Oliver Jens Schmitt: Skanderbeg

Ein Winterkönig an der Zeitenwende
Von Michael Martens

11. März 2010 Heute können viele Europäer mit seinem Namen nichts mehr anfangen. Doch dieser Skanderbeg war einst ein europäischer Superstar, Widersacher zweier Sultane, „Türkenkämpfer“, „Athlet Christi“ und Kämpfer gegen das Osmanische Reich, als Europa der neuen Macht aus dem Osten wenig entgegenzusetzen hatte. Sein Ruhm entsprang der Angst vor dem scheinbar unaufhaltsamen Vordringen einer unheimlichen Macht. Bücher über Leben und Taten des „Fürsten von Epirus“ (1405-1468) wurden Bestseller in vielen europäischen Sprachen. Mit jedem Sieg der Osmanen kamen neue Lebensbeschreibungen hinzu. „Keine andere Gestalt der südosteuropäischen Geschichte“, so Oliver Jens Schmitt, „hat über Jahrhunderte hinweg eine derartige Beachtung erfahren wie dieser mittelbalkanische Adelige.“

Vom Balkan an den Sultanshof
Schmitt hat Skanderbeg eine akribische Biographie gewidmet, die alles übertrifft, was bisher zu diesem Leben vorlag. Allein die Einsicht der Archive in Venedig, Mailand, Mantua, Dubrovnik und Zadar zog sich über Jahre hin. Schmitts Selbsteinschätzung, sein Buch lade den Leser ein „in die Welt des spätmittelalterlichen Balkans, fernab der großen byzantinischen und adriatischen Städte, der Seewege und Heerstraßen“, hält der Text stand. Skanderbegs Leben ist freilich auch ein dankbarer Stoff. Es begann in den Schluchten des Balkans und führte an den Sultanshof, weil der Vater ihn und zwei weitere Brüder als Geisel dorthin ausliefern musste. Der als Georg Kastriota getaufte Christ trat zum Islam über und machte durch seine Kampfkraft und seinen Mut den Sultan auf sich

aufmerksam. Aus dieser Zeit stammt sein Beiname Iskender Beg, in Anlehnung an Alexander den Großen. Im Dienste der Pforte zog er bis an die Donau. Die Wende kam, als Skanderbegs Vater von den Osmanen ermordet wurde. Skanderbeg fiel vom Sultan ab, bezeichnete sich wieder als Christ, sann auf Rache und entfachte einen Aufstand gegen die Osmanen. Der Rest seines Lebens war Kampf gegen einen überlegenen Feind. Wenn die Osmanen nach dem Winter, der Schutz vor Angriffen bot, im Sommer erneut anrückten, musste er mit seinen Anhängern in die Berge flüchten, wo sich die numerische und technische Überlegenheit der Gegner verlor. Er war ein Winterkönig ohne geordnete Herrschaftsstrukturen. Kaum mehr als 90 000 Menschen lebten in seinem Herrschaftsgebiet, als Kämpfer folgten ihm dauerhaft etwa 3000 Mann - auch damals keine große Zahl. Entsprechend musste der Kampf geführt werden: nie die offene Schlacht, sondern Überfälle aus dem Hinterhalt. Sein Gefolge hielt er durch Raubzüge bei Laune. Gefangene wurden nur gemacht, wenn Lösegeld zu erwarten war. Die Taktik funktionierte. Mit dem Ungarn Johann Hunyadi brachte er das Osmanische Reich in Europa sogar mehrfach an den Rand des Zusammenbruchs. Schließlich musste Skanderbeg sich jedoch Hilfe aus Italien sichern, und die bezahlte er teuer. Geld und gute Worte kamen aus Rom, Waffen aus Neapel, dessen Vasall Skanderbeg wurde. Das beunruhigte Venedig; die Signoria setzte dem System von Vasallen Neapels ein Netz aus besoldeten Regionalfürsten entgegen, und der daraus entstehende neapolitanisch-venezianische Stellvertreterkrieg auf dem Balkan schwächte den Abwehrkampf gegen die Osmanen.

