You are on page 1of 44

ΑΓ/Μ1

06 - 07

Τεύχος 1ο:
ΕΝΟΤΗΤΑ 1η
Οι πρώτες µέρες σε ένα σχολείο

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η
Επικοινωνία στο σχολείο

Ενότητα 1η
Οι πρώτες µέρες σ’ένα νέο σχολείο
Α΄ Εισαγωγικά κείµενα .................................................................
Β΄ Επικοινωνία ...............................................................................
Γ΄ Είδη προτάσεων ........................................................................
∆΄ Λεξιλόγιο...................................................................................
Ε΄ ∆ραστηριότητες παραγωγής λόγου .......................................
Ανακεφαλαιωτικός πίνακας ...........................................................

7
14
29
40
43
45

Ενότητα 2η
Επικοινωνία στο σχολείο
Α΄ Εισαγωγικά κείµενα .................................................................
Β΄ Είδη προφορικού λόγου ...........................................................
Γ΄ Η παράγραφος ...........................................................................
∆΄ Λεξιλόγιο...................................................................................
Ε΄ ∆ραστηριότητες παραγωγής λόγου .......................................
Ανακεφαλαιωτικός πίνακας ...........................................................

48
50
65
68
70
72

Α΄ Εισαγωγικά κείµενα .......................................... 7
Παράλληλα κείµενα ....................................................... 7
Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου .......... 12
Β΄ Επικοινωνία .........................................................
Β1 Παράγοντες επικοινωνίας Θεωρία........................
Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου ..........
Β2 Κώδικες επικοινωνίας Θεωρία ..............................
Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου ......................................................

14
14
18
23
25

Γ΄ Είδη προτάσεων ...................................................................................................
Γ1 Είδη προτάσεων ανάλογα µε τα συστατικά τους Θεωρία ...............................
Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου ......................................................
Γ2 Είδη προτάσεων, σηµασίες τους και σηµεία στίξης ..........................................
Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου ......................................................

29
29
30
33
33

∆΄

Λεξιλόγιο ........................................................................................................ 40
Θεωρία: Η σηµασία των κωδίκων στην καθηµερινή ζωή ....................................... 40
Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου ...................................................... 41

Ε΄ ∆ραστηριότητες παραγωγής λόγου ................................................................... 43
Απαντήσεις στις ασκήσεις του σχολικού βιβλίου ...................................................... 43
Ανακεφαλαιωτικός πίνακας .................................................................................... 45

.

∆εύτερο) οι φίλοι µου. ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ Σε µένα δε µου φαίνεται αλήθεια που εγώ ετοιµάζοµαι να τελειώσω το δηµοτικό.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 7 Παράλληλα κείµενα ΣΕ ΛΙΓΟ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ ΤΟ ∆ΗΜΟΤΙΚΟ. Εξήντα εκθέσεις παιδιών ∆ηµοτικού ανθολογηµένες και φροντισµένες από το δάσκαλο Μαρτσέλο ντ’ Όρτα. Εγώ ελπίζω ότι στο γυµνάσιο δε θα µε ξαναπατήσουν άλλο. Εγώ ελπίζω ότι ο Νικόλα θα γίνει λίγο πιο αδύνατος. 76. γιατί ήµουνα µικρός.* Γιατί µπήκα µικρός και βγαίνω µεγάλος. σ. Εγώ γνώρισα πολλούς φίλους στο σχολείο και ελπίζω να τους ξαναδώ στην πρώτη γυµνασίου. αν αυτοί θα έχουνε περάσει. Όταν πήγαινα στην πρώτη έκλαιγα πάντα. µου φαίνεται σαν ένα όνιρο. που χάσαµε το Τζενάρο και εγώ νόµιζα πως τον είχαν πάρει οι πεθαµένοι. . * Έχει τηρηθεί η ορθογραφία του πρωτότυπου κειµένου. ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. Μετά θυµάµαι την ιατρική επίσκεψη που βρήκε ψείρες στο κεφάλι της Ροζέτα. ακόµα κι όταν πεθάνει. Εγώ ελπίζω να τη βολέψω. που δεν θα τον ξεχάσω ποτέ πια. αλλά µετά στην πέµπτη δεν έκλαψα άλλο. εκδ. και όταν θα αφήνω το γυµνάσιο θα βγω ακόµα πιο µεγάλος. Η πιο ωραία εκδροµή που κάναµε ήταν στις Κατακόµβες. ΘΥΜΗΘΕΙΤΕ ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΤΙΣ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΣΑΣ. Τρίτο) τις εκδροµές.. διαφορετικά θα σκάσει! Θυµάµαι τη φωτογραφία της τετάρτης που ο Αντόνιο µου έβαλε κέρατα στο κεφάλι! Το πιο άσχηµο πράγµα του δηµοτικού σχολείου είναι όταν βρέχει. Του δηµοτικού σχολείου τα πιο ωραία πράγµατα ήτανε: Πρώτο) ο δάσκαλός µου. εκτός από έναν. και µεις γελούσαµε τόσο που πόνεσε η κοιλιά µας.. “γνώση”. και οι µαµάδες από το φόβο µήπως βραχεί ο γιος τους τρέχουν µε τις οµπρέλες και σε πατάνε.

άνοιξε νέα σελίδα στον πολιτισµό του. Άνοιξε νέα σελίδα στη ζωή του ανθρώπου.χ. Το Α π. άνοιξε τους ορίζοντες της εγγραµµατοσύνης και της εγγράµµατης διάστασης της σκέψης του. Με τη γλώσσα και τη γραφή της ο άνθρωπος έφτασε σε µια από τις µεγαλύτερες επιτυχίες -τη µεγαλύτερη ίσως. Η επιτυχία του ήταν ότι αντιστοίχισε το Α. έως εδώ ο άνθρωπος -και έφτασε µε τους Έλληνες. Η γραφή έδωσε µιαν ακόµη διάσταση στη σκέψη και µιαν ακόµη γλώσσα στη γλώσσα. ο φθόγγος και το γράµµα µε το οποίο αυτός αποδίδεται. όταν ο άνθρωπος άρχισε να χρησιµοποιεί τη ζωγραφική για την ανταλλαγή µηνυµάτων. Για να φτάσει. Η µεγάλη. γιατί η γλώσσα και η γραφή της ελευθερώνουν τον άνθρωπο. Μπορούµε να τα δούµε αυτά τα ίχνη καλύτερα. το οποίο φέρει ίχνη µόνο της πρώτης του εξεικόνισης. ∆ύο.. Ακόµη. ∆ιακρίνουµε τότε το κεφάλι του βοδιού και πάνω από την οριζόντια γραµµή τα κέρατά του: ∀ → A . Ο αγώνας αυτός του ανθρώπου αποτελεί µιαν ακόµη κατάκτηση ελευθερίας. Η πορεία του λόγου που κατέληξε στη γραφική του αποτύπωση / παράσταση -την παράστασή του µε οπτικά σύµβολα στάθηκε µακροχρόνια και αγωνιστική. κατά την οποία έφτασε να αντιστοιχίσει έναν φθόγγο µε µια γραφική παράσταση. προχώρησε σε αφαιρέσεις που οδήγησαν στο σηµερινό Α. στην πρώτη πρώτη µορφή του δεν είχε καµία σχέση µε τα γράµµατα. αν αναστρέψουµε το Α. Από εκεί και ύστερα ο άνθρωπος εισήλθε στην περίοδο της φωνητικής γραφής.ο. οι οποίοι τελειοποίησαν το αλφάβητο που πήραν από τους Φοίνικες.ο. η γραφή οδήγησε στη δηµοκρατία και στην απελευθέρωση του ανθρώπου. η οποία εξεικόνιζε το βόδι µε όλες τις εικαστικές του λεπτοµέρειες. ο µύθος από την ιστορία. Υπήρξε από τις πιο ωραίες στιγµές του ανθρώπου εκείνη η χρονική στιγµή της ιστορικής του διαδροµής. ένα γράµµα µε µια προφορά. Από τη στιγµή εκείνη .χρειάστηκε να περάσουν αιώνες πολλοί. εξακτίνωσε τον πολιτισµό στο χώρο και στο χρόνο.κ. Άλλωστε η γραφή προήλθε από την εξέλιξη της ζωγραφικής. η παράδοση από τον ατοµικό στοχασµό. Με τη γραφή ξεπεράστηκε η µνήµη από την κριτική ικανότητα.ο. [β] κ. είναι τα στοιχεία που προσδιορίζουν τη γραφή: το γραφικό σηµείο και η φωνητική του αξία. το Β κ. µε τους φθόγγους [α]. αποταµίευσε τη σκέψη. βέβαια.8 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Γλώσσα και γραφή. Ήταν µια ζωγραφική παράσταση. Σιγά σιγά και µε την πάροδο των δεκαετιών και των εκατονταετιών. επιτυχία του ανθρώπου δεν είναι ότι έφτασε αφαιρετικά στο Α και στο Β κ.κ.κ. όµως..της πολιτιστικής του διαδροµής πάνω στον πλανήτη του. άλλωστε.

W. Κύριο εκφραστικό του µέσο είναι το σώµα του. Η ανταπόκριση του θεατή στα ερεθίσµατα αυτά (δηλαδή η αφύπνιση του συναισθηµατικού.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 9 και ύστερα οι φθόγγοι και τα γράµµατα που τους παρασταίνουν ελευθερώνονται. είτε αυτή συντελείται στη σκηνή είτε στο δρόµο ανάµεσα στο πλήθος. η πρώτη γλώσσα κάθε ανθρώπου. συνδυάζονται µεταξύ τους έτσι ώστε να αποτυπώνουν και να απαθανατίζουν τις ακουστικές εικόνες του ανθρώπινου λόγου και να τις µετατρέπουν σε οπτικές. µε την τεράστια δύναµη που έχουν τα ελεύθερα πλάσµατα. Τσολάκης Οπτικές και ακουστικές ενδείξεις Kάθε άνθρωπος. Ο ηθοποιός είναι το επίκεντρο της θεατρικής πράξης. Χρ. Ο λόγος αποκτά έτσι την οπτική του διάσταση. είναι ταυτοχρόνως παρατηρητής και παρατηρούµενος. πνευµατικού και νοητικού κόσµου του θεατή) σηµαίνει και την επικοινωνία ανάµεσα στον ηθοποιό και το κοινό. εκθέτης και έκθεµα. η γλώσσα των παιδιών. εκδ. Το θέατρο παρέχει τόσο οπτικά όσο και ακουστικά ερεθίσµατα. από τη στιγµή της γέννησής του. Με ή χωρίς σκηνικό φορτίο. Müller. University Studio Press . δέχεται άµεσα ερεθίσµατα από το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον µέσα στο οποίο εντάσσεται. και. H ανταπόκριση στα ερεθίσµατα αυτά σηµατοδοτεί την επικοινωνία ανάµεσα στον άνθρωπο και τον κόσµο που τον περιβάλλει. ένα ευαίσθητο όργανο πρόσληψης και εκποµπής ερεθισµάτων και µηνυµάτων. Θέατρο του σώµατος και Commedia dell’ arte.

επαγγελµατική και οικογενειακή τους ζωή δεν αποτελούν µόνο µέσα για την πραγµατοποίηση ορισµένων δραστηριοτήτων ούτε έχουν στόχο µόνο την υπογράµµιση αυτών που έχουν λεχθεί . τα φρύδια. Μου πήρε χρόνο να καταλάβω ότι το µέτωπο. ακριβώς όπως ο γραπτός και ο προφορικός λόγος. χρησιµεύουν ως µέσα επικοινωνίας. Ένα βλέµµα. Εποµένως. Υπάρχουν παραστατικές χειρονοµίες. της έντασης. σε γνωρίζω”. όταν συναναστρέφονται µε µικρά παιδιά. όταν µετά από µεγάλο κόπο µάθουµε “ξένες γλώσσες” και θελήσουµε να τις χρησιµοποιήσουµε για πρώτη φορά στο εξωτερικό. Κατάλαβα ότι θα 'πρεπε να καταρρεύσει η εξουσία της γλώσσας και το έµφυτο-µιµικό στοιχείο. όπως αυτές της περιφρόνησης.. ντου. του ανθρώπινου. αντικαθιστούµε τις λέξεις που µας λείπουν µε χειρονοµίες και γκριµάτσες. για να σταθεί δυνατή η µετάδοση του απόκρυφου. . µια κίνηση απόρριψης µε το χέρι. Το χαµόγελο ενός βρέφους στέλνει στο περιβάλλον το µήνυµα: “νιώθω καλά. τα χέρια. η κινητήρια δύναµη του ανθρώπου που διευθύνει τη γλώσσα να γίνει κυρίαρχη υπερδύναµη . τα δάχτυλα. η κόρη του µατιού. κι οι ενήλικες. ο αυχένας. "Κάτι µε ωθεί πέρα απ' τον αποκλειστικά λεκτικό τρόπο επικοινωνίας στην έκφραση µέσω του σώµατος. Για το σκοπό αυτό. ο λαιµός. τα µάτια. πρέπει απ' την αρχή ακόµη να ταξινοµήσουµε τα πολυποίκιλα χαρακτηριστικά της γλώσσας του σώµατος. απ' ό. οι γωνίες του στόµατος. το πίσω µέρος του κεφαλιού. ντου. οι ρίζες των µαλλιών. το γκέστους. Η πρώτη µας γλώσσα είναι η γλώσσα του σώµατός µας. µε τον όρο αυτό εννοούµε ολόκληρο το πλέγµα των µεµονωµένων χειρονοµιών διαφορετικού τύπου που είναι συνδεδεµένες µε εκφράσεις”. το σαγόνι. ανατρέχουµε σ' ένα σχόλιο του Μπέρτολτ Μπρέχτ: “… Υπάρχουν επίσης µεµονωµένες χειρονοµίες τέτοιες που αντικαθιστούν το λόγο και το περιεχόµενό τους γίνεται κατανοητό µέσω της παράδοσης. πολλές φορές ακόµη περισσότερο. το σώµα.. παραιτούνται απ' τη γλώσσα “τους” και επικοινωνούν µε ντου. της άγνοιας κ. Μιλούµε ακόµη για το σύνολο των χειρονοµιών. όπως είναι (σ' εµάς) το καταφατικό νεύµα του κεφαλιού.10 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Η γλώσσα του σώµατος . τότε µόνο θα ήταν δυνατή η αναπαράσταση του ανθρώπου στην ολότητά του.Μιµόγλωσσα Η γλώσσα του σώµατος είναι το εργαλείο του ηθοποιού Οι κινήσεις και οι στάσεις του σώµατος των ανθρώπων στην καθηµερινή. Ένας ηθοποιός εξοµολογείται. Αργότερα. το ανασήκωµα του φρυδιού είναι συχνά πολύ περισσότερο αποκαλυπτικά κατά την επικοινωνία των ανθρώπων µεταξύ τους. οι βλεφαρίδες. ο καρπός του χεριού.τι επεξηγήσεις πλούσιες σε λέξεις. εκείνες δηλαδή που περιγράφουν το µέγεθος ενός αγγουριού ή τον τρόπο που παίρνει τη στροφή ένα αγωνιστικό αυτοκίνητο. η λεκάνη πρέπει να συµµετέχουν στο παίξιµο.λπ. τα πόδια. η σπονδυλική στήλη. Επίσης υπάρχει πολυσχιδία χειρονοµιών που υποδηλώνουν ψυχικές καταστάσεις.

1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 11 Κατάλαβα: το µιµικό κυριαρχεί του λεκτικού και µάλιστα το προκαλεί. Η έκφραση του σώµατος και του προσώπου ανοίγουν δρόµους για την πραγµατική γλωσσική έκφραση. εκδ. Müller. University Studio Press Η σωµατική έκφραση συναισθηµάτων και ιδιοτήτων στο θέατρο του σώµατος Τεµπελίτιδα Φιλαργυρία Θυµός Φθόνος Αλαζονεία Αδηφαγία . W. Θέατρο του σώµατος και Commedia dell’ arte.

σ.Χ. σχολ. δηλαδή οι γκριµάτσες του προσώπου και οι χειρονοµίες. 11 2. άλλωστε. σ. Η ταραχή της. Ποιοι ήταν οι πρώτοι τρόποι µε τους οποίους επικοινωνούσαν οι άνθρωποι. Όταν περνά την κεντρική πόρτα. που µέχρι σήµερα είναι το πιο γνωστό αλφάβητο στον κόσµο. δείγµα της έντονης ψυχικής φόρτισης και αγωνίας. Γρήγορα όµως εγκλιµατίζεται όταν µε ανακούφιση συναντά το Γιώργο και λίγο αργότερα γνωρίζεται µε την Αγγέλα. Το 1000 π. Όταν η Άννα βρίσκεται και πάλι ανάµεσα σε συνοµίληκούς της µαθητές ξαναβρίσκει την ψυχραιµία και το κέφι της. Λίγο πριν χτυπήσει το κουδούνι που θα σηµάνει το ξεκίνηµα στο νέο σχολείο αισθάνεται αγωνία. ο λόγος που παράγεται µε τη φωνή αλλά και η γλώσσα του σώµατος. βιβλ. παίρνει µια βαθιά ανάσα. Από πού καταλαβαίνουµε τα συναισθήµατά της. Κείµενο 2 σχολ. οι οποίες µε την πάροδο του χρόνου απλοποιήθηκαν και εξελίχθηκαν σε γράµµατα. βιβλ. Αισθάνεται µειονεκτικά ανάµεσα στους µεγαλύτερους µαθητές που λόγω ηλικίας έχουν µεγαλύτερο ανάστηµα και περισσότερη άνεση στους τρόπους συµπεριφοράς. η κύρια ηρωίδα του αποσπάσµατος. οι ταξιδευτές Φοίνικες επινόησαν το πρώτο αλφάβητο αποτελούµενο από 22 σύµφωνα. ανυποµονησία και έναν εύλογο φόβο. οι Ρωµαίοι δηµιούργησαν το λατινικό. Σκέπτεται ότι µοιάζει µε “βλαχαντερό” ανάµεσα στις υπόλοιπες. Απάντηση Ο πρώτος κώδικας επικοινωνίας που επινόησε ο άνθρωπος ήταν η οµιλία. Απάντηση Η Άννα η κύρια ηρωΐδα του αποσπάσµατος είναι ένα κορίτσι που µπαίνει για πρώτη φορά στο χώρο του Γυµνασίου. Στα µέσα του 8ου αιώνα οι Έλληνες πρόσθεσαν στο φοινικικό αλφάβητο και φωνήεντα και µε βάση το ελληνικό. την οδηγεί αρχικά σε λάθος προαύλιο. µόλις µπαίνει για πρώτη φορά στο χώρο του Γυµνασίου. 11 1. 11 Πώς νιώθει η Άννα. βιβλ.12 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείµενο 1 σχολ. Πότε και πού εµφανίστηκαν οι πρώτες µορφές γραφής. σ. . Απάντηση Οι άνθρωποι ξεκίνησαν να επικοινωνούν γραπτά µε ζωγραφιές.

σ. 12 2. ο µύθος από την ιστορία. Ο αγώνας αυτός του ανθρώπου αποτελεί µιαν ακόµη κατάκτηση ελευθερίας. την αρχαία ελληνική πλατωνική φράση. βιβλ. Με τη γραφή ξεπεράστηκε η µνήµη από την κριτική ικανότητα. στο δεύτερο βρίσκουµε τον µαθηµατικό επικοινωνιακό κώδικα που αποτελείται από αριθµούς και µαθηµατικά σύµβολα (την υποδιαστολή. “µε τη γλώσσα και τη γραφή της ο άνθρωπος έφτασε σε µια από τις µεγαλύτερες επιτυχίες -τη µεγαλύτερη ίσως. δηλαδή γλωσσικό επικοινωνιακό κώδικα µε απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόησή του τη γνώση δοµών της αρχαίας ελληνικής. σχολ. Κείµενο 3 σχολ. Στο πρώτο συναντάµε σήµατα του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Κ. Μεταφορά στα νέα ελληνικά: Και απ’ τη µητέρα και τον πατέρα και απ’όλους τους άλλους προγόνους η πατρίδα είναι το τιµιώτερο. .1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο σχολ.Ο.). Στο τρίτο πλαίσιο παρατηρούµε την ύπαρξη δύο πενταγράµµων µε νότες. σ. τα σύµβολα της ισότητας και της ανισότητας). κατά συνέπεια τον µουσικό επικοινωνιακό κώδικα και στο τελευταίο πλαίσιο. Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Χρήστος Τσολάκης.Κ.της πολιτιστικής του διαδροµής πάνω στον πλανήτη του. Απάντηση Μητρός τε καί πατρός καί τÿν Öλλων προγόνων Åπάντων τιµιώτερόν ïστιν û πατρίς καί σεµνότερον καί Åγιώτερον. Προσπαθήστε να µεταφέρετε στα νέα ελληνικά την παραπάνω φράση του Πλάτωνα.8). 11 13 3. σ. 12 1. γιατί η γλώσσα και η γραφή της ελευθερώνουν τον άνθρωπο. βιβλ. Με τη γραφή οι άνθρωποι κατόρθωσαν να αποθηκεύουν και να µεταφέρουν πληροφορίες σε ανθρώπους που τους χωρίζει ο χρόνος και η απόσταση. βιβλ. Γιατί η επινόηση του αλφάβητου θεωρείται επανάσταση στην ιστορία του ανθρώπου. σεµνότερο και αγιώτερο (αγαθό). σ. Απάντηση Η επινόηση του αλφάβητου αποτέλεσε σταθµό στην ανθρώπινη ιστορία γιατί σηµατοδότησε την εποχή της γραφής. Απάντηση Το τρίτο κείµενο αποτελείται από τέσσερα διαφορετικά πλαίσια επικοινωνιακών κωδικών. Πόσοι διαφορετικοί κώδικες παρουσιάζονται στο κείµενο 3. η παράδοση από τον ατοµικό στοχασµό” (βλ.

γ. λοιπόν. δηλαδή του ποµπού. του µηνύµατος και του δέκτη. ο σκοπός (για ποιο λόγο µιλάει ή γράφει κάποιος). Για να πραγµατοποιηθεί αυτή πρέπει ένας ποµπός να στείλει κάποιο µήνυµα σε ένα δέκτη. ο δέκτης (ο ακροατής ή ο αναγνώστης). . β.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 14 Β1 Παράγοντες της επικοινωνίας Tα στοιχεία που απαρτίζουν τη γλωσσική επικοινωνία είναι τα ακόλουθα: α. µιας επικοινωνίας είναι η ταυτόχρονη παρουσία των τριών βασικών παραγόντων της. το µήνυµα (το περιεχόµενο των λεγοµένων ή των γραφοµένων) και δ. ο ποµπός (αυτός που µιλάει ή γράφει). Επικοινωνία είναι η αντίδραση σε κάποιο ερέθισµα. Απαραίτητη προϋπόθεση.

4. Ο δέκτης χαρακτηρίζεται επίσης από την ικανότητά του να αποκωδικοποιεί σωστά το µήνυµα. Το περιβάλλον: Αποτελεί τον “κοινωνικό χώρο” µέσα στον οποίο πραγµατοποιείται η επικοινωνία. Ο δέκτης: ∆έχεται το µήνυµα του ποµπού και παρουσιάζει τις ίδιες σχεδόν ιδιότητες µε αυτόν. Το µήνυµα: Είναι η συµβολική µορφή που διαλέγει ο ποµπός για να στείλει στο δέκτη µια συγκεκριµένη ή κάποια γενικότερη έννοια. Ο ποµπός: Μπορεί να είναι άτοµο ή οµάδα που επιθυµεί να στείλει κάποιο µήνυµα. Χαρακτηρίζεται κυρίως από τις ξεχωριστές ιδιότητές του.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο Παράγοντες επικοινωνίας 1. Βρίσκεται σε διαρκή αλλαγή κι αλληλεπίδραση µε όλους τους παράγοντες της επικοινωνίας. από τις σχέσεις του µε το δέκτη και το περιβάλλον. 3.λπ. από την ικανότητα του να κωδικοποιεί σωστά τα µηνύµατά του σε κατάλληλα (κάθε φορά) σύµβολα κ. Κρίνεται σαν κατάλληλο όταν στις συγκεκριµένες συνθήκες ο ποµπός προκαλεί µε αυτό την επιθυµητή αντίδραση του δέκτη. ∆ιακρίνεται από τη µορφή του. το περιεχόµενό του και το µέσο που θα το µεταβιβάσει. 2. 15 .

Ο πλεονασµός: Αναφέρεται στο είδος και την ποσότητα των µηνυµάτων που χρησιµοποιεί “πλεοναστικά” ο ποµπός. Η συµπεριφορά: Φανερώνει (κι αποτελεί) την αντίδραση του δέκτη (ίσως και του ποµπού) ενός µηνύµατος.χ. Η κοινή εµπειρία: Χαρακτηρίζει την ποιότητα και την ποσότητα της κοινής εµπειρίας ποµπού και δέκτη. . σε σχέση µε τα µηνύµατα που ανταλάσσουν µεταξύ τους. 7. π. 6.16 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 5. ιδιαίτερα σε ορισµένες καταστάσεις επικοινωνίας που παρουσιάζουν κάποια ξεχωριστή σπουδαιότητα. το επαναλαµβανόµενο “SOS” που στέλνει ένα πλοίο που κινδυνεύει. σε συγκεκριµένες καταστάσεις επικοινωνίας.

κατανόηση και µεταβολή του κόσµου που ζει. επηρεάζονται από ποικίλους ανεξέλεγκτους παράγοντες. σε πολλά επίπεδα. Καστόρας) 17 . του περιβάλλοντος. (Στ. που βρίσκονται στο περιβάλλον ή ακολουθούν το άτοµο στην κοινωνική του εξέλιξη. των ερεθισµάτων και των αντιδράσεων οδηγούν το άτοµο στην προοδευτική ερµηνεία. αλλά και του ίδιου του εαυτού του. Αυτά παίρνουν τη δική τους συµβολική µορφή κι ανταλλάσσονται συνέχεια µεταξύ ποµπού και δέκτη µέσα σε ένα δυναµικό πεδίο που δεν έχει καθορισµένη αρχή ή τέλος. Η προηγούµενη διαδικασία είναι η αιτία µαζί και το αποτέλεσµα της ανθρώπινης επικοινωνίας.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο Επικοινωνία: µια συνεχής διαδικασία σύνθεσης και αλληλεπίδρασης Σηµειώνεται ότι καθηµερινά κι αναπόφευκτα ο άνθρωπος συµµετέχει σε διάφορες µορφές επικοινωνίας. ερµηνεία. Αν θελήσουµε να αναλύσουµε περισσότερο τη διαδικασία αυτή θα πρέπει να σηµειώσουµε ακόµα ότι: εκτός από τα προηγούµενα η ανθρώπινη επικοινωνία πραγµατοποιείται κι επηρεάζεται επίσης από τη λήψη. Αυτές όσο απλές κι αν είναι στη µορφή ή στο περιεχόµενό τους. Η σύνθεση και η αλληλεπίδραση των ανθρώπων. αλλά είναι γεµάτο από αλληλεπιδρώµενες καταστάσεις. αντίδραση και µετάδοση διαφόρων µηνυµάτων.

µε τους κανόνες που το διέπουν. συλλέγει απ’αυτόν χρήσιµες πληροφορίες χωρίς να απαντά. 13 2. 12 1. προβάλοντας το κύρος που του προσδίδει η θέση του ενώ οι µαθητές. σχολ. Στην περίπτωση αυτή το µήνυµα που θέλει να µεταδώσει στους µαθητές ο γυµνασιάρχης δεν γίνεται αντιληπτό εφόσον ο κώδικας που χρησιµοποιεί. Εξάλλου. Απάντηση Τα δύο κορίτσια. είναι άγνωστος στους δέκτες. Τα παιδιά θα πρέπει να ανατρέξουν στο λεξικό για να πληροφορηθούν το περιεχόµενο των λέξεων που δεν γνωρίζουν και να µπορέσουν να αποκωδικοποιήσουν το µήνυµα του γυµνασιάρχη. Εντοπίστε στο κείµενο 1 τα λόγια που λέει ο Γιώργος και τα λόγια που λέει ο διευθυντής του Γυµνασίου. ιδίως των µεγαλύτερων τάξεων. Για ποιο λόγο. και παραθέτει µια σειρά από πληροφορίες για τη δράση του νέου διευθυντή. Ο διευθυντής του Γυµνασίου µιλάει ενώπιον µαθητών και καθηγητών αλλά απευθύνεται κατεξοχήν στους µαθητές. Τους ανακοινώνει κανόνες που αφορούν την εύρυθµη λειτουργία του σχολείου και υπερθεµατίζει ως επί το πλείστον σε θέµατα πειθαρχίας. σ. Σε ποιον απευθύνεται ο Γιώργος και σε ποιον ο γυµνασιάρχης. το ουσιαστικό “κυρώσεις” και η µετοχή “µη συµµορφωθέντες” είναι λέξεις άγνωστες για τα δύο κορίτσια. δεν καταλαβαίνουν σε τι είδους “κυρώσεις” αναφέρεται ο διευθυντής. Η στάση της απέναντί του είναι µάλλον ουδέτερη.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 18 Ακούω και µιλώ σχολ. Ο διευθυντής προσπαθεί να επιβάλει στους µαθητές την άποψή του. Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό διότι δεν έχουν ενσωµατωθεί ακόµα στο νέο σχολικό περιβάλλον. Στο κείµενο 1 η Άννα και η Αγγέλα δεν καταλαβαίνουν τι λέει ο γυµνασιάρχης. Πώς αντιδρούν κάθε φορά αυτοί που τους ακούν. Η Αγγέλα τον ακούει. βιβλ. . Απάντηση Ο Γιώργος έχει µια εκτεταµένη συζήτηση µε την Αγγέλα. που αποφοίτησαν πρόσφατα απ’το ∆ηµοτικό σχολείο. δηλαδή) θα συγκεντρωθούν οι µαθητές του Γυµνασίου. Για ποιο θέµα µιλά ο καθένας και µε ποιο σκοπό. βιβλ. Την κατατοπίζει σχετικά µε το πού (το χώρο. αντιδρούν µε αποδοκιµασίες στα λόγια του. σ.

σχολ. Χρησιµοποιούν τον προφορικό λόγο στην καθηµερινή επικοινωνία.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο σχολ. σ. απειλεί δ. 13 19 3. προτείνει κάτι σε κάποιον άλλο γ. ∆είτε προσεκτικά τα παρακάτω σκίτσα που σχετίζονται µε το κείµενο 1. Ο γραπτός. Ο άνθρωπος .από το λόγο και την παράσταση εικόνας πέρασε στη γραφή. εκφράζει φόβο για κάτι β. απειλεί δ. βιβλ. οι άνθρωποι επικοινωνούν κυρίως µέσω του τηλεφώνου και του διαδικτύου. ζητά µια πληροφορία εικόνα εικόνα εικόνα εικόνα εικόνα 4 1 2 1 3 . Σήµερα. να ψυχαγωγηθεί. προτείνει κάτι σε κάποιον άλλο γ. Σε ποιες περιπτώσεις προτιµά το λόγο. 13 4. ο προφορικός λόγος και η εικόνα (έντυπη ή ηλεκτρονική) είναι τα µέσα µε τα οποία ο σύγχρονος άνθρωπος στέλνει ή δέχεται µηνύµατα καθηµερινά προκειµένου να εργαστεί. ζητά µια πληροφορία Απάντηση α. Σήµερα πώς προτιµά να επικοινωνεί.καθιστά την επικοινωνία σύνθετη και πολύπλοκη. σε ποιες την εικόνα και σε ποιες τη γραφή. σ. Απάντηση Ο σύγχρονος τρόπος ζωής -που βασίζεται στην τεχνολογία. τη διαφήµιση και τον καταναλωτισµό. ακριβώς λόγω της εντατικοποίησης των ρυθµών ζωής και εργασίας και της έλλειψης ελεύθερου χρόνου. σαφέστερη άποψη για κάτι και το γραπτό λόγο σε επίσηµες περιστάσεις. • Βρείτε σε ποιο από τα σκίτσα αυτά ο οµιλητής: α. εκφράζει φόβο για κάτι β. να επιλύσει τα προβλήµατα του ή να γνωστοποιήσει τις ιδέες τους στους συνανθρώπους του. συµφωνεί µε µια πρόταση ε. βιβλ. συµφωνεί µε µια πρόταση ε.σύµφωνα µε το κείµενο 2 . να καλύψει τις καθηµερινές του ανάγκες. την εικόνα για να αποκτήσει ο δέκτης µια πληρέστερη.

σ. Απάντηση Τα δύο αγόρια φαίνεται ότι διατηρούν µια φιλική σχέση. Απάντηση Τα δύο πρόσωπα επιλέγουν ως µέθοδο επικοινωνίας την αλληλογραφία γιατί η γεωγραφική απόσταση που τους χωρίζει είναι µεγάλη. Ο Αλέξης βρίσκεται στην Ελλάδα ενώ ο Πωλ στη Γαλλία. Για ποιο σκοπό επικοινωνούν µε αυτή την επιστολή τα δύο πρόσωπα. αυτός δηλαδή που γράφει την επιστολή είναι ο Αλέξης που διαµένει στην Αθήνα και την απευθύνει στον Πωλ. ο Αλέξης κλείνει την επιστολή του µε τη φράση “µε πολλή αγάπη” απόδειξη της ειλικρινούς και αγνής φιλίας τους. βιβλ. Ποιος έχει γράψει αυτή την επιστολή (είναι δηλαδή ο αποστολέας). ο οποίος βρίσκεται στο Παρίσι και είναι ο παραλήπτης της. σ. Από ποια στοιχεία της επιστολής το καταλάβατε. Απάντηση Ο αποστολέας. βιβλ. Αυτό γίνεται γνωστό από την ανάγνωση της επιστολής ότι τα δύο παιδιά έχουν κοινούς φίλους. γνωρίζει ο ένας την οικογένεια του άλλου. Τέλος.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 20 Ακούω και µιλώ σχολ. 14 2. γιατί πήγαιναν παλιότερα στο ίδιο σχολείο -εφόσον γνωρίζουν τον καθηγητή κύριο Ευαγγέλου. Ποια σχέση φαίνεται να έχουν τα δύο πρόσωπα. Σε ένα γράµµα οι δύο φίλοι µοιράζονται τα σηµαντικότερα γεγονότα της καθηµερινής τους ζωής. τις σκέψεις και τα συναισθήµατά τους και ανταλλάσουν πληροφορίες για πρόσωπα οικεία και αγαπηµένα. σχολ. Σε ποιον την απευθύνει (ποιος είναι ο παραλήπτης). 14 3. βιβλ.και έχουν κάνει µαζί διακοπές στους ∆ελφούς. 14 1. . σχολ. σ.

επικοινωνία. στα ελληνικά ή σε ξένες γλώσσες. Γνωριστήκαµε το καλοκαίρι στη Σκιάθο. Στο κείµενο 4 διακρίνουµε τη γραπτή γλωσσική επικοινωνία µεταξύ του Αλέξη. βιβλ. Απάντηση Στα δύο κείµενα παρατηρούνται σηµαντικές διαφορές τόσο στη µορφή όσο και στο ύφος του µηνύµατος που παρουσιάζουν. στο δεύτερο ο ποµπός είναι ο ∆ιευθυντής του σχολείου και δέκτες των µηνυµάτων του οι µαθητές και στο τρίτο ποµπός είναι η Αγγέλα και δέκτης η Άννα. Βρείτε τους ποµπούς και τους δέκτες στα κείµενα 1 και 4. ο οποίος µε τη σειρά του αποτελεί τον δέκτη (παραλήπτη). Αµέσως γίναµε φίλες και αποφασίσαµε να διατηρήσουµε γραπτή επικοινωνία µέσω αλληλογραφίας στην αγγλική γλώσσα. σ. σ. όταν κάναµε και οι δύο διακοπές µαζί µε τις οικογένειές µας. Στον πρώτο διάλογο ποµπός είναι ο Γιώργος και δέκτης η Άννα. Σε ποιες περιπτώσεις η επικοινωνία τους είναι γραπτή και σε ποιες προφορική. πρόσωπο µε πρόσωπο. . Ένα γραπτό µήνυµα καθορίζει την ώρα και το σηµείο συνάντησης. 14 5. βιβλ. Απάντηση ∆ιατηρώ αλληλογραφία µε ένα κορίτσι που γεννήθηκε και µεγαλώνει στη Σουηδία. Στην πρώτη περίπτωση η γλωσσική επικοινωνία συντελείται προφορικά ενώ στη δεύτερη γραπτά. ∆είτε τα παρακάτω κείµενα και πείτε ποιες διαφορές παρατηρείτε στη µορφή και το ύφος του µηνύµατος στις δύο περιπτώσεις. Εσείς διατηρείτε αλληλογραφία µε φίλους ή φίλες σας που µένουν µακριά. ∆ιαβάζω και γράφω σχολ. Απάντηση Στο κείµενο 1 η γλωσσική επικοινωνία είναι προφορική και συντελείται σε τρεις διαλόγους. βιβλ. Υπάρχει ανάµεσά τους η. 14 21 4. 15 1.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο σχολ. ο οποίος είναι ο ποµπός (αποστολέας) και του Πωλ. σχολ. Στο δεύτερο κείµενο η επικοινωνία επιτυγχάνεται µέσω του κινητού τηλεφώνου. σ. Το πρώτο κείµενο αποτελεί το σύντοµο διάλογο δύο µαθητών που καθορίζουν την ακριβή ώρα συνάντησης.

αυτός που “στέλνει” το µήνυµα. γ→1.ά. Απάντηση Στο κείµενο 4. ένα σύστηµα σηµείων που έχει κανόνες και αρχές και χρησιµοποιείται για να επικοινωνούµε. συνθήκες επικοινωνίας δ. δ→5. 4.α. γλωσσικός κώδικας ε. σ. Ποια µέσα χρησιµοποιούνται για την επικοινωνία στο κείµενο 4 και στα σκίτσα που το ακολουθούν. Στο πρώτο σκίτσο που ακολουθεί η γλωσσική επικοινωνία επιτυγχάνεται µε το διάλογο ενώ στο δεύτερο σκίτσο η γλωσσική επικοινωνία επιτυγχάνεται µε τεχνητό τρόπο. βιβλ. επικοινωνία Απάντηση α→4. ποµπός β. το µέσο που χρησιµοποιεί ο Αλέξης προκειµένου να επικοινωνήσει γραπτά µε τον Πωλ είναι µια επιστολή. 2. σ. δέκτης γ.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 22 σχολ. 5. 3. 15 2. . σχολ. βιβλ. Ταιριάξτε τη λέξη µε την εξήγηση: α. 15 3. αυτός που “λαµβάνει” το µήνυµα. β→3. επιτυχής ανταλλαγή µηνυµάτων κ. ε→2 1. µέσω του κινητού τηλεφώνου. ο τρόπος µετάδοσης του µηνύµατος /το περιβάλον. οι σχέ σεις των συνοµιλητών κ.

µε την εκποµπή ήχου. για να είµαστε σίγουροι ότι αποκρυπτογραφούµε σωστά τα σήµατα και τα σύµβολα. πινακίδας.από πάνω προς τα κάτω Σήµα: καθετί το οποίο προορίζεται να προειδοποιεί. επειδή δεν γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι ανάγνωση ή γιατί τα σήµατα είναι κατά κάποιο τρόπο “διεθνής γλώσσα”. διαβάζουµε: . . κυρίως σε δηµόσιο χώρο.από αριστερά προς τα δεξιά και .1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 23 Β2 Κώδικες Επικοινωνίας Σήµατα και σύµβολα Συνήθως στους δηµόσιους χώρους τα σύµβολα και τα σήµατα αντικαθιστούν τις λέξεις. µε τη µορφή επιγραφής. να καθοδηγεί. πρέπει να ακολουθούµε κάποιους κανόνες. Βέβαια. να παρέχει πληροφορίες. Συγκεκριµένα.

σχέδιο ή άλλο σηµάδι που συµβατικά προσδιορίζει αντικείµενο. βιβλίο για τα σήµατα της τροχαίας κ. Πάντοτε. Παραδείγµατα Το σύµβολο της πρόσθεσης Μετεωρολογικό σύµβολο Χηµικό σύµβολο (νάτριο) Θεατρικό σύµβολο Σηµεία και κώδικες Tα σήµατα και τα σύµβολα αποτελούν σηµεία του κώδικα επικοινωνίας µε τη βοήθεια των οποίων δηµιουργούνται τα µηνύµατα. µέγεθος.ά. πράξη. στα µαθηµατικά.χ. πρέπει να ανατρέχουµε σε ειδικό βιβλίο για την ερµηνεία των σηµείων του κάθε κώδικα (π. ποσότητα. στη χηµεία.) . λειτουργία. λ.. στη µουσική.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 24 Σύµβολο: κάθε γράµµα.λπ. Tα σηµεία έχουν πολλές και διαφορετικές σηµασίες και για το λόγο αυτό δεν είναι δυνατόν ένα βιβλίο να δίνει όλες τις ερµηνείες τους. κ.χ.

την οµιλία καθώς επίσης µε τη γλώσσα του σώµατος. σ.) συγκροτούν αντίστοιχα σηµειακά συστήµατα.λπ. Ακούω και µιλώ σχολ. τα σήµατα της τροχαίας κ. όµως δεν τους βοηθούσαν να κρατούν στη µνήµη και να διατηρούν µέσα στο χρόνο αναλλοίωτες τις γνώσεις και τις πληροφορίες. τι είδους σύµβολα χρησιµοποιούσαν οι άνθρωποι για να παραστήσουν αντικείµενα και ιδέες.046) . τα συµπτώµατα των ασθενειών. Γλωσσικός ένα κλειστό. Με ζωγραφιές. οι τρόποι αυτοί επικοινωνίας. Το γλωσσικό µήνυµα αποτελείται από γλωσσικά σηµεία / λέξεις. Υπάρχουν διάφορα είδη σηµείων. λοιπόν. Ένα µουσικό µήνυµα αποτελείται από µουσικά σηµεία (µουσικούς φθόγγους). όπως διαφορετικά είναι και τα είδη των µηνυµάτων. των ανθρώπων να καταγραφεί η πραγµατικότητα που ζούσαν. και σύµβολα που αναπαριστούσαν πραγµατικά αντικείµενα. 2). 15 1. 15 2. ένα ζωγραφικό µήνυµα από διαφορετικά σηµεία (σχήµατα και χρώµατα). Πριν από την επινόηση του αλφάβητου (κείµ. σ. σχολ. περιορισµένο σε αριθµό σύστηµα που περιέχει ορισµένα συστατικά στοιχεία (φθόγΚώδικας: γους. Τι λέει. ∆είτε το απόσπασµα από την άσκηση Μαθηµατικών που σας δόθηκε στο κείµενο 3. αν και εξυπηρετούσαν τις καθηµερινές τους ανάγκες. Συγκεκριµένα ο αριθµός (35. να ζωγραφίζει. ο άνθρωπος άρχισε να “γράφει τη ζωή”. µια οποιαδήποτε µορφή επικοινωνίας. λοιπόν. βιβλ. µε χειρονοµίες και γκριµάτσες. επινοήθηκε η ζωγραφική. Απάντηση Πριν από την επινόηση του αλφάβητου οι άνθρωποι επικοινωνούσαν µε το λόγο. ζώα και ανθρώπους. Τα διάφορα είδη σηµείων (σήµατα µορς. Απάντηση Το απόσπασµα από την άσκηση µαθηµατικών στο κείµενο 3 αναφέρεται στους δεκαδικούς αριθµούς µε σύµβολο εκείνο της ανισότητας προκειµένου να συγκριθούν ανά δύο οι δεκαδικοί αριθµοί. Ωστόσο. σηµασίες. Από την ανάγκη. Σας είναι κατανοητό. συντακτικά σχήµατα και κανόνες) µε απεριόριστη δυνατότητα συνδυασµών για την παραγωγή προτάσεων που συνθέτουν τον ανθρώπινο λόγο.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο Σηµεία: 25 τα στοιχεία που απαρτίζουν ένα µήνυµα. βιβλ.

• Στη συνέχεια συµβουλευτείτε το αλφάβητο της νοηµατικής γλώσσας των κωφαλάλων και παραστήστε το µε τα κατάλληλα σήµατα. Τέλος στον γλωσσικό κώδικα η αποφθεγµατική πρόταση του Πλάτωνα αφορά τα οπτικά σήµατα. Οι µαθητές δεν µπορούν να κατανοήσουν το απόσπασµα από το βιβλίο της Χηµείας γιατί δεν έχουν ακόµη διδαχτεί τον συγκεκριµένο κώδικα της Χηµείας.7 Ι2 0 116. σ. Ποιοι από αυτούς µας δίνουν οπτικά σήµατα και ποιοι ακουστικά.6 • Mπορείτε να καταλάβετε τι λέει.03 ενώ ο αριθµός 4. βιβλ.53989. σχολ. • ∆είτε τώρα και αυτό το απόσπασµα από µια άσκηση Χηµείας: Να βρεθεί η τιµή ∆G0 της αντίδρασης: H 2 ( g ) + I 2 ( g ) → 2HI 2 ( g ) και η ∆G0 σχηµατισµού του ΗΙ σε kJ mol-1. Απάντηση Τα σήµατα του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και τα φανάρια είναι οπτικά σήµατα. µε βάση τα δεδοµένα του παρακάτω πίνακα: ουσία ∆Η0f / kJ mol-1 S0 / J mol-1 K-1 Η2 0 130. Επίσης τα σύµβολα στον κώδικα των µαθηµατικών είναι σήµατα οπτικά. 15 3.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 26 είναι µικρότερος από τον αριθµό 60. . Όµως στον κώδικα της µουσικής τα σύµβολα από οπτικά µετατρέπονται σε ακουστικά όταν γίνει η αποκωδικοποίησή τους από τους µουσικούς. Στο κείµενο 3 υπάρχουν δείγµατα από διάφορους κώδικες. Γράψτε το µικρό σας όνοµα. 16 Απάντηση 4. βιβλ. Εάν λοιπόν γνωρίζουµε τι είναι δεκαδικός αριθµός και πως σηµειώνονται τα σύµβολα της ανισότητας δηλαδή τον κώδικα των µαθηµατικών τότε µπορούµε να κατανοήσουµε το απόσπασµα από την άσκηση των µαθηµατικών.48 206.567 είναι µεγαλύτερος από τον αριθµό 4. σ. • Γιατί ναι / όχι. σχολ.1 ΗΙ 26.

µπορείτε να αναφέρετε. µία γραφική παράσταση της κυµαινόµενης θερµοκρασίας στην Αθήνα και εικόνες που δηλώνουν την ηλιοφάνεια. Απάντηση Υπάρχουν πολλά είδη κωδίκων που υπηρετούν διαφορετικές επικοινωνιακές ανάγκες. ποια άλλα µέσα χρησιµοποιεί το δελτίο για να δείξει τον καιρό της επόµενης µέρας. (κείµενο 5). αριθµούς για να δώσει τις κατά τόπους θερµοκρασίες και την ένταση των ανέµων. Πόσους κώδικες . αν δείτε ένα τέτοιο δελτίο καιρού. βιβλ.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 27 Ακούω και µιλώ Πριν ξεκινήσετε το πρωί για το σχολείο. Ο γλωσσικός κώδικας που µπορεί να είναι είτε γραπτός είτε προφορικός καλύπτει αποτελεσµατικά τις επικοινωνιακές ανάγκες των ανθρώπων σε κάθε τοµέα της ζωής τους.εκτός από το γλωσσικό .ο. σχολ. σ. καλό είναι να συµβουλευτείτε ένα δελτίο πρόγνωσης του καιρού. Χρησιµοποιεί βέλη για να δείξει τη διεύθυνση των ανέµων. Πώς θα ντυθείτε αύριο. τη συννεφιά. 17 1. Εκτός από το λόγο. ∆ιαβάζω και γράφω σχολ. σ. τις βροχοπτώσεις κ. . 16 Απάντηση Το δελτίο καιρού για να παρουσιάσει µια πλήρη πρόγνωση χρησιµοποιεί εκτός από το γλωσσικό κώδικα και διάφορα σήµατα που δηλώνουν τις διακυµάνσεις της θερµοκρασίας.κ. βιβλ. Μπορείτε να σκεφτείτε µερικές οµοιότητες και διαφορές ανάµεσα στο γλωσσικό κώδικα και σε άλλα είδη κωδίκων που είδατε ως τώρα. Μπορούµε έτσι να επισηµάνουµε τη νοηµατική γλώσσα που συνιστά τον κώδικα επικοινωνίας των κωφαλάλων ή τα σήµατα που ρυθµίζουν τους κανόνες του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας.

παριστάνεται µε ένα τεράστιο θαυµαστικό που βρίσκεται σε ένα κίτρινο τρίγωνο µε κόκκινο περίγραµµα. Το κείµενο σας είναι πολυτροπικό ή όχι. Φτιάξτε κι εσείς µια πινακίδα προειδοποίησης για κίνδυνο. 17 3. . Γράψτε “ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΙΝ∆ΥΝΟΣ” και προσθέστε ένα ανάλογο σήµα. σχολ. σ.28 σχολ. Πώς παριστάνεται ο κίνδυνος στα σήµατα του ΚΟΚ.Ο. Απάντηση Πολυτροπικά ονοµάζονται τα κείµενα που δεν χρησιµοποιούν µόνο τη γλώσσα για να µεταδώσουν το µήνυµά τους αλλά και σήµατα από άλλους κώδικες. σ. Απάντηση Ο κίνδυνος στα σήµατα του Κ. Από τα κείµενα που µελετήσαµε (1-5) πολυτροπικό είναι το πέµπτο κείµενο της πρόγνωσης του δελτίου καιρού γιατί εκτός από τη γλώσσα χρησιµοποιεί το χάρτη και διάφορες εικόνες . Ποια από τα κείµενα που έχετε δει ως τώρα (1-5) είναι πολυτροπικά.σήµατα από τον κώδικα της µετεωρολογίας. Αιτιολογήστε την απάντησή σας. βιβλ. Όταν ένα σήµα εκτός από λέξεις περιγράφει και µε µη γλωσσικά σύµβολα τη σηµασία του αποτελεί πολυτροπικό κώδικα επικοινωνίας. 17 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.Κ. βιβλ.

Ο πατέρας είναι τίµιος. παραδείγµατα .Στο γραφείο (= πήγα στο γραφείο). (υποκ. επειδή εννοούνται από τα συµφραζόµενα ή από την κοινή πείρα των συνοµιλητών. παραδείγµατα Ο Νίκος τρέχει. Προτάσεις σύνθετες είναι αυτές που περιέχουν περισσότερα από ένα υποκείµενα ή κατηγορούµενα. παραδείγµατα Η αδερφή του Κώστα είναι άριστη µαθήτρια. κατηγόρηµα = τρέχει) Η Ελένη είναι µαθήτρια. .Πού πήγες (εσύ). . Προτάσεις ελλειπτικές είναι αυτές από τις οποίες λείπουν ένας ή περισσότεροι όροι.Αργά (= πήγα στο γραφείο). . . Οι ελλειπτικές προτάσεις χρησιµοποιούνται κυρίως στον προφορικό λόγο. = η Ελένη. = ο Νίκος. Προτάσεις επαυξηµένες είναι αυτές που έχουν. εργατικός και υπεύθυνος. κατηγόρηµα = είναι µαθήτρια) Πρόκειται για συντοµότατες προτάσεις µε ολοκληρωµένο νόηµα.Τι ώρα (= πήγες στο γραφείο). εκτός από τους κύριους όρους. Ο διευθυντής µου.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 29 Γ1 Είδη προτάσεων ανάλογα µε τα συστατικά τους Προτάσεις απλές είναι αυτές που αποτελούνται µόνο από ένα υποκείµενο και ένα κατηγόρηµα. και δευτερεύοντες όρους/ προσδιορισµούς. παραδείγµατα Ο Νίκος. έρχεται στο γραφείο νωρίς. ο ∆ηµήτρης και η Κατερίνα έπαιζαν. (υποκ. ο κύριος Βαγγέλης.

“Με λένε Αγγέλα. Απάντηση Από την α΄ πρόταση “Η Λίνα ψήλωσε” δεν µπορούµε να αφαιρέσουµε τίποτε γιατί έχει µόνο τους κύριους όρους. • Γιατί η συγγραφέας προτίµησε την ελλειπτική µορφή.00 ακριβώς τού έκοψε την κουβέντα που είχε ξεκινήσει νωρίτερα µε την Άννα. άλλες λέξεις δηλαδή που δίνουν επιπλέον πληροφορίες. βιβλ. σχολ. . Ενώ από τη β΄ πρόταση “έγινε σωστή δεσποινίς” µπορούµε να αφαιρέσουµε το επίθετο σωστή και η πρόταση να έχει πάλι ολοκληρωµένο νόηµα.” Βρείτε το απόσπασµα στο κείµενο 1. σ. “Η Λίνα ψήλωσε. 1): Η πρόταση αυτή έχει µόνο τα βασικά συστατικά. Μπορείτε να προσθέσετε κι άλλα στοιχεία. “Το κουδούνι τού έκοψε την κουβέντα” (κείµ. που είναι απαραίτητοι σε κάθε πρόταση (ρήµα. Εσένα. Απάντηση Η δεύτερη πρόταση είναι ελλειπτική. σ. • Από ποια πρόταση µπορείτε να αφαιρέσετε κάποια λέξη και πάλι να έχει ολοκληρωµένο νόηµα. σχολ. 4”): Βρείτε τις δύο προτάσεις του αποσπάσµατος. βιβλ. 17 1. Θα µπορούσε να συµπληρωθεί ως εξής: Εσένα πώς σε λένε. • Από ποια πρόταση δεν µπορείτε να αφαιρέσετε τίποτα. 17 2. 17 3. • Από τη δεύτερη πρόταση λείπουν βασικά συστατικά. υποκείµενο). βιβλ. Μπορείτε να τη συµπληρώσετε.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 30 Ακούω και µιλώ σχολ. έγινε σωστή δεσποινίς” (κείµ. Απάντηση Το κουδούνι που χτύπησε στις 8. Η συγγραφέας επιλέγει την ελλειπτική µορφή για να δώσει αµεσότητα και ζωντάνια στο διάλογο των δύο κοριτσιών. σ.

επιλέγουµε ελλειπτικές προτάσεις. Ιστορία. βιβλ. σ. Όταν γράφουµε µηνύµατα στο κινητό. 5. Γιατί ο ποµπός διάλεξε τέτοιου είδους πρόταση. • Μπορείτε να το συµπληρώσετε. 14). προκειµένου να εξοικονοµήσουµε χρόνο. σελ. • Στη συνέχεια συµπληρώστε τα στοιχεία που τους λείπουν. τι είδους πρόταση έχει γραφεί. Απάντηση Απ’την πρόταση αυτή λείπει το ρήµα “θα περάσει”. • Εσείς. “Χωρίς ιδιαίτερα προβλήµατα καιρού η σηµερινή ηµέρα”. σ. 17 31 4. Ενώ η πρόταση σε ολοκληρωµένη µορφή θα έπρεπε να ήταν: “Σκέπτοµαι να έρθω στις οκτώ στο σπίτι σου”.υποκείµενο). βιβλ. βαρέθηκα πια! (τη µελέτη) Ούτε παιχνίδι. 19 1. 18 Απάντηση Μια ελλειπτική πρόταση ως προς τους κύριους όρους της (ρήµα .1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο σχολ. σ. (αφού δεν γίνεται διαφορετικά!) Εκτός από τα µαθήµατα του σχολείου µου (που πρέπει να µελετήσω) Μα επιτέλους. σχολ.. ούτε ξεκούραση λοιπόν (δεν υπάρχει χρόνος ούτε για . Στο µήνυµα στην οθόνη του κινητού τηλεφώνου (σκίτσο 2. Απάντηση • • • • • • • Αρχίζει το µεγάλο µου βάσανο (που είναι η µελέτη) Μαθηµατικά. “Στις 8. Ο µετεωρολόγος το παραλείπει γιατί εννοείται εύκολα από τα συµφραζόµενα. τι είδους προτάσεις προτιµάτε. • Παρατηρήστε ότι της λείπει ένα βασικό συστατικό.) . Ο ποµπός ενηµερώνει το δέκτη για την ακριβή ώρα και το µέρος συνάντησης. Υπογραµµίστε όσο περισσότερες ελλειπτικές προτάσεις µπορείτε στο κείµενο 6. βιβλ..00 στο σπίτι σου” είναι το µήνυµα στην οθόνη του κινητού τηλεφώνου. Αρχαία. • Γιατί ο µετεωρολόγος δεν το περιέλαβε στην πρότασή του. ∆ιαβάζω και γράφω σχολ. Βρείτε την πρόταση στο κείµενο 5. Θρησκευτικά (Τί να πρωτοδιαβάσω) (Το διάβασµα είναι) µεγάλος µπελάς Τί να κάνω όµως. όταν γράφετε µηνύµατα στο κινητό.

µ. • ∆ιαβάστε τώρα το απόσπασµα όπως το συµπληρώσατε εσείς. “Σεπτέµβριος. . δεν µπορεί να αποδοθεί µε επιτυχία η γρήγορη εναλλαγή των εικόνων και ο ενθουσιασµός της πρώτης µέρας της σχολικής χρονιάς που ήταν άλλωστε και ο σκοπός του συντάκτη του άρθρου. Γιατί ο συγγραφέας του άρθρου. Αυτή του κειµένου ή η δική σας. σ. Πρόκειται για δύο διαφορετικές εκδοχές. δηλαδή έχει ένα ολοκληρωµένο νόηµα και µόνο τα απαραίτητα συστατικά. Μπορείτε να της προσθέσετε κι άλλα στοιχεία. βιβλ. βιβλ. η νέα σχολική χρονιά αρχίζει” (κείµ. 7): Η πρόταση είναι απλή. Συναντώ τους παλιούς µου φίλους και συµµαθητές ξεσπάµε σε χαρούµενα γέλια και οι συζητήσεις για τις καλοκαιρινές διακοπές δίνουν και παίρνουν. ένταση και χαρά για την επάνοδό τους στα θρανία. θα έγραφε “Ήρθε ο Σεπτέµβριος και η νέα σχολική χρονιά αρχίζει”. σ. 19 4. Απάντηση Με την πρώτη εκδοχή ο συγγραφέας θέλησε να δώσει ζωντάνια και παραστατικότητα στο λόγο του. σ. 19 2. 7): Μπορείτε να συµπληρώσετε τις προτάσεις του αποσπάσµατος µε ρήµατα ή άλλα µέρη του λόγου. κι άλλους όρους και να τη µετατρέψετε σε πρόταση επαυξηµένη. Ο ελλειπτικός λόγος ταιριάζει άλλωστε στο ύφος του κειµένου. “Χτυπάει κουδούνι” (κείµ. Απάντηση 8. όµως. όπου στο απόσπασµα έχουν προστεθεί και άλλα µέρη του λόγου. σχολ. προτίµησε την πρώτη εκδοχή. Ο συγγραφέας περιγράφει την πρώτη µέρα της νέας σχολικής χρονιάς που είναι γεµάτη από νέες παραστάσεις για τους νέους.. σχολ.00 π. βιβλ. Ποια εκδοχή σας αρέσει πιο πολύ. Απάντηση Στις 8. Η εκδοχή του κειµένου 7 αν και διακρίνεται από µια αποσπασµατικότητα δίνει όµως ζωντάνια στην περιγραφή της πρώτης µέρας της σχολικής χρονιάς. Αντίθετα στη δεύτερη εκδοχή.15 ακριβώς χτυπάει δυνατά το κουδούνι του σχολείου. Τρέχα µην αργείς” ακούγεται η φωνή της µητέρας. Συζητήσεις για διακοπές” (κείµ. • Ποια από τις δύο εκδοχές ταιριάζει στο υπόλοιπο κείµενο. 7): Αν κάποιος συµπλήρωνε το απόσπασµα αυτό µε τα στοιχεία που λείπουν.. Τρέχω να προλάβω το λεωφορείο που κορνάρει ανυπόµονα.µ. “Το λεωφορείο ήρθε. τους βασικούς όρους. 19 3.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 32 σχολ. • Για ποιους λόγους. “8:00 π. Η τσάντα γεµάτη βιβλία βαραίνει τους ώµους µου.

Εσένα. σ.. [. Άννα: Άννα. σχολ. “Εφέτος έχει έρθει.] . 19 2. Απάντηση Οι προτάσεις µε τα “πρέπει” και τα “απαγορεύεται” του γυµνασιάρχη είναι οι εξής: Και τώρα οι µαθητές ν’ αρχίσουν να προχωρούν απ’ αριστερά και να µπαίνουν από την κύρια είσοδο στο πάνω προαύλιο. βιβλ.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 33 Γ2 Είδη προτάσεων. σχολ. Αγγέλα: Καθόµαστε µαζί.. Της λέει ότι είναι ιδιαίτερα αυστηρός και ότι στο προηγούµενο σχολείο που είχε τη διεύθυνση είχε επιβάλει σιδηρά πειθαρχία τόσο στους µαθητές όσο και στους καθηγητές. 19 1. Οι µαθήτριες από δεξιά θα µπαίνουν από την πλαϊνή. βιβλ. σ. Βρείτε στα λόγια του γυµνασιάρχη (κείµ. σ.”: Αναζητήστε το απόσπασµα στο κείµενο 1. 1) τις προτάσεις που χρησιµοποιεί για να ζητήσει από τους µαθητές να κάνουν κάτι. Άννα: Κατάλαβες τί είπε τώρα. καθηγητές και µαθητές” (κείµ.. βιβλ... 19 3. Απάντηση Ο Γιώργος ενηµερώνει την Άννα αναφορικά για το νέο γυµνασιάρχη. Απάντηση Με ερωτηµατικές προτάσεις οι δύο µαθήτριες ζητούν πληροφορίες η µία από την άλλη. Αγγέλα: Όχι και τόσο. Με λένε Αγγέλα. σηµασίες τους και σηµεία στίξης Ακούω και µιλώ σχολ.. “Κατάλαβες τι είπε. 1): Βρείτε σε αυτά τα λόγια του Γιώργου τις πληροφορίες που δίνει στην Άννα. • Με ποιες προτάσεις οι δύο συµµαθήτριες ζητούν πληροφορίες η µία από την άλλη. Καθόµαστε µαζί.

Γιατί. . σ. Βρείτε την προστακτική πρόταση που περιέχεται σε αυτή. 19 Απάντηση Κείµενο 6: • Μεγάλος µπελάς! • Μα επιτέλους. Ποιες προτάσεις στα κείµενα 6 και 7 εκφράζουν κάποιο έντονο συναίσθηµα και έχουν θαυµαστικό στο τέλος. 20 2. Απάντηση Οι προτάσεις της παραγράφου µε τίτλο “Η επανάσταση του αλφάβητου” του κειµένου 2 είναι αποφαντικές γιατί µας παρέχουν µια σειρά από πληροφορίες αναφορικά µε την επινόηση του αλφάβητου. βαρέθηκα πια! • Τα µαθηµατικά µου παρουσιάζουν βέβαια ενδιαφέρον αλλά έλα που πρέπει να έχω και ελεύθερες ώρες για παιχνίδι και ξεκούραση! Κείµενο 7: • Κόρνα! • “Το λεωφορείο! Τρέχα!” • “Ντριιιν!” • Νέο σχολικό έτος! • Καλή χρονιά! ∆ιαβάζω και γράφω σχολ. σχολ. βιβλ. σ. βιβλ. σχολ. ερωτηµατικές. Απάντηση Η προστακτική πρόταση που υπάρχει στο κείµενο 3 στη µαθηµατική άσκηση βρίσκεται στην εκφώνηση: “Να συγκριθούν οι αριθµοί”. βιβλ. Στο κείµενο 3 δίνονται αποσπάσµατα από άσκηση Μαθηµατικών.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 34 4. ∆είτε στο κείµενο 2 την παράγραφο µε τίτλο “Η επανάσταση του αλφάβητου”: Οι προτάσεις που περιέχει είναι αποφαντικές. 20 1. σ. προστακτικές ή επιφωνηµατικές.

. ∆ιαβάστε το κείµενο 4 και βρείτε µία πρόταση αποφαντική. βιβλ.. µία προστακτική και µία επιφωνηµατική.”. Απάντηση Προτάσεις και τα είδη τους: • αποφαντική: “Μεθαύριο θα κάνουµε τη δεύτερη µεγάλη σχολική εκδροµή”.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο σχολ. σ. µία ερωτηµατική. • ερωτηµατική: “Θυµάσαι που είχαµε πάει µαζί. αποδοχή. “Τι θες σε τούτο το προαύλιο.” ∆εν πρόκειται για ερωτηµατικές προτάσεις που εκφράζουν απορία ή περιµένουν κάποια απάντηση. πριν από δύο χρόνια. • προστακτική: “Φίλησέ µου τη Νικόλ και τη µαµά σου”. Είναι ερωτήσεις που θέτει ο Γιώργος στη φίλη του για να αντιληφθεί το λάθος της. κατάφαση.”: Βρείτε τις δύο αυτές ερωτηµατικές προτάσεις στο κείµενο 1...”.” “∆ε σ’το ’πανε.. Απάντηση “Γιατί όχι. : η ερωτηµατική αυτή πρόταση εκφράζει κατάφαση. “Πού αλλού. • Πρόκειται για ερωτήσεις που εκφράζουν απορία και περιµένουν απάντηση.. Πάµε”: Βρείτε το απόσπασµα στο κείµενο 1 και υπογραµµίστε τις ερωτηµατικές προτάσεις. βιβλ. βιβλ. σ.” : και σε αυτήν την περίπτωση χρησιµοποιείται µια ερωτηµατική πρόταση για να δηλωθεί συµφωνία. • Τις χρησιµοποιούν οι δύο φίλες για να ζητήσουν κάποια πληροφορία ή εκφράζουν κάτι άλλο.. “Γιατί όχι. Απάντηση Οι ερωτηµατικές προτάσεις του αποσπάσµατος είναι: “Τί θες σε τούτο το προαύλιο. 20 1... Τί πραγµατικά εκφράζει η καθεµία. µε τους γονείς µου. • Μπορείτε να προσδιορίσετε τι εκφράζουν. σ. 20 2. σχολ. “Πού αλλού. 20 35 3. • επιφωνηµατική: “¨Πώς περνάει ο καιρός!” Ακούω και µιλώ σχολ. .

21 1. 20 Απάντηση Κείµενο 6: • “Τι να πρωτοδιαβάσω όµως. επιτέλους. Μαθηµατικά. η πίεση και η αγωνία για τον όγκο των µαθηµάτων που έχει να µελετήσει. σχολ. Απάντηση ∆εν ξέρω τι να πρωτοδιαβάσω. σ. . • Εκφράζουν κάποια απορία ή κάτι άλλο περισσότερο. • Τι είναι αυτό. ∆ιαβάζω και γράφω σχολ. Όµως πρέπει να τα κάνω όλα. Ιστορία. Αρχαία. θρησκευτικά. βιβλ. σ.” Στις ερωτήσεις αυτές δεν περιµένουµε απάντηση. Θρησκευτικά.” • “Τι κατάσταση είναι αυτή. Πρέπει να διαβάσω µαθηµατικά. Είναι ρητορικές και φανερώνουν τη σύγχυση του µαθητή απέναντι στον όγκο της ύλης που πρέπει να µελετήσει.” • “Τι να κάνω όµως. Η κατάσταση είναι αφόρητη. • Το κείµενο µε τις ερωτηµατικές προτάσεις αποπνέει περισσότερη ζωντάνια και λειτουργεί πιο άµεσα γιατί µ’ αυτό τον τρόπο αποδίδονται καλύτερα τα συναισθήµατα του µαθητή όπως η ένταση. Τί θα γίνει. ιστορία. αρχαία. Μετατρέψτε τις ερωτηµατικές προτάσεις του κειµένου 6 σε αποφαντικές που να έχουν την ίδια σηµασία. Βρείτε τις ερωτηµατικές προτάσεις του κειµένου 6. Επιτέλους κάτι πρέπει να γίνει. • Πότε το κείµενο είναι πιο ζωντανό και άµεσο.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 36 3. βιβλ.

1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο σχολ. 21 3.. Στην πρώτη παράγραφο του κειµένου 6 βρείτε προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση και µία που περιέχει. • Οι ελεύθερες ώρες µειώθηκαν. βιβλ. σ. Πάµε” (κείµ. σ. • Ο χρόνος για τη µελέτη πολλαπλασιάστηκε. Ώρες για παιχνίδι υπάρχουν πολλές στο ηµερήσιο πρόγραµµά µου. βιβλ. Σ’αυτή την τάξη τα µαθήµατα δεν είναι περισσότερα ούτε δυσκολότερα απ’ό. Προτάσεις που περιέχουν άρνηση: • Ώρες για παιχνίδι σχεδόν δεν υπάρχουν στο ηµερήσιο πρόγραµµά µου. ούτε όµως και οι ελεύθερες ώρες µειώθηκαν.. Απάντηση Προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση: • Είµαι µαθητής της Α΄ Γυµνασίου. προστακτικές: Μην κάθεσαι σ’ αυτό το προαύλιο. • Γιατί ο Γιώργος προτίµησε τις ερωτηµατικές. . Ο χρόνος για τη µελέτη δεν πολλαπλασιάστηκε.. σχολ. Απάντηση αποφαντικές: ∆εν είναι αυτό το σωστό προαύλιο.τι στο ∆ηµοτικό σχολείο. 1): Μετατρέψτε τις ερωτηµατικές προτάσεις σε αποφαντικές και προστακτικές µε την ίδια σηµασία.τι στο ∆ηµοτικό σχολείο. “Τι θες σε τούτο το προαύλιο. • Στη συνέχεια ξαναγράψτε το απόσπασµα. Οι ερωτηµατικές προτάσεις επιτρέπουν στο Γιώργο να πληροφορήσει άµεσα τη φίλη του ότι βρίσκεται σε λάθος µέρος. ∆εν είµαι (ακόµα) µαθητής της Α΄ Γυµνασίου. • Σ’αυτή την τάξη τα µαθήµατα είναι περισσότερα και δυσκολότερα απ’ ό. 21 37 2. προσθέτοντας άρνηση στις προτάσεις που δεν έχουν και αφαιρώντας την άρνηση από την πρόταση που περιέχει.

• Είναι µαθητής της Α΄ Γυµνασίου. σ. ζητάει την απάντηση από µία ερώτηση. 21 2. σχολ. Στην αρχή οι άνθρωποι συγκρατούσαν όλες τις πληροφορίες στο µυαλό τους. Απάντηση • Είναι µαθητής της Α΄ Γυµνασίου. εκφράζει κάποιο έντονο συναίσθηµα (ενθουσιασµό. . Ανοίγω το βιβλίο! Κείµενο 4 Θα πάµε στους ∆ελφούς. Εφέτος έχει έρθει καινούριος γυµνασιάρχης. δίνει µια πληροφορία. Βρείτε µια πρόταση από τα κείµενα 1 ως 7. • Σηµειώστε τι εκφράζει κάθε φορά και βάλτε το ανάλογο σηµείο στίξης. βιβλ. : ερωτηµατική πρόταση. “Είναι µαθητής της Α΄ Γυµνασίου”: Τι σηµείο στίξης θα βάζατε στο τέλος της πρόταση. ώστε στην πρώτη περίπτωση να δίνει µια πληροφορία. στην άλλη να ζητάει µια πληροφορία και στην τρίτη να εκφράζει ένα συναίσθηµα. • Είναι µαθητής της Α΄ Γυµνασίου! : πρόταση επιφωνηµατική. : πρόταση αποφαντική. Στην αρχή οι άνθρωποι συγκρατούσαν όλες τις πληροφορίες στο µυαλό τους! Κείµενο 3 Ανοίγω το βιβλίο. 21 1. Ανοίγω το βιβλίο. βιβλ. • Μπορείτε να διαβάσετε την ίδια πρόταση µε τρεις διαφορετικούς τρόπους. σ. Εφέτος έχει έρθει καινούριος γυµνασιάρχης! Κείµενο 2 Στην αρχή οι άνθρωποι συγκρατούσαν όλες τις πληροφορίες στο µυαλό τους. χαρά). ∆ιαβάστε τη µε τρεις διαφορετικούς τρόπους. Απάντηση Κείµενο 1 Εφέτος έχει έρθει καινούριος γυµνασιάρχης.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 38 Ακούω και µιλώ σχολ.

• Τι του προσθέτουν. Έτσι. σ. Απευθύνεται σε συµµαθητές του γι’ αυτό το ύφος του πρέπει να είναι οικείο.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 39 Θα πάµε στους ∆ελφούς. παιχνίδι σχεδόν δεν υπάρχουν στο ηµερήσιο πρόγραµµά µου! Κείµενο 7 Η νέα σχολική χρονιά αρχίζει. Η νέα σχολική χρονιά αρχίζει! Τα σηµεία στίξης κάθε φορά “χρωµατίζουν” το περιεχόµενο µιας πρότασης. Στο κείµενο 6 υπάρχουν αρκετά ερωτηµατικά και θαυµαστικά. Όταν καταλήγουν σε ένα ερωτηµατικό εκφράζουν µια απορία. σχολ. Όταν καταλήγουν σε θαυµαστικό ονοµάζονται επιφωνηµατικές και εκφράζουν κάποιο συναίσθηµα. σκεφτείτε τον ποµπό. το δέκτη και γενικά τις συνθήκες της επικοινωνίας. Χωρίς ιδιαίτερα προβλήµατα καιρού η σηµερινή µέρα. όταν οι προτάσεις στο τέλος έχουν τελεία. Χωρίς ιδιαίτερα προβλήµατα καιρού η σηµερινή µέρα! Κείµενο Ώρες για Ώρες για Ώρες για 6 παιχνίδι σχεδόν δεν υπάρχουν στο ηµερήσιο πρόγραµµά µου. Απάντηση Το κείµενο 6 έχει γραφτεί από µαθητή της Α΄ Γυµνασίου και δηµοσιεύτηκε σε σχολικό περιοδικό. Η νέα σχολική χρονιά αρχίζει. • Νοµίζετε ότι ταιριάζουν σε ένα µαθητικό κείµενο που δηµοσιεύτηκε σε σχολικό περιοδικό. Θα πάµε στους ∆ελφούς! Κείµενο 5 Χωρίς ιδιαίτερα προβλήµατα καιρού η σηµερινή µέρα. απλό και φιλικό. Έτσι µπορεί ευκολότερα να επικοινωνήσει µε τους συµµαθητές του και µε τα συγκεκριµένα σηµεία στίξης να προσδώσει αµεσότητα και ζωντάνια στο κείµενο. • Γιατί. Με τη χρήση ερωτηµατικών και θαυµαστικών ο µαθητής εκφράζει τα συναισθήµατά του όπως απόγνωση και πίεση από τον όγκο των µαθηµάτων της νέας σχολικής χρονιάς και συρρίκνωση του ελεύθερου χρόνου του. • Για να απαντήσετε. 21 3. βιβλ. µας δίνουν µια πληροφορία και ονοµάζονται αποφαντικές. παιχνίδι σχεδόν δεν υπάρχουν στο ηµερήσιο πρόγραµµά µου. µία ερώτηση και ονοµάζονται ερωτηµατικές. .

δε θα ταλαιπωρούνται όταν µετακινούνται στους δρόµους. Kάθε λαός έχει το δικό του γλωσσικό κώδικα π. για να µπορούµε να συνεννοούµαστε όταν ταξιδεύουµε. Εποµένως. για να µπορούν να συµµετέχουν ενεργά στις διάφορες εκδηλώσεις. όταν θέλουν να κάνουν µαθηµατικές πράξεις. Όµως και οι πεζοί πρέπει να γνωρίζουν τα βασικά σήµατα του κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Γλωσσικός κώδικας: αποτελεί το σηµαντικότερο κώδικα στη ζωή των ανθρώπων. όταν κινούνται στους δρόµους και γενικότερα για να κινούνται µε µεγαλύτερη ευκολία και ασφάλεια σ’ αυτούς. Στις µέρες µας θεωρείται απαραίτητη η εκµάθηση των γλωσσικών κωδίκων και άλλων λαών. όταν ταξιδεύουν. Bέβαια. . όποτε χρειάζεται. προκειµένου να επικοινωνούν µεταξύ τους. Kώδικας των µαθηµατικών: η ενηµέρωση των ανθρώπων σχετικά µε τα σύµβολα του κώδικα αυτού είναι απαραίτητη.π. µέσω αυτού του κώδικα. Xωρίς αυτόν οι άνθρωποι δε θα µπορούσαν να επικοινωνούν µεταξύ τους. να λύνουν τις διαφορές τους κ. τα προβλήµατα που θα αντιµετωπίζουν θα είναι λιγότερα. όµως. Έτσι θα κατανοούν εύκολα ο ένας τον άλλον. έχουν τον ίδιο βασικό σκοπό: να κάνουν την επικοινωνία µεταξύ των ανθρώπων πιο εύκολη και πιο άνετη. όποιος δεν γνωρίζει να χρησιµοποιεί Η/Υ θεωρείται αναλφάβητος.χ.40 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Η σηµασία των κωδίκων στην καθηµερινή ζωή Yπάρχουν διάφοροι κώδικες στην καθηµερινή ζωή του ανθρώπου. είναι απαραίτητη τόσο στους καλλιτέχνες για να συνεννοούνται µεταξύ τους. όσο και στους υπόλοιπους ανθρώπους. θα πρέπει οι νέοι τουλάχιστον να γνωρίζουν τα σήµατα και τα σύµβολα που χρησιµοποιούνται στους υπολογιστές. Oι πιο σηµαντικοί κώδικες είναι: Kώδικας οδικής κυκλοφορίας: οι πολίτες θα πρέπει να ενηµερωθούν σχετικά µε τα σήµατα του κώδικα αυτού. Στις µέρες µας. να διαβάζουµε βιβλία που δεν έχουν µεταφραστεί στη γλώσσα µας και µας είναι απαραίτητα για τις σπουδές ή τη δουλειά µας κ. Kώδικας της πληροφορικής: η γνώση των διάφορων συµβόλων του κώδικα αυτού είναι απαραίτητη στους χρήστες των ηλεκτρονικών υπολογιστών. η παραπάνω παρατήρηση ισχύει για τους οδηγούς των οχηµάτων. Aν οι άνθρωποι γνωρίζουν και καταλαβαίνουν τα σηµεία των διάφορων κωδίκων. Kώδικας των λεγόµενων “Kαλών Tεχνών”: η γνώση των σηµείων του κώδικα αυτού. έτσι ώστε να µπορούν να λύνουν διάφορα πρακτικά προβλήµατα στη ζωή τους αλλά και για να επικοινωνούν µεταξύ τους. ώστε να οδηγούν ασφαλέστερα στους δρόµους και να αποφεύγουν τις παραβάσεις. Γενικότερα. εµείς τον ελληνικό. ώστε να αποφεύγουν τα ατυχήµατα. Όλοι τους. Tουριστικός κώδικας: η ενηµέρωση των ανθρώπων σχετικά µε τα σύµβολα που υπάρχουν µέσα στους τουριστικούς χάρτες αποτελεί χρήσιµη βοήθεια για εκείνους που ταξιδεύουν συχνά και κυρίως στο εξωτερικό. η απουσία του κώδικα αυτού. να ικανοποιούν τις επιθυµίες τους. τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα µε την κάθε τέχνη.ά. θα δηµιουργούσε τεράστια προβλήµατα στην κοινωνία.λ.

Σηµειώστε στο τετράδιό σας όσο περισσότερους κώδικες µπορείτε να σκεφτείτε και τα αντίστοιχα σήµατα.Γραπτός λόγος Λέξεις Κώδικας µαθηµατικών Αριθµοί. λέξεις Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας Σήµατα. • Χρησιµοποιήστε δύο από τις λέξεις που βρήκατε σε προτάσεις. 22 41 1. Το ρήµα επικοινωνώ προέρχεται από τη σύνθεση της πρόθεσης επί και του ρήµατος κοινωνώ (επί + κοινωνώ). . σ. Μπορείτε να σκεφτείτε άλλες λέξεις που να προέρχονται από το ρήµα συγκοινωνώ. Από τη σύνθεση της πρόθεσης συν και του σήµατος κοινωνώ προέρχεται το ρήµα συγκοινωνώ. βιβλ. σχήµατα Κώδικας των χαρτών Χρώµατα. Μπορείτε να βρείτε άλλες λέξεις που να προέρχονται από το ρήµα επικοινωνώ. 22 2. Απάντηση Κώδικες Σηµεία του κώδικα Κώδικας γλωσσικός . τα σηµεία δηλαδή κάθε κώδικα. βιβλ.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο σχολ. φωτεινοί σηµατοδότες Κώδικας ζωδίων Ζωδιακά σύµβολα σχολ. σύµβολα Κώδικας χηµείας Σύµβολα χηµείας Κώδικας µουσικής Νότες Κώδικας ζωγραφικής Χρώµατα. σχήµατα. σ. • Ξεκινήστε από τους κώδικες των µαθηµάτων που διδάσκεστε στο σχολείο και συνεχίστε µε άλλους κώδικες που συναντάτε στη ζωή σας.

επικοινωνία. σχολ. συγκοινωνιολογία. είµαι ευτυχισµένος. συγκοινωνιακός. ενδοεπικοινωνία • Ένα από τα βασικότερα προβλήµατα της σηµερινής εποχής είναι η έλλειψη επικοινωνίας στις µεγαλουπόλεις. • Η κυβέρνηση κέρδισε την ψήφο του λαού µε την επικοινωνιακή της πολιτική. επικοινωνιολόγος. άγχος. ευτυχισµένος. βιβλ. Συγκοινωνώ: συγκοινωνία. σ. ανυποµονησία. λυπάµαι. λυπηµένος. λύπη. τηλεπικοινωνία. 22 3.ΑΡΝΗΤΙΚΑ Τις πρώτες µέρες είµαι χαρούµενος. Οι πρώτες µέρες στο Γυµνάσιο πάντα προσφέρουν δυνατές συγκινήσεις στους µαθητές. αγχώνοµαι. ενθουσιασµένος ← νιώθω χαρά.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 42 Απάντηση Επικοινωνώ: επί + κοινωνώ επικοινωνιακός. ανυποµονώ αδηµονώ. ανυπόµονος. αγχωµένος. ενθουσιασµό ← ουσιαστικά χαίροµαι. συγκοινωνιολογικός. ευτυχία. συγκοινωνιολόγος. συγκοινωνών. Καταγράψτε τα συναισθήµατα αυτών των πρώτων ηµερών και συµπληρώστε τον πίνακα: Απάντηση ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΘΕΤΙΚΑ . ενθουσιάζοµαι επίθετα µετοχές ← ρήµατα .

23 2. σ. Ένα ορθά οργανωµένο σύστηµα εκπαίδευσης περιλαµβάνει στο πρόγραµµά του την εκµάθηση τόσο της νέας ελληνικής γλώσσας όσο και την εξοικείωση των µαθητών µε την αρχαία ελληνική και τη λατινική γλώσσα. Το κείµενο 8 αποτελεί αυθεντικό µαθητικό γραπτό. Απάντηση Τον κώδικα των µαθηµατικών και τον κώδικα της ζωγραφικής χρησιµοποίησε ο µαθητής στο κείµενο 8. τη ρίζα. βιβλ. • Μπορείτε να καταλάβετε το δεύτερο σύνθηµα. Ο κύριος στο σκίτσο. • Μπορείτε να αποδώσετε µε λόγο το µήνυµα της γελοιογραφίας. Απάντηση Τα συνθήµατα στον τοίχο. µονολογεί µε το δικό του γλωσσικό κώδικα που είναι τα Λατινικά! Το µήνυµα της γελοιογραφίας είναι ότι πρέπει να δοθούν χρήµατα για την παιδεία γιατί οι ριζικές κοινωνικές αλλαγές έχουν ως θεµέλιο τον εκσυγχρονισµό και την αναβάθµιση της παιδείας.1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 43 Ακούω και µιλώ σχολ. • Σε ποιους κώδικες είναι γραµµένα τα συνθήµατα στον τοίχο. . έχουν γραφτεί στο γλωσσικό κώδικα. • Σε ποιον κώδικα µιλά ο κύριος στο σκίτσο. σ. Ποιους κώδικες χρησιµοποίησε ο µαθητής που το έγραψε. βιβλ. ∆είτε το κείµενο 9. Το πρώτο είναι γραµµένο στα νέα ελληνικά και το δεύτερο στα αρχαία ελληνικά. σχολ. 23 1. Προφανώς ο µαθητής επειδή απέτυχε να λύσει την άσκηση επέλεξε αυτό το χιουµοριστικό τρόπο για να αισθητοποιήσει τη γεύση της αποτυχίας. Στο τέλος της άσκησης είναι πιθανότατα ο µαθητής που έχει ζωγραφίσει έναν άνθρωπο κρεµασµένο από ένα σύµβολο των µαθηµατικών. • Ποιο είναι το τελικό αποτέλεσµα των πράξεων. • Εσείς χρησιµοποιήστε το γλωσσικό κώδικα και πείτε τι δείχνει το σκίτσο στο τέλος της άσκησης.

Όµως. µετά από δύο ολόκληρες εβδοµάδες. Αξιοποιήστε το λεξιλόγιο που έχετε µελετήσει στα κείµενα και τις ασκήσεις αυτής της ενότητας. Μοιραστείτε µαζί του τις σκέψεις και τα συναισθήµατά σας από τις πρώτες µέρες στο νέο σας σχολείο. Οι µεγαλύτεροι µε κοιτούσαν και χαµογελούσαν καθώς προσπαθούσα. ∆ώσε τους χαιρετισµούς µου στην οικογένειά σου. τον Αχιλλέα και το ∆ηµήτρη. Γράψτε µια επιστολή σε ένα φίλο σας που πηγαίνει σε άλλο Γυµνάσιο. Είναι και οι δύο γέννηµαθρέµµα Θεσσαλονικείς. Τώρα καταλαβαίνω γιατί τα µεγαλύτερα αδέρφια µου έχουν άγχος και διαρκώς παραπονιούνται ότι το εικοσιτετράωρο δεν τους είναι αρκετό! Η πρώτη µέρα στο Γυµνάσιο θα µείνει χαραγµένη στη µνήµη µου. να φτάσω στα παιδιά της πρώτης τάξης. γνωρίζω πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους. αισθάνοµαι ότι κοπιάζω για να γίνω καλύτερος. βιβλ. το Γυµνάσιο πραγµατικά µ’αρέσει γιατί µου δίνει νέα ερεθίσµατα. ∆εν µένει πολύς χρόνος ούτε για παιχνίδι ούτε για βόλτες µε το ποδήλατο. Λαχταρούσα να κάνω νέους φίλους. Περιµένω νέα σου. Είχα άγχος και νευρικότητα γιατί δεν ήξερα ούτε το χώρο. Όµως. περνώντας απ’τις σειρές τους. Είναι καλοί µαθητές και δύο φορές την εβδοµάδα παίζουµε ποδόσφαιρο τ’απογεύµατα στο γήπεδο στου σχολείου. σ. αισθανόµουν χαρά και ενθουσιασµό γιατί ξεκινούσε η νέα σχολική χρονιά και θα έκανα περισσότερα και πιο ενδιαφέροντα µαθήµατα. Η αλήθεια είναι ότι άρχισα να αναπολώ τις ξέγνοιαστες µέρες του ∆ηµοτικού Σχολείου. καταφέρνω να ξεκλέψω λίγο χρόνο και σου γράφω.ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 44 ∆ιαβάζω και γράφω σχολ. όπως συνηθίζαµε να κάνουµε παλιά. Με πολλή αγάπη Παύλος . Αναρωτιέµαι πώς ήταν οι δικές σου πρώτες µέρες στο Γυµνάσιο. Απ’τη δεύτερη κιόλας µέρα απέκτησα δύο νέους φίλους. 24 2. Στο Γυµνάσιο οι απαιτήσεις έχουν αυξηθεί και πρέπει να µελετώ πολύ περισσότερο. ούτε τα παιδιά. αφού λόγω της µετάθεσης του πατέρα µου ήρθαµε στη Θεσσαλονίκη και εδώ δεν ξέρω κανένα. Απάντηση Αγαπητέ Γιώργο Επιτέλους σήµερα.

Ανάλογα µε τα συστατικά τους: ΠΡΟΤΑΣΗ Απλή Επαυξηµένη Ελλειπτική β.δέχεται το µήνυµα). Ανάλογα µε τη σηµασία τους: ΠΡΟΤΑΣΗ αποφαντική ερωτηµατική επιφωνηµατική • Κάνε τις σωστές αντιστοιχίσεις: αποφαντικές • • ερωτηµατικό ερωτηµατικές • • θαυµαστικό επιφωνηµατικές • • τελεία προστακτικές • προστακτική . . • Υπάρχουν διάφορα είδη προτάσεων: α.Η γλωσσική επικοινωνία επηρεάζεται από το επικοινωνιακό πλαίσιο.Για να επιτευχθεί επικοινωνία χρειάζεται κοινός κώδικας.Επικοινωνία είναι η ανταλλαγή µηνυµάτων µεταξύ του ποµπού (αυτός που στέλνει το µήνυµα) και ενός δέκτη (αυτός που λαµβάνει .1η Ενότητα: Οι πρώτες µέρες σ’ ένα νέο σχολείο 45 ΑΣ ΘΥΜΗΘΟΥΜΕ ΤΙ ΜΑΘΑΜΕ Σ’ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ . .