You are on page 1of 65

MZU3233

TEKNOLOGI MUZIK

TEORI

PERANAN TEKNOLOGI MUZIK
PENDIDIKAN MUZIK

AMALI

PENGENALAN PERISIAN MUZIK DAN
LATIHAN AMALI MENGGUNAKAN
PERISIAN MUZIK

Tajuk 1

1.0

Sinopsis
Dalam tajuk ini, di bahagian teori anda akan mempelajari peranan teknologi muzik
dalam kehidupan harian serta mengenali jenis-jenis teknologi dalam pasaran yang
sering digunakan oleh masyarakat kita. Selain itu, dalam topik pendidikan muzik anda
juga akan mengetahui apakah faedah-faedah daripada teknologi muzik dalam
membantu kita membaca skor notasi, mencipta lagu dan bagaimana ia dapat membantu
guru dalam proses pengajaran dan pembelajaran.
Manakala dalam kuliah amali pula anda akan dikenalkan dengan perisian Cakewalk
SONAR. Dengan mengikuti langkah-langkah pembelajaran secara sistematik anda akan
berjaya menggubah sebuah muzik.

1.1

1.2

Hasil Pembelajaran
1.

Meneroka peralatan teknologi muzik dan peranannya dalam kehidupan

2.

Menghuraikan kepentingan teknologi dalam pendidikan muzik

3.

Mengaplikasikan teknik gubahan muzik dengan perisian Cakewalk Sonar.

Kerangka Tajuk
Pendidikan Muzik
Peranan Teknologi
Kehidupan harian
Jenis-jenis peralatan

Faedah Teknologi
- Pembacaan skor muzik
- Ciptaan lagu
- Pengajaran Pembelajaran

Pengenalan perisian muzik dan
latihan amali menggunakan
perisian muzik

Perisian penyuntingan bunyi
(sound editing) - Cakewalk
SONAR
Perisian gubahan – Cakewalk
SONAR

1

MZU3233

TEKNOLOGI MUZIK

TEORI
1.3

PERANAN TEKNOLOGI MUZIK

1.3.1

Peranan Teknologi Muzik Dalam Kehidupan Harian

Istilah teknologi muzik di sini merujuk kepada apa sahaja peralatan elektronik yang
digunakan atau perkakasan yang berkaitan dengan komputer muzik. Seperti alatan muzik
elektronik, perisian atau aplikasi muzik, bahan-bahan dan sumber digital bagi menghasilkan
muzik, alat-alat rakaman dan alat-alat untuk memainkan semula muzik. Pada masa kini
peralatan teknologi muzik yang berasaskan elektronik seperti alat muzik kibod digital,
synthesizer, sofwer komputer muzik yang dikenali juga sebagai Digital Audio Workstaion
(DAW), kibod sampler, dan mesin sequencer sangat membantu seseorang komposer dalam
proses penciptaan dan gubahan muzik. Peralatan teknologi muzik ini amat berguna dalam
bidang penerbitan, pendidikan, persembahan dan rakaman muzik selain bagi maksud hiburan
santai. Teknologi muzik berkembang bersama kepesatan dunia teknologi. Bermula dari
teknologi analog sehinggalah digital, kemajuan di dalam bidang teknologi telah menghasilkan
peralatan muzik elektronik yang memudahkan tugas guru muzik, pelajar dan ahli muzik serta
komposer. Kini sesiapa sahaja boleh menghasilkan muzik, tidak terhad kepada mereka yang
berpengetahuan di dalam bidang muzik sahaja. Dengan bantuan teknologi muzik apa sahaja
jenis muzik boleh dihasilkan dan dinikmati bersama.
Memandangkan teknologi muzik melibatkan teknologi dan bunyi, maka pengetahuan
terhadap kedua-dua bidang ini perlulah difahami sebelum teknologi muzik dapat diaplikasi bagi
memenuhi tujuan penggunaanya. Bagi menghasilkan bunyi atau muzik, pada asasnya
seseorang perlulah mempunyai latarbelakang dan pengetahuan muzik seperti teori dan
gubahan serta berkebolehan memainkan alat muzik seperti kibod. Pengetahuan di bidang
teknologi juga penting supaya seseorang boleh menggunakan peralatan yang sesuai untuk
menghasilkan muzik yang diciptanya. Sebagai contoh, seorang guru ingin menggubah sebuah
skor bagi mengajar nyanyian koir. Guru tersebut tentulah berpengetahuan dalam bidang muzik
serta tahu bagaimana untuk menggubah suara-suara soprano, alto, tenor dan bass. Beliau
memerlukan komputer yang dilengkapi sofwer notasi untuk menghasilkan gubahan skor,
manakala bagi muzik iringan pula beliau boleh menggunakan sofwer sequencing untuk
menghasilkan iringan orkestrasi.
Dengan menggunakan komputer, guru tersebut boleh mendengar semula hasil
gubahannya dan menambah baik mana-mana bahagian suara atau muzik yang telah
dihasilkan. Dengan cara ini guru tersebut boleh mengajar koir berdasarkan skor notasi dan
muzik iringannya sendiri dengan lebih efisien. Tanpa pengetahuan dalam kedua-dua bidang
muzik dan teknologi tersebut maka tujuan untuk menghasilkan muzik yang bermutu adalah
mustahil untuk dicapai. Oleh sebab itu teknologi muzik telah mengubah cara bekerja komposer
dan guru muzik dalam proses mengedit, mengubahsuai, mengimprovisasi serta menambah
baik bahan muzik yang dihasilkan. Semakin tinggi pengetahuan seseorang dalam
menggunakan teknologi muzik maka semakin canggihlah bahan muzik yang dihasilkannya.
Semuanya bergantung kepada sikap pengguna teknologi itu sendiri.
Sukar dibayangkan apa sahaja jenis muzik masa kini yang tidak melibatkan teknologi?
Muzik telah sebati dalam aspek kehidupan manusia dan masyarakat. Muzik bukan sahaja
dijadikan halwa telinga untuk hiburan semata-mata atau setakat mengisi masa lapang. Banyak

2

MZU3233

TEKNOLOGI MUZIK

manfaat yang telah dinikmati oleh pengguna muzik hasil dari kemajuan teknologi muzik. Di
antaranya ialah:
Teknologi muzik memajukan kehidupan manusia
Jika dahulu muzik hanya boleh dinikmati melalui radio, televisyen, piring hitam, kaset
dan cakera padat, kini muzik atau lagu dalam fomat mp3 (MPEG Audio Layer III) dan MIDI
(Musical Instrument Digital Interface) serta berbagai jenis format audio yang lain telah boleh
dimainkan dengan peralatan seperti iPod atau telefon bimbit. Kebanyakan orang sekarang
mengunakan internet untuk memuat turun muzik atau lagu kegemaran mereka dari laman
youtube secara percuma. Dari sinilah bermulanya kemajuan manusia menggunakan peralatan
teknologi baru seperti iPad, telefon pintar (smartphone) dan sebagainya untuk mendapatkan
maklumat serta memudahkan urusan hidup harian dengan lebih cepat . Semuanya di hujung
jari.
Manusia semakin kreatif mencipta idea baru
Teknologi muzik telah membantu seseorang mencurahkan idea hasil dari perasaan dan
imaginasinya menjadi realiti dengan mencipta suatu muzik baru atau mengubah muzik yang
lama menjadi baru. Siapa sangka seseorang penyanyi yang telah lama meninggal dunia boleh
berduet dengan anaknya yang juga penyanyi di masa kini? Sebagai contoh Natalie Cole
merakamkan lagu mendiang ayahnya When I Fall in Love dengan muziknya yang disusun
semula kemudian diadun dan berduet dengan suara Nat King Cole. Dengan kemajuan
teknologi muzik juga membolehkan seseorang merakam suaranya sendiri menjadi seperti
sebuah muzik orkestra. (Sila layari Voice Orchestra – In the Hall of the Mountain King di laman
https://www.youtube.com/watch?v=uwKfTk4cVqQ)

Kemunculan produk yang inovatif
Apabila seseorang yang tiada latar pendidikan muzik tetapi mempunyai kreativiti dan
inovatif untuk mencipta muzik mereka sendiri maka terciptalah berbagai produk bagi memenuhi
keperluan ini samada dalam bentuk perisian komputer atau aplikasi bagi sistem android seperti
Music Maker Jam. Manusia berikhtiar untuk mencipta produk yang inovatif bagi membantu
insan lain menghasilkan muzik supaya dapat dikongsi bersama sesuai dengan slogan ”Muzik
Untuk Semua”. (Zoltan Kodaly) Selain dari itu dengan kemajuan teknologi muzik juga telah
mendorong kemajuan di bidang komunikasi audio visual yang dapat memberikan berbagai
informasi dengan cara merakam dan memainkan semula muzik, mengawal peralatan bunyi
secara kawalan jauh, mengecam suara atau bunyi dan maklumat berbentuk muzik tersebut
terus boleh dicetak. Sebagai contoh alat muzik sampler yang boleh merekod bunyi atau suara
melalui mikrofon kemudian mengubah semula bunyi-bunyi tersebut menggunakan butangbutang envelope untuk dijadikan bunyi suara atau alat muzik. Kini perisian notasi Finale boleh
merakam suara dan mengubahnya menjadi notasi untuk dicetak.

3

Malah kegilaan terhadap permainan video yang menggunakan muzik latar serta kesan bunyi yang canggih juga berasaskan teknologi muzik. telah membuka peluang pendapatan atau perniagaan kepada mereka yang memiliki kemahiran teknologi muzik. juruteknik stesen penyiaran atau studio muzik dan termasuklah tukang baiki alat muzik serta sesiapa sahaja yang terlibat di bidang teknologi muzik mendapat ganjaran hasil daripadanya. delay. Rajah 1. jurulatih muzik. reverberations. Apabila permintaan terhadap sesuatu perisian atau aplikasi yang boleh memudahkan orang mendapatkan muzik atau menghasilkan muzik samada secara profesional atau amatur.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Peluang pendapatan dan perniagaan (Music business) Hasil dari kreativiti dan inovatif seseorang untuk menghasilkan muzik.1: Computer Music Workstation Studio Rakaman Kelengkapan alatan: A Set Komputer Muzik B Loud Speaker C Recording Mixer D Power Amplifier E Mikrofon kondenser F Mesin perakam G Signal processors – equalizer. Persaingan perniagaan seperti ini juga menguntungkan kedua belah pihak pengguna dan pengeluar.3. perisian komputer dan aplikasi telefon pintar.2: Studio Rakaman 4 . filters dsb. 1. pembantu teknikal makmal muzik. Pengguna sanggup membayar perisian atau aplikasi yang canggih dan mesra pengguna.2 Jenis-jenis alat teknologi muzik yang terdapat di pasaran Komputer Muzik Kelengkapan alatan: A Komputer Riba atau PC B MIDI Kibod Controller C Audio Interface atau Soundcard D Speaker monitor E Perisian muzik F Plugs In – alat muzik dan kesan bunyi G Mikrofon H Kabel MIDI Rajah 1. pitch shifting. compressor. Tenaga mahir di bidang teknologi muzik seperti jurutera bunyi. maka semakin banyaklah rekaan produk terbaru akan muncul untuk memenuhi permintaan pasaran.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Sistem Bunyi Kelengkapan alatan: A Mixer B Mikrofon Dinamik C Monitor Speaker D Loud Speaker & Woofer E D I Box F Kabel mikrofon/speaker G Pemain CD H Power Amplifier I Crossover J Equalizer Rajah 1. Guru zaman kini menghadapi cabaran besar kerana bersaing dengan kepesatan teknologi maklumat yang telah bersebati dalam diri kanak-kanak. filem animasi. seperti suara chipmunk dan juga boleh menjadi suara gergasi? Guru pada zaman dahulu terpaksa bercerita dan memberi penjelasan sehingga berjelajela kepada murid-muridnya supaya gambaran idea atau isi pelajaran yang ingin disampaikannya dapat difahami.4: Sistem Stereo 1. rancangan hiburan dan berbagai program di televisyen pada hari ini telah berjaya meransang tumpuan kanak-kanak. Peralatan media elektronik seperti komputer. iPhone dan internet serta bahan-bahan interaktif yang bercirikan hiburan seharusnya menjadi alat bantu guru untuk mendapat perhatian murid-murid disamping memberi mereka ransangan yang berkekalan. Pernahkah anda terfikir suara anda boleh berubah menjadi berbagai jenis. Alangkah baiknya jika keadaan seperti ini berlaku di bilik darjah di mana kanak-kanak memberi tumpuan kepada pengajaran guru seperti mereka menonton televisyen. Tetapi murid-murid hari ini jika mendengar bebelan guru seperti itu pasti akan berkhayal dan tertidur dalam sekelip mata. Apatah lagi jika guru pandai memilih muzik atau bunyi-bunyian yang menjadi kegemaran kanak-kanak seperti lagu Chicken Dance.3: Sistem Bunyi Sistem Stereo/Karaoke (Home Theatre) Kelengkapan alatan: A Amplifier B Pemain CD/DVD/Blue Ray C Mixer D Surround Speakers & Woofer E Mikrofon Wireless F Televisyen Rajah 1. iPod. iPad.4 PENDIDIKAN MUZIK Faedah-Faedah Teknologi Dalam Pendidikan Muzik Mengapakah kanak-kanak sanggup menonton televisyen sehingga berjam-jam lamanya? Siri kartun. kesan bunyi alam sekitar atau bunyi yang 5 .

bahan video dan audio yang berkaitan muzik boleh didapati di pasaran. nama. Semua alat bantu mengajar yang digunakan dalam bilik darjah tersebut telah membuahkan hasil yang sangat positif. tetapi juga membolehkan kita mencipta dan menggubah muzik. Begitu juga dengan suatu usaha yang pernah dilaksanakan oleh En. dapat memperkayakan lagi pembinaan bahan bantu mengajar yang menghiburkan. Music Times.5: Paparan Perisian Notasi Komputer 6 . Composer dan lain-lain perisian yang boleh membantu seseorang pelajar atau mereka yang baharu untuk memahirkan pembacaan skor muzik. Contohnya kaedah Mohdar. berkesan lagi memberangsangkan minat murid untuk belajar. muzik serta kesan bunyi bagi memberi impak kepada hasil penceritaanya. Bagaimanakah semua bahan bantu mengajar yang berasaskan muzik ini berjaya dihasilkan jika tidak dengan menggunakan teknologi muzik? Pembacaan skor muzik Terdapat banyak sumber bacaan skor notasi daripada media cetak atau media elektronik seperti buku-buku. pic dan nilai not. Encore. Sibelius. seorang guru tadika KEMAS. Banyak hasil-hasil produksi guru yang telah mengunakan sumber muzik untuk menghasilkan bahan pengajaran dan pembelajaran di bilik darjah. Perisian multimedia interaktif yang menghiburkan bagi matapelajaran sains seperti Mengenal Haiwan oleh Zuliana Mat Taib juga berjaya dibangunkan. membina buku cerita interaktif dengan menggunakan MS Powerpoint dan perisian Cakewalk untuk mengadun dialog. Menurut Saidina Umar (ra) kita diminta mendidik anak mengikut zamannya. Ini merupakan suatu kaedah yang berkesan dengan menggunakan muzik untuk mencapai suatu matlamat pembelajaran matematik. di mana murid boleh memahami sesuatu formula matematik dengan cara menghafal lagu. Di antara bahan media tersebut. Pn Hanim Harun. Zulkafi Tasiron.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK biasa mereka dengar dalam siri kartun misalnya. majalah-majalah. Rajah 1. Perisian notasi bagi komputer dan aplikasi notasi bagi android bukan sahaja membantu seseorang mengenal bentuk. Kini dengan adanya kemajuan teknologi komputer. seorang guru muzik yang menggunakan perisian Cakewalk untuk mencipta lagu-lagu sifir bagi teknik hafalan matematik. banyak perisian notasi muzik seperti Finale. ada juga teknologi bahan interaktif yang dibangunkan khusus bagi latihan aural muzik dan kemahiran membaca skor notasi muzik. Jika kini adalah zaman teknologi komputer maka cara mengajar anak juga haruslah berbantukan komputer.

Kaedah menggubah lagu menggunakan teknik rakaman MIDI dan Audio akan dijelaskan pada tajuk-tajuk selepas ini. Logic. Dengan cara ini proses pengajaran dan pembelajaran muzik akan lebih berkesan dan menjimatkan masa. Seseorang penggubah pula dapat mengelakkan dari kesilapan renj atau transposisi susuatu alat muzik ketika menulis gubahan skor. 7 . Melodi yang dicipta pada komputer boleh dilihat dan didengar bunyinya secara langsung serta notasinya pula boleh disunting secara spontan. Reasons. Seseorang guru boleh menggubah skor notasi bagi ensembel insrumental atau vokal secara lebih efisien mengikut kebolehan pelajarnya. Rajah 1. Protools. Setiap kesilapan yang berlaku boleh dipantau secara visual dan bunyi. Perisian jenis sequencer membolehkan sesebuah lagu digubah secara MIDI (Musical Instrumen Digital Interface) atau secara rakaman audio. Ini boleh menjimatkan kertas dan masa latihan. teknologi muzik menggantikan pena dan kertas dengan perisian muzik dan komputer. Music Score Pad dan Sheet Music Workout yang boleh digunakan bagi meningkatkan kemahiran bacaan skor notasi dan mencipta melodi. malah apa sahaja kekurangan yang terdapat pada skor boleh diperbetulkan dengan tepat. Perisian komputer jenis sequencer (DAW) seperti Cakewalk.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Selain daripada perisian komputer. Guru dan pelajar boleh mendengar dan membuat gambaran keseluruhan terhadap suatu susunan muzik sebelum latihan dijalankan.6: Paparan Aplikasi Notasi Android Ciptaan lagu Dalam bidang ciptaan dan gubahan muzik. Cubase dan banyak lagi yang terdapat di pasaran biasanya digunakan dalam ciptaan lagu dan gubahan muzik. terdapat juga aplikasi android bagi kegunaan telefon pintar di antaranya ialah Maestro.

teori dan amali. Latihanlatihan muzik seperti aural. bahan edaran. Bayaran kepada guru muzik yang bertauliah tentulah mahal yurannya. Daydream Education.7: Paparan DAW perisian sequencer DAW (Digital Audio Workstation) ialah suatu perisian muzik yang digunakan pada komputer untuk merakam. Adventus. Semua latihan 8 . Di antaranya adalah Auralia. Pengajaran dan pembelajaran Suatu masa dahulu muzik hanya mampu dipelajari secara formal oleh anak-anak bangsawan dan di kalangan kerabat istana. Yamaha Musicsoft.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Rajah 1. Manakala orang kebanyakan pula mempelajari muzik secara informal dan menerusi kaedah penyampaian turun temurun. Tetapi teknologi muzik telah mengubah cara pembelajaran muzik masakini daripada interaksi guru-murid kepada integrasi komputer secara interaktif. permainan. dan sebagainya. Terdapat banyak perisian interaktif yang boleh membantu seseorang untuk belajar muzik secara berkesan. yang menggabungkan visual dan bunyi bukan sahaja memudahkan seseorang belajar dan berlatih secara arah kendiri tetapi juga mewujudkan interaksi komunikasi yang berkesan antara guru dan murid. menyunting dan memainkan semula audio digital. Music Ace dan banyak lagi di pasaran yang dapat membimbing pelajar belajar muzik dengan kaedah latih tubi secara berpandu (guided drill). teori atau amali. Smartmusic. Paparan DAW merupakan simulasi sebuah studio yang menggambarkan peralatan dan perkakasan yang digunakan dalam proses rakaman. samada dalam bentuk kuiz. Perisian tersebut menyediakan beberapa bentuk latihan muzik seperti aural. Pengajaran dan pembelajaran muzik berbantukan komputer telah menjadi sesuatu keperluan pendidikan muzik yang amat berguna kepada guru dan pelajar di zaman ini.

html) MusicalOnline: Music Instruction / Education www. Di antara laman sesawang yang boleh anda layari bagi mengikuti P&P muzik secara maya adalah Music Education Online.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK disediakan mengikut peringkat kemahiran dan aras kesukaran yang boleh diakses.musicalonline. dinilai kemudian memberi markah serta maklumbalas terhadap sesuatu ujian muzik yang telah dilaksanakan oleh penggunanya.childrensmusicworkshop. (http://www.8: Paparan perisian interaktif 9 .com/music_instruction. cakera padat audio visual dan perisian interaktif. Kaedah pengajaran dan pembelajaran (P&P) yang lazim digunakan oleh guru dan murid lazimnya menerusi buku panduan.htm) Rajah 1. Dengan kepesatan internet.com/schools/index. kini pembelajaran muzik secara online telah menjadi alternatif kepada pembelajaran muzik secara konvensional.

kemudian mengubah suara anda.1 Perisian penyuntingan bunyi (sound editing) . tarian. ACID. Perisian Cakewalk SONAR adalah sebuah DAW (Digital Audio Workstation) yang biasanya digunakan bagi gubahan muzik MIDI. dan menyunting suara atau muzik yang terdapat dari sesebuah klip video.5 PENGENALAN PERISIAN MUZIK DAN LATIHAN AMALI MENGGUNAKAN PERISIAN MUZIK 1. AIFF dan lain-lain boleh di sunting dengan menggunakan perisian SONAR ini. Perisian penyuntingan bunyi yang akan digunakan bagi latihan amali dalam modul ini adalah Cakewalk SONAR. Selamat mencuba.Cakewalk SONAR Fungsi utama sesebuah perisian penyuntingan bunyi yang digunakan pada komputer muzik adalah untuk merakam. Antara tugas-tugas penyuntingan muzik yang boleh dilaksanakan dengan Cakewalk SONAR adalah seperti berikut: Rakaman MIDI ► MIDI bermaksud Musical Instruments Digital Interface ► Protokol piawai yang menghantar isyarat arahan seperti Note On dan Note Off kepada hampir semua jenis synthesizer dan sound module Trek Tanpa Had ► Trek studio maya Sonar hanya dihadkan oleh memori komputer. menyunting. kerja penyuntingan muzik boleh dilaksanakan di mana-mana sahaja kerana teknologi muzik sekarang berada di hujung jari. Perisian ini biasanya digunakan oleh ahli muzik. Beberapa format audio seperti wave. WMA.5. jurutera bunyi. drama atau menterjemah ayat yang terdapat di dalam sesebuah rakaman. MP3. Dengan menggunakan perisian Cakewalk SONAR anda seolah-olah berada di dalam sebuah studio rakaman kerana paparannya yang menarik seperti mengendalikan sebuah mesin rakaman. menyambung suatu lagu dengan lagu yang lain. Kelebihan yang terdapat pada Sonar adalah anda boleh menyunting seberapa banyak trek audio atau trek MIDI di samping mempunyai banyak kesan bunyi (effects) yang boleh digunakan bagi memberi impak yang lebih baik kepada hasil audio atau data MIDI. muzik latar dalam bercerita. mastering dan mixdown sehingga terhasilnya sebuah muzik atau audio. Perisian ini pada asalnya dibangunkan oleh syarikat Twelve Tone Systems Inc. gimrama. Tidak syak lagi dengan hanya menggunakan komputer samada di studio atau tempat kerja. di bilik kuliah atau di rumah. mengadun. suntingan dan pengarangan audio secara digital. pereka multimedia dan guru muzik. penggubah dan penulis lagu. penerbit muzik di studio rakaman. Anda boleh merakam suara. Seseorang guru memerlukan bahan bantu mengajar yang berasaskan muzik bagi mengiringi puisi. sejak 1987 dan kini dimiliki sepenuhnya oleh syarikat Roland.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK AMALI 1. ► Studio maya ini menyediakan beberapa jenis template 10 . Cakewalk SONAR dapat membantu anda menghasilkan semua tugasan tersebut.

1.5.2 Mengenali Perkakasan Perisian Cakewalk Sonar Pastikan anda telah memasang kabel MIDI USB dari komputer ke kibod.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Rakaman Audio ► Audio yang dirakam disimpan dalam format digital ► Beroperasi dengan trek audio maya yang banyak termasuklah trek-trek vokal atau instrumental ► Trek-trek ini boleh mengadun trek audio dan MIDI ► Mengandungi plugins audio effects seperti reverb. Buka perisian Cakewalk SONAR Klik ikon Cakewalk Sonar yang tertera di desktop Muncul tetingkap Tip of the Day ► Klik butang Close 11 . Sila sesuaikan penerangan modul ini dengan perisian terkini yang sedang anda gunakan. echo dan compression bagi menjana kualiti bunyi audio yang dihasilkan Folder Projek ► Memantau semua projek yang kita hasilkan melalui folder dan sub-folder semua projek yang disimpan dalam komputer. ► Studio maya ini menyediakan beberapa jenis template Pastikan komputer anda telah dilengkapi dengan perisian Cakewalk SONAR 8 (yang terkini semasa modul ini ditulis).

► Klik menu Options ►Klik MIDI Devices Muncul tetingkap MIDI Devices ►Pilih MIDI input dan output pada USB yang telah sedia terpasang.. YAMAHA USB IN YAMAHA USB OUT ► Klik butang OK Paparan cakewalk muncul sepenuhnya seperti berikut Butang-butang perkakas Cakewalk SONAR Trek MIDI dan Audio 12 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Muncul paparan Sonar MIDI Devices..

Position. Transport dan View ► Klik butang Close Susun bar-bar perkakasan mengikut paparan berikut supaya tugas anda lebih mudah Klik di separator sesuatu bar dan heret ke tempat yang sesuai 13 ..MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Butang-butang perkakas boleh disusun atur semula mengikut kesesuaian anda. Tempo. Select. Loop/Auto Shuttle.. Muncul tetingkap Toolbars ► Pilih kotak Standard. Playback State. Mana-mana butang yang tidak diperlukan boleh dikeluarkan dari task bar tersebut Menu Views Klik menu Views ► Pilih Toolbars.

3 TEKNOLOGI MUZIK Mengenali bar task bar dan butang-butang perkakasan yang asas.5. Kedudukan Bar : Kiraan : Detik Kedudukan Masa Jam : Minit : Saat Panel Kawalan Rewind. Stop.MZU3233 1. Play dan Record Set From=Now Menyunting Secara Digital Tempo 14 .

Butang Staff View Butang Loop Construction View Butang Lyrics View Klik butang ini akan muncul Staff View di mana anda boleh menulis not di atas baluk. 15 . Klik butang ini akan muncul Lyrics View di mana anda boleh menaip lirik bagi not-not yang telah dirakam/tulis. Klik butang ini akan muncul tetingkap Step Sequencer jika anda ingin merakam muzik secara mengisi data pada kotak-kotak detik yang disediakan. Butang Video View Klik butang ini akan muncul paparan dalam bentuk layar video di mana anda akan dapat menonton tayangan video yang diimpot dari cakera padat atau fail video. Butang Synth Rack Klik butang ini akan muncul paparan dalam bentuk susunan peralatan muzik plugs-in yang anda gunakan. Butang Track View Klik butang ini akan muncul paparan beberapa track audio atau MIDI yang hendak digunakan Butang Console View Klik butang ini akan muncul paparan dalam bentuk alat mixer atau Console View. Butang Event List Klik butang ini akan muncul tetingkap Event List di mana not-not yang dirakam atau data yang disunting akan tersenarai.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK PETUNJUK BUTANG PERKAKASAN Butang Kibod Butang Step Sequencer Klik butang ini akan muncul tetingkap Piano Roll di mana not-not yang dirakam akan terpapar pada medan yang ditunjukkan melalui papanada kibod. Butang ini hanya berfungsi bila anda telah melaksanakan task bar mengedit bahagian yang hendak diulang main.

Butang ini juga berfungsi sebagai penentu arah bunyi (surround) Mengenali trek rakaman Trek 1 dan 2 adalah Trek Audio Trek 3 dan 4 adalah Trek MIDI 16 . Butang Surround Paner 1. Butang Tempo View Klik butang ini akan muncul paparan kotak yang menunjukkan tempo lagu dan perubahan tempo yang dilakukan terhadap muzik tersebut.4 Klik butang ini akan muncul paparan yang menunjukkan kadar bunyi output setiap trek yang telah anda sunting. Butang Sysx View Klik butang ini akan muncul paparan data sistem eksklusif yang anda sunting pada peralatan MIDI yang digunakan Butang Navigator View Klik butang ini akan muncul paparan yang memperlihatkan keseluruhan projek yang telah anda laksanakan.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK PETUNJUK BUTANG PERKAKASAN Butang Big Time View Klik butang ini akan muncul paparan masa digital.5. Butang Meter/Key View Klik butang ini akan muncul paparan nada dan meter lagu.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Buka Trek 3 ► Klik Maximize Strip pada Trek 3 Maximize Strip Perkakas dalam Trek MIDI Input Echo M = Mute S = Solo R = Record MIDI Plugs In Pan Pot MIDI Input MIDI Channel MIDI Output Bank Alatan Nada Alatan Muzik Kesan Bunyi Chorus & Reverb Masa Skel Laras Volume 17 .

Jika anda menghadapi masalah untuk memahami fungsi setiap perkakas di trek MIDI tersebut sila buka menu Help.5.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Sila buka satu fail MIDI dan praktikkan setiap butang perkakas tersebut. Klik Help Topics dan taip maklumat yang berkaitan SONAR. Anda juga perlu memastikan jenama kibod yang anda gunakan tersenarai di menu alat muzik Cakewalk Sonar.5 Penyelarasan kibod dan komputer Anda perlu menyelaraskan alat muzik yang ada pada kibod dengan Sonar melalui hubungan MIDI. Oleh itu anda perlu mengimport bank bunyi yang terdapat di kibod anda pada setiap trek Sonar. 1. Buka fail baru Klik butang New Muncul tetingkap New Project File ► Kotak Name:Taip nama lagu di Jong-Jong Inai Browse ► Kotak Location: Pilih folder anda di butang browse ► Kotak Audio Path: Pilih folder anda yang sama di butang browse ► Kotak Template: Pilih Blank (no track or buses) ► Klik butang OK 18 . Anda juga perlu menyusun setiap trek dengan alat muzik yang anda ingin gunakan dalam sesuatu rakaman.

.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Insert Muncul paparan projek baru JongJong Inai Memasukkan trek baru ► Klik menu Insert ► Pilih Multiple Tracks... Muncul tingkap Define Instruments and Names ► Klik Import 19 ... Penetapan Alat Muzik ► Klik menu Options Instruments… ► Pilih Instruments Muncul tingkap Assign Instrument ► Klik butang Define..

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Muncul tingkap Import Instrument Definitions ► Klik folder My Documents ► Buka folder Cakewalk Buka folder Sonar Buka folder Sample Content Pilih Jenama Kibod anda ► Klik Yamaha (sebagai contoh) Pilih model Kibod Yamaha anda ► Klik Yamaha PSR-540 ► Klik butang OK 20 .

Kibod anda hanya dimainkan untuk merakam muzik ke komputer. suntingan. Penetapan Instrumentasi bagi Trek TREK NAMA TREK CHANNEL BANK/PATCH 1 Melody 1 Flute 2 Piano 2 Acoustic Grand Piano 3 Bass 3 Electric Bass (Finger) 4 Strings 4 String Ensemble 1 5 Drum 10 None 21 . kesan bunyi dan lain-lain boleh dikawal dengan SONAR. Segala proses rakaman. notasi. Dengan ini anda hanya perlu mengawal kibod dari komputer sahaja.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK ► Klik butang Close Muncul tingkap Assign Instruments ► Highlight semua Output/Channel ► Klik jenama model Yamaha PSR-548 ► Klik butang OK TAHNIAH! Anda telah berjaya menghubungkan kibod anda dengan komputer melalui kabel MIDI.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Menamakan trek ► Klik dua kali atas Trek 1 Klik 2 kali ► Taip “Melodi” bagi nama trek tersebut ► Klik Maximize Strip ► Maximize Strip Menetapkan Channel dan Alat ► Pilih CH 1: Yamaha PSR-540 (Jenama/model Kibod yang anda gunakan) Minimize Strip CH 1: Kibod ► Pilih alat Flute atau alat muzik lain dari senarai bank/patch ► Klik Minimize Strip Patch Alat Sila namakan trek yang lain berdasarkan jadual di atas mengikut channel dan patch alat Biasanya channel 10 ditetapkan bagi drum (rhythm track) Uji Bunyi Kibod ► Klik trek MELODI Klik di sini ► Mainkan kibod anda Bunyi alat flute sepatutnya kedengaran dari kibod Jika tiada bunyi sila periksa volume kibod dan kabel MIDI telah dimasukkan ke MIDI port IN dan OUT dengan betul di kibod Pastikan Output di trek MELODI telah dipilih YAMAHA USB OUT atau Digital Keyboard 22 .

5. kita perlu membuat aturan audio berdasarkan kepada jenis kad bunyi yang digunakan pada komputer.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Uji Bunyi Kibod di setiap trek ► Klik setiap trek dan mainkan kibod ► Pastikan bunyi bertukar mengikut alat yang telah ditetapkan pada setiap trek Kabel MIDI USB anda berfungsi dengan baik jika dua lampu pilot berwarna merah dan hijau menyala. Klik SAVE Simpan projek ke dalam folder ► Klik butang SAVE 1. Pastikan anda memasang kabel MIDI sebelum menghidupkan komputer. Aturan Audio ► Klik Options di menu bar Klik Audio ► Klik Audio Muncul paparan Audio Options ► Klik tab Advance ► Di kotak driver mode pilih MME (32bit) MME 32bit ► Ikut aturan lain seperti paparan ► Klik butang OK 23 .6 Membuat penetapan audio dan MIDI pada perisian Cakewalk SONAR Sebelum kita membuka sesuatu fail perisian SONAR.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Aturan Audio yang telah diubah hanya akan berfungsi setelah program ini dibuka semula. Sekiranya paparan di atas tidak muncul anda boleh klik pada Options > MIDI Devices. Buka perisian Sonar ► Klik ikon Cakewalk SONAR yang tertera di desktop Muncul Tingkap MIDI Outputs Selected Klik ► Klik butang Choose MIDI Outputs Now.. Sila tutup prgoram Cakewalk SONAR dan buka fail yang baharu. Kita akan membuat aturan MIDI untuk menetapkan sumber MIDI yang akan memainkan lagu dari fail-fail MIDI. Muncul Tingkap MIDI Devices ► Pilih Microsoft GS Wavetable Klik 24 ..

MZU3233 1.7 TEKNOLOGI MUZIK Membuka fail MIDI dan memainkan lagu-lagu MIDI Buka Fail MIDI ► Klik menu File dan plih Open ► Cari fail MIDI dari folder simpanan komputer anda ATAU pilih fail MIDI dari folder Cakewalk Project Sample Contents ► Klik menu File ► pilih Open ►My Documents ► Buka folder Cakewalk ► Buka sub folder Sonar 8 Producer Edition ► Buka sub folder Sample Content Klik Downtown Pilih Fail MIDI ► Klik salah satu fail MIDI (Downtown) ► Klik butang Open Apabila anda membuka sesuatu fail MIDI. Klik OK untuk mengesahkan penghantaran data ini. adakalanya akan muncul suatu tetingkap Auto-Send Sysx yang memaklumkan penghantaran data sistem ekslusif kepada alatan MIDI. 25 .5.

anda boleh melihat data rakaman dalam berbagai bentuk.9 paparan trek. Pada trek yang telah diaktifkan.9: Paparan Trek Dalam Rajah 1.8 Meneroka paparan trek Data Rakaman Trek Trek MIDI/Audio Klik Views Rajah 1. antaranya ialah Staff. 26 . Piano Roll. bahagian di sebelah kiri memaparkan data trek samada dalam bentuk MIDI atau Audio manakala bahagian sebelah kanan pula memaparkan data rakaman trek. Lyrics dan lainlain lagi. Event List.5.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Muncul paparan lagu yang anda pilih (Downtown) ► Mainkan lagu Downtown dengan klik butang Play di bar perkakasan Transport Tekan Spacebar ► Atau tekan spacebar komputer untuk memainkan dan menghentikan lagu Klik Play 1. Step Sequencer.

11:Multiple Staff View 27 .10: Staff View Multiple Staff View Anda perlu higlight beberapa trek sebelum memilih Staff View untuk melihat paparan beberapa trek alat muzik lain yang telah dipilih. Rajah 1.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Staff View Staff View Rajah 1.

14: Staff View dengan lirik 28 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Piano Roll View Piano Roll View Rajah 1.12:Piano Roll View Multiple Piano Roll View Rajah 1.13:Multiple Piano Roll View Staff View (dengan lirik) Staff View Rajah 1.

cwb) – format biasa yang hanya dapat dibuka oleh perisian Sonar. Normal (. setiap suku kata akan berkelip mengikut irama lagu yang dimainkan. Format ini tidak membawa audio di dalam file. a. Bergantung kepada setup workstation seseorang.9 Format fail Semua kerja yang dihasilkan dengan Sonar dapat disimpan dalam empat format yang biasa digunakan. MIDI format 1 – semua data MIDI di save mengikut trek masing-masing (untuk channel 1-16). Cakewalk Bundle (.cwp) .15: Lyrics View 1. d.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Lyrics View Dalam paparan lirik ini.5. Format ini membawa audio di dalam file. MIDI format 0 – semua data MIDI di save dalam satu trek (untuk channel 1-16). 29 . . c. b.5.10 Menukar format MIDI kepada format wave Mixdown Audio/Eksport Audio Mixdown Audio adalah proses mengadun keseimbangan audio kesemua trek sebelum kita boleh menyimpannya dalam bentuk WAVE. 1. Lyrics View Rajah 1.format biasa yang hanya dapat dibuka oleh perisian Sonar. proses mixdown audio boleh jadi berbeza.

semua aturan MIDI OUT perlu ditukar kepada kad bunyi yang siap terpasang di komputer Menu Options Menukar Aturan Output ► Klik menu Options ► Pilih MIDI Devices Muncul tetingkap MIDI Devices ► Pada aturan Outputs tandakan Microsoft GS Wavetable ► Klik butang OK Memasukkan Soft Synth (software synthesizers) ► Klik menu Insert ► Pilih Soft Synths ► Cakewalk TTS-1 30 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Bagi sebuah setup workstation kecil yang menggunakan sebuah komputer dan sebuah alat kibod.

Anda boleh Insert Soft Synths mengikut bilangan trek MIDI yang digunakan dalam gubahan anda Muncul tetingkap Synth Property Page dan Synth Rack View ► Synth Property Page: Menunjukkan paparan utama synth ► Synth Rack View: Paparan rak menunjukkan bilangan dan jenis Soft Synths yang digunakan ► Klik butang OK Synth Rack Synth Property Klik Ikon 31 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Muncul tetingkap Insert Soft Synth Options ► Tandakan First Synth Audio Output ► Synth Property Page ► Synth Rack View ► Klik butang OK Dengan memilih First Synth Audio Output. satu trek audio dapat menampung semua trek MIDI yang digunakan.

. utputs Muncul tetingkap Track Outputs ► Tukar outputs kepada TTS-1 ► Klik butang OK Klik Mainkan lagu ► Klik butang Play atau tekan spacebar ► Indikator menyala menandakan trek sedang berfungsi Play Semua trek telah bertukar Output ke Cakewalk TTS Indikator 32 ..MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Klik Trek 1 heret ke bawah Aturan Midi Output Kepada Tts-1 ► Select semua trek dengan klik trek 1 disebelah kiri dan heret ke bawah hingga semua trek diplih (kecuali trek TTS-1) Aturan Midi Output Kepada Tts-1 ► Klik menu Tracks ► Pilih Property ► Klik Outputs..

Muncul tetingkap Export Audio.. 33 . antaranya ialah NERO. ► Look in: Pilih folder anda ► File Name: Nama lagu ► Files of type: Wave ► Source Category: Tracks ► Channel Format: Stereo ► Sample Rate: 44100 ► Bit Depth: 16 ► Dithering: Pw-r 1 ► Mix Enables: Pilih semua kecuali 64-bit Engine ► Klik butang Export ► Klik butang OK Memainkan Muzik Audio ► Buka folder tempat menyimpan lagu anda ► Klik dua kali ikon lagu yang telah diExport Kini anda sudah boleh menghasilkan CD audio dengan fail WAVE yang telah dihasilkan tadi..MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Menghasilkan Fail Wave ► Klik menu File ► Pilih Export ► Klik Audio.. SONY dan lain-lain. Tahniah! Ada berbagai software yang biasa digunakan untuk menghasilkan CD/DVD audio.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK 1.5. Muzik Format Wave Buka fail Sonar yang baru ►Klik ikon Sonar di desktop komputer anda Tutup tetingkap Tip of the Day . Tutup tetingkap No MIDI Outputs Selected Muncul tetingkap Quick Start Klik butang Create a New Project 34 .11 Menyunting audio/muzik Sediakan muzik MP3 atau wave Muzik Format MP3 Muzik percuma boleh dimuat turun dari internet atau cakera padat ► Simpan ke dalam folder Projek Sonar di desktop .

► Klik kotak browser di kotak Location: Pilih folder Projek Sonar di desktop ► Klik kotak browser di kotak Audio Path: Pilih folder Projek Sonar ► Tandakan √ pada kotak Store Project Audio in its own Folder ► KotakTemplate: Pilih Music Video ► Klik buang OK Browser Mengimport fail muzik ► Klik trek 1 atau di mana-mana satu trek pilihan anda Klik menu File Klik menu File dan pilih Import ► Audio.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Muncul tetingkap New Project File ►Taip pada kotak Name: SUNTING MUZIK .. 35 ..

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Look In Muncul tingkap Import Audio Di kotak Look in: ►Cari folder yang menyimpan koleksi muzik anda seperti di My Documents ► My Music ► Pilih satu fail muzik ► Klik butang Open Muncul waveform muzik yang diimport ► Mainkan muzik Tekan spacebar komputer ► Kekuatan bunyi muzik boleh dilaras dengan menggunakan tatal volume Meter Volume Tatal Volume Mainkan keseluruhan lagu Kenal pasti bahagian muzik yang hendak digunakan dan disunting kemudian ► Muzik tersebut bermula dari masa 1 dan berakhir di lokasi masa 102 ► Hentikan muzik setelah selesai Tekan spacebar 36 .

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Set Thru Set From Lokasi Masa 10 Klik dan heret tatal ke kanan sehingga lokasi masa 102 Klik dan taip di sini Memotong klip muzik dari lokasi masa 10 hingga 102 ► Klik di atas kotak Set From dan taip 10 ► Klik di atas kotak Set Thru dan taip 102 Klik di sini Klik trek 1 Wave form dari masa 10 hingga masa terakhir (102) telah dihighlight 37 .

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Delete Tekan butang delete di papan komputer atau ► Klik menu Edit ►Delete. Fade In dan Crossfade Menggunakan teknik Fade Out (beransur lembut) akan membuat muzik berhenti secara beransur lembut.. supaya muzik tidak berhenti secara tiba-tiba. Wave form dari masa 10 hingga masa terakhir 102 telah terpotong.. Rewind dan mainkan semula muzik RTZ PLAY ► Klik butang RTZ atau tekan W di komputer untuk undur ► Klik butang play atau tekan spacebar untuk mainkan muzik Muzik akan berhenti di masa ke 10. Fade In (beransur kuat) pula digunakan bagi memulakan muzik secara beransur kuat Manakala Crossfade pula digunakan bagi mencantum dua buah muzik secara fade in dan fade out Taip di sini Fade Out dari masa 8 hingga 10 ► Klik di atas kotak Set From dan taip 8 Klik di sini ► Klik di atas kotak Set Thru dan taip 10 ATAU ► Klik masa 8 dan heret ke masa 10 Klik dan heret ► 38 . Fade Out.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK ► Klik menu process ► Pilih Audio ►Klik Fade/Envelope Pilih Linear Fade Out Muncul Tetingkap Fade/Envelope ►Klik kotak kombo dan pilih Linear Fade Out ►Klik butang OK Bentuk klip menunjukkan muzik beransur lembut – Fade Out ► Rewind dan mainkan muzik dari mula Muzik akan beransur lembut dari masa ke 8 dan berhenti di masa ke 10 Suatu cara lain (shortcut) untuk melaksanakan tugas fade out ialah dengan klik penjuru atas klip (bertanda segi tiga) dan heret ke sebelah kiri klip.2) 39 . Penjuru klip Import muzik baharu ke trek 2 Masa 1 ► Klik di atas trek 2 ► Tekan W (rewind) supaya muzik yang akan di import bermula di masa 1 Klik Track 2 ► Import sebuah muzik dari folder ke trek 2 (Ikut langkah 2.

Fade In dari masa 8 hingga 10 ► Klik di atas kotak Set From dan taip 8 ► Klik di atas kotak Set Thru dan taip 10 ATAU ► Klik masa 8 dan heret ke masa 10 ► ► Klik menu process ► Pilih Audio ►Klik Fade/Envelope Muncul Tetingkap Fade/Envelope ►Klik kotak kombo dan pilih Linear Fade In ►Klik butang OK Pilih Linear Fade In 40 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Potong muzik di trek 2 dari masa 1 hingga masa ke 8 Kotak Set From & Set Thru ► Klik di atas kotak Set From dan taip 1 ► Klik di atas kotak Set Thru dan taip 8 ATAU ► Klik masa 1 dan heret ke masa 8 ► Tekan Delete di komputer Klip dari masa 1 hingga masa ke 8 telah terpotong.

2) Klik di masa 20 Klik di sini Klip muzik muncul di trek 3 ► Mainkan muzik tersebut dari masa ke 20 Klip muzik di trek 2 dan 3 berbunyi serentak 41 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Bentuk klip Trek 2 Bentuk klip di trek 2 beransur kuat (Fade In) bermula dari masa ke 8 hingga ke 10 ► Rewind dan mainkan muzik dari mula Muzik trek 1 dan trek 2 akan kedengaran bersambung secara Fade Out dan Fade In bermula dari masa ke 8 Crossfade Import muzik baharu ke trek 3 di masa ke 20 ► Klik trek 3 untuk mengimpot muzik baharu ► Klik di masa 20 ► Import muzik ke trek 3 (Ikut langkah 2.

Kotak Name Muncul Tetingkap Crossfade ►Kotak Name: Pilih Linear Crossfade ►Klik butang OK 42 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Klik di sini Klik dan heret Tekan shift dan klik Track 3 Highlight masa 20 hingga ke 22 ► Klik masa 20 dan heret ke masa 22 ► Klik trek 2 ► Tekan shift komputer dan klik trek 3 Klip di trek 2 dan 3 telah dihighlight di antara masa 20 dan 22 Menu Process ► Klik menu Process ► Pilih Audio ► Pilih Crossfade...

Sila import sebuah muzik ke trek 4. 43 . Mainkan keseluruhan adunan lagu ► Tekan W di kibod atau klik butang RTZ ► Tekan spacebar atau klik butang PLAY Simpan fail ini sebagai MENYUNTING MUZIK ke dalam folder projek anda. Tutup fail ini.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Bentuk klip menunjukkan klip muzik di trek 2 beransur lembut dan klip di trek 3 beransur kuat Klik di sini Potong baki muzik dari masa 22 di trek 2 ► Klik trek 2 ► Taip 22 di kotak set from ► Tekan Delete di komputer Klip di trek 2 terpotong dari masa 22 Klip muzik di trek 2 dan 3 tercantum dengan kesan fade in dan fade out. Sambung klip muzik trek 3 dan trek 4 dengan menggunakan crossfade.

terlebih dahulu anda hendaklah memastikan sistem komputer anda diselaraskan dengan perisian Cakewalk SONAR.yamaha. Biasanya CD driver di bekalkan bila anda membeli USB-MIDI INTERFACE. sila pastikan sistem pemasangan kabel MIDI ke peralatan komputer dan kibod telah diatur dengan betul.5.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK 1. Sebelum memulakan rakaman MIDI. PANEL BELAKANG KIBOD PANEL BELAKANG KOMPUTER RIBA MIDI IN OUT Kabel printer IN IN Sambungan alternatif OUT Rajah 1. Oleh itu sila ikuti prosedur penetapan audio berikut.com/usb_midi/ Sebelum anda memulakan proses gubahan dan rakaman muzik MIDI. Anda boleh juga memuat turun perisian tersebut dari internet Terdapat juga kabel MIDI jenis plug and play yang boleh terus dipasang dan digunakan.22: Pemasangan Kabel MIDI ke komputer Anda perlu memasang (install driver) perisian alatan MIDI USB tersebut di komputer sebelum ia dapat berfungsi dan digunakan sepenuhnya.12 Sistem pemasangan kabel MIDI Dalam topik ini anda akan menggubah sebuah muzik dengan menggunakan kaedah rakaman secara MIDI. anda boleh memuat turun perisian tersebut di laman http://download. 44 . Jika anda menggunakan kibod Yamaha yang terkini.

ditandakan dengan √ TIDAK ► tBuang semua tanda tersebut ► Klik menu Options Muncul tingkap Properties ►Pilih Audio Input di kotak Mixer device Klik butang Recording atau Audio Input  Tandakan Recording Control. Klik All Programs ► Klik Accessories ► Klik Entertainment ► Volume Control ATAU Anda boleh juga membuka tetingkap Master Volume dengan cara: Klik ikon di hujung sebelah kanan bawah paparan komputer anda.13 PENETAPAN AUDIO BAGI OPERASI WINDOWS XP Klik butang Start (di bahagian kiri bawah paparan komputer anda) Buka tetingkap Master Volume bagi melaras bunyi dan rakaman. Mic Volume dan Stereo Mix ► Klik butang OK 45 . Line Volume.5.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK 1. Muncul tingkap Master Volume Pastikan semua Kotak Mute .

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Muncul tingkap Recording Control Gunakan Mikrofon sahaja oleh itu sila tandakan:  kotak Mute bagi Line Volume dan Stereo Mix ATAU Jika paparan komputer anda berlainan sila klik kotak Select bagi memilih mikrofon Laraskan volume ke tahap minima supaya tidak menjejaskan mutu audio semasa rakaman 46 .

Dengan memilih CD Audio atau Line.23: Kabel Audio Rajah 1. kaset atau kibod tersebut. Klik butang Advanced Muncul tingkap Advanced Control ►Klik kotak 1 Microphone Boost untuk menguatkan lagi kuasa rakaman. Anda memerlukan kabel audio untuk menyambung terminal input dari komputer ke terminal output pada alat pemain CD.24: Terminal Audio komputer Butang Advanced yang terdapat dibawah laras alatan mikrofon hanya digunakan bagi menguatkan lagi kuasa mikrofon jika perlu. ►Jangan klik kotak ini jika anda menggunakan mikrofon kondenser Microphone Boost boleh membahayakan telinga anda apabila keluar bunyi yang kuat secara tiba-tiba melalui hedfon anda 47 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Jika anda memilih Stereo Mix. kaset atau alat muzik kibod. Rajah 1. anda boleh merakam muzik dari sebuah alat pemain CD. anda boleh merakam apa sahaja bunyi atau muzik dari pemain media di komputer (Windows Media Player) atau dari internet seperti You Tube.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK 1. Klik butang Start Klik Control Panel ► Klik Hardware and Sound ►Klik Manage audio devices Manage audio devices Muncul tetingkap Sound ► Pilih folder recording ►klik kanan pada ikon mikrofon dan enable ►klik ikon mikrofon 48 .5.14 PENETAPAN AUDIO BAGI OPERASI VISTA DAN WINDOWS 7/8 Klik butang Windows yang tertera di bahagian bawah sebelah kiri paparan komputer anda.

5.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Muncul tetingkap Microphone Properties Klik laras ► Pilih folder Levels ► Klik laras Microphone pada kadar yang sesuai ►Jika mikrofon anda mempunyai kondenser sila laras Microphone Boost ke 0dB Klik laras ► Klik butang OK 1.15 PENETAPAN AUDIO BAGI PERISIAN CAKEWALK SONAR Klik ikon Cakewalk Sonar yang tertera di desktop Muncul tetingkap Tip of the Day ► Klik butang Close Muncul tingkap No MIDI Outputs Selected ► Klik butang X Klik Muncul paparan Sonar ► Klik menu Options ►Pilih Audio Audio 49 .

MZU3233

TEKNOLOGI MUZIK

Klik Advance

Muncul tingkap Audio Options
► Klik menu Advanced
►Pilih Driver Mode MME (32-Bit)

Driver Mode

►Klik butang OK

Tutup paparan Sonar
►Klik butang X
Atau
►Klik menu File►Exit

1.5.16 GUBAHAN MUZIK MIDI
Persediaan Rakaman Trek

Tetapkan tempo lagu
► Klik kotak tempo
► Taip tempo yang sesuai (100)

Klik Options
Tetapkan metronome
► Klik Options

Project….

► Pilih Project….

50

MZU3233

TEKNOLOGI MUZIK

Muncul tingkap Project Options
► Pilih folder Metronome
► Kotak Record Count-in : taip 1
► Klik butang Use Audio Metronome
► Klik butang OK

Merakam rentak di trek DRUM

Rakaman Trek Drum
► Klik butang R di trek DRUM

Klik butang R

Bunyi drum di Kibod

Rim
Shot

Hi hat

Crash

► Mainkan kibod dan
kenalpasti bunyi setiap
alat drum
Kick
Snare

Lo Tom

Hi Tom

Mi Tom

51

MZU3233

TEKNOLOGI MUZIK

Rentak Inang
► Mainkan rentak inang
pada kibod mengikut alat
drum

Hi Hat
Snare
Kick

Mulakan Rakaman
Klik Record

► Klik butang Record di bar
perkakas transport
ATAU
Tekan R di papan komputer
► Setelah 4 kiraan metronome,
mainkan Hihat di kibod. Ikut
corak irama inang sepanjang 1
bar sahaja.

Tekan R

► Tekan semula butang Record
(R) untuk menghentikan
rakaman

Klip

Muncul data rakaman (klip)
di paparan trek DRUM

Klik RTZ

Mainkan hasil rakaman
► Undur semula rewind. Klik
butang RTZ atau tekan W
pada komputer
► Klik butang Play atau tekan
spacebar komputer

Klik Play/Pause

Tekan W
Spacebar

52

anda boleh juga menulis notasi dengan menggunakan pensil dalam bar perkakas Staff View atau Piano Roll View 53 . Duration Muncul tetingkap Quantize ► Tukar Duration ke Eight ► Tandakan kotak-kotak Change Note Durations ► Klik butang OK Sebelum diquantize Selepas diquantize Selain merakam muzik menggunakan kibod.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Rakam kick dan snare Pastikan kursor berada di permulaan sebelum mula rakaman. Undur atau tekan W ► Ulang langkah 4 untuk merakam kick dan snare Klik klip Quantize supaya not-not yang dirakam diatur dengan tepat ► Klik klip yang telah dirakam (highlight) ► Klik menu Process ► Pilih Quantize….

Menulis not dengan Piano Roll ► Klik butang perkakas Piano Roll View ► Muncul paparan Piano Roll ► Pilih butang pensil dan tulis not-not berkaitan di atas lokasi pic dan lokasi masa selaras dengan alat dram tersebut Hi hat Snare Piano Roll View Anda boleh juga menulis not-not dengan menggunakan pensil di task bar dan pemadam not. Kick 54 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Staff View Menulis not dengan Staff ► Klik butang perkakas Staff View ► Muncul paparan Staff ► Pilih butang pensil dan tulis not-not berkaitan di atas baluk Anda boleh menulis notasi rentak inang dengan menggunakan pensil dan not-not di task bar.

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Staff View Copy Menyalin copy rentak ► Klik butang perkakasan Track View ► Muncul paparan Trek ► Klik pada klip dram Klip Dram ► Klik butang Copy Muncul tetingkap Copy ► Klik butang OK Muncul tingkap Paste ► Kotak Starting at Time: Taip 2 (Akan tampal di lokasi masa ke-2) ► Kotak Repetitions: Taip 29 (Akan ditampal sebanyak 20 bar) ► Kotak Starting Track: Taip 5 (Akan ditampal di lokasi trek Dram) ► Klik butang OK Muncul klip yang telah ditampal rentak sebanyak 29 bar Mainkan trek dram ► Klik butang play atau tekan spacebar ► Klik butang stop atau tekan spacebar untuk berhenti Klik Play/Pause 55 .

Contoh lagu Jong-Jong Inai seperti lampiran 1 Insert Memasukkan tandanada Meter/Key Change. Muncul tingkap Meter/Key Signature ► Di kotak At Measure: 1 ► Kotak Key Signature pilih 1 Flat (F) sesuai dengan tandanada lagu ► Klik butang OK 56 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Merakam melodi lagu di trek MELODI PERINGATAN Pastikan butang R di trek DRAM telah padam! Persediaan rakaman ► Klik butang R di trek MELODI Klik R Sediakan sebuah skor lagu.... ► Klik menu Insert ► Pilih Meter/Key Change..

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Merakam MELODI di lokasi masa ke-5 Klik ► Klik di lokasi masa 5 Mulakan Rakaman ► Klik butang Record atau tekan (R) di komputer Klik Record ► Setelah 4 kiraan metronome. not-not tersebut perlulah diquantize 57 . mainkan melodi pada kibod ► Tekan semula butang Record (R) untuk menghentikan rakaman Muncul data rakaman (klip) di paparan trek MELODI ► Mainkan semula rakaman tadi Jika bunyi melodi tidak lancar.

.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Klik nombor 1 Quantize trek MELODI ► Klik nombor 1 di trek MELODI ► Klik menu Process ► Pilih Quantize. Muncul tingkap Quantize ► Tukar Duration ke Sixteen ► Tandakan kotak-kotak Change (Note Durations) ► Klik butang OK Semak notasi melodi ► Klik butang Staff View Menulis lirik pada notasi ► Klik butang pensil ► Klik butang Lirik ► Letakkan pensil di bawah not dan klik ► Taip lirik di dalam kotak ► Tekan spacebar untuk menaip lirik bagi not berikutnya ► Tekan Enter setelah selesai menaip 58 ...

MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Butang Lirik Pensil Klik di bawah not Taip lirik dalam kotak Sunting Lirik ► Klik di atas lirik yang hendak disunting ► Taip semula lirik tersebut Menyediakan Intro lagu dengan cara menyalin sebahagian dari notasi melodi Intro lagu ► Heret tatal ke lokasi antara masa 17 hingga 21 Klik dan heret ke masa 21 Menyalin (copy) notasi ► Klik masa 17 dan heret kursor hingga ke masa 21 Notasi dari masa 17 hingga 21 telah dihighlight ► Klik butang Copy Muncul tingkap Copy ► Klik butang OK 59 .

Anda boleh menukar bunyi alat lain dengan memilih alat muzik dari Bank/Patch dalam trek 4 tersebut. 60 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Tutup paparan Staff View ► Klik butang perkakasan Track View Track View Tutup R Klik trek STRINGS Muncul paparan Trek ► Tutup butang R trek MELODI ► Klik trek STRINGS Tampal notasi di trek STRINGS ► Klik butang PASTE Muncul tetingkap Paste ► Kotak Starting at Time: 1 ► Kotak Repetitions: 1 ► Kotak Starting Track: 4 ► Klik butang OK Muncul klip di trek STRINGS ► Mainkan intro lagu tersebut ► Tutup butang R di trek STRINGS Tutup R Trek STRINGS seharusnya berbunyi alat strings yang telah ditetapkan.

61 . mainkan kibod berpandukan corak irama di atas. ► Tekan semula butang Record (R) untuk menghentikan rakaman Muncul klip di trek PIANO ► Mainkan semula rakaman tadi ► Sila quantize notasi pada klip tersebut Gunakan corak irama rentak inang di atas bagi setiap kord yang terdapat dalam skor lagu Jong-Jong Inai.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Merakam Kord dengan iringan Piano Persediaan rakaman ► Klik butang R di trek PIANO ► Mainkan kibod dan pastikan hanya bunyi piano yang didengari Corak Irama Bagi Kord Iringan Rentak Inang Bb A Gm Dm A Dm Mulakan Rakaman Piano ► Klik butang Record atau tekan (R) di komputer Klik Record ► Setelah 4 kiraan metronome. Anda boleh juga menggunakan variasi iringan yang sesuai dengan lagu yang dipilih.

► Tekan semula butang Record (R) untuk menghentikan rakaman Muncul klip di trek BASS ► Mainkan semula rakaman tadi ► Sila quantize notasi pada klip tersebut 62 .MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Jangan lupa tutup butang R di trek PIANO setelah selesai rakaman. mainkan kibod berpandukan notasi di atas. Merakam Bass Persediaan rakaman ► Klik butang R di trek BASS ► Mainkan kibod dan pastikan hanya bunyi bass yang didengari Corak Irama Bass Bb A Gm Dm A Dm Mulakan Rakaman Bass ► Klik butang Record atau tekan (R) di komputer Klik Record ► Setelah 4 kiraan metronome.

. Anda boleh juga menggunakan variasi bass yang sesuai dengan lagu Mainkan keseluruhan lagu ► Tutup butang R di trek BASS ► Mainkan semula lagu tersebut sehingga akhir Tutup R Klik butang SAVE Gunakan kemahiran dan kreativiti anda untuk menggubah muzik penutup di akhiran lagu Sila simpan (save) projek dalam format MIDI ► Klik menu File ► Pilih Save As.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK Gunakan corak irama bass di atas bagi setiap kord yang terdapat dalam skor Jong-Jong Inai. ► Muncul tingkap Save As ► Kotak Save as type: Pilih MIDI Format 1 ► Klik butang SAVE 63 ..

6 Rumusan Kemana kita pergi. hotel. Huraikan tugas-tugas profesional guru muzik di sekolah yang berkaitan langsung dengan teknologi muzik? 3. DAW dan komputer muzik telah memungkinkan muzik dihasilkan dengan efisien dan produktif sekali. Anda dikehendaki memilih sekurangkurangnya lima buah lagu atau muzik yang sesuai dan mencantumnya menjadi sebuah muzik audio (format .wav) 64 . Muzik telah menjadi sebati dalam kehidupan kita seharian. Peluang-peluang mempelajari muzik kini tidak lagi hanya bertumpu kepada sekolah muzik secara formal tetapi kaedah pembelajaran muzik telah beralih kepada pengajaran pembelajaran muzik berbantukan komputer. pawagam atau sebagainya halwa telinga kita sentiasa disajikan dengan muzik. Muzik kini boleh didengari dengan mudah samada dari media elektronik. Hal ini telah menyebabkan minat kepada muzik semakin bercambah.7 Latihan Tambahan 1. sediakan sebuah muzik bagi tarian atau gimrama berdurasi (masa) 10 minit.3 Dewasa 2. 1. Berterima kasih dengan teknologi muzik kerananya setiap insan dapat berkongsi menikmati muzik. Dengan menggunakan perisian Cakewalk SONAR.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK TAHNIAH! Anda telah berjaya menggubah sebuah lagu dengan menggunakan kaedah rakaman MIDI. di sekeliling kita samada di rumah atau di pejabat.2 Remaja 1. Seseorang boleh mengakses pengetahuan dalam mempelajari muzik samada dalam bidang teori atau amali muzik dengan cara belajar sendiri menerusi bahan-bahan interaktif. Semakin ramai pula yang berminat untuk mempelajari muzik. samada di tempat awam seperti pasaraya. Ciptaan alat-alat muzik elektronik seperti kibod synthesizer. Dengan adanya kemudahan mencipta lagu menggunakan peralatan teknologi muzik yang canggih. Bincangkan bagaimanakah teknologi muzik memberi manfaat kepada golongan berikut: 1. Hasilnya seseorang yang mempelajari muzik berkebolehan mencipta dan menggubah lagu dengan menggunakan perisian notasi atau sequencer melalui teknologi muzik! 1. Matlamat pembelajaran yang hendak dicapai adalah sama seperti belajar dengan guru muzik ia itu seseorang boleh membaca skor notasi dan memainkan alat muzik. Pendidikan muzik dipelajari menerusi komputer dengan berbagai jenis perisian yang boleh dibeli di pasaran atau secara online seolah-olah pembelajaran muzik jarak jauh. restoran. di mana kita berada. penerbitan lagu-lagu yang berkualiti semakin menggalakan.1 Kanak-kanak 1. internet atau pun menerusi peralatan komunikasi seperti telepon pintar.

2. Macdonald. Schirmer.MZU3233 TEKNOLOGI MUZIK 1. David Brian and Webster. 2011: 90-92.8 Bacaan Tambahan 1. LAMPIRAN 65 . 22 September 2008 <www.youtube. Alten. R.com/watch?v=JTIf4lNGQ5Q>‎ 3. 2nd. Experiencing Music Technoloy. Peter Richard. ”Cakewalk Go Supersonic!” Computer Music January. Belmont CA: Wadsworth Group/Thompson Learning. ed. 1999. Williams. Cakewalk Software Introducing: SONAR 8 Producer and Studio-YouTube. Ronan.