. B-E. 676-679 (addition de B). haec quoque referri posse videntur: Ou 7t<X'tC.x~AAEwe.l. GUVraWV &d x<Xt GUfl-cp8EyyOfl-EVOC. qua rem exponunt oculis. 471 d. 623 a. repris parmi les "Adespota" dans TrGF 363. lac.. p.. 3~iXypcifLfL(x1"OC.:I Vers cite par Pluto Mar. et ed. princ. 1"0 ~oUAofLEVI{). id est Adulator autem ab vno diagrammate semper id quod iucun- dum est quodque blandiatur solitus succinere neque facto resistere nouit neque verbo contristare sed tantum obsecundat volenti. etc. 552 eadem formula Dans la traduction de cet opuscule publiee en 1514. Ait enim adulatorem modis omnibus sic amicum imitari.. 11. quae a doctis vice prouerbiorum vsurpantur. aAA' J\X~AAEUC. Hist. p.. a rendu acp' €VOc. 559-561 Plut. la1"~v) est egalement citee et traduite Adag. an. Ce texte de Pind. 509 516 527 539 exordia B C X G-I: exordio D-F. Eun. 80-81 (512 ipsius: eius edd. (528 iSe. Vsurpatur a Plutarcho. 539 XP~).I.x~AAEwe. verum Achilles ipsus es. B-E.. 514 vngue). 534 Citat Le sujet. 525. Er. et ed. &AAa fl-6vov 7t<XPE7tE1'rx~ ~OUAOfl-EV4>. apro F-/: capro B-E. id est B-F: om. 541 At B-H: Vt I.. 459 sq.. J\X~AEWC. J\X~AEWC.: 538 ~OUAe:UOV1"iX: ~OUAe:UOV1"~ v. F-I: 1\. Palam est prouerbii specie dictum esse &cp' E. 1. prine). 1645. IX. Plutarchus. 116.

qnA01tAOU'T~cx. e tristibus hilares existunt. ~e: eEOc.. Plutarchus torquet in adulatorem. At tibi non vnquam placanda in pectore mens est. [B] in hominem repente mutatum. [. 590 id est Plutarchus. [B] 580 id est 3348 SVBITO ALIVS Simili modo torquet et illud Homericum. ~POTO'J (J.F] Congruit huic illud Theocriti: Apa 'T~C. quod Cleopatrae efflictim amanti non responderet in amore. Plutarchus in libello fIE:p~ 'T~c. id est Vt asinus balneatoris. E~cx. [B] exutus magnificis vestibus ornatus esset. rectangulos et triangulos Platonis. continuo mutata figura velut a Circe transformatus Sardanapalus fiat.: . adsidue versans in libris nihilque crepans nisi numeros.208 [B] 565 ADAGIA 3347-3351 VLYSSES PANNOS EXVIT 3347 In eodem quem modo dixi commentario Plutarchus hunc Homericum versum vsurpat non sine specie prouerbiali.c. Nam Vlysses. [F] ex Odysseae n. 570 LB 1036 575 Accommodare licebit iis qui genere vitae subito commutato e pauperibus diuites.1d'Jcx. adeo vt qui paulo ante apud amicum philosophiae deditum prolilxam barbam ac pallium gestarit. qui Polypi more omnium studiis sese accommodat. E(jT~. si forte fortuna in amicum inciderit voluptatibus addictum. [F] in quibus mendicum apud procos egerat. id est Hospes nunc alius mihi quam dudum esse videris. id est Num quo alius subito factus sum numine diuum? 585 [B] IN DVRVM ET IMPLACABILEM 3349 In hominem impendio rigidum et implacabilem recte torquebitur illud Homericum. ~m ~e:~v' Ecpa'Jl)C. Vilibus at pannis mox est exutus V(ysses. quique subito alius factus esse videatur: J\AAO~OC.c. 'Oou(j(je:uc. LF] ex Odysseae X: [B] Atrrclp 0 YU~'J~e'lJ pcx. in commentario De dignoscendo ab arnico adulatorem.Acx. [F] ex Odysseae K: [B] ~O~ oS: nc. repente visus est alius. e squalidis nitidi. 'Jooc. simulatque pannis.'JS:WC. EV (jT~eE:(j(n &X~A'lJ'TOC. Dictum est in eos qui ex suis laboribus ipsi nihil fructus caperent. 'JS:O'J ~E: napmBe:v.AAO'J E'TEU~E'J.. ait hunc versum obiiei solitum Antonio ab assentatoribus. ~cx.XEW'J nOAu~'lJ'nc. [B] 595 ASINVS BALNEATORIS 335 0 "Q(j1tEP o'Joc.

53 b (~d'Je:.. 3347 565 modo Adag. adeo vt.. 583-584 Theocr. et ed. cpc£\l1jC. dictum ostendit in lucifugam quendam. 52 c. supra. plus absumat olei quam vini. Ce terme grec n'est connu que par Sen.. 6. X. quippe qui nihil insumeret nisi noctem. 608) et § 16: "Valde frugaliter viuebat. . 3351 604 AUX\lO~~ouC. AOU"t'pOU DE [J-~ [J-e:"t'EXCJJV [J-1)DE clAEtXc:. egerat a provoque normalement la suppression de suis. vt intelligas eum vsqueadeo non sordidum. XVI. 606 dictum . 596 ipsi nihil D-I: nihil ipsi B C. codd. 6. 525 e. 598-599 xa6ap~6TIrroc. Adag. Od. cxxiii F. Platonis Cf. vini Cf. 1t.. ~ilium et lychnobium dicetil. pannis scripsi: pannis suis B-E. quasi de lucernario oleo victitantem. libro Epistolarum xxii.: ~e:Lv' ecpc£\I"fJC. 52 c-e. 316-323. dicetis Sen. 583-585 (app. H 1. lepidissimus fabulator. Od. citant Hom.) En 1t. wcr7te:p ovo~ ~\lA\lVEW~ ~UA\l X\l~ CPPUY\lVtX XtX"t'\lXO[J-~~WV. vt eum diceret admodum frugaliter viuere. princ. 611-612). 122. l'addition in . Od. 607-613 Seneca . mais Ie changement de pannis en "pannos" est une simple erreur typographique. 16 ("lychnobium"). cite par Pluto MoT. notamment § IS: "is erat ex turba lucifugarum" (cf. Hier. quiequid hominum vulgus interdiu solet facere.... Sub noctem expergiscebatur. 3349 587-589 Hom. 181 (~e:L\le:. pannos F-1. &d X\l7t'.) En B. crit.. quemadmodum dictum de Demosthene. nihil consumebat nisi noctem" (cf. velut asinus balneatoris qui ligna et sarmenta defert. p. CPc£\I"fJc. vt torqueri possit vel in nocturnum potorem vel hominem supra modum studiosum qui. 583-585 Congruit .2°9 OUDEV e:6 7t&. 2532 (Numeris Platonicis obscurius). XXII. 334 8 579-581 Pluto Mor.crxwv. In quem ita iocatus Varus. Epist. id est Nihil inde capiens commodi. 570 (app. add. 11. Ie texte portait correctement pannis suis exutuSj en F. texte partiellement illisible. Adv.IOU X\l~ "t'ECPP(X~ &VtX7t~[J-7tA&. I. 329. non fruitur tamen. B-G: xa6apm6"r"fJ"roc. ASD II. 565-567 Pluto Mor. cuius tota vita erat praepostera. ").. centesima vigesima tertia C-E. Seneca. 577 Sardanapalus Cf.. Ruf I. id ille faceret noctu.. Epistola cxxii.) citant Hom. [B] 605 610 LYCHNOBII 3351 Apparet AUXVO~~ou~ prouerbiali ioco dictos qui lucernariam vitam ducerent. semper jitmo ac fauillis oppletus.. 362. 1. vel 570 Vlysses F-I: Vlysses apud Phaeaces B-E. Loquitur de diuite parco ac sordido qui. Adag. 11.). 575 numeros .. vel in sordidum et parcum. 608 cxxii X G-I (122 G H): 123 B. du moins en photocopie. 3346. dont Er. 17: "Demosthenes plus olei quam vini expendisse dicitur". Est autem in ioco vox ambigua. 20. ainsi que Ie passage cite 11. 612-613 ("dicentibus illum quibusdam auarum et sordidum . crit. 591-593 Pluto Mor.[J-e:VO~. Epist. pp. nunquam autem particeps balnei neque teporis neque mundiciei. 572 Pluto Mor. cum sit onustus diuitiis. 61 b. 20. Et quibusdam ilium sordidum et auarum dicentibus: ~"\t0s: inquit. diuum? F-I. vt lucernas etiam absumeret.10-16.. s'inspire jusqu'a la fin du texte. 439-440. 61 abo 3350 595-599 Pluto Mor. [J-1JDE x\l6cx600 p~6"t'1J"t'o~. diluculo ibat cubitum. ASD II. 122. 2627 (SardanapaIus).

"t'OD"t'OUe. Carneus iuxta Philoxeni sententiam dixit To XiX"t'~ XE~PWV UOUlp ~o~(J­ "t'ov. id oHm defecerat a Romanis. inde conficta voce. alii Pirenaeam. &e.. et Butam quendam Atilium. [. vel de pauperibus qui praeter lenticulam nihil possident. quibus dulce est aliena viuere quadra. is. iXtnoAy)xD6oue. Refert ibidem quiddam non illepidum. id est Circum sartaginem et post prandium amicos dictos fuisse . "t'oue. [G] Apud Athenaeum libro quarto vocantur &AAO"t'pWCPclYO~. UOUlP' &XOUO~EVOUe. Interpretes varie exponunt: vel de his qui ad quiduis perpetiendum parati sunt. quique tum demum audiunt<ur> posteaquam aqua manibus infunditur.F] Arbitror eandem esse historiam quam [G] aliquanto aliter [. Sic enim interpretatur Festus Pompeius in fragmentis quisbusdam. quod sponte ad lecythum commearent et inuocad praesto essent in conuiuiis.Plutarchus in Iibello cui titulus Quo pacto quis dignoscere possit adulatorem ab amico: l\. sed ita vt ipse secum adferat quicquid ad lautam coenam pertinet. xiX6cl7tEp or 7tOAAO~. quae Romae inueniuntur. Notum est carmen Catulli. Eosdem "t'PiX7tE~E(x(. VO~~~Ul~EV. ne. quemadmodum vulgus hominum facit. Vsus est eo verbo Demosthenes in oratione aduersus Cononem. sicuti dixit quidam. Id deinde versum est in prouerbium. alii aliam. Camillus ad id delectus a senatu vt eos cogeret ad fidem. quod quidam soleant in lenticulis pecuniam recondere. sed suopte cibo instructos. . peruetustum Hetruriae oppidum. quoque vocatos fuisse testatur . [B] Plautus in Cassina: Tum quoque facito vt veniant quasi eant Sutrium. edixit vti singuli milites trium dierum commeatum secum exportarent. Iubet Alcessimus vt suos ad sese minat. quo Fabullum ad coenam vocat. atque aliis item modis.AA~ ~~. 7tEpt "t'tY:Yy)vov XiXt ~E"t" &p~cr"t'ov cp~AOUe. X6AiXXiXe.j [B] AYTOAHKYE)OI 3353 AU"t'OA~xu6o~ vulgato verbo dicebantur qui non ex animo sed ventris causa colerent arnicos.F] narrat Titus Liuius libro ab Vrbe condita sexto. XiXt ~E"t'~ "t'O 'XiX"t'~ XE~piXe. quod vsurpari consueuit quoties aliquis suo sumptu nauat operam aliis. autolecythos istos qui vocantur ac mensales.. quod ea declararet coenam esse paratam. existimemus adulatores. <id est> Suauissimam aquam quae manibus infunditur. id est Sed ne. vel de iis qui faciles sunt ad depromendam pecuniam. quorum nihil conuenit cum sententia Plutarchi. quum conuiuator iubet conuiuas lauare. ne in apparando commeatu multum temporis tereretur vtque Sutrini ipsa celeritate opprimerentur. orta disceptatione quaenam aquarum esset optima. AEYO~EVOUe. cuiusmodi describit in eadem Epistola.. cum quibus inierant societatem. Caeterum allusum est ad vitam hominis praeposterarn. [B] 620 625 LB 1037 631 ADAGIA 3352-3354 335 2 QVASI SVTRIVM EANT Sutrium.210 615 adeo parcum vt lucernis victitaret. quum alii praeferrent Lernaeam. XiXt "t'PiX7tE~EiXe.et ab Eupolide Toue. 640 645 650 d7tE.

1504 (Canis digna sede). IO (Acilium Butam). aliis. 633.. Er. Pour cette derniere mention. 648 Athen. Cite par Fest. 312: €xov'rr:x. 14 (p. Sutrium. mais Er. 1261) et 16 (p. 13. cuiusmodi non mediocris est 625 627 640 641 aliquanto aliter G-I. p. recondere C£ Suid. loc. c£ d' ailleurs la traduction qu'Er. Bude. Iui-meme avait donnee de cet apuscule en 1514: "Si .. 654 Feruet . qui figure deja dans A et ou Er. .LE:V. 406. 2. ll. M 519 (MEA~Tt:I.. 72. Er. 30-408. Plutarchus Phrase destinee a introduire Ie texte de Pluto cite 11. audiuntur scripsi sec. 2e R. vOfL[~WfLE:V F-I: vOfL[~OfLE:V B-E. id est Melitaeus catellus. 3354 C£ Parab... ne . alors qu'il ~'\agit d'u~e hypot?et~qu~ negati. vOfL[~WfLE:V une proposition independante exprimant la defense (c£ sa traduction 11. 22. ASD II. p.. fragm. 208. Adag. 5. t:l. 1-5.)V. 423 (Qllae amicitia). titre. Er.'rO\l XUV(~LOV) et Apost. I. loc. De pueris. 627 lubet . fJt5urrov C£ Athen. amicitia Farmule citee Adag. s. 1. 652 id est X: om. 4. Medio1. 642 manibus H I: manu B-G.. Erasmi translationem 616 Butam Id.. Pluto loc. IV. 547-548. ASD. 50 c et Suid. 11. d'ou la complexite de cette phrase. ASD II.. a fait de fL~ . 1.7tE:~Er:J. En X (suivi par G). 225-226. Ie deveIoppement est partie11ement different. 649-652 Refert . Cf. 11.. dicebatur is cuius opera nulli seriae rei conducebat. 5. testatur a pour sujet Plutarchus. 648-653 Apud . 125). 54 b (Ti0v. En separant cette phrase de son contexte.ADAGIA IViv. 26-27. Romains et Sutriens sont alliees contre les Etrusques. 638-640 (ASD. p.v) ••.AAt:I. 637! 634-635 Eupolis. 1. . X. a utilise a Ia fois Suid.. s'inspire Iargement de Fest. Epist. p. ll. loc. existimemus). 643 Demosth. 79): audiunt B-1. en outre. IV.. A 4505.) En X. 618). sed duntaxat animi causa alebatur. fL"YJ . X. pp. supra).. du mains en photocopie... mais sans distinction entre les paroles d'Alcesimus et celles de Lysidamus (Stalino dans les ed.. 4. dans les deux adages. Adv. IV.). 628-629 Catull. II. 618-623 Sutrium . 619-620) et trium dierum (1. ce qui contredit Ie defecerat a Romanis d'Er. 2. cit. VOfl~~wfLE\I. [B] MELITAEVS CATVLVS 3354 Me:A~T(x~O'V xu'VU3w'V. 12 et 13.ou son secretaire s'apercevant de ces differences. 156 e. texte partiellement illisible. s'inspire jusqu'a delitiis (1. la citation d'Eupolis (cf.. 50 c. a ajoute la remarque aliquanto aliter.. 56.. C£ aussi Adag. et deja evoque 1. c£ Philipp. 33>3 631 Plut. et p. qui se reIere expressement a Saph. ~~WXWf. Cas. add.. Mor. 782-783.. existimemus" (ASD IV. 5. Con. exprime seulement 1. ASD I.. 621). fragm. 3252 Otto 1725. cit. y a insere. G-I. 524 (t cum quiqui t: tum quoque ed. I25. VI. 874. 626-627) ni l'anecdote en question. 643-646 lnterpretes . c£ infra. cit. cit. ASD II. ap. pp. lauare G-I. p. 995-996. 6. 638-640 Plut. 649 aliena .v. 206-2°9· 625-626 Liv.P-54 2II [B] Congruit cum eo quod alibi dictum est: Feruet olla. vt eos cogeret ad fidem (11. Mor. p. precedente). ASD II. cite tres probablement d'apres Suid.. crit. (cf." ~XE~V O'L"tf ~fLE:pi0v TpL(. cit. instructos Allusion au contexte du passage de Plaute qui vient d'etre cite. 497.. p. tout en ajoutant Ies mentions suivantes: defecerat a Romanis (1.. 626-627 Plaut. dont Er. I. 1262). Er. Le present adage canstitue un doublet du n° 2271 (Catella Melitea).. n. 329). I. insectemur ac non . 24 (MEALT1)POL XUVEC. add.. loc.. 1500).e: &:v ('" s:t:l. 639. c£ Aristoph. On n'y trouve ni Ie proverbe (c£ supra. 4 Lindsay. anciennes). Opera omnia I. 640-642. 164 a. 2. RE.(. 1790 (Trium dierum commeatum). 374 PCG. sese G-I: se B-F. 3 et 9. Sur Ies relations entre Rome et Sutrium. Pax. 656 Suid. 633-637 Eosdem . !V-2. d'apres un autre passage de Plut. viuit amicitia.. 122. quadra Iuv. ( TrGF IV. 274. et infra. 648-653 (app. 662).. 633 Tpr:x. Pluto Mor. cpUAWV).

atque ita protinus hyems. congelascunt omnia huius rigore. Nam huiusmodi subitae mutationes maximos rerum motus solent excitare. [G] Horum meminit Aristoteles sectionis decimae Problemate decimo quarto. Sunt quibus aedium custodia delegata est. puellam aut puerum eircumferunt gestieulationes ineptas edoctum. Alcidamantem Cynicum MEA~Trx~ov xu'Aowv vocat. rxuT~xrx XE~f1. aut contra. quod pro simiis et catulis maluit pueros alere vsque ad annum tertium. tamen nos eo deflectere poterimus. Atque ii ~EA~Trx~O~ vocantur. animal vorax et maleflcum. id est Causam hanc adfert quod Notus suapte natura nubem et imbrem affatim colligat. et vnius puellae calamitas alit ocium quatuor aut quinque robustorum nebulonum? Et huiusmodi ludos aequis oculis spectant homines Christiani. [B] Apud Lueianum in Lapithis yEAWT07tm6c. Cuiusmodi sunt et simiae. Ilico hyems fit vbi Boream accersiuerit Auster. sectione tertia decima. [. Id tametsi vulgo simpliciter dictum apparet. si malum malo successerit. Adiicit in eodem Problemate carmen alterum consimili fere sententia: E~ Bopplic. Verum quid ista deploramus. vt dicamus ingens periculum imminere.212 660 665 670 675 680 ADAGIA 3355-3357 multitudo in diuitum familiis. [1J Itidem Strabo et Stephanus. deinde remittebat eos suis parentibus. [G] Qui quidem hoc esse videntur in genere canum. 7t1)AOV XrxTrxA~~ETrxL. sed veluti vulgo iactatum: I LB 1038 68 5 El 0' 0 N6'Toc. [B] ILICO HYEMS ERIT 3355 Aristoteles in Problematis. nimirum ab insula Melita. in plebis etiam odium veniat.WV. At Massinissa merito laudatur. Hi vocantur olxoupoL Sunt quorum opera in venatibus vtimur. Aliorum canum varius est vsus. cltn£xrx XE~f1.F] Athenaeus libro duodecimo scribit Sybaritis vehementer in delitiis fuisse canes Melitaeos. Boperxv 7tpoxrxAzcrcrETrxL. refert hunc versum. nisi vt cum ociosis ac delicatis matronis lusitent. inter Corcyram nigram et Illyricum sita. quemadmodum sunt qui sine nanis et pumilionibus non possunt viuere. vt noctibus aduersus fures excubias agant. quod nani et pumiliones inter homines. qui nostris quoque temporibus mirum quam sint in delitiis.C:}\I. amare etiam incipiat. ilico hyems fit. quum obambulent qui. Proinde si hoc tempore Boreas accesserit. qui (1)pEUT~XO~ dicuntur. aut si regi vehementer leni placidoque succedat admodum rigidus. . [. indicans illos omnibus membris pusillos gracilesque fuisse. aut si qui prius principi parum gratus fuit. Sunt quorum nullus est vsus. id est Molle lutum Boreas si prenderit. exemplo ab Italis orto. Sed intolerabiIius est quod apud Britannos complures alunt greges vrsorum ad saltationem. Veluti si qui immodice discrueiat sese studii laboribus. Nec pudet has Christianorum esse delicias. nullo citato autore. et hac dote commendantur.F] capite vltimo. tot egenis esurientibus. Autor Plinius libro tertio. licet minus voraces.

eadem remedia admouent omnibus. 670 Melitaeos En x' apres ce mot. p. ~&v XOXA~OU ~~O\l. 3. III. pertinet E (in Erratis) 7t F-I: pertinent D (in textu). Nat. XU\I~a~me. 2418....:V~ XiXAct1to~~ 7tctV'riXC. 3357 C£ Colf. ~yz. B-H. 7t. pres de la Sicile. 11. [B] 710 'EXEivo~ fLEV oU'rE: ~l)'Tou(nv oU'rE: rcriXCHV. 140. 525 e. Cf. 665-668 Horum . 139. p.. ASD II. XXVI. 664 Strab. Mais ici. Md. dont Er.. 12. Stromberg. 699-700 Gal.v. id est Cochleae vita. 26. add.~crL\I. 3355 682 Aristot. Stromberg. 89. viuere G-I. prof. 470 B (707 vult). XiXt 'riXpct'r'rE:~C. xcxt &\l8pw7to~c. Notum est animal vnde sumpta est metaphora.L't'~~O~e. non habita ratione morborum. id est Isti quidem igitur neque inquirunt neque sciunt. 3721. II (p. 673-676 Sed intolerabilius . 8. 06E:\I 't'~ xU\l~a~cx q. & x~Aoum MEAL't'~'i:'~. IX. 3356 C£ Stromberg. 1. 672-673 Massinissa .. 2. MeIitaeos F-I. vnde catulos MeIitaeos appellad Callimachus autor est". 419 (Simulare cupressum). inter quam et Illyricum MeIite.68o ).. crEcxu-r6\1. &AA~ COCHLEAE VITA 3357 KOXAlou ~loc. Ther. B. 7t. 72-73. 669-670 Athen. Aristot. esurientibus Cf. it s'agit de rlle de Malte. H7tE:LpOU ME:AL't'CX[:'ci: XCXL I't'~ALCXe. 705-707 Hier. in Ephes.. RE XV.. 44. p. U7tOOEOUcr~V'. duodecimo X G-I: decimo 7t F. ASD 1. Bierlaire. 16 . 547-548. Fluss. p. .. 88E\I 't'a XU\lmL~. [D] Ad hanc formam pertinet quod adducit Hieronymus in prima praefatione Commentariorum quos aedidit in Epistolam ad Ephesios: Nec ad instar imperiti medici vno collyrio omnium oculos velIe curare. X. 892 a. 669 684 687 705 E 662-664 Plin. pp. 46. ASD II. Cf. 669-670 Athenaeus . Melite 16. 66~-66? Steph. cum diuersa mala diuersam curationem desiderent. De iis qui parce paruoque viuunt aut contracti a negociis luceque forensi semoti. 518 f-519 a..): I1p6XEL't"~~ ae 't'ou I1~xu\lou MEA~'t'1). 704-705 Adag. in Contributions a l'histoire des connaissances zoologiques. contenant Ie texte insere a partir de G (11. Adespota 219 Kock: L-rPO~E[:'C. Fr. aujourd'hui perdu.. Non dissimile illi. add. a' B-G (sec. 11. Conuiv. aux &\l8pw7tme. 1991.: ~u oE 'rOcriXU'riX 7tpctYfLiX'riX crUVEXE:~C. XII. s. Universite de Liege. H 1. VI. 668-669 Lucian. Migne PL. Adag. 19. id est 663 nigram I: om. signe de renvoi sans correspondant apparent: it devait y avoir un feuillet supplementaire. Probl. Plutarchus in libello ilE:pt 'r'lJC. 709-712 Pluto Mor. qnA01tAou'rliXC... 665-667 Aristot. 690). Cf. xOXAlou ~lov ~wv a~~ 'r~v fL~XpOAOyliXv.. quod alio dictum est loco: Scis simulare cupressum. Comm. ~E:A~'t'~' \lYjcr~e..): om. 67 0 . p. Erasme et Ie monde animal. X. 664 tertia 7t F-I: quarto B-E. add. 519 b: O[ ~u~~p'i:''t'~~ ~xcx~­ PO\l 't'ore. 945 ab. c£ Comicorum Atticorum fragmenta. 457. quin magis iuxta prouerbium 'eodem calciamento calceant omnes'. 277 Cas.. s'inspire jusqu'a XELfLW\I (1. 9-II Kuhn (x~A67toaL). fLE't'~~U XII. pp. . 21-22. capite vltimo F-I. 26 (30). crE:iXu'r6v. Cf. XiXL cr'rpO~E:rC. x. omnia C-I: om.. Probl. Loquitur de quibusdam medieis imperitis qui. 492-493. parentibus C£ Athen. 653. Ep. 98.. 152: "Corcyra Melaena cognominata .21 3 [B] EVNDEM CALCEVM OMNI PEDI INDVCERE Galenus Therapeutices libro nono: 700 705 XiXt XiX'r~ 'r~v 1tiXpmfLliXv (E. I.

J 725 J 730 [B] 735 J PANIS LAPIDOSVS 3359 Illud si quis prouerbium esse negabit. [HJ De cochleis quae.l(Xc.. succo victitant suo.. et eiusmodi profusio ArxrpuYf1. durum et acerbum esse. Ita quidam contatione. incultus et sordibus obsitus. "'C'tl U7tOCPXov"'C'(X. A(XrpUp07tCUAOUV"'C'EC. Sic enim Fabius Verrucosus appellabat beneficium ab homine duro aspere datum quem esurienti necessarium sit accipere. praediuitis quidem. is. rogatus vnde venisset: fI68EV oi5v. "'C'~v olx((Xv.Lxc. o~(xP7tOC~ov"'C'€C. cum caletur. quemadmodum crXUArx mortuis. asperitate orationis. id est E Patroclis domo. quum esset squalidus. / AuXf1. id est Proculcantes agrum diripientes domum pro spoliis vendentes facultates. Certe dignum est vt assidua vsurpatione in adagiorum contubernium cooptetur.6c. cuius verba Suidas quoque refert. id est Impleri apud alios cibis sumptuosis fruique velut ex hostili regione J raptis ampliter sese cibo onerantes.wV ~rxO(~E~C. J LB 740 1039 [B] E PATROCLIS DOMO VENIT 33 60 'Ex I1(X"t'pOXAEOUC. vt indicat Athenaeus libro vndecimo. Nam AOCrpUPrx spolia dicuntur viuis hostibus detracta. E7t~(nn~o­ f1. Atque ea solent minoris aestimari velut aliena. toruitate vultus. &rp€~OWC. qui et prouerbium esse vult. dicitur et A(Xrp0crcrE~V 'praedari' aut 'intemperanter profundere seu deuorare'. Quod quidem adagium et hodie passim audiuimus vulgo dictitari in lurcones et helluones. teste Aristophanis interprete..7tl7tArx(j'e(X~ 7t(XP' E:"t'Epmc. Nam A(XrpUP07tCUAE~V est 'praedas hostibus detractas sub hasta vendere'. J 715 [B] 3358 BELLO PARTA 'Ex 7toA€f1. vt indicat Suidas. vbi quis immodice insumeret. In sordidos. "t'OV &yp6v. rppoccrov. [G] Satyrus apud Athenaeum libro quarto id genus homines depingit his verbis: K(X"t'(X"'C'PSXOV"'C'EC. Solemus 720 enim celerius ac temere profundere. ostentatione molesta corrumpunt benelficium. quod refertur a Seneca libro De beneficiis secundo: Panis Lapidosus.. verum impendio parci sordidique. Est autem in Aristophanis Pluto. cum hoc equidem non admodum digladiabor.(X"'C'(X: 'Ef1. id est Ex hostium regione. quem vetus comoedia talem ferme depingit.21 4 ADAGIA 3358-3362 Tu vero tantum molestiarum sustines turbans et torquens teipsum cum ob parsimoniam cochleae vitam viuas. Hinc Graecis A(Xrp0X"t'(X~ dicuntur qui luxu prodigunt rem familiarem. si quid hostibus sit ereptum. "t'WV 7tOAU"t'€AWV xrx~ OC7tOAW)€~V. Vsurpat idem Symposiacae decadis septimae problemate sexto. vt nemo sit accepturus qui possit eo carere. id est .EVOUC. Plutarchus in libello cui titulum fecit lY<~>€~Vtl 7t(Xp(XyyEAf1. qualem Plautus Euclionem. alias retulimus ex Plautina Captiui duo. sumptum a moribus Patro745 dis cuiusdam Atheniensis. x(X8oc7t€p EX 7tOAEf1.

cit. crit. 745-746 C£ Schol. p. Pluto 84. 168 C.iv.2 36. OUX E:AOU(')CXT' 755 [B] TAM IN PROCLIVI QVAM IMBER Non absque prouerbii specie dictum est illud a Plauto in fabula cui titulus est Captiui duo: Tam hoc tibi in procliui quam imber est~ quando pluit. 757-759 Plaut. 83-85. fragm.) En X' texte partiellement illisible. 44 sq. supra. Cf.58-62 21 5 Vnde igitur adeo sordidus squalensque venias dicito.0fLCX~. add. mortuis G-I. etiam si prouerbii simillimum est il1ud epiphonema Senecae. 747-753 Aristoph. 763-765 Sen. 723-724 Id.ADAGIA IY. vulgo Suringar 28. 336 (hoc quidem). Arduum est autem onera submoliri in altum. 725-727 Satyros (FHG III. Plut. 7 2 8 facultates G-I: suas facultates x. forme doublet avec Adag. 200-202. p. I (accipere necessa- Adag. 235. 164. Quanquam Seneca loquitur de iis qui refugiunt in vllum hominem beneficium collocare. 720 'Yy~e:~vOr. 708 £ 725-733 (app. pp. 743-744 Suid. pp. Mor. Epist... E:~ <hOU7tEp E:yiv€'!o. Capt. 83 rium sit. 732-733 AacpVea. qui a ete supprime a partir de F. libro Epistolarum vndecimo: Et post malam segetem serendum est. Capt. 725-733 Satyrus . id est E Patroclis domo~ Qui haud lauit vnquam posteaquam natus est. B-J. mention 1tO(po~fJ. 81. XI. 750 Atque ille respondet: 'Ex ncx'!poxAiou~ ~Px. A 156. quod semel inciderint in 719 audiuimus G-I: audimus B-F. 731-732 Suid. 3359 737-739 Sen.iO(. 2574 en A).. Athen. du moins en photocopie. Benef II. c£ addition de B dans victitant succo suo). 719 hodie . 1780 (Victitant succo suo). qui a ete supprime a partir de F. X. 3361 Otto 850. 729-730 Athen. 2573 (E Patroeli domo. IV. scripsi sec. 125 e. 20) ap. 2292 (Patroelo sordidior). mortuis C£ Id. aussi Adag. 3362 Otto 1619.. deorsum vero vel suapte sponte deuoluuntur.: 'Yye:~vdc. deja en A sous Ie titre "Tam in procliui"). [B] 765 ET POST MALAM SEGETEM SERENDVM EST Equidem non pugno esse prouerbium. 745 Euclionem Personnage de Plaut. ASD II. I. Au!. I1 795. 3360 Dans B-E. 714-715 alias C£ Adag. Plut. qui cite Plaut. 5. ad Aristoph. "Oc. 760 Nam 'prodiue' proprie dicitur quod ex alto deorsum propendet. 2556 (meme titre. 335 8 717 Pluto Mor. A 158. ASD II. 78-83 (notamment 80 cum caletur. .. Dans B-E. 4. 7. esse acerbum).. 3223. 485 a. 719-722 Pluto loc. Ie present adage formait doublet avec Adag. Quo licebit vti quoties res parum ex animi sententia cecidit et significabimus non esse desistendum a conatu.

&. vt apparet. videtur et hoc prouerbio fuisse iactatum. . non refugere labo- rem~ naturae semen conseruare esse saluberrima'.ox\li'Y)\I XOC~ a7tEpf. Refert autem hunc Pindari locum Plato libro De Republica primo: "On o~ &'. LPI Quod autem sit illud prouerbium quod intemperantiae suae praetexunt homines. id est Spes altrix senectae.\lamdee:~ xa~ 7tpoa&ye:'Ta~ ~aS[~e:~\I &. Notum est illud Nasonis: Spes bona dat vires.LcxTO~ oual'YJ~ auv'T~P'YJa~v uy<~>e:~v6­ 'TOC'Ta dva~'. 785 id est Spes seruat hominem~ rebus in duris bona. Eiusdem genens est quod eodem subnectitur loco: Post naufragium maria tentantur.216 ingratum. Viuere spe vidi qui moriturus erato 790 Deinde Pindaricum illud apud eruditos pene cessit in prouerbium: 'EA7t~~ Y'Y)po'Tp6cpo~. id est Vnde optime dictum est (vesci citra saturitatem. id est Propterea quod qui iuste pieque vitam peregerit. Sic enim Plutarchus in libello De tranquillitate animi: Kat 'T~V tL\I~tL'Y)\I ~Slo\la xa~ ~e:~aW'TEpaV Ti)~ rr~vscxp~x1j'~ Y'Y)poTp6cpou EA7tlSo~. senectae altrice. quae maxime versatilem mortalium mentem gubernat. id est Et memoriam iucundiorem ac firmiorem Pindarica spe.1 795 S~xalw~ xcxt oalw~ 1'0\1 ~(ov S~ay&yo~l 'YAUXe:f:& o~ xapSla\l / &. nec tamen explicat quodnam id fuerit: Tou~ 7tAdo\la~ Se: tLaAax(~ xa~ &. Ex his apparet Plutarchum allusisse ad prouerbium Clauum clauo pel/ere.xpaa(~ aU\l~yopo\l Exouaa 7tapo~tLia\l EA7t~t. Quod quidem et hodie manet aeque celebratum inter compotores. id est Tanquam vinum vino et crapulam erapula eiecerint ac discusserint.y&AAo~aa ~ Y'Y)po'Tp6- <pOt. auvaope:f: / EA7t(~. [B] LB 1040 801 TRIA SALVBERRIMA In eodem opere.\laa'T&\I'Ta~ ~'TatLw~ E7tt 'T~\I auv~ee:~av. Quanquam et obiter allusum est ad hoc [B] quod extat in sententiis e comoediis. familiaris est spes.:cpop~aav'Ta~. Addunt iocum de pilo canis rabidi et experiuntur facetiam multis exitialem.'TUXWV Se: aw~e:'Ta~ Taf:~ EA7t(a~. tL&A~a'TCX evrxTw\I 7tOAUa'Tpocpov / yvwtLCX\l xu~e:pvW. 775 780 id est Plerosque vero spes intemperantiae mol/ieieique patroeinante prouerbio addueit hue vt relictis stratis ad consuetam redeant vitam. 770 [B] SPES SERVAT AFFLICTOS Plutarchus in Iibello De ratione victus indicat vulgatum fuisse prouerbium de spe.xopl'Y)v XOC~ 7t6vwv &. Sed praestat ipsius verba transcribere: "oee:v &p~a'Ta AEAe:XTCX~ ''Tpocp1j'~ &. declarat in his quae sequuntur: (Q~ or\l~ S~ 'TOV oIvov 1 Xpa~7t&AYl Se: Xpa~7t&A'Y)v E~e:A6v'Ta~ xat Sw. Animum quoque spes bona firmat. collectis: J\\I~P &. &. huie dulcis cor exhilarans~ senectutis altrix. quandoquidem nullo autore relfert.

783 quod F-I: Fortassis signiflcat id quod B-E.: T. 813-814 Pro . 771. cit. 247. miers mots. 33 6 4 799 Le titre Tria saluberrima parait avoir ete forge par Er. Pluto et Plat. 800 In eodem opere Renvoie au debut de Adag.WV F-I. 773 7tpOO:yETO:L). prine. Rep. 801-803 "08EV . "08€v &. &. se retrouvent dans Ov. 780 Adag. fragm. 8~ 7tAE(OV~C. moriturus erat Seuls les pre- TO:TtX B-1. Jakel Ie donne en app. id est Vnde optimum est illud ~dmoto propius capite: [G] Pro eo Liuius libro ab Vrbe condita x. 157 ou I~ 70 au XVII. 81. qu'il va citer. Monost. II. XO:L fLO:AO:XLO:C. ap. tentantur Sen... 218... supra. (fragm. 813-814 Liv. a reprendre de la 1. 810-812 Admonet . vt id fiat primum in tempore. supra. 790-791 Pind. 3363.WV a<f>~E:8' U7tO T~C:. 33 6 5 806-808 Pluto Mor. 806. Epist. crit. 411.. prine. ef. 805 Admoro capite B-D F-I: om.. versum hunc qui apud Homerum frequenter obuius est. I.TcX:AAOLGtX Y'YJPOTPOCP0C:. 2. Wyttenbaeh: E~EA6vTO:C.wv 3E B-E: tXTUX. 45.v 'one. eodd. id est Admoto capite. 780-782 hodie Suringar 212.. O~iXXpCv€~€ 'rov XOAiXXiX 'rOU cpCAOU. ceu prouerbialem vsurpat: J\YXt axwv X€cpiXA~V. dixit (conferre capita': Consules velut deliberabundi capita conferunt. 795-796 cX. Vers deja cite Adag. 477 b. 1. EA7t(8o:c:. Her. Od. postero danculum semotis arbitris. 802-803 uyLELVOTO:TO: scripsi sec. 33 66 816 vsurpat Le sujet est Plutarchus. si quid obiurgandus est amicus.xpo:crLO:C. rViX ~~ 7t€U80~iX8' ot &.• dVO:L Pluto Mor. ASD II..4). 3E 7tAdouc. 777-778 Plut.. collectis Er. qui cite expressement Pind. 775 patrocinante prouerbio F-I: patrocinans B-E. X. eonnah ce vers de Menandre. deinde comiter et amice magis quam aspere. citant Hom. 214 Snell). 1'origine du distique complet nous est inconnue. 1. p. xc'PaA~v C( Pluto loe. 592. 636 Korte ap. publiee sans nom d'auteur en 1495 (cf. B-G. vires. 771-774 Pluto Mor. I. 353-360). 129 f. ASD II.63-66 805 [B] ADMOTO CAPITE Plutarchus in libello cui titulus Ilwe. Spes . IV. II (et non X ou XI). 63 (det). 5. EA7t~3oc. 331 a (795 3Lo:y&yn. n. cit. 3w~cpop~­ crOVTO:C. xo:1. G-I: xi. crW~e:TO:L B-H: crwm:TO:L 1.. ed. du nO 30.. 777 declarat Le sujet est Plutarchus.: uye:wo- 768-769 Post . loc.. 3LtXcpOP~­ crtXVTO:C:. 127 f (772 Touc.. 71 f. . 46. 71 b. citanr Hom. 7. 3363 Les adages 3363-3368 ont pour source premiere Plut. prine. 8ro Admonet eo loco. 3223. ce vers y est cite sous Ie titre Elc.21 7 ADAGIA IY:iv. 816-817 Pluto Mor. addition de B dans Adag. 3135. tandis que dans Ie texte meme il adopte la formulation suivante: 'Av8pw7toc. d'apres Ie contenu du passage de Pluto Mor. 772-773 cX. 788-789 Spes . IL XI. supra. 794-796 Plat..ouC. x. 24.). 360.AAO~. par l' ed. Adag. (c( Menandr. 813 x. 791-793 Pluto Mor. infra. reliqui ne audire valerent..ll. . xo:1. et ed. 313.. 815 [B] CVR CESSATVM EST? Eodem in commentario vsurpat et hunc Homeri versum [f1 ex Iliados A: 772 quodnam G-I: quidnam B-F. E 813 capite H I: capite etc. add. (E~E:AWVTO:C. I.: ef. I. Stab. Plut.)..p~a'riX ~E:V gX€~ TO J\YXt axwv X€epiXA~V. 783-785 in sententiis . tXTUX. 402 sq. conferunt G-I. 785 &:rux. 803 refugere C-I: pigere B. p. p. a reprendre de radage precedent.

opoe. aurum et inutile. MEA~T[OOU. quidnam aeciderit nobis vt Martia virtus. [G] libro tertio. eXAx1)e. 11-€YOCX~T€OC n6v'Tov / p[7tTE~V. vt meminit Eustathius decimum Odysseae librum enarrans. 825 Sic et Horatius in Odis.)v 'TO 11-1jOE:V U7tO ~1jOEVOe. 'TO 'TOU A6you cpoccr[.218 [B] Tuodo1j... ~1jo' d X€AWV1jV.. id est Multo vero illud indignius et a cogitationibus seiunctius nihil a quoquam comprehendi. Homericus: Ele. 'nec si testudinem: id quod prouerbio dicitur. [A] 850 crXE'TA~W­ STVLTIOR MELITIDE Mwp6T€pOe. it tergo insequatur Adrasti celer equus: Conueniet vti cum rem praepostere et absurde geri significamus. Lucianus in Amoribus: MEA~'Tio1jv ~ K6pm~ov OrE~ 11-E. 8E(. id est Melitidem aut Coroebum me putas.: [B] l&l nos in Capitolium. 11-E'T67t~cr8E o~wxm i\op&:cr'TOU 'TOCXUe. sed ipsam paupertatem iubet de. [B] ABIICIENDVM PROCVL Cum vitium aliquod aut rem alioqui noxiam admonebimus procul abiiciendam esse. scelerum si bene poenitet. Oda xiiii. Itidem hominem vehementer pestilentem 'in extremas insulas deportandum' dicimus. 'd 7t&:80V'TE AEA&:cr11-E8oc 8oup~ooc. l&l nos in mare proximum Gemmas et lapides. xU11-oc 7tOAUcpAo[cr~mo 8OCA&:crcr1je.)V. Hie iam euersa Troia venisse legitur auxilium laturus Priamo. [B] Melitides vnus est e felicissimis illis fatuis. id est Stultior Melitide. conueniet versus ille. per deos? [F] Prouerbium refertur . 830 835 Contra Theognis non opes. [B] TESTVDINEM EQWS INSEQVITVR Plutarchus in libello quem scripsit aduersus Stoicos: IloAA0 OE: TOU'TO 840 845 'T€p6v Ecr'T~ xoct 11-~AAOV eX7t~P'T1j'TOC~ 'T(. Summi materiam mali. quos Homerus suo carmine nobilitauit. id est In montem tumidasue frementis in aequoris vndas. quod alias a nobis dictum est: Testudinem Pegaso comparas et Citius testudo leporem praeuerterit. rnnoe. ~ de. 7tpOC. id est In immensum mare proiieere. Mittamus. Tydide. exciderit animis? 820 id est Licebit vti quoties communem culpam apud amicum agnoscemus et in re quapiam 'male cessatum esse' significabimus. ni fallor. Die. Finitimum est illi. Quo clamor vocat et turba fauentium. 7tEP~XOC'TOCAOC11-~&:VEcr8oc~.W Evvm(.

Homericus Pluto Mor. 347. Melitides.). B 468: BOU-rO:ALW\I XO:~ K6pm~0<. qui dubitarit ex vtro parente fuisset natus. 5.L par OC1t03tXp(~Ecr6O:Lj toutefois. eite d'apres Suid.&XU8OL. texte partiellement illisible.: ni fallor. 857-858 Suid. n. 856-860 Pausanias .I. 989-991 (fJ. Sur Ie personnage. B-D. 49. 845 Citius .wp(~ 3LE~t~A'Y)\I-r0. p.rEAOLO-rEPO\l MEAL-r[30u (d' XtX~ MEA~-rm"YJ<.. 740-742 (addition de B): "De Melitide dicetur suo loco.. 45-50 (832 materiem). ad Aristoph. Aristoph. ). ab se abstinuisse. G-1. A partir de B. p. ASD II. bien que Ie texte de Zenob. cum vxorem duxisset. 7t. Amores 53. qui cite - 1ttXPOLfJ. suivi par F. [B] De Melitidis sodali Coroebo meminimus alibi. C£ Schol. les termes utilises en A et en 7t sont Iegerement differents. [G] Pausanias admonuit Coroebum vna cum Butalione ae Melitide ab Aristophane inter fatuos numerari.67-69 LB 1041 855 21 9 a Zenodoto. 852-855 Zenob. 852-855 docens . add.. 24 (et non 14). x. d<.. qu'Er. voudrait remplacer oc7t07t03tX. VI. 11. supprime en B-E. app. praeterea. avec la mention ou en A.. crit. Ald. 289. III. loco cit.(tX . sans preciser qu'il s'agit d'un vers d'Hom. quem aiunt in Troiam venisse. 1864 (Stultior Coroebo). II. est Suid. S. I Commemorat eodem in loco et alium quendam insigniter stultum. se10n Schol. 175-176 (~tX6ux~-re:oc: fJ. Adag. Equ.I.. 847 MWPO-rEPO~ B-1: rEAOLO-rEPO~ OC7tEPY&~rJ A. peut-etre OC1tE1tu3&pLcrtX. crit.EYO:X~­ no: v.V. col.pi~Ecr­ 6tX. une note qui doit etre de la main d'Er. quo Priamo ferret suppetias. 847 Pour A. Er. Otto 1087. 306. d'ou... 856 alibi Adag. figure au-dessus de la p. r !I8 (rEAOLO~). 254· 856-860 (app.. Aiunt hunc vix tandem summo studio consecutum vt numeraret vsque ad quinque nee vltra numerum hunc produci potuisse.. crit.) En X. adferens hoc carmen ex Aristophane: 819 827 834 846 Tydide G-1: Tytide B-F. xiiii. E-1: E<. l'hesitation d'Er.). 852-855). ASD II. ASD II. app. les renseignements sont donnes d'apres Suid. [A] docens hunc comicorum conuiciis fuisse traductum ob stultitiam nee potuisse numerare supra quinque et ducta vxore nuptam non attigisse. supra. 827-833 Hor. 856 Pausanias Rien a ce sujet dans Paus. loco cit. d'apres Zenob. p. veritum ne se illa accusaret apud matrem.).p(~Ecr6tX. mais bien dans Suid. infra). crit. p. nuptam I: nouam nuptam 7t F-H): Me1itidis stultitia comicorum salibus exagitata est.). 1082 e (838 -rou-rou). p.tXfJ. 3' . 552. Stultior Me1itide B-1: Magis ridicule quam Melitides A. sans signe de renvoi a un passage precis. 856 Me1itidis 1t F-I: huius B-E..). c£ Radermacher. du moins en photocopie. 3368 838-841 Pluto Mor. add. est remplace par Mwp6-repo~. parle de Me1itides. 137. B-E. 1669. comparas Adag. 858-860 Aristoph. Tocci. 824-825 versus . 51 ad Od. 51. 296.ADAGIA ry'iv. 851-852 Prouerbium '" Zenodoto F-I. a ete reintroduit en 1t. om. Carm. 849-850 Eust. Vnde simile prouerbium hinc fingas licebit: J\f. 844-845 Testudinem . cf. veritum ne se puella apud matrem incusaret. X&8'Y)V't"tXL G-1. E1t~ fJ. 850-851 Lucian. soient idemiques. 11.(. add. p. ciuitate iam capta". X. Eadem Suidas. cite Hom. Cf. mentionnait d' ailleurs Autor Suidas a la fin du texte de A (c£ app. ulterieures: "Quod ideo spernitur reiiciturque Graecis dicitur OC1t07t03tX. 3265. loco cit. I. eHe n'a ete inseree ni dans G ni dans les ed. qui nescierit ex vtro parente natus esset. Ran. Magis ridicule quam Melitides. n.. J\pLcr-roepd:\I'Y)~' Ttw<. 4. . 3369 Cet adage existe des A sous Ie n° 1924 (cf. RE ~ 549-550. 855. 784.. 2.. x. ceit. 697 (forme eolienne pour oc1tE1t03&pLcrtX. x.tqncr-rd30u yEAOLO-rEpO<. XtX8'lj'v-r0: X&El'Y)\lTtXL v. 990. Adag. 59. Autor Suidas A. Taxata est et Amphistidis stultitia... Ran. 2017. praeuerterit Adag. 73 d. natus 1t F-1 (ducta 1t X G-I: deducta F. libro . mais il ne donne pas Ie renseignement qu'on trouve dans Er. Stultior Melitide B-1: Magis ridicule fads quam Melitides A.fJ. cf. 3367 En X. 776. Cf. la source d'Er. En A (c£ app. Ald.. j Ie passage. 834-835 Thgn. ASD II. p.. (v. et ce1ui de Suid. ASD II. 2. 4.&8'Y)\I't'£XL. si contigisset. rEAOLO-rEP0<.

Quadrabit igitur in hominem seu rem omnibus omnium iniuriis expositam. cpaa~v.. hoc est ingentes turbas excitaret. De re magnopere dilucida aut de forma supra modum nitida. 860 id est Hactenus abiectissimi inhiantes Mamacuthae. qua sus foetum aedit agrestis. quod breui sit euenturum finem malorum nobis fore. 870 875 880 Quaerit autem cur domesticae sues saepius idque incerto tempore pariant. [B] TAM PERIT QVAM EXTREMA FABA 3372 Festus Pompeius ostendit prouerbio dici solere Tam perit quam extrema /aba. per iocum licebit vti. id est Electro pellucentior. vt aiunt. 'Sidonium' autem vitrum vocat. ue:~. Citatque Afranium. qui scripserit de quopiam quod Tjria maria conciret. MafL&:XOUea~. quod electrum miro quodam more pelluceat. [B] 885 ELECTRO LVCIDIOR TYRIAMARIA 3373 Tjria maria prouerbio dicebatur de re magnopere tumultuosa periculique plena. id est lam non nocte pluit. velut si quis dicat theologiam 'tam perire quam extremam fabam'. 0' &~e:). .. ~ xe:v TEX"y) &ypoTEpa aGe. id est Electro. praesertim apud Graecos. ~ Tile. quod passim ab indoctissimis tractando corrumpatur. [B] 865 NON PLVIT ETC 3370 Plutarchus in Causis naturalibus refert hunc versiculum prouerbio iactatum apud pnscos: M1JXET~ vux"t'oe.. Me:A~"t'~oa~ x&:e1Jv"t'a~. ~~owv~ae. quae pars anni minimum est obnoxia pluuiae. Non aliurn equidem video prouerbii vsum. aut Sidonio vitro pellucentior.:re:pwTaTm xe:X1JVOTe:e. cum significabimus vbi hoc aut illud euenerit. Festus Pompeius inde natum adagium indicat quod Poeni Tjro oriundi adeo potentes maris fuerunt vt per hos omnibus mortalibus nauigatio esset periculosa. contra ferae semel duntaxat atque iisdem ferme diebus. [B] 890 337 1 'HAEXTpOU o~acpe:yysaTe:pOe.220 ADAGIA 3370-3375 T EWe. Lucianus in Amoribus: 'HAEx:rpou. Melitidae desident. quod ea ciuitas artifieio vitti fuerit olim nobilis. propterea quod extremae fabae plerunque aut proterantur aut decerpantur a praetereuntibus. UEAOU o~acpe:YYEaTe:pOe. Quod si libebit longius etiam extorquere. Hi sunt initio aestatis. nisi si quis significare velit exacto vere aut autumno serenitatem fore.. Vnde Vergilius liquidum appellat: Liquidoue potest electro.

28-30 Lindsay (quod ea plerunque. S. cit. col. Doublet de fLEV1Jc.. In eum torqueas licebit qui. qui cite expressement Archiloque (fragm. 93 Bergk. loc. CRE. parce qu'elle figure dans ed. 250 et Otto 914. 7t6AEWc.. et Ep.anecdote relative a Papirius encore enfant (c£ "praetextatus" ). 950 f. 893 (app. toe. 1443. 91.e~p~. 906 Fest. IV. 'Tij OE E'TEPYl 'TO 7tUp. si quando volebant significare se negligere minas aliquorum. ou Ribbeck remplace "Serrium" par "Tirrium" d'apres un autre fragment). 3. Curt. 1223. p. citant Sinnius Capito. aliquorum C£ Sinnius Capito ap. Aut. 69 Ribbeck. p. 878-879 Lucian. 86 Diehl. 11... 2e R. vulgo Suringar 8. 659. 2-4. 864-869 Pluto Mor. 3370 C£ Stromberg. 1.. cruvcitfiiX'J't"Oc. 15 Lindsay. p. 1. XVII.-Chr. 130-131. Cf. aut in bilinguem et nunc laudantem nunc vituperantem. L'expression Tam . p. cit. faba est classee "ex incertis incertorum fabulis". p. III. 2. 523. 901 't"ij OE B C 7t F-I: Tij D E.. 917 b x G. 3371 876 Lucian.: "tum dici solitum est. id est Altera quidem aquam gestabat dolosa manu. 2379. 512. Ald. 3375 Otto 1846. 211. 144· 3373 Otto 1808. Finitimum illi Plautino: Altera manu fert lapidem. 3372 Otto 619. (e~'t"EPYl OE 7tUp). T-n 900 Refertur adagium in Plutarcho.. occulte noceat. aut in diuersa sentientem. est racon- .. 21 Lindsay (890 oriundi Poeni). pp. surnomme ensuite "Praetextatus". VIII. 496. 878 Verg. 904 hodie. 890-891 Fest. p. hoc tantum reperimus in fragmentis Festi Pompeii. 1039. 40-43. conciret Id. a quo mater commi- turbas. decerpitur). Sinnius 2. 892 Citat . id est Altera manu fert aquam. 190 Tarditi). ({)E~'J. 5 (TOU XUfLiX't"Oc. cum ve11ent minantibus significare se eos negligere". IB II. C£ Col!. 883-885 Fest. cit. 402. Suspicor esse natum a Papyrio praetextato.7D-75 [B] 895 ALTERA MANV FERT AQVAM ETC 3374 Tij ~EV uowp <popeI'. proteritur. p. 905 [B] VAPVLA PAPYRIA 3375 Vapula Papyria Sisinius Capito scribit prouerbio diei solitum.). avo J. p. ASD II. [C] Mirum est autem idem dictum hodie totidem verbis in ore esse vulgo. 225 Lasserre-Bonnard. 195. ASD I. 'Tij OE En:PYl 'TO 7tUp. crit. Sisinius Nous avons maintenu cette forme erronee. in commentario De primo frigore: ~EV uowp E:<p6pe~ OOA0<pPOVEOUcriX x.V.. altera vero ignem. c£ Klotz. Ep. CRE. Loquitur autem de muliere diuersis et contrariis instructa... 1334. Aen.221 ADAGIA IViv. XEPP0'J~crou yE'JO- 3374 895 Pluto Mor. senatu L. 246-247. Sur ce philologue romain du ler S. Amores 26 (O~iXqJEyyEcr't"EPO'J). 898-899 Plaut. Tyrum prius insulam Alexander magnus continentem fecit B-F. II. panem ostentat altera. c£ infra. 729.) C£ Diod. 1513. cit. 893 turbas excitaret H I: turbas Adag. notamment 43. (O~iXqJEyyECHEPO'J). 906-907 dici . cum coram sit blandus. "Mranius in Epistula 'Hunc Serrium autem maria Tyria conciet'" (= Mranius 112 Ribbeck. 887 indoctissimis C-/: indoctissimis sophistis B. RE. C£ Adag. 9°0-901 Pluto loc. Arr. 565 EF. 18-24. 484. &ypO't"EP"Y). 't"<{) 't"E[XE~ XiXt T-Y]c. de Fest. 12-15 et 488 sq. Anab. altera ignem. loc. Fest. 908-909 esse .

vt aiunt. vxore Pauli Aemilii. 7tllP<. Marii ducis instituto. de qua nobis minitaris. qui ex C.222 910 LB 1°42 ADAGIA 3376-3379 nando plagas frustra conata est exscalpere quod actum esset in senatu. reique publicae praesidio eritis quasi mil/us cani: Nam mil/us est colfare canum venaticorum. vno. Ad hunc igitur modum certum firmumque praesidium significabimus. cum repudii causam I nemo scire potuerit. refert huiusmodi sententiam ceu vulgo iactatam. nisi mauis subaudire 'lege'. in furca tabella interposita. coriaceum. non 'Papyria'. [B] NON LIBERAT PODAGRA CALCEVS 3377 Plutarchus in commentario rrEp~ E:Ue\)fL~llt. quanto minus mederi possunt animi malis. [B] nee diadema capitis dolore. purpureus galerus eximiae pietatis insigne est. vt testatur . ou-rE: Ot&O'Y)fLll XE:epllAllAY~llC. [H] Latini 'reduuiam'. quam totis viribus misisti. [H] Anulus insigne doctoris est. 935 [B] Hieronymus in Dialogo Luciferiani et Orthodoxi: Hanc igitur hastam. at is non tollit ingenii stuporem. vt intelligas de Papyria. quae repudiata est a marito.U'J\)X~llC. confixum clauis ferreis eminentibus aduersus impetum luporum. Huc pertinet et iUud quod alibi dictum est: Minimo prouocare. Quid enim facias? Diuinandum est vbi non succurrunt autores. cum signi6camus nos vel nullo negocio posse vincere. Nae tu istas faxo calcibus saepe insultabis frustra.. quam 7tllP<. Aut ni magis placeat. [. 925 930 id est Nec podagra liberat calceolus nec preciosus anulus vnguium vitio. [B] VNO DIGITVLO 337 8 Vno digitulo summam negocii facilitatem significabant. sed id non adimit homini stultitiam. alioqui ipsa quoque 6gura prouerbium prae se ferentem: Ou-rE: 7too&ypw. verum nec is liberat ab impietate mentis. Plutarchus vtitur ad hunc modum: si diuitiae reliquaque fortunae munera non toUunt morbos corporis. digitulo repel/am. sua onera portare consueuerunt.F] Terentius in Eunucho: Qui mihi nunc vno digitulo [ores aperis jortunatus. diadema regum insigne est.U'J\)X~ll'J vocant. Proinde 'Papyri' legendum est. [B] 915 920 QVASI MILLVS CANI 337 6 Sapit et hoc prouerbium quod apud eundem adpopulum dixit Scipio Aemilianus: Nobis. inquit. vt sit comminantis 'poenam legis Papyriae'. 940 [B] MVLI MARIANI 3379 Muli Mariani castrensi prouerbio dicti sunt varicosi milites. &7tllAA&-r-rE:t XllA-r~XW~ ou-rE: OllX-rUAW~ 7tOA\)"t'E:A~C.

3377 921-924 Pluto Mor. Fest. vasa et cibaria militum in fasciculos aptata furcis imposuit. 23 (et d'apres lui par Macr. identidem appellat. Luci[ 13 (Migne PL. 3-5 Lindsay (917 factum ex corio confixumque). 9 Lindsay). cf. 943. p. 943 Pluto Mar. I. 276. Adag. ASD II. . I. 654. potuerit C£ Pluto Aem.l. 134.L[ovo~ Mocp~ocvo[. X. IV: 636.). p. 932-935 Ter. Marii instituto.. qui robore ac viribus lange caeteris praestaret. ASD II. 1073-1074. 916-918 millus . II8.ou plutot son secretaire . 941 Fest. mulos 909 exscalpere D-1: exsculpere B C.. 137.C£ Adag. 912 Aemilii E-1: Aemylii B-D.. Xylander: x(XA'dxwc. 926-927 Plutarchus . sub quibus et habile onus et facilis requies esset. p. dont Er. Strat. 337 6 915 apud eundem = apud Festum Pompeium (c£ supra. 662 et 666. cette citation. II. 938 alibi Adag. s. Eun. castrensi ioco [GJ ~f. 135. 6 Lindsay (c£ aussi Paul. 13. XXI. 5-6 Lindsay (916 Vobis. 465 a (923 x&'A-rwc. loc. 3379 Otto II64. 936-937 Hier. I.intercale la citation de Ter. 1. 13. 176 A). in adagium abiit. verum edam mulos dare pararet... frustra F-L add. C£ MUnzer. 4. la source de l'adage. n. I. quibus maxime exercitus agmen oneratur. 901-902. ASD II. immediatement la phrase d'introduction. XXIII. p... 2545.. id cum saepius ab imperatore referretur. En B-E. 941-942 castrensi . Les adages 3379-3381 ont pour source Fest. 7 (950 militis. erit is). loc. 6.76-79 945 950 223 et Festus Pompeius.. 1818 (Ad pedem). ad. Sunt qui diuersam adagii originem referant. Fest. c£ aussi infra.. RE XVIII. 324. loco cit. 1-3. qui est pour Er. quod Homerus ~f. 19-25). 946).L~6vouc. seipsum nimirum militem significans ad quiduis laboris exercitatum. 2448. Marii onglnem adagii bifariam refert: cum Marius imperator milites cursu variisque ac longis itineribus gestandisque oneribus exerceret atque illi iam assueti non grauatim tacitique ea ferrent. c£ supra. 282-285 et n.. 932 Hier. 6. 367. B-G. 945 tacitique H I: om. cuius milites in furca interposita ta?.: "dici solent a C. 23. 137. 11. suit debat. consueuerunt C£ Fest. Adv. id est [B] muli Mariani dicti sunt. . 932 facilitatem B-H: facultatem 1. p. 12-13. 3378 Otto 545. p. 924 XEqJQ:AQ:Ay~(X~ BeE (in Erratis) 7t F-1: D E (in textu).. 932-935 Terentius . 5. cit. 946 ~fL~O'JO~ ••• est G-I. diceretur Pluto Mar.ella varicosius onera sua portare adsueuerant . Adag. 952 Hom. 951 et prouerbium). cani Paul. Quum enim Scipio Numantiam obsidens statuisset inspicere non arma modo militum. Sat. Papirius 72. 5. Er. vnde et in prouerbium tractum est 'Muli Mariani'. II. En 7t (suivi par F). Marium dixisse se pulcherrimum equum et mulum a se nutritum habere. 2-3. 3375). 11. et relegue ainsi en seconde place celIe de Hier. S. Bude. [H] Hinc translatum est in quosuis qui facile parerent imperatis.. p. codd.. infra.. 284-285 (935 Ne). [B] nimirum ob laborum tolerantiam. p. cit. 953-960. Opera Omnia I. 948-951 Frontin. 953-960 diuersam . malis Id.v. add. diceretur H I: tradant cum Scipio quo tempore Numantiam obsi- xe:qJQ:Ay~(X~ tee par Ge11. non solum arma et equos. verum etiam equos. 9II-913 Papyria . vt si quando militem significarent tolerantem.ADAGIA IV:iv. IV. At Plutarchus in Vita C. luporum Id. 953-960 diuersam .inspire jusqu'a Mariani (1.. 915-916 ad . 7t. 11. 23. TcxAocepyouc. 49. 11. [D] Meminit adagii et lulius Frontinus libro Stratagematon quarto hisce verbis: Caius Marius recidendorum impedimentorum gratia. p. 936 Luciferiani B-H: Luciferani 1. 'mulum Marianum' appellarent B-G (seipsum nimirum militem X G: militern B-F). (465 ab). 228.

LCl6e:'rv.224 955 960 et currus. 't'&\1 6s:&v. [B] 985 IN TRANSCVRSV Plutarchus in commentario De liberis educandis: J\. quem scripsit in Claudium Caesarem. OSCVLANA PVGNA LB 1043 970 975 Festus Pompeius indicat Osculanam pugnam prouerbio dici solitam. Citat Ticinium qui huius adagii fecerit mentionem. veluti degustandi causa. si detorqueatur in hominem immenso studio aut perpetuis negociis vehementer districtum.AAcX 't'CXU'TCl [.Lov e'Je:an 't'o'rc. colligere licet dici solitum de his qui. &:Ae:'r'J Ae:YO[. tamen aliquando poenas dant malefactorum vindici deo. Itaque. qui scripserit ad hunc modum: Osee et Volsee fabulantur. quoties victi vincerent. tandem factum est vt iocosa laude. quum imperator Marii iumentis delectaretur ac subinde horum faceret mentionem.LEVWV: "Qa'Te: oUX opw 'T~ xp~a~[.Lwpou- [.Lcx't'oc. mulos 'perpetuarios' nominat. licet serius. [FJ Et hanc alteram prouerbii originem refert Plutarchus in Vita Marii. vnde et 'obscoena' dicta quidam putant quaecunque factu dictuue turpia sint. Citat autem Ticinium quendam. [G] quam modo citaui. praeterea mulum habitudine corporis. quanquam hic quoque locus mutilus ac truncus est apud Festum. quia Latine nesciunt. wa7te:pe:~ ye:u[. Festiuius erit.LEV EX 7te:p~apo[. id est Itaque non video quidnam vtilitatis insit istis deorum molis quae sera dieuntur molere. prius a Pyrrho victus. id est Sed haec quidem ex transeursu discere. . etiamsi refragatur Festus Pompeius. E'Je:xe:\I. Plinius mauult in transcursu. [B] OSCE LOQVI Osee loqui vetusto prouerbio dicebantur qui turpiter parumque pudice loquerentur. Idque inde I natum quod Valerius Leuinus imperat01. Marium produxisse equum pulcherrime ab ipso nutritum. [B] SERO MOLVNT DEORVM MOLAE Plutarchus in commentario cui titulus Ile:pt 'T&V 980 uno 'TOU 6dou ~pCXaEWC.LuAmc. patientem ac industrium mulus Marianus diceretur. Caeterum ex his quae praecedunt eodem in loco. Ab Oscorum moribus allusione sumpta.LYjc. [B] Seneca in ludicro libello. Metaphora plane prouerbium sapit.LE\lO~C. qui in officio se praestaret assiduum.. idem valet obiter. OY. quo pacto haec quisque sibi haberet exercitata atque apparata. quod apud eos spurcarum libidinum impunitus vsus fuerit. [. [HJ Quintilianus pro eo dixit in transitu. mansuetudine ac robore longe caeteris antecellentem.. n[.E a~ 'Tou'Tmc. paulo post eundem regem deuieerit. [.

et 'ne syllaba quidem attingere'. Migne PL. 12 5: "in transcursu". . 2.. 109. VII.~c. 3. 39: "obiter atque in transcursu". lac.. ed. Inst. Fest. p. c( aussi Paul. VI. Fest. verbis rem istam grandem dissoluisti. 2. du mains en photocopie. 992 Geta 71: F-I: seruus B-E. 181 Ribbeck. 33 83 985-986 Pluto Mor. 995-996 Cic. in Erasistratum opinor: IIwe. 966-968 Fest. quo signifieabatur victos vincere.. 107.: n~p~Sp0fJ. 85. n (Et hanc X G-I: Hanc 71: F). ASD II.8o-84 [B] 990 995 1000 225 TRIBVS VERBIS Tribus verbis pro 'paucissimis dicere' prouerbiale est. lac. 8 ('" II. [G] hymno duodecimo. Ep. 7tOAACX~ TE dcr~ XCl~ XCXT~ 7tOAA~C. [H] M.. 638-639: "Tria non eommutabitis / verba hodie inter vos". 6... id est Tria verba sufficient. add. C( Adag. 'EpamO"TpaTou p~eUfJ. 1. quasi tribus verbis". 961 quam . 27. 943. p.~ac. Phorm.. 1-6 Lindsay. cit. CRF. [B] Consimili figura 'sexcenta' dicimus pro 'multis'. 988 Plin.. 967 Leuinus F-I: Leuinius B-E. 968-969 Titinius. 'Proinde sexcentas mihi dicas scribito'. 960-961 Et hane . Diuus Hieronymus in Dialogo Luciferiani et Orthodoxi: Tribus. 2-3 T'ijt. we. 184 C (tam grandem quaestionem). 26-30 Lindsay: "Oseulana pugna in prouerbio est. 214. 998-5 (app.. add x. U58. 11.. prine. Nat.EWe. U1tEP aE Ti:JV Cl[(. Fest. 993-994 Pind. 974-976 Citat '" nesciunt Titinius. de la citation de Titinius ap.. p. Apoeol. [.. 10-14 Kuhn).. citaui G-I. Adv. C( App.F] Tp~Cl E-rtECl a~ClpxEcrE~. qui paucis explicat. VI. x. mais c'est Ie muletier ("mulio") et non Ie mulet ("mulus") qui y est qualifie de "perpetuarius"! 3380 Otto 1315. Marii F-I. 23. 50 (autem ille quidem). mais Ie contexte montre qu'il s'agit effectivement d"Epacr~­ (HpaTO~ (c( notamment p. qui nihil omnino meminit. 71:. 451: "Tribus bolis dixit pro compendio. XVIII. 31-34 Lindsay. add. cit. 204. aE oux Cl~aE~TCl~ T~e. 993-995 T p(a verbis F-I. 33 81 971 L'expression Osee loqui est tin~e par Er. III. 48 et Macar. [. 214. 6.ADAGIA IV:iv. 5 (6). p.) En x' texte partie11ement i11isible. 993 Pindarus in Nemeis F-I. Y~VOVTCl~ 7tPOcp&crE~e. 104 Ribbeck. 11. 1.'ijc. 999-2 Gal. 13 (34). 961-962 Sen. vt aiunt. 2650 (Tribus balis).LEV T1j'e. 992-993 Ter. Fest. p. 994-995 interpretes Schol. add. 7tEY.). 48. Lueif 21. &7tOTUX~Cle. crit. add. 108.jfLEvoe. 7 c (rrapaSpofJ. 18. [G] Contra 'verbo rem expedire' dicitur. p. a~CX~pQ1. ad Pind. Cluent. Tametsi me non fugit hic interpretes superstitiosius philosophari de tribus verbis. sint C( Fest. ap. X. 1. CRF. 24-32 Lindsay. 3 Kuhn: TO'J :Epa~~crTpa. De naturalibus facultatibus II. Item Geta Terentianus [G] in Phormione [B] negat quosdam tria inter se commutaturos verba. quia in eadem [lacune] et Valerius Laeuinus imperator Romanus a Pyrrho erat vietus et breui eundem regem deuieerat".). provo IV. 2: "tribus verbis respondebo". G-I. 972-974 Ab .. 7 (et non 12)..LCl'n::'crEwc. Tullius Pro Cluentio: Accusabat autem Scamandrum verbis tribus venenum esse deprehensum etc. 3384 Otto 1869. 990-992 Hier.o'J. add.. 33 82 978-980 Pluto Mor. p. (c( infra). in Phormiane 961 modo supra. 999-1000 in Erasistratum opinor Le sujet d'alSe:ITaL n'est pas exprime. I. x. Ita Galenus. hymno duodecimo G-I. p.F] Pindarus in Nemeis. n. ap. 987-988 Quint. 186. 175 (nam). add. 998-5 Contra sit G-I. [. Nem. 549 d. 205..

VTEC.V e:UA&~e:L(xV &1t01tTUcr\f. adeo vt diuidi non possit.V'TEC. Vsurpauit prouerbii titulo Gregorius Nazianzenus in oratione De sancto Pascha: [. Apud mathematicos punctum minimum quiddam est in dimensione corporis. posteaquam rationem ceu sessorem excusserimus.AA& '1'~ 'TOU'TCUV ~~tV '1'&Xoc tXV Er1tm '1'~~ 'TWV CP~AE6p'T(uv XOC~ eEp~O'TEP(uV' (KEV'1'EL '1'OV 1tWAOV 1tI~p~ 'T~V vucra\f. vbi Nestor multis verbis docet filium Antilochum quomodo debeat equos regere. '1'tX '1'-tj~ EOPT~~ cpLAocrOcpEL'. Ad eundem modum Terentius in Andria: Tum temporis ad hoc mihi punctum est. referens Cassium Seuerum lineam poscere solitum aduersus eos qui in aliena transirent subsellia. [B] dicebatur vbi sermo loquentis aberraret ab eo quod esset institutum.~ OUcrX&6EX'1'OL '1'OV E1tL~&'1'YJV AOYLcr~OV &1tOpp~tj. fuiic.AW~ ocyxoua\f. quas transilire nefas erato Ad quod haud dubie Fabius allusit in vndecimo Institutionum oratoriarum libro. [G] siue metam. cpeEY~&:~EVOC. id est Sed hie fortassis aliquis nobis dixerit ex his qui amant dies festos ac calidiores sunt: 'incita equum iuxta nyssam ac de festo dissere: Vtitur eodem prouerbio in oratione De natali Iesu Christi. id est Extra oleas.6&1tEP r1t1tO~ 6EP~0~ X\f. 35 33 86 xal T~V X\f.v.>. de generandi sanguinis defectibus ne vno quidem verbo. vt dieitur. ouo' ocXpt crUAAOC~-tjC. Item illi: (Y1tEP 'T~ EcrXOC~~EVOC 1tYJoiiv. rursum in latum porrecta linea superficiem efficit. qui inter praescriptas metas ac lineas agebatur.F] 1\. quum de concoctionis vitiis distinxerit et quod multa sint et variis ex eausis aeeidant. 6ECU~EV. veluti qui praescriptum limitem egrederentur. id est Qui fit vt non pudeat quod. I [B] Sumptum ab equestri cursu.. [B] 15 20 LB 1044 25 30 INCITA EQWM IVXTA NYSSAM KEV'1'E~ 'TOV 1tWAOV 1tEP~ '1'~V vuaa(Xv. Finitimum illi: 'Ex'TO~ 'T0W EAa~wv. id est Caeterum equum laeuum constringat linea metae. 1tOPPCU TYj~ vucrcroc~ id est Ne velut equi feruidi et intractabiles.\f. [G] Idem variauit nonnihil in oratione Contra Eunomianos: MYJOE X\f. procul a meta curramus. quod imaginatione porrectum in longum lineam efficit. et religiosam cautionem pulehre nos septis eohibentem. id est Stimula equum iuxta lineam. .F] Natum videtur ex Iliados Homericae 0/. addit et hoc: 'Ev vucrcrrJ OE 'Tm r1t1tO~ &p~cr'TEPO~ EYXp~cpe~'1'(u. aut vnguem transuersum ab illius sententiis reeedamus.226 aqJ(xA~&:'TCUV <OUO' ocxp~ P~~(x'TO~ Ev6c. ne vna quidem syllaba loquutus sit? [B] 10 NE PVNCTVM QVIDEM Diuus Hieronymus in Epistolis: Et Apostolicae voluntatis sequentes vestigia ne punctum quidem. [.

490. Pal. 133. LB II. ASD II. Tocci. cite infta. End 't'oc !J. . 25 Finitimum illi Adag. Paseha D-I: De Natali Christi B C. Inst.l1tSp 't'~ E. 27-31 1\.85-87 227 [B] 40 PRAESTAT INVIDIOSVM ESSE ETC.. XXIII. X.j~p~v ~X. 33 86 IS Suid. add. filio C-I. 'IT.jvou~ EnocYE~v. 1I1O. [.rl't'rl 3' . Plan.s:LVwv. X.EV &.rl8wv .'Ts:LPEcr8rl~. 326-329 et 499· 38-39 Praestat . contendit F-I. K 1331 ou Greg. Adag. 51 (= Anth.FJ Extat epigramma Graecum Palladae in hanc sententiam: to qJ86vo~ olx:np!J. Adag.• .17 A (32 m'ITOL OL).La. Epist.. 3100. Plat. 22.. Adag.) Le membre de phrase QUa' &xp~ P~[. 50 2 QUa' . 31-36 Idem curramus C-I. mais la traduction latine est complete partout (e£ ne vno quidem verba). 69-78. cit. erit. 45 Tou~ OE ALrlV &'t'UX.)O'cp qJ8ovlfE0'8rl~ x'plfO'O'ov sO"d ~ OlX. 1I70. miseratio calamitatis. XXXVIII. 'IT. 31-36 (app. 321 B) = Or.. la mention 857 correspond a la page de l'ed. 12-13 Ter. 40 vbi . 42-63 Extat . erit. 3. 2 (app. 10 (Migne PL.. 26-28 Greg. 3385 Otto 1489. I a.aXGql[LEVIX &AAe:a8a.) En X. pp. CXX. miserabilem Ce lemme ne se retrouve nu11e part tel que!.Evm Arl!J. 10 (Migne PC. X. tH !J. X.) En n. 10 (636 B). I). F et Ie signe de renvoi reproduit celui que 1'0n trouve en X. il correspond a peu pres a la traduction du passage d'Hdt.. Nam sunt felices quos petit inuidia. 15-16 siue metam C-I. add.EV. 10. }21 B.wv. .E~. Pindarus inquit.S.AAck Christi F-I. 7-8 Hier. 40-41 Hdt.ou x'rl't'oc IHvorlp6v EO''t'~V &!J. [GJ vbi Periander ita loquitur filio: [B] ~u OE !J. II. supra.E-r~ olx. &AAOC 't'~~ Er1JV M~'t" &... Est autem apud Herodotum in Thalia. add.1tpOV ~x.YrlV Euorll!J. 472 BC. p. 993 (Vltra septa transilire). n. III. qui figure dans Gal. 42-49 Anth. O~ ~rlO'x'rl~v6!J.E0'6't'1J~ yocp &. 998). add.:'t'Q~ E:v6~. Phorm. texte partie11ement illisible. Or. XLV. Or. Or. 162-166).Or. eette addition figure sur une feuille supplementaire qui fait partie des 30 feuillets regroupes ulterieurement a la fin du volume (cf. cf. 27 De . Nam inuidia fere comes est felicitatis. 30-31 Id. 338 (EYXP~[L<p8~'t'w). XXVII. pp. Nihil tam vulgari sermone iactatum quam haec sententia: Praestat inuidiosum esse quam miserabilem. lac.Prl 1tEqJUXEV K~vo. E:v6~ x: am. Migne PC 36. 36. 18 equos X C-I: am. id est Peior liuore est miseratio. crit. 25-26 Item illi Cf. XLV. Migne PC 36. !J.crX. Migne PC 36. 2.:~. 52 (otx't'tpe:creIX~). 32 aU(Jxckee:x't'Q~ H I: 3u(Jxck8e:'t'OL X C. 451 F-452 A.p~cr't'ov. 31-:J4 Id.ADAGIA IY:iv. E 26 Nazianzenus C-I: Naeansienus B. Naz. et est retranserit dans X. ¥.~'t" SAEE~VO~ syw. a ete omis en C-I par haplographie (QUa' &xp~ . 17-19 Hom. (et non Andr. IB II. QUa' &xP~). 42-63 (app.x. Meme texte. id est Tu vero doctus quanto satius sit inuidiosum esse quam miserandum.. 636 B (28 E:QP't'Yl~ ~[.'t'dpo!J.. 22-25 Quint.ou(n ~[OV. 33 87 38 vulgari sermone Suringar 177.) 184 (punctum ad hane rem). elle y porte Ie n° 29. 10. 11. add. XI. C-I.Li'v). 81. erato 413 a: \. Naz. du moins en photocopie. XXXVIII.

Non admonet quidem ille palam esse prouerbium. 60 65 [B] E NASSA ESCAM PETERE 33 88 Admodum certe prouerbiali figura dictum est a Plauto. cum in obliuionem venerint.)v l:pe6vo~. omnibus simul vota fierent. Attingit autem honestos. vw~oc o~xocltf> 1tYjoaAlc:p 0''t"poc't"6v. cum nihil omnino praetermissum volebant . citante Festo Pompeio: Nunquam hercle ex ista nassa hodie escam petam. Nam praestat cunctis rebus adesse modum. I [B] VNA CVM TEMPUS ET ARIS 339 0 Plutarchus locis aliquot in Symposiacis significat antiquitus fuisse morem vt..(. Rursus in Nemeis hymno octauo: "O~ov OE A6ym 1:p60VEPO~0'~V. Est autem nassa piscatorii vasis genus quo. id est Habet enim felicitas haud minimam inuidiam. cum deterioribus non contendit. [H] Itidem sinui commissa decidunt. / ~o OE XOC~YjA& 7tVE(i)V &<pav't"ov ~PS~E~. Itaque M. quorum aspera sors est.228 ADAGIA 3388-3391 Horum nos contra miseret. videlicet ne Calydonii suis tragoedia renouaretur. exurgentibus procidant. 55 Est autem apud Pindarum primo hymno Pythiorum: 'AAA' O~1. olx'np~(. 70 Et Cicero ad Atticum libro quintodecimo. posteaquam intrarit piscis.u~. / M~ 7tOCpCE~ xaA&:. Q}tandoquidem celsae vicina pericula sorti. ou ~dova 1l66vov. Nec mulieri nec gremio credi oportere.LO~C. addebant haec verba ceu solennia: <1\~a O'uv voco~~ xoc~ ~(i)f. id est Obsonium est inuidis obtrectatio. xpscrcrc:uv y&p id est lfe>runtamen melior est commiseratione inuidentia. exire non potest. quod ilia incerti ac leuis sit animi et plerunque fiat vt in gremio posita. non ad fugam. tamen ita videtur vsurpare vt coniicere possis prouerbio dici solitum. [B] 75 LB 1045 81 85 NEC MVLIERl NEC GREMIO CREDENDVM Idem Festus indicat huiusmodi prouerbium vulgo dictitatum fuisse. Imaque deprimitur non toleranda ferens.V oc~d. sed spem mortis meliorem. quoties vnicuipiam deo res diuina fieret.. / cX7t't"E-roc~ EO'A(. id est Vna cum phanis et aris. At mihi donari non cupio alterutrum. Ne omitte honesta. Inuocantes autem deos. guberna iusto clauo exercitum. nisi cingaris. [GJ epistola vltima: [B] Ex hac nassa exire constitui. Vt nimium felix vel sim miserabilis vIIi. [H] Rursus Pythiorum vndecimo: "IO'XE~ -rE: y&p OA~OC. nee discingor. Tullius silentium promittens ait: In sinu est. Vnde prouerbialia fuerint et illa: In nassam incidere et 'E nassa elapsus'. XE~p6vEO'm 0' oux Epl~E~. At qui humilia spirat in obscuro ftemit.

61-62 Id..88-91 229 significare. Nem. Pyth. f> 247 yO). 679 d: crUVViXO~C. &~oAEaX(rlC. p. significantes non esse fas loqui Mercurio praesente. 87-88 hodie vulgo Suringar. dans laquelle la separation entre les epitres n'etait pas nettement marquee.. ed. olx:np floG ). 78-79 Cic. prine.. 29-32 Lindsay (76 prouerbium est. xiXl cruv ~(tjfl0'rC.ADAGIA IViv. procidunt). p. II. 71-72 nassa . XV sont presentees d'un seul tenant (fb 242 vO-250 yO.6. XiX~ crufl~{tjflmc. p. ~ 20. Et 'demigrarunt vna cum sarcinis et impedimentis'. Pyth. qui cite notamment Seybold. et infra. 169. 92 hodie Suringar II7. Adag.. comme l'indique d'ailleurs videlicet. 339 1 90-91 Pluto Mor. 21 sq. 68-69 Plaut. 29 sq. 81-84 Pluto Mor. cette addition de x' suivi par G. II. 3388 Otto 1196. 2756. p. cite par Fest. ~rinc. ASD 11. Le rapprochement entre cette legende et la formule tiree de Pluto est dli a Er. ad Q. Fest. p. 2IO: "Mit kleyder vnnd schtlhen". 501. 708 c: o[ Ele:<7> 8UOVTe:C. Adag.345 0 . XiXt cruvvcX:o~C. 1513. (a' Ecr"A<DV). 94 a Plutarcho Cf.. si quando in coetu aut conuiuio subitum omnium silentium fuerit obortum. supra. . &fliX crufl~~flo~C. et Harrebomee. I. renouaretur Le "sanglier de Calydon" avait ete envoye par Diane. 73 In nassam incidere C£ dans Adag. e:1tE~aEA~A\)eEV. c£ aussi Paul.!. 169. 't'ov 'Epfl1fv E1te:~ae:A"t)"Au8EviX~ "AEyoua~v. 502 f: 5't'iXV EV aU"AAOYCfl 't'~vt mum~ YEV"t)'t'iX~. Fest. doit avoir consulte une ed. 63-65 Id. Ov. p. 24-25 Lindsay (hodie ego). Viridarium. les lettres II a 29 du 1.. 305: "Es ist eine gehe Stille". I036. 77 venerunt. 95 alibi Adag. Chilo III. IO. p. Ita loqui consueuerunt. c£ I~. Met cous met schoen". roi de Calydon: cf. c£ n. 23-24 Lindsay (72 cum intrauit). Mfine est illi quod alibi dictum est: Lupus in fabula. est a premiere vue deconcertante.l. ainsi. 70-71 Cic. notre passage. (cruv ~(tjflo'rC.). Er. Mil. 2 (71 ad spem mortis melioris). 12 (II). 70 epistola vltima Le livre XV des Iettres aAtticus comptant 29 lettres (et non 20). lui-meme. VIII. xiX't'e:uxofle:8iX (XiX~ cruv ViXO'rC. suivante. 419 DE. 4-5 Lindsay. 85 sq. v. animi est. quod et. fr. pp.l.. p. 5-6 Lindsay. et Sartorius. Quemadmodum et hodie vulgo dicunt: 'Vna cum vestibus et calciamentis'. Refertur adagium a Plutarcho in commentario IlEpt 'riJe. 33 89 Otto 1155. (xpecrcrov: xpi:crcr{tjv v. 75-77 Fest. 455 sq. 160. 82-83 videlicet . Att. [B] 90 95 MERCVRIVS SVPERVENIT 339 1 (0 (Ep[LiJc. 8. Spreekwoordenb. 240. l'expression "in eandem nassam incidisti". qui sermonis sit autor. exsurgentium. 168.). dans Ald. 85 ille '" Plutarchus. si quando silentium oriretur in conciliabulo multorum. VIII. I. qui cite notamment Tappius. irritee d' avoir ete la seule divinite oubliee dans les offrandes de remerciements faites par Oenee. 58-59 Pind. id est Mercurius superuenit. 168. 212 sq. e~ ed. Ominosum et hodie putatur. xiXl cruv ViXO'rC... Adag. 3390 Les adages 3390-3392 ont pour source Pluto 76 nec gremio C-I: nec foeminae B. potest Definition empruntee a Fest. IB II. Met.. x. c£ aussi Paul. p. 142: "Daar gaat een domine voorbij". 581 (ego hodie). Germ. Pour Ie passage videlicet '" renouaretur. add. 70 epistola vltima G-I. p. 54: "Met sack met pack. 272-297.

. quemadmodum frequenter aceidit hominibus ac caeteris animantibus. Ehoc VUXTWp xocl Xll8' ~cruX~OCV' rAUXE~' 07tWPOC epUAOCXOe. non eicuribus modo verum etiam feris. quo licebit vti cum significabimus impunitate malos ad peccandum prouocari. etloris sobrius est ob legem. manet finis amarissimus. Sordidatur autem puluere frigidaque lauat.230 [B] ADAGIA 3392-3395 DVLCE POMVM CVM ABEST CVSTOS rAUX£C 07tWPll epUAOCXOe. XOCAOUflE:VOV &p7tocyflov. aliquot capiunt extenuatos ac languentibus similes coloreque immutato. id est Et Thebanorum quidem ac Creta raptum: AthenienHeliensium amores oportet fugere eumque qui vocatur sium vero et Lacedaemoniorum imitari. Quanquam vniuerso piscium generi non incidit pestis. Nam ad eum modum hodieque vulgo loquuntur: 'Tam sanus es quam piseis). quod aliquoties inter eiusdem generis praepingues ac vegetos. tunc vbi custos abest'. EXAEAO~7tOTOe. Id inde sumptum est quod creditum est pisces non sentire morbos. id est Et quod praeter honestum dulce est.PET~. in libello quem inscripsit 'Epwnxov. KOV~ETll~ 3E: xlll ~UXPOAOUTE~ xocl T&e. deinde noctu clanculum Tomum suaue est.) id est Igitur occasio amicitia ac virtus est. Siquidem aegrotare pisces hoc argumento colligunt piscatores. Et Pindarus in Isthmiis hymno sexto: To OE: 7t&p O[XllV / yAuxu 7t~XPOTclTll ~EVE~ TEAEuTcl. OE: j\J1~v'YJcr~ xocl TOUe.) Custos vbi deest. oeppue. Quanquam huic sententiae refragatur Aristoteles libro De natura animalium octauo atque hunc secutus Plinius libro nono. TOUe. dulce pomum est scilicet. xlll TOV EX Kp~T'YJe. OCrpE~ xocl ep~Aocroepdv ep'YJcr~ xlll crweppovdv e:~w o~oc TOV vo~ov. EV AllXEOll~flov~ ~ 'YJAWTEOV. EXAE:AO~7tOTOe.F] Extat in Prouerbiis Hebraeorum: Aquae furtiuae dulciores sunt. [B] 125 SANIOR ES PISCE E CRETA RAPTVS 3394 Plutarchus in commentario De puerorum educatione: Klll TOUe. in philosophos qui sub praetextu philosophiae libidini suae seruiunt: np6epllcr~e. Vtitur Plutarchus. LB 1046 101 105 LB 1047 339 2 id est Senarius est prouerbialis. "HA~O~ epEUXTEOV e:pWTlle. [B] II5 120 3393 Prouerbialiter haud dubie dixit Iuuenalis: Sanior es pisce. quod aliquoties illinc virgines a negoeiatoribus adueherentur. Apparet furtiuum amorem his verbis olim e significatum fuisse. flE:V 0~~'YJm Xlll TOUe. lIO [. I Sumpta metaphora a pueris et adolescentibus qui sibi non temperant quo minus furentur poma) si senserint abesse custodem. ~E:V oi5v ep~A~OC xlll &. attollit supercilia ac phillosophari se praedicat.

144-145 Hor.): cppovwv H 1. princ. 372-373. quemadmodum indicat Donatus.. Hist. ASD II. il nous a ete impossible d'en trouver la source eventuelle (c£ deja Suringar. IX. II5 hodie vulgo Suringar 200. Er... 752 a. . r 3Il et Diogen. Adag. 25. cuius meminit Iulius Pollux libro septimo. Il7 Aristot. EX xWfJ-4Jo(occ. 108. 2252. I. VII. 11.. Dial. ad Ter.LOO~. 46. Dial. Egalement cite Adag. 109 abest En IT. Kp~'t"1JC. verb.. or. 1053. Ep. O'W- 3392 Cf. Germ. 97 id est B-G: om. 622. VII. IlO Provo IX. 19-20. Cf. I. et De cop. Epist. aussi Suid. 6. 3393 II4 La formule Sanior es pisce n'est pas dans luv. cum in eodem genere praepingues alii capiantur". hominem significans magnifice vestitum ac magnam seruorum turbam post se trahentem. 7 (et non 6).23 1 ADAGIA IViv. vise probablement son Comm. p. 7.). Nam huiusmodi finguntur in comoediis milites gloriosi. 771: a propos de Thrason. Il7-122 PHn. "miles gloriosus" (c£ Ter. 95· 101-106 Pluto loco cit. prine.. Donat parle de "militis . vers cite parmi les "Adespota". IIO-III Pind. 602 b. 7. vt cetera animalia etiam fera. equidem nondum pomi reperire"). 1. q. non accipimus sentire. Tov Eu7tclpucpov ASyw TOV EV Tyj XAOC[. 47. VII. p.. 156: "Morbos vniuersa genera piscium. 31). quod virgae purpureae intertextae vesti Ionum lingua 'paryphi' vocantur. 140-141 Id. emploie egalement la formule sans reference Adag. 134 Donatus Er. apres ce mot. Nat. id est Euparyphum illum dico. Id vtrinque purpuram habebat assutam. F-I. 104-105 x.od O'wcppove:Zv B-G (sec. II f-I2 a (125 EV "HAL3L: r'HAL3L ed. 11. 3. 5. 372: ''Ad quemnam vero auctorem ista verba referenda sint. ASD II. Nam paryphis vestimenti genus est. 135 Lucian. quod ipsum prouerbiale quiddam habet. 76. 97 Pluto Mor.. 9 66-9 67. 403 Nauck. 53. contenant Ie texte insere a partir de F (11. Ilo-I12). appellant Graeci. 142. I. Cornelius Tacitus in dialogo De oratoribus: Quos saepius vulgus imperitum et tunicatus hie populus transeuntes nomine vocat et digito demonstrat? Similiter Horatius: Vilia vendentem tunicato scruta popello. 1. Eun. ASD I. 615 d. 195-197 (addition de F). Plut. pergentis . Eun. Ita Lucianus de milite. ed. 214. aujourd'hui perdu. 1. An. mer. Vnde diuites omneis splendide cultos Eu7tocpocpouc. Idem admonet Eu7tocpucpov nouae comoediae verbum esse. EV Kp~'t"n: EX. Verum aegrotare singulos manifesmm facit aliquorum macies. ilium chlamydatum. Isthm. p. qui 129 adueherentur B 11: F-/: aueherentur C-E. Quorum insigne est chlamys purpurea. signe de renvoi sans correspondant apparent: il devait y avoir un feuillet supplementaire. 3395 131-133 Pluto Mor. 49 (73). p. pp. [H] Contra tenues et humiles nullo cultu insignes 'tunicati' dicuntur.14 0 Poll. 3394 124-126 Pluto Mor. 135 't"f) B-E: om.. 65. 73: "Du bist so gesundt als eyn 6sch". 4 (142 valgus quoque). Proleg. 138. VIII.92-95 130 135 140 145 [B] EVPARYPHVS EX COMOEDIA 3395 Admodum prouerbiali figura dixit Plutarchus in Symposiacis: "Qcr7tEp Eu7tclpucpoc. vndanti chlamyde". cite notamment Tappius.143 Tac. H 1.

[G] aut qui concionem e diuersis male cohaerentibus contexunt.. ex poetis. qui mos est quibusdam ostentatoribus. Coniicere lieet dici solitum quoties mediocrem vitae rationem aut conditionem significarent. adeo vt ludiis nomen dederint. per geminum cappa legimus apud Hesychium et Athenaeum. (1.j. quae rebus secunldis ac pacatis latebat. [G] Legimus enim Lydos luxu deliciisque fuisse corruptissimos. [B] Suidas refert adagium nee exponit. Exponunt paucis Scripturam. 150 LB 1048 155 [B] TRANQVILLO QVILIBET GVBERNATOR EST Seneca in Epistola quadam ad Lucilium: Alioqui gubernatoris artem adeo non impedit tempestas vt ostendat.F] Venustius erit si ad animi res transferatur. IT&V1'Cl y&p 1'&VClV1'~Cl.. addunt quaestionem Sorbonicam. cum omnia pace constant.~OClA~V. velut ad orationem nee omnino rusticam nec operosius expolitam. hoc est vere XOCPUXXEUE~V. Vnde XOCPUXXEUE~V dicuntur non solum qui variis condimentis inficiunt eibos. tum ex Aristotele. Cuncta enim contraria.ad tibiae modos solere seruos caedere.6epouc.uEkxc. 160 id est Neque Lydorum condimenta neque flagrorum crepitus. Et xocpuxxocc.haud seio an Lydos. [B] NEQVE LYDORVM CARYCAS 3397 M~1'E Auowv xocpuxocc. nonnihil ex iure Pontificio.Cl1'Cl pro 'cibis varie conditis' et xClpuxxdoc.occr1'~yc. Celio: Nobis quidem olim annus erat vnus ad cohibendum brachium toga constitutus et vt exercitatione ludoque campestri tunicati vteremur. Non magnum est administrare rem publicam. si addas articulum: M~1'E 1'WV Auowv. summam mollieiem cum summa saeuitia coniungentes. dicens hoc inuentum esse Candauli. qui hinc sibi nomen celebre peperit. verum etiam qui sermonem multiplici verborum et figurarum lenoeinio condiunt.uv r. serio declarat libro duodecimo. Vnde XClpUXX&~E~V pro 'miscere varias rerum species' et XiXpUXXEU(1. vt aiunt. oua. [G] Constabit trochaicus tetrameter cataleeticus. verum etiam virtutem in his maxime proferre sese. quilibet gubernator est. M. . Ek 1'Cll~)1'O'J XClPUXEUE~V (1. tum barbaros . 2:E(1. Tranquillo enim. assuunt aliquid ex iure Caesareo. Tullius Contra Rullum: Jam vero qui metus erat tunicatorum illorum. Hesychius indicat XClpUXKYj'J dici offam e sanguine variisque condimentis confectam.~1'E (1. 'conditura exquisitior'. [. ~&. Ait autem iUic fortunam aduersam ac rerum difficultatem non solum non obesse sapienti.EA~. de Tyrrhenis certum est . 165 170 175 180 id est Miscere in vnum consueuisti: mel ad haec Similaginem. Athenaeus hunc versiculum adducit: Erc. his omnibus colophonem addunt anilem fabulam. Item Pro M.23 2 ADAGIA 3396-3399 Nam praetexta nobilium erat et toga ciuium erat insigne. quae pariter et a summis delieiis et ab extremis malis abesset. Sed quibus rebus quibusque modis genus hoc edulii conficiatur.

A pour sujet Athenaeus... Epist. Cf.LCXTex Cf. Athen.. Adag. Verba Ciceronis sic habent: lam doloris medicamenta ilia Epicurea tanquam de narthecio promant: si grauis. K 915.. 339 8 187-188 Cic. puis parle assez 10nguement (516 d-517 a) d'un autre mets lydien appele X&:VOexUAOC. cit. 185 alibi Adag. 1245 (Colophonem addidit).. 1597 (Lydorum carycae). breuis. pp.Lwv.. 162. 595 (Nosce teipsum). ASD II. II. C-F. II. non secus atque illa Apollinis: Nosce teipsum et Ne quid nimis. adagium G-I: om. 183-184 Cf. pro eo quod est 'ex parato' et 'ad manum'.233 [q Quanquam huius adagionis et alibi nobis. 7-8 Korte). 3 . Adag. col. p. § 33).. 147-149 1d. add. xexpuXXe:Ue:LV G-I. 42. 120-122. Cite des A dans Adag.. 4. loe. Quorum de numero com153 Ait C-I: Agit B. 168 xexpuxxe:(cx C£ Suid. 159-160 Constabit artieulum Nouvel exemple du souci d'Er. 85. a ~MT~C. mais sans meme citer Ie roi de Lydie KexvOexuA~C. [q facta mentio. 94... 178 xexpUXXe:Ue:LV G-I: xexpUXe:Ue:LV F. d'apres Zenoh. loco cit. resulte du contexte (cf.I. attrihue ces vers ~enandL. cf. XII. ajoute ici par Er. qui declare (516 c) II pWTm OE Auao~ 169 deelarat add. Athen. du moins en photocopie. 158. LB II. 159-166 Constahit . 1597. 172 h. supra. 180-184 aut . in Aeschyl. 451. 171 Suid. 167 XCXPUXX€U[.L(CX (cf. 5. vocat pyxidem. contraria G-I. K 436: Kexpuxe:(ex' ~ xcxt T~V XCXPUX~\I e~e:upov. p. 516 C-517 a. a reprendre de la 1.. 185 [B] 190 TANQVAM DE NARTHECIO Prouerbii simillimum est et illud Ciceronis in secundo De finibus bonorum libro: Tanquam de narthecio. 596 (Ne quid nimis). 3399 Otto 175· 194 Adag.). [.LexTex y-xP T-X ~Mcr[. pp. Le mot tempestas.. II. 146-147 Cic. Leg. contenant notre texte insere a partir de F. vnde pharmacopolae depromunt medicamenta. 173) et Quanquam (1. 114. ASD II. x. au hesoin au prix d'une legere modification du texte. 34. 173-174 Lydos . En x' texte partiellement illisihle. Ald. 161-162 Hesych. 1\1. 7. aussi Schol. E. 34. Agr. 4.. 7t. avec mention 7tCXPOL[. 84. Fin. (191 proment: promant v. Athen. Adag. ASD II. ni fallor F-I. crit. 178-180 Venustius . 151-152 Sen. si longus. 190-191 1d. ASD II.). 173-176 Legimus . coniungentes G-I. de deceIer parmi les proverbes ceux qui correspondent ou pourraient correspondre a des vers. Cael. 498 F-499 D. 159-166 (app. cf. eorruptissimos Cf. 117-120. Nam 'narthecium'. K 437. [B] QVOD NON OPVS EST. aujourd'hui perdu. supra. 5. 84· 158 Suid. 2. se trouve un signe de renvoi sans correspondant apparent: il devait y avoir un feuillet suppIementaire. la longue addition de G a separe malencontreusement la remarque Suidas refert adagium nee exponit de l' enonce meme de l' adage. XII. 3397 Cf. X. 171 Suidas D-I: Suida B C. cf. 515 d-516 c. leuis. 339 6 Otto 772. n. . ~€Ua~pCXXA~~ (~enandL fragm. opinor. 2.. qui se suivent encore dans l' ed..LexTex XCX~ &pTU[. TWV ~w[. 22.F] ni fallor. 1597. add. 1. add. ASSE CHARVM EST 3399 Catoniana velut oracula videntur apud veteres in prouerbium abiisse. eondiunt En 7t.1. 162-164 Athen. K 437. Pers. entre abesset (1. 171). B-F.: xexpuxe:u[.. infra. Suid.. x. 185 adagionis X G-I: om. 185). Zenob.LexTex.

Schol. Il II. T"fJ8d. 4. 1tw.' e:InEv. id quod ambiebat Claudius. cit. Cato senior 54 (IB IV. 195-196 Sen. sed eiusmodi tamen vt carere possis. p. 263 D-F). ASD II.. sed quod necesse est. 2II-213 Scho1. ad Hom. 'opus' quod vsui futurum sit. C£ aussi Adag. si nec opus est eo. cuius negocium iam ageretur. 176). 197 emere . Refert Homeri scholiastes Iliados ~..-D. id est Nihil reerastinans. responderi posset: Quod opus non est. 'fl1)3E:v &ViX~iXAA6fle:vo. cit. Porro. V. Nam quod non opus est. modo illuc cursabat. T1l'. Exp&TYjaE. deinde. inquit. quod opus non est. velut arator aratro. addition de G (1. 3400 Otto 657. 27. 'EAA&3o. (emas). si quid volueris. qui videretferrum suum in igni esse. add. Vocat 'necesse' quo carere non possis.E'JOC. non emacem. 1521.234 195 200 205 210 LB 1049 ADAGIAHOO modissime dictum est quod in Epistola quadam ad Lucilium refert Seneca: Quod non opus est asse eharum est. Sen. asse charum est. (208 igne). Apocol.. Allusit eo quod Hercules quoque ex homine I factus esset deus.. Ald. loc. Hoc est: quantumuis paruo emptum.. praemollitur enim ferrum igni ad cudendum. mea res agitur. n° 10 Jor- 206 Sen. Epist. 207-210 Id. necesse est Cato (p. 435-436: 'Epw- dan) ap. asse charum est. Cf. x.. 2II ambiebat B-D F-I: ambigebat E. 1783. loc. si quis habeat. et emere non quod opus est. Iliados ~ G-I. quae tamen nihil sit frugis allatura. 9. Potest ad complures accommodari sententias: vt si quis dicat artem quampiam minima negotio posse disci. Ita Seneca in ludicro libello quem scripsit De morte Claudii imperatoris: Hercules enim. 2II-213 Alexander . [G] Alexander Magnus interrogatus quomodo potitus esset Graecia. 79.. respondit: M'lJ~E:'J &'J(X~(XAA6[J. C£ Er. r 59 rOo . modo hue. inuicem [aciam: manus manum lauat'. tamen charum est... Vult autem Cato diligentem patremfamilias vendacem esse. 94.. [B] NVNCTWM FERRVM IN IGNI EST 34°0 Eius ferrum in igni esse dicebant. id est prorsus superuacaneum et inutile. et aiebat: Noli mihi inuidere. 204.. 6 (igne). Apophth. youv J\A~~iXV3po.