Hinausgezögertes Ende
Was in Skanderbegs Macht stand, war lediglich die Hinauszögerung seines Endes. Die Sultane waren mit anderen Feldzügen beschäftigt und überließen den Kampf in Albanien ihren Unterführern. Schließlich aber rückte Mehmed II., der Eroberer Konstantinopels, in den Jahren 1466/67 selbst an der Spitze eines Heeres an und wütete grausam. Viele albanische Adelige waren schon Jahre vorher zum Sultan übergelaufen, eine geeinte albanische Abwehrfront hatte nie bestanden. Nachdem Skanderbeg mit Hilfe ortskundiger christlicher Hilfstruppen endgültig besiegt, die Bevölkerung der aufständischen Gebiete niedergemetzelt, verschleppt oder vertrieben war, verzeichneten osmanische Steuerbeamte nur noch rund 11 000 Menschen in der Region. Wer konnte, war nach Apulien geflohen, wo die Nachfahren jener Flüchtlinge, die Arbershen, noch heute leben. Andere zogen sich in die Berge zurück. Die Folgen dieser osmanischen Politik der verbrannten Erde prägen die albanische Gesellschaft noch immer, denn sie führten zu einer Verstärkung der bis heute existierenden Stammesstrukturen im Hochland. Als Skanderbeg 1468 starb, hinterließ er ein zerstörtes Land. Mit seinem Tod aber begann seine zweite Karriere als Symbolgestalt des Türkenkämpfers. Ein drittes Mal wurde er von der albanischen Nationalbewegung im 19. Jahrhundert erfunden. Heute gibt es zwei Skanderbegs - den historischen und den zum Nationalhelden erhobenen Mythos, wie er in albanischen Schulen und von nationalistischen Intellektuellen in Tirana oder Prishtina dargestellt wird. Beide haben weniger miteinander zu tun als entfernte Verwandte.

Zum Nationalhelden zurechtgeschnitzt
Das heutige Skanderbegbild in Albanien ist noch immer maßgeblich von der Zeit des Kommunismus geprägt, wo man sich den mittelalterlichen Fürsten als ethnisch albanischen Nationalhelden zurechtschnitzte. Je stärker Albanien unter Enver Hodscha in die Isolation geriet, desto „nationaler“ wurde Skanderbeg. Suggeriert wurde eine fiktive Einheit der albanischen Adeligen im Kampf gegen die Osmanen. Skanderbeg war schon deshalb kein „Albanerführer“, weil seiner Erhebung außer albanischen auch bulgarische, serbische oder vlachische Orthodoxe folgten. Sein treuester Verbündeter in Albanien war die katholische Kirche, die ihn anders als die lokalen Warlords nie verriet. All das passt nicht zum Bild eines Nationalhelden, doch die Nachwirkung der kommunistisch-nationalistischen Verdrehung ist in Albanien, dem Kosovo und in den albanischen Gebieten Mazedoniens wirkungsmächtig. Die staatlich gelenkte Heldenverehrung bekam auch Schmitt zu spüren. Das Erscheinen seines Buches in Albanien entfachte einen nationalistischen Furor, bei dem Ministerpräsident Sali Berisha und der Schriftsteller Ismail Kadare eine unrühmliche Rolle spielten. Denn Schmitt hatte es gewagt, die Frage nach der ethnischen Zugehörigkeit Skanderbegs, die im ausgehenden Mittelalter nebensächlich war, in seinem Buch auch nur am Rande zu behandeln.

Beeindruckende Materialsammlung
Bedauerlich ist lediglich, dass Schmitts Text offensichtlich nicht lektoriert wurde. Der Stoff hätte ohne Schaden für das Buch wesentlich gestrafft und von zahlreichen Wiederholungen befreit werden können. Angesichts der dürren Quellenlage - über ein Schoßhündchen Pius' II. sei mehr bekannt als über manchen wichtigen Heerführer auf dem Balkan, bemerkt Schmitt treffend - ist es dennoch beeindruckend, was Schmitt zusammengetragen hat über einen historisch missverstandenen Rebellenführer, der im Gedächtnis Europas als strahlender Held fortlebte, obwohl er eigentlich „die tragische Gestalt einer Zeitenwende war“. Oliver Jens Schmitt: „Skanderbeg“. Der neue Alexander auf dem Balkan. Verlag Friedrich Pustet, Regensburg 2009. 432 S., geb., 26,90 [Euro].

Buchtitel: Buchautor: Text: F.A.Z.

Skanderbeg.

Der neue Schmitt,

Alexander auf Oliver

dem

Balkan Jens

"Racizmi i tërthorte është po aq i keq sa ai i mirëfilltë".
Ismail Kadare | 12/03/2010 SHËNIM I REDAKSISË: Këto dy letra të dërguara dje pasdite drejtorëve të gazetës Shekulli në Shqipëri dhe gazetës Frankfurter Allgemeine Zeitung në Gjermani, janë dy reagime të shkruara nga shkrimtari ynë i njohur Ismail Kadare, në përgjigje të dy artikujve të botuara në këto media në datat 8 dhe 9 mars. I pari (artikulli në FAZ) është shkruar nga Michael Martens, i dyti (në Shekulli) ku citohet artikulli i FAZ, është shkruar nga Ardian Klosi. Zoti Drejtor, Reagim dërguar gazetës «Frankfurter Allgemeine Zeitung Lexova me një habi të madhe një shkrim të botuar në gazetën tuaj, më 8 mars 2010, shkruar prej gazetarit Michael Martens. Si shkrimtar jam mësuar të mos habitem lehtë nga keqkuptimet, moskuptimet, madje dhe nga dezinformimet e shtypit. Çdo njeri publik e di se kjo është e pashmangshme. Ndërkohë, vendosa t'ju dërgoj reagimin tim për këtë artikull, për arsye se e çmoj gazetën tuaj, dhe sinqerisht më ka ardhur shumë keq që një dezinformim tepër i rëndë dhe dëmtues për mua si shkrimtar është botuar pikërisht tek ju. Në shkrimin ku Z. Martens flet për historinë e botimit në Shqipëri të një libri për Skënderbeun prej autorit zviceran, Oliver Schmitt, duke përmendur debatin që ky libër shkaktoi, shkruan midis të tjerash se «Botimi i librit shpërtheu një furi nacionaliste ku luajtën një rol të palavdishëm kryeministri Sali Berisha dhe shkrimtari Ismail Kadare». Nuk është nevoja të zgjatem për të thënë se akuza është tepër rëndë dhe diskredituese për një shkrimtar, sidomos në kontekstin ballkanik. Dihet botërisht se shkrimtarët nxitës fushatash nacionaliste në Ballkan janë akuzuar me të drejtë, si nxitës të krimeve dhe të tragjedisë në konfliktin e fundit. Ndër ta, siç mund ta dini, bënte pjesë poeti famëkeq Karaxhiç, që sot ndodhet në Hagë. Zoti Martens mund të ketë çdo lloj opinioni për mua dhe veprën time, por ai nuk ka të drejtë të botojë një trillim të tillë në një nga gazetat më të mëdha të Europës. Shekulli

Unë nuk kam nxitur kurrë në jetën time asnjë fushatë nacionaliste dhe aq më pak shoqëruar nga ndonjë kryeministër a president i çfarëdo regjimi qoftë. Dhe kjo është lehtësisht e verifikueshme. Kam botuar në Gjermani më shumë se pesëmbëdhjetë libra dhe kam dhënë me dhjetëra intervista, në të cilat mund të vërtetohet e kundërta e asaj që thotë z. Martens. Është e vërtetë se në Shqipëri u ngrit një furtunë e vërtetë kundër librit të Schmitt-it, por të thuash se atë e nxiti shkrimtari I.K., është një trillim i pastër. Teza kryesore e z. Schmitt që shkaktoi acarim, ishte motivi i kryengritjes 25-vjeçare të liderit shqiptar. Sipas mendimit të historianit zviceran, motivi i aksionit nuk ishte idea e lirisë, por thjesht një gjakmarrje vetjake e Skënderbeut. Në një nga ndërhyrjet e rralla të mija, e kam cilësuar këtë si fyerje jo vetëm për personazhin, por edhe për popullin shqiptar, si popull për të cilin ide të tilla të epërme si liria janë, sipas Schmitt-it, të panjohura. I përmbahem këtij mendimi, madje dua të shtoj se në këtë këmbëngulje të historianit gjej një fije të tërthortë racizmi. Sa për mohimin e karakterit europian të aksionit të Skënderbeut, jo vetëm është një trillim i pastër, por desha të shtoj se jam kritikuar shpesh për të kundërtën, për theksim të përmasës europiane të heroit. Lidhur me tezën e Schmitt-it dhe të ndjekësve të tij, se aureolën e Skënderbeut si dhe të Rilindjes shqiptare e ngriti sidomos regjimi komunist, ky është jo vetëm trillim, por një kthim kokëposhtë i së vërtetës. As Skënderbeu e as Rilindja shqiptare, pjellë e iluminizmit europian, nuk kishin asgjë të përbashkët me komunizmin. Sa për tezën e përkatësisë etnike të Skënderbeut, me atë është abuzuar vërtet, por kanë qenë pikërisht rrethet nacionaliste jo shqiptare, që e kanë bërë një gjë të tillë, sidomos kundër pavarësisë së Kosovës. Ajo përdoret ende sot, siç e tregon deklarimi i Heinz-Christian Strache, kryetar i FPÖ (Freiheiliche Partei Osterreischs) më 23 shkurt 2008: "Kosova është një rajon i stërlashtë serb. Veç kësaj, kryeheroi i shqiptarëve, Gjergj Kastriot Skënderbeu, është në të vërtetë një serb, me nënë serbe dhe baba serb". ( ... ein Serbe mit einer serbischen Mutter und einem serbischem Vater). Një përdorim i pastër politik, veç jo në favor të shqiptarëve, por kundër tyre. Me bindjen se do ta botoni këtë letër,

Ismail Kadare ****************************** 2 Reagim Zoti drejtor, dërguar gazetës «Shekulli»

Në gazetën tuaj të datës 9 mars lexova, jo pa habi, një shkrim të një gazetari gjerman me emrin Michael Martens, për çështjen e botimit kohë më parë të librit të historianit Schmitt në Shqipëri. Në këtë shkrim, ku ka mjaft gjëra të pavërteta, për të mos përdorur fjalën «mashtrim», akuza më e rëndë është rezervuar kundër meje. Gazetari, ndër të tjera, shkruan se «botimi i librit shpërtheu një furi nacionaliste, ku luajtën një rol të palavdishëm kryeministri Sali Berisha dhe shkrimtari Ismail Kadare». E cilësova akuzën tepër të rëndë sepse, përveç që në universin gjermanik cilësimi « nacionalist » i afrohet shumë atij të fashistit, në rastin e përdorimit për një shkrimtar ballkanas, në kontekstin ballkanas, rëndohet edhe më fort. Dihet botërisht se shkrimtarët e akuzuar për nxitës të nacionalizmit në Ballkan, janë akuzuar gjithashtu, me të drejtë, si përgjegjës për krimet dhe tragjedinë në konfliktin e fundit. Radovan Karaxhiç, që sot ndodhet në Hagë, ka qenë ndër të tjera, një poet ! Nuk e di në qoftë se gazeta juaj më konsideron të tillë. Në rast se po, atëherë ky botim kaq i ngutshëm është në logjikën e gjërave. Në rast të kundërt është vërtet e habitshme çfarë ju ka shtyrë të mos e respektoni ligjin numër një të gazetarisë: verifikimin e fakteve. Ju keni botuar një trillim fund e krye. Më e pabesueshmja është se ju keni botuar trillimin e një gazetari gjerman, të panjohur për ju, kundër shkrimtarit shqiptar, që s'mund të pretendoni se nuk e njihni. Unë nuk impresionohem nga të tillët. Një mashtrues gjerman është për mua thjesht një mashtrues, po aq sa ç'mund të jetë mashtruesi shqiptar apo mongol. Ju jeni në mes të Tiranës dhe ju e dini se nuk kam udhëhequr kurrfarë fushate nacionaliste të lavdishme apo të palavdishme, për arsyen e thjeshtë se, për të mbrojtur

Gjergj Kastriotin, lavdi Zotit, gjer më sot nuk ka pasur dhe shpresoj se nuk do të ketë kurrë nevojë për fushatë të udhëhequr nga dikush. Ju besoj, jeni në dijeni se libri i historianit zviceran nuk u kritikua për vogëlsira, por në radhë të parë për tezën negacioniste, që këmbëngul se motivi i Gjergj Kastriotit për kryengritjen kundër osmanëve ka qenë gjakmarrja vetjake. Si rrjedhojë e kësaj teze të tërthortë raciste, populli shqiptar ka zgjedhur për model të tij një gjakmarrës, dhe jo një vizionar të lirisë, siç kemi kujtuar të gjithë gjer më sot, ngaqë idenë e kësaj të fundit ky popull, me sa duket, nuk e njeh. Ky ka qenë thelbi i reagimit, të cilin autori dhe përkthyesi i tij tepër i zellshëm nuk e kuptojnë, ose bëjnë sikur. Me Ismail *** I dashur Ismail Dëshiroj t'ju përcjell në emër të botuesit dhe drejtuesve të redaksisë, mbështetjen tonë të plotë për qëndrimet tuaja në lidhje me debatin mbi Skënderbeun. Nëse është e nevojshme, po shtoj se nuk pajtohemi në asnjë nivel me qëndrimet e gazetarit Martens dhe politika jonë editoriale lidhur me këtë temë, është theksuar disa herë. Është e qartë gjithashtu se ashtu siç thoni edhe ju, Gjergj Kastrioti, lavdi Zotit, nuk ka patur dhe nuk do të ketë kurrë nevojë për fushata mbrojtëse. As, ju. Ndaj këtë përgjigje, konsiderojeni një detyrim tonin dhe ndjesë nëse duhet, por kurrsesi replikë. Ndoshta ajo që ka ndodhur, duhet parë disi më butë. Shekulli ka botuar një shkrim të bashkëpunëtorit dhe publicistit të njohur Klosi, ku ndër të tjera citohet gazetari Martens dhe artikulli i tij në FAZ. Lexuesi ynë e di që ne dëshirojmë të mbështesim debatin duke respektuar opinionet e të gjithëve, por duke paralajmëruar gjithashtu (në një shënim të përditshëm tashmë disa-vjeçar) faktin që jo domosdoshmërisht të gjithë opinionet e botuara përcjellin politikën redaksionale të Shekullit. Ne përpiqemi njëkohësisht të respektojmë një shkallë të lartë lirie edituese si për redaktorët tanë brenda gazetës, ashtu edhe për bashkëpunëtorët tanë jashtë saj. Edhe letrën tuaj, po e botojmë të plotë, pikërisht në emër të kësaj përpjekjeje, pavarësisht se ajo përmban tone të ashpra ndaj nesh, madje më të ashpra se në letrën bindjen se do ta Kadare botoni këtë letër,

tuaj të dytë, ku i drejtoheni burimit real të citimit, që është në këtë rast shtypi gjerman. Në këtë kontekst, ndoshta nuk e meritojmë frazën: "Ju keni botuar një trillim fund e krye. Më e pabesueshmja është se ju keni botuar trillimin e një gazetari gjerman, të panjohur pêr ju, kundër shkrimtarit shqiptar, që s'mund të pretendoni se nuk e njihni..". I dashur, Ismail. Ne ju njohim. Dhe ju duam! Ndaj ndihem vërtet keq për rreshtat e letrës suaj ku pyesni nëse "Shekulli" ju konsideron të njëjtë me Karaxhiçin. Një miliard herë, jo. As të njëjtë, as të ngjashëm, as të afërt, as sot, as kurrë. Përqafime Adrian Drejtor i gazetës Shekulli Thano

Një konferencë dhe një artikull në FAZ

Ardian Klosi | 09/03/2010 shekulli Mësojmë që Qendra e Studimeve Albanologjike së bashku me Universitetin "Marin Barleti" planifikon për muajin maj një konferencë për Skënderbeun, imazhin e tij etj. Pa paragjykuar atë që do të ndodhë në këtë konferencë, mund të pohojmë pa ngurrim se pak gjasa ka të sjellë të reja shkencore. Nëse do të kishte ndodhur diçka e re, një zbulim arkivor, një prurje dokumentare që do të meritonte shkundjen e opinionit shqiptar edhe një herë për Skënderbeun, ne këtë do ta kishim dëgjuar. Por të paktën deri në këtë orë që po shkruajmë nuk dimë të kenë ndodhur zbulime të tilla. Ndërkaq konferenca për Skënderbeun kohët e fundit ka patur shumë. Vetëm në vitet 2006-2007 u zhvillua një triptik konferencash skënderbejane: në Tiranë, Prishtinë dhe Shkup. Dhe mund të thuhet pa frikë se, në kujtesën kombëtare ato janë si të mos kishin qenë. Nga ana tjetër, prej botimit të "Skënderbeut" të Oliver Schmittit shpërtheu një debat kombëtar në përmasa të panjohura më parë për një libër të vetëm. Të panumërt artikujt që u shkruan kundër tij, tek-tuk ndonjë që e merrte në mbrojtje, veç libra dolën plot pesë, nga autorë që në pjesën më të madhe nuk njiheshin deri m'aty si historianë e që sot po njihen e shumta si deputetë. Pa dyshim që publiku ndjeu lodhje pas një tirade të tillë. Këtë e ndjenë fare mirë botuesit e gazetave që hoqën dorë dalëngadalë nga tema e Skënderbeut dhe (duket përkohësisht) ajo e çmitizimit ose korrigjimit të historiografisë. Tjetër reagim kanë lexuesit, ai publik anonim që lexon dhe nuk komenton, e blen librin për vete dhe për fëmijët. Me këtë më ka qëlluar të komunikoj në mënyrë të rregullt, meqë jam botues i veprës së Schmittit, dhe mund të them këtu me siguri se libri nuk qe ndonjë meteor që ra në qiellin shqiptar dimrit të kaluar për t'u fikur shpejt e shpejt, një bestseller me debat të shpifur, por një vepër serioze nga ato që ke qejf ta kesh në bibliotekë, për vete dhe për fëmijët. Por nuk kanë hequr dorë nga debati me sa duket historianët tanë. Në qoftë se në valën e parë folën shkrimtarë dhe patriotë, në valën e dytë kritikë letrarë, historianë pensionistë dhe presidentë, tani duket ka ardhur radha e historianëve profesionistë aktivë. Mirë dhe bukur, më tepër s'mund të themi në këtë shoqëri të lirë ku kushdo flet e shkruan e konferon atë që do; e shumta mund të sugjeronim që paratë publike, si ato nën administrim të Qendrës mund t'ishte më e udhës të shpenzoheshin ose për kumtime te reja shkencore ose për punëra arkivore për të cilat historianët tanë ankohen shpesh që nuk i bëjnë ngaqë s'kanë financime. Ajo që më bën përshtypje këto ditë, ndërkohë që marr njoftimin për konferencën e ardhshme, është mesazhi që japin recensionet e ndryshme të cilat po botohen në

vendet e gjuhës gjermane me rastin e daljes në gjermanisht të "Skënderbeut" të Schmittit. Njërin prej tyre të botuar në Neue Zürcher Zeitung lexuesi e pa në shqip te "Shekulli" muajin e kaluar. Dje ka dalë një tjetër shkrim në një nga gazetat kryesore të Gjermanisë, Frankfurter Allgemeine Zeitung. Autori, Michael Martens, pasi përshkruan figurën e Skënderbeut, luftërat e tij dhe jehonën e jashtëzakonshme që pati kjo figurë përmes veprës së Barletit në Europën e shekujve 16-18, cek atë që ndodhi në Shqipëri gjatë Rilindjes Kombëtare e sidomos nën diktaturën e Enver Hoxhës: "Kur vdiq më 1468 Skënderbeu la pas një vend të shkatërruar. Mirëpo me vdekjen e tij filloi karriera e tij e dytë si figurë simbol e luftës kundër turqve. Për herë të tretë ai u shpik nga lëvizja kombëtare shqiptare në shekullin 19. Sot ekzistojnë dy Skënderbegë: ai historiku dhe heroi kombëtar i ngritur në mit, siç paraqitet në shkollat shqiptare dhe nga intelektualët nacionalistë në Tiranë ose Prishtinë. Të dy kanë të bëjnë me njëri-tjetrin më pak se ç'kanë të bëjnë kushërinjtë e largët. Imazhi i sotëm i Skënderbeut përcaktohet ende në mënyrë vendimtare nga epoka e komunizmit, kur princi mesjetar erdh e u mbrujt në trajtat e heroit kombëtar shqiptar. Sa më shumë futej në izolim Shqipëria e Enver Hoxhës, aq më "kombëtar" bëhej Skënderbeu. U sugjerua një unitet fiktiv i fisnikëve shqiptarë në luftën kundër osmanëve. Mirëpo Skënderbeu nuk mund të quhej "prijësi i shqiptarëve", edhe vetëm sepse kryengritjen e tij e ndoqën jo vetëm ortodoksë shqiptarë, por edhe bullgarë, serbë ose vllehë. Aleati i tij më besnik në Arbëri ishte kisha katolike, e cila, ndryshe nga zotërinjtë e tjerë luftëtarë, nuk e tradhtoi asnjëherë." Martens vëren pra, atë që edhe sot, jo vetëm letrarët tanë deputetë, por shpesh edhe historianët profesionistë nuk dëshirojnë ta shohin: "kozmopolitizmin", anacionalizmin apo ndërballkanitetin e një figure si Skënderbeu (qoftë dhe si Balsha ose si Topia që krenoheshin me lidhjet e tyre ndërkombëtare, ky i fundit madje edhe duke thënë se ishte bir ilegjitim i Anzhuve). Në një kuptim Gjergj Kastrioti i shekullit të 15 në mendjen dhe veprimin e tij ishte shumë më ballkanik dhe më europian sesa janë debatuesit tanë të shek. 21 edhe pse të gjithë thonë se janë për integrimin europian. Mirëpo i tillë ai "nuk përputhet me imazhin e heroit kombëtar", vazhdon Martensi, "veçse spërdredhja nacionaliste që ka bërë komunizmi vazhdon të ketë veprim të fortë edhe sot në Shqipëri, në Kosovë dhe në trevat shqiptare të Maqedonisë. Nderimin për heroin, të drejtuar shtetërisht, e ndjeu mirë edhe Schmitti.

Botimi i librit të tij në Shqipëri shpërtheu një furi nacionaliste ku luajtën një rol të palavdishëm kryeministri Sali Berisha dhe shkrimtari Ismail Kadare. Kjo ngaqë Schmitti kishte guxuar të trajtonte në librin e tij, sadoqë në mënyrë anësore, çështjen e përkatësisë etnike të Skënderbeut, diçka që në atë periudhë të mesjetës luante një rol krejt të dorës së dytë." Autori i artikullit në FAZ e mbyll recensionin e tij duke treguar admirimin "për gjithë atë material që ka arritur të mbledhë autori megjithë mangësinë e materialeve burimore - që mund të jenë më të pasura bie fjala për qenin e dashur të Piut Ι - duke na dhënë figurën e një prijësi kryengritës të keqkuptuar, i cili vazhdoi të jetonte në memorien e Europës si hero vezullimtar, ndërkohë që ishte figura tragjike e një kohe në shndërrim." Nuk dëshiroj aspak ta marr këtë shkrim si pasqyrë të së vërtetës, përkundrazi do desha në përgjithësi që t'i lëmë më shumë kohë vetes për të mësuar dhe reflektuar mbi një periudhë të largët, me dëshmitarë të pakët, e sidomos me një hero të mbuluar me shtresa mitologjike. Mbetem përherë i bindjes se të vërtetat historiografike si ato që ka parashtruar Schmitti në veprën e tij nuk janë të palëvizshme. Veçse ato mund të lëvizen vetëm nga një punë e ngulmët shkencore e sidomos nga zbulime arkivore. Por nga ana tjetër nuk mund të rrimë të verbër para figurës që bëjmë në Europë me debatet tona diletante dhe emotive, me shpallje përkujtimoresh dhe anatemime armiqsh të rinj kombëtarë. Uroj që konferenca e majit të mos jetë në këto ujëra dhe le të ma falin organizuesit bindjen krejt personale që sot për sot ajo ngjan të jetë e padobishme.

Racizëm apo kthjellim i historisë?

Ardian Klosi | 13/03/2010 |Shekulli Letër drejtorit të "Shekullit"

I dashur Adi, duke ju falënderuar qysh në krye për bashkëpunimin e hapur që kemi prej vitesh, për lirinë e shprehjes që më ka siguruar "Shekulli" përherë në faqet e veta, besoj se një kënd të vogël do ta gjeni edhe kësaj here për këto pak radhë: Natyrisht që nuk mund të pranoj mesazhet që jepte dje në letrën e tij shkrimtari ynë i mirënjohur Ismail Kadare. Të akuzosh Oliver Schmittin për racizëm të tërthortë ndaj shqiptarëve është si të përdorësh metodën e vjetër komuniste të difamimit të një autori pa u marrë konkretisht me veprën e tij. Unë kisha një cep të vogël në atë letër, si "përkthyes i zellshëm", por fyerjet do t'i durojmë (shih më poshtë).

Oliver Schmitti ka vend të veçantë, me gjithë moshën e tij të re, në albanologjinë moderne. Ai, para se të shkruante "Skënderbeun", ka hartuar një tjetër vepër monumentale për mesjetën e vonë të Shqipërisë: "Arbëria venedike. 1392-1479", botuar në shqip më 2007. Të vë në dijeni se për këtë vepër të pazakontë, vazhdim i denjë i punës së Jireçekut e Shuflajt për Arbërinë mesjetare, nuk shkroi asnjë nga historianët tanë të nderuar. Përse nuk shkruan? Mosnjohje, indiferencë, xhelozi? Nuk di të them, di vetëm të them, pasi e kam përkthyer me të njëjtën kënaqësi atë opus 700 e ca faqe sa edhe "Skënderbeun", se aty gjen po të njëjtat teza e pikëpamje për Skënderbeun dhe kryengritjen e tij, si dhe në veprën aq të debatuar e të përbaltur që doli një vit më pas.

Më e keqja në gjithë fushatën kundër Schmittit, që e hapi më 11 nëntor 2008 (2 ditë pas prezantimit në Tiranë) pikërisht Kadareja - ai foli nga Gjirokastra dhe nuk u shpreh vetëm për çështjen e motivit të gjakmarrjes sikurse shkruante dje, por në tërësi, duke thënë se "sulmi ndaj mitologjisë së kombit është sulm ndaj lirisë" etj., - kanë folur kryesisht jo-historianë, ose kanë foluri historianë të shkollës së shkuar, të cilët kanë vite që e kanë mbyllur punën e tyre aktive me arkivat. Në këtë varg johistorianësh që kanë ngritur zërin kundër Schmittit, ishin për fat të keq edhe kryeministri dhe presidenti i vendit, të dy me profesionin e mirëfilltë doktor, njerëzish ose jo. Që këtu kemi të bëjmë me një debat të shpifur, krejt të pabarabartë, propagandistik dhe deformues. Në njërën anë historianin që flet mbi dokumente, më anën tjetër gazetarë si Polovina, Marku, Ndreca e sa të duash që flasin mbi fjalë dhe hedhin një tymnajë të pabesueshme. Kam heshtur gjithë këtë kohë, jo pse më vinte keq për Schmittin, sepse ai s'ka nevojë të mbrohet, ka veprën që e mbron, por pse më vinte keq për ata që e sulmonin, për diletantizmin e tyre, për imazhin që japim në qendrat e kulturës europiane me pamjen e fytyrës së fyer e të thartuar që tregojmë. Prandaj shkrova edhe para pak ditësh, duke dashur të jap një pasqyrim të vogël se si reflektohemi në një nga gazetat më prestigjioze të Europës sikurse është FAZ me këtë debatin tonë të shpifur. Shpresa tjetër ishte që disa historianë tanë të nderuar të heqin dorë nga botimet dhe konferencat pa fund për Skënderbeun, sepse po aty rrotullohen

dhe po një bulmet nxjerrin, po me Schmittin do merren, përderisa nuk kanë gjetur asgjë të re, madje nuk kanë marrë as mundimin të verifikojnë ato që gjeti Schmitti në arkivat e Parisit, të Milanit, të Mantovës, të Hvarit, të Dubrovnikut etj.

Siç dhe e kupton fare mirë, i dashur Adi, çështja nuk është thjesht te një dokument i zbuluar në arkivin Sforza dhe te gjakmarrja. Çështja është që tek ne dalëngadalë ka filluar procesi i kthjellimit të historisë, i pastrimit të historiografisë shqiptare, e sidomos teksteve të shkollave, nga gjithë përrallat, legjendat e manipulimet që u lëshuan mbi të në më shumë se 100 vjet, e sidomos prej 1945-ës e këtej. Në këtë përpjekje sa të ndershme aq dhe të domosdoshme, do të durojmë edhe sulme. Ama nuk do të heshtim.

Me Ardian Klosi

respekt

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful