P. 1
Luiz Portella - Sxi Estas Mia Amiko

Luiz Portella - Sxi Estas Mia Amiko

|Views: 294|Likes:
Published by rrevuo

More info:

Categories:Types, Brochures
Published by: rrevuo on Mar 20, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/08/2013

pdf

text

original

Luiz Portella

ˆ Si Estas Mia Amiko

Eldonejo Pentuvio www.pentuvio.com/ep Braziljo — 2007

Provlego de Dmitro Lubenko (fidoretano@ukr.net),

Alberto Vuicik kaj Fabr´ Valle. ıcio Rakonto de Luiz Portella (lfpor@lujz.org).
Ilustraˆ de Elison Simas. oj Kompostita de Luiz Portella kaj
A Luciana do Nascimento per LTEX. Bibliografia normigado de N´ia L´ cia Souza. e u

Libro plene kreita per GNU/Linukso.

Uzo: Vi rajtas kopii kaj distribui ˆi verkon por ne-komerca celo se vi menc cias la a˘toron, ne ˆanˆas la verkon, kaj klarigas pri ˆi uzokondiˆoj. Pri u s g c c aliaj uzoj demandu la a˘toron. La verko estas liverata la˘ licenco de Creu u ative Commons: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/2.0/br/.

Portella, Luiz. ˆ Si estas mia amiko / Luiz Portella. — Braziljo : Eldonejo Pentuvio, 2007. 38 p. il. ISBN: 978-85-60661-00-8 1. Infana literaturo 2. Junula literaturo CDU: 087.5

La libro plu restas ˆe http://lujz.org/amiko/ c

Anta˘parolo u
Mi opinias, ke la libroj facil-legaj estas tre gravaj por la Esperanta movado, des pli se ili estas senpage legeblaj en la reto. En ˆi libro mi uzas ˆefe morfemojn el grupoj A, B kaj C la˘ klasigo c c u de Johansson1. Aliaj uzataj morfemoj ricevas klarigon fine de ˆapitro, en kiu ili aperas je unua fojo. c La gramatikaˆo de la rakonto estas simila al tiu de la libroj de  Katrina2, verkitaj de Sten Johansson. En ˆiuj ˆapitroj mi enkonc c dukas novan gramatikaˆon. -as (tion mi enkondukas en la unua  ˆapitro); -is (dua); -n por rekta objekto (tria); -u (kvara); simplaj c subpropozicioj (kvina); -os (sesa); si, sia, sin (sepa); -us (oka); -ig (na˘a); -iˆ (deka). Tute ne aperas finaˆoj -ant, -int, -ont, -at, -it u g  a˘ -ot (escepto estas la vorto “lernanto”). Anka˘ ne estas -n por u u ˆ direkto. Ci tiuj reguloj validas por la teksto, ne por la klarigoj fine de la ˆapitroj. c Por la klarigo de la vortoj mi unue uzis la vortaron Baza Esperanta Radikaro (BER), de W. F. Pilger. Due mi uzis la vortaron ReVo. Mi mem metis difinon por kelkaj vortoj. Se vi pensas, ke la titolo de ˆi rakonto esta erara (eble iu misc instruis vin), jen la difino de la vorto “amiko”: — BER3, Pilger: ˆatata, kara homo. s — ReVo4: persono, amata kaj amanta, kiu estas korligita kun alia pro inklino sed ne pro seksamo, nek pro familianeco. Luiz Portella

1 2

http://lujz.org/komencanto/listo.j.php http://www.esperanto.net/literaturo/ 3 http://www.pentuvio.com/baza-esperanta-radikaro-p-155.html 4 http://purl.org/NET/voko/revo/

Dediˆo c

Al mia familio: gepatroj Ergina kaj Luiz; gefratoj Gilda, Inˆs, Joana kaj Batista. e

1

Granda novaˆ o

ia nomo estas Mateo. Li estas okjara knabo. Li loˆas g en Brazilo. Li estas lernanto je la dua klaso. Lia mondo estas la jeno: lia domo, lia lernejo, kelkaj stratoj de lia urbo kaj kelkaj aliaj domoj (de kuzoj kaj de najbaroj liaj). Lia lernejo estas en lia urbo. Lia urbo estas grandega. Pli ol tridek mil homoj loˆas en lia urbo. Lia lernejo anka˘ estas granda. Tamen g u la tuta lernejo estas en lia mondo. Estas aliaj urboj, aliaj landoj, aliaj planedoj. Sed ili ne estas en lia mondo. Nu, aliaj aferoj anka˘ u estas en lia mondo. La suno estas en lia mondo (Kiam ne estas nigraj nuboj en la ˆielo). Kio pli? La luno kaj la steloj. c Jen lia mondo.

***
Mateo estas en la lernejo. Dum la tutaj matenoj li restas en la lernejo. Nun li estas en la pa˘zo. La pa˘zo estas ludotempo por u u la geknaboj. Ili manˆas kaj poste ludas. Do ne estas leciono nun. g Kutime li kuras dum la tuta ludotempo. Li kaj amikoj kuregas. Tamen en ˆi pa˘zo ili ne kuras. Ili staras sur altaˆo ˆe la ˆirka˘muro c u  c c u de la lernejo. Flanke de ilia lernejo estas vaka terpeco. Tie preska˘ ˆiam estas uc 7

Luiz Portella

herboj. De la altaˆo ili rigardas al la terpeco. Kia novaˆo! Tie   laboras homoj kaj maˆinoj. Tie estas bestoj en kaˆoj. Tre granda s g novaˆo!  — Jen cirko! — Marcelo krias. ˆ — Cu? Kie estas la pajacoj? — Mateo demandas. — Ja! Kie ili estas? La sonorilo sonoras. Ili reiras al la klasˆambro. La tempo pasas c malrapide. Finfine ili povas eliri. Dum eta tempo Mateo rigardas al la terpeco. Li rigardas al granda malordo. Tie estas neniu pajaco. Eble la pajacoj dormas ie ajn. La bestoj plaˆas al li. La homoj c plu laboras. Nu, ne nur granduloj laboras tie. Tie laboras anka˘ u du infanoj. Li memoras pri la horo. Li ne plu povas resti. Tiam li foriras. Li estas tre gaja pro la granda novaˆo. 

Brazilo la plej granda lando de Sud-Ameriko. cirko [1] rondforma, ˆirka˘fermita loko, por rajdaj, akrobataj kaj distraj c u spektakloj; [2] artista grupo, ordinare migra, kiu prezentas homajn a˘ u bestajn akrobataˆ kaj ceterajn distraˆ ojn ojn. herbo planto sen lignecaj partoj. kaˆo kvaza˘ skatolo el