Lucam IV. quem nonnunquam mors aliaeque nobiscum causae diuersae mutant. oculus bibit venenum. Sciebam huius Adagionis alibi factam mihi mentionem.. X(i~PE. si faceret. ne lectorem Ambrosiano commento fraudarem. charum lumen. cp£AOV cpwc. CSEL 32 .. quantum vtilitatis adferat bonus vieinus.CHILIADIS QVARTAE CENTVRIA QVINTA [.. 387) et 2406 (ASD II.. exitum requiris? Vinum Phryx. 1-5. a done cree sciemment (c£ la derniere phrase: Sciebam huius Adagionis . 6-23 Neque enim . 5.. 973 (LB II.. prorsus caecitatem imminere. paraphrase assez librement certains elements contenus dans Colum. quantum incommodi malus. protinus admotis poculis: Oculo 'valebis' inquit.. id est Vale.. i. refert ad huiusmodi fabulam: Theotimo cuipiam.. sed prudens repetii. p. I. Similis est apud Martialem fabula de Phryge quodam lusco bibone. Dici solitum vbi rei cuiuspiam vehementer gratae fuit iactura. vicinum . 4. 32 (ASD II. Post haec duo principalia subiungebat illa non minus intuenda: viam.. inquit. jusqu'a venenum. quin vxorem amplecteretur. 78. malus Cf. 5-8). 122-113) pour introduire deux nouveaux textes. quo penitius infigantur animis. De vicini commodo non est quidem certum. p. crit.. Des C. aquam.. qui peut des lors etre supprime. Ie texte du doublet. . 146).. I. charum lumen. quas conscripsit in Euangelium Lucae. 2 (app. particulierement a propos de Caton: "Porcius quidem Cato censebat in emendo inspiciendoque agro praecipue duo esse consideranda. salubritatem cadi et vbertatem loci . CP~AOV cpwc. nimirum intelligens sese voluptatem earn perbreuem oculorum dispendio emisse. medici interminati fuerant. Verum is libidinis impatiens non potuit temperare. Sed quae conducunt ad vitae felicitatem. Itaque cum iam medio Veneris calore ferueret et in mentem venisset medicorum interdictum. alioqui nihil visurum. pp. un ajout au n° 1638 (ASD. ) en B un doublet de l'Adag. ne cum vxore rem haberet. cui cum interdictum esset a medicis. Xa~pE. 3401 Adage introduit en F. 4.F] NE BOS QVIDEM PEREAT 34°1 lam ante prouerbiis aliquot nobis dedaratum est. loco cit. 300). Et ideo quidam respuunt Catonis sententiam. 64. 3-4 lam . p. ne biberet vinum. 171) et accessoirement un passage de Martial (VI. iterum atque iterum expedit inculcare. 11. qui tamen multum videntur errare. ayant d'emblee l'allure d'un petit essai mis en relief par sa place en tete d'une centurie. complete pour la premiere fois dans cette ed. 3. 180-193) reprend presque textuellement. 1638 (ASD II." 2 In B 340I legitur hoc adagium postea omissum: Vale. Diuus Ambrosius in homiliis. amicum lumen. surtout Ie recit d'Ambroise (Expositio euangelii sec.) Er. vicinos Er. Neque enim ea res tantum habet locum in parandis aedibus aut fundo. Adag. cum graui morbo oculorum laboraret. sed in Vale.

in solo vera parum fertili dedarat industriam agricolae. quantum mea fert opinio. Quod fa cit qui nequam vicinum suis nummis parat. 15 20 25 30 35 40 45 id est At leuis est bouis iactura. quo pacto niteant id animaduertito. diligentia in parando agro et commodi mores erga vieinum. aut Auentini montis incola Palatinis vllum gaudium finitimis suis Cacus attulit. vicinus si improbus absit. Ac ne tantum de publicis calamitatibus loquar. ex fucatis amicis. curet habere bonum vieinum. Hactenus quidem Columella dedamatoria quadam eloquentia simul et Catoni patrocinatus est et nos docuit. ne sua sponte ad eam perueniret. sapienter tamen a Catone praeceptum est vt agricola. Tametsi Cato non solum de vicini moribus sentit. nec etiam pecudes negligentius pasci sinit. duae res potissimum adiuuabunt. sapientis est fortuitos casus magno animo sustinere. Albanos quoque nee minus Siculos. Nisi aliter existimamus diuersum orbem vniuersas gentes petiisse relicto patrio solo. Quemadmodum igitur. sed et commodum. Aborigines. et vt primordia nostra contingam. Frequenter enim habemus malum vieinum quod ipsi nos prebeamus malos vicinos. nisi Autolycus ille potuit cuiquam tolerabilis esse conterminus. verumetiam quam lauta sit re: Vicini. si modo liberis parentibus est oriundus. Pelasgos.L~ yd-rwv XiXXO~ e:(1'j. ex vxoribus et famulis parum fidelibus. nee bonum tantum. sed de omnibus partibus rei nostrae familiaris.ADAGIA HOI 10 omni pene vita. quanta pestis sit malus vicinus. Bonus enim esse potest qui tibi commodus non sit. quem nonnunquam mors aliaeque diuersae causae nobiscum mutant. comperiet maximam bonorum malorumque partem a bonis malisque vicinis fuisse profectam. inquit. priuatos quoque memoria tradidit et in regionibus Graeciae et in hac ipsa Hesperia detestabiles fuisse vicinos. nec pedamentum annexum vineae. Interdum enim nitor arguit agri bonitatem. Nec bos intereat. si cum his malis conferatur. In bona regione bene nitere oportebit. audisse potuerit: Quod non solum de boue dicitur. Id tametsi negari non potest. qui nec arborem prolixiorem stare nostrae regionis. Porro quem- . adeo quidem vt multi praetulerint carere penatibus et propter iniuriam vicinorum sedibus suis profugerint. M Portius talem pestem vitare censuit et in primis futurum agricolam praemonuit. cum a primis cunabulis. ita dementis est ipsum sibi malam facere fortunam. Malo enim praeteritorum quam praesentium meminisse. Arcadas. verum etiam ad vnumquenque nostrum. quantum in ipso est. ne vicinum meum nominem. Etenim si quis iam prouectior aetate vitae totius cursum relegat. quae capiuntur ex improbis conuictoribus. quod in nobis situm non est qualem habeamus vicinum. At Catonis quidem sententiam nonnulli reiieiendam esse duxerunt. vt eleganter scribit Columella. quam quia malos vicinos ferre non potuerint. Achaeos dico et Hiberos. vt quod Portius Cato prodidit de commodo vicino habendo non solum ad agricolas pertineat. lure igitur. Hesiodi carmen Columella tanquam prouerbiale refert: M1'ja' rlV ~ou~ &7t6AO~'r' d f. nee inuiolatum seminarium. Id vt contingat.

39 pedamenta: pedamentum v. Si quid bona salute vsus venerit. malos vicinos sibi adiungit.. Olim igitur qui fundum proscribebant venalem. quam fertili solo. 53 de lumine G-l: lumine F. 36 cuiquam powit. loco cit. 34 potuerant. ni a la citation dans Colum. qualem quisque vicinum sibi deligat. lam cum morosis et improbis vicinis nunquam rixa non est. Qui dotis aut honoris gratia sponsam aseiseit incommodis moribus. 6-23. nunc de finibus. Turpissimum enim fuerit si nostris moribus ex commodo vicino faciamus incommodum. OUO' a ete maintenu dans toutes nos ed. materia iuuabunt. tum quo pacto qui contigit vtatur. F. praeconem edocebant. en outre. 32 (ASD II. nunc de prospectu aut de lumine. 23-42 Colum. quum fundum venderet. quam bene aedificatis villis. I. quod haberet bonum vicinum. Princeps qui ditionem ambit. 348. Bien que M'Y)o' ne corresponde ni au texte d'Hes. mox intellectum est hanc agri commendationem esse praecipuam. Id factum primum risu iocoque multitudinis acceptum est. operis. 40 ad nexum: 10-12 66 accepturn H I: exceptum F G. ni a celui de notre ed. 57-61 Id. 148). iussit huiusmodi dotibus et illud adiici. egalement introduit en F.237 ADAGIA IV:V. C( aussi Pluto Mor. Erg. facilius tua vendes. loco cit.d'une "correction" qui semble bien etre de la main d'Er. Sed vir acerrimi ingenii Themistodes. Plurimum itaque refert ad totius vitae commoditatem. benigne defendent. aut cui sint cognati procaces. 31 gentes vniuersas. £t ne satis esse putares si ipse temperes ab iniuria vicini. 3489 (c( infra). Agr.). 2 (45-46 anirnurn aduertito). 2. quam salubri coelo. Er. certe caueamus ne lacessitus fiat incommodior. Mox indicat quid vtilitatis capiatur ex bonis vicinis. 28 Hes. IV. 12 Hes. 185 e. 5-7 (23 Nam quemadmodum. Quod si fortuna nobis dederit talem vieinum nee liceat mutare. libenter vicinitas videbit.I. Neque minimum interest quas nationes in affinitatem adglutinet. bonos vicinos adiungit. 32. malam viciniam accersit. Qui cum improbis init amieitiae foedus. malam viciniam sibi adiungit. ap. I. Videlicet hoc est quod praeeipit Cato: Vicinis bonus esto. adiungit familiam ne siueris peccare.. nunc de semita actuue. Colum. 1. annexum v. inquit. qui magistratus integros et reipublicae amantes asciscit.I LB 1050 50 55 60 65 70 75 admodum dililgens vicinus extimulat· ad studium bene colendi. citera les §§ 8-9. C'est la suite clu texte rnentionne n. quam sine maximo negoeio summoque ditionis auitae dispendio tueri non possit. 30-31 sedes suas. 28) et qu'il ne se justifie pas grammaticalement.I. ita vicinorum luxus et ignauia corrumpit vicini familiam. 3. 8. quibus dotibus esset ager commendabilis. avec une traduction legerement differente. Texte deja cite Adag. 64-65 Themistocles C£ Pluto Them. . Si aedificabis. (c( infra. texte cite Adag. Rursum qui cordatos ac fidos consiliarios. iumentis.ll. parce qu'il s'agit en X . Itidem et praepotens vicinus opprimit propinquum pauperem. operas facilius locabis. 44-46 Cato Agr.. 18. nunc de damno dato. quam commodo situ. nous avons juge bon de Ie maintenir. ici. operarios facilius conduces. Si te. p. I. reliquum est vt nostra commoditate reddamus ilIum ex malo bonum. Qui ductus amore censuum coniicit sese in collegium M1)O' X G-l: Ouo' F. et supra modum tenues vicini semper aliquid abradunt siue precibus siue furto. dans Adag. nunc de stillicidio.

hoc vno nomine felix quod hic Moecenas obtigit. vt si quid fructus non poenitendi ceperunt ex meis lucubrationibus. postrema in fugiendo quod corrigi non potest. Gustata duntaxat illius humanitate contuli me in Italiam. cuius benignitati debent quicquid ex libris meis hauserunt. Prima igitur cautio sit in deligendo. sed abrumpunt. 85 90 95 100 LB 1051 105 IIO II5 neque raro fit vt odio mali praecipitemus nos in aliud grauius malum. Caeterum. Ita mea bono captus sum. Proinde mihi rogandi sunt omnes. si caret arte. Non est improbitate petendi ambienda benignitas. vt nolens illi praeberem manus. id quod in viris primatibus sane rarissimum est. qui bonarum literarum. sed literis ac moribus semper in melius . nisi Guilhelmus ille Waramus Archiepiscopus Cantuariensis. qui religionis amore ducuntur. Haec erat esca qua me pertraxit in suum ius. Neque vero leuius peccant qui. Ibi cessantem neque quicquam minus quam de repetenda Britannia cogitantem. Et saepe nostra culpa fit vt rescindatur amicitia. vitro reuocat delato sacerdotio. proxima in corrigendo. Nec satis esse putet quibuscunque rationibus abstulisse munus vel praedam verius. vir non tam ob tituli munerisque dignitatem quam ob egregias summoque praesule dignas virtutes reuerendus. Idem accidit mei similibus in deligendis ac retinendis studiorum nostrorum patronis et altoribus. futurus eram aliquid in literis. atque adeo si possint referant. vbi me ventus alius retulisset in Angliam. sed aut haerent his quos oderunt c1anculum aut non dissuunt amicitiam. quam morum amabili quadam iucunditate miraque in amando constantia. huic sanctissimo praesuli pro me gratias agant. quanquam ea quoque I fuit et est in illo singularis. si quis obtigit accommodus. Atqui Moecenas non statim amplexus est Vergilium aut Horatium. si quid omnino frugiferum hauserunt. Alioqui In vitium ducit culpae fuga. Hoc quoque neglectum est. certe mutuis in illum officiis meo animo nondum ipse satisfeci. tum quod parum commodos amicos nec Ferre nouimus nec emendare.ADAGIA 3401 80 aut monasterium impiorum aut etiam superstlt10S0rUm. nec videor vnquam satisfacturus. An illum huius alumni poeniteat nescio. sic astrinxit non tam benignitate. nec Meuio Bauioue fuit Moecenas. Quanquam ne fuga quidem debet carere cautione. Etenim si tum respondissem fauoribus magnatum qui me coeperant amplecti. sed longe felicissimus futurus si maturius contigisset. sed immodicus libertatis amor effeeit vt diu cum perfidis amicis et peruicaci paupertate colluctarer. Illud primum agat adolescens vt egregium aliquod specimen ceu pignus de se praebeat. Referent autem si non patientur illius memoriam apud posteros intermori. Obstrepunt vndique querimoniae deplorantium sibi ad studiorum cultum deesse Moecenates. neseiunt sese subducere. malam viciniam sibi parat. Nec erat finis futurus. Raro poenituit amicitiae qui iudicio delegit amicum. quum inciderint in amicos pestilentes. non studemus illius erga nos beneuolentiam mutuis officiis alere. me veluti fugitantem in amicitiae suae nassam pellexisset. Negligimus oblatos aut amplectimur nobis parum aptos aut. quod amicis bonis vtamur non bene. non periturum quod in ipsum conferatur. In prima certe parte grauissime peccaui adolescens.

p. et vna quercu excussa sub alia colligas.. passe du sujet meme de l' adage . 51. VII. sed peius de laudante. Alexander i1le fortasse morosius. particulierement dans Ie monde agricole . morum candor ac facilitas.la question du bon ou du mauvais voisinage. II.au probleme du mecenat. benignitas. Primum quod adfers ad encomium sit verum. 90). Er. 4 27-431. 114 . I. aussi Cic. sic habet vt dispensator sit potius quam dominus.239 ADAGIA IV V. 188 et 269. Nihil est humano ingenio inuidentius. 193-359). ne fascinatio sit metuenda laudato. 271). non vt lector melius sentiat de laudato. Sic inuitat fundus agricolam ad vberiorem sementem.celui ?. laudando vituperant. Adag. 3. vt relicto quem defatigasti quaeras integrum. Nullus inuidet valenti aut longaeuo qui magno plurimorum bono valet ac viuit. quod vel ex benignitate fortunae vel sine fraude partum possideat. Neque quisquam inuidet potenti. Hae virtutes potissimum depingantur. it s'agit d'une citation implicite d'Horace: Ars 31. 146 Apellis C£ Cic. itaque fit. 81 In vitium .. apparemment de la main d'Er. quibus ex homine.es etudes et de la defense des bonae htterae .. Nat. quum Iibet. lui a dedie en 1506 sa traduction latine d'Euripide. 12. Cato 15. Est quidem nonnulla gratitudinis pars literis dictisque celebrare nomen patroni. x' ce passage est souligne et accompagne de la mention "versus". 155. I. pp..I 120 125 130 135 140 145 proficientibus. 2. Adag. Nemo tamen egregio corpore a Fuluo Rutubaque pingi cupiat. Nullus inuidet formoso qui naturae dono pudorem ac pudicitiam adiunxit. p. 37 (38). Htcube et Iphigenie aAulis (ASD I. deum faeiunt. arte En nomme archeveque de Canterbury en 1503... les ed. Contemporaries III. integritas. 434 (Aliam quercum excute).. cf. I. modestia. Absint autem poetarum quorundam hyperbolae. qui potens est reipublicae commodis. 507-508. ASD II. 3. deinde quod verum est sic tractetur vt fiat etiam verisimile. 125. Effectivement. si quod creditum erat bona fide multoque cum foenore reddat. V. Epist. 7. Fam. II. puis"de la a . sed magni refert quo quem modo laudes. nihil hominum iudiciis morosius. reddat C£ Plin. 239-241. pp. 121-122 vna . 155 (ASD II. Sic vni aut duobus seruiendum est. alia C£ Adag. Proinde si quid attingendum erit earum rerum quas vulgus sic miratur vt inuideat possidentibus. Nat. Hor. pudicitia. qui quantum eminet dignitate tantum se submittit modestia. Er. ASD II. id arte tractandum est. Quod 138 possideat I: possidet F-H. Nunc quam multos videmus qui suis moribus et literas odio et patronos pudore inuidiaque onerant. 87-89 Idem . 94 \TItramus William Warham (1456-1532). altoribus Par cette transition d'ailleurs assez malhabile. quod genus sunt pietas. qui nullius manu pingi sustinebat nisi Apellis.. 119-120 Sic inuitat . Meuio Bauioue Deux mauvais poetes dont se moque Virgile (Eel. 63. 726. Immodicae laudes conciliant inuidiam potius quam gloriam. comitate vincens etiam humiles. V. Plin. Nee est subinde mutandus patronus. Get H tiennent compte de la remarque en laissam un blanc avant et apres ce passage.. 248. Quod si cui deest ingenium aut ars ad haec pro dignitate tractanda. Vana laudatio fidem abrogat etiam vera praedicantibus. I. abstineat potius quam veluti malus pictor bonam formam imperitia sua reddat deteriorem. 24. C£ Ep. quasi sis perpetuo iisdem vsurus. Nullus inuidet opulento. lam qui laudibus vehunt ea quae bonorum ac sapientum iudicio damnantur. quae fauorem ac beneuolentiam conciIiant. qui.

sed ipsi potius virtuti quam nolentem etiam sequitur sua gloria. Sunt enim in hoc ordine quidam intolerabili insolentia. Multis enim in locis iam linguae bonaeque quas vocant literae magna flagrant inuidia. nonnunquam et virulentos. Noua vocant quae sunt vetustissima. liberales disciplinas omnes miro fastu aspernantur et in harum professores scurriliter debacchantur. Nec desunt qui bonis literis ad res pessimas abutuntur. carmine prosaque decantabant Christi laudes. luxandam et labefactandam concordiam tranquillitatemque reipublicae Christianae. vt posteritatis memoriam polliceatur. . . celebrabant diuorum memoriam. iureconsultis. quae Romani sermonis tum puritas tum maiestas. talis Lactantius. non nouas aduenas sed veteres hospites postliminio sese reeipientes. ad seditiosam maledicentiam. E diuerso. In delfunctorum autem laudes vberius effundenda est vis eloquentiae. exhortabantur ad contemptum huius mundi. longe plus esset fructus et inuidiae minus. Demosthenes ac Cicerones sibi videntur. in quibus linguarum ac politioris literaturae cognitio ideo caret inuidia. Nunc paucis attingam quibus rationibus et studiis ipsis fauorem omnium valeant conciliare. cum haeresiarchis belligerabantur. quum iam mitior est inuidia et minor adulandi suspicio. qui simul atque tenuerint duodecim verba Latina et quinque Graeca. ita literarum huiusmodi professores integritate morum. Nunc cum veteribus amicis perinde atque cum hostibus irreconciliabile bellum gerunt. medicis. talis Prudentius. quod quidem fit partim culpa maiorum. comitate temperantiaque linguae commendarent suam professionem. parrim etiam eorum vitio qui haec vetera noua inuehunt. Solent autem et hominum mores studiis imputari. sed aliis ad similia studia prouocandis. alia nec doceri patiuntur nec sustinent discere. quia seruiuit pietati. quemadmodum Paulus cauens ab omni specie mali glorificat Euangelium suum.ADAGIA 150 LB 1°52 155 160 165 170 175 180 185 HOI emittis in lucem publicam tale sit. effutiunt ineptos libellos. Vbi soloecissat Aristoteles aut Hippocrates? Nonne facundi sunt Plato et Galenus? In veteribus autem iurisperitis quae fuerit vtriusque linguae peritia. Quod si.nulli enim minus expetunt aut sustinent etiam laudari quam qui maxime promerentur -. vt hoc officium non appareat esse tributum eius animo quem laudas. quemadmodum hodie non pauci sunt qui detestantur Euangelium ob impuros quorundam mores Euangelii nomine sese venditantium. ad concutiendam. Talis erat Basilius. ad amorem rerum coelestium. qui putant autoritati suae detrahi si quid nouae eruditionis accedat iuuentuti. contentique his quae pueri didicerunt. Hactenus ostendi quomodo studiosi suis patronis commendari queant. In priscis Ecclesiae doctoribus sacrorum voluminum cognitio cum linguarum et humanioris literaturae peritia fuit coniuncta. vetera nominant quae sunt noua. si maiores ciuiliter et aequis animis reeiperent. At qui olim his literis erant instructi principum tumultus sua facundia componebant. talis Nazianzenus. sentirent sibi non mediocrem lucem neque vulgarem vtilitatem ex harum accessione accrescere. omnibus omnia factus vt omnes lucrifaciat. Idem videmus in priseis philosophis. talis Ambrosius. Denique sic est temperanda laudatio. Sic et vtiliter laudabitur qui promeritus est et citra periculum inuidiae aut assentationis suspicionem. vel quia piget vel quia pudet.

Thal et Barbar. renvoie ainsi dos ados les represenranrs des ecoles philosophiques rivales: thomistes et scotistes. quae nihil aliud doceant quam impure loqui. Nouum est adolescentem ad philosophiae. quanquam haec ipsa scatent vndique mendis prodigiosis. haec vere noua sunt. non dans les listes de mots rares. qui ob inscitiam sermonis nihil intelligat in vetustis autoribus. Nouum est pueris ad grammaticam instituendis inculcare modos significandi. p.I 195 200 LB 1053 206 210 declarant haec ipsa fragmenta quae gloriosus Iustinianus nobis pro solidis voluminibus obtrusit. Ambrosium et Augustinum aliosque complures. 77). 2. pp. 3341.: Confl. I. 58 et 61). A. 19-23. II. Nouum est adolescentibus philosophiae candidatis inculcari nugas sophisticas et commentitias quasdam difficultates.v. non animaduertentes hanc blasphemiam cadere in Hieronymum. Glossemata est un titre. Hegius. ex epistolis decretalibus. Inuectiua in modos significandi. sola vero recipi quae ducuntur ex Aristotele. ex glossematis iuris pontificii professorum aut similitudinibus plerunque frigidis ex iure Caesareo detortis. n. Ep. Fuluo Rutubaque II s'agit en fait non de peintres mais de gladiateurs. 11. has literas esse Fontes omnium haereseon. Si nouis offendimur. 285). Chomarat I. soloecisso. Erasme vise par la les grammairiens medievaux comme l' auteur du Grecisme ou Jean de Garlande et sans dome aussi des lexicographes antiques. pp. 196 Auerroe et Aristotele Cf. pp. 257. Realium Er. Cf.. l' esclave d'Horace (Hor. montre bien ce qu'a represente cette invasion de la philosophie dans la grammaire medievale. est courante chez les Humanistes. Nouum est a Theologiae adytis excludi. les "modistes". 892 F). supra. Huiusmodi stolidissimas nugas inculcant auribus adolescentium in secretis confessionibus: 'Caue a Graecis. 96-100) admire la representation de leurs combats crayonnes au minium ou au charbon par quelque amateur. 2. ex placitis scholasticorum. meras ingeniorum cruces. De conser. p. Cf. (LB I. et vetus est quod ante trecentos annos exortum semper in deterius profecit. 176 Cf. ed. iuris. I Cor. pour Er. ne fias Iudaeorum 187 medicis. Davus. iureconsultis G-I: medicis ac iureconsultis F. Nouum est illic excludi argumenta quae petita sunt ex diuinorum voluminum fontibus. 269: "Un Glossema est un terme rare. nominalistes et realistes. 9. Forum for Modern Language StUdies 7 (1971). Adag. Chomarat I. Si vetera probamus. c'est dans les bons auteurs. 187 soloecissat C£ Hoven. . 7. aussi Plut. nisi qui diu sudarit in Auerroe et Aristotele. 23. IJsewijn. vetustissima sunt quae nunc offelruntur. designant des recueils de ces termes. Serm. 248. (ASD I. Alex.. J. 445-449· 199-200 Thomistarum . Cf. qu'on apprend Ie vrai latin". pp. praelegere delira glossemata. nisi forte nouum est quod ab Origenis seculo proficiscitur. selon ces divers textes. -are. Nouum est in publicis scholis aliud responderi secundum viam Thomistarum et Scotistarum. Nominalium et Realium. 299-318. 770. De pueris (ASD I. medicinae. quibus doctoribus gloriatur Ecclesia. Lysippe avait parmi les sculpteurs Ie meme privilege qu'Ape11e parmi les peintres. s. fuge litteras Hebraeas.ADAGIA l\ZV. 193 glossemata Cf. 484-489. 4. ep. pp. 192 modos significandi La critique des "modi significandi" et de leurs auteurs. (ASD I. Theologiae studium recipi. Chomarat II. 215-224. Antibarb. Sed his etiam iniquiores quidam non verentur priuatim ac publice atque adeo in sacris etiam concionibus deblaterare. ne fias haereticus.

quo magis ingenui sunt quoque vehementius indulgent suis affectibus. Etenim. Eadem instillant parentum auribus. quum audiunt Vergilium aut Lucianum. Quod si tollendum est quiequid quomodocunque praebet turpitudinis occasionem. summique principes hoc magis patent talium insidiis. quod iam magna ex parte factum videmus locis aliquot? At sine his vita hominum non est hominum sed ferarum.' 0 graues admonitiones. ne quis disceret Gallice? Nuper etiam principum aulis persuadere coeperunt tatum hune tumultum et Lutheranismi et rustieanae seditionis ex linguis humanioribusque literis esse natum. si studiorum professoribus inuicem sese lacerantibus collabantur omnes honestae disciplinae. quur tantopere laudatur coactus iste coe1ibatus? An putant ignotum. adest. Quos viderint insanabiles. Nee cogitant futurum vt haec pueri passim effutiant ridenda cordatis omnibus. Habent aulae Midas ac Thrasones suos. quae Lerna malorum hinc nascatur? Sed quis tandem erit fructus. quam talibus ventribus liberos. an protinus admoneremus omnes. Si de haeresi peric1itatur qui Graece et Hebraice nouit quod Lutherus harum linguarum rudis non est. studiis imputant aetatis aut hominis vitium. quod Hieronymus Aleander Archiepiscopus Brundusinus propugnatores sunt nutantis Ecc1esiae. sic adsint. quia linguis et omni literarum genere praecelluit? Si quis Gallicae duntaxat linguae peritus sua lingua seriberet opiniones haereticas. verum haec erit et honestior et instructior. pauperes a Lugduno. quorum hie omnibus linguis excellit. Forte in secretis admissorum confessionibus adolescentum audiunt aliquid lasciuiae. deferant aliquid inolitae et velut in naturam versae consuetudini. quur non potius in tuto esse dicitur quod Ioannes episcopus Roffensis. Merito regina disciplinarum omnium est Theologia. quasi vero non multo peiora audiant ab iis qui nullas omnino literas attigerunt. quin is qui natura improbus est. traducuntque protinus et aetatem et literas. ita negari non potest quin a multis arceat aetatem lubricam. neque cuiusquam studium incessant. Quid audio? Valdenses. ne cum illo damneris. deferant aliquid et aetati multorum non facile ad diuersa flexili. vertat in occasionem peccandi. ciuiliter et comiter sese insinuent in sodalitatem earum disciplinarum quae tot iam seculis regnant in Academiis. Qui tractabiliores erunt. sic corrigant. Facile imponitur mulierculis et simplicibus idiotis sanctimoniae fuco. si tam vtiles pedisequas qua decet comitate receperit in suum . Rogant quos autores legant. Nihil autem tam sanctum. hoc agentes vt ipsis mandetur liberorum instituendorum cura. Vuic1euus linguas ac bonas literas ealluerunt? Deinde num Hieronymus haereticus fuit. Addunt et aliam calumniam. suo relinquant ingenio. Quid igitur superest. abiice Ciceronem. ille treis linguas aetate iam vergente non vulgari studio amplectitur. vt officiosa pedisequa monet. ne maiores excitent tragoedias. hos inescent tempestiuis ac blandis admonitionibus. quemadmodum literarum studium non liberat ab omnibus vitiis. Deferant nonnihil autoritati professionis. sed omnium studia potius adiuuent. nisi vt linguae bonaeque literae postliminio redeuntes ac ve1ut a radice repullulantes. Verum ouem nihilo rectius lupo commiseris.ADAGIA HOI 215 220 225 230 235 240 245 250 255 similis. qui morbus peculiaris est illi aetati. corrigit heram suam. Sic admoneant.

quod vsurpauit Demosthenes 218 Vuicleuus H I: Vuycleuus F G. 376-378. ASD II. ASD II. caeca est Er. auribus Cf. il contribua activement au developpement de I'humanisme a Cambridge. p. Louvain. a la delicate question du celibat ecclesiastique (coactus iste coelibatus). Postremo res omnium et publice et priuatim erunt feliciores.200. 265 alibi Adag. comme Thomas More. Aleandre s'opposa a Er.. p. 418. I' avait connu a Venise chez Aide en 1508. la derniere phrase de F (Postremo . semble-t-il. I.. e£ aussi Contemporaries 1. 2-3). 32. X. 247 omnium X G-I: omnia F. 1778 (Ventres). x' suivi par G-1.. 280-282 et 290-295. Aleander Archeveque de Brindes depuis 1524. Certaines communautes rencontrerent Guillaume Farel et rejoignirent les Lutheriens en 1532.. Honesta helra est iurisprudentia. 267 (Midas auriculas asini). Vieil ami d'Erasme. ) revenait deja au proverbe apres la longue digression sur Ie mecenat et les "bonae litterae". Sa theologie. sed absque linguarum et veterum literarum cognitione pene caeca est. proche de celIe de Luther sur certains points (refus de l' autorite pontificale. instilfant . pp. 266-268 Demosth. 4 vol. pp. 218 Valdenses Vaudois ou Pauvres de Lyon. grec. Vuicleuus Wycliff John (ca. 33 8-34°.. en 1517-1521. c£ deja Phillips. C£ H. [GJ Vt ad prouerbium redeam.ADAGIA IV. hebreu). commiseris C£ Adag. 217 ouem . 80 et 378.. condamnation des indulgences). ventribus Cf. Er. I. vtraeque fient et locupIetiores et splendidiores. Praeclara res est philosophia. Droit. En conflit avec Henri VIII. regroupes autour de Pierre Valdo (ca.. Egregia res medicina. 36-39. ne susurronibus eiusmodi praebeant aures. iam tribus aut quatuor lods in lueubrationibus meis honorifieentissimam facio tui mentionem" (Allen. fut declaree heretique par Ie CondIe de Constance (1415). d'une certaine maniere. V. dans la creation et l' organisation a l'Universite de Louvain.. 265-268 Vt ad . Ad hunc modum si sua bona vicissim inter sese communicent. ils fondaient leur religion sur la seule Ecriture Sainte et furent excommunies des 1184. 28-32.. pp. 215 History of the foundation and the rise of the Collegium Trilingue Lovaniense... ete decapite en 1535. 1140-ca. 198. Adag. il lui eerit: ". 310 (Quem lupo commisisti). 't'UXE!:'V G-I. p. sed huic plurimum accederet dignitatis si veteres arnicas agnouerit. du College de Busleyden ou Collegium Trilingue (latin. 224 Midas C£ Adag. Epist. congruit illi quod alibi commemoratum est: Aliquid mali propter vicinum malum. pense peut-etre iei a la grande part qu'il a prise. Callicles I. Monarchas autem illud admonitos velim. cogitent potius quantum fructus ac dignitatis ex hoc studiorum genere rebus ipsorum sit accessurum et olim accesserit. I. 246. Roffinsis John Fisher (14591535).. Eveque de Rochester depuis 1504. Hor. C£ J. 240 Lerna malorum Adag. 228 Ioannes . I. 238-241 Quod si . nascatur Breve allusion. 16: "praeceptum auriculis hoc instillare memento". si suo quisque vicino bonum vicinum praestiterit. 12. Ses ossements furent bnlles en 1428. pp. ASD II. theologien anglais qui peut etre considere comme l' ancetre de I' anglicanisme. ASD II. C£ Contemporaries. il a. 1482.. intr. Medecine. 229. Devenu porte-parole du Pape dans I'affaire Luther. qui lui a dedie en 1511 son edition de Basilii in Esaiam commentariolum (cf. Ep. add. ASD II.. J Aleandre de sa naissance a fa fin de son sljour a Brindes (I48o-I529).. II. I.. 265-268 Vt ad . TVxetV Ajout de . 1951-1955. 8.I LB 1054 260 265 243 famulitium. au prix de vives critiques et en surmontant de nombreux obstacles. Paquier.. 1217). I. qui ehereha a se reeoneilier avee lui des 1521. independant des Facultes traditionnelles (Arts. 227. 256 accederet 1: accedet F-H. l... De Vocht. 244-259 Quid igitur . OU il dirigea Ie Queens' College de 1505 a 1508. pp. 4. En 1524.. Theologie). avec renvoi a Tit. 1272. 1320-1384). verum huic ornamenti non parum adferent tam elegantes famulae.).

caput esse artis decere quod facias. Latinorum honestae ac pudicae matronae. cui nihil deest quod ad honestam pertinet mundiciem. perniciosius quam improbum vicinum nec suis contentum esse nactum. quae multo luxu superfluat. 300 bona si sua norint. Cum circumspexeris omnia. tamen cur accidat. Tullius Graecorum linguam ambitiosae meretriei confert. Quod si locus non vacat mendo. eX'J8PE~ 1\. Hactenus Fabius. ESSE QVI SE NESCIAT 34°4 Idem in eodem opere versiculum hunc e poeta quopiam aIlegat comico: 295 Non est beatus. nemo tamen ferat. Quod saepenumero videamus euenire. ydTO'JO~ 7to'J1jpou XClt 7tAEO'JEXTOU TUXE~'J. Quid enim felicius libertate? Atqui videas non paucos qui . Ipsius verba subscribam: Vnum etiam his adiiciendum est: cum praecipue in actione spectetur decorum. nullas videbis angustias inanes. vt quod ab hoc dictum aut factum placet vniuersis. non quidem opulentam et ambitiosam. sed cui nil desit iustae suppellectilis. esse velis. ratio reddi non potest. Huc alludens Vergilius: o fortunatos nimium. Desit sane varietas marmorum et conscissura aquarum a cuniculis interfluentium et pauperis cella et quicquid aliud luxuria non contenta decore simplici miscet. Ad eundem modum M. Sensus est haud esse satis vt adsit felicitas. quod non huius recentis politurae. significat vulgo domum rectam vocari. cum autoris nomen non adscripserit. haud dubium quin populari sermone iactatum. Est enim latens quaedam in hoc ratio et inenarrabilis. 0 Athenienses. Id vsurpare licebit. non solum vbi quid fiet parum decore. veluti si cantillet aut lusitet senex. si praeeat et obiurget iuuenis. [B] 285 290 34°2 DOMVS RECTA 34°3 Annaeus Seneca libro Epistolarum familiarium decimo sexto: Videbimus quod parum recisum sit. etiamsi doctior peritiorque. quod dici solet. Hactenus Seneca. quod parum structum. Id cum quotidie videamus accidere.61j'Jel'rm. XClAE7tcil-re:po'J ouos'J ~ id est Non erat quicquam. Agricolas. domus recta est. Eodem pertinet quod Martialis inter felicitatis calculos hunc quoque commemorat: Quod sis. [B] NON EST BEATVS. 270 27S 280 [B] CAPVT ARTIS DECERE QVOD FACIAS Quintilianus libro Institutionum oratoriarum vndecimo videtur veluti vulgo celebratum adducere: Caput est artis decere quod facias. esse qui se nesciat. si idem tentet alius. saepe aliud alios decere. ni felicitatem tuam intellexeris.244 ADAGIA 3402-3405 in oratione contra Calliclean: Oux ~'J eXpel. ita nec sine arte esse nec totum arte tradi potest. et vt vere dictum est. verum etiam cum negabimus quibuslibet quiduis esse decorum.

274-275 vere hoc dictum. 210 Vahlen '" fragm. nomen B-D E (in Erratis) 1t F-I: momen E (in textu). 64. 9. . I [B] AMICVS CERTVS IN RE INCERTA CERNITVR 34°5 M. tamen sibi videtur felix. quibus schematis impendio delectatus est. pris au sens propre par Er. Dial. Iael. dubium I: dubie B-H. qui cum animi malis sit infelix. 23.. Calliclean X: Callictean G-I. atque adeo non ipse solum.2-5 305 LB 1055 310 sortem deplorent suam. 275 ita id neque . quas id ipsum deceat.. Nam quod cum periculo coniunctum sit. I7. 283-287 Sen. 310-311 Cic. 290-292 M. 17. sic haec subtilis oratio etiam incompta delectat. 113. [HJ Plautus item eum amicum pronuntiat. Fucati vero medicamenta candoris et ruboris omnia repellentur. neque). 5-6 (283-284 quid parum . 34°2 271-276 Quint. Ribbeck. qui in re dubia iuuat. quid non). a propos du style d'un ecrivain. CRF. quod seruire non liceat. Tout ce passage est dans Sen.LtXcr[tXV. X. LXIV: Idem in eodem opere renvoie au debut du n° 3403. 3403 Otto 57 6 . employe par metaphore. id 'dubium' appellant. 298-300 Verg. Scaen. 12.v. Tullius Nous n'avons trouve aucun passage de Cic. Epist. sed et omnis ilIa aetas vsque ad M. non intelligens suum malum. Fit enim quiddam in vtroque quo sit venustius. et frater in angustiis comprobatur. Cic. Tullius B-D E (in Erratis) 1t F-I: T. 302 videas non paucos B G-I: non videas paucos C-F. Ex incertis incertorum fabulis. il est. 26. Tullium. 2I (esse se qui non putat). pro quo Ennius posuit incertum. 458 (sua si bona). 177 (273 vnum iam his. fragm. 316-318 Prv. quid deceat circurnspicietur". elegantia modo et munditia remanebit. 316 Plaut. 3405 Otto 9 2 . conscissura B-H: concissura 1. oratoriarum B-F H I: oratorium G.. quippe qui vsque adeo sanus non sit vt sit etiam insanabilis. . semble-t-il. . sed non vt appareat. XI. Tum remouebitur omnis insignis ornatus quasi margaritarum.. ait ete cite entre-temps. Georg.. ita bis miser est. familiarium B-H: familiarum I. Epid. Tullius in Laelio senarium hunc ex Ennio citat prouerbii specie: Amicus certus in re incerta cernitur. on pourrait y voir une allusion a Or. 78-79. isole ici de son contexte.. quod in prineipum aulis locum non inueniant. bien qu'on ne trouve la aucune mention de la langue grecque: "Nam vt mulieres esse dicuntur nonnullae inornatae. ita qui morbo tenetur. Sermo purus erit et Latinus. affectans E:vtXv"d!J)cr~v et 7tpocrovo[.. 301-302 Martial. Tullius E (in textu). Etenim vt qui sanus est et sibi videtur aegrotus. 47. Epist. citant Enn. 310 M. 34°4 294-297 Sen. 388 Ribbeck. A rapprocher aussi Tac. longissime abest a sanitate. dilucide planeque dicetur. quid parum . TRF.245 ADAGIA IY. Habent eandem sententiam Hebraeorum prouerbia: Omni tempore diligit qui amicus est.. 17. qui cite vraisemblablement de memoire.. Inst. Verum vt beatus non est qui se non putat beatum. 100. non fruitur suo bono. correspondant vraiment a ce que dit Er. cf. 315 Quo significatum est amici fidem in rebus aduersis explorari. 267 271 283 286 296 I. bien qu'un autre auteur. 3. ne calamistri quidem adhibebuntur. miseros se putant. II.

significans ea quae vere nostra sunt intra nos esse. Cuius Mimos ipsi nuper emendatos non grauati sumus breuissimis scholiis explicare. 350 34°9 id est A Biantis. AU7t'f) 'cr't'~'J ~ 't'EX'J(i)'J cr7topci. nulli commodus est dum viuit. Vt . cum liceat coelibem viuere.ADAGIA 3406-3410 [B] 320 AVARVS NISI CVM MORITVR. [B] SAPIENS SVA BONA SECVM FERT (0 cro~Oc. vt quod huic laetum est. Atque adeo similis propemodum conditio est tollentium liberos et scribentium libros. NIL RECTE FACIT 3406 Omneis ferme Publianas sententias video prouerbiorum vice fuisse celebratas. ni fallor.. nisi malo alterius. nil recte facit. Nemo ditescit. Sola mors voluptatem et emolumentum adfert haeredi. cum nobis liberum sit dormire. 330 lta fortuna temperauit res mortalium.. Sapiens opes sibi secum habet semper suas. 335 [B] SPONTANEA MOLESTIA 3408 Celebratur inter Graecos cum primis bellus et elegans trimeter: A. quorum hic vnus est: Auarus nisi cum moritur. Verum hanc molestiam non est cui possint imputare. nisi exitio alterius. 325 Etenim qui sese pecuniae studio addixit. alii damnum adferat. omnia mea bona mecum porto. apophthegmate natum. quod alii lucro est. 340 345 Diei non potest quantum et quam molestum negocium sit educare filios. Quamobrem non est animus eos omnes in hunc ordinem asciscere. praesertim cum adeo pauci sint qui parentum officio respondeant. qui rogatus cur nihil exponaret rerum suarum ex incendio patriae: Ego vero~ inquit. Tuendum. Nihil enim illis fingi potest nec argutius nec iucundius. id est Vltroneus dolor est parare liberos. emendandum quod scripseris et tamen non est quem incusemus. velut eruditionem ac virtutem.jcr~(x'J. Nisi mauis pro alicui legere 'alicubi'. qui mihi praeter caeteros arrident.je(X~pE't'Oc. Nemo vincit in bello. [B] BONA NEMINI HORA EST 34°7 Arrisit et hie: Bona nemini hora est~ quin alicui sit mala. E'J (X{n0 7tEP~~EPE~ 't'~'J o. nec iniuria sane. alii pariat dolorem. praeter vnum aut alterum. Longius trahi potest ad eos qui sibi sponte periculum ac molestiam accersunt.

"Nee non saepe laudabo sapientem illum. Cuius cum patriam Prienam eepisset hostis eeterique ita fugerent vt multa de suis rebus asporrarent. un deplaeement intem- pestif de l'elision a cree la forme aberrante l'erreur n'a pas ete corrigee dans les ed. prec~~ente). NKI. 1292. Monost. 325 Publil...p~crTOTEA1J-. 3' E:V Tn N~~~wv rrOA~Td~ 7t€P~ T-tj'-. Martens. nisi si dieamus officium rectius gratuito eollocari penes probos ae magnos. Refertur apud Athenaeum libro Dipnosophistarum oetauo ex Aristotele. Monost. cf. 3408 336-337 Menandr.. I. yp&:cpe:~ . 2362. B 6 (Bickford-Smith 59). 558 Rose.. 337 M7t1J 'cr'dv scripsi sec. ulterieures. 535 ). fragm. I.. y propose deja comme proverbe: "Citius Telegorae donarim quam ranti vendam". non lieet effugere. r f 2 VO) est Ie suivant: "Etenim cum moritur. princeps des Adages 3410-3421 est C. notices infra). 7t~po~[J... ASD II. 534). Biantem vt opinor. Parad. ~v TO~C. Epist. Le commentaire d'Er. 270. cum esset admonitus a quodam vt idem ipse faeeret: Ego vera. dans Ie eommentaire. 3415 et 3416 (cf. cit. 7tWAOUm AEye:~V ()T~ [J. 569 Jakel.xv 7tPOEAO~VTO dans Arhen.: M7t' ~cr'dv 344 incusemus B C E-I: incusamus D. 8: ~crT~V. 11. (op. 34°7 330 Publil. o{hwc. 349-350 A Biantis . A r:. c£ NKI. qui numeratur in septem. VIII. 355-358 Athen. ~6oc. r f 3 rO): "Nulla fortuna secunda est.. A 23 (Bickford-Smith 23). erit. Commentaire d'Er.. quam mereede penes improbos ae viles.m D E. accompagnes de ses propres scholies. IB II. Nam omnia mecum porto mea". (op. 347 Menandr. les ed. (n. CITIVS TELEGORAE DONARIM 355 360 3410 Telegoras apud Naxios praediues quispiam ac praepotens erat.) ant pour source premiere Athen.: "distingue versus". 351-353 Vt rursum . Nombreuses reeditions. 357 7tpOEAmfH C 7t F-I: 7tPOEAo~[J. 3410 L'ed. rum demum permittit alios suis opibus frui". B-1. a publie les Mimi Publiani.. crit.6-lo rursum quae vere mala sunt nostra. 359 Nullus . 321-322 Cuius. quantumlibet eommutetur locus. 3409 Otto 1293.~AAOV &v 7tPOEAO~VTO T€A€(H~y6p~ 8ouv~~ ~ TOcrOUTOU &7to860'etX~.. 688-689 et n. 358 ex Aristotele Cf. dans un recueil de textes divers (Opuscula aliquot. 347-348 En x' mention de la main d'Er. p.247 ADAGIA IY:v. cit.~ l' absence de la particule &v est etonnante: c£ . . C£ aussi Adag. nous avons utilise celIe de 1517 (Disticha moralia etc. 28. piscis Adag. Nee video quis vsus adagionis esse possit. vt venditores paruo licitantibus dicerent MiiAAOV 7tpOEAmfL~ '1"0 TEAe:y6p~ aOUV(x~. sauf pour les nO 3412. cui quod quotidie multa missitarentur. vulgato sermone reeeptum est. porto C£ Cic. Syr. edite en 1514. T€A€y6p~~ T€A~y6p~ C-ll. Th. Th. G-I n' en tiennent pas compte. 7 des adages de C (8 si l'on tient compte de 3412. locus C£ Sen. 70 Jakel. Louvain. app. Er. Martens. 357 7tPOEAO~[J. Louvain. 3406 Otto 230. id est Malim Telegorae dare. facio. 5. 337 (app. 519520.. quae non alieuius malo contingat". inquit. 348 a b: J\.) En B. Menandr. Rem longius prosecuti sumus in prouerbio Nullus malus magnus piscis.marquer aussi Telegoras er non Telesragoras. 321-322 Cuius Mimos ipsi E-I: Quos ipsi B-D. Syr.~~-. explicare C'est en 1514 qu'Er..

apud nos contemptissimos. &XOUE~. op~ xoct VOUC. &XOUE~'. adeo vt mente alienata nee corporis dolorem interdum sentiamus. Luna. Siquidem vmbrae plebeiae malua porroque victitant. (Ex&:'t'YJC. quod apud inferos tenuissimo victu minimoque cibo eoque vilissimo viuitur. si possis animum in aliquam cogitationem alienam intendere: WQ'1tEp.A Verum illud expendat eruditus lector. [C] Meminit et Lucianus alicubi. [. an prouerbium accipi possit de coena illa. ae: 1tEVYJ. dicentes quod Hecate comedisset. Artemis et Hecate. Olim in triuiis venerabantur Hecaten.. MENS AVDIT N oue. vbi res per tumultum diripitur. habet in deliciis. ~YJQ't yap ocu't'YJ Toue. Er't'E 't'o 1tE~Vl)V ~EAnov. Vnde et Athenis locum esse dictum Triglam.ADAGIA 34II-3413 [C] LB 1056 366 37° HECATAE COENA 34II Veteres coenam perparcam et impendio frugalem Hecatae coenam appellabant. aE~1tVOV xoc't'a fLl)vOC 1tpoQ'&ye:~v. Vtrum potius ditem esse an egenum. T oue. quam singulis mensibus in triuiis Hecatae collocabant diuites. 375 Quo quidem loco in hanc sententiam scribit interpres. atque inibi simulachrum Hecates Triglantinae. tetrametri catalectici. Noctu vero. ErpYJ't'OC~ 't'o 'voue. vbi proposita quaestione quur noctu acrius audiamus quam interdiu. inquit. quod interdiu animus variis negociis distrahitur. veluti coenam Hecatae in triuiis. Extat apud Athenaeum libro septimo. Hecate maenides ac triglidas pisces. Caeterum egenos hanc praedari. qui nisi sit praesens. E~EQ''t'~ 't'OtJ't'o 1tU8EQ'8oc~ Ern: 't'o 1tAOU't'E~V. 1tptv XOC"rOCeE~ voc~. Mens videt. nee corporis sensus officio suo fungantur. sed eos facilius etiam renunciant animo. Alii Triglam illi sacram putant ob nominis rationem a ternione dicti. Cuius rei meminit etiam Aristophanes in Pluto: llocpa "rije. [61 MENS VIDET. fLEV EXOV't'OCe. quoniam oculorum sensus quiescit et animi cogitatio tranquillior est. vt sibi sacros.)v &v8 p~1tWV OCp1t&:~E~ V. id est Hoc ex Hecata si vis didicisse licebit. quod tum nullis actionibus . Caeterum sub nouilunium diuites mittebant coenam vespere. xed 1tAOU't'OUV't'occ. I iuxta poetarum theologiam. prius ac deponere possunt. [61 meminit et octauo. inter alias causas et hanc reddit. Et ipse sum expertus in cruciatu dentium aut calculi multo leuiorem reddi doloris sensum. Itaque congruet. diripiebant pauperes. quod eadem tribus nominibus appelletur. mens audit. cum triformis sit et Hecate. quandoquidem iubet ilia Hos quibus est res quoque benignam mense vno ponere coenam. 't'(. tum aurium meatus non minus patent nocte quam interdiu nee minus capaces sunt sonorum. Refertur ab Aristotele quasi vulgo iactatum sectionis vndecimae problemate 33. Pauperes autem esurientes diripiebant ac deuorabant quae erant apposita.xoct VOUC. 390 395 400 3412 id est Hemistichium prius videtur carminis trochaici. 0P7.!OCC.

3553 (Vtres thylaci).II-I3 distrahatur nec oculorum sensu auocetur quemadmodum in die. poculi species sunt: aut occrxov utrem dixit. Pluto 594-597 (376 XiXT~ fL'ijv' &1t01tEfl1te:LV: XiXT~ fL'ijViX 7tpOcr&ye:LV v. add. vel qui moribus essent parum blandis. I et XXII. Probl. commentateur..e:A~V"t]V XiXl J\PT€fLL3iX xiXl 'EXrXT"t]V XiXAe:Lv. 172. XP~fLiXTIX &v~p. 368. moxque vt accepit. 382 interpres lei. p. . ASD II. 8UfL- . fragm. 4.. V. 387 (app. Brabant. 358 £ 370 Lucian. ~PXoV't'o 1te:LVWVTe:c. 395 ipse . 1839 (Qui apud inferos sunt terniones). p. Erasme humaniste dolent. alibi renvoie aAddg. Greek Scholars in venice. fit vt acutior sit aurium sensus.249 ADAGIA rV:V. Aide. c£ Stromberg. 325 c d. Nisi forsitan hic occrx6e. Voici (d'apres red. Amsterdam. 7· 373-377 Aristoph. reprend la citation d'Alexis. 7tUXVO: / "EAXEL. id est Pecunia vir. 1t. p. Cf. thylacum. XI (et non X). Geanakoplos. ventrem capientem porum. Er. D. Pour Tanti hahetur . 382-386 Quo quidem . ASD II. 1498 (il y a routefois une controverse sur Ie role exact de Musurus dans la redaction de ces scholies. Tanti habetur quisque quantum habet. 387 In C-F 34I2 legitur hoc addgium postea omissum: Bene loculis. quemadmodum dicimus 'hic esto' et 'isthic sum'. x. 2. p.ll. OCXOUe:L Formule attribuee a Epicharme (fragm. Catapl.. xiXl AiX~WV €~'ije. 216-220. pp. De mente peregrinante nobis dictum est alias. Kusterus. qui cibum recipit. vel qui hilariter 370 meminit et octauo G-I: add. Bruxelles. loco cit. mort. Locus erit adagio vbi iubemus quempiam attentum esse. mais qu'Er. Opinor idem esse cum eo quod alibi rerulimus. 26. 3283. hoc est hominem esse scilicet. crit. / '1\ v6pw1t6e... 78 (istic). p. 3413 406 Aristoph. I. TpL6- id est: Calicem poposcit.. diripitur F-I. VII. add.. TpL63OLe. Fin. 7t. 30Lc. id est Thymbra victitantes adagio dicebantur. dans Addg. 30) Ie texte grec de la scholie de Musurus qu'Er.. avec une interpretation differente. quodque habet prouerbium. et VIII. p. bene scrinio. et Lucian. Ach.. frequens I Haurit trahitque. vel qui tutius ac liberius vitam agerent. 336 b. 5.. 470 e. notamment pp. 6ucrliXv T?] 'ExrXTn 1tpocrrXyOVTe:C. editeur et commentateur de l'ed. 390-395 Aristot. 2547 (Mens peregrina). 88 PCG. Dial. La source est Amen. 1971. sans reference a Epicharme. 1962.. ASD II. princeps de neuf comedies d'Aristoph. ASD II. 381 possunt G-I: possint F. €"t'lfLwv TO 7tIXAIXLOV 3L~ TO nlV IXUT~V r. 17. €"t'Wouv (sic). e:0 3z 6UAIXXOe. loco cit. cite d'apres Suid. 3411 363 Hecatae coenam C£ Athen. at 3z 7t€V"t]TEc. 3412 Adage introduit en G pour remplacer l'adage que nous publions en app. 240. cf supra. 6. cf. d'apres Aristot. I. ~(:le:m3d7tvou YiXO"T(:l6c. 52. cite ici. L.. Cambridge Mass. 98 b et 961 a. 43-53 et 68-6 9.]. Hecate C£ Addg. 113. 365 poetarum theologiam On pourrait paraphraser ainsi: "la maniere dont les poeres pa"iens parlent des dieux"... 3. 404 alias Addg. THYMBRA VICTITANS 3413 eu~~pocp&ym..I. Athenaeus in Dipnosophistis libro decimo refert ex Theopompi Nemea versus hosce: "HL"t'"t)crE XUALXIX. 368-369 Alii . 1710. 249 Kaibel) par Pluto Mor.. calculi C£ H. 403 isthic sum C£ Cic. aussi Pluto Mor. 388 N oue. xxxvi. a traduite en latin: T~v 'EXrXT"t]V €V TiXLe. XI. infra.). KIXT~ 2)z voufL"t]vliXV ot 7tAoucr~OL 3EL7t'lIOV €:cr1tEplXe. €:crTLv. 8. ASD II. En G. 121-122). et Addg. ac 6UAiXXOe. XiXTiXVTAEL XIXTrX TE T~V 1tiXPOLfLllXv I J\d 1tOT.. citant Alexis. 369-370 Athen. p. 254. il s'agit de Marc Musurus. 397 Aristot. n. XiXTiX6ELViXL F-I. XiXL ~cr6LOv iXlhoc XlXt EAEYOV 5TL ~ 'EX&T"t] E(j)iXye:V lXuTrX. e:0 fLzV &crx6e. we. / Semper crumena recte habens ac scrinium / Recte vsque habens. crit. •. 370-377 Verum . 1735 (Pecuniae vir)..) Sur cet adage. Adag. 33. 553. €:1tt TiXLe.

we.L~&AAOV'!Oe. nec a regibus modo.L~xov ~opucpOPYJfLCX XEX'YJVCuC. y&p ~E~7tVOV OU 7tO~E~ 7ttxpmv[cxv. tXfLoucroC. (. neque enim oportet hunc adesse more doryphorematis. XP~ y&p xcx~ TOUTOV fL~ 7tCXPE~VCX~ ~opuCPOp~(. vel quia qui modicis contenti sunt non facile corrumpuntur vt proldant rempublicam. Tp07tOV adesse dicuntur. [C] 430 435 440 id est DORYPHOREMATIS RITV 3414 Graeci ~opuepoP'YJfLcx vocant satellitium illud ex barbarorum fece conductum.L~ (. [A] MVSlCAM DOCET AMOR Plutarchus adducit et hoc adagium trochaico versu expressum: Moucr~x~v gpcue. [G] quam eandem cunilam dicunt. Vnde qui taciti assident ~opuepOp~(. fLYJ~' Wt'J7tEp xcu(. tXcpcuvoe. Hinc maledictum.ADAGIA 3414-3415 410 eitraque sollicitudinem paruo contenti viuerent. '!~vcx AOyOV nEW~­ t'J'!pcX'!ou. [q herbae genus sit quam Plinius non distinguit a satureia. hoc est tacitum et nihil adferentem in medium..LCXTOe. Restituetur si legas ~E~7tVOV y&p EU'!EA€e. TJ TO 7tptv. nihil etiam loquerentur. verum etiam a summis pontificibus. id est Igitur amice. Sensus autem dicti geminus est: vel quia nemo molitur insidias rebus modieis. itaque de prandio parco tenuique dixisse: To Tmothov tXp~t'J'!ov OU XCUPE~ 7tPO~ot'Jtcxv. id est . Tp07tOV. 415 LB 1057 Est autem saporis subamari. thymi referens thymbraeque saporem. neque veluti comicum doryphorema hians cum silentio obambularem. Musicen docet amor. vt astarent modo. Non ita qui thymbra victitant. his quidem verbis: [D] Ouxouv. Id regeritur et reciprocatur in dicentem 'mox a verbis ad verbera. [f1 Vsurpatur a Luciano in libello De conscribenda historia. ErYJV EV othw 1tOAUcpWVcp xcx~p0. id est Tale prandium non recipit proditionem. nulla debacchatio. e quibus fere plus est doloris quam voluptatis. Et subdit ex Alexide ex prolixis conuiuiis primum nasci scommata. d) cptACUV.LCXTOe. Sic Athenaeus libro quinto: nCXpE(. quod thymbra. [C] Prouerbium recensuit Suidas [f1 et Hesychius. In tragoediis igitur sic addebatur regum personis ~opuepoP'YJfLcx.. id est Cum iniiceret sermonem quendam Pisistratus. ne solus essem mutus in tempore tam vocali.Lovoe. Vbi coena frugi est. Fertur Epaminondas mire frugalem vitam egisse. [G] Hortensis cibis aptior. 420 425 Graecus trimeter videtur corruptus inuersione duarum dictionum. XClV T~e. vt auctor est Dioscorides. quod olim tyranni ad custodiam corporis adhibebant. [G] Amphis apud Athenaeum libro decimo: EUTEAEe. nunc a regibus magis fastus quam tutelae gratia alitur. inquiens. loeis gaudens petricosis. cr~CU7tii 7tEP~CPEpO[fLYJV. in agris passim prouenit et pratensis [G] ad remedia [q praestantior est hortensi. ~~~cXcrXE~. Columella distinguere videtur: Et satureia. et si fuerit indoctus prius.

a C£ Reisch. 414-419 et Hesychius .pWVcp xa~p<'. 443 MoucrLX~V C D 7t F-1: Mou(Hx~v ~' A.L~p0c.­ -rou). 182. 433-434 Athen. fragm. rempublicam F-I. 443 &. Hist. C£ Adag. ) ne donnent pas (. X..V.. 3414 428 ~opuc.OU(HX~V par 7tOL't)1:~V. quod nihil non experiatur. c1 C!>(AWV.E~P1J't'~'J appellat. verbis F-I. 4 (437 Kau-roc. 414 Suid. 438 7tOAUc. 437 ouxouv H 1: o\)v D-G. 410-4II Colum.L't)v). 6. add.) Nous avons maintenu Ie mot XiXLp<'. 419-426 Amphis . x&v &. 442 adducit C-I: in eodem libra refert A. Stheneboea (663 Nauck). Paris. C£ Pluto Mar. remplacent aussi fJ.PiX €PWC. aptior G-I. d' OU notre adage est extrait et qui etait deja mentionne dans l'adage precedent (190 en A. . 6. Mou(Jx~v E. 190 e (xat -rou I1e~(H(J-rpcX.LOUO'LX~v mais 7tOL't)1:~V.. 442-443 Pluto Mor. .pcX. 421 Vbi . [C1 Socrates in Conuiuio Platonis putat animam immersam corpori velut expergisci amoris stimulis. 165. et une traduction d'une autre main. C£ E.p6p't)(. cit. 438 (app. liopuc.La. 421 a (&-reA€c. victitant G-1. 1518 ('AfJ. 446 Plat. 413 Diose. 7t. Histoire de Rome. 622 c (Moucr~x~v ~' &. peut-etre posterieure: "Vilis coena non gignit debacchationem".).. 11. add. 19 28 . et hinc primos ad honesta impetus capere. tanquam excusso veterno. 1579. X. 50.). C-I: x&. 30 -3 2 . En A (c£ app.zpol(. lac.p6p't)fJ. Hesych. qui sera reprise en G-1. fragm. cit. 35-36. qui se trouve dans Lucien et a ete omis ici a partir de E par erreur typogra- phique. trochaico versu expressum C-1: expressum trochaico versu A. e verecundo stupidoque comem ac blandum. x&..fJ. notamment Pluto Mar. X. ASD II. crit.. si bien que dans notre passage les editeurs modernes. on lisait "in eadem libro". RE V. e negligente 408-409 quam . verb. 622 cd.. 791 e. Rodocanachi..fJ. 414 Hortensis . Er. dicunt G-I. Symp. emprunte la citation et Ie commentaire au meme passage de Pluto Mar. debacchatio En X. V. O\)v.. debaechatio. qui renvoyait a "primo Symposiacon libra". conser.p6p1/fJ.) X(XLPW. 431 in tragoediis .oucroL). Tim.yOC. 196 e. 444 Musicen C-1: Musicam A. reinrroduit ici a partir de C. Athen. 448-449 Id. etiam siquis fuerit ante 410 distinguere videtur X 409 Plin. 7.. 831-832.). XIX. Athen. 436-439 Lucian. €pwn).I4-15 445 450 Sensus est amorem ad industriam exeitare animum artiumque et omnis elegantiae magistrum optimum esse. 419-420 Amphis. 233. 13.a C£ p. III. 69 d (EmxzLp't)1:Yl 7tiXV1:0C. 423-424 Alexis. pp.. €7t~X.. X. G-I: distinguit C-F. Pluto Alex.. Suidas D-1: Suida C. pp. eu(. 77. 191 en 1). X. add. 160 PCG ap. 441 amor C-I: amor. 871. x.WVcp E-1.) D: 7tOAUq.. suivant l'exemple de Cobet. les autres attestations de cette meme citation. 450 reddit loquaculum C-I: loquaculum reddit A. 436-437 Vsurpatur .ADAGIA IV V. 439 7tapaq. C'est une citation d'un ouvrage perdu d'Eur. Siquidem e taciturno reddit loquaculum. Le pontifieat de Jules II I503-I5I3. 4.. 438 -r<'. loe. 425 a verbis ad verbera Expression deja citee De cop.v A. 405 f (De Pythiae oraculis) et 762 b (Amat. recrutes par Ie pape Jules II des 1506. on trouve deux traductions latines du meme vers: Vbi . 37. ex. add. 412 ad remedia G-I. add 7t. ~opuc. [A] Vnde deum hunc idem Plato 7t(X'J't'oc.ouaoc. omis en B.v -r~c. add. 415-416 Epaminondas C£ Pluto Lye. 3415 Adage figurant deja en A sous Ie n° 191. p. ASD I.. 430-431 a summis pontificibus Allusion aux gardes suisses. S.oucroc. 448 deum hunc idem Plato C-1: et Plato deum huncA..). stupidoque comem ac blandum C-I: assentatorem A. 29 PCG ap. crit. c£ dans la traduction latine tempore maintenu dans toutes les ed.. Nat. indoctus A.

maxime hulcus habentibus. Fartassis ita dictitabant in hominem conuitiatorem ae rixosum: 'Hic lapidem ealcauit a cane morsum'.vav uepa~v€. '!~v xAaT. VXOR.)v &YO[lEVWV e€acrC<~[l€ec<. ntXv'!€~ . capite 366. de Cimone. si dicas non mediocrem esse gradum ad discendum amasse praeceptorem. [H] Potest et ad pium. scribens ex Aristotelis sententia plerasque textrices esse impudicas. Idque suum I ius esse putant. omni literarum ac morum genere semet expoliuit. si quis lapidem a cane morsum contigisset aut calcasset. ne posset vt rusticus fastidiri. vt ceu fuci quidam alienis fruantur sudoribus. 460 id est [q Potest et ad verecundiorem vsum detorqueri prouerbium. qui tactus amore puellae. LACERNAM TEXE 3416 Athenaeus libro Dipnosophistarum tertia heroieum hunc vt prouerbialem adducit: Tov CHXUOV Tpwyoucra. eum iracundiorem euadere et ad dissidia prapensum. nonnulli putant cucumeris. [q TETIGIT LAPIDEM A CANE MORSVM 341 7 Plinius libro vigesimo nono. vt vxor tenui contenta victu perageret opus suum. aspersum aceto et calefactum in vino appositum. 5n nc<p€~fJ-EVO~ xc<t xap1J~C<pouv'!€~ uno '!Yj~ [lEe1J~. Testis ego dictum hoc haud vnquam fallere quenquam. capite quinto. on6'!€ T~ '!(. quae nisi adsit. de veneno rabidi canis agens: Tanta. 47° LB 1058 475 480 [q Apparet esse verba mariti iubentis. ni fallor. qui cogitet lapidem a cane morsum vsque in prouerbium discordiae venisse. Vox ea propemodum quadrat in huius temporis principes qui strenue profundunt quod populus esuriens summis laboribus parauerit. qui quum multis versibus doeuisset. vxor. inquit. Minus hoc miretur. Nam sicyon vel sieyos bulbi genus est aut certe peponis. Musas semper esse comites amoris subiicit: MtXp'!u~ Ey0W. Arrodens sicyon. [q Extat in hanc sententiam non illepida fabella Boccatii. [H] Hermolaus Barbarus Corollariis in Dioscoridem. Nam Musicen hie sentit literas quas antiquitas nouem Musis dicabat.ADAGIA 3416-3419 455 diligentem. vt vrina quoque calcata rabiosi canis noceat. nihil recte feceris. [A] SICYON ARRODENS. yuva~. An sieyos Venerem temperet nescio.. vis mali est. Remedium est fimum caballinum. (h~ fJ-ueo~ 53' €nA€'!o ntimv &A1Je~~. subtexe lacernam. Hactenus Plinius. [H] Allusit ad prouerbium Bion in Bucolicis. videtur aliud diuinare. si dicas charitatem esse virtutum omnium magistram. Cuius e verbis coniicere licet vulgo creditum fuisse. [q 485 id est ERECTI 3418 Athenaeus in Dipnosophistarum libro quarto: Kat TO 8c<ufJ-tXcrwv.

Erigunt enim se totos et summis nonnunquam insistunt pedibus. id est Et quod dictu mirum. 'Ex xp~~&vou ~ouc. 3179. et supra.16-19 490 E~EV~CPO[. n. III. Voir deja Adag. 3416 C£ Stromberg. Decameron 5. . IV. Vne traduction latine du Decameron a ete publiee des 1472 a Mantoue. 6-8. C£ supra.. lacernam C-I: Cucumerem rodens. 4. Er. 491-492 auscultant D-I: ascultant C. 2009 ( Solidos e clibano boues). XXIX. 3419 494-496 Aristoph. Teubner) ap. II. 73 d. 482-483 Fortassis .. 92-93. pp. id est age tuum Boccace. C-F. en B sous Ie n° 3056. § 356 . cite Aristoph. 712 . 495 462 Sicyon . tente de reconstituer la formule du proverbe. 485 Dipnosophistarum G-I: Dipnosophistis C-F. 1tIXP~T16~L S' ~~'i:'v 8AOU~ X G-I: mx.et non 366 -: "D~ cucumere p~ouerb. p.. 7CiXP€'t'W€t a' ~[. crit. Nat.. 3417 Otto 322.p~T16e:dJ' 8AOU-.. [CJ E CLIBANO BOYES Prouerbium sapit quod scripsit Aristophanes EV J\XiXpvdj(j'~: Eh' E~EV~~EV. quod dici solet. IV. morsum En partant du texte de Pline qu'il vient de citer. 7 (ed.253 ADAGIA IV v. Legrand. 436 Hense. lei. cf. pp. 469 cucumeris C£ Ie texte dans A et B (app. 102 (476477 Mali tanta vis. impudicas H Barbari 451 . Stob. 463-464 heroicum . fortasse quoniam textrices vt Aristoteli placet impudicae sunt magna ex parte". 5 (32). ASD II.ium grae..LEV. 7. 85-86 (495 E~EVL~E). 7 (ed. Adage figurant des A sous Ie n° 3042.. 1516: fb 52 vo . 463 libro Dipnosophistarum C-l: Dipnosophistae libro A B.LEVOV &V~(j''t'&[. tertio A B 1t F-I: secundo C-E. 498 clibano nobis X G-l: clibano C-F. Er.. d'apres Athen. Bucoliques grecs. I~ 20. dans l' ed. Sur 1'utilisation de Stob. recti. 483 conuitiatorem E (in Erratis) 1t F-l: concitatiorem C D. 130 b.LEVO~. 478-479 in fico impositum). cum depressi essemus et capite grauato temulentia..ll..ci cel~­ brant 1110 versu: O"LXuov TpWyOIJO"IX YIJVIXL T1)V negocium neque cures aliena A B. texe pallium. transfere ici a partir de C. 44-45.. 476 vigesimo nona C-H IB: vigesimo 1.1. ).. OpeO~ 't'o a~ AEy6[.. 476-480 Plin. XAIX'i:'vIXV UcplXLVE vt mulier videlicet texendo cucumerem manducet. ASD II. 130 £ . t. 466 Arrodens . concitiatorem E (in textu). vxor. 3418 485-487 Athen. 486 XlX(1)['lXpounEC. 464. quarto C-F: quinto G-l. 3001. n. Ach. Belles-Lettres) ou VIII. qui auscultant aut spectant auidius. 5. 39. 1. quoties spectassemus aliquid eorum quae inferebantur..Lrv 5AOUC. Adag. 465 Tov cr~xuov C-I: LLXUQV A B. par Er. Adag. id est Accepit inde et apposuit totos boues E clibano nobis. surgentes. 495 €~eVL~~v D-l: €~ev~~~v C. p. Accommodum erit vbi significabimus aliquem toto pectore attentum ad rem quampiam. adducit C-l: recenset huiusmodi prouerbium A B. omnes expergiscebamur. VI. 463-465 Athen. H. 1. fragm. 454-456 Bion. texe C-I: Cucumeren rodens A B. Ahrens. (in Dioscoridem) corollarii libri quinque . 478 Remedio. Venise. 471-473 Hermolaus ..

L~Y)v.254 500 ADAGIA 3420-3423 Vsus erit quoties efferemus splendorem conuiuii aut insignem edacitatem. quo significabant quempiam suo munere defunctum. Caeterum ob assuetudinem non videri prouerbium. quemadmodum nos absolutae virtuti gratulantes dicere solemus: 'Macte animo. carmen erit hexametrum heroicum. Latona puellam vlnis baiulans. Rursum alii putant acclamari hoc pacto feliciter suo perfunctis munere et eo quod expetebant potitis. cum is forte fortuna arcum teneret. sin corripias. cum quispiam e conuiuio discessisset probe potus ac magnopere somnolentus. Narrat enim. macte virtute'.LEAclVOUpOV. Consimili figura vocabant hecatomben. ac perinde valere rE 1ttX~ quasi dicas &qnE 1'CtX~. Itidem ferme. Apollinis praesidium implorans clamabat rE 1ttX~. SEQVITVR PEReA SEPIAM 3420 Athenaeus libro septimo nullo autore refert huiusmodi prouerbium: "E1tE"rtXL 1tEPXY) [. [F] Libro 10.LEAtXVOUPlfl.L~LXOV "rpt[. fili. ~ 1'CEpXtXLcrL XtXey)YY)T~V [. id quod aliquanto post sequitur apud eundem poetam: KtXt 1tOAU1tOOWV E:XtX"ro[. quod his vocibus solenniter vterentur in sacris Apollinis: Vnde et ltXf. nisi quod coniicio dictum de improborum societate. qui de piscibus prodiderit: 510 <!>ux[OtXc. quod et I ipsum impetum ac celeritatem habet. &A~Y)(j"r~V TE XtXt EV xporncrLv Epu6p6v ~XOP1'Ctov. Huius adagii fieri mentionem apud Clearchum in Prouerbiis. Apud eundem paulo inferius adducuntur hi versus Numenii. id est Et polyporum hecatomben. id est mitte ac percute. [q nec addit in quem sensum soleat vsurpari. quoties in rebus afflictis opem imploramus. qua gratulantur victori votique compoti: Dicite 10 PaeanI' et cio' bis dicite 'Paean!' . [G] Etenim si producas priorem in r'lj. nunc tenuis est. caeteros in eum acclamasse rY) 1tCXLWV. Nonnullos deflexis nonnihil vocibus efferre rE 1'CtXLWV idque prouerbio dici solere.LE"rPOV ortum existimant. ex Aristophane adducit. iambicum. 505 id est Comitem sibi ducit sepia percam. nescio an librariorum incuria factum sit. Porro quod apud Athenaeum in rE et rY) nunc aspiratur. quod ab huiusmodi natum euentu tradit: cum Latona Apollinem ac Dianam ex Chalcide Delphos deportaret iamque ad Pythonis specum venisset et draco concitus in eos prouolaret. FERI PVER 515 520 525 LB 1059 530 3421 Athenaeus libro Dipnosophistarum decimoquinto demonstrat olim prouerbio solitum acclamari rY) 1tcawv. [q Ouidius in Arte amandi videtur vsurpasse pro acclamatione.

de Ia main d'Er. 3421 512 Athen. testatur dictum in eum qui bene oleret. Athen. La mention apud eundem poetam est done erro- nee. sauf pour Ie n° 3425 (c£ notice infra). add. 2.20-23 Decidit in casses praeda petita meos. Cf. IT 75. 701 c d. €\I OLX't'Ucp.: Ies deux textes cites. seu amoeni Atesis vnda nutrierit. 540 subsuitantes F-I: subsultans D E. 6 (Migne PI 14.: addition de sibi dans Ia traduction (c£ app. 524 perfunctis X G-I: perfuncto C-F. 525 expetebant X G-/: expetebat C-F. adducit F-I. 64 Wehrli (Die Schule des Aristoteles III). 20-21. 506 Athen. La mention paulo inferius etait exacte a l'origine (ed. ceit.dvC(C. 537 Suid. alliciant F-I: alliciat DE. quod de eo qui gratam redolet suauitatem. suivi par F-I (1. fragm.. 507-508 paulo inferius Athen. Av. 192. II s'agit d'Antiphane (fragm. 506 Libro . x G-/: potito C-F. Stromberg.. Ars II. 1tllAEU-rpLllL dicuntur. VII. d'ailleurs cite par Suid. VII. Ia source premiere de tout l'Adage est Athen. princeps des adages 3422-3442 est D. G-/ ne tiennent pas compte de cette derniere demande. Aristoph. capite secunda. mais I'insertion en 7t. 1083. quo subsultantes reliquas deceptas alliciant. . En fait. Suidas recenset duntaxat nec explicat. d'une reference au 1. 535 [D] 540 550 PVLCHRE FALLIT VVLPEM 3422 IlllAEUEL XllA(. PCG) et non d'Aristophane: J\\l1". IV. quod timallus piseis sit odore gratissimus et aeque fragrans eiusdem nominis fIos.ADAGIA IV: V. 544-552 Ambr. En X. 529-531 Etenim '" factum sit G-/: add. 1-2. vers 4. 531-535 Ov. resume Ie texte de Clearque. 42. PCG ap. 506). cuique frustra tenduntur insidiae. cui a flore nomen inoleuit. Ambrosius Hexaemeron libro quinto. 1tllAEU'Tll~ vocantur. 320 e. seu Ticini vnda te flu minis. fragm. 319 c.: K&7tC(\lC(YX&C:EL 7tC(AEUEL\I OEO€f.. 222). d:Ari~toph. potitis 500-501 Anaxandrides. 450 c. 548 Ticini F-/: Ticeni D E. dictum facete sit aut piscem olet autflo rem: Ita idem pronunciatus est piscis odor esse qui floris. X. pp. Vnde et columbae exoculatae. Denique sermo testatior. 3420 Cf. Hexaem. Apparet dictum in eum qui dolis captaret astutum. y compris Ies remarques concer- nant Ia metrique. [D] At vulpem dolo circumuenire difficile est. 3422 L'ed. ~OUAOfL€\I'YJ 0 €7tE1"C(L m:px'YJ fLEAc(\lOUp~. Er. -r~v rXAcil1tExll. 3423 Otto 1782. quas aucupes in reti ponunt. Quid specie tua gratius? quid suauitate iucundius? quid odore fragrantius? Quod 505 Comitem sibi X G-I: Comitem C-F. Nam 1tllAEUELV est arte illectare. 517 Clearchus. vers 29.)".c(1"( cp~(n\l . Ie sont d apres cet auteur. id est Decipit pulchre vulpem. 503-504 Athen. Sed praestiterit Ambrosii verba subscribere: Neque te inhonoratum nostra prosecutione timalle dimittam. X aurait dt1 entrainer une modification de Ia presentation. [D] 545 255 AVf PISCEM OLET AVf FLOREM 342 3 Aut piscem olet aut timallum.CP&\I'YJ~ ~' €\I 1"ep ~PO~A~(J. X. X\1. LF] Et qui feris tendunt casses. 522 Nonnullos 7t F-I: Nonnulli C-E. r€ E-/: r'YJ CD. . 131 c (7tOIJAU7tOOW\I). Ies ed. flos es. et d'Anaxandrides.) et mention "distingue versus". C-E). 7t. V.

Liuius libro decimo De bello Macedonico et Asiatica. Parum. vt reclamarint theologi quidam ac monachorum vulgus. Quorum vt quisque maxime egebat hac mea industria. Idem vsu venit in epistolis ac libris. non ob aliud quam insignem corporis paruitatem. Sic enim legendum esse vel ipse sermonis tenor admonet. etiam conuiciis insectantur. ne circumueniatur. vt nihil tritius. tot sudoribus constantem.. nos nuper et experti et admirati sumus. Verum haud scio an pro timallo apud Ambrosium legi debeat tithymallus. ita odiosissime reclamabat ingratum hominum genus. Equi dentes inspicere donatio Hactenus Hieronymus. hoc tu corpore tuo spiras. Non digne Graeca in Latinum transfero: aut Graecos lege. qui non raro ipsa breuitate redduntur commendatiores. inimicitias mortales esse debere. capite 8. Quaedam mole placent ac magnitudine. specie nlmlfum prouerbiali. aut si tantum Latinus es. Sunt quae ob id ipsum grata sunt quod minuta. vt vulgare prouerbium est. quibus si quispiam largiatur prandiolum aliquanto lautius vnde distenti ac temulenti discedant. [B] GRATA BREVITAS X&p~c. Nam idem hodieque sic vulgatum est. veluti gemmae quaedam ac sculpturae. tantum non adorant hominem. ~iXW~(H'J o7t'YJ8E:~. id est Adiuncta est paruis gratia rebus. Sed hanc hominum inciuilitatem quam incusat Hieronymus. [D] 585 AMICITIAS IMMORTALES ESSE OPORTET T. At inciuile sit idem facere in equo donaticio. 555 560 565 570 575 [D] EQVI DENTES INSPICERE DONATI 342 4 Sunt quaedam et hodie vulgo iactata non indigna quae veteribus adagiis annumerentur. quod genus est illud: non oportere equi dentes inspicere donatio Cum significamus aequi bonique consulendum.melLa fragrant. in quibus aetatis indicia certissima sunt. innumeros locos vel emendauimus vel explicuimus. quia verum erat. cuius fragmentum debemus aureae Mogontiae. Recte quidem admonet . in prouerbium venit: Amicitias immortales. 580 LB 1060 Hemistichium est carminis heroici. si eius linguae habes scientiam. praesertim apud fastidiosos et oclcupatos. inquit. et qui tantam vtilitatem gratis donat. eloquens sum. quod non emitur sed gratis donatur. Incredibile dictu vt obstrepuerint. Sunt in deliciis et pumiliones. idque non aestimandis vigiliis. noli de gratuito munere iudicare et. cuius varia genera recenset Plinius libro vigesimosexto. Quid ad te? Disertiorem lege. qualecunque est. cuiusque subinde meminit Dioscorides locis diuersis. quibus is meus labor plurimum adiumenti adferebat. Dedimus Nouum Testamentum. Vsus est tamen hoc prouerbio diuus Hieronymus in praefatione Commentariorum quos scipsit in epistolam Pauli ad Ephesios. scribit in hunc modum: Vulgatum illud. Siquidem equum empturus dentes inspicit.

II. IX. cite ce vers d'Eur... 594-596 Aristot. Suringar 84.: Ou3€t. transfere iei a partir de F. quidam 1t F 573 discedant HI: discedunt D-G.). pp. 567 Dedimus . positives et negatives. cette variante a ete introduite a partir de G dans l'Index prouer- biorum secundum ordinem alphabeti. 1276. 576 Anth. tenor admonet Le mot mortales a ete ajoute par Er. dans Ia deuxieme ed. insectantur Sur Ies reactions. id est Citat ibidem et alterum carmen: J\. vulgatum Cf. 585-587 Liv. ~ cpUA\£T't"8 6V't)TO~ wv. 1394 b. 3424 Otto 6°7. ad Ephes. 151 et 495. Monost. retulimus: Ouode. LB II. 4) a ete publiee pour la premiere fois en 1518-1519 (Mayence. resp. 3425 Adage introduit en B sous Ie n° 3402. II. Ce I. Er. pour Ie present passage. 554 Diosc. en 1519. tel qu'il est presente par Aristor.v.. 553-554 Plin. comme iei. sous Ie titre Nouum Instrumentum. I05I. qui designe une plante.. adopte egalement ici. Testamentum C'est en 1516 qu'Er. ASD IX. 613. l' euphorbe.. 2. 575 Grata breuitas En X' mention de Ia main d'Er. cf.: "Breuitas grata". et "tithymallos" (·n6Uf1. 46.lp(XV).. 164. X du De bello Macedonico et Asiatica. suis quisque priuatis commodis seruire. y eire et commente Hom. 596 Eur. Comment. 21. 21. Lop. id est Ne maneat immortalis ira te penes. 5 Jakel (J\6ci:v(X't"ov EXf:.(XAAO'. IV. 556 hodie vulgo Cf. 62-7I. au texte de 1518-1519.). 8 (39-45). amicitiae plus quam vitreae. ou Ies A~'t"(Xt (Litae) sont.. Migne PL 26. 3426 Otto 84. 598-599 Menandr. de I'Apolog.. semble-t-il. Ep\£crT~e. qui designe un poisson (mal identifie). in Epist. 589-592 verum . "timallus" ou "thymallus" (6Uf1. lac. cire par Aristot. ni fallor. 514 E. lei. nequicquam coit et rescinditur. 1276. XXVI. Er. ocr'n~ oux ad CP~A8~. . a Ia publication erasmienne du Nouum Instrumentum / Testamentum. G. commentee. Mortalis ipse quum sies... 726).24-26 590 595 257 prouerbium. quae si sarciatur. Arbitror in causa esse quod ab istis philosophis didicimus: commodo publico neglecto. vt simultates sint immortales. 3 sqq. 579 hodie .ADAGIA IV. portant Ie n° 3401 de CaE. comme dans Adag. Suringar 68. confond ici. La fin du 1. pp. 469 (564 eiusdem linguae). Stun. cit. Nat. 12. 552-553 haud . lac. ASD II. Non est amicus quisquis amare desiit. p.. [H] In hanc sententiam chat carmen Aristoteles Rhetoricorum libro secundo.. 113-116 et 493· 561-565 Hier. Ie Moguntinus. 569-574 Incredibile . XL etait alors presente comme Ie I. 502-512.Ek~v(XTOV opy~v fJ. Nouum Testamentum. Pal. plusque possit vna Ate quam centum Litae. Scheffer. notamment I'introduction al' ed. sur base d'un manuscrit aujourd'hui perdu. lac. tithymallus Er. Tro. verum eo rediere mores mortalium.. l'ancien adage 3425 (Mater timidi non fIet) est alors devenu Ie n° 3512. prologus.(XAAO'. cit. XL de Tite-Live (a partir de 37... 595 alibi Adag. 600 572 quispiam H I: quidem D E. intereat La portee de ce passage s'eclaire si l'on se reporte a Adag. au lieu de Oux EIT1". IX. il revient au titre traditionnel. qui donne 6py~v au lieu de EX6p(XV. beneuolentia ad quamuis leuem occasionem intereat.. quod alibi. opposees a '1\1'"1) (Ate). 587-588 Amicitias . dont Ie titre "Ira omnium tardissime senescit" est repris ici. Rhet. atque omnium tardissime senescat ira. XL. pp. a publie sa premiere ed. 784 (Plan. 136-137. pp. cette excellente correction est adoptee par Ies editeurs modernes.. IVa. 31). 2.

Rursus in Pseudolo: Cupis me esse nequam~ tamen ero frugi bonae. Caelio: Et se ad bonam frugem~ vt dicitur. Vsurpat M. si bonae frugi seruum perpulit ad delinquendum. Plautus in Cassina: Credo pol esse~ si tu frugi bonae es. Hinc et 'frugalis' dicitur. Et in Declamationibus frugi filius opponitur luxurioso. LA Item Plautus in Trinummo: Certum est adfrugem applicare animum. transit in speciem prouerbialem. Tullius in actione pro M. Verum hie nullus est trapus. Item libro octauo: Tale consilium sui recipiendi inierunt: fasces vbi consederant. Vlpianus ad legem Aquiliam. Vnde 'frugi' et 'bonae frugi' dicuntur qui suo funguntur officio. praesertim serui quos ad operam praestandam alimus. libro primo: Eiusdem agilitatis homo frugi melius quam nequam faciet. [GJ Velut apud Fabium libra duadeeima: Non ea modo quae conscripta sunt historiis aut sermonibus velut per manus tradita. bonae frugi seruum esse. inter se traditos ante aciem collocauerunt. prouerbio dicebantur ad meliorem frugem sese recipere. Idem titulo De quibus rebus ad eundem iudicem eatur. Rursum in Digestis libro vndecimo. praerupta multis locis iter impediebant~ vt arma per manus necessario traderentur militesque inermes subleuati alii ab aliis magnam partem itineris conficerent. Rursus Belli Galliei libra septima: Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiiciebat. In eadem: Nonnullae de muris per manus demissae. recepisse graueisque homines atque illustreis fuisse. Columella De re rustiea. capite Inde Neratius: Sed si bonae frugi seruus intra annum mutatis moribus occisus sit. [H] Idem frequenter fit in militia. paragrapho Quod ait praetor: Sed vtrum ita demum tenetur.ADAGIA 3427-3429 [D] 605 AD BONAM: FRVGEM Qui commutatis ad meliora studia moribus resipiscunt. 620 Nequam opposuit frugi. [D] Sumptum videtur ab agris. titulo De seruis corruptis. vtraque voce indeclinabili. capite Si quis seruum: Interesse fructuarii videtur. per manus tradi dieitur. quod translatum videtur ab his qui nauim aut plaustrum exonerent. 625 [D] 630 635 PER MANVS TRADERE Quod sueeessione quadam ab aliis ad alios deuenit. qui eultu redduntur frugiferi. Qui quaties aeeedit. Et ita 'frugi' hominem dicimus. inquit. quorum summa erat in castris copia. velut in Commentario belli ciuilis primo: Saxa. 610 615 [H] Lampridius in Heliogabalo: Milites se parsuros dixerunt~ si ad bonam frugem rediret. quemadmodum 'nequam'. per manus stramentorum ac virgultorum. quomodo frequenter obuium est apud autares. 'Nequam' enim nulli est vsui. .

Item Liuius libra Ab Vrbe condita 5. 17. 51. Aug. Aug. 270 (Cerra res est: Certumst v. 5. 68 (629 multis loeis praerupta. XXIX. Er. essent G-I. VII. 25. Gall. 628-630 Caes. 640-641 Liv. 618-619 Id. Pseudo 468. X (640 libra om.27-29 640 LB 1061 quaeque quotidie aguntur nosse. 23. 633-6 35 Id. X] apud autores F G. 902 (mi ipse: mihi ipse v.). Gall. 608-609 Hist.l. iam inde ab initiis vrbis tradita per manus. V. 9· 613-615 Dig.. 4-5 (633-634 sui recipiendi ceperunt). Plautus in Trinummo: E manibus dedit ipse mihi in manus. Trin. venisse G-I.: Etiam si nobis cum vrbe simul positae traditaeque I per manus religiones nullae essent. 632-633 Id. 641-643 Id. 3 (656 tibi ita trade). XII. VIII et ne mentionnera expressement ni Cesar ni Hirtius (e£ infra).). Provo 16. titulo De iure codieillorum: Quod per manus traditum est. x· 654 superiori D 7t F-I: supertori E. 6 (de muro: de muris v. Otto 722 . 3428 627 (app.. Declam. 627 exonerent D E H I: exonerent. tit. VII. 612-613 Dig. ita non vsquequaque dissimile est quod scribit Cicero libro Epistolarum familiarium septimo: Totum denique hominem 606-607 Item . 15. IX.. De epistola loquitur. add. 28. apres avoir cite deux passages du 1. Tullius in aratione De prouineiis consularibus: Nam vt C Julius omnibus a senatu eximiis ac nouis rebus ornatus per manus hanc prouinciam tradat et cui minime vos velitis. Heliog. 47. 1... 245. VII. 1. Quin et iureconsultis per manus tradi dieitur. 637-640 Quint. 12. est add. Gall. 621-622 Colum. IX.5. Trin. VIII.l. 65)-656 Cie. siquidem). 476 (Bonae frugi). tit. On sait que Lampridius etait considere autrefois comme l'auteur d'une partie de l'Hist. 9. I. [D) Fit autem iucundius quoties ad res animi prouerbium accommodatur. 630 subleuatique). Veluti Papinianus libro Pandectarum 29.). M. XI. [G] quemadmodum quum dicimus institutum aut opinionem aut consuetudinem aut diseiplinam aliquam per manus traditam ad nos venisse. Cas. 4. VII. 3 ("De seruo corrupto"). VIII du De bello Gallieo. 631-632 Id. X). 342 9 Otto 1039. quod de manu in manum datur. . 650-652 quemadmodum . [D) 655 DE MANY IN MANVM Vt non arbitror idem esse cum superiori. 2. I. Cael. add.. 15.I. 7.). in artis perpetuis praeceptis ordinatae modum venerat. redacteur du 1. codicil/is haereditatem dari non posse rationem illam habet et caetera. 10. 623 Quint. Civ. en eitera un du l. 6: "Quoniam te luxuriosum spes adhuc pecuniae faciebat. An non hoc est quod te fecerit frugi?". 5. 604-605 Cic.l.. 3427 Collect. 3 ("De seruo corrupto" et non De seruis corruptis). notamment la Vie d'Heliogabale. Vtitur eo Aulus Hircius libra praetermissorum octauo. 615-617 Plaut. Inst. 610-612 Dig. [H] Idem libra nono: Tum disciplina militaris. verum ne ea quidem quae a poetis ficta sunt negligere. En 637-641 Velut . 327 (edepol. erit. 4 (Equidem si). tit. 643-645 Cie.) Aulus Hircius (Hirtius). 2. 606-607 Plaut. 39 (644 eximiis aut neuis: eximiis ae nouis v... H I. 7t. add. XI. 648-649 Plaut. 10. quanquam et alias frequenter obuium [obuium est G. I (639 quae sunt a clarioribus poetis fieta).259 ADAGIA IV: v. animum F-I. Fam. 646-648 Dig.

Sumptum est a venatu. Terentius: Hanc in manum dat. Opinor Graecis efferri hunc in modum: 6. [D] 660 MIRA DE LENTE 343 0 Rodolphus Agricola. qui cum sit loquax.260 ADAGIA 3430-3435 tibi trado de manu. bestiam hanc esse variam. sed iuxta prouerbium. vt aiunt. quoties res humilis et pusilla magnificis laudibus attolleretur. Quod ipsum a venatu translatum est. cum domi hostem habeant. id est Non opus habent aliis qui redarguant. quo dicitur haudfacile esse omnes laqueos effugere. in quo sic vndique sepiuntur exitus. ad elabendum omnibus dolis instructum. Accommodari potest et ad opimum sacerdotium. vt necesse sit feram in aliquas insidias incidere. De re lubrica variaque captuque difficili. id est Vides igitur vere dici. sed ex nobis ipsis nascitur. nisi summa vi adnitatur. . ipse ex sese praebere solet quo reuincatur. opinor. quique sit aduersaturus etc. ipse sua hili aut liuore sese conficit: Oux &'AACJJV OEOV1'OC~ 1'WV 685 EAEYX6v"Cwv. velut cum quis ipse se prodit aut redarguit. id est Siquidem recte habet prouerbium. neque (quod dici solet) vnica manu capiendam.E:~va 7tE:P~ ~ocx1J~' 665 [D] 670 Ou 1'il E:1'EP~ A:Y)7t1'EOV. [D] NON VNA MANY CAPERE OMNES LAQVEOS EFFVGERE HOSTIS DOMESTICVS 343 1 343 2 3433 Rursum in eodem domesticum hostem prouerbio solitum dici testatur. in manum tuam istam et victoria et fide praestantem. id est Non vna tantum manu capiendum. Item Horatius: Vt tibi se laudare ac tradere coner. Vsus est Plato in Sophista: ~Op~~ o1)v w~ &)':fjew~ AEYE:1'OC~ 1'0 7tmXfAOV e:lvoc~ 1'OU1'O "Co 61Jp[ov xoc~ 1'0 AEy6flE:VOV ou 1'il E:1'EP~ A1j7t1'EOV. libro Dialectices tertio testatur apud Graecos prouerbio dici solere egregia de lente. quibus adsimilem putat hominem sophistam. 675 [D] 680 In eodem dialogo non dissimilem huic allegoriam adducit. vir immortalitate dignus. perinde quasi lentem minutum ac vile legumen splendidis encomiis efferas. quod nemo facile assequitur.lWV XOC~ Evocv1'~w(J6[J-EVOV EXOVTe:~. tXAAa 1'0 AE:y6[J-EVOV orxoflEv 1'OV 7tOAEf. Agit. vbi malum non aliunde proficiscitur. veluti prouerbio iactatam: Difficile omnes laqueos effugere. 1'0 1'&~ &mx(Joc~ fl~ p*owv e:lvoc~ O~OC~E:UYE~V. 'Op6~ yap ~ 1tocpm[J-[oc. in quo ferae quaedam miris artibus ex ipsis venantium manibus frequenter elabuntur. de sophista. Item: Hunc hominem velles si tradere. Traduntur enim et qui commendantur. Nam huiusmodi solemus vtranque admouere manum.

&'Ju-r-rw'J ~ 7t&A~'J €. 657 Ter. Agricola. qui nihil non possunt et qui- 694 Verba Platonis D F-I: Platonis verba E. ASD II. Sophiste. 3433 Cf. 682-685 Plat. Les adages 3431-3435 ont pour source premiere Platan: 695 0rxppeL'v D-G: 0rxppeL' H 1. 690 Plat. C£ scholie de J. l) 8E(X~'nrrE. "t"o 7tpocr6s'J &d 7tpo"~€'J(x~. Soph. quod dici solet. dial. 339. Op&crE~E'J &'J €. 3. 2. 4. 297 (Hanc mihi in). Simile est illi: Timidi nunquam statuerunt trophaeum. ceperit. 438-442. 1529): "Egregia de lente. cf. 623. 703-704 Adag. Epist.LUpOV.). I. ) cette formule grecque semble indiquer qu'il ne l'a pas trouvee telle quelle: c'est une traduction litterale. nunquam aliquid perficiet in eo quod est disputationis caput. 231 c. gloriosius aliquid dictum esset. opinor. Serm. Xp~ -ro'J X(XL (j~HXPO'J -r~ OU'J&~E'JO'J de.'J aAAmc. de la formule latine. 148-150). La maniere dont Er.ADAGIA IV. "t"OU7t~(j6E'J &7twcr6dc. qui rem difficilem esset assecutus. puis Republique. Adag. 668-669 Plat. 5. VI. ASD II. 252 c (685 E~eAey~6vTwV: E~eAeyx6VTwv v. 66. crxoAil 7tOU -ro X(X-rCl -r~'J 7t(Xpo~~~(x'J AEyO~E'JO'J. Neque enim ciuitas primo statim impetu capitur.I. 66. Estienne critique la lecture (A6yov au lieu de A6you) et l'interpretation d'Er. 535-536. 1525. 1341 (Capere prouinciam. vraisemblablement due a Er. XIII. c£ Adag. p. 38.e. 3431 C£ Stromberg. introduit (Opinor . p. lac. Soph. Soph. S. T~ YClP 0 y' &6u~w'J E'J -rou-rme. Quid enim facturus sit in aliis qui in his animum desponderit? aut nihil in illis efficiens aut retrocedere etiam compulsus. III. 15-17. . in lente unguentum" (c£ Gell. Rep. 343 0 660 Agricola De inv. 3039. vt quod instituit persequatur. I. [HJ In bello facile est in excursionibus aut pagorum incendiis aliquid designare. 669 A1)7tT6v: A1)7tTEOV v... 47. 1062. pp. IB II. ASD II. I.). quoties. [D] DIVINVM EXCIPIO SERMONEM 3435 Plato libro de Republica sexto demonstrat prouerbii vice in ore fuisse vulgo 8Ei'O'J E. 492 e (7II i~rx~pwf.I. Tradere prouinciam).(x~P(U AOY0'J. 261 b. eo quod qui ad leuiores difficultates aut haeret aut resilit. lui-meme. haud vnquam ille talis vrbem. 694-698 Id. semper vltra progrediatur. ominis gratia deos excipiebant. at munitas vrbes expugnare perdifficile est. 226 a (668 O:A"YjE:lYi. Cf. 343 2 676-679 Plat.v. Mattheus Phrissemius (Paris. n. Andr. de Colines. 9. LB II. p. H. 663-664 Lle~vo: m::pt cprxx'll<:. Id. 668. ~ ~YJOE'J E'J Exd'Jo~e. cit. Stromberg.3O-35 [D] 690 LB 1062 695 700 705 CAPERE CMTATEM 3434 Plato in eodem dialogo significat prouerbio dici solere: capere [H] siue expugnare [D] ciuitatem. 3435 706-711 Plat. Adag. id est Diuinum excipio sermonem. Sur R. 3434 C£ Adag. 658 Hor. 9. 14. a'J 7tO-rE ~Am 7tOA~'J. 0 ys "t"owu"t"oc. id est Confidere oportet. supra. Eundem propemodum sensum habet cum eo quod legitur apud Gellium. Theaetete.. a reprendre de la 1. Soph..Lev A6you). TO EV cprxxjj f. [HJ Illic hospes animat Theaetetum. 672 putat Le sujet est Plato. 29. et Contemporaries I. (697 O:VUTWV ~ xrxt 7t&A~V). pp. [D] Verba Plaltonis sic habent: 8(XppEi''J.. fore vt qui vel paululum aliquid potuerit.

syncerum integrumque conserues.ov E~a(pw A6yov. pertica sed distincte gradatimque tractaui. id est Diui tamen omnia possunt. Platonis verba subscribam: OUTE: y&p y(VE:Tt:H OUTE: yEyOVE:V 710 oua' oiSv tJ. ~OE: xocL Ea6A6c. veluti pontificem aut cardinales aut monachos.. 1tpOc. Plautus in Trinummo: 735 Ne tibi aegritudinem. Se:7.EVOV.ADAGIA 3436-3437 bus nemo praescribit. inquit. tota et nouitas remissionis et forma laudatur.pE:. vt indicat Festus Pompeius. id est Neque enim sunt neque fuerunt neque futuri sunt mores aliter ad virtutem instituti quam ad horum institutionem. vt dicitur. Quanto quis melior et probior. [fl Idem in Verrem actione tertia: In sartis tectis vero quemadmodum se gesserit quid ego dicam? Idem in concione ad populum priusquam iret in exilium: Si igitur aliquo tempore his hominibus consuluistis quorum animus est religionis pietate defunctus debetis mihi quoque prospicere. amice at diuinum iuxta prouerbium excipio sermonen. Sarta tecta tua praecepta vsque habui mea modestia. [fl Perticam posuit pro decempeda. &PE:T~V 1tap& T~V TOUTCUV 1ta~ad~v 1tE:1ta~­ aE:UtJ. ex solennibus verbis iureconsultorum abiit in prouerbium. ab omni incommodo detrimento molestia. &AA07. Plinius Secundus libro octauo. pro eo quod est 'eadem opera. vt ex vtroque genere. De humanis loquoT. [G] 72 5 id est Vir malus ac fortis precio ducuntur eodem. 730 [D] Sumptum videtur ab his qui metiuntur agros. Accommodari potest ad summos principes.ov ~60c. pro consummatis probeque curatis et in quibus nihil sit omissum. [D] SARTATECTA 3437 Sarta tecta. ipsis etiam quos non vna. et iuris dicendi et sartorum tectorum exigendorum ea posJ J J J J 740 J J . parsi sedulo. fortassis ex Homero natum: J 715 SE:OL OE TE: 1t&'vTa ouvavToc~. pater. [fl quem alibi recensuimus [G] atque exposuimus. [G] libro Iliados IX. 720 [D] VNA PERTlCA Vna pertica. dixit perticam esse lineam qua diuiduntur agri. parerem. tanto mihi obligatior abit expertus non esse apud me J J 'Ev 0' ~ii T~flii ~flEV XOCXOc. M. Tullius.ov tJ. &v6pw7tE:~oV.EvTm xaT& T~V 1t~pmfl(av E~a(pw A6yov.~ YEv'Y)Ta~. Apparet esse fragmentum carminis iambici SE:7. Et versus est Homericus. libro Epistolarum familiarium decimotertio: Hoc mihi da atque largire vt Marcum Curium sartum et tectum vt aiunt. Nam Seruius Sulpitius. [H] Idem in Verrem actione eadem: Quapropter ita me de praeturae criminibus auditote.j E:T~7. (. epistoia secunda: Nam regione. qui numini deorum consecratum sartum tectum ab omni periculo conseruaui..

G n'en tient pas compte.).. Diseours generalement considere eomme apoeryphe. titulo ad legem de repetundis. Item Celsus Pandectarum libro VII. Opera omnia. crit. 35. XIII. [PI Vlpianus libro Pandectarum primo. si qua tamen vetustate corruissent. titulo De officio proconsulis et legati. Fest. tit. 749-753 Id. 738-742 et 747-760 (reprise en F-I. VIII. add. I. Epist. 16. loco cit. 729 Hom. III. 4.. sur un feuillet supplemenraire inrercale entre les pages 794 730 atque exposuimus G-I.1. VII. integra F-I. 747-749 Dig. I. . Fest. antequam probata.). 49.. 306. vocantur: locantur v.l. 103 (745 digna sint).. Quanto 1t F-I: Tanto DE. Dans l' ed. praebendum. 739-742 Cic. de Fest. I.I. 8. VI. Aliisque locis compluribus. 746-747 Id. 3436 Otto 1388. II. 755 frumentum. II. p. 1192): "Posticam lineam in agris diuidendis Seruius Sulpitius appellauit perticam". praestita legerint. l' ed. ASD II. une breve note preparatoire. 50. 3437 Otto 15 89. 40. 7. pp. libro Iliados IX. sarta tecta tuenda. loquens de reficiendis aedificiis: Hactenus tamen. titulo De vsu fructu. a cote du texte imprime de E. 738-739 Cic. 131. n. an sarta tectaque sint veil an aliqua refictione indigeant. 2734 (Nullus delectus). mention "carmen". cf. add.. 724 abiit: abit ed. Rursus libro quadragesimo octauo. 753-756 Id. 2. 1513. 738 (app.36-37 745 LB 1063 75° 755 tuletis quae maxime digna sunt eo reo. x. n. loco cit. II5. 743-745 Id.l. apprehendendum. ob quam causam opera.ADAGIA rVV. Adag. publiee a la suite du Cornucopiae de Perotti. quamobrem et opera publica quae locantur vt integra tecta praestentur. 742 ab 1t F-H: ob 1. 745-746 Id. 1t. il pourrait s'agir d'une note post-erasmienne. Cf. I. 721-725 Plin. Od. 2. X. 2. add. p. cf. 756-760 Paul. Nam sarcire est integrum facere. XLVIII. Paul. avec signe de renvoi. Ald.. Sur la numerotation ancienne des livres des ven:. 7. conseruaui F-I. 8 (723 ex ipsis. 2. Ad populum priusquam iret in exilium. 738-742 Idem . Trin. pertica F-I: partica D E. inquit. add. frumentumue publice dandum. 733-735 Plaut. et 795 de E. 429. sarta tecta locantur. 730 alibi Adag. pertica F-I: partica D E. 736-738 Cic.). 630. 747-760 Vlpianus . cite par Plin. I. vt sarta tecta habeat. Festus Pompeius docer veteres sarte dixisse pro integre. capite Si in aliquam: Aedes sacras et opera publica circumire inspiciendi gratia. 7. En X' de la main d'Er. 4-6 Lindsay (757 sarte ponebant pro· integre. on lit (col. 728 Fest. mais coupee a partir de H par un nouvel ajour). capite Lex Iulia: Illud quoque cauendum ne in acceptum firatur opus publicum faciendum.. 2.) La longue addition de 1t. 1508 et 1518). ASD II. Sed 720 721 723 724 729 pertica F-I: partica D E. p.. Yen: 2. 1835 (742 piaculo: periculo v. figure. lien: 2. 35II (Dii omnia possunt). il y a en ourre.. Ac mox: Vnde Celsus de modo sarta tecta habendi quaerit etc. 262 Lindsay: "Posticam lineam in agris diuidendis Seruius Sulpitius appellauit ab exori . capite Hactenus. desp. neutrum cogi reficere. 494-495. 263 Lindsay: "Postica linea in agris diuidendis ab oriente ad occasum spectat". t. lIerr. (loc. p. 7 (748 Si in aliam quam: Si in aliquam v. tit. 319. verr. 127. 758 integra praestentur. 756 praestita lege erunt). 725 Hom. ASD II. et qui n'a pas ete inrroduit en G. Fam. Etenim sareire).. velut in eundem Verrem actione quinta. 24. 16: "leges in sartis teetis exigendis wllere". G-I. Panckouke. perfecta. cf. 2-3 (754 quoque cauetur. 50. In eadem: Quaesiuit quis aedem Castoris sartam tectam deberet tradere. 715-716 Hom. II. Cic. IX. ald. 316-317 (Neu tibi). p. Signalons aussi qu'en X se trouve un texte de quelques lignes qui n'est pas de la main d'Er. X.. 6.

[D] PVLMO PRIVS VENISSET Pulmo prius venisset dictum est olim in lentos ac cessatores. xaL &v CP~AO~ WV lxavwc. vt aiunt. [D] 785 PEDEM CON FERRE NON VVLGARI ANCORA NITITVR 3441 Demosthenes in oratione pro Ctesiphonte: Oux E7tL 'Tiic.: Prima autem et secunda acies. prius venisset quam tu aduenisti mihi. Opinor quod pulmo. in eodem vestigio stabant. wcpe:Ae:b)v. [H] Huiusmodi pugnae genus describit Q. [F] Sumptum videtur ex Homero apud quem illud frequens est: EYYU~ ~OV'Te:~.L~OC. cum perpetuo moueat.. Spathas autem vocabant gladios longiores. quum ad spathas et pila. aU'Tii~ 0P[. quae deinde spicula sunt dicta. id est Non eadem ancora nititur qua vulgus.ADAGIA 3438-3443 760 Festus legisse videtur 'sarte tecta' pro 'integre tectis'. id est Dictum videlicet illud quod ab omnibus vsurpatur. capite XlIII. hoc est 'comminus congressi'. Huius obiter et alibi meminimus ex Quintiliano. [D] 790 3439 Pedem conferre a militia sumptum. Pulmo enim.Le:~ 'TO~~ 7tOAAO~C. Plautus in Epidico: Dii immortales soccos iussi adimere pedibus. ventum fterit. ita eiusdem est prodesse plurimum ac laedere. totum sustinet bellum. donec vincendi locum sibi facerent. Id oIim prouerbio iactatum fuisse testatur Thucydides libro sexto in oratione Alcibiadis [G]: T OU'TOV a~ U7tO nrlV'TWV 7tpO ~aAAo [. Tum vero multum sanguinis fusum est. nisi forte legendum est in prioribus 'sarta et integra'. gladios impigre stringunt. .Le:VOV AOyov. mucrones in ora dirigerent. quod si hostis quum essem vehementer nocui. vbi propius acceditur ad rem. Quod perhibent. Non timido. aut propius accedere. nimirum quinque semis pedum. magnopere quiuero prodesse. Autor Modestinus. Cicero in actione pro Plancio: Non possum magis conferre pedem. Suidas admonet esse prouerbium et subaudiendum ancoram. quemadmodum pila hastas breuiores. 765 [D] 770 775 780 QVI MVLTVM OBFVIT 344° Sicut eiusdem artificis est egregie mentiri et vera dicere. etiam si sim amicus. non ignauo cessare tum licuit: collato pede quasi singuli inter se dimicarent. Et Maro: Haeret pede pes densusque viro vir. vt armis arma pulsarent. vt dicitur. w~ e:~ 7tOAE[. id est prope venientes. nunquam tamen loco se promouet. Idem non minus iucunda figura extulit Vegetius De re militari libro tertio. significans ilIum nouis minimeque vulgaribus praesidiis niti. Curtius libro tertio: Ergo cominus coacti conserere. Duae quippe acies ita cohaerebant. ye: WV crcpoapa g~Aa7t'TOV. Vsurpatur.

quod aiunt.[D] 795 NON PLVRIS QVAM SIMIAS Simia. 775 Modestinus ou plutat Modestus.. [H] Refertur autem inter Diogenis apophthegmata.. Adv.. 801-805 Diogenes Cynicus. Uppsala. (xUTYJ£. sauf pour les n° 3444 et 3449 (cf. 3443 Otto 1904. Bile... pugnam coacti.i. Desinat. XI. 13. pp.. a la suite de Frontin.. [EJ 800 3442 ASPIS A VIPERA 3443 Tertullianus libro Aduersus Marcionem tertio prouerbii titulo refert: Aspis a vipera. ed.xflE:\IO£. tout en indiquant que Ie passage est corrompu. De re militari. bpfl~ ToI£. 780-781 Verg. gladios maiores quos spathas vocant .. qu'Er. III. 361. 1990. aut tam molesta vt pedem conferre cum singulis non expediat". X. 763-765 Plaut. congressi F-I. cessatores F-I: cessatorem D E. sumptum: 7t F-I: lentes D E. II: "Plura simul inuadimus.. 785-788 Tothov . sans mention d'auteur. add. 799-801 Tert. III. Inst. II. 611. 627-628. ASD II. nunc haereticus a Iudaeo. 319. 5 (785 TOV uq/ timx.. 786 x&v: X(Xl &'11 v. avec Ie partieipe au pludel. p. 347) et EYYu£. XII. fragm. 1521. tire de Plaut. 108. €~1)' j\cr7tt£. prodesse G-I. Plane. La source utilisee par Er. 285).. 204 Gian- nantoni (Socratis et Socraticorum reliquiae.. opinor. 344 2 796-797 Dio Chrys. l6vTE:£. 170 Dindorf): TLVE£. 48 (Num possum: Non possum v. ridiculum animal et vulgo contemptum. modernes proposent un texte assez different. II. 1991).. l' expression EYYU£.. L'ed. p.. 1518)..)v sflot SAcX:TTCUV Myo£. protulit versiculum e comoedia quapiam. Bologne. loc. p. ~'YJfloae€v'Y)£. on ne trouve pas dans Hom. (. 7t. 14 (773 et ad pila). venisset Formule qu'Er. doit etre Scriptores aliquot gnomici. p. XVII. Les ed. 3439 Otto 1401. add. 7tap' sX£8v'Y)£. a vipera mutuari venenum. inquit. 175 '" reed. 7tOAAOI£.. inquit. p. anciennes (notamment Yen. pedem conferre). II. Marcion. 496. dp'Y)flEV'YJ' npoO"U7t(Xxoua-dov SE e:~cu6E:V TO &'yx0p(X£. Ta MaT'Y)v(x flE:~plix~(X. 769 C£ Quint. ~6VTE: (duel. 8 (Migne PL 2. ~WV (II. Mil. hastile pedum quinque semis quod pilum vocabant.vTcuv. L' expression conferre pedem est deja citt~e (c£ alibi meminimus). Ie texte donne par Er. Sessa.l. si aut tam infirma sunt vt pariter impelli possim. simias. a trouve Ie texte de Demosth. V. quum pessimus a pessimo sumit mali quippiam. 762 lentos 343 8 762 Pulmo . 68. 492. III. EO"TlV ~ m6~xcuv. 429. Libel/us de vocabulis rei militaris ad Tacitum augustum. Oratio XI. 772-773 Veg. 316): XQLVOAoyouflEva£. 780 vincendo). J. yuvaIx(X£. TWV aoepLO"TwV . C£ Stromberg. F. wcpE:Aol'Y)v).. aspis. Emx'Y)p~­ O"oua~ 8L(X~IiAAe:L\I 7tpO£. t. Dion Prusensis in libro De Troia non capta: Quos ego... 457. 19. 879: Oux E7tl Til£. 3441 790 Demosth. 359).. 6E:(Xcr. Aen. 4-5 (776 comminus 769-771 Sumptum . IV. non pluris facio quam. V.. correspond a celui des ed. I. 768-769 Cic. a C'est done dans Suid.." (f> p ii rO). De corona 281. Proleg. 770 ex Homero En fait. x. princeps des adages 3443-3482 est E. et son interpretation. ~IiPfl(XXOV 8ave:l~E:T(x~. Froben. n° 364. vt dici solet. notices infra). habebat . n(XpO~fl£(X saTtv EAAe:L7tCU£. 14 (p. XXI. cit. V B. 776-780 Curt. VI. 79 2 Suid. Epid. 344° 784-786 Thuc. EV 1'£1) U7tEP KT'Y)mepwvTo£. mais bien EYYU£. 1505: "Quinta cohors . qui conspicatus duas foeminas inter se conferentes clam sermonem.. . 96-97. I. 92. Kindsrrand (Gnomica Basileensia. nunc spiculum dicitur. non vni prouerbio locum fecit.

Sumit venenum a vipera aspis mutuo. Et Tertullianus. Ita Terentianus Phaedria: Postremo extrema linea / amare nonnihil est.. extremam lineam appellabant. quod refert Tertullianus in libello De pallia: Haec nimirum indignitas erit a toga ad pallium. Simili figura dicunt hodie neque caro est neque piscis. quae tum erat arx Hierosolymae. [G] 815 ADAGIA 3444-3447 EXTREMA LINEA Quoniam olim initium vnde cursus ineipiebatur ducta linea notabatur. [E] Vsus erit quoties qui per se malus est. idcirco 'a linea incipere' siue 'ad lineam redire' dicebantur qui rem ab initio repetebant. mxp' EX(D'J'Y)i. [E] Confine illi: Ab equis ad asinos. pallium Graecorum.266 1\cr7tL. contagio mali fit deterior. Siquidem adhuc erat in viuis. Est autem aspidis genus quod absque morsu conspuens hominem veneno perimit. si Plinio credimus. de homine qui sibi viuit nec vllarum est partium. dicens hoc quadrare in mulierculas quasdam quae. e consule rhetor. quum David omnium tribuum consensu suscepisset regnum totius gentis Israeliticae iamque constituisset regiam suam statuere in monte Sion. aspidis adeo nullum adfert dolorem. Cuius duplex erit usus. rursus extremum linea signabatur. vel quum ad diuersum vitae genus sese contulerit aliquis. vnde Graecis dicta 7t'TurXi. nisi quod viperae morsus magnis enecat cruciatibus.1 805 LB 1064 810 825 3444 DE TOGA AD PALLIVM 3445 Certe speeiem habet prouerbii. [f] Toga Romanorum erat. [E] 820 id est [G] Vtriusque serpentis venenum immedicabile pariterque noxium. quam id tempo- . Post pallium coepit esse gestamen philosophorum. sed inter vtrunque degentes nec Valentinianis adhaerebant nec Ecclesiae sese reconciliabant. velut si quis ex aulico fiat monachus aut e praefecto paedagogus. refert hoc prouerbium.Lcow'J D~'Jd~e:'T~~. vocat eum ignorantium extremam lineam. Et quod in quaque re postremum est.. vt nec voluptas desit. libro quem aduersus Hermogenem scripsit. cprXP(. quum ea scriberet Tertullianus. capite nono. non tamen se committebant Ecclesiae vt remedio poenitentiae reciperentur in consortium vnde discesserant. 835 [E] CAECVS ET CLAVDVS NON INTRABVNT TEMPLVM 3447 Recensetur libri Regum secundi capite quinto. quum intelligerent se fuisse delusas a discipulis Valentini. [E] 830 NEQVE INTVS NEQVE FaRIS Irenaeus libro I. quod vltimus esset haereticorum. vel quum a fortuna honestiore ad humiliorem.

813 Iren. habitatorem terrae. crit. opinor. 65: "aspides percussos torpore et somno necant". qua de re meminit libri Geneseos caput 807-8ro Vtriusque . 830-831 Ter. Postillae perpetuae. add. qui ne se t£Ouve qu'en E F. vt essent monumentum foederis quod olim pepigerant cum Abraham. inquit. vt habetur Gen. ASD II. Et enim hoc dicunrur: odienres animam David. p. Nat. Dicit igitur quod Jebusei qui erant in Hierusalem descenderant de Abimelech cum quo iniit foedus et iuramentum Abraham. tum reputabant eum transgressorem iuramenti Abrahae. 830 Phaedria 1t F-I: Phaedra E. 832-833 Tert. 87· 3444 Adage imroduit en G pour remplacer un adage supprime (cf. 1t't"uci. 7 (Migne PI 2. XXVII. plusieurs fois editees a la fin du XVeme siecle avec Ie texte de la Bible: "Isri caeci et claudi erant duae imagines quarum vna representabat Isaac qui in fine fuit caecus. 8. 224): ''Adiiciam et ego propter non imelligemes quorum Hermogenes extrema linea est".ADAGIA IV. 3. 812 In E F 3444 legitur hoc adagium in Xerasum et postea omissum: De codo ad synagogam. vt dici solet.. app. et per consequens odibilem Isaac et Iacob.. ut hic habetur . 841 Id. 2.~ G-I. 591). Haer. La memion capite nona est fondee sur les subdivisions de l' edition erasmienne. . Isaac et Iacob. 7.44-47 840 845 ris obtinebant Iebusaei. 629. Id vbi factum esset. . J. 13. 812 (app. 6: "Et abiit rex et omnes viri qui eram cum eo in Ierusalem ad Iebusaeum. quorum ille legitur caecutisse senio. Nicolas de Lyre. 2.. ut habetur Gen. ASD II. 820-821 Tert. secundo E. negauit Christum dixisse quod statim fecit ex parte: prophetiam enim interim de loco adim- 809 si Plinio credimus Cf. Quidam existimant per contemptum dictum: 'Huc non ingredieris nisi sustuleris propugnatores moenium quibus tuendis sufficiunt caeci claudique nostri'. avait publie en 1526 une ed. 5. De pallio VI (Migne PI 2... ed. duas imagines in parte superiori sui fortalicii. Et in ore cuiuslibet imaginis erat scriptum iuramentum Abrahae quasi dicerent: posteri Abrahae non possunr hunc locum inuadere. x. Eo modo loquendi quo in sacra scriptura aliquando ponitur plurale pro singulari". 2085 (Morsus aspidis). dic- pleuit. 832 Tertullianus F-I: Tertulianus E. Rg. 825 Adag. 22] et ideo videnres posteri eius filios Abrahae crescentes timuerunt ne aliquando vellenr eos inuadere.' Suspicor dici solitum vbi quis subiro demittit sese a summa tranquillitate in summos tumultus aut vbi quis statim aggreditur negocium. et alia Iacob qui claudicabat ex lucta cum angelo. abiit in prouerbium: Caecus et claudus non intrabunt in templum. Dicunrur etiam caeci et claudi in pluralibus. denunciatum est illi a Iebusaeis non futurum vt ingrederetur vrbem ni prius amouisset caecos et claudos. 836 libri . Hoc Tertullianus libro aduersus Marcionem quarto vt vulgo inter Christianos. p. 817-818 hodie Cf. secundi F-I: libri . XXI [21. 'Sed frustra. tumque est Dauid ab eis: Non ingredieris huc nisi abstuleris caecos et claudos dicentes: non ingredietur Dauid hue". pem-etre Plin. Nec satis conuenit inter interpretes quid hoc loco sibi velit 'caecus et claudus'. vt habetur Deut. Aiunt in moenibus vrbis positas fuisse duas imagines. 3445 Otto 1791.v.). 1105).. est Tert. XXIX. Hebraei solent affingere fabulas per quas explicent nodum quaestionis. crit. 31]. 32. 3446 Otto 95 6. pp. I.) La source de cet adage. latine de cet ouvrage. Adv. hic claudicasse ex lucta cum angelo. 640-641 ( Certe extrema... haud nihil est).) 5. Marcian. 5. Suringar 139. aussi Adag. 250-251 et 497-49 8. cuius erant imagines. 3447 836-840 2. Sm. Has ideo collocatas. 7 (Migne PG 7. et ideo posuerunr praedictas. iactatum refert. H. 154. cf. esset tamen vna imago representans caecum et alia claudum. (Vulg. IV. 845-849 Cf. XXI [en fait. Adv. Eun. 4 (18). Er. Herm. dom Ie texte grec original n'est conserve que partiellemem. 399). de codo statim ad synagogam. Waszink (c£ Migne PI 2.

Chrysostomus homilia in Ioannem 19. nisi transcensis aedium fastigiis. Nec desunt qui huius seu rei seu opinionis causam philosophicam reddere conentur. id est iis qui ad nouas diuitias ex infima fortunae conditione prouehuntur. semperque videt aliquid quod operi coepto adiiciat. atque hinc esse subitum silentium. tamen nescio quo casu videtur omissum in caeteris aeditionibus. de quo confabulatio est. A Mandrone quodam sumptum. refert hoc dictum vt tritum vulgi sermone prouerbium. qui indignus et immerens ex nauiculario factus est imperator.. Fortassis adagio locus erit. quae Lutetiae prodita est. non video quid faciat ad hanc historiam. quum ipsum templum nunquam ingrediantur. quisquis primus contigisset domatum fistulas. Eas vulgo 'caecos et claudos' appellabant. vt cum cogitatione. fortassis in summis tectis aedium erant imagunculae quales solent imponi fastigiis aedificiorum. ita vt fere mos est TO'rC. quod nec ambularent affixae nec cernerent. Nauim autem ficulnam per contemptum dixit. Si diuinare licet. et natum prouerbium cuius sensum non satis perspicio. Nam quod in Leuitico caecus et claudus arcentur a sacris ministeriis templi. Proinde Dauid praemii loco promisit militiae principem futurum. [E] 875 FVIT ET MANDRONI FICVLNA NAVIS LVPVS IN FABVLA 345 0 Hoc prouerbium quum in prima aeditione. 865 [A] 870 880 885 3449 'EYE'JE't'O Xllt McXvap(Uv~ cruxlvYJ VllUC. quod alibi citatum est a nobis. Theocriticum illud: Auxov daEC. id est Fuit et Mandroni ficulna nauis.268 850 855 LB I065 ADAGlA 3448-3450 vigesimumprimum. de improuiso interuenit. et ideo spiritus quosdam ac vim natiuam ab illius oculis proficiscentem in eum quem conspexit inopinato vires illius obstupefacere. Et huiusmodi imagines in templorum tectis affiguntur foris. simul et vocem amittat et verba. nunquam sibi satisfacit. In eos dici solitum qui praeter meritum ad felicitatem atque opes euecti pristinae conditionis non meminerunt. sed praesenti rerum successu insolentius abutuntur. in qua prius fuerat. Nam ficulnum in genere vocant Graeci quicquid imbecille aut contemnendum significare volunt.1 [E] HOMINI DILIGENTI 861 Homini diligenti semper aliquid superest. quoties excluditur aliquis ab honore velut indignus. Quod inde sumptum putat Donatus. Merito enim excluduntur qui videbantur excludere. Solitum est autem dici quoties is. Donatus huc pertinere putat. quod lupus ei quem prior viderit vocem adimere dicitur. His igitur sublatis capta ext arx.. Rursum illud Marouis: Lupi . interpres Terentii.. non indiligenter esset a nobis explicatum. videlicet quod lupus natura sit hostis homini. Qui vere diligens est in negocio. VE07tAOUTmc. cum ignauis quicquid egerint nimium videatur. Non patebat igitur ingressus in aream.

Eel 9. loc. Nam hoc. cit. 3450 Collect. Supplements to Vetus Testamentum. b 1tIXPOLfHcDS"t)C. Otto 988. Cf. d'Er. est partagee par Ies exegetes d'aujourd'hui. qui occupait en E Ie n° 3449 et qui a trouve sa place definitive a partir de F sous Ie n° 3535. 6..Cite egalemem Adag. Brunet. 2. 850-851 Lv. Hom. quae Lutetiae prodita est). 2.. 214. . Silemii indictio est in hoc prouerbio atque eiusmodi silemii vt in ipso verbo vel ipsa syllaba comicescat quia lupum vidisse homines dicimus qui repente obmutuerunt. Myoc. pp. . 65-72. 894 natum quum F-I: natum quod quum E. Haec est ciuitas Dauid. c£ aussi Adag. ou est cite Theocr. (commemaire de Ter. Locus enim in libris euulgatis non videtur carere mendo. repente verum lupum actioni interuenisse. Sunt qui ex nutricum fabulis natum existimant. Dans la suite du texte. Adag. 212-213. 'to (l. opinor. 685 (Ficulnus). 866 Suid. Nam est et in apologis matrem. pp. sensit Donatus. 893-897 Don. lupi Moerim videre priores'. 855-856 2. quod talis spectator 854 aream F-I: arcam E. perspicio La perplexite assez longuemem explique dans les Collect. Er. c£ G. Nam sic Theocritus: Ou <p8Ey~-n. aeditionibus Cet adage. 2. 872-873 ficulnum . 885-886 Verg. si claudus". c£ aussi Dt. ASD II.. (Les commentaires de Donat sont imprimes avec les comedies de Terence depuis 1474). Suringar 117.. XXX (1979). ASD II. il avait apparemment perdu de vue l'existence de cette breve notice (c£ videtur omissum).. prouehuntur. Proposuerat enim Dauid in die illa praemium qui percussisset Iebusaeum et tetegisset domatum fistulas et abstulisset caecos et claudos odientes animam Dauid. 884-885 alibi Adag. et Vergilius: 'Vos quoque Moerim iam fugit ipsa. 54. vt puerum vagientem compesceret. vt cum cogitatione in qua fuerint etiam verbis et voce caream. quae putat hinc natum: quum in Neuiana fabula repraesentaretur quomodo Romulus et Remus aliti sint a lupa..890 895 Moerim videre priores. quo factum vt subitum esset totius fabulae silentium. 22: Auxov ElSEC. pp. 15. 3391. 517. quae narrant ludificato puero terrore lupi verum lupum a cauea paulatim venisse ad limen cubiculi.. "Nam falsum est quod dicitur imeruenisse lupum Naeuianae fabulae alimonio Remi et Romuli dum in theatro ageretur". Sm. p.Ep~(l. 20 (19).. 879 vt H I: et E-G. 686. I (Migne PG 59.. 875-877 Hoc . Tandem lupum spe praedae venisse. (Vulg. idcirco dicitur in prouerbio: Caecus et claudus non intrabum in tempiurn". de 1500 (c£ in prima aeditione. 3448 861-862 Chrys.vwvn ~vE(J"t'l 't~ 1tEpLcrcr6v. tout en inseram une reflexion personnelle: ita vt fire mos est 'to!:'c. 21. Rg. ASD II.) 5. lupum frequenter inclamasse. Quand Er. 537): "Lupus in fabula.. 887 existimant G-I: existimem E F. est repris brievement des A sous Ie n° 2720 (2756 en I. Les aveugles et les boiteux jibusites. Tertiam opinionem reiicit Donatus. 18: "nec accedet ad ministerium eius (= Dei) si caecus fuerit. volunt Cf. hac tantum sententia doctiorem non esse fidem habendam foeminae pollicenti. Ad. 21. 212-214. 501). 878-888 Don.. a preseme a nouveau assez longuement cet adage en E. 3449 Adage insere ici en F pour remplacer Auris Bataua. VE01tAml"t'OLC. 849-850 prouerbium . Alii putant ex nutricum fabulis natum pueros ludificandum terrore lupi paulatim t capua venientis vsque ad limen cubiculi". p. supra. cite et 686. <P"t)crl. s'inspire fortement de la notice de Suid. vt nisi desineret plorare deuorandum auferret. id est . 880 fuerat E-H: fueras I. 7-8: "Cepit autem Dauid arcem Sion. 14. 883 conspexit G-I: conspexerit E F. Auxov ElSEc. quod fere his euenit quos prior viderit lupus. E 49. sed frustra hiantem abiisse. quum vocem per aetatem ademptam pastor quereretur. 123): TIlXv't1.

quod nunc referimus immodicae loquaeitati.. inquit. [E] 920 PROLIXIVS ILIADE APVD NOVERCAM QVERI 345 2 Qui deplorant infelicitatem suam apud eos qui nihil auxilii sint laturi. propterea quod siue laudabatur.27° ADAGIA 345I-3454 inexpectatus interuenisset.ov et j\p&~we. id est Prolixiora lliade loquens. AocAiiJv. Addit enim prouerbio gratiam allusio ad hominis edacitatem. pudet in os dicere quod recte narratur de absente. libro 13. Fere fit autem vt. £'.. timemus offendere. quod qui bene audiunt. qui secus. Refert Iulius Pollux. vel gauisuri magis conquerentium malis. sic enim ibi refertur. de quo dicitur: Auxov daEe. plerique in corde. lupus in fabula. capite vigesimosexto. Non dissimile est huic Ilias malorum.1 't'orcr~v wcrt 1'iiJv &v8pw7twv . xocAxET. [E] 910 LB 1066 915 345 1 Mocxp6't'EPOC 1''lie. iuxta vulgi sermonem vt videtur. quoties interueniat de quo colloquimur. Hunc in sensum vsus est et Aeschines in Demosthenem. apud nouercam queri dicuntur. voluptate afficiantur. 925 [HJ Lena pro se supposuit nouercam. Vtitur et M. competere in homines vehementer garrulos: To EX LlwawvYje. Sic vsus est Terentianus Syrus in Adelphis. inquit. quum Vergilius duodeeim libris complexus sit [f1 quod ex vtroque opere visum est decerpere. Herodoti verba subscribam: Koct VUV 't'ou1'6 yE E:~E7t~cr1'Yjcro' we. an vnquam huius nupsisti patri? [E] 930 ANIMVS HABITAT IN AVRIBVS 3453 Veteres animo sedem in oculis dedere. qui locus nobis alibi citatus est. Tullius epistola ad Auicum. Festiuius autem vsus est Plautus in Sticho: Atque eecum. Est autem Ilias nobile opus Homeri. 'IA~&aoe. adiungens ei. separare visum est ob vsum diuersum. ocuA6e. quod alibi docuimus. quemadmodum apud Theocritum ad nomen adolescentis. silentium innuens Ctesiphoni quod Demea pater adolescentis. Apud nouercam querere.: De 17ttrrone loquebamur. Ballio leno in Pseudolo Plauti: Nam isthue quod nune lamentare. libro De rerum vocabulis sexto. qui fratribus de ipso confabulantibus derepente interuenit. At Herodotus in Polymnia. [E] Quod dictum Pseudolus simulans se non intelligere: Eho. praeter expectationem adesset. quem ruri esse credebat. non esse argentum tibi. obmutescamus. venit enim ad me. I Sed quoniam hoc congruit immensis malis. 900 905 Loquitur enim de parasito Gelasino. siue vituperabatur. exacerbentur. quo Troiae captae historiam libris vigintiquatuor explicat. tibi lupus in sermone praesens esuriens adest. quod nouercae fere male velint priuignis. docet animum habitare in auribus.

cette variante est introduite dans I'Index prouerbiorum a partir de G. 3453 927 En X' mention ''Animus in auribus". 3· 945-946 Hier. 40. 941 sicarii E-G: siccarii H 1. 885). U7t'E\liX\I'T~iX oE 'TOU'TO~O't &\lO~aE:E~. 577 (lupum).~O~. qui venenum aspidum portant in lingua et qui idem peragunt lingua quod sicarii ferro. Pseud. 226. 913 alibi Le texte d'Aeschin. 676 n. n. 120. 3451 Otto 849.€\I 8pclO'oc. p. 945 id est Inscitia quidem confidentiam. et Adag.271 ADAGIA IVv. Stich. ' i I EfJ. 10 (Migne PI 22..LW~. forme aberrante. 917 quum F-I: quam E. 946-948 Plin. 226 (cf. Plauti H I: Plautus in Pseudolo lulio Polluce E. 3€ OX\lOV CPE:PE~. 'TEP't'EWC. 22. ita recta ingenia debilitat vere- 909-910 Refert lulius Pollux F-I: Refertur a 922 Ballio . 3452 Otto 1240. ASD II.. qui quum bona audierit. 9II alibi Adag. 39. 932 T€PY. 9°9-912 Poll. 928 Hdt. sit F-I: est E. XIII. 14. 681). 33. Ie mot Auxo~ est en meme temps une 'allusio' malicieuse au nom d'un jeune homme. qui en G-I a ere corrigee mais en meme temps atticisee en TEPY.. (931 EiS VUV T6a' E~ETd­ O'T<xao. Refert et Plinius Epistolarum libro quarto: Sicut &[liX8[iX fJ. La forme ionienne TEPY. quod hoc seculo potissimum regnat. VII. 7. XP'Y)O''TiX [lEV iXXOUO'iXC. non aliter quam ferro aut veneno. Nam hac potissimum iter est ad animum hominis. est cite Adag.. I . id 935 940 est Et nunc illud sane discito.OC.EW~. quum his diuersa molestia afficit. Extat apud Thucydidem libro Peloponnesiaci belli secundo. 2. 3454 Ono 853 943-945 Thuc. E-G. 120. 925-926 ld. daE~ Dans Theocr.). Epist. 914 Ilias malorum Adag. 33 8. quod in auribus hominum habitet animus.. 932 T€PY. rv. voluptate corpus implet. prudentia vero contationem parit. duodecim libris F-I: duodecim E. AOY~O'fJ. elle est egalement reproduite dans les marges de H et de I. cette variante est introduite dans I'Index prouerbiorum a partir de G. 903 apud Theocritum . .1.€\I 8pclO'oc. Diuus Hieronymus in epistola ad Euagrium ita refert: Imperitia confidentiam. Opinor hunc esse sensum adagii.W~ est devenue ici en E F T€PY. ASD II. 100. Comiter ac blande dictum saepe atroces iras vertit in beneuolentiam et asperior sermo prouocat capitales inimicitias.~W~ E F. I l\ \ " . VI. Ad. 7 (Dodonaeum aes). [EJ INSCITIA CONFIDENTIAM PARIT 3454 J\[liX8[iX fJ. AOY~O'[lOC.iX . eruditio timorem creat. 4.7t'~7t'I\EE~ \ 'TO ~ C I~' O'W fJ. quod ex his quae audimus maxime placatur aut irritatur animus. 73. Proinde pestilentissimum homicidarum genus est. I. 3€ OXVO\l CPE:PE~. 922-924 Plaut. p.51-H " c O~XEE~ 0 8UfJ. ASD II. 933 &xo6a<x~ &vmaEE~).. 313-314. deja mentionne supra (1.. 632 (Arabius tibicen). 930--933 ld. Ctes. 897 Ter.EW~ G-I: T€PY. I. Le destinataire de cette lettre est Euangelus et non Euagrius (c£ deja Migne. OC. Att. suivante). Adv. cit.OC. 9 0 4-90 5 Cic.). / Pater est". 158.. Epist. comme cela est dit expressement dans la suite du texte (vers 24 sqq. II.3. 537: "Quidnam est? / Lupus in fabula. 908 En x' mention "Iliade prolixius". Pseudo 314 (tu huius). p. 912-913 Aeschin. 899-9 00 Plaut. loc. Quin et conuitio quidam iugulantur. a cote de I'adage.

Cum medicus respondisset fore vt moueretur aluus.wv 'TOV XllAOV 'ToG'TOV allXWV <1>LA~1t1t~aOU AS7t'TO'TSpOV &7tOaS~~SL vsxpov. quum illic egisset quatriduum. 'TO fJ. Sunt et huiusmodi quidam. querebatur I apud suos quod nondum loqueretur Gallice. quo recte dictum est €non statim cum initio apparere finem: Conueniet in quorundam praeproperas spes. €1tOC. vt dubium non sit quin haec sententia fuerit olim vulgi sermone protrita. nullius rei sibi non arrogant scientiam. comoediarum scriptorem. peruersa confirmat audacia. ~C. deuorauit moxque nondum egresso medico clamauit se cacaturire. Xll'TllCflll~vscr8~L. Vulgi iocus est in Batauum quendam.. [EJ 980 PHILIPPIDE TENVIVS Athenaeus libro Dipnosophistarum duodecimo ostendit Philippidem. Hinc nimirum est. id est Et vetus adagium. vt docet Quintilianus. quum interim cordatus orator ac periculum intelligens initio trepidet. ilico Gallice loqueretur. qui simulatque filius triduo versatus est in ludo literario. olim non defutura praemia. qui negocio vix coepto. etiam si non contingant in hoc mundo. Rebus honestis strennue vacandum. statim arbitrantur se rem factam habere. quum a parentibus missus esset in Galliam vt Gallice disceret. Et qui minus sapiunt. Denique maxime bellum affectant. Cognitio rerum reddit hominem contantiorem ad aggrediendum negocium.pxfi 'TO 'T€AOC.ll &. [EJ 960 965 LB 1067 970 975 NON STATIM FINIS APPARET Herodotus in Polymnia significat hoc olim prouerbio dici solitum: Non statim cum principio apparere rei exitum.OC. Refert autem prouerbium ex Aristophonte: 'Ev ~fJ. qui quid sit bellare nunquam experti sunt. ufJ. 985 3455 [. llU'TOV 'TPLcr~V lcrxvo'TSpOV &1tOCfliXVW (lhAL1t1t~aOU. Et qui nondum didicere quid sit scire. fortius dicunt qui minus habent artis. putans hanc vim habere solum ipsum.ADAGIA 3455-3458 950 955 cundia.~ OCfJ. Alter quidam eiusdem sapientiae. Poterit ad seria torqueri. minus habent pudoris. nimirum suspieans statim apparere finem vna cum principia. vt olim liceat egregiorum laborum optimam messem metere. s0 SLp1J'TllL.F] id est lfeostrum vbi fames formosulum hunc momorderit. quum saepe exitus non respondeat initiis.€PllLC. sic tenui fuisse corpore vt etiam 1tSCflLAL7t7twcr8llL dixerint pro macruisse. id est Intra triduum graciliorem illum reddam Philippide. qui iussus sumere catapotia rogauit medicum quid essent effectura. Vtitur eodem et Lucianus in Nigrino. vt quisquis adisset Galliam. Quemadmodum hodie sub adolescentibus principibus misere tumultuatur orbis. mirentur eum nondum scire literas queranturque operam simul et impensam perisse. Rursus ex Menandro: ~o ALfJ. K~~ 'TO 7tllAllLOV. quod iuuentus audacior est quam senectus et. . Semper in hac vita recte faciendum. Reddet cadauer macrius Philippide. inquit.

cit. Adag. Aen. supra. 950 contantiorem Variante graphique pour "cunct~~tiorem:' (cf.. X. experti sunt Cf. I..&v.273 ADAGIA IVv. qui maiorem habere vim credunt ea quae non habent artem". prouerbiorum Cf.EpotLC.. 3455 95 8-960 Hdt. Proleg. 955 Denique . Vt prouerbium habet. 979-98~ ~i~tophon... II. Poculum Philippide gracilius. Athen. 982 (app. 1 . soleant esse caeteris insolentiores minusque tolerabiles quam qui fdices nascuntur.L~(Xx6v.. 1000 [E] EXVRERE MARE 345 8 Admonuimus &'ouv(x't"(X ferme pertinere ad cognationem prouerbiorum. II5-II6. pp.ot8lot (. confirme Ie fait. 12. 51 (96o &pxii 7tav TEAOC. titulo Palladae: M~ 7tO't"E OOUAEUQ'(X(J'(X yuv~ O€O'7tmv(X y€vm't"o 'EO''t"t 7t(Xpmf.&v n'etant qu'une erreur typographique de H I. 981-983 Menandr.Lcr(. 8'n ~ ocfJ. 345 8 Admonuimus . 4. fragm.55-58 [E] Rursus ex Alexide eirat hoc dictum: 'f uXTfJplowv cI>~A~7t7tloou id est A€7t't"O't"EPOV. ~fJ. loc. PCG ap. 951-952 Quint. libro primo.. IX. Quod genus est illud quod refert Vergilius. 305 Korte ap. 68-7°. deja cite Adag. pp. otUTbV TPLcrtV ~crxv6TE:POV codd.). 345 6 977 Athen. loc. XI.upra. XII. aE TO AE:AO). Athen. Macr. ASD II..). Inst. 986-987 Alexis. 1. 990 Accommodabitur non inuenuste ad orationem ieiunam aut disputationem ociosae subtilitatis. perisse Cf. fragm. 3001 (Dulce bellum inexpertis)..) La forme ufJ.~E:Tot~. 502 f. 3457 992-994 Anth. doit etre maintenue. contationem = cunctattonem). 2-3 Verg. Aeneidos libra nona: 948 Lucian. ap. tire de ce texte une formule breve et percutante. 944. 2. 514-521. E:V '1)fJ. [E] QVAE SEMEL ANCILLA. I: "Ne hoc quidem negauerim sequi plerumque hanc opinionem. .E:potLC. 552 d e. in Epist. 995 Videtur ideo dictum quod. 8 ~CG ap. Athen. maintenue dans toutes les ed. vt fortius dicere videantur indocti. id est Si qua ancilla semel fuit. vers 7-8. A:he~. NVNQVAM HERA 3457 Vt vulgo iactatum refertur in Graecis Epigrammatis. TpLcrLV LcrXVOTE:pOV otUTOV: E:V ~fJ. I. 11. at. 45 2-454. qui ex humili fortuna subuehuntur ad res amplas.. 30: "opera et impensa periit". 972 operam . Pal.LEV 8potcrE:'i'c. crit. 48. Er.L€VOV &1tE:p)'cX. Sat.. et ici par E-G. Nigr. ASD II. haud vnquam dominetur. II. VII. 362 (Oleum et operam perdidi). 6xv'1)pouC. primum vitio male iudicantium. donnee par Menandr. fra?~. ad Nigrinum precedant Ie dialogue: TO TOU Souxualaou A€)'OVTOC. la traduction vestrum.

ex horum coniugio natam esse filiam. Lacedaemonii et Athenienses missis in Siciliam legatis petebant a Gelone Syracusano et societatem et suppetias aduersus Xerxem bellum inferentem Graeciae. Populi est obtemperare.274 Maria ante exurere Turno / Quam sacras dabitur pinus. [EJ Potest deflecti longius. vt dicantur 'ver eximere anno' qui linguarum ac bonarum literarum peritiam sustollant e scholis.vrJP'ijcre(X~ &critEp 1'0 €(XP EX '!OU E'JLOCU'!OU E~(X~pEed1). [H] Meminit Aristoteles libro Rhetorilcorum tertia inter metaphorarum genera. qui dixerit: T~'J vE61'1)'!OC EX '!'ijc.. [EJ 20 Ecr'!~ M~1''1JP. Meminit Herodotus in Polyhymnia. Ver enim anni praecipua pars est. Id sonat obedientiam. Nec recusauit Gelo. Rursus Rhetoricorum libro primo ostendit hoc dictum esse Periclis in epitaphio. Nec dissimile est quod habet Propertius: Tu prius et fluctus poteris siccare marinos Altaque mortali detrahere astra manu. i5a' €XEL A6yoc. id est iuuentutem e republica sublatam esse~ perinde ac si ver ex anno tolleretur. huic esse vxorem cui nomen itE~e(XPX((X.: II E~e(XPX(oc ycip Coniunxque~ 15 25 LB 1068 31 35 '!ijc. modo se imperatorem vel maritimarum rerum vel terrestrium copiarum constituerent. si velit esse felix. YU'J~ crW1''ijpoc. Felicitatis mater obedientia~ 10 3459 VER EX ANNO TOLLERE 3460 'Ex 1'OU E'JLOCU'!OU 1'0 €(Xp E~OC~PEi'J. it6AEWC.LE'J ~UaE . vt de rebus incredibilibus prouerbio diceretur: Tou'!o [.. Fingit poeta Iouem sospitatorem. defuturum illi quod esset praecipuum. [EJ ETIAM 51 CATO DICAT Plutarchus in Vita Catonis narrat tantam Catonis apud populum fuisse fidem et autoritatem. iussit eos ilico discedere ac renunciare Graecis "O'!~ EX 1'OU E'J~(xU1'OU 1'0 €(Xp ocu'!ij E~~(1)'!(x~. qui si deesset. quam conditionem quum repudiarent legati. quibus vxor esset &pitm(X et filia aucr1'UX(oc. EUitp(X~((Xc. Principis est consulere saluti ciuium. &. videlicet illud subindicans: suum exercitum praecipuum esse Graeciae £Iorem ac robur. id est vt aiunt~ sospitatoris louis. id est ver ipsis ex anna sublatum esse. id est felicitas. Sed vtinam non essent Ioues OAEepW~. cuius beneficia contingat salus. id conatur bonis et aequis legibus. sed proprie qua paremus magistratibus ac principibus. cui nomen EUitp(X~((X. id est ver ex anno tollere dicebatur qui id quod in negocio quopiam erat praecipuum tolleret. [EJ OBEDIENTIA FELICITATI5 MATER Aeschylus in ~Eit'!~ Eit~ 8~~(uc.

Auteur de divers discours.239. 1. 1'OUe. Revue des Etudes Grecques 32 (1919). 186. Sept. verum qui semel expertus rursum fidem habuerit eidem. infra. I (41 Quid . Dizionario biografico degli Italiani. Quod semel falli perfidiae decipientis par sit imputari. cui vni populus remisit iusiurandum. ~lut.. 26-27 Id. ASD II. a~xlXcr1'iXc. EXEL. adiecit ne Catoni quidem. 424-429). 82. libro De fugienda ingratitudine secunda: Decipienti me semel dii male faxin~ faxintque bene. 27: ZEUe. 12 sospitatoris louis A propos de l' ajout louis dans la traduction. Adv.. 43 Xenoeratis Cf. 3462 47 vulgo Cf. 40-. Plaut. p.' quitL:m Cf. 48. ed. 3459 8-10 Aeschyl. 1532 (II. (Cf. 723. 32.. !J. aussi Hier. we. alterum a nostra sola temeritate profectum. d'reuvres historiques de circonstance et de poesies latines. VII. pp. Suringar 51. Sur les rapports. Hie. 37-39 Pluto Cato minor 19. 36 Etiam si . I. Qui quam in foueam delapsi semel inscitia sumus. De cop. Humaniste italien (1429-1477). Cf. Aux yeux des editeurs d'Eschyle.24 (Migne PL 23. pp. L 'annie a perdu son printemps. Laerr. 44-45 Nee iurato . 485. Rhet. 30-32 Id. 408 (iterum eundem ad lapidem offendere). pp. Mayence. cf. [E] Similis erat autoritas Aristidis apud Athenienses [H] ac Xenocratis. t. 437: Nam iniurato scio plus credet mihi quam iurato tibi". repris sous une forme legecement differente et sans mention d'auteur. Oxford. Hdt. I~ 7. Girard. 29-30 Aristot. Cato). 21-22 Hdt. en 1495 et een 1502. consultee. Rut 11. resume la suite du texte de Campanus: ''Alterum enim in decipientis perfidia positum est. VII. Hutchinson. quum alioqui nullus illic testis admitteretur absque iureiurando. sur les conjectures et les interpretations proposees. II. 928: "Huic citius credam iniurato quam tibi iurato". ht fJ-lXp1'upouvn 1t'POcrEXE~V ~UaE: K&:. Rhet. [E] Huic affine est: Nec iurato istuc crediturus sim. 246-247. p. 49-50 (6 deligere astra). 5. cf. II. 224-225. 41-42 Cic. M. quum hyperbolicos diceret vni testi non esse credendum. I. l' edition commentee de G. ASD I. vir suo seculo magnus et admirabilis ingenii. entre les textes de Gelon-Herodote et de Pericles-Aristote. p. ASD II. 3460 Cf. verb. qui mihi vnus est pro centum milibus. p. fallatur Er. et Aristot.. 227. c£ Aeschyl..~IXe. son reuvre fut publiee apres sa mort. libro secundo: Quid Cato ille noste1.. loco cit. 17. si bis idem deceperit. P. aussi Adag. 1365 a (Olov IlEpLxAYje. cette variante est introduite dans I'Index prouerbiorum a partir de G. Amph. id est Istuc incredibile est etiam si dicat Cato. sim Cf. dignus videatur qui fallatur. 162 (~~lXpcdp1]1'IX~). 52 alibi Adag. Diog.. dieat En X' mention "Ne Catoni quidem crederem". 2... d1t'EL'V 1t'pOe. 1987. Att. 49-51 Quod semel. ~W1'~p.. par Er. 79-80 et 492.-11 Et o~at~r ". 1. . ce qui lui valut divers eveches. c:pEPOfJ-EV1Je. 7. 268. 1'0'11 €1tL1'&:. Cf.. particulierement Ie mot YU'V~.275 K&TWVO~ AEYOVTO~ 7tdj~v6v €crnv. 157-162. Tullius epistola ad Atticum. lie a diverses grandes families et aux papes Pie II et Pie III. 6.O. [H] Et orator quidam.c:pw'V Mywv 1'~'V 'VE61'1]1'1X .: P1]1'OplX fJ-E'V EV a~Kn 1'L'V~ fJ-lXp1'UpLIXe. Confine est illi quod alibi recensuimus: 4-6 Prop. 3461 Otto 360. ce passage fait difficulte. III. in eandem iterum negligentia nostra delabimur".. 14II a. De ingratitudine fUgienda libri tres. 20 Cf. 47-49 Ioannes Campanus. 468): "uni(que) testi nec Catoni creditum est". Stromberg. 133). controverses. p. J 40 45 [E] 50 DECIPIENTI SEMEL Suspicor esse vulgo iactatum apud Italos quod refert Ioannes Campanus.1'WV~ XIXAWe. ).

. id est Quandoquidem veluti sub mandragora dormis. qui iterum naufragium facit. talis filius. Nam videntur esse duo senarii pauculis immutatis: Decipienti semel me. quod alibi retulimus: Bibe elleborum. ex eo colato sumi cyathum aduersus insomniam.. Hanc Pythagoras &v6pwn6fLopCPov appellauit. [G] Dioscorides indicat radicern vino decoqui ad tertiam partem. id est Qualis hera. 60 [E] 65 Et hodie vulgo dicitur ex Athanasii symbolo detoftum: Qualis pater... quanquam vetus dici potest quod nostra quoque memoria natum est. dii faxint male. [E] Vnde qui cessant in officio dormitantque multam mandragoram bibisse dicuntur. quod radix illius amatoriis veneficiis credatur vtilis. Quin et sedi immissa herba glandis vice somnum facit. 'Toia~ xat 6E:pana~VLOE:C. Historiae mundi libro 25. Datur et secandis aduersus intolerabilem crueiatum. Nam ipse Campanus adducit titulo veteris prouerbii. si Plinio credimus. 80 LB 1069 86 Eandem circeam appellant. Lucianus in Timone: "Onou yE: xa6rlne:p uno fLavopaywpou xa6E:uoE:~c. fieri potest vt hoc dictum alicubi citatum legerit. id est Similes videmur his qui mandragoram biberunt aut aliud simile pharmacum. id est Aut non semper quod est simile. Si verum est. libro Epistolarum ad Atticum quinto.Improbe Neptunum accusat. 55 Quoniam Campanus erat variae reconditaeque lectionis. [E] 70 75 BIBERE MANDRAGORAM Inest vis somnifica mandragorae. I qui dormitant in negocio sub mandragora dormire dicuntur. illud lOnoia ~ oE('Jnmva. quod radix imitetur hominis formam. Vnde Columella in carmine semihominem dicit: Quamuis semihominis vesano gramine foeta Mandragorae pariat flores. adeo vt enecet etiam largiore potu. simile accersit. [G] Itidem. id est An non videtur multam hausisse mandragoram? Vsurpat et Demosthenes in Philippica quarta: j\AAa fLavopaywpav nE:nwx6('J~V ~ 'T~ cprlpfLaxov &AAO 'TOWU'TOV EOLXafLE:V &:v6pwnmc. epistola vndecima. Sic vsus est Iulianus in epistola quadam ad Callixenem: Ou cpave:i'Ta~ 1tOAA~V nrlVU fLavopaywpav EXnE:nWXwc. si bis idem deceperit. Huic simillimum est peruetus adagium. Quanquam nee hoc multum abest a senano: QVALIS HERA. TALES PEDISSEQVAE [G] Plato libro de Republica quarto: ~ oux &:d 'TO OfLoWV OV ofLmov napaxaAE:i. capite vndecimo.. [E] Hoc non dissimile est illi. tales et ancillae. inquit. Faxintque bene..

in Plat. Athan. [H] Plautus in Asinaria: Nam neque vnquam fictum aut pictum neque scriptum in poematis. 75 (KLpXll[ll. Tim. 81 Bidez (7tOAUV 7tiXvU TOV fJ-llVOpllyOpllV).: "Vetus prouerbium est multorum consensu et opinione probatum". (ed. 58 Campanus loc. Ald. anciennes.. Nat. Symb. 5: "Si verum illud est otllm:p ~ 3zO"7tmVll". 13 (94). Att. 53 Improbe . c£ aussi 70-71 Plin. Schoi. 234. 274-276. 2.7. II. 74 Pythagoras Cf. VIII. IV. 55 Nam . Migne PC 28. M. 14.. 425 c. ne donne done que la premiere partie du proverbe. 4. Nam pinguntur haec quoque.. Plin. et par Macr. add. 81-82 luI. II. Rep. X. 11. C. 27. La mention capite vndecimo est vraisemblablement une erreur. 71-79 Dioscorides . ancienne. de deceIer parmi les adages eeux qui pourraient correspondre a des vers.. 233. x. sic dicimus Ne pictum quidem vidit. II.63-65 [E] 90 95 NE PICTVM QVIDEM VIDIT Quemadmodum de vehementer ignoto dicimus: 'Ne natum quidem noui'. au besoin au prix d'une legere modification du texte. C£ Otto 1201(3). 80 (94 ii qui). 150 (potu qui- supra. V. V. Sat. Rep.. Multas enim vrbes et res atque etiam homines nunquam nobis conspectos ex pictura vtcunque nouimus. 83-84 Demosth. 85-88 Itidem . 346 3 61 Et hodie vulgo Cf.147 (eireaeon). 79 circeam C£ Diosc. 'Virtutem ne pictam quidem'. t. pp. TO[ll x' ~ xUwv. [E] Venustius etiam tiet. 133 (fJ-llVOPllYOpllV). viderunt. Syr. ed. 86-87 Lucian. Phil. 88 alibi Adag. XXV. loco cit. Nat. 67-68 Plato . vtilis C-I. facit Publii. 71-74 Diosc. ajoutent oIllL (TOrllL) xllL 8epll7tllLVLoec. on attendrait donc iei "Callixenen" ou "Callixenam" plutot que Callixenem. ASD II. 269. cite par Geli.. Fin.. 12).. 264 (BickfordSmith 324). 1. 94-96 Plaut. . XVII. dormis C-I: De his qui man- 92 conspectos E-C: conspectas H I. vt dicitur. 3464 69 Bibere mandragoram En x' mention "Mandragoram bibere". notamment Ven. La lettre est adressee KllAAL~e[vYJ.1582. cette variante est introduite dans I'Index prouerbiorum a partir de dragorae indormiunt alibi dictum est E F. 1..277 ADAGIA IV:v. 19-20. p. 1513. 6. pp. Diosc. p.. 3465 Otto 1414. 174-175 (95 vsquam. Wellmann. t. Suringar 182.. 334-336 et 499. Asin. dem largiore etiam moriuntur). cit. 2 (fJ-llVOpllyOpll). Cie. 67 Plat. Wellmann. x. Epist. si longius transferatur: 'Rhetoricam ne pictam quidem vidit'. complete Ie proverbe d'une maniere differente: otcmsp ~ oZO"7tmVll. 563 c. accersit C-I. a moins qu'il ne s'agisse d'une subdivision differente dans une ed. IV. IV. Vbi lena bene agat. precedente. add. neque pictum). p. 62-64 Cic.. 12). quae quidem dicunt. 13 (94). IV. C£ Suringar 148. 751. Tullius libro De finibus bonorum vltimo: Dicis eadem omnia et bona et mala.27°. 75-78 Colum. 75. mais les ed. qui nunquam philosophum pictum. immutatis Nouvel exemple du souci d'Er. XXV. 92-94 Cic. II. pp. n.

Simili figura dici solere calidum mendacium pro 'audaei et impudenti' docet Plautus in Mustellaria: Calidum hercle audiui esse optimum mendacium. & 8EO[. nec cuiquam homini crederem. 0 dii.. Quemadmodum Aeschinus Terentianus: Non istas. M. qui inter ambulandum insiliunt in calceos hominis ac pedem torquent. [E] MVTI CITIVS LOQVENTVR Ad &:OUWlTWV genus pertinet et hoc quod habet Plautus In Persa: Muti prius loquentur quam ego. Tp~&'J ~ Te:TT&:pW'J tf. alioqui mox deprehenditur qui verecunde mentitur. 'E'J Y(u'J[f1. in fine disputationis: Scrupulum inquam abeunti? Sed videbimus. id est Ne posthac susurros miscete.U8Up[~0'JTIX. edictum est mihi Magnopere. quod sciam. fJ-1J0E: XIXTa YW'J[IX~ auaTpe:cp6[. fieri dieitur quod sit in occulto. Terentius in Adelphis: Timet. quod alias retulimus: Infixo iaculo fugere. pro eo quod est 'palam et in publico praedicare'. inquit.AA~AOt~ xm'JoAoye:'i:cr8e:.Le:~pIXX[W'J EV YW'J[f1. pro 'audaci' dici monuimus alias. Rursum Terentius in Andria: At mihi vnus etiam scrupulus restat. Tullius libro De oratore primo: Quibus ego de his rebus omnibus in angulis consumendi otii causa. id est Reliquum vitae degere cum adolescentulis tribus aut quattuor in angulo susurrantem. cuiquam homini dicerem. Et scrupulum eximit qui sollicitudinem eximit.Le:Ta [. 130 Ne hoc. Item Lucianus in Coneione deorum: M1JXET~ TO'JeOp[~ETE. . Inde iniicere scrupulum dicitur qui sollicitudinem iniicit animo cuiuspiam. Hoc non dissimile est illi. lIO lI5 [E] 120 CALIDVM MENDACIVM 34 68 Calidum [acinus.LoV spyo'J. [E] IN ANGVLO id est In angulo. Omnes muti vt prius loquerentur hoc quam ego. Sic et illud in Euangelieis literis prouerbialiter est dictum: Super tectum praedicare. Nunquam enim legimus apostolos de tecto clamasse. M.[E] 100 105 SCRVPVLVM INIICERE Scrupuli sunt minuti lapiUi. 125 Aut non est mentiendum aut est fortiter mentiendum. Tullius quarto De finibus. etc. inieci scrupulum homini. vt disserant. Quod vsurpatum in Euangeliis a domino Iesu Christo. nec ad angulos conuersi aliis alii ad aurem conspirate.Le:'Jo~ TCPO~ o15~ &. 8e:p[. reperitur esse apud Platonem in Gorgia: To'J AmTCo'J ~[o'J ~~&'JIX~ [. qui me habet male.

141. 28. Pluto 415: '.. Adag. 128 Ad &3UIJ&TWV genus Cf. 80. 5 (Infixo aculeo fugere). 121-122 Mustellaria H I: Mustelaria E-G.0 ElS:PfLOIJ epyov x&lJomolJ xiXl 1tiXPa. Bacch. 346 7 108-109 Act. IV. 13.). 135 Ab aucupibus sumptum est qui intra cancellos escam spargunt. 792. 641 (Non equidem istas). Fin. I. 3062. 940 (mii scrupulus etiam. comme ici. 121-122 Mustellaria Sur cette forme.. 567 E F. IB II. 120 alias Adag. 485 d ('f~eUp[~OIJTiX). 733 et n. mais dans Ie texte (1.). 116-117 Mt. 145 modo renvoie l'adage precedent. 27.279 ADAGIA IY. 103-104 Cic.I. 57 (Vt de his rebus .. 114-116 Cic. 168. ASD II. E-H.I. I. a . Dans Er. Ad. 10. 105-106 Ter. 1450. TO 0\5<:. Adag.I. 125-126 Ter. ASD II. Ab eadem metaphora sumptum. ASD II. on lit "iaculo". 1. 128-132 Plaut. 138 et hodie Cf. insidiantes auiculis. TOlJeOp~~S:TS: pour TOVElOPU~~T~: nouvelle erreur. pp. cone. 112-113 Lucian. Persa 240-242 (13°-131 magnopere mihi. 120 audaci F-I: audace E.'. causa disserant). 134-136 Plaut. c£ supra. 131 quoiquam hoc: cuiquam v. 109-110 Plat. 416. cuius modo meminimus. 26. Corg. supra. au Er. 3471 Otto 1797*. 3470 Otto 1797. cite Aristoph. 100 Scrupuli I: Scrupi 115 ego F-I: ego vt E. quorum alibi meminimus. 136 probe. Plautus in Bacchidibus:1 LB 1070 145 Nunc ab transenna hie turdus lumbricum petit. Vnde et hodie qui dolo captus est intra transennam esse dieitur. 105 alias Adag. Suringar 98. p. la forme erronee 'fUeUp[~OIJTOt pour 'fLElup[~o\IT(X s'explique par l'iotacismei nous l'avons done maintenue. on trouve done "aculeo".66-71 [E] IN TRANSENNAM INDVCERE 3470 In transennam inducit qui dolo fallit. male habet). Andr. p. 3468 Otto 1092.143 Plaut. 3458. I. 227-228. Huic simillimum: In foueam et in laqueum indueere. 26. i 132 (e)loquerentur prius). 177-178. Deor. Most. 341). pp.lJofLov. 3469 Otto 1189. dans Ie titre de cet adage. 52 (Incidit in foueam quam fecit).. Il7-118. 121-123 Plaut. en sens inverse. 665 (esse audiui: audiui esse v. 3466 102-103 Ter. 905 (In laqueum inducere). I (112 TOIJElOp'J~~TS:i 113 1tpOC. et Adag. Les adages 3468-3471 ant Plaute pour source premiere. De or. Itaque huic insidiae paratae sunt> prope aggrediar virum. 2.v. Adgrediar). Persa 480-481 (135 Hunc hominem ego hodiei deducam: ducam v. In senem dicitur legentem epistolam per quam erat fallendus. 139 alibi Adag. explicable par l'iotacisme. Ad. Plautus in Persa: Hunc ego hodie hominem in transennam doetis ducam dolis. 140 [E] AB TRANSENNA CIBVM PETERE 3471 Ab transenna eibum petere dicitur qui periculo proximus est.

[H] sacra prophana. fanda infanda. id est ltaque dicimus omnem adhibendam maehinam. 170 id est Interpres Aristophanis admonet napy semen esse vnde fiat sinapi. . si episcopos aut doctos viros cogant sua relinquere negocia et aulicae seruire pompae. De cepis alias nobis est dictum. Hoc enim principes sibi gloriosum ducunt.v ~1JXC/.C/.~EV &'rrxt. ~ .v fL1JX. quum quis exiguo commodo captus apud aulicos ostentatur passim. ~E1'W7t C/.1'W 7tEP~(J\)PO~Cl~. nihilque relinquunt intentatum.I-'I\E't'E: VCl7tU xCl~ 1'C/. quum omnibus sentiat huc esse conniten- . id est Omnem maehinam admouens. diis atque hominibus. ASWV xp6xYj oE8d~ &.C/. Item Plato De legibus libro septimo: Ouxouv CP&. [E] 3474 SINAPI VICTITARE Tristes ac supra modum tetrici sinapi vietitare dicuntur. Toruum tuens~ vt qui sinapi victitant~ Frontem seueram contrahebat.aC/.VE:a7tClaE.i. Rursum in eodem: IliiaC/. leo filo vinetus~ sursum ae deorsum eireumferor. ~ '" .I. quod hodieque vulgo tritum est. Sumptum est ab his qui summa vi oppugnant arcem aut oppidum.v~v.280 [E] ADAGIA 3472-3477 OMNES ADHIBERE MACHINAS 347 2 M. K C/.VW XCll x&. fas nefas. Tullius libro Epistolarum ad Brutum: Ad reliquos hie quoque labor mihi aeeesvt omnes maehinas adhibeam ad tenendum adoleseentem.V1J1'SOV ~1JX. eoque Ennius apud Macrobium triste vocat: Nee triste queritat sinapi / neque moestum cepe. 165 Aristophanes in Equitibus consimili figura dixit Tueri sinapi: "P. quod princeps tantum alat virum. id est Nunc autem~ quod dici solet. Plautus in Truculento: Si eeastor hie homo sinapi vietitet~ Non eenseam tam esse tristem posse. iuuenesque senesque. nullum machinae genus non admouentes. [E] Horatius: Parui properemus et ampli. Huius vis est ciere lachrymas.v~v 7tpoacpspwv. sit~ 150 [E] 155 160 LEO CORDVLA VINCTVS 3473 Lucianus in libello De mercede seruientibus: Nuv OE: 1'0 1'OU A6you. [E] 175 PVERI SENESQVE 3475 In principio Chiliadum admonuimus omneis ferme huiusmodi figuras esse prouerbiales quae constant ex contrariis: maximi mlnlmlque.

11. nunc blandiens. 179-180 Plat. 804 d. VI. contra animus quum remittitur. 70. €In€: TO v~nu. xllT2l TO DUVllTOV etc. TO vuv AEy6!J. "diis hominibusque plaudentibus" (ibid. pp. De mere. 163-165 Plaut. 5 = Enn. 30. 3557 (Omnes vocem mittere). 3473 C£ Stromberg. ~€:u­ a~Tp~cp&~WC. I. [= 'fEUa~Tp~cptX. Plato libro De legibus septimo: }\}. 203: K~~ &Vf~A€:'fE ap~!J. 194-199 Refertur . 8. id est Imo quod dici solet. 1710. 71. IJ3 alias Adag. 127-128. Leg. Adag. 541-542: "Sum et aliae duae figurae maxime confines paroemiarum generi. Ad Brut. aut 3475 175-177 In principio . id est Omni emissa voce. Refertur autem in epitaphio Theophrasti.].. 178 Hor. cf. Adag. p. pp. 54-55. 792 c. VII. 631. V.~ToC. 382). IJI-172 Macr.ADAGIA IV: v.. Leg. 40 (196 '!LV~ MX 8"tJ.. 3. 147-148 Cic. 890 d (niicr~v TO. simulatque remisit studium. Verge Georg. &~ cpllmv. 1. N~nu y&p TO cr[VYJ7tL AEYETO::~. Diog. "Ecr'!L 8€ 8p~!J. Equ. quae constant vel eiusdem aut similis itineratione vocis. quemadmodum aiunt. 560. Adag. 18. quum intenditur. 199 7tYjP O!J. 792 b. id est Arcus. 3477 Otto 159· 191-192 Pluto Mor. ed. True. nunc minitans. Ao::X&:vou y&p X~~ TOUTO €Iaoc. Parmi les nombreux exemples du "comrariorum genus" (1. 5. X. 4 (148 adhibeam machinas). 57· 155-156 Lucian.~Uoc. IV. 184-185 Plat. [EVT~). 12 Vahlen (cepe maestum).. 1. 3°9). 798 e. 34II. 505). 150 Id. 170 Interpres Aristophanis Musurus (cf. I. si quid magnopere nos commouet.u X~~ opy[AOV &no TYjC. p. ASD II. egalemem eite Adag.. 186).u T~V cpucr~v. 166-167 Aristoph. E~ ~C. 3472 Otto 1004. pp. Sat. 2138 (Cepas edere olfacere). Clare loquimur quum asseueramus et quanto possumus clamore sonamus. eond. 72.1. Acp' 00 crnfp!J. 39539 6 . 148-149 Plat. qui constitue en quelque sorre un doublet de celui-ci. cf. VII. nunc pollicitans. d.€VOV cr[vYJ7tL ytV€:T~~. I. 552. Vehemens enim affectus animi solet vocem intendere. ASD II. ~uX~ DE (b~S:flEV1). 190 [EJ 195 Plutarchus in libello cui titulum fecit An sit seni administranda respublica: To~ov [J-EV. 315-316. Kuster. VII. Theophrasti ap.. interiit: ARCVS TENSVS RVMPITVR 3477 172 Nec G-I: Neque E F. vel contrariarum comextu". Potest et in hunc vsum accommodari vt 'omnem vocem promere' dicatur qui modis omnibus conatur persuadere. A2l TO AEYOflE\lO\l 1tOC\lT) &Vapll xlll 1tllf:'all. E1t~TE~VOflEVOV P~YVUTll~. Suringar 20 9. Epist. nunc obiurgans.. infanda Pro/ego ASD II.. n. Sat. 548) cites ensuite: "vbi fas versum atque nefas" (p. p. supra. rumpi solet. 74. I. 3476 Cf. Verge Aen. Leg. omnem puerum ac senem pro viribus etc.EAfJC. inquit.)· . Leg. I. p. IX. ASD II. "iuuenesque senesque" (p. 3557. [EJ 185 OMNIVOCE Quod summa contentione asseritur omni seu tota voce dicitur praedicari. 3474 Otto 16 53 162 hodieque vulgo Cf. Laert. Plato libro De legibus decimo: I1aallv D~ TO AEYOflE:VOV CPW\l~V ~EVT~. 5. 28. qui tantisper viguit dum esset in labore.72-77 180 dum.

aut quum fortuna est aduersa.Li~w syw [J.. [f] Plutarchus in comparatione Syllae et Lysandri refert hanc sententiam tanquam vulgo iactatam in principes.. S\I fltXXYl 0' &A())TI"SXEC.LrlTrxWV E1tOC.LEA~C. 225 id est Domi leones. iidem in Marte sunt vulpeculae. id negabant vel ab Apolline posse intelligi. TOUTt TO 7tEp(rxXTO\l" . riAAoe. (. 210 Nec Apollo quid sibi haec velint intelligat. Ewe. ad alia praesidia confugiendum est. Aristophanis interpres ostendit prouerbium iactatum in Lacones. "H VaEflrxe. vO(. qui in Asia infelieiter rem gesserant: orxm AEO\lTEe.. [E] 3480 IN PACE LEONES Aristophanes in Pluto: 220 id est Quum leones sint domi.ADAGIA 3478-3481 OUX &prx TOUTO (.. Athenaeus libro Dipnosophistarum tertio: TC as ~ S1t~­ (JTOA~ aYJAO-r. id est Quid autem sibi velit epistola> arbitror equidem nec ipsum Apollinem intelligere. Refert adagium Hermolaus in epistola quadam Graeca.. ~~ Y~P xrxt 8E6cpprxQ'TOC. X())PE~.LrxpT())V. Eh' &vE6dc. SX1tEcpEuywe. in Epheso vulpeculae.YJas TOV n u6wv a~rxyvwvrx~. S\I 'ECPEcrcp a' rXA())7tEXEC. quod aiunt> te confer. I 200 [E] NE APOLLO QVIDEM INTELLIGAT Quod vehementer esset obscurum et intellectu perdifficile. E1tt TcXe. Adducit inibi senarium ex Antiphane: id est TrxUTt a' OT' SQ'Ttv oua' &v 'A1tOAAWV flrl6m. tum magis adlaborandum. Namque opere assiduo valuit Theophrastus> et idem Laxato studio> membra solutus obit.. id est Et destitutus ventis ad remos. "OVTEe.LEp01tWV nv' SAEX8YJ (p~YVU(Jerx~ (J0cp(YJe. LB 1°71 205 id est Frangi ni studii tensum laxaueris arcum Veridici sane verba jUere viri. quae Politianicis admixta est: Krxt TOU 1tVEuflrxToe. TO~OV &V~E(. &(.. cprxcr(v. orxm (.LSv AEO\lTEC. X())1trxc. Sic enim de Lysandri frugalitate praedicat: 'AAA' d OE nc. S1t6VE~ flSV &1tYJpoe. xtXT6rxVE 1trxPO(. Ad hoc nimirum allusit Comicus. [E] 215 DESTITVTVS VENTIS REMOS ADHIBE 3479 Quum res non succedit vt volumus.LEVOV.

post et domi et foris leones esse coeperunt. Pax Hermolaus C£ Illustrium virorum epistolae ab A. II. v. partim collectae.' O~XO~ AEOVTZC. ni fallor. Paris. EV U7ttXWp~ 0' &AW7tEXEC.~G( 1t~pa 118 TOUe. ibi fugaces. p.peG!p os A&XUlVSC. [. nec suum habet quod vbi sit nescit. 240 duodecimo X G-I: decimotertio E F. 218 En X. Epistolae. sedloris vulpeculae..).E] Conueniet in eos qui praepostere se gerunt: ibi feroces. quum quid postulabit vsus. Nam vetus prouerbium est paupertatem certissimam esse... vti eo non posse. loc.ra" Atfag. Er. amicis contumeliosus). mentions "Leones in pace.. vbi ventum est ad articulum quo sit vtendum. AG(XUlVCXe. si quis habeat domi quod quum vtendum est inueniri non potest. ZV 'Er. PCG ap. vbi nihil erat opus. 3479 rum a partir de H 219-220 Aristoph. XII. aut qui in suos saeui. capite secunda: Praeparatis igitur receptaculis oportebit suo quicque loco generatim atque etiam speciatim nonnulla disponere. cit. videlicet quod contumeliosus in amicos.. Olim fortasse sic emergebant potentes. reprend curieusement &'Awm:xzc. quo facilius. non itidem audent aduersus inimicos. rogat alicunde commodata. Z\I f\. 341~ et 347~): ~G(pm[J. 9-11 9°.]. id est Imo si quis alius effUgerat illud quod vulgo circumfertur: Domi leones. 214-216 3480 Otto 93 1 (4). arcum X G-I: Ni Foret intentus sapientis frangier arcum E F. Athen. 1526: Epist. 226-230 Pluto Sylla.]. 2.v. 43.. G(TUXy/(JG(VTCXe. nec alienum habet quo possit vti. libra De re rustica duodecimo. 41. Florence.) T~). Ciceronem inuectiua. Orationes et Carmina. quod Ciceroni obiicit Salustius. 222-224 Aristophanis interpres Musums (cf. 93. vbi res poscebat virum. quum alicuius indigeas. Branca.. Ermolao Barbaro. III. eum magis egere eo quod habet. fragm. 3481 Otto 1359. 3. 200 Frangi . quam si non haberet. Etenim qui non habet. 1943. f' 310 vo. 120. 347 8 206-207 Athen. recipere possit. Sentit autem.ADAGIA IY. 236-237 [Sall. 5 (supplex inimicis.. LF] Aut in illos qui simulata mansuetudine perueniunt ad tyrannidem. aut si quod animal leone violentius. 209-210 Antiphane. vulpes in bello" et "Domi leones". Hactenus Columellae verba retulimus. supplex inimicis.my<. XII. 98 f (€:m(JToA~ G(1JTYj). in M T. 240-244 Colum. la formule "Domi leones" est introduite dans 1'Index prouerbio- (et non Plut. quia ignoretur vbi proiectam iaceat quod desideratur.78-81 230 235 orXo~ AEOV'TEC. Bade. vers 15. t. ed. (0' .E] 240 245 CERTISSlMA PAVPERTAS 3481 Sententiam prouerbialem refert Iunius Columella. 3 (242 specialiter). . 196 EAex6Yj x G-I: EASYX6Yj E F. [. au lieu de A&XUlVe:C. Politiano partim scriptae. sup. Qui habet. III.

ob quod facinus quum esset eiectus in exilium. neque dicere possitis aut quare aut quomodo ac tantummodo sine suspicione latrabitis. vt nec illic mori possint.EAOU. vt illic eodem die praesente pecunia multa mancipiorum milia distrahi possent et auehi. quo scelere damnatus in eam vrbem rediit armis. Asscribam M. vt postea alium neminem nisi fortunas vestras accusare possitis. In causa erat illud quoque. Nam vexilla Romanorum praecipua habebant aquilam. vt alia multa. literam illam cui vos vsque eo inimici estis. E. [H] Meminit et in oratione pro Roscio Amerino: Sin autem sic agetis. Illud tamen verum quod in hoc Planco prouerbii loco dici solet: perire eum non posse. Mihi magis videtur sentire de T. Hactenus Tulli verba recensuimus. Plancum: Eum perire non posse nisi crura ei fracta fuissent. Et hac quidem litera rei absoluebantur. "Efl7tOpE XiXTrX7tAEUcrO'J. Is incenderat curiam. Et tamen vixit ac rediit. 7trX'J1"iX m::7tpiXTiX~. In quorum postremis iocus est in aquilam quo significatur armata manus. omnia diuendita sunt. quorum praecipuus quaestus erat ex mancipiis. Tullii verba: Sequuntur alii tribunitii. nunquam curiam incendisset. quod nullis argumentis probare valebat. Iocatur autem Cicero Planco fuisse fracta crura. aquilae fertur acceptum. M.quae non procui aberat emporium praestaret et amplum et pecuniosum. quod Romani ex Carthagine Corinthoque subuersis vehementer locupletati fuerant eoque pluribus mancipiis vti coeperunt. 255 LB 1°72 260 [F] 265 270 275 280 285 NISI CRVRA FRACTA ETC. qui crimen atrox obiecerit. Hoc tamen. praesertim si quid mali sit quod expetitur.250 [E] MERCATOR NAVIGA ET EXPONE Strabo libro Geographiae suae decimoquarto refert huiusmodi prouerbium: id est Mercator adnauiga. quae propter opportunitatem loci facile capiebantur et celerrime distrahebantur. Si quid habet proluerbium praeter rei gestae memoriam. sed hoc ei commune cum plurimis dissimillimis. . tamen post armatus ausus est redire in vrbem. poterimus vti quoties significabimus rei cuiuspiam esse tantam auiditatem vt nulla copia sufficiat. vt etiam eas omnes oderitis. quod Delus . Ait natum a Cilicibus olim piraticam exercentibus. qui si senatum dilexisset. a qua excesserat legibus. Adagium autem ductum est ab his qui ob scelera subiguntur in crucem tantaque est malitiae viuacitas. quod crucis habet imaginem et in crucem suffixis solent frangi crura. Quidam putant hic significari 0. ita vehementer ad caput affigent. nisi fractis cruribus mors acceleretur. quemadmodum nihil auidius emitur quam nugaces quidam et seditiosi libelli. nisi crura ei fracta essent. de quo dictum est in prouerbio E> praefigere. Sed si ego hos bene noui. C Plancus in primis. sed interim actor referebat notam calumniae et impudentiae. vt arguatis aliquem patrem occidisse. crura quidem vobis nemo suffringet. fastiditis bonis autoribus. Fracta sunt: et viuit. quum legibus esset adempta potestas redeundi in ciuitatem. expone. Tullius in Philippica decimatertia docet prouerbio fuisse iactatum in C.

ei crura fracta essent). dans un echange de lettres avec J. L'ed. precede et suit Ie proverbe proprement dit. Dedecus enim habetur opprobriumque meritum. capite XXVI. 276 Aquilae referarut) . fait ici montre qu'il comprend aquila comme designant l'''aigle''.. XIII.l. qui figurait dans les Colleetanea. Ald. dum sciat inde natam exprobrationem foedam putantium vites per imitationem cantus alitis temporarii. Hist. an. falcem ab illa volucre in vite deprehendi vt ob id petulantiae sales etiam cum primo vere ludantur.). Dans la suite du texte. Ita Plinius libro XVIII. Asin. 8. Porro quos Plinius petulantiae sales appellat. 299 laudantur). Er. cf. eas omnes v. 105-106. 72-73 et 492. . IX. 273-274 armis vnde excesserat. Kalumnia). Rose. qui vient d'etre cite.. 3482 Stromberg. Pontius Aquila. Plancus: C. 249 (295 sunt quibus. 274 cum pluribus. Auspicio tamen destestabiles videntur. coniugati mutuis salibus inter sese ludunt dicentes: 'Tibi canit haec auis'. imprimee au fer rouge sur Ie front de l'accusateur convaincu d'accusation calomnieuse". Humanistica Lovaniensia 43 (1994). 29. Planeus v. etc. 265 II s'agit de TOrus) et non de C(aius) Plancus. pp. Huius vocem imitantes viatores deridebant vinitores. 279-284 Cic.. XI~ 5. 668. Cf. vulgari prohro cuculi dicebantur. 171 (Curruca cuculus). 1. ASD II. Collect. Adeo minima quaeque in agro naturalibus trahuntur argumentis. VI. quem cuculum vocant. Fevynus.I. 2. surge amator. 298 et ob: vt ob v. 265-266 Cic. p. au sens miltaire. quam.. 296-297 temporariae. Id orrum a vinitorihus qui serius coepissent putare vineam nec hoc munus absoluissent priusquam audiretur ea auis. aussi Adag. veluti cessationem exprobrans agricolis. 530. Gaza (De natura animalium. ed. id quod sentit Gaza -.l. cf. En 1521.F] 290 295 300 305 CVCVLVS Olim qui fuissent in re quapiam parum honesta deprehensi. Vernis enim mensibus. 26 (66). princeps des adages 3483-3500 est F. 304-306 Plaut.si tamen hic est cuculus. Fr. p. pp.. Ep. Litterae ad Craneveldium Balduinianae. 3483 Otto 469. 275-276 ei crura.82-84 [. 923. 3985 (Tristis litera). Cf. i domum. Craneveld constate que l'adage Curruea cueulus. pp. omnes: calomnis v. (272 T. 18-19 et 31-33. quum auditur coccyx. 58 et 60. 251-252 Strab. quibus peragendis ante aequinoctium non suffecerit. ASD II. infra. Phil. 1504) rend x6xxu~ par euculus. Er. significantes vxorem parum vigilanter custoditam.. loco cit. n. 285 8 praefigere Adag. 7. Quin et Plautus in Asinaria sic facit vxorem conuiciantem marito in arnica deprehenso: At etiam cubat cuculus. S. 20. 3484 Cf. 277-279 In quorum .. 456. Nat. 12.ADAGIA IV V. 11. 57 (282-283 Kal. 262-263. 272-277. Suringar 48. 272-277 Cic. ce qui est d' ailleurs tout a fait normal: IV. les editeurs modernes considerent qu'Aquilae designe un personnage de ce nom. pp. XVIII. apud quasdam nationes et hodie licet agnoscere. Le commentaire qu'Er. Belles Lettres: "La lettre K (Kalendae. 27 (perire eum.I. aurait-il ete tenu au courant de cette remarque et cela l'aurait-il incite a inserer Ie present adage dans l'ed. resume ce qui dans Strab.: In hoc temporis interuallo quindecim diebus primis agricolae rapienda sunt ea. 9. a disparu des editions des Chiliades: cf. 302 Gaza Dans sa traduction latine d'Aristote. aquilam A la fin du texte de Cic. de I5 2 6? 293-300 Plin. .

vt mero cuculo. . quod grauatim surgeret assessor puellae. si cuculos eos deprehendisset putantes vineam. Horatius. si os praeciderim tibi. 335 Itidem in Persa: Tua quidem cucule causa. Non hercle. Ac mox: Cano capite te cuculum vxor ex lustris trahit. morticine. Praecipit vt arator aruum primum reetis sulcis proscindat. Cum his conuenit illud Plautinum: Etiam cubat cuculus. i domum. contenti eos cuculos iterum atque iterum appellare. Eum Horatii locum sic explicat Porphyrio: Nam solent leuia rustici circa viam arbusta vindemiantes a viatoribus cuculi appellari. nihil est necesse. quum haec vox penultimam habeat productam.: Arator nisi incuruus praeuaricatur. ex aui vestem. eo quod semper assideant. et recitant hoc custodibus. Isthaec filio non credam qui obsequitur patri. cucule? viues.286 Ac mox: Cano capite te cuculum vxor ex lustris rapit. capite XIX. cui saepe viator Cessisset. durus Vindemiator et inuictus. XVIII. apud Piautum in carmine trochaico: At etiam cubat cuculus. Nisi forte lachrymantem ac singultientem amatorem cuculum appellat. Huic non. quasi pigrum. quasi Similiter in Mercatore: xOXxu~ovTa. 330 [G] Trochaicus est. Acron haec adfert: Hoc autem ipsa re nouimus. magna compellans voce cuculum. et illi respondent ita vt cuculum eum appellent. probro solere obiici vindemiatoribus. quod viatores saepe vindemiatores conuiciis agant quum transierint. lam quod quidam ex cuculo faciunt 'cucullum'. [H] In Pseudolo pro generali conuicio videtur vsurpasse: Quidfies. metuam. 340 [F] ARATOR NISI INCVRWS PRAEVARICATVR Prouerbii speeiem habet quod refert Plinius lib. satyra septima: Tum Praenestinus salso multumque fluenti Expressa arbusto regerit conuitia. Sermonum libro primo. Quin arbitror in conuieio 'cuculi' allusum ad vocem 'cubandi'. vt viatores illis cedant. quum illi prouocati tantam verborum amaritudinem in eos eJfitndant. In his Porphyrionis et Acronis verbis. surge amator.1 310 320 Haec nimirum congruunt cum his quae scribit Plinius. Vnde pro leuia in verbis Porphyrionis fortasse legendum 'lenti'. video mendas aliquot subesse.

Videlicet hoc est. 3485 Otto. 1902 (319-320 quod via- tores saepe <a> vindemiatoribus conuitiis aguntur). Huic vero vt (Huic vt non v. nisi impius est. anciennes (pour la premiere fois dans celIe de J. Cf. 327-330 apud . Nat. Braun. leuiora qui possunt videri: quum quicquid peccetur. 331 Trochaicus est G-I... 34. Allusit huc Cicero.F] METIRI DIGITIS Qui rem accuratius expendit quam oportet digitis metiri dicitur.. 15°°). add. 324 leuia (c£ supra. n. Pseudulo 1. ou Ie texte en question est edite pp. Milan. 337-339 Plaut. X. A. 356-357 Hor. 334-336 in Mercatore .. [. qui obsequitur patri. 4 2 . mais il figure dans les ed. ). L. 1894 (316 de via Holder. Pseudolo H: 348 impius G-I: periurus F. Tullius Paradoxo tertio: Poetam non audio in nugis. leuiora videantur? Qui possint videri . 28-31 (310 multoque). 3. Scenae supposititiae oder Der falsche Plautus (Hypomnemata. repete curieusement deux vers de Plaute cites supra. I Id certum est mentiri ampliter".. vers 43-45: "Istaec filio I Non credam. Nat.B. loc. Caeterum praeuaricari est a recto suIco diuertere. Conueniet in negocium quod absque magnis sudoribus peragi non potest. 19 (49). Leipzig. Holder. Eel. 3486 352-355 Cic. cuculo Ce texte est introuvable dans les ed. Transferri potest ad quemuis. perturbatione peccetur rationis atque ordinis. dans un long passage aujourd'hui considere comme imerpole et qui etait place entre les vers 816 et 817 de nos ed. 1. vnde et Virgilio dictus est curuus arator. 1980. 341-342 PHn. vetustiora. supra. Serm. et notamment p. 330 trahit au lieu de rapit).85-86 345 350 355 mox et obliquis subigat: id fieri vix potest. veluti si quis cum amico rationem ineat. M. quod ait Plinius: fnde translatum hoc crimen in forum. Vnde et Horatius: Legitimumque sonum digitis callemus et aure.ADAGIA IVv. 7. 306. 323 Cf. qui non statim aurium iudicio deprehendit carminis vitium. quod poetae carminis pedes digitis metiri soleant. praeuaricatur'. XVIII. I. 314-315 PHn. vbi inuentum est. p. Nat. Pseudo 96. 344 Verg. O. Pius. loco cit. Parad. fbi itaque caueatur. 'miles. Non optimus autem poeta videtur. Vnde et in causis praeuaricari dicuntur qui causam diuersam adiuuant. Scholia in Hor. trahit Er. 346-347 PHn. 315-319 Porphyrio. 331-332 Plaut. nisi periurus est. 26 (354 Si visa sunt breuiora. 304-308 (1. nISI toto corpore incumbat labori. 190. Heft 64). 186 sqq. 319-321 [AcronJ. 318 effun- dum). Commentum in Hor. ce qui est meilleur que la correction lenti proposee par Er. 934. 179.) mero cuculo. 308 Id. in vitae societate audiam ciuem digitis peccata dimetientem sua: '5i sunt visa breuiora. vter in alterum plus contulisset officiorum. praeuaricatur'. III. vt 'lena.. Gottingen. modernes du Mercator. ed.. Keller. 309-313 Hor. 11. ed. Persa 282-283 (339 perciderim). 1. Asin. 316) Holder corrige "leuia" en "de via".l. cit. Ars 274- .

Aut 'ne sis solicitus quo me apparatu accipias: praeter salem. testatur apud Mros agricolas huiusmodi prouerbium fuisse celebre: Oportet agrum imbecilliorem esse quam agricolam.. Quod genus est illud apud Senecam Epistolarum libra tertio. capite secundo. De Xenocratis caseo dictum alibi. Coniicere licet tale fuisse dictum: 'Nihil conuiuio deerat. sed et velneno dentium pestifera est. Quod vir eruditisimus (vt mea fert opinio) traditum vetus praeceptum numeris signauit. huie sacra est olea. Conueniet in eos qui student imperio proferendo.F] 380 SALEM ET CASEVM EDERE AB IPSA MESSE 349 0 Non est animus conuerrere in hoc opus quicquid aliquam prouerbii speciem habet. [. Sed praestat ipsa Columellae verba asscribere: Adhibendum modum mensuramque rebus. quum sit colluctandum cum eo. epistola xxii. capite tertio. hanc orna. aut qui suscipiunt munus cui gerendo sunt impares. Mineruae nihil caprini generis.. Hoc aenigma sic explicuit Vergilius. Nam capra plantis omnibus non vulnere tantum. capite VI!. quod ille vitis repertor dicitur.288 360 365 [. vt prouerbio apparet.: Ab ipsa messe discedam? Agit enim de his . veluti si quis sacris virginibus adiungat iuuenes lasciuos. dictum hoc veluti legem agricolariam adfert: Colonus in agro surculario ne capras compascat. / Exiguum colito. Quippe acutissimam gentem Poenos dixisse conuenit. esitasse enim salem cum pane et caseo. indicat prouerbium. aut adalescentibus addat lasciuas puellas. panem et caseum'. Aut si quis studiis admisceat voluptates studiis inimicas. idque vt non solum aliud acturis. quoniam. habuimus salem. quod tamen non refert. praesertim oleae et viti. Deflecti potest ad eos qui noxiarum rerum aut hominurn admixtu carrumpunt teneram aetatem. Congruet cum eo quod alibi retulimus: Spartam nactus es. Pauca quae sese casu obtulerunt visum est non praeterire. panem et caseum nihil requiram'. vnde et Baccho immolatur vindictae gratia.F] 395 IN AGRO SVRCVLARJO CAPRAS Varro De re rustica libra primo. Nec dubium quin minus reddat laxus ager non recte cultus. [. sed et agrum paraturis dictum intelligatur. allidi dominum. specie non minus prouerbiali: Laudato ingentia rura. imbecilliorem agrum quam agricolam esse debere.F] Plinius libro XXI.F] 370 LB 1074 375 385 390 OPORTET AGRVM IMBECILLIOREM ESSE Columella libro primo. [. Nam huc pertinet nostri poetae sententia: Laudato ingentia rura. praesertim si commodius et argutius dicta videbantur. si fundus praeualeat. Siquidem inter laudes salis et hoc refert: varro etiam pulmentarii vice vsos veteres autor est. ne maiorem quam calculorum ratio patitur emere velit. quam angustus eximie. quum hoc ipsum quod habent non possint administrare. / Exiguum colito.

349 1 403 rd.). Georg. I. lac. 1027 (Ad pileum vocare). cit. 3490 395-396 Sen. Nat. 89 (et salem cum pane esitasse eos prouerbio apparet: esitasse enim salem cum pane et caseo. 380-388 Colum. 1. nisi contemptis praemiis seruitutis'. XXXI (et non XXI). 4. II. 22. verb. loco cit. deja cite (cf.XA~e"1] Se ~WCiWv we. ASD II. Er. cit. 12. 2. discrucianturque libertatis desiderio. ASD II. 3487 Otto 1569.). (382 ratio calculorum patiatur.. 22. 414 alibi Adag. 314. eo quod benigne promitteret omnibus nec praestaret promissa. velint). Se TWV tJ1tOCiXECiEWV). Quam multi sunt in principum aulis quos taedet eius vitae. 2. 3488 368-369 Varro Rust. 9. 2433 (Xenocratis caseolus). quasi deserturi agrum quum instat messis. 158. .ADAGIA IV v. I. Ars I. 7. p. id est 'dabo'. ASD r. 274· 411 Pluto Aem. r. 7 (41). 954. 6. quasi Latine dicas 'Dabonem'. Non enim potest euadere occupationes qui curarum autoramentum non potest negligere.. 390 alibi Adag. 8. Ouidius: DOSONES 349 2 408 rursum HI: rursus F G. Rursum cum apologo quem adducit Horatius de vulpe pasta In camera frumentaria. 68. LB II. id est 'Nemo sese recipit in libertatem. puis cite §§ 5-7. 441-442 (ou 443-444. 415-417 Ov. 458. p. 366 alibi Adag. 410 [f1 415 Plutarchus in vita Pauli Aemylii tradit Antigonum regem. Tales sunt XP'Y)CJ't'oA6ym. 3. 3401 (cf. a paraphrase §§ 1-5.87-92 400 qui vel commodis vel spe commodorum detinentur quo minus semet explicent a negociis. Epist. !-Ltv. 5. egalement introduit en F. 3 ('Em. C£ supra. 2. De cop. Epist. vett. 18-19. Dans Adag. verum istis ad libertatem aspirantibus reclamat cupiditas: Tam magnas spes relinquam? Ab ipsa messe discedam? [f1 405 CVM SARCINIS ENATARE 349 1 Nec minus commode dictum est in eadem epistola: Nemo cum sarcinis enatat. 372-375 Id. p. 416 D. 406-407 Martial. ou TEAEO"WUPYOC:. Rust. Epist. 400-401 rd. I. grenier) est malencontreux. 1401. populari ioco dictum fuisse Dosonem. piece . supra). lac. . 412-413 (cite par Colum. 3492 Cf.33 2 7. selon les editions). vt prouerbio apparet edd. Adag. de quibus alibi nobis dictum est.yyEA·nxOe. 3489 Otto 40. 551-555. 379-380 Verg. quod ille quiduis petentibus respondere soleat 3wCJw. Le remplacement de "cumera" (coffre) par camera (chambre. 29-33 (cumera). 8-9. Congruit cum eo quod alibi retulimus ex Martiale: Totis pi/ea sarcinis redemi. 408-409 Hor. 377-378 Colum. II. alibi retulimus) Adag. LB II. 17. Demetrii nepotem.. Z1tCt. 361-363 Plin.

Hactenus Cicero. vt nos dicimus. quid enim promittere laedit? Pollicitis diues quilibet esse potest. [F] 445 HVMERIS SVSTINERE PORTA ITINERI LONGISSlMA EST M. Fiacco: De summa reipublicae taceo. Cluentio: Si. Tullius pro Cn. vestris inquam humeris. nusquam non intentus figuris geometricis. vt tu dicis. quod est apud M. non Archimedes potuit melius describere. capite secundo. Plantio: Nunc venio ad illud extremum quod dixisti. Quin et hodie dicunt bonam itineris partem confectam ei qui ponam egressus sit. ii dicuntur humeris sustinere. quadraginta istorum accessio milium quid valet? Si. libro De re rustica primo. [H] Solent enim geometrae mathematicas figuras in puluere depingere. sustinetis. Ab hac metaphora dicuntur Atlantes reipublicae qui earn suis humeris sustinent. vt quadragena milia nummum sedecim iudicibus darentur. remorantur amicorum affectus. gratiae conciliandae causa. Huiusmodi Dosonibus scatent aulae principum: 'eras. subindicat vulgo dici solere: Portam itineri esse longissimam. adeo vt pingens sit interfectus.1 [F] ARCEM EX CLOACA FACERE 3494 Qui rem hominemue nihili laudibus magnificis attollunt. Varro. M. et si nihil sit negocii. apud nostrates autem non creditur profectio .ADAGIA 3493-3498 Promittas facito. Ex quo prouerbii specie dictum est illud. Cicero Pro domo sua: Dicebas te tuis humeris me custodem vrbis in vrbem relaturum. M. [F] 420 425 LB 1075 430 435 440 3493 Quorum autoritas diligentiaque plurimum valet in conseruanda salute cuiuspiam.: Vbi bellorum inundantium molem humeris suis quod dicitur vehens. [F] Huic affine est 'humeris referre'. dicuntur arcem ex cloaca facere. Semper enim est quod iter apparantem remoretur. mox redi'. alioqui collapsuram. [F] ARCHIMEDES NON POSSET MELIVS DESCRIBERE 3495 Archimedes Syracusanus geometra fuit celeberrimus. iudices. Cuius arbitror eundem esse sensum qui est illius: Dimidium facti qui coepit habet. me arcem ex cloaca facere. lapidem e sepulchro venerari pro deo. quam vos vniuersam hoc iudicio. Tullius pro L. dum Plantii in me meritum verbis extollerem. Tullium in oratione pro A. de homine nullius potentiae. scindebatur in multiplices curas. [GJ Ammianus Marcellinus libro XVI. In cuius verbis et illud prouerbii figuram habet: Lapis e sepulchro. neque enim insidiarum periculum vllum neque mortis fuisse.

Er. vestris. 139 (Principiurn dirnidiurn totius)..I. praecise et seueriter loqui. 448 remoretur H I: remoratur F G. Marc. qui correspond au texte d'Ov. 467 Hesych. f\alac. perinde quasi dii loquantur hominibus. Hesychius indicat dici solitum in 460 eos qui libere magnaque cum autoritate loquuntur. Plane. 488. Flacc. 432 rnihi insidiarum) . sis Creticus aut Camarinus. Vanonis verba subscribam: Vultis igitur interea vetus prouerbium~ quod est 'Romanus sedendo vincit: vsurpemus dum iste venit? et simul cogitans portam itineri dici longissimam esse~ ad subsellia sequentibus nobis praecedit. curas G-I. qui nonnunquam. ASD II. 3. 3494 Otto 174· 43 0-433 Cic. 3030 (Etiam in deorum coetu). deja cite Adag. 444-445 Varro Rust. 32. 254.. 320-321. I. 431 Planci. MYE~' 1tapOLf. pro eo quod est audacter.ADAGIA IV:v.LapClC.. 95 (430 in quo: quod v. p. 3254 et n. I. 2.l. Vnde natum sit. AtYE~V. Adag. E:V alc. non satis liquet. 423-424 Ammianus . K 569: K&fLapm' a't"~AaL. Adag. 455 Hesych. 437. 448. 1tEpLOp~afLoc. 453 procedit). [f] DEORVM CONCIO 3497 455 0EWV &yopa. Cognatum est illi quod alibi retulimus: Argenti fontes loquuntur.. 3498 Hesych. crit. 423-424 Amm. MYEL &1tO't"6!-HDC. 8. Epist. 15. id est Deorum cancio. cf. add. K 568: KoqJ. 40. 349 6 Otto 1453.LClP~VWC. 2.) En H. 0E&V &yop&. 't"'~c. 37. 425-426 Cic. 49. vestris: vestris v. supra. nisi dies aliquot dati fuerint conuiuiis et compotationibus amicorum.99°. dictas XClf. 438-441 Cic. quum stultissime loquantur..1.Lapouc.. x.. 3495 Otto 15 8. 438 Si H I: Sit F G. nisi quod Iuuenalis Camarinos inter vetustae nobilitatis familias recenset: Ne tu. 1213.1. Suringar 174. . LB II. Conueniet in diuites aut praepotentes. Hesychius indicat militum zonas dici XClf.ar:nvwc. id est Camarine loqui. Dom. K 563: KafL&paL' ~&vaL a't"paTLW't"LxaL 468-469 Id. Fortassis ab hac ostentatione dicti 417 pollicitis H I: promissis F G. a corrige "promissis" en "pollicitis". [f] 465 CAMARINELOQVl Huic non dissimile est quod extat apud eundem: KClf. 446 Hot. &vaysypa1t't"aL (.uaxWc.. 447 et hodie Cf.93-98 450 futura felix. facere ex cloaca. 3493 421-423 Cic. tamen freti opibus ac potentia pro oraculo volunt haberi quicquid dixerint. 40. inquit. 2. 38 (Carnerinus). pp. eluent. I. 3497 C£ supra. Idem docet columnas quasdam. 3.. 451-453 Varro Loe.. 94 (422 in hoc. (452 dum ille. 460 aLibi Adag. siue curia. 87 (441 melius potuit). Addit Athenis esse locum huius cognominis. 417 (app.). in quibus erat depictus Asiae circuitus. XVI. 464-466 Iuv. Itaque fieri potest vt ab horum feroeia prouerbium duxerit originem. &vapElwc. cit.

ADAGIA 3499-3500

470

sunt x(X~(Xp~vwc; loqui qui sese iactitarent barbarico more. Rursum idem ostendit
x(X~ap~(Xv dici cubile in quo sunt plures camerae. In suo quisque cubiculo quae
vult loquitur. Possem adferre plures diuinationes, nisi vererer has ipsas esse plus
satis lectori.
[f]

475

480

GLOSSOGASTORES

3499

Qui linguam habent venalem, ea loquentes quae ventri conducunt, comicorum
salibus taxati sunt dictique yAwaaoyacJ'rope:c;, voce ridicule ex lingua et ventre
composita. Quadrabit in malos aduocatos, in concionatores quorum oratio
quaestum sapit, in assentatores. Autor est Iulius Pollux libro De rerum vocabulis
secundo. [G] Athenaeus libro III. docet eiusmodi homines a poetis aliquot dictos
xV~(J(JOX6A(xX(xC; et xv~aaoAo~xoUc;, quod ob culinae nidorem adulentur et nidorem
liguriant, morbum dictum xvw(JoAmx~(Xv. Ita Iuuenalis:

Te putat ille suae captum nidore culinae.
[f]

485
LB 1076

490

495

500

PEREANT AMICI ETC.

35 00

M. Tullius in oratione pro Deiotaro rege refert hunc versiculum vt prouerbio iactatum: I
Pereant amici, dum vna inimici intereant.

Dicit eandem sententiam Graeco quoque versiculo celebrari, quem nondum
comperi. [H] Nisi forte is est cuius fragmentum ante retulimus: 'EPPE'TW CP~AOC;
(Juv EX8pip, id est Valeat amicus cum inimico. [f] Ciceronis verba subscribam:
ltaque cum esset ei nunciatum Domitium naufragio perisse, etiam te in castello circunsederi, de Domitio dixit versum Graecum eadem sententia qua etiam nos habemus Latinum: Pereant amici, dum vna inimici intereant. Quod ille si esset tibi
inimicissimus, nunquam tamen dixisset. Ipse enim mansuetus est, versus inanis.
Congruet in illos qui nec amicis parcunt nec inimicis, modo quod impense
cupiunt assequantur. Versus autem non solum inanis est, verum etiam immanis,
quum humanitatis sit et inimicos inultos sinere, ne laedas amicos. [G] Neque
dubitem contendere a Cicerone 'immanis' scriptum, quod scriba deprauarit in
inanis, quum mansuetus non respondeat inani sed 'immani', nec in hoc versu
quicquam sit inane, hoc est gloriosum aut friuolum, sed feritas homine indigna.
Quanquam carmen apud Ciceronem non satis constat suis numeris, constabit si
legas:
Pereant amici, inimici dum intereant simul.

[f] Talis est et ille, quem alibi retulimus: Me mortuo terra incendio misceatur.

293

ADAGIA IV.v.99-IOO

x.

470 iactitarent I: iactarent F-H.

496-502 Neque ... simul G-I, add.

470-471 rd. K 567: K(XfLtXpw:' XOVTWV X(XfL&p(X~
rtx wv .
3499
475-479 Poll. yAwcrcroytXcr'TOpe:~, II, 108; cf.
aussi Etym. mag. 30 9, 51.
479-481 Athen. III, 125 b et d. En X' mention
xVLcrcrox6A(Xxe:~, avec signe de renvoi sans correspondant apparent; it devait y avoir un
feuillet supplementaire, aujourd'hui perdu,
contenant le texte qui a ete insere a partir de
G et au se trouve precisement ce mot.
481-482 Iuv. 5, 162 (Captum te nidore suae

purat ille culinae).
3500 Otto 94 (8).
484-486 Cic. Deiot. 9, 25.
488 ante retulimus Cf. supra, Adag. 3336.
489-493 Cic. loc. cit. (490 perisse, te; 492
inimici vna intereidant; 493 immanis).
497 immanis Cette conjecture d'Er. est approuvee par LB II, 1076 (note non signee) et est
adoptee par les ed. modernes, qui ne mentionnent meme pas inanis.
503 alibi Adag. 280, ASD II, I, p. 384-

LISTE DES ABREVIATIONS

A. AUTEURS: DE I..:ANTIQUITE AU 16E SIECLE

Ael.

Claudius Aelianus

Epist.
Nat. an.
Utr. hist.

Epistulae
De natura animalium
Utria historia

Ael. Arist.
Aeschin.
Aeschyl.

Aelius Aristides
Aeschines
Aeschylus

Ag.
Choeph.
Eum.
Hie.
Pers.
Prom.
Sept.

Agamemnon
Choephori
Eumenides
Hieetides
Persae
Prometheus
Septem

Aesop.
Agric.

Aesopus
Rodolphus Agricola

Anna

Anna mater

Alan.

Alanus ab Insulis

De planet. Nat.

De planetu Naturae

Albert. M.

Alberrus Magnus

Enarr. in Joann.
EnarT. in Le.
Serm.
Alciphr.
Ambr.

Enarr. in Ps.
In Le.

Enarrationes in Euangelium Ioannis
Enarrationes in Euangelium
Lueae
Sermones de sanetis
Alciphro
Ambrosius

Enarrationes in Ps.
Expositio Euangelii secundum Lueam

Amm. Marc.
Ammonio
Anacr.
AndreI.

Ammianus Marcellinus
Andrea Ammonio
Anacreon
Fausto Andrelini

Eel
Eleg.
Liv.
Anth. Lat.
Anth. Pal.

Eelogae
Elegiae
Liuia
Anthologia Latina
Anthologia Palatina

Anth. Plan.

Anthologia Planudea

ApoUod.
Apoll. Rhod.
Apoll. Sid.

Apollodorus
Apollonius Rhodius
Apollinaris Sidonius

Epist.
Apost.

App.
Civ.
Apul.

Apol.
De deo SoeT.
FloT.
Met.
Arat.
Archil.
Aristaen.
Aristid.
Aristoph.

Aeh.
Av.
Eeel.
Equ.
Lys.
Nub.
Pax
Pluto
Ran.
Thesm.
lIesp.

Epistolae
Apostolius (c£ rubrique D)
Appianus

Bella eiuifia
Apuleius

Apologia
De deo Soeratis
Florida
Metamorphoses
Ararus
Archilochus
Aristaenerus
Aristides
Aristophanes

Aeharnenses
Aues
Eeelesiazusae
Equitfs
Lysistrata
Nubes
Pax
Plutus
Ranae
Thesmophoriazusae
lIespae

Aristoph. Byz.
Aristot.

Aristophanes Byzantinus
Aristoteles

An.
An. post.
An.pr.
Ath. pol.
Aud.
Cael.
Cat.
Col.

De anima
Analytiea posteriora
Analytiea priora
l\.8"Yj\lodwv 7toAvrdo:

De audibilibus
De eaelo
Categoriae
De eoloribus

LISTE DES ABREVIATIONS

Div.
Eth. Eud.
Eth. Nic.
Gen. an.
Gen. eorr.
Hist. an.
Metaph.
Meteor.
Mir.
M. mor.
Mot. an.
Mund.
Oec.
Part. an.
Phgn.
Phys.
Poet.
Pol.
Prob/.
Rhet.
Rhet. Alex.
Sens.
Somn.
Soph. el.
Spir.
TOp.
Amob.

Comm. in Ps.
Arr.
Arsen.
Anemid.
Asel.
Aseonius

Comm. in Cic.
Athan.
Athen.
Athenag.
Aug.

Civ.
Collatio cum
Maximino
Con!
Contra Acad.
Contra Faust.
De nat. boni
Doctr. chr.
Enarr. in Ps.
Ench.
Epist.
Hom.
Serm.
Serm. supp.
Tract. in I. Ioh.
Auien.

De diuinatione
Ethica Eudemia
Ethiea Nicomachea
De generatione animalium
De generatione et corruptione
Historia animalium
Metaphysica
Meteorologica
Mirabilia
Magna moralia
De motu animalium
De mundo
Oeconomica
De partibus animalium
Physiognomonica
Physica
Poetica
Politica
Problemata
Rhetorica
Rhetorica ad Alexandrum
De sensu
De somno et vigilia
Sophistici elenchi
De spiritu
TOpica
Arnobius

Auson.

Cent. nupt.
Cupid. crue.
De rosis
Eel.
Epigr.
Epist.
Mos.
Precat.
Babr.
Balbi
Basil.

Commentarii in Cic.
Athanasius
Athenaeus
Athenagoras
Aurelius Augustinus

De ciuitate Dei
Collatio cum Maximino
Arianorum episcopo
Confessiones
Contra Academicos
Contra Faustum Maniehaeum
De natura boni liber I
De doetrina christiana
Enarrationes in Ps.
Enchiridion
Epistulae
Homiliae
Sermones
Sermones supposititii
In epistolam Ioannis ail
Parthos Tractatus X

Ad adulese.

Progn.

Prognostica
Aurelius Victor

Ad adulescentes (llpot; 'TOUt;
v~OUt;)

Batr.

Batrachomyomachia

Bebel

Heinrich Bebe1

Provo

Prouerbia Germanica

Beda Venerabilis

In lac. etc.
In Me.
Vita Cuth.
Bernardus

In laud. Virgo
In adv. Dom.
In Vigil. Apost.
Bocc.

De tabernaculo et vasis eius
In epistolas VII catholicas
In Marci Euangelium
expositio
Vita Cuthberti
Bernardus Claraeuallensis

In laudibus Virginis Matris
Sermo in aduentu Domini
Sermo in Vigilia Apostolorum
Petri et Pauli
Giovanni Boccaeeio

Eel.

Eclogae

Boeth.

Consol.
Brant
Caes.

Boethius

Consolatio philosophiae
Sebastian Brant
C. Iulius Caesar

Civ.
Gall.

De bello ciuili
De bello Gallico

Callim.
Callisth.
Calp. Sic.
Casso Dio
Cassian.
Cassiod.

Callimachus
Callisthenes
Calpurnius Siculus
Cassius Dio
Iohannes Cassianus
Cassiodorus

Expos. in PS.
Inst.
Cato

Catull.
Cels.
Cens.
Charis.
Chrys.

Hom.
Cic.

Ac.

Expositio in Ps.
Institutioones
Cato

Agr.
Dist.

De agricultura
Disticha
Catullus
Ce1sus
Censorinus
Charisius, Ars grammatica
Iohannes Chrysostomus

Homiliae
Cicero

I

Auienus

Aur. Viet.

Cento nuptialis
Cupido cruciatus
De rosis nascentibus
Eelogae
Epigrammata
Epistulae
Mosella
Precationes variae
Babrius
Girolamo Balbi
Basilius

Commentarii in Ps.
Arrianus
Arsenius
Artemidorus
(Apuleius ) Asclepius
Q. Aseonius Pedianus

Ausonius

Ac.2

Lucullus sive Academicorum
priorum libri
Academicorum posteriorum
libri

297

LISTE DES ABREVIATIONS

Ad Brut.
Ad Q. fr.
Arat.
Arch.
Att.
Balb.
Brut.
Caec.
Cael.
Carm.
Catil.
Cato
Cluent.
Deiot.
De or.
Div.
Div. in Caec.
Dom.
Fam.
Fat.
Fin.
Flacc.
Font.
Har.
Inv.
Lael.
Leg.
Leg. agr.
Lig.
Manil.
Marc.
Mil.
Mur.
Nat.
Off.
Opt. gen.
Or.
Parad.
Part.
Phil.
Phil·frg·
Pis.
Plane.
R red. ad Quir.
R red. in sen.
Provo
Q. Rose.
Quinct.
Rab. perd.
Rab. Post.
Rep.
Scaur.
Sest.

Epistulae ad Brutum
Epist. ad Quintum fratrem
Aratea
Pro Archia poeta
Epistulae ad Atticum
Pro L. Balbo
Brutus
Pro A. Caecina
Pro M. Caelio
Carminum fragmenta
In Catilinam
Cato maior de senectute
Pro A. Cluentio
Pro rege Deiotaro
De oratore
De diuinatione
Diuinatio in Q. Caecilium
De domo sua
Epistulae ad fdmiliares
De Jato
De finibus
Pro L. Valerio Flacco
Pro M. Fonteio
De haruspicum responsis
De inuentione
Laelius de amicitia
De legibus
De lege agraria
Pro Q. Ligario
Pro lege Manilia
Pro M Marcello
Pro T: Annio Milone
Pro L. Murena
De natura deorum
De officiis
De optimo genere oratorum
Orator
Paradoxa Stoicorum
Partitiones oratoriae
In M Antonium oratio
Philppica
Librorum philosophicorum
fragmenta
In L. Pisonem
Pro Cn. Plancio
Oratio post reditum ad
Quirites
Oratio post reditum in
senatu
De prouinciis consularibus
Pro Q. Roscio comoedo
Pro Quinctio
Pro C Rabirio perduellionis
reo
Pro C Rabirio Postumo
De re publica
Pro M. Aemilio Scauro
Pro R Sestio

S. Rose.

Pro Sexto Roscio Amerino
Pro R Sulla
Timaeus
TOpica
Pro M Tullio
Tusculanae disputationes
In R Vatinium testem
interrogatio
In verrem actio I, 2

Sullo
Tim.
TOp.
Tull.
Tusc.
Vatin.
verr.

I, 2

Claud.

Claudius Claudianus

Bell. Gild.
Carm. min.
IV: cons. Hon.
Cons. Stil.
De rapt. Pros.
Epith.
Fescen.
In Eutr.
InRuf
Paneg. M.
Theod.
Paneg. Prob.
Clearch.
Clem. AI.

Adumb. in

De bello Gildonico
Carmina minora
De quarto consulatu
Honorii
De consulatu Stilichonis
De raptu Proserpinae
Epithalamium de nuptiis
Honorii
Fescennina de nuptiis
Honorii
In Eutropium
In Rufinum
Panegyricus Mallii
Theodori
Panegyricus Probini et
Olybrii
Clearchus
Clemens AIexandrinus

I.

Strom.
Clitarch.

Pet. Adumbrationes in epistolas
canonicas
Stromateis
Clitarchus

Cod. lust.

Codex Iustinianus

Colum.
Cornut.

Columella
Cornutus

Nat. deor.
Cratin.
Curt.
Cypr.

De zelo
Epist.
Fort.
Demetr.

De eloc.

De natura deorum
Cratinus
Q. Curtius Rufus
Cyprianus

De zelo et liuore
Epistulae
Ad Fortunatum
Demetrius

De elocutione

Democr.
Demosth.
Dicaearch.

Democrirus
Demosthenes
Dicaearchus

Dig.

Digesta

Dinarch.
Dio Chrys.
Diod.
Diogen.
Diogen. Vind.

Dinarchus
Dio Chrysostomus
Diodorus Siculus
Diogenianus (c£ rubrique D)
Diogenianus Vindobonensis
(c£ rubrique D)
Diogenes Laertius
Diomedes, Ars grammatica
Dionysius Antiochenus

Diog. Laert.
Diom.
Dion. Antioch.

LISTE DES ABREVIATIONS

Dion. Hal.
Ant.
Comp.
Rhet.
Dion. Per.
Dion. Thrax
Diose.
Mat. med
Don.
Comm. in Ter.
Dracont.
Laud.
Eleg. in Maec.
Enn.
Ann.
Sat.
Seaen.
Eob. Hess.
Bon. val.

Ene. nupt.
Her.
Her. ehr.
Nor.
Viet. Chr.
Epic.
Epicharm.
Epict.
Eratosth.
Etym. Gud.
Etym. mag.
Eudem.
Eun.
Eur.

Ale.
Andr.
Baech.
Cycl.
EL
Hee.
Hel.
Heraclid.
Here.
Hipp.
Ion
!ph. A.
!ph. T
Med
Or.
Phoen.
Rhes.
Suppl.
Tro.
Eus.

Dionysius Halicarnassensis
Antiquitates Romanae
De compositione verborum
Ars rhetoriea
Dionysius Periegetes
Dionysius Thrax
Dioscurides
De materia medicinae
Aelius Donatus
Commentum Terenti
Dracontius
De laudibus Dei
Elegiae in Maeeenatem
Ennius
Annalium fragmenta
Saturarum fragmenta
Fragmenta scaeniea
Helius Eobanus Hessus
Bonae valetudinis
conseruandae rationes
aliquot
Encomium nuptiale
Heroidum libri tres
Heroidum ehristianarum
epistolae
vrbs Noriberga
Victoria Christi ab inferis
Epieurus
Epicharmus
Epictetus
Eratosthenes
Etymologieum Gudianum
Etymologieum magnum
Eudemus, Dictiones
rhetoricae
Eunapius
Euripides
Alcestis
Andromache
Bacchae
Cyclops
Electra
Hecuba
Helena
Heraclidae
Hercules
Hippolytus
Ion
Iphigenia Aulidensis
Iphigenia Taurica
Medea
Orestes
Phoenissae
Rhesus
Supplices
Troades
Eusebius

Comm. in Ps.
H.E.
Eust.
Eutr.
Faber
Fest.
Firm.
Flor.
Front.
Frontin.
Fulg. Myth.
Gal.
De nat. facult.
De temperam.
In Hippocr.
Aphor.
Gel!.
Geop.
Gerald.
Eel.
Glossa
Greg. Cypr.
Greg. M.
Hom.
Mor.
Greg. Naz.
Carm.
Epist.
Or.
Greg. Nyss.
Greg. Tur.
Harpoerat.
Haymo
Expl in Ps.
Exp. in epist.
Pauli
Hdt.
Hecat.
Hegesandr.
Hegius
Heraclit.
Herae!. Pont.
Hermans
Hollandia
Sylv.
Hermipp.
Hermog.
Progym.
Herm. Trismeg.
Herodian.
Hes.
Erg.
Theog.
Hesyeh.
Hier.
Adv.lov.

Commentarii in PS.
Historia Ecclesiastica
Eustathius
Eutropius
Iacobus Faber 5tapulensis
Festus
Firmieus Maternus
Florus
Fronto
Frontinus
Fulgentius, Mythologiae
Galenus
De naturalibus faeultatibus
De temperamentis
Commentarius in Hippocratis Aphorismos
Aulus Gellius
Geoponica
Antonio Geraldini
Eclogae
[Biblia latina] Septima pars
biblie cum glosa ordinaria
Gregorius Cyprius
Gregorius Magnus
Homiliae in euangelia
Moralia in lob
Gregorius Nazianzenus
Carmina
Epistulae
Orationes
Gregorius Nyssenus
Gregorius Turonensis
Harpocratio
Haymo Autissidorensis
Explanatio in Ps.
In diui Pauli Epistolas
Expositio
Herodotus
Heeataeus
Hegesander
Alexander Hegius
Heraclitus
Heraclides Ponticus
Willem Hermans
Prosopopoeia Hollandie
Sylua odarum
Hermippus
Hermogenes
Progymnasmata
Hermes Trismegisrus
Herodianus
Hesiodus
"Epra. xed ~f.LSpa.L

Theogonia
Hesychius
Hieronymus
Aduersus Iouinianum

Apol. Legenda Leg. Hrabanus Hugo Hymni Homerici Ilias Odyssea Honorius Augustodunensis Sigillum Beatae Mariae Horatius Ars poetica Carmina Carmen saeculare Epistulae Epodi Sermones Hrabanus Maurus Hugo de Sancto Charo (Carrensis) [Biblia latina] Septima pars cum postilfis Hugonis de Sancto Charo Hyg. Or. Epigr. Iud. Lucan. Sec. Comm. Her. Liv. Fab. mer. Epist. Ruf Brev. Iambl. Aduersus Rufinum Breuiarium in Ps. Char. in Ps. Ant. De sacr. Asin. luI. los. Quaest. in Ps. iud. Misopog. Anach. Innoc. Contra Ruf. De vir. in Tit. Dial. Praef in lob Quaest. Institutiones diuinae Progymnasmata Liuius Lucanus Lucianus Aduersus indoctum Alexander Amores Anacharsis Apologia Asinus De astrologia Bacchus Bis accusatus Calumniae non temere credendum Cataplus siue IJrannus Charidemus Conuiuium Dearum iudicium (= Dial. Hom. nom. Calumn. Hebr. Hebr. cone. De mere. Am. Od. Deor. Iren. loannes Secundus Epigr. Adv. ill. indoct. lustinus Iuuencus Iuuenalis Lactanrius Inst. xx) De mercede conductis Demonax Demosthenis encomium Deorum concilium Deorum dialogi De sacrificiis Dialogi marini Dialogi meretricii Dialogi mortuorum Dipsades Electrum Epigrammata . Tract. II. Lact. Bis accus. Astronomica Fabulae Hyp. Honor. Chronicon Commentari in Epistolam ad Galatos Commentarii in Ieremiam Commentarii in Isaiam Commentarii in Epistolam ad Titum Commentarioli in Ps. Deor. Comm. Conuiv. lord. Trin. in Is. Astr. Scriptores historiae Augustae Hom.299 LISTE DES ABREVIATIONS Adv. in Ps. encom. in Ps. Homerus Hymn. Lucian. mort. Demosth. Epod. Alex. XlI Tab. Bell. Epigrammata Funera Miseria Od. Haer. Epist. Dear. Hil. Sig. Contra Rufinum De viris ilfustribus Epistulae Liber interpretationis Hebraicorum nominum Paralipomenon fiber Praefatio in librum lob Quaestiones Hebraicae Tractatus in librum Psalmorum Hilarius In Genesin Tractatus in Ps. Dial. dial. Comm. Orig. Iuuenc. in Gal. De miseria condicionis humane Institutiones loann. In Gen. Aug. saec. Aug. Fun. Dial. Epist. Catapl. Ars Carm. mort. Chron. Comm. mar. Isocr. Tract. Comm. Hyperides Iamblichus Innocenrius III Inst. aurea Iacobus de Voragine. Iuv. Dips. aurea Leges XlI Titbularum Libanius Libanius Progym. Paralip. Bacch. Carm. Hippocrates Hist. in Ir. De trinitate Hippocr. condo Demon. Isid. Electr. Serm. Leg. Odae Iordanes losephus Antiquitates Iudaicae Bellum Iudaicum Irenaeus Aduersus haereses Isidorus Origines Quaestiones in 17etus Testamentum Isocrates Iulianus Epistulae Misopogon Orationes lust. Hyginus Astr.

L 11 Philopatr. Diss. Patr. Epigr. Lucil. Monost. Lys. Pisco Pro imago Prom. Nem. Areop. Macar. Hal. conser. in Rom. laud. Manil. Mutius Triumph. Ad Falc. Mens. Monumentum Ancyranum More Masch. Mantuan. Somn. Eel. Gall. Orig. in Greg. Sel. Here. Hale. Herm. Viet. Iup. De prine. Mutian. Lycurg.Aur. Naz. Luctu Menippus Nauig. Ther. Nicandr. Prom. Thomas More Moschus Conradus Mutianus Rufus Epist. eonfUt. Calam. hist. Paras. Lyd. Mar. in Ct. morte Epistulae Saturnales Eunuchus Fugitiui Gallus Halcyon Hercules Hermotimus Quomodo historia eonscribenda sit learomenippus Imagines Iuppiter eonfUtatus Iuppiter tragoedus Lexiphanes De luctu Menippus siue Necyomantia Nauigium Nigrinus De parasito Patriae laudatio De morte Peregrini Phalaris L 11 Philopatris Philopseudes Piseator Pro imaginibus Prometheus Prometheus es in verbis Pseudologista Rhetorum praeeeptor Saltatio Saturnalia Somnium siue vita Luciani Timon lOxaris Tyrannicida verae historiae Vitarum auctio Lucilius Lucretius Lycophran Lycurgus Ioannes Laurentius Lydus De magistratibus De mensibus Lysias Macarius Macrobius Saturnalia Commentarius in Cieeronis somnium Scipionis Manilius Baptista Mantuanus Epigrammata ad Faleonem De calamitatibus temporum Contra poetas impudiee loquentes De eontemnenda morte Dion. Citharist. lear. ver. Imag. Parthen. Mart. Mimn. Lex. sec. Fel. Dionysiaea Expositio in Gregorium Nazianzenum Oppianus Halieutica Oribasius Origenes Contra Celsum Commentarius in Rom. De principiis Homiliae Selecta Traetatus in Ct. Contra poet. De cont. Exp. Macr. Ioann. es Pseudol. Max. Salt. Min. Contra eels. Iup. Somn. auct. lOx. Cap. Oras. nat. Martial. Lucr. trag. Sat. Dionysius Areopagites Eclogae In laudem Ioannis Baptistae Parthenice Mariana Parthenice secunda Martianus Capella Martialis Michael Marullus Epigrammata Hymni naturales Marius Victorinus Marcus Aurelius Maximus Confessor Loci communes Maximus Tyrius Dissertationes XLI Maximianus Elegiae Pomponius Mela Menander Citharista Epitrepontes Monosticha Mimnermus Minucius Felix Mon. Ale. Tim. Rhet. Eleg. Mar. Lycophr. Nicomachus Nonius Marcellus Nonnus Postillae perpetuae Dion. Comm. Hymn. Mag. Orib. Hom.LISTE DES ABREVIATIONS 300 Epist. Philops. Peregr. Tract. Marull. Epitr. Hist. Anc. M. Nigr. Sat. Oppian. Epistulae Macarius Mutius De triumpho Christi Nemesianus Cornelius Nepos Alcibiades Nicander Alexipharmaca Theriaca Nicolas de Lyre Nicolaus de Lyra (Lyranus) Nicom. Fug. Parthen. praee. Phal. Nonn. Bapt. Orosius . Alex. Non. Max. Tyrann. Sat. Con£ Loci eomm. Eun. Mela Menandr. Tyr. Vit. Nep. Maximian.

Sapph. Fest. Imag. Men. Epid Men. Her. minor) Plotinus Plutarchus Aemilius Paul(l)us Alcibiades Alexander Antonius . Nol. Ion Lach. Capt. Nat. Bacch. Rep. Rem. Plin. Petron. Hipparch. Erast. Parm. Fast. Plat. Pont. Asin. Clit. Tim. minor) Naturalis historia (Plin. Petrarca Paulinus Nolanus Pausanias Persius Francesco Petrarca Eel. I. Pyth. Euthyphro Gorgias Hipparchus Hippias maior Hippias minor Ion Laches Leges Lysis Men 0 Menexenus Minos Parmenides Phaedo Phaedrus Philebus Politicus Protagoras De re publica Sisyphus Sophistes Symposium Theages Theaetetus Timaeus Plautus Amphitruo Asinaria Aulularia Bacchides Captiui Casina Cistellaria Curculio Epidicus Menaechmi Mercator Miles Mostelfaria Persa Poenulus Pseudolus Rudens Stichus Trinummus Truculentus Vidularia Plinius (maior et minor) Epistulae (Plin. [Orpheus] Arg. Cas. Trin. Vit. Nem. lb. Crito Def Dem. Amores Ars amatoria Epistula Sapphus Fasti Heroides Ibis Metamorphoses Ex Ponto Remedia amoris Tristia Panegyrici Latini Paulus Diaconus. Aes. Photo Bibl. Min. Mere. Rem. Sis. Epin. Phaedr. Met. Hymn. Phil. Charm. Hipp. Cure. Cist. Vit. Apologia Axiochus Charmides Clitophon Cratylus Critias Crito Definitiones Demodocus Epinomis Epistulae Erastai Eryxias Euthydemus Euthyphr. 2 Apol. Alcib. 2 Amph. Thg. Paus. Euthyd. Paneg. Lat. Leg. Au!. alleg. Fab. Trist. Pseudo Rud. Crat. Ars Epist. Stich. Menex. Symp. Vid. True. Tht. Argonautica Hymni Dracula Sibyllina Ov. maio Hipp. Alex. Mil. maior) Panegyricus (Plin. Lys. Crit. Sib.3°1 LISTE DES ABREVIATIONS Orph. Paneg. min. Anton. Lex. Eclogae De remediis vtriusque fortunae Plaut. Philo Leg. Isthm. Polito Prot. Soph. Apollon. Epitoma Festi Paul. Pers. soph. Ale. Pind. Or. Most. Ouidius Am. Plot. Epist. Epist. Phaed Phaedr. Petronius Phaedrus Fabulae Aesopiae Philo Legum allegoriae Philostratus Imagines Vita Apollonii Vitae sophistarum Photius Bibliotheca Lexicon Pindarus Isthmia Nemea Olympia Pythia Plato Alcibiades I. Persa Poen. Eryx. Gorg. Ax. Olymp. Pluto Aem. Philostr. Paul.

Prol. Procop. Ps. Apotheosis Cathemerinon Cath. Ps. Phocyl. Sylv. Sabell. Tit. Tituli historiarum Pseudo-Asconius Pseudo-Augustinus Pseudo-Ausonius Ludus septem sapientum Pseudo-Babrius Tetrasticha Ps. Caelius Sedulius Pasch. Expositio in symbolum apostolorum Marcantonio Sabellico In natalem diem diuae virginis Mariae Sallustius Coniuratio Catilinae Epistulae ad Caesarem Historiarum fragmenta Bellum Iugurthinum Sappho Scol. Sen. Brut. Amor fug. Ars gramm. Praef Praefatio Psychomachia Psychom. Contr. Polyb. Thes. Sapph. Hier. Posidonius Priap. Aug. Prob. Prod. Priapea Prise. Drusi Ps.LISTE DES ABREVIATIONS 3°2 Aristid. Epistulae De caelesti hierarchia Pseudo-Dioscurides Alexiph. frg. sap. Erarosth. rubrique D) Pericles Pompeius Prouerbia Alexandrinorum Publicola Pyrrhus Romulus Sertorius Solon Themistocles Theseus Timoleon Titus Quinctius Flamininus Vitae Angelo Poliziano Moschi Amor fugitiuus Elegiae Epigrammata Latina Epistolae Syluae Pollux Polybius Pompeius Trogus Porphyrius Quaestiones Homericae Vita Pythagorae Posid. Quaest. Alexipharmaca Ps. Auson. Rufinus In symb. Declamationes Institutio oratoria Rhetorica ad Herennium Rufin. Triumphus Christi heroicus Pseudo-Neckam Caen) (Roger De vita monachorum (De contemptu mundi) Pseudo-Ouidius Epicedion Drusi (Consolatio ad Liuiam) Pseudo-Phocylides Pseudo-Pythagoras Pseudo-Sallustius In Ciceronem Pseudo-Seneca De moribus Claudius Prolemaeus Cosmo Geogr. Prop. Ps. ad Caes. Trog. Mar. Epist. anon. Sol. Pseudo-Clemens Ps. Fab. Contra Symmachum Epilog. Nic. Quint. Babr. Diose. Scolia anonyma Sedul. Lys. Vit. Pseudo-Iuuencus Triumph. Provo Alex. Pseudo-Eratosthenes Catast. Epigr. Ptolemaeus Euergetes Publilius Syrus Quintilianus Dec! Inst. Pseudo-Dionysius Areopagita Epist. In natal. Ps. Mor. Tit. Max. Ps. Prud. Ps. Cat. Epilogus Peristefanon Perist. e. Epist. Per. Cosmographia Geographia Quadripartitum Prol. Cato min. Quadr. Demor. hist. Sert. In Cic. Syr. Epic. Demetr. Contra Symm. Ps. Rom. Hist. Her. Areop. Sall. Rhet. Porph. Pythag. Pomp. Paroem. Ps. de Paschale carmen Seneca (maior) Controuersiae . Poliz. Ascon. Poll. Gracch. Artax. Euerg. Aristides Artaxerxes Brutus Caius Gracchus Cato minor Cleomenes Coriolanus Demetrius Fabius Maximus Lycurgus Lysander Marius Moralia Nicias Paroemiae (cf. Cleom. Clem. Pomp. Eleg. lug.Ov. Priscianus Ars grammatica M. Ps. Hom. Sen. Pyrrh. Vito Pyth. Dion. Timo!. Catasterismi Ps. Sept.Iuuenc. Publil. Them. Lye. Ps. Valerius Probus Proclus Procopius Propertius Prudentius Amart. Tetrast. Corio!. Amartigenia Apoth. Neckam Vita monach. Publ. Sall.

Symm. Phaedr. Galb. Servo Comm. Tib. Oed. Andr. Theodrt. Heaut. Vesp. Sidon. Sol. in Ep. Epist. In Joann. Syrian. UtI. Exp. Adv. Theb. Ter. vito Clem. Agr. Oth. Col. plant. Suid. Caus. ad Hebr. Gram. Theocr. or. Thgn. Ichn. In Hermog. Benef Brev. Suasoriae Seneca (minor) Agamemnon Apocolocyntosis De benefieiis De breuitate vitae De clementia Dialogi Epistulae ad Lucilium Hercules fUrens Hercules Oetaeus Medea Naturales quaestiones Oedipus Phaedra Phoenissae Thyestes Troades Seruius Commentarius in Vergilii Aeneida Commentarius in Vergilii Eclogas Commentarius in Vergilii Georgi-ea Sext. Pauli epistolas In Joannem Euangelistam expositio Summa contra Gentiles Summa theologiae Theophrastus De causis plantarum Characteres Historia plantarum Thucydides Tibullus Tzetzes Antehomerica . Eun. Stob. Nat. Tzetz. De imitatione Christi Thomas Aquinas Exp. Ad. Socr. Med. Silv. Tro. Ann. Hist. Ecl. Hist. Theophylact. Hist. Adv. ScG Summa Thphr. Soph. eccles. Traeh. Marcion. Byz. Calvo Epist. Ca!. Dial. Aen. Comm. Expositio in omnes S. Ant. Hec. plant. ad Hebr. De pud. Germ. Phoen. Solin. Tib. Oet. Aias Antigone Electra Ichneutae Oedipus Coloneus Oedipus Tj. Georg. Solon Solinus Sophocles Ai. in Ep. in Ep. Vit. Iud. Caes. Tac.LISTE DES ABREVIATIONS Suas. Ag. Comm. Char. Strab. Phorm. Synes. Claud Dom. Titus Vespasianus Vitellius Suidas Symmachus Synesius Cyrenaeus Caluitii encomium Epistulae Syrianus In Hermogenem commentaria Tacitus Agricola Annales Dialogus de oratoribus Germania Historiae Tatianus Terentius Adelphoe Andria Eunuchus Heautontimorumenos Hecyra Phormio Tertullianus Aduersus Judaeos Aduersus Marcionem Aduersus Utlentinianos De pudicitia De resurrectione earnis De spectaculis Themistius Theocritus Theodoretus Commentarius in omnes sancti Pauli Epistolas Theognis Theophylactus Expositio in epistolam ad Hebraeos Thomas a Kempis Imit. De resurr. Themist. Anteh. De spect. Suet. Sextus Empiricus Sidonius Apollinaris Silius Italicus Socrates. Oed. ad Rebr. Statius Achilleis Siluae Thebais Steph. Ner. Here·f Here. Emp. Aeh. Comm. Sen. T Phil. Oed.rannus Philoetetes Trachiniae Stat. EI. Thuc. Tat. Augustus Caesar Caligula Claudius Domitianus Galba De grammaticis Nero Otho Tiberius Tit. Apoeo!. Adv. Thy. Sil. Tert. Dial. Stephanus Byzantius Stobaeus Strabo Suetonius Aug.

Aen. Lac. pol. Mem. Oee. Fr. Rust. Symp. Pat. Zon. An. Fort. Vell. Cir. Hipp. Aet. Equ. Ath. Hier. Cui. Mil. Hell. Varra At. Men. Fl. Zenob. Cyn. Georg. Ven. Vitruuius VIpianus (Vlpiani regulae) Walter de Chatillon Alexandreis Xenophon Agesilaus Anabasis Apologia Atheniensium politeia Cynegeticus Cyropaedia De equitandi ratione Hellenica Hiero Hipparchicus Lacedaemoniorum politeia Memorabilia Oeconomicus Symposium De vectigalibus Zenobius (cf rubrique D) Zonaras Zosimus . Eel. Lat. Verg. Cyr. De lingua Latina Menippeae Res rusticae Varro Atacinus Fragmenta Vegetius De re militari Velleius Paterculus Venantius Fortunatus Vergilius Aeneis Aetna Catalepton Ciris Culex Eclagae Georgica Maretum Vitro Vip. Veg. Chiliades Posthomerica Val. Max. Mor. Xen. Zos. pol. Ag. Varra Valerius Flaccus Valerius Maximus Varro Ling.LISTE DES ABREVIATIONS 304 Chilo Posth. Val. vect. Apol. Cat. Walter Alex.

2. vetus Testamentum Gn. 2. 2. Dn.. I. 2. Col.. Hebr. 3. Judic. Mcc. Hgg.. Nu. Jr.Macchabaei Nouum Testamentum Mt.. Gal. 2.. 1.. Prv.. 2. Joh. Ob. Bar. 2. Jdth.. Sir. Sm.. Ap. Chronici Esra Nehemia Esther Job Psalmi Prouerbia Ecclesiastes Canticum Canticorum Jsaias Jeremias Threni Jeremiae Ezechiel Daniel Hoseas Joel Amos Obadia Jonas Michaeas Nahum Habacuc Zph. 2. Lc. Tim.. Ez. Ad Thessalonicenses I. 2. Joh. Jos. 2. Joel Am. 2. Hos. 1. Pet.. Hab. Ct. 2. I.. Sap.. Tit. Esr. MI. 2. Mch. Johannis Epistola I. I. BIBLE I.. I. Cor. Dt. Rg. 4. Phil... 2. Zephania Haggaeus Zacharias Malachias Judith Sapientia Salomonis Tobias Jesus Sirach Baruch 3. Jon. Judae Epistola Apocalypsis Johannis . Ad Corinthios Ad Galatas Ad Ephesios Ad Philippenses Ad Colossenses I. 3. Thr. Tab. Rth. Eccl. I. 1. Nah. Jud. Reges I.. Thess. Genesis Exodus Leuiticus Numeri Deuteronomium Josue Judices Ruth I..2. Ad Timotheum Ad Titum Ad Philemonem Ad Hebraeos Jacobi Epistola Petri Epistola I. 4.. J. Esth.B.. Samuel I. Matthaeus Marcus Lucas Johannes Acta Apostolorum Ad Romanos I. Eph. Neh. Lv. Js.. Joh. Phm. I. I. 2.2. Act. Job Ps.. Zch. Chr. Jac. Me. 2. Rom. Ex. 2...

erat sermo Apolog. in NT Annot. pp. pp.. pp. mendac. c. 236-303) Apophthegmata (LB IV. pp. Apolog. resp. Stun. ad Stun. III-I22) Apologia de loco Omnes quidem resurgemus (LB IX.5 [Adag. Apolog. adv. Apolog. lac. Ed.I [Adag. pro causa Luth. Stun. ASD 1. 355-375) Apologia contra lacobi Latomi dialogum de tribus linguis (LB IX. Latomi dialog. Blasph. 2. Axiom. Luth. I) . Pii Apolog. Apolog. Lei Apophth. matrim. pro declam. etc. 316-328) Adagiorum Chi/iades (LB II. inuect. lucubr. 11111. Carm. Alb. Apolog. ASD 1. lac. ad Prodr. 35°1-4151]) Admonitio aduersus mendacium et obtrectationem (LB X. laud. CEUVRES D'ERASME Acta Academiae Louaniensis contra Lutherum (Ferguson. Adag. Lop. debacch. Apolog.1. Apolog. hisp. 3) Apologia ad Prodromon Stunicae (LB IX. Stap. et imp. Concl Apolog. 25°1-3000]. [Adag. 1683-1692) Annotationes in Nouum Testamentum (LBVI) Annotationes in Matthaeum etc. IIIh. 501-1000]. ad Sanet.4 [Adag.7) Carmen de senectute (= Carmen alpestre. Carm.2) Apologia qua respondet duabus inuectiuis Eduardi Lei (Ferguson. 2) Catalogus lucubrationum omnium (LB I init. 1-500].6 [Adag. Caranz. 3001-3500]. 401-432) Apologia ad Stunicae Conclusiones (LB IX. 1015-1094) Apologia aduersus rhapsodias Alberti Pii (LB IX. 105-112) Apologia respondens ad ea quae lac. V. ad Fabr. Apolog. VIII passim. II23-II96) Apologia aduersus libellum Stunicae cui titulum fecit Blasphemiae et impietates Erasmi (LB IX. Apolog. de In princip. 8 [Adag. 336-337) Carmina (LB I. ASD IX. Cat. adv. ASD II. 283-356. Apolog. rhaps. resurg. adv. resp. II. Act. c. 755-758. de senect. ASD II. LB IV. adv. II. 2001-2500]. Antibarbari (LB X. II. Acad. de loco Omn. 35-138) Apologia ad Iacobum Fabrum Stapulensem (LB IX. 737-812) Apologia aduersus monachos quosdam hispanos (LB IX. ASD 11. ASD IX.7. 7 [Adag. 375-381) Apologia ad Sanctium Caranzam (LB IX. 11. Stun. Carm. IV. Ep. ASD 1. 1501-2000]. Apolog. 1691-1744. 17-66.c. Lopis Stunica taxauerat in prima duntaxat Noui Testamenti aeditione (LB IX. adv. 85-380) Axiomata pro causa Martini Lutheri (Ferguson. Petro Sutor. Annot. 383-392) Apologia aduersus debacchationes Petri Sutoris (LB IX. 79-106) Apologia de In principio erat sermo (LB IX. monach. Lov. Antibarb. in Mt. 433-442) Apologia pro declamatione de laude matrimonii (LB IX. II. Admon.

II]. Collect. Consilium Concio de puero Iesu (LB V. 165-180.6) Declamatio de morte (LB IY. pp.4 [libri I. 33. 1239-1262. Prud Comm. V. de morte Declamatiuncula Declarat. 1530) Ecclesiastes siue de ratione concionandi (LB ~ 767-lIoo. Detect. Dilut. 352-361) De construe. rhet. De contemptu mundi De cop. ASD 1. 1557-1572. 813-954) Detectio praestigiarum (LB X. tristicia Iesu (LB V. 205-579) Consilium cuiusdam ex animo cupientis esse consultum et romanipontificis dignitati et christianae religionis tranquillitati (Ferguson. lI9-143) Consultatio de bello Turcis inferendo et obiter enarratus PsalmusXXVIII (LB V.2. in Ps. ASD ~I. 145-174) Compendium rhetorices (Ferguson. turc.3) Collectanea adagiorum Commentarius in duos hymnos Prudentii (LB V. ASD V. 599-710) De ciuilitate morum puerilium (LB I. (Allen X. ASD 1. turc. Eccles. dial.).3. ASD ~5 [libri III. Declam. 171-556.LISTE DES ABREVIATIONS Cato Chonr. in: De conscr.). De constructione octo partium orationis (LB I. Comp. pp. ad cens. tabernac. 1337-1358) Commentarius in Nucem Ouidii (LB I. et Barbar. 969-I026.). Clichthov. ep. pp. 623-624) Declarationes ad censuras Lutetiae vulgatas (IB IX. 14 (= De purit. Basileae. Disputatiuncula de tedio. 1-4.2. Consult.2 [Ps. IV]) Enarrat. ep. 599-6IO) Conflictus Thaliae et Barbariei (LB I. App. De conser.: ASD 1. ASD 1. in Ov. I029-1044) Colloquia (LB I. ASD V. ASD IX. De sarc. pp.2. = 'Aliud exemplum consolationis'. 31-82) De contemptu mundi (LB V. 85]) . eccles. ASD V. 345-368. pp. Disticha Catonis Chonradi Nastadiensis dialogus bilinguium ac trilinguium Ciceron. 617-624. pp. 39-86) De copia verborum ac rerum (LB I. ThaI. 38.4. 441-455) Declamatiuncula (IB IV. ASD 1. pp. mart. 22) Cone. ASD 1. 1263-1294) De duplici martyrio (in: Cypriani Opera. 2°5-224) De ciud.3 [Ps. verb. ColI. 233-262) Dilutio eorum quae Iodocus Clichthoueus scripsit aduersus declamationem suasoriam matrimonii (Telle) Disputatiunc.1. ASD 1. De dupl. 28 (= Consult.I. Comm. pp. 625-908. de bell. 341-484. l-lIO. Enarrationes in Psalmos (LB V. praestig. Dialogus Ciceronianus (LB I. pp. Lutet. pp. pauore. 889-894) De conscribendis epistolis (LE I. de bell. 22]. de puero Iesu Confl. lI87-12IO. Nastad. concord. 83 (=. in hymn.

657-754. 95-109) . pp. 1197-1214. Encom. pseudeuang.I. 385-416. 181-192) Lingua (IB IV. pp. ASD IV. ASD IV. 163-186 ) Epistola ad fratres Jnferioris Germaniae (LB X. 329-425) Epistola apologetica aduersus Stunicam (LE IX.4. apolog. 1-66. 400-4 2 9) Encomium medicinae (LB I.2. LISTE DES ABREVIATIONS Enchiridion militis christiani (LB V. Virg. ASD V. Holborn. symboli Expost. Germ. ASD IX. ASD 1. Epist. pp. in: De conser.: LB I. Lingua Liturg. pp. pp. 559-612. pp. Jesu Galenus Gaza Hyperasp.I. R Cursii Jul.I. declam. exclus. 43 Galeni tractatus tres (= Galeni Exhortatio ad bonas arteis. medic. Encom. christ. christ. 145-17°) Explanatio symboli apostolorum siue catechismus (LB V. ASD IX. ASD 1. 1589-1632. 1874-1879 = V. 1215-1248) Iibanii aliquot declamatiunculae (IE I. christ. ad fratr. 1129-1210. ASD 1. Explan.7. 1327-1336. 1133-1196. 1319-1320. 414-424. matrim. prine. ASD V. 611-616) Judicium de apologia Petri Cursii (Allen XI. pp. Jnst.7. Epist. Dei misericord Jnst. adv. Quod optimus medicus. 22-136) Encomium matrimonii (ASD I. Carm. De lib. Epist. 533-544. 613-724) Jnstitutum hominis christiani (IB V. Carm. ASD 1. 547-556.308 Enchir. 1357-1359. 49 Jnstitutio principis christiani (LB IV. hom. pp. pp. pp. pp.1. Liban. Jsocrates Judie. c. pp.I. 283-309) Epistola consolatoria in aduersis (IB IlIh.I. pp. = 'Exemplum epistolae suasoriae'. XXIII-XXIV) Julius exclusus e coelis (Ferguson. Epist. De imm.1.rA) Virginis matris apud Lauretum cultae liturgia (LB V. 19-50) Jsocratis ad Nicoclem regem De institutione principis (LE IV. Euripides Exomolog.5. 637-669) Theodori Gazae Thessafonicensis grammaticae institutionis fibri duo (LB I.I. ep. De interdicto esu earn. Iauret. arbitr. ASD 1. 391-4°0) Epistola contra quosdam qui se ftlso iactant euangelicos (IE X. 1047-1064.1. 133-219) Epistola de interdicto esu carnium (LE IX. LB I. consolat. 1573-159°. Jnst. Stun. pp. 215-359) Exomologesis siue modus confitendi (LB V. matrim. ASD IX. ASD 1. 203-320) Expostufatio Jesu cum homine (LB V. 1249-1536) De immensa Dei misericordia concio (IE V. 117-164) Hyperaspistes (LB X. 557-588) Jnstitutio christiani matrimonii (LB V. 6°9-614) Euripidis Hecuba et Iphigenia in Aulide (IB I. de apolog. Jnflr. 65-124) De libero arbitrio diatribe (IB X. ASD I. De optimo docendi genere.

Peregrin. ad Philipp. 21-78) Purgatio aduersus epistolam non sobriam Lutheri (IB X. Bedae De pronunt. pp. apost. 1099-1132. ASD IX. in Hebr. 1227-1234) Panegyricus ad Philppum Austriae ducem (LB IV. 291-312. ASD V.1.1. 653-659) Ex Plutarcho versa (IB IV. in NT Paraphr. Laur.I. 1079-II98.1065-1126. f' *3ro-*4vO) Paraphrasis in Elegantias Laurentii Vallae (LB 1.lnstr. 441-45°) De recta latini graecique sermonis pronuntiatione (LB I. 1293-1318 . 1537-1558.2. 119-322) De praeparatione ad mortem (IB V. Luciani dialogi aliquot (LB I. 425-432 = VII. Test.6) Passio Maccabeorum Peregrinatio apostolorum Petri et Pauli (IB VI. 337-392) Preeatio ad Virginis filium Iesum (IB V. ASD IV.3. 1197-1210 ) Preeatio ad lesum pro pace ecclesiae (LB IV. ad mort. 137-144 = VI.5. Ex Pluto versa De praep. 557-624.I. in Eleg. Parab. tabernae. 1217-1228) Preeationes aliquot nouae (LB V. 207-332) Paraphrasis in Nouum Testamentum (LBVI!) Paraphrasis in Epist. 11-103) De pueris statim ae liberaliter instituendis (LB I.4. adv. pp. lohannis (IB VII. nov. fimebr. pp. 381-627) Modus orandi Deum (LB V. dominiea Preeat. 285-317) . De purit. 87-332) Paraclesis (LB V.3. Val/ae Paraphr. Nat. ASD 1. pp. pp. .LISTE DES ABREVIATIONS Lucianus Mod. ASD VII.4. orandi Deum Moria Nov. pro pace eccles. pp. 545-552) Gratio de virtute ampleetenda (LB V. 1-84. Parae!. de Heyen Paean Virgo Panegyr. 653-656 = V. ASD. IV. 23-93) Parabolae siue similia (LB I. De pueris Purgat. 551-560) Paean Virgini Matri dicendus (LB V. Epist. ad lesum Preeat. Preeat. pp. ad Hebraeos . pp. 65-72) Gratio funebris Bertae de Heyen (LB VIII. ASD IV. ASD V. Nov. 381-5°4. ealumn. ASD 1. 505-550. 1215-1218) Prologus in supputationem calumniarum Natalis Bedae (LB IX.2.I.2. Gbseeratio Grat. ep. ASD 1. 1233-124°) Gratio de pace et diseordia (LB VIII. Grat. 909-968. 1210-1216) Preeatio dominica (IB V. ASD 1. pp. Paraphr. 443-483) De puritate tabernaeuli (IB V. de pace Grat. ASD V. Passio Mace. 485-516. Prologus supputat. pp. Ioh. Bert. 121-176) Moriae encomium (LB IV.3) Nouum Instrumentum Nouum Testamentum (LBVI) Gbsecratio siue oratio ad Virginem Mariam in rebus aduersis (LB V. Luth. de virt. Preeat. 183-34°. ASD 1. pp.

De sarc. 517-530. error. 3032) Responsio aduersus febricitantis cuiusdam libel/um (LB X. 967-1016) Responsio ad disputationem cuiusdam Phimostomi de diuortio (IB IX. compo Vita Hier. pp. 1747-1758. 625-642. 1093-II22) Responsio ad Petri Cursii defensionem (IB X. Virg. theol. 469-506. ASD IV. 117-210) Supputationes errorum in censuris Natalis Bedae (LB IX.2. eccles. lib. pp. ad P Cursii defens.3. 65-89) Spongia aduersus aspergines Hutteni (IB X. Pii Resp. 955-968) Responsio ad epistolam paraeneticam Alberti Pii (LB IX. Resp. 123-284) Responsio ad collationes cuiusdam iuuenis gerontodidascali (IB IX. ad annot. Ep. 73-138. ASD IX. pp. stud. ASD 1. Phimost. iuv. pp. 175-305) Responsio ad annotationes Eduardi Lei (LB IX. adv.I. 441-720) Vidua christiana (IB V.310 Querela De rat. Xenophon LISTE DES ABREVIATIONS Querela pacis (LB IV. Vita Orig. 134-190) Vita Origenis (IB VIII. 1631-1672. 643-654) . pp. Alb. in cens. ad collat. N Bedae Vidua christ. concord. 723-766) Virginis et martyris comparatio (LB V. Holborn.I. Rat. geront. 1673-1684) De sarcienda ecclesiae concordia (LB V. Resp. ver. 257-313) In epistolam de delectu ciborum scholia (ASD IX. pp. 589-600) Vita diui Hieronymi Stridonensis (Ferguson. 1II-I5I) Ratio verae theologiae (LB V. 59-100) De ratione studii (IB I. Resp. pp. febricit. Ed Lei Resp. Scholia Spongia Supputat.2. ASD V. 425-440) Xenophontis rhetoris Hieron (LB IV. ad disp. Resp. ad ep. et mart.

Aufl. P. Crusius. Ed. Berlin. Bietenholz and Th. Die Fragmente der Vorsokratiker. 1540. 9 voll. Ven. Editio Veneta. Zenob. Die Fragmente der griechischen Historiker. vol. Chomarat. A. 13 Contemporaries Crusius. Suppl.J. Amsterdam. ]. Paroem. Editio Aldina. Ed. Allen. Allen. In: Leursch-Schneidewin. G. 1979. Rec. Crusius. 5 voll. Volumen primum (Prologomena). IIIb). 2 vall. Berlin. Denuo recognitum et auctum per P. Stephanus. Zenobii Athoi proverbia. von F. Annotamenta).:Antiquite Classique. Apostolius. IlIa).S. Leipzig. . Paroem. W Buhler. 1906-1958. 14 voll. In: Leursch-Schneidewin. Stoicorum veterum fragmenta. Fragmenta historicorum Graecorum. von W Kranz. 1985-1987. Bruxelles. Basil. Hrsg. 1987. 4 vall. Bibliographie generale des Pays-Bas. J.. 1934-1937. I. O. Ad Plutarchi De proverbiis Alexandrinorum libellum commentarius. 80. Laur. In: Leutsch-Schneidewin. Contemporaries of Erasmus. Mullerus. II.D. Allen Apost. Adler. Hoevelaken. 3 voll. 231-744. Vind. Dictionnaire grec-franrais. Cf. A biographical register of the Renaissance and Reformation. O. Oxonii. I Buhler. Ed. 5 vall. Desiderius Erasmus. Desiderius Erasmus. pp. Tubingen. Desiderius Erasmus.. reeditee sous la direction de Marie-Therese Lenger. 5. Volumen quartum (libri secundi proverbia 1-40 complexum). Leiden. 1902-1905. Opus epistolarum. 1981. revue. Opera omnia. 2. Utrecht. Plutarchi De proverbiis Alexandrinorum libelIus ineditus. Estienne FGrHist FHG Harrebomee I. 1906-1958. Gottingae. Denuo recognitum et auctum per P. Ed. Paroem. 1973-1979. Basileae.S.. 13. Gottingae. 1964. II. by P. Corpus paroemiographorum Graecorum. Suringar). Paris. 1841-187°. IV Chomarat Cod. Bibliotheca Belgica. 1858-1870. Toronto. Editio Basiliensis. et praefatus est O. Ath. Opus epistolarum. provo von Arnim ASD Bailly Barbarus. Hermolaus Barbarus. (infra). Desiderius Erasmus. Paroem. Diogenianus Vindobonensis. Codex Laurentianus 80. 1990. 379-467. 1923-1930. Corpus paroemiographorum Graecorum. 194°-1958. Hermolai Barbari Castigationes Plinianae et in Pomponium Melam (Castigationes secundae. Indices conscripsit M. Editio Mediolanensis. Patavii. Emendationes in Pomponium Melam. Oxonii. pp. Omnia opera. (cf.G. Harrebomee. Crusius. Leipzig. pp. In: Leutsch-Schneidewin. Diogen. II). IlIa Crusius. 1883 (Reprint in: Suppl. Lipsiae. Deurscher. 16e ed. Appendix proverbiorum. Castigationes Plinianae BAS BB Buhler. Ed. 1982. Cf. reprint Stuttgart. W Buhler. 3 voll. Spreekwoordenhoek der Nederlandsche taa!. vol. 1969Anatole Bailly. Glossemata. Analecta critica Crusius. ]ungblut (infra) et Pluto Paroem. vol. Griechisch und deursch von H. Lipsiae. Zenobii Athoi proverbia.. 12 voll. Ed. t. Analecta critica ad paroemiographos Graecos. Corpus paroemiographorum Graecorum. Parisiis. 1887 (reprint in: Supp!. 177-320. Diels. Ath. vol. 12 voll. Jacoby.B. 1928-1938. 3 voll. Pozzi. Grammaire et rhitorique chez Erasme. Ep(p). Paris. 1924. Adler. hrsg. Zenob. Suidae Lexicon. Corpus paroemiographorum Graecorum. Collegit C. 4 voll. 1895 (reprint in: Supp!. Tiibingen. 3 voll. AUTRES OUVRAGES AC Adler Ald. I. Paroem. I1Ib Diels Diogen. von Arnim. 1950. I-52. Fondee par Ferdinand vander Haeghen. Suppl. Medial. App. pp. Diogenianus.

provo Meyer Migne PG Migne PL Naehtriige zu Otto Nauck NK Op. Ald. Haas). Austin. (H. Jungblut. pp. Tragicorum Graeeorum fragmenta. Holder. 394-420 (Reprint in: Suppl. Korte.1996. Leipzig. Hrsg. Schneidewin. Lipsiae. 1880. 1968. 745-779. Reliquiae apud veteres scriptores servatae. Oxonii. Clericus]' Lugduni Batavorum. 1904. Keil. Oxford. 10 vall. A. 1855-1880. 1957. vol. 1923-1971. In: Leutsch-Schneidewin. Jones. Allen. dissert. Parisiis. Liddell. Kock. Die Sprichworter und sprichtwortlichen Redensarten der Romer. 1499. 1959. [Ed.312 Hausrath Holder Hoven Jakel ]ungblut Junt. Pseudaeronis Scholia in Horatium vetustiora. 12 voll. Nachtrage zu A. Th. Editio Juntina. Gottingae. ep. Lipsiae. Ed. Nauck. Otto.-P. vol. A.L. Rev. Plutarchi Paroemiae. The 'Adages' ofErasmus. Pomponi PorfYrionis eommentum in Horatium Flaccum. Cambridge. 1955. Gottingae. Comicorum Attieorum fragmenta. Margaret Mann Phillips. Hildesheim. 3 vall. A. VI). Cornucopiae Petzold Phillips Pluto Paroem. PatroLogiae cursus eompletus. 1938. M. Jakel. Berolini/Novi Eboraci. Corpus paroemiographorum Graecorum. In: Rhein. 1839-1851. 3 vall.S. pp. Darmstadt. Hildesheim. 1894. Korte. Leutsch. 1964. Edd. Keller Kock Korte LB Leutsch-Schneidewin Liddell-Scott Mantiss. Leiden-New York-Kaln. Leipzig. Lipsiae. Innsbruck. EG. 8 vall. Gr. Lipsiae. EG. pp. Scott. 1703-1706. Corpus paroemiographorum Graecorum. N. 1880-1888. 1964. Lat. Sprichworter und sprichwortliche Redensarten der Romer. Opus epistoLarum. 1962. Schneidewin. I (2 fasc. . Denuo recognitum et auctum per P. Corpus fabularum Aesopicarum. Publilii Syri sententiae. Parisiis. Paroem. E. Otto. Lipsiae. Quaestiones paroemiogaphicae miscelLaneae.1994. R. etc. Corpus paroemiographorum Graecorum. 1889.). ]. Lipsiae. Migne. Menandri Sententiae. 1959. Cornucopiae sive Latinae linguae commentarii. S. Rec. II: A. J. W Nijhof. A Greek-English Lexicon. Supplementum continens nova fragmenta Euripidea et adespota apud scriptores vetera reperta adiecit Bruno Snell. Corpus paroemiographorum Graecorum. series Latina. 18571866.L. Leutsch. 's-Gravenhage. 321-342. Lipsiae. Leipzig. Venetiis. Supplement 1968. Poetae Comici Graeei. II. Desiderius Erasmus. addenda adiecit Andreas Thierfelder. 1839-1851. LISTE DES ABREVIATIONS A. 1906-1958. vol. Thierfelder. 1890. Hunger. 1964.. editionem alteram curauit H.S. Maria Petzold. NederLandsche bibliographie van I50o-I540. 18441864. Kronenberg. I3.G. Lexique de La prose latine de La Renaissance. In: Leutsch-Schneidewin. O. Desiderius Erasmus. C. Mantissa proverbiorum. Rene Hoven. Nicolaus Perottus. 2. R. Otto Paroem. von R. and augm. I: Pars prior. E. J.E 38 (1883). Uber die Sprichwortersammlungen des Laurentianus 80. Lipsiae. With a revised supplement. I. Keilii. Keller. Editio altera aucta et correcta. Gr. (NallS citons d'apres les nOS d'Otto). Hausrath.. H. Ex rec.E. 1489. 1902-1904. editio secunda. H. 221 vall. Haussler. W Meyer. A. 19 83-199 6 . PCG Perotti. Opera omnia. 2 vall. 1940. reed. Mus. Migne. 2 vall. A. Ed.-P. Leipzig. Munich. Grammatici Latini. by H. series Graeca. ed. Lipsiae. 1940. 1988. Patrologiae cursus completus. Kassel. Menandri quae supersunt. 162 vall.

VI. 1897. Zu den Anfiingen G. Greek proverbs. Festschrift fUr Bernhard W)ss. 1980. Patavii. Hildesheim. Lipsiae. Lipsiae. Goteborg. pp. Zenob. CRF Ribbeck. 1985. O. Erasmus over Nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van zijnen tijd. Aufl. London. Zu den Anfiingen der humanistischen Paroemiologie.LISTE DES ABREVIATIONS Pozzi RE Rhein. Lateinische Sprichwijrter und Sentenzen des Mittelalters. 0'Arey W Tocci TrGF Walther Wehrli Zenob. W. pp. 1884-1937. 1505. WH. Ribbeck. [Geneve]. Suringar Tappius ThLL Thompson. Z'YJvo~(ou 'EmTofL-Ij TWV T~pplX[ou X~~ 6. Zenobius. Tertiis curis ree. Radt. Vetenskaps. Ausfiihrliches Lexikon der griechischen und romischen Mythologie. R. Goteborgs Kungl. Mtinchen. Comicorum Romanorum Fragmenta. Die Schule des Aristoteles. Supplementum. Corpus paroemiographorum Graecorum (Leutsch-Schneidewin). Paroem. Animadversiones in Erasmicas quorundam adagiorum expositiones. Ribbeck. Glossemata. 1961. F. Adagia. Sei saggi politici in forma di proverbi. 1971-1985. Roma. 4 voll. 1558 (c£ notes in: LB II). item eorum quae apud Sudam aliosque habentur. 6 vall. v. A. Stromberg. A collection of proverbs and proverbial phrases which are not listed by the ancient and Byzantine paroemiographers. Heinimann. . Roscher. IO Hefte. Leutsch-Schneidewin. 8. Hermolai Barbari Castigationes Plinianae et in Pomponium Melam (Castigationes secundae. Ald. 1-175. Proverbia sententiaeque Latinitatis medii aevi. B. Adagiorum chiliades tres. Suringar). Ex Libera Argentina. Venetiis apud Aldum. Thesaurus linguae Latinae. Tragicorum Graecorum Fragmenta. Texte und Kommentar. Real-Encyclopiidie der klassischen Altertumswissenschaft. Seidel Menchi. 1894-1980. Fritz Wehrli. Basel. Annotamenta). 1900O'Arey Wentworth Thompson. 10 voll. TRF Roscher Sartorius Schneidewin Seidel-Menchi Stephanus Stromberg Supp!. Collectio proverbiorun Tarrhaei et Didymi. O. Adagiorum Chiliades. Lipsiae. 1873. In: Leutsch-Schneidewin. 1973-1979. 1561 (cf. Germanicorum adagiorum cum Latinis at Graecis collatorum centuriae septem. Basel. Walther. Rheinisches Museum ftir Philologie. Eberhardus Tappius.och Vitterhets-Samhalles Handlingar. Antverpiae. Utrecht. in: Catalepton. Suringar. Zenob. de Junta. vol. Tragicorum Romanorum Fragmenta. 1989.l. 1967-1969. Emendationes in Pomponium Melam. Edd. Pozzi. Corpus paroemiographorum Graecorum. quae Ioannes Sartorius in Batavicum sermonem proprie ac eleganter convertit. 2. von H. Luigi Michelini Tocci. R. 1539 (c£ Suringar). Tertiis curis ree. St.~oUfLOlJ 1tIXPO~fL~wv. In: Aesopi vita et ftbellae cum interpretatione Latina. 1947. Mus. In officina Erasmi. A cura di S. s. Kannicht. und hrsg. I. Torino. Ribbeck. 158-182. 1954. 84 voll. 4. L'apparato autografo di Erasmo per f'edizione I528 degli Adagia e un nuovo manoscritto del Compendium vitae. Pauly-Wissowa-Kroll. 1898. Ph. Florentiae. Gottingen.H. 1497. Snell. Ges.O. Stuttgart. 1963-1969.. Iunt. ser. In: Erasmus. A glossary ofGreek fishes. 4 voll. Gottingen. Erasmo da Rotterdam. Henricus Stephanus.

.

qui figurent toujours dans Ia premiere colonne du tableau. sont egalement ceux de la presente edition. nous corrigeons sans mention speciale Ies simples erreurs typographiques. B-1 3001 3002 3°°3 3°°4 3°°5 3006 3°°7 3008 3°°9 3010 3011 3012 301 3 301 4 301 5 3016 3°17 3018 3°19 3020 3021 3°22 302 3 302 4 302 5 3026 3°27 3028 302 9 3°3° 3°31 3°3 2 3°33 3°34 3°35 30 36 A I404 29 87 29 88 29 89 299° 299 1 2993 2994 2995 299 6 2997 299 8 2999 3°00 3°01 3°02 3°°3 3°°4 3°°5 3006 3°°7 3008 3°°9 3°10 3°11 3012 3°13 301 4 301 5 3016 301 7 3018 301 9 3°20 3°21 3°22 B-1 3°37 303 8 3°39 3°4° 3°41 3°42 3°43 3°44 3°45 F-1 A 3°23 3024 302 5 3026 302 7 3028 302 9 3°3° 3°3 1 3°3 2 3°33 3°34 3°35 30 4 6 3°47 3048 3°49 3°5° 3°5 1 3°52 3°53 3°54 3°55 3°39 3°4° 3°41 C-1 A 30 56 34 I6 3°42 B-1 306 4 306 5 3066 3067 3068 3069 3°7° 3°71 3°72 3°73 3°74 3°75 30 36 3°37 30 7 6 30 38 3°77 30 7 8 B A 3°43 3°44 3°45 3°46 3°47 B-1 3°57 30 58 3°59 3060 3061 3062 30 4 8 F-I A B C-E 306 3 2919 2994 29 0I 3°79 3080 3081 3082 308 3 308 4 308 5 3086 308 7 3088 308 9 3°9° 3°9 1 3°9 2 3°93 3°94 3°95 30 9 6 3°97 A 3°49 A 3°5° 3°5 1 3°52 3°53 3°54 3°55 30 56 3°57 30 58 3°59 3060 3061 3062 30 63 30 6 4 306 5 3066 30 67 3068 3069 3°7° 3°71 3°72 3°73 3°74 3°75 30 7 6 3°77 3078 3°79 3080 3081 3082 308 3 B-E 306 3 . Les numeros de l'edition s ne sont cites que dans les quelques cas OU ils different de ceux de l' edition A.TABLE DE CONCORDANCES DES EDITIONS Cette table de concordances presente Ies numeros des Adages dans les diverses editions erasmiennes. Ies rares divergences sont signaIees dans les notes des Adages concernes. les numeros de I. nous ajoutons la Iettre 'a au numero du second Adage. 0'autre part. Taus les Adages numerotes entre 3°01 et 3500 dans au moins une des editions sont mentionnes dans ce tableau. Les numeros de IB ne sont pas repris ici. de A a I. ils correspondent presque toujours a ceux de I'edition I. Les numeros qui interrompent la suite arithmetique dans telle ou relle edition sam imprimes en iraliques.ce qui est d'ailleurs rare -. y compris ceux qui en I occupent une autre place et ant done ete ou seront publies dans un autre volume. Si une edition attribue Ie meme numero a deux Adages successifs .

316 B-1 309 8 3°99 3100 3101 3102 3103 3104 pOI 310 5 3106 3107 3108 31°9 3110 3111 3112 3II 3 3114 311 5 3116 3117 3118 311 9 3120 3121 3122 3123 3124 312 5 3126 3127 3128 3129 313° 3131 3132 3133 3134 3135 3136 3137 3138 3139 314° 3141 314 2 3143 3144 3145 314 6 3147 314 8 3149 315° 3151 3152 TABLE DE CONCORDANCES DES EDITIONS A 308 4 308 5 3086 3°9° 308 7 3088 3089 3°9° 3°91 3°9 2 3°93 3°94 3°95 30 9 6 3°97 30 98 3°99 3100 3101 3102 3103 310 4 3105 3106 310 7 3108 3109 3110 3IlI 3Il2 3Il 3 3Il 4 3Il 5 3II6 311 7 3II8 3II 9 3120 3121 3122 3123 3124 312 5 3126 3127 3128 3129 3130 3131 3132 3133 3134 3135 3136 3137 3138 B-1 3153 3154 3155 3156 3157 3158 3159 3160 3161 3162 3163 3164 3165 3166 3167 3168 3169 317° 3171 I4 I 4 3172 3173 3174 3175 317 6 3177 3178 3179 3180 3181 3182 318 3 3184 318 5 3186 3187 3188 318 9 3190 3191 319 2 3193 3194 3195 319 6 3197 3198 3199 3200 3201 3202 320 3 32°4 32°5 3206 A 3139 314° 3141 314 2 3143 3144 3145 3146 3147 314 8 3149 315° 3151 3152 3153 3154 3155 3156 3157 3158 3159 3160 3161 3162 3163 3164 316 5 3166 3167 3168 3169 317 0 3171 317 2 3173 3174 3175 317 6 3177 3178 3179 3180 3181 3182 318 3 3184 318 5 3186 318 7 3188 20I5 318 9 319° 3191 319 2 3193 B-1 320 7 3208 32°9 3210 A D-l 32II 3212 A BC 3198 3211 3194 3195 319 6 3197 E-l 321 3 A HI A 321 4 3200 3199 BC 3212 D 3212 a B-D 321 3 E-G 3213 a HI A 321 5 3216 321 7 3218 321 9 3220 3221 3222 3223 322 4 3225 3226 3227 3228 322 9 3201 3202 320 3 32°4 32°5 3206 32°7 3208 32°9 3210 3211 3212 321 3 321 4 321 5 I A 3229 a 3216 323° 321 7 B-1 3231 3232 3233 9 00 3234 3235 3236 3237 323 8 3239 324 0 3241 324 2 3243 3244 3245 324 6 3247 324 8 B-G 322 9 323° A 3218 321 9 3220 32 21 3222 322 3 3224 322 5 3226 322 7 32 28 32 29 323° 3231 323 2 3233 3234 3235 323 6 B-G 3214 321 5 3216 321 7 3218 321 9 3220 3221 3222 322 3 3224 322 5 3226 322 7 3228 H 323° 3230 a .

TABLE DE CONCORDANCES DES EDITIONS B-1 3249 325° 3251 3252 800 3253 3254 3255 E-I I93 B-1 3256 3257 3258 896 3259 A 3237 3238 3239 324° 3241 3242 3243 3244 A 3245 A 3246 3247 3248 3249 325° 3251 B-D I92 C B 34 II 3422 D 3442 E 3449 B-1 337° 1: A 888 9 02 500 498 s A 427 34°0 C-l B 3401 F-l 3425 3401 B 34°2 C-l 34°2 34°3 34°4 34°5 3406 34°7 3408 34°9 B 34°3 34°4 34°5 3406 34°7 3408 34°9 3410 C-E 3401 s 424 J. 3318 B-F 3319 33 19 F-l 3535 B-1 3320 1: A 3 260 Fin de l'edition B 33 68 B-1 33 69 A 3260 Fin de i'edition A B-1 3271 G-l DE 4 03 BC 4 02 A 3257 3258 3259 B-1 3264 F-I 3535 B-1 3268 3269 B-1 327° A 3256 300 IOO B-1 326 5 B-1 3266 326 7 A 3252 3253 3254 3255 B-1 3260 3261 3262 326 3 F-I 2573 317 A s I92 4 I9 I6 B 34II C 3422 D 3442 E 3449 .

Fin de l'edition C E-1 D 3421 3422 3422 3423 3423 3424 E 3425 35I2 D 3424 F-1 342 5 B C-E 34°2 34 0I F-I E-I 3426 3427 3428 3429 343 0 343 1 343 2 3433 3434 3435 343 6 3437 343 8 3439 344° 3441 3442 F-I 3535 D 3425 3426 3426 a 3427 3428 3429 343° 3431 343 2 3433 3435 343 6 3437 343 8 3439 344° 3441 A B 3260 34 II Fin de l'edition D C 3422 D 3442 E 3449 B 3056 C.318 TABLE DE CONCORDANCES DES EDITIONS 3414 C-I 3410 34II C-I 3415 3416 C-F 3412 G-I A I9 I 3°4 2 C-I 3412 3417 C-I 3413 3419 J.E-I 3420 3421 F-I A D non numerote 3420 D E B C 3535 3260 34II 3422 3442 3449 .

3482 Fin de l' edition E F-I 3483 J. 35°0 C 3422 D E 3442 3449 .TABLE DE CONCORDANCES DES EDITIONS E-I 3443 G-I E-F 3444 3444 E-I 1445 3448 F-I A B 3535 3260 34I I F-I A-E 3449 700 s 698 E-1 345° J.

.

b) les notes marginales latines de l'edition I. 1. 1). Benignior pellace vulpe 3125 Bibere mandragoram 3464 Bipedalis p. 300 Bis interimitur qui suis armis perit 3096 Blace inutilior 3°72 Bona nemini hora est 3407 Bos porrecto vltra Taygeton capite 3159 Boue venari leporem et similia 3344 Bouem volentem ducito 3027 Boues e cIibano 3419 Bubo canit lusciniae 3312 Byzeni libertas 3IlI . nous renvoyons egalement au n° de l'Adage.) -. I) 3441 Ancora rupta 3°41 Ancorae iactum praeuertit Deus 3219 Animus habitat in auribus 3453 Animus heptaboeus 3019 Antidotum ante venenum 3298 Antiquior Cedro 3221 Apras immittere fontibus 3II9 Apud nouercam queri 3452 Aquam igni miscere 3294 Araneas eiicere 3289 Aratar nisi incuruus praeuaricatur 3485 Aratro iaculari p. sinon. 154. Athon 3339 Agrum imbecilliorem esse oportet 3489 Alia res sceptrum. 1. avec renvoi au n° de l'Adage.INDEX ADAGIORVM LATINORVM Cet index reunit en une liste alphabetique unique: les titres latins des Adages . 70. bene scrinio 3412. 529 Arcem ex cloaca facere 3494 Archimedes non posset melius describere 3495 Arcus tensus rumpitur 3477 Argiui fures 3003 Argiuos vides 3002 Asini cauda 3156 Asinos non curo 3243 Asinum in rupes protrudere 3076 Asinus ad tibiam 3047 Asinus balneatoris 3350 Aspis a vipera 3443 Astutior coccyce 3215 Atheniensis probus 3053 Atraphaxis mendax 3264 Attagen 3005 Attagenae nouilunium 3273 Audi Chelidonem 3153 Aurum igni probatum 3058 Aurum indice exploratum 3058 Aurum subaeratum 3250 Aut minus animi aut plus potentiae 3190 Aut piscem olet aut florem 3423 Auarus nisi cum moritur nil recte facit 3406 Auis e cantu dignoscitur (in margo H: om. alia plectrum 3056 Aliorum medicus 3332 Alter Ianus 3193 Altera manu fert aquam etc 3374 Alybantis hospitis munera 3037 Amicitias immortales esse oportet 3426 Amico opportuno homini nihil amicius 3075 Amicus certus in re incena cernitur 3405 Amphidromiam agis 3133 Ancilla semel. app. 5. a) A Furiis oriundus 3107 A N annam 3046 A vicinis exemplum habent 3163 Ab Aboriginum seculo p. p. si la note reprend l'Adage lui-meme avec un ordre des mots different ou sous une autre forme. nous renvoyons a la page et ala ligne du texte correspondant. A propos de ces notes marginales. I) 3121 Baetylum deuorares 3198 Bello parta 3358 Bene loculis. nunquam hera 3457 Ancora non vulgari nititur (in margo H: om.y compris ceux des 7 Adages edites seulement en apparat critique (app. auxquelles nous avons ajoute celles de l'edition H qui sont omises en I (in margo H: om. 570 Ab ipsa messe 3490 Ab transenna cibum petere 3471 Ab vno diagrammate 3345 Abiiciendum procul 3367 Acarnici equi 3170 Accersitum malum 3105 Ad bonam frugem 3427 Ad cribrum dicta 3160 Adhuc caelum voluitur 3308 Admoto capite 3365 Aequalitas haud parit bellum 3196 Aetna.. 1. c£ Introd. 206.

app. cede 3229 Cur cessatum est? 3366 Cura esse quod audis 3°92 Cyparissi fructus 3210 3287 De coelo ad synagogam 3444. caca vbi libet 3021 Corinthiari 3268 Corinthiis non indignatur Ilium 3044 Corui lusciniis honoratiores 3208 Coruus serpentem 3079 Coruus si possit tacitus pasci 3094 Crater litium 3033 Crater philotesius (in margo H: om. serua ordinem 3171 Corcyra libera. 1) 3296 Crepitu probabis 3147 Cuculus 3484 Cum adsit via. De manu in manum 3429 De toga ad pallium 3445 De tuo capite aguntur comitia 3069 Decernetur aqua Thessalica 3022 Decipienti semel 3462 Decora teipsum 3IIO Deorum coetus 3030 Deorum concio 3497 Desertum obtueri 3185 Destitutus ventis remos adhibe 3479 Digna cedro 3054 Dii tibi dent tuarn mentem 3°91 Dithyrambus non est. aquam si bibat Diu delibera 3175 Diues promissis 3254 Diuinum excipio sermonem 3435 Dolium voluitur 3206 Domus recta 3403 Donum quodcunque dat aliquis proba Doryphorematis ritu 3414 Dosones 3492 Dulce bellum inexpertis 3001 Dulce pomum cum abest custos 3392 Dum virent genua 3321 Durus et implacabilis 3349 E canis podice 3120 E cantu dignoscitur auis 3121 E clibano boues 3419 E Creta raptus 3394 E culmo spicam coniicere 3103 E flamma cibum petere 3°51 E nassa escam petere 3388 E Patroclis domo venit 3360 E Tantali horro fructus colligis 3230 Electro lucidior 3371 Emori risu 3086 Ephemeri vita 3187 Epimenideum corium 3176 Epiphyllides 3128 Equa Thessalica 3022 Equi dentes inspieere donati 3424 Erecti 3418 Erinnys ex tragoedia 3195 Esto promus 3186 Et me mater etc 3314 Et post malam segetem serendum est Etiam baetylum deuorares 3198 Etiam in deorum coetu 3030 3258 3015 3362 .322 Caecum insomnium 3242 Caecus auribus ac mente 3241 Caecus et claudus non intrabunt templum 3447 Caenei hasta 3080 Calceus non tollit podagram 3377 Calidum mendacium 3468 Calliphanes 3°31 Camarine loqui 3498 Canens vitae palmum 3134 Canis mendico auxilians 3188 Canis saeuiens in lapidem 3122 Canis viuens e magdalia 3023 Capere ciuitatem 3434 Capite admoto 3365 Caput artis decere quod facias 3402 Caricum sepulchrum 3203 Cauda blandiri 3032 Cautus enim metuit etc 3093 Cecidis et Buphoniorum 3329 Cedro digna 3054 Centum plaustri trabes 3288 Ceram auribus abdis 32°7 Cereri sacrificant 3°71 Certissima paupertas 3481 Ceruus canes trahit 33II Chius 3138 Cibum e flamma petere 3051 Citius Telegorae donarim 3410 Clauam extorquere Herculi 3095 Cleomenes superat cubile 3253 Climacides 3335 Clypeus iuxta ciuitatem 3040 Coccyce astutior 3215 Cochleae vita 3357 Codro antiquior 3221 Coelebs expers litium 3135 Coelum digito attingere 3267 Colubrum in sinu fouere 3140 Columnas rumpere 3277 Comitia de tuo capite aguntur 3069 Commune naufragium 32°9 Conos artoxya 3065 Contra ostium 3334 Contribulis factus. semitam quaeris 3102 Cum cane simul et lorum 3226 INDEX ADAGIORVM LATINORVM Cum exossis suum rodit pedem Cum sarcinis enatare 3491 Cum sis nanus.

INDEX ADAGIORVM LATINORVM 32 3 Etiam quercus bacchatur 3200 Etiam si Cato dicat 3461 Eundem calceum omni pedi inducere 3356 Euparyphus ex eomoedia 3395 Eurycles 3039 Eurymnus 3106 Ex aequo partire 3180 Ex amphitheto bibisti 3u6 Ex Pylo captiui (in margo H: om. I) p. I) 3321 Glaucus alter 3172 Glaucus comesa herba habitat in mari 3063 Glossogastores 3499 Gorgonem Perseus aggreditur 3173 Graeco more 3064 Grata breuitas 3425 Gutta vini 3158 Habet 3028 Haeret in vado 3270 Harpocratem reddere 3°52 Haud contra ostium 3334 Hecatae coena 34U Hercules hospitatur 3029 Herniosus vsque ad gulam 3124 Hesperidum mala 3216 Hipparchi murus 3087 Hirundo totos schoenos anteibit 3222 Hoc noueram priusquam 3300 Hodie nullus. caca vbi libet 3021 Ligula quidem non dignus 3066 . 1) 3108 Ex se fingit velut araneus 3343 Eximere e manu manubrium 3036 Extrema linea 3446 Extremum occupet scabies 3303 Exurere mare 3458 Faber cum sis 3293 Fames multa docet (in margo H: om. 45. 1. 10 Leo cordula vinctus 3473 Leonis vestigia quaeris 3060 Leporis vita 3278 Libera Corcyra. eras maximus 3088 Homini diligenti 3448 Horna messis 3062 Hostis domesticus 3433 Humeris sustinere 3493 Hyems ilico erit 3355 Hyperbolo plus 3261 Hystricis seta 3192 Iliade prolixius 3451 Ilieo hyems erit 3355 Ilio semper mala 3020 Imis ceris eradere 3284 Imitabor nepam 3098 Immunem venire 3340 In agro surculario capras 3488 In angulo 3467 In armis accissat 3183 In culmo arare 3271 In durum et implacabilem 3349 In Lipsydrio pugnas 3184 In numerato 3282 In omnia potentes 3305 In pace leones 3480 In pedes retrocedit 3182 In Pythii templo cacare 3165 In sola Sparta expedit senescere 3168 In terra pauperem 3166 In transcursu 3383 In transennam inducere 3470 In vtrumuis dormire oculum 3043 Inani spe flagrat 32°5 Incita equum iuxta nyssam 3386 Inflige plagam ab aratro 3265 Ingens interuallum 3274 Ingredi lunonium 3026 Inscitia confidentiam parit 3454 Inter pueros senex 3167 Inutilior Blace 3°72 louis tergus 3161 Ipso cratere 3157 Isthmum perfodere 3326 Ithorus 3016 Iunonium ingredi 3026 Iuppiter aquilam delegit 3189 Iuppiter quomodo duxerit Iunonem. 1) Felicitas a deo 3191 Feri puer 3421 Ficus auibus gratae 3025 Ficus post piseem 3024 Fluuius non semper fert secures 3257 Fuit et Mandroni ficulna nauis 3449 Fungus 3038 Furari littoris harenas 3139 3148 Gallus in suo sterquilinio plurimum potest 33 2 5 Genua quum virent (in margo H: om. nouit 33 23 Iusticia iustioe 3012 Iusticiae oculus 3011 Iuuenari 3083 Iuxta cubitum profecit 3068 Iuxta nauem 3067 Labda mihi videre 3077 Laeaenae solae viros pariunt 3217 Lampon iurat per anserem 3034 Lapsana viuere 3333 Laqueos omnes effugere 3432 Laqueus auxiliari videtur 3131 Laudant vt pueri pauonem 3084 Lauerniones (in margo H: om.

162. cede 3229 Naufragium commune 32°9 Nauis vna non vehit 3061 Ne allia comedas et fabas 3017 Ne Apollo quidem intelligat 3478 Ne bos quidem pereat 3401 Ne fascines 3319 Ne ligula quidem dignus 3066 Ne maior thylaco accessio 3169 Ne mihi vacuam abstergas 3228 Ne nomen quidem 3310 Ne pictum quidem vidit 3465 Ne punctum quidem 3385 Ne vni naui facultates 3306 Ne vidit quidem oleum 3313 Ne vities musicam 3214 Nec mulieri nec gremio credendum 3389 Nepam imitabor 3098 Neque incus neque foris 3444 Neque Lydorum corycas 3397 Neque pessimus neque primus 3322 Nihil de vitello 3251 Nihil homini amico est opportuno amicius 3°75 Nihil profuerit bulbus 3142 Nihil simile 3318 Nihili cocio est 3223 Nisi crura [racta etc 3483 Nocte lucidus. 862 Mandroni fuit ficulna nauis 3449 Manica 3337 Manubrium e manu eximere 3036 Manum admouere 3235 Maras 3045 Mars rex 3004 Matioloechus 3212 Melitaeus catulus 3354 Melitide stultior 3369 Mendax atraphaxis 3264 Mendico ne paremes quidem amid sunt 3151 Mens videt. I. mens audit 3412 Mercator est 3014 Mercator nauiga et expone 3482 Mercurius superuenit 3391 Metiri digitis 3486 Mira de lente 3430 Moenia Semyramidis 3234 Mores hominum regioni respondent 3225 Mortuus per somnum vacabis curis 3018 Muli Mariani 3379 Mulierem ornat silemium 3097 Multa docet fames 3148 Multae rotae voluentur 3309 Multorum festorum louis glandes comedit 31 49 Muris circumcurrentibus 3290 Musicam docet amor 3415 Musicam ne vities 3214 Muti dtius loquemur 3469 My sortitus es 3164 Myrteam coronam ambis 3218 Nannacus 3046 Nanus cum sis. esse qui se nesciat 3404 Non est dithyrambus. interdiu inutilis 3229 a Non admodum misces 3155 Non est beatus. sed fide carens p.INDEX ADAGIORVM LATINORVM Lingere salem 3327 Littoris harenas furari 3139 Lorum vna cum cane 3226 Lunam detrahere 3059 Lupus in fabula 3450 Lychnobii 3351 Macilenta manu pinguem pedem 3285 Magdalia canem alens 3023 Mala vitro adsunt 3162 Malo vni praestat obnoxium esse quam duobus 31 36 Malum est bonum 3202 Malum munus 32°4 Malum vas non frangitur 3199 Malus ianitor 3152 Mamacuthae p. 454 Oresti pallium texere 3048 Os inest orationi 3256 Osce Ioqui 3381 . sed vt iniuriam retaliem 3126 Non vulgari ancora nititur 3441 Nunc tuum ferrum in igni est 3400 Ob textoris erratum 3263 Obedientia felidtatis mater 3459 Oculo vtroque dormire 3043 Odi puerulos praecoci sapientia 3100 Oleum non vidit 3313 Ominabitur aliquis te conspecto 3154 Omnes adhibere machinas 3472 Omnes laqueos effugere 3432 Omni voce 3476 Omnibus vestigiis inquirere 3II8 Opoftet agrum imbecilliorem esse 3489 Oratio magnifica. 220. si bibat aquam 3258 Non filius Achillis 3346 Non liberat podagra calceus 3377 Non nauigamus ad Hippolaitas 3127 Non nauigas noctu 3224 Non omnis ferr omnia tellus 3320 Non pluit etc 3370 Non pluris quam simias 3442 Non semper erit aestas 3286 Non statim finis apparet 3455 Non vna manu capere 3431 Non vna vehit nauis 3061 Non vt prior laedam. I.

Picifer 3281 Piscern aut florem olet 3423 Piscis nequam est nisi recens 3°74 Piscis primum a capite foetet 3197 Pistillo caluior 3249 Pistillo nudior 3248 Placiadae 3010 Plurium calculus vindt 3244 Porta itineri longissima est 3496 Post acerba prudentior 3259 Post Marathonem pugna 3213 Postka sanna 3078 Praestat habere acerbos 3276 Praestat inuidiosum esse etc 3387 Praestat vni malo obnoxium esse quam duobus 3136 Praeter Sibyllam leget nemo 3141 Praeuertit ancorae iactum deus 3219 Prius antidotum quam venenum 3298 Pro Delo Calauriam 3220 Prodico doetior 3150 Profundum sulcum 3123 Prolixius Iliade 3451 Pronomi barba 3Il7 Protinus apparet quae plantae frugiferae futurae 3Il3 Pueri senesque 3475 Pulchre fallit vulpem 3422 Pulmo prius venisset 3438 Pygmaeorum acrothinia Colosso adaptare 3°9° Pythagoreis taciturnior 327 2 Quae danrur 3143 Quae dolenr. app. 1) 33°9 Rupta ancora 3°41 Ruta caesa 3338 Ruta opus est p. app. nunquam hera 3457 Qualis hera. boni consule 3143 Quod alius condiuit coquus. Quod adest. asse charum est 3399 Reddidit Harpocratem 3°52 Rem suam quisque meminit 3°42 Respublica virum docet 3292 Risu emori (in margo H: om. si non feceris 3342 Periit sus 3II4 Philippide tenuius 3456 Phocensium desperatio 3301 Pica certat cum luscinia 3319. tales pedissequae 3463 Quantum ex Bacchanalibus 3013 Quantum habet 3283 Quasi millus cani 3376 Quasi Surrium eam 3352 Quercus bacchatur 3200 Queruli in amidtia 3252 Qui domi compluitur 3238 Qui multum obfuit 3440 Qui non litigat coelebs est 3135 Qui probus Atheniensis 3053 Quid opus Sapragorae dote? 3155. quum adsit via (in margo H: om'1) 3102 Semper Ilio mala 3020 Semyramidis mud 3234 Senescere in sola Sparta expedit 3168 Sequitur perca sepiam 3420 Serendum et post malam segetem 3362 Serenitati nubem indudt 3330 Sermonem diuinum excipio 3435 Sero molum deorum molae 3382 Sero venisti 3297 Si coruus possit tacitus pasci 3094 Si quis iuxta ciuitatem clypeus 3040 Si tanti vitrum. 1. aliter condiam 3°99 Quod non opus est. 192.INDEX ADAGIORVM LATINORVM Osculana pugna 3380 Palpo percutere 3035 Pamphili furtum 3145 Pandeletias sententias 3049 Panis lapidosus 3359 Paruo emptas carnes 3237 Parris est filius 3236 Pausone mendicior 3260 Pedem conferre 3439 Pegaso velocior 3146 Pepones 3081 Per manus rradere 3428 Perca sequitur sepiam 3420 Pereant amici etc 3500 Pergraecari 3064 Pedbis. 195 Salem et caseum edere 3487 Samiorum mala metuis 3089 Sanior es pisce 3393 Sapiens sua bona secum fert 3409 Sarta tecta 3437 Satur impera 3324 Sdt quomodo Iupiter duxerit Iunonem 3323 Scrupulum iniicere 3466 Sellissare 3328 Semitam quaeris. I) 3086 Rore pascitur 3316 Rotae multae voluenrur (in margo H: om. ea molestum est contingere 3°57 Quae semel ancilla. Quisquis habitauit Corinthi 3256. quanti margaritum? 3269 Sibylla viuacior 3050 Sicyon arrodens vxor lacernam texe 3416 Silemium mulierem ornat 3097 Similes videntur captiuis ex Pylo 3108 . app.

1. app. Solae Lacaenae viros parium 3217 Soterichi lecti 3341 Spe inani flagrat 32°5 Spes seruat afflictos 3363 Spicam e culmo coniicere (in margo H: om. 1. 145 Tunicati p. 231. 146. Valeat amicus cum inimico 3336 Vapula Papyria 3375 Vas malum non frangitur 3199 Velut e specula 3295 Velut in cratere 3296 Ver ex anna tollere 3460 Versatilis Artemon 3009 Veste circumfers ignem 3194 Vestigiis omnibus inquirere 3II8 Victi non audent hiscere 3279 Videre mihi labda 3077 Vincula Tyrrhena 3174 Vita molita 3201 Viuus vidensque 3275 Volaticum iusiurandum 3177 Volemem bouem ducito 3027 Voluitur dolium 3206 Vulpe pellace benignior (in margo H: om. 166 Tumultus post bellum p. 106. 213. 1. serua ordinem 3171 Tribus verbis 3384 Tuam ipsius terram calca 3317 Tuis vestigiis p. I) 3125 . 707 Vno digitulo 3378 Vrit absque torre 3307 Vsque ad rauim 3070 Vterque ambo 3255 Vtrunque 3137 Vacuam ne mihi abstergas 3228 Vale charum lumen 3401. leparge 3130 Superatus es a galla quopiam 3178 Sus in volutabro coeni 3262 Suspensa manu 3302 Sutrium ire 3352 Sydera addere coelo 3144 Taciturnior Pythagoreis 3272 Tam in procliui quam imber 3361 Tam perit quam extrema faba 3372 Tanquam de narthecio 3398 Teipsum inspice 3227 Telegorae malim dare 3410 Telemachi olla 3055 Telenicia echo 3232 Telenico pauperior 3131 Tenedius homo 3006 Tenedius patronus 3007 Terebintho stultior 3233 Testudinem equus insequitur 3368 Tetigit lapidem a cane morsum 3417 Theocrines tragicus 3239 Thersitae facies 3280 Thymbra victitans 3413 Tragicum malum 3240 Tragicus Theocrines 3239 Tranquillo quilibet gubernator est 3396 Tria saluberrima 3364 Tribulis factus. 1.INDEX ADAGIORVM LATINORVM Sinapi victitare 3474 Sisyphi commentum 3063. l) 3103 Spomanea molestia 3408 Statua taciturnior 3299 Stultior Melitide 3369 Suade lupis vt insaniam 3315 Suam quisque homo rem meminit 3°42 Subdititius es 3246 Subito alius 3348 Subiugus homo 3247 Summis ingredi pedibus 3266 Super te haec omnia. app. 143 Tyria maria 3373 Vbi paueris impera 3324 Vltra Hyperbolum 3261 Vlysses pannos exuit 3347 Vna cum templis et aris 3390 Vna pertica 3436 Vno collyrio p.

r7t7tOc. 7tIY. 'rp07tOV 3414 !J. r. fJ. XIY.L xoafJ.xc. 3109 !J. 3011 !J.Eue:~V 3026 3104 fEVVy)'rOC. 3499 fopyovlX Ile:pae:uc.UXOC.. Aoy~afJ.[Ulv :AXpe:~oYEAUlC.j6rx[pe:'roc. &XPY)a'ro'rEpoC. 'r0: 3E XIXXO: xat fJ.xc.fJ. 'Av6pUl7tOC. 3392 fAUXUC. 648 'AAAUlV lIY. ALXa:AAE~V p.6' o[ &AAO~ 33 6 5 'A~3UlV Au'r. ~7t7t6~pUl'r0C. 1\A~'r~PWC.puAaxoc.p' Evoc.xp 0 YUfJ. c£ Introd.OXELC.~A1]'r' Ea'rL xuv6cr~c<'r0c. Ae:O'~[ouc. XrxL ~UlfJ.m . 3001 fA(t. si la note reprend l'Adage lui-meme avec un ordre des mots different ou sous une autre forme.~oc.p6IXAfJ. 1.SVOC.p~3pofJ. &7tdpcp 7tOAe:fJ.. tVIY.p~6s'rcp emve:c. Ko}.wv"fJ 7tpOC. E7ttx[Ve:~ on 3015 .OUpEWC. nous renvoyons aussi au n° de l'Adage. 'r~pe:L 'r~v 'ra:.1Jv[IY.}(J(Joya:a'rope:c. 3077 !J.~ 3~~1]fJ.pIY.'rp 6c. A. nous renvoyons egalement au n° de l'Adage. &AAOC.p~6rxA~C. ~loc.pualUlv 3129 J\7tO N IXVVa:XOU 3046 J\7tOAUlAEV 6c. zA7dm J\V'rL !J. AU7tY) .pa:ym p.pye: 3130 J\ v3pa:7trx~3e:c. 3318 :AAAoL6c.oL TupP1Jvo[ 3174 !J. ou3' aVEfJ. x03wv 3161 !J.L 'ra:ArxV'rOV XIY.0LC. 3101 !J. 3°7 2 Bo.EV aaxoc.ua'rL 7tlVE~V 3132 :AfJ.INDEX ADAGIORVM GRAECORVM eet index reunit en une liste alphabetique unique: a) les quelques Adages pourvus d'un titre grec.6c. 210.yLvE'ra~.a'roc.v OLXe:L EV 6rxAa:(J(JYl 3063 fAUXe:'r 07tWPIX r. ~AxEm (1pUUlV 3332 'AfJ.rx cruv VrxOLC.LC.pu'r. rxu'roc. AU'rOA~xu60L 3353 AU'r0 XP1]'r~P~ ylvYl XIY. 3012 !J.ptxPfJ.pSPE~ 3453 :AfJ. '03uaaEuc. EXAe:Aomo'roc.LX1jC. p. 96. 3131 3133 :AfJ. app. Ea'r~v :Axp06lv~IY.pop~fJ. l'original grec tel qu'il est donne par Erasme.A~V. 1.) -. 6Jc.' z(Je:(J6a~ 3113 1\d 'IAlcp XIY. p.1.. E0 3E 6uAtxxoc.EVOV Ba6ELIXv aUAaxa 3123 Ba'raxa:plXC.[rxv &ye:~c. sinon. 'ruprxvvoc.~ 7tEU60[IY.. EpUlC.~Aou 'r~v KrxAtxupllXv 3220 3363 J\7t' &xpor. 3273 A.xa: 3412.6aacp Er. 3179 BAaxoc.e:tVO: 7te:pL r. 3219 :AAA' OU crufJ.SAAe:t xa:pmfJ. vsov ~E 7ta:pm6Ev 3348 :AAAo'rpwr.LX1]C. 395 1\XtxPV~XOL r7t7tO~ 3170 :Ar. 1.L ya:fJ-OC. 3347 'r~v am6txfJ. 3s fJ.p' EXl3vljC.1J'r~C.vw6Y) paxsUlv 7tOAUfJ.r. 'rwv Iluy/-tIY. 3430 !J.opur.~v 3171 fEptxLpE (Jau'rov 3110 fAIY. 3LXIX~6're:poc. eo~xEv. avec renvoi au n° de l'Adage. XIX'rO: 'roue. c) les notes marginales grecques de l'edition I. 3116 J\ va: ao~ 'ra:3E 7ta:v-rrx.0~ xaL Aa:~aIY. 3002 'Ap1]C.rx6lrx fJ. 311 5 1\fJ. 3' z'r~ fJ-1]3' ()vofJ. 3004 :Aa7tLc.r.pa:v1]C.oc. &v1]60v 3134 AU'r[xa XIXL r.(J'rLV Yj 'rEXVUlV (J7tOpa: 3408 31 57 3345 3112 Ba3[~ELV <HpaLov EfJ-7te:7tAY)YfJ.£votcr~ 3162 !J.r. 3201 3073 1\1. propos de ces notes marginales.UVE~. p63IY.piDpEC.pa:pfJ. voufJ.' aV'rsm:aaE 'r~v E7t' &yxuptxv 6EOC.EV 6pa:aoc. nous renvoyons a la page et a la ligne du texte correspondant.pua~c. 3taypa:fJ.UXOC. 3003 :ApyE[OUC.x 31)Aa &.' d1J 3310 BU~~\lou 7tapP1](Jla 3111 BU(Ja03ofJ. Yj 7ta:Y1] :AfJ.O~E~V 3°9° 1\A1JAEcrfJ.iDpov 3' 34'> 'r~C. fJ.payiilv 7t6IY.6A~C..L~1]fJ.IXXOV 3rxvd~e:'rrx~ 3443 :A'r'rrxy. b) pour les Adages pourvus d'un titre latin mais d'origine grecque . 1\YXL axiilv xEr. 3114 :Apye:Lm r.ov ~ O'~y~ r. EXE~pwaa'ro 3173 fUVtx~.pax1j'c. 3005 J\'r'rrxy.xa: 3020 1\d 7tOT di fJ."lJpOV ~OUAe:Ue:tv 3175 !J.pspe:~ 3097 fupYIX60v r.xc. fJ. ye:yoviilc.. r. 3172 fAIY.SVO~O't 'r&ya60: fJ. AS7tIY.0C.~v 'rOU (1[ou 7tpOC. Ie plus souvent tout au debut du texte. 5.a'roc. or.e:afJ. 3E ()XVOV r. 143 J\v~p a'ruxiDv 31i: aw~e:'rrx~ 'r~. 3390 :AfJ. op~c..y compris ceux qui som edites seulement en apparat critique (app. 7trxPIY. 62.ELV' zr.

3 0 56 EUOL({. 3304 'HPiXXAYji. 'I7t7tapxou TELXLOV 3087 "IO'iX 7tOAEflOV ou 7tOLd 3196 'Ix6oe. 'EPPETW cp~AOi. hEpOV OE 7tAYjXTpOV . 3°31 KiXfliXpLVWe.INDEX ADAGIORVM GRAECORVM 'EyivETo XiXt MavOpwvL crux~v1J ViXUi. ZcrTLV oflwC.JT~XiX XELflWV 3355 Er TLi. rr'JAOU A1Jcp6E'i'O'L To'i'e. T&AAiX 0' d ~ouAe:~ xuwv 3186 r'ETEpOV SO'TLV . 3371 'HflEPOXOLTOc. 07tAme.6' 67tvoue. MiXLvac. ZAiXWV SV Ocp6iXAflo'i'mv C)1tW7te:L. }206 . SV To'i'e. CPpOVTL3wv zcrlJ OLXor. 712 KiXpLXOC. 3040 'Ex 0' &yyewv sAaO'ELiXi. TiXUT' scrTL XiXt crTwfluAfliXTiX 3128 'E7tTiX~OEWe. &Ae:XTpUOVOe. 3195 'EpLVVUWV &7tOPPW~ 3107 KiXt ~iXLTUAOV av XiXTiX7tLVOLC. 7tEpt 7tOALV iXLY[i. ZO'TL O'KfJ7tTOflEVOt.. s~EAOU. 651 KExuALcrTiXL 0 7tL8oi. xe~' 07tOU 6eAELC. 0EO'O'iXA~X~ 3022 'EmflEv[OEWV OEPfliX 3176 'E7t[O'7tiXcrTov XiXXOV 3105 'EmcpuAALOEe. 1. EUPUflVOi. 62.. TO M 3164 'EAw6epiX K6pxUPiX. 0eiov S~or. 7tpWXTOU 3120 'Ex rriXTpoxAeoui. 33 13 KiXL TOU 7tVEUfliXTOC. U7tootoumv 3156 'E~ rO'ou OLOOU 7tamv 3180 'Eo[xiXm TOUe. 310 3 'Ex xpL~avou ~out. 1. &pouv 3271 'E'rd AEL'fUOPL<p flaXIJ 3184 'E7tL 7tOOiX &ViXXWpE'i' 3182 'E7tL TOLi. 7taVTiX 7te7tpiXTiXL 3482 "Efl7tOp6i. tXfliXPTWV S7tL Tae. 3014 'Ev yjj 7tevEcr6iXL flaAAOv ~ 7tAOUTOUVTiX 7tAE'i'V 3166 'Ev YWVL({. O'TaXUt. ~XLO'TiX TOUTOLC. OYjAOi. SX TYje. &XX[~ETiXL 3183 'EmxpLvE'i'TiXL [7t7t0e.L 3225 KiXXOV &yyoe. 210. 3198 KiXL opue. 3016 'IfLiXTLcp TO 7tUp 7tEpLcrTEAAELe. 3194 r'IviX fl~ ~iXcrXiX[VlJC. 3358 'Ex TOU ZVLiXUTOU TO sap S~iX~PELV 3460 'Ex TWV yELTovWV EXOUO'L TO 7tiXpaoELYfliX 3163 'ExiXTov oe TE 30UpiX6' tXfla~1JC. 3021 "Efl7tOPE XiXTa7tAEuO'oV. av &TUxiJO'Yj &v6pw7tOt.LpW AOyov 3435 0EOU OE owpov EO'TLV EUTUXELV ~pOTOUe. Zx.AAOc. O'uVE:~OflOWUVTor.. ZcrTLV 0 TE6EpLO'flevoi. 3467 'Ev ~flepiXLt. crXYj7tTpOV. W. p. TLVOC. ~flipiX 3008 Et 0' 0 NOTOi. 3419 'Ex XUVOi. TrXcpOe. 3229 a 'Ev oIc. 32°4 KiXXOV TO XiXAOV. 3178 3190 0iXVWV xor. XWpEL 3479 KiXt TWV cpUTWV Ta O'7ttpfliXTiX XiXt TWV &v6pw7twV o[ ~Lm TiXLc. crov EX6p0 3336 "EO'Tw TiXflLiXi. ~V TL fl~ XiXLpOU TUXIJ 3202 KiXAALcpav1)C. 3193 "I60poc. XW7tiXC. &paxvLiX 3289 'Ex xiXAafl1Ji. 'Ecp"t]flepou S7tayEL vtcpOC. 3030 KiXP"'l~iXpOUVTEe. 3019 "Ep1JfloV Sfl~AE7tELV 3185 'EpLVVOi. T07tOLt. yap TeAoc. OE yepoum 7tiX'i'e. yap EUEL &TEp EUPUXA"t]i. 132. 3330 OiXAOLO XiXL wfl0 y~PiX'r: OWXEV 3307 3039 3106 ~w~ 3187 "H CPpOVE'i'V ZAiXcrcrOV ~ ouviX0'6iXL OE'i' flE~OV 'HAEXTpOU OLiXcpEyyiO'npoe. 3449 'EyxEwTLi. O~ELV &pXETiXL 3191 3017 3197 3453 'EvL yap ~uVtXe:cr6iXL Xpe:'i'TTOV ~ ouo'i'v XiXXOLV 3136 'EVL XiXAa7tOOL 7taVTiXC. flE 3319 "IviX fl~ cpaYIJ crXOpOOiX fl1)OE xuafloue. 3108 'E7tiXUALiX OWpiX 3181 r'E7tETiXL 7tepx"t] fle:AiXVOUPCP 3420 'E7tt xiXA6:fl1)e. 397 3018 "IiXvoe. k7tTiX~OELOi. 0EpcrLTEWV ~AeflfliX 3280 0EWV &yopa 3497 0pt~ ucrTplxoe. &YiX6wv TE XiXXWV TE 3305 'Ev To'i'mv wcrt TWV &v6pw7twV oLxee:L 0 6ufloe. AtyELv 3498 K&v 8Ewv &yopq. 3383 'Ex 7tOAEfl~iXC. AiXXWvLxo'i'e.. 3019 0W7tEUELV p. 3360 'Ex 7tEPLOpoflYjC. ou XAaTiXL 3199 KiXXOV yE: owpov rcrov SO'Tt ~"t]flLq. 3167 'Ev rru6~ou XtcriXL 3165 'Ev L7tapTIJ flOVIJ AUO'LTEAE'i' Y1JpaO'xElv 3168 'Ev To'i'e. 7tA1)ma~wv ~Oe:TiXL 3057 'Ev 7tiXLcrL fl€V ytpwv. SyEVETO 3200 KiXL 7tOXiX T1JVOC. XEcpiXAYjc. 1. XWpiXLe. Zx. 3192 0Ufl~POcprXYOL 3413 0UflOe. ~EVL~ETiXL 3029 'H TT~61Je. iX1JTOV TPLcrtV LcrxvOTe:pOV &7tOCPiXVW <DLAL7t7t[3ou 3456 'Ev VUXTt AiXfl7tPOi. sv cpae:L 0' &VWcpEA~i. &. 3288 "EAiXXEt. TpiXycpOLiXe.. 32 °3 KiXTa ViXUV 3067 KiXTa 7t1JXuv Z7tEOLOOU 3068 KiXTa XElpWV uowp p. BopeiXv 7tpOXiXAecrcrETiXL.

73.WV 3009 '0 croepoc.ot0'8d~ 3058 'OOO\) TtotpouO''f)~ T~V (XTpot7tOV ~1JTEELe. 3334 fl&Acx xux~C. 3368 M1)o' eTtL V1)UO'LV &.CXLVETCXL 32°5 KEV'!ZL TOV TtWAOV TtZpL T~V vucrcrcxv 3386 M1)XETL VUXTOC. T1je.1jc. OUOETEpOC.epEEe. ~ TO TtpLV 3415 MUppLVOUV 3218 Mwp6TEP0C. €V cx1n4J 7tEpLepepEL T~V oucrLCXV 3409 '0 xpucroc. MEALTLoou 3369 KOXA(ou ~LOC. N &voe. eTtELO'e:A~Au8e:v 3391 '0 KAEoflev'Yje. TOV AWov rXycxvCXXToucrCX Kuwv ~wv rXTtO flcxyocxALfie. xl1v TLe..EVOL 3418 "Oe. app. 146.0: XCXL TO crov epUAOe. crX6TtZL 3227 M1Jo' &v ~oue. M~ crOL f1. 1. b OE AEywv &mO'To~ KOpLV8L&~z0'8otL 3268 KOPLV8LOL~ 0' OU fl€flepETCXL TO "lALov 3044 3357 Kp&o1)~ PCXYELO'1J~ 3°41 KPCXT~P xcxxwv 3033 KUTtCXpLTTOU xotpTt6e. 3210 3122 3279 32 54 Aotywou ~LOV ~1jv 3278 A&flTtWV ()flvum T~V x1jvcx AETtL~W 3034 p.oumx~v 3214 M~ flOL XZVZClV &7t0f1. OV Tt60cx TEVOEL 3287 OU 8EfLLT6v.~ ydTwv xcxxoe. &vw XotL X&TW TtZPLcrupoflcxL 3473 AuXvo~[oue. AXLAEUlc. oux &~LOC. Tep 7tUFiL 00xLf1. 1. 8cxuf1. 3252 OrX08EV TOV 7tOAEfLLOV XotL evcxV'!LwO'6flEvov EXOVTEe. 3251 N LxwfLEVOL &VopEe. OE K6pLVSOV evcxLE X6Aou XpCXTEELV TIZpLotV" opo~ 325~. epLAL'f)v oux EUepUEe:e.3319" Ou Ou OU OU Ou apJ:' XCXTCX 8upcxe.. GZL. TLxToum 3217 Mov6ypotf1. &XOUEL 3412 Kuwv de..mEpEXEL 3253 '0 f1. 651 N EOTTO\) OUOEV flOL oCOwe. de.cxxLoZC. fl~n fLCXO'TLYWV 1. Zr1J 3401 M'Yjo' d XEAwv1)v . rXPTO~U1) 3065 K6pcxXEe. NO'tv eTtcxAdepzLc.zv rXf1. APTEf1. TOi:'otL XCXL SEpCX7totLViOe:c.U8LOV 32°9 Kovoc.. cxuA6v 3047 "Ovou oup~ T'f)ALCXV ou 7tOLEL 3156 "OVTEe. rX1)06vwv cx~ozcrLflwTZPOL 3208 K6pcx~ TOV OepLV 3079 KopouA1)e. 3045 MotTWAoLx6e. x6xxuxoc. 31 55 fLLCX VotUc.0V &1.. 3023 Kuwv Tc{) TtTWXc{) ~01)8wv 3188 '0 'Epf1.. 3281 KALf1. &fLep6TSpOe.." . mTL~zTcxL.. 3433 "OVoe.7tcxV'!cx ~LOV xOLAfJcrL TWscr80tL 3306 M1)oE: TOV TIU8LOV OLCXyvwvCXL 3478 OEO'7tOLVCX. 3215 MOVotL A&XCXLVCXL &VOpote.cxO'T6c. e:r 3346 .. XOLT1)C.&~?le. 3335 KOLVOV VCXU&YLOV TO'i:~ Ttfim TtCXPCXf1.. TtOT' &'f)06VCX XLO'crcxC. dO'L TOLOUTOL 3053 "OO'ov Ex 6LOVUO'LUlV 3013 'OO'TOUV eVEO'TL T(}l A6ycp 3256 "00'0 ep80VEEO'8cxL XpEcrcrov €O'TL ~ OlXTELpe:O'SCXL 33 87 "OT' &V6crTEoe. 3285 AZUX1)TtCXTLote. rXTt6AOLT' d f1. dXOL f1. 3066 3397 M1)XCXVLXWTSP0e. 'lAL&ooe. 3088 '0 7tEPLepOp'f)TOC. epLcroEv .. otUpwv 0' UTtEPfle:yotC. 3291 Kipx4l crcxLvZLv 3°32 K~fl' eepcx6' & fl&T1)P I1oAuozuxzo~ 33 14 337° ~f1. fLzT6mcr8E OLWXOL AOp&crTou TotXUe. 3085 Aewv Xp6x?l oE8de. 3212 Mot'!'!U&~ELV 3410 3480 '07t0i:'cx ~ 32II 3457 3316 Tc{) 8uA&xcp 3169 M~ TOUf1. 346 3 MEALTcx'i:ov XUVLOLOV 3354 MET~ T~V Motpot8wvcx fL&X1) 3213 M~ xcxxoupyZL T~V f1.dvw K~~ opewv TOL crXWTtZ~ rX1)06m yCXpUcrCXLvTO 3312 K1)poV TOLe.. }228 M~ TtOTE oouAEuO'cxcrcx yuv~ OE0'7tOLVCX YEVOLTO M~ TtpWXCXe.. 'OpEcrTYJ XAotLvcxv UepdVELV 3048 'OpSaL &VLO'T&f1. OLO&crXEL. ev fl&XYJ 0' &AWTtEXe:C.. CXUTOC.E:V 'Ex&npoe. AcxAwv 3451 MiiAAov TtPOEAOLfLL T0 TZAzy6pIX OOUVCXL MotVLX& 3337 M&pcxe. ~ XEV TEXYJ &ypOTEpCX 0e...jJ6epoue. wv ()TtELXE 3229 N EXpOU ~w~ p. 3255 '0 flEV A6yoe. &YSL 3061 VUXTL TtAOEr:C. 3102 or qnAoflsf1. 123 AETtTjj' OE TtotXuv Tt60cx XZLpL me~oLC. 3224 7tcx'i:C. OcrOL A81)vCXLWV ELmv otyot80L OLCX<pEpOVTWC..INDEX ADAGIORVM GRAECORVM Kzvcx'i:mv €A1tLO'L 8ZPf1.ouO'oc. b OE: Aflep6TSPOC. 3351 Motxp6TEPCX Tije..z~ov 7tpOO'XEOLTO TOUTtLcrCXYfLot '0 V\)V f1. tTtTtOe. &n' AXLAAEUe.E:V ouode.0L 3331 Moumx~v EpWe. t.f1.1. iilcrTtEp 6 TETTL~. 7tpOC. 32°7 KLTTOepOPOC. KzpcxO'~oAo~ M1jAcx 'EcrTtEpLOWV OWp1jO'cxL 3216 M~TE AUOc0V xcxpuXotC. &f1. Til rXypU~L~ OEOEV'!otL NOU~ 6p~ XCXL VOUC.E:V AEOVTEC.. A&XUlV.

3297 IIIXLE T~V £7t' &p6TpOU 3265 IIIXAE0E~ XIXA6)e.ol1.60e. 3441 Oux Ean ol60plXfL[. Aiyonoc. 3006 TEVEOWe. 3049 II&nlX Y0VlXlXEe.1 T0 X6A1tqJ 6&A7tElV 3140 'Ot/J'