You are on page 1of 10

REENJA ISPITNIH ZADATAKA IZ HIDROLOGIJE od 13.6.2007.

ZADATAK 1
Prema podacima sa pluviografske stanice Zeleno brdo u Beogradu, dana 15. juna 1999. godine izmeu 20:40 i 22:40
palo je 65.9 mm kie.
Niz godinjih maksimuma kia trajanja 2 sata na stanici Zeleno Brdo ima sledee statistike:
niz
srednja vrednost
koeficijent varijacije
koeficijent asimetrije
1.
2.
3.
4.

X
24.3
0.368
1.22

Y = ln X
3.119
0.127
0.12

Koristei Pirson III i log-normalnu raspodelu, izraunati vrednosti visine kia za sledee vrednosti funkcije
raspodele: 0.5, 0.8, 0.98 i 0.999.
Na priloenom papiru verovatnoe nacrtati teorijske raspodele iz prethodne take. Naznaiti povratne periode.
Izraunati povratni period kie od 15. juna 1999. godine, takoe koristei Pirson III i log-normalnu raspodelu.
Na priloenom papiru verovatnoe naneti taku koja predstavlja epizodu od 15. juna 1999. (Napomena: na papiru
verovatnoe formirati skalu za povratni period.)

Reenje
1. Na osnovu zadatog koeficijenta varijacije i srednje vrednosti niza dvoasovnih kia X i logaritmovanog niza Y = ln X,
standardne devijacije ova dva niza iznose:

S x = C vx x = 0.368 24.3 = 8.942


S y = C vy y = 0.127 3.119 = 0.3961
Proraun visina dvoasovnih kia prema Pirson III raspodeli obavlja se preko faktora frekvencije KP. Za vrednost
funkcije raspodele F = 0.5 i koeficijent asimetrije Csx = 1.22, faktor frekvencije odreuje se iz tablica (prilog 3a u
elaboratu) interpolacijom izmeu vrednosti za Csx = 1.2 i Csx = 1.3:
K P (0.5; 1.2) = 0.195
K P (0.5; 1.3) = 0.210
K P (0.5; 1.22) = 0.195 +

0.210 (0.195)
(1.22 1.2) = 0.198
1.3 1.2

Dalje sledi visina kie za F = 0.5:


x(0.5) = K P (0.5) S x + x = 0.198 8.942 + 24.3 = 22.5 mm

Proraun za ostale vrednosti funkcije raspodele prikazan je u donjoj tabeli.


T
2
5
50
1000

F
0.5
0.8
0.98
0.999

KP
-0.198
0.730
2.634
4.843

x (mm)
22.5
30.8
47.9
67.6

Proraun visina dvoasovnih kia prema log-normalnoj raspodeli obavlja se kao proraun normalne raspodele za
logaritmovan niz Y = ln X. Standardizovana normalna promenljiva z odreuje se iz tablica (prilog 2 u elaboratu za
zadatu vrednost funkcije raspodele F. Na primer, za F = 0.8 iz tablica se oitava vrednost z(0.8) = 0.842. Zatim je:
y (0.8) = z (0.8) S y + y = 0.842 0.3961 + 3.119 = 3.4525
x(0.8) = e y = e 3.4525 = 31.6 mm

Proraun za ostale vrednosti funkcije raspodele prikazan je u donjoj tabeli.


T
2
5
50
1000

F
0.5
0.8
0.98
0.999

z
0
0.842
2.054
3.090

y
3.1190
3.4525
3.9325
4.3431

x (mm)
22.6
31.6
51.0
76.9
1

3. Proraun povratnog perioda visine dvoasovne kie od 65.9 mm tokom kine epizode iz juna 1999. godine
Pirson III raspodela:
KP =

x x 65.9 24.3
=
= 4.652
Sx
8.942

Iz tablica za Pirson III raspodelu trai se vrednost funkcije raspodele F za KP = 4.652 i Csx = 1.22. Vrednost F dobija se
interpolacijom u dva koraka. U tablici se moe videti da se traena vrednost F za zadati koeficijent asimetrije nalazi
izmeu 0.995 i 0.999. U prvom koraku interpolacijom se odreuju vrednosti KP(0.995) i KP(0.999) za Csx = 1.22:
K P (0.995; 1.2) = 3.661
K P (0.995; 1.3) = 3.745
K P (0.995; 1.22) = 3.661 +

3.745 3.661
(1.22 1.2) = 3.6778
1.3 1.2

K P (0.999; 1.2) = 4.815


K P (0.999; 1.3) = 4.955
K P (0.999; 1.22) = 4.815 +

4.955 4.815
(1.22 1.2) = 4.843
1.3 1.2

U drugom koraku interpolacijom se odreuje vrednost F za KP = 4.652:


K P (0.995; 1.22) = 3.6778
K P (0.999; 1.22) = 4.843
K P = 4.652 F = 0.995 +

0.999 0.995
(4.652 3.6778) = 0.9983
4.843 3.6778

Povratni period razmatranog dogaaja dvoasovne kie visine 65.9 mm iznosi:


T ( x) =

1
1
=
600 god.
1 F ( x) 1 0.9983

Log-normalna raspodela:
y = ln x = ln 65.9 = 4.1881
y y 4.4881 3.119
z=
=
= 2.699
0.3961
Sy

Iz tablica normalne raspodele za z 2.7 ita se vrednost F = 0.9965. Povratni period dvoasovne kie visine 65.9 mm
iznosi:

T ( x) =

1
1
=
285 god.
1 F ( x) 1 0.9965

2 i 4. Papir verovatnoe sa nanetim raspodelama

P (mm)

0
0.001

10

20

30

40

50

60

70

80

90

100

0.005

0.01

0.05

0.1

0.2

0.3

0.4

0.5

0.6

0.7

0.8

10

0.9

20

0.95

50

0.98

100

0.99

200

0.995

F(x)

500

T(x)

1000

0.998 0.999

Pirson III

LN

ZADATAK 2

Na jednom vodotoku predvia se podizanje brane ije bi akumulaciono jezero omoguilo navodnjavanje
poljoprivrednog podruja povrine 2000 ha. Podruje je zasejano kulturom iji vegetacioni period traje od poetka maja
do kraja avgusta. U tom periodu poznate su vrednosti mesenih padavina i evapotranspiracije prikazane u tabeli 1, kao i
prosean dotok u akumulaciono jezero. Kriva zapremine akumulacije je data u tabeli 2, a najnii radni nivo vode u
akumulaciji je 520 m.n.m.
1. Odrediti potrebne koliine vode za navodnjavanje poljoprivrednog podruja po mesecima uzimajui u obzir
padavine i evapotranspiraciju.
2. Sprovesti proraun bilansa voda u akumulacionom jezeru u navedenom periodu i odrediti promenu zapremine vode
u jezeru po mesecima (nacrtati odgovarajue dijagrame). Odrediti potrebnu zapreminu akumulacije za zadovoljenje
potreba za vodom za navodnjavanje.
3. Odrediti i nacrtati nivogram u jezeru za razmatrani period. Odrediti kotu krune brane (2 m iznad maksimalnog
nivoa vode u jezeru).
Tabela 1.
Maj
Jun
65
48
65
86
1.30
0.95

Mesec
Padavine (mm)
Evapotranspiracija (mm)
Dotok (m3/s)
Kota Z (m.n.m.)
Zapremina
(mil m3)

Jul
37
128
0.32

Avgust
41
150
0.15

520

525

530

Tabela 2.
535
540

545

550

555

560

565

0.2

0.8

1.9

6.4

10.4

16.6

25.8

41.8

3.7

Reenje

1. Potrebne koliine vode za navodnjavanje poljoprivrednog podruja povrine A = 2000 ha dobijaju se bilansiranjem
padavina i evapotranspiracije na razmatranoj povrini:
V P + Vnav = V ET

odakle se dobija
Vnav = V ET V P = ( ET P ) A

Primer za mesec jun:


V nav = ( ET P) A = (86 48) 10 3 2000 10 4 = 0.76 10 6 m 3

Mesec
Padavine P (mm)
Evapotranspiracija ET (mm)
Potrebe za vodom ET P (mm)
Vnav (mil. m3)

Maj
65
65
0
0

Jun
48
86
38
0.76

Jul
37
128
91
1.82

Avgust
41
150
109
2.18

2. Bilans voda u akumulacionom jezeru:


Vd Vnav = Vak

Primer prorauna dotoka za mesec maj:


Vd = Qd Tmes = 1.3 31 24 3600 = 3.48 10 6 m 3

Mesec
Dotok Qd (m3/s)
Broj dana u mesecu
Dotok Vd (mil. m3)
Potronja Vnav (mil. m3)
Sum. linija dotoka Vd
(mil. m3)
Sum. linija potronje Vnav
(mil. m3)
Zapremina u akumulaciji Vak
(mil. m3)

Maj
1.30
31
3.48
0

Jun
0.95
30
2.46
0.76

Jul
0.32
31
0.86
1.82

Avgust
0.15
31
0.40
2.18

3.48

5.94

6.80

7.20

0.76

2.58

4.76

3.48

5.18

4.22

2.44

Potrebna zapremina akumulacije iznosi 5.18 miliona m3.


8

8
dotok

potrosnja

V (mil. m )

V (mil. m )

4
3

4
3

0
4

mesec

mesec

3. Na osnovu zapremine vode u akumulaciji i date krive zapremine, dobija se nivogram u donjoj tabeli.
Mesec
Zapremina u akumulaciji Vak
(mil. m3)
Nivo Z (mnm)

Maj

Jun

Jul

Avgust

3.48

5.18

4.22

2.44

520.00

539.39

542.75

540.97

536.51

Maksimalni nivo vode u jezeru: 542.75 m.n.m.


Kota krune brane: KKB = 542.75 + 2.00 = 544.75 m.n.m.
545

Z (m.n.m.)

540

535

530

525

520
4

mesec

ZADATAK 3

Jednoasovni jedinini hidrogram za jedan sliv, aproksimiran trouglom, prikazan je na slici 1. Odrediti i nacrtati sloeni
hidrogram direktnog oticaja od troasovne kie konstantnog intenziteta ukupne visine 36 mm. Efektivnu kiu odrediti
pomou Hortonove jednaine infiltracije sa parametrima: f0 = 60 mm/h, fc = 8 mm/h, i k = 2 h-1. Odgovoriti na sledea
pitanja:

Kolika je zapremina otekle vode sa sliva od ove kine epizode?

Kolika je ukupna visina bruto i neto kie i koeficijent oticaja?

Kolika je povrina sliva?

u (m3s-1mm-1)

1.5

0.5

0
0

t (h)

Slika 1.
Reenje

Kina epizoda koja se razmatra ima visinu kie P = 36 mm i trajanje kie tk = 3 h, i konstantnog je intenziteta i = 36 / 3
= 12 mm/h. Proraun efektivne kie pomou Hortonove jednane sa zadatim parametrima dat je u donjoj tabeli.
Vrednosti intenziteta infiltracije prema Hortonovoj jednaini raunaju se na polovinama vremenskih intervala; na
primer, u prvom vremenskom intervalu:
f (0.5) = 8 + (60 8)e 20.5 = 27.13 mm/h

t (h)
0-1
1-2
2-3

i (mm/h)
12
12
12

f (mm/h)
27.13
10.59
8.35

ig (mm/h)
12
10.59
8.35

ie (mm/h)
0
1.41
3.65

Pe (mm)
0
1.41
3.65

i , f (mm/h)

40

40

35

efekt. kisa

35

30

f(t)

30

25

25

20

20

15

15

10

10

0
0

t (h)

Na osnovu gornje tabele zakljuuje se da tokom prvih 1 h nema direktnog oticaja jer je visina efektvne kie jednaka
nuli, a da se efektivna kia javlja u drugom i treem jednoasovnom intervalu. To znai da se jednoasovni jedinini
hidrogram primenjuje u drugom i treem intervalu da bi se dobio ukupni hidrogram direktnog oticaja. Proraun je
prikazan u donjoj tabeli.
6

t (h)
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

u (m3/s/mm)
0
0.5
1
1.5
1.2
0.9
0.6
0.3
0

Q1 (m3/s)
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Q2 (m3/s)

Q3 (m3/s)

0
0.71
1.41
2.12
1.69
1.27
0.85
0.42
0

0
1.82
3.65
5.47
4.38
3.28
2.19
1.09
0

Q (m3/s)
0
0
0.71
3.24
5.77
7.17
5.65
4.13
2.61
1.09
0

Q (m /s)

8
7
6
5
4
3

Q
Q2
Q3

2
1
0
0

10

11

t (h)
Zapremina otekle vode se dobija proraunom povrine ispod hidrograma oticaja primenom trapeznog pravila, koje se u
ovom sluaju svodi na:
Vo = Q dt = (0.71 + 3.24 + 5.77 + 7.17 + 5.65 + 4.13 + 2.61 + 1.09) 3600 = 109.31 10 3 m 3

Ukupna visina pale kie iznosi 36 mm, dok je ukupna visina neto (efektivne) kie Pe = 1.41 + 3.65 = 5.06 mm. Tada je
koeficijent oticaja:
=

Pe 5.06
=
= 0.14
36
P

Povrina sliva se moe dobiti na sledei nain:


Vo = Pe A
A=

Vo 109.31 10 3
=
= 21.6 10 6 m 2 = 21.6 km 2
3
Pe
5.06 10

ZADATAK 4

Na slici 2 prikazan je osmotreni hidrogram direktnog oticaja sa sliva povrine 325 km2 usled jedne kine epizode
trajanja 12 asova. Zapremina otekle vode (povrina ispod hidrograma) od poetka direktnog oticaja do vremena
maksimalne ordinate tmax iznosi 1.2 106 m3, a od tmax do prestanka direktnog oticaja iznosi 3.6 106 m3.
1.

Na osnovu osmotrenog hidrograma direktnog oticaja konstruisati 12-asovni jedinini hidrogram u obliku trougla.

2.

Na osnovu dobijenog jedininog hidrograma, odrediti hidrogram direktnog oticaja od kine epizode trajanja 24 sata
u kojoj je tokom prvih 12 h palo 8.1 mm kie, a tokom drugih 12 h je palo 5.4 mm. Za proraun efektivne kie
pretpostaviti konstantne gubitke (-indeks) u iznosu od 0.1 mm/h. Nacrtati elementarne i ukupni hidrogram
oticaja.
50

Q max = 44.4 m3/s

45
40

Q (m /s)

35
30
25
20
15
10
5

t max = 24 h

0
0

12

24

36

48

60

72

84

96

108

120

132

t (h)

Slika 2.
Reenje

1. Da bi se konstruisao 12-asovni jedinini hidrogram na osnovu osmotrenog hidrograma na gornjoj slici, najpre e se
osmotreni hidrogram aproksimirati hidrogramom u obliku trougla. Takav aproksimirani hidrogram imae istu
maksimalnu ordinatu Qmax, isto vreme pojave maksimuma tmax i iste vrednosti zapremine otekle vode do tmax i posle tmax
(videti sliku). Ono to treba odrediti jesu vreme podizanja Tp i vreme opadanja Tr trougaonog hidrograma.

50

Q max = 44.4 m3/s

45
40

Q (m /s)

35
30
aproksimacija trouglom

25
20
15
10
5

t max = 24 h

0
0

12

24

36

48

60

72

84

96

108

120

132

t (h)

Sledi:
t max

V1 = Q dt =
0

V 2 = Q dt =
t max

Q max T p
2

= 1.2 10 6 m 3 T p =

2V1
2 1.2 10 6
=
= 15 h
Q max
44.4

Q max Tr
2V 2
2 3.6 10 6
= 3.6 10 6 m 3 Tr =
=
= 45 h
Q max
2
44.4

Kako je vreme pojave maksimuma tmax = 24 h, to znai da trougaoni hidrogram ima poetak u t1 = 24 15 = 9 h, i kraj u
t2 = 24 + 45 = 69 h.
Ukupna zapremina otekle vode iznosi:
Vo = V1 + V 2 = (1.2 + 3.6) 10 6 m 3 = 4.8 10 6 m 3

a visina efektvne kie:


Pe =

Vo
4.8 10 6
=
= 14.77 mm
A 325 10 6

Maksimalna ordinata 12-asovnog jedininog hidrograma tada iznosi:


u max =

Q max
44.4
=
= 3 m 3 /s/mm
14.77
Pe

2. Proraun efektivne kie za kinu epizodu trajanja 24 h


t (h)
0-12
12-24

P (mm)
8.1
5.4

i (mm/h)
0.675
0.45

(mm/h)
0.1
0.1

ig (mm/h)
0.1
0.1

ie (mm/h)
0.575
0.35

Pe (mm)
6.9
4.2

Maksimalne ordinate elementarnih hidrograma za dva bloka kie od 12 sati:


Q max 1 = u max Pe1 = 3 6.9 = 20.7 m 3 /s
Q max 2 = u max Pe 2 = 3 4.2 = 12.6 m 3 /s

Prvi elementarni hidrogram poinje u t = 9 h, ima maksimum u t = 24 h i kraj u t = 69 h. Drugi elementarni hidrogram
je pomeren za 12 h, odnosno poinje u t = 21 h, ima maksimum u t = 36 h i kraj u t = 81 h. Slaganjem elementarnih
hidrograma dobija se sloeni hidrogram oticaja od ove kine epizode.

t (h)
0
9
12
21
24
36
48
60
69
72
81

u (m3/s/mm)
0
0
0.6
2.4
3.0
2.2
1.4
0.6
0
0
0

Q1 (m3/s)
0
0
4.14
16.56
20.70
15.18
9.66
4.14
0
0
0

Q2 (m3/s)

0.00
0.00
2.52
12.60
9.24
5.88
3.36
2.52
0

Q (m3/s)
0
0
4.14
16.56
23.22
27.78
18.90
10.02
3.36
2.52
0

30
25

Q (m /s)

20
15
10
5
0
0

12

24

36

48

60

72

84

96

t (h)

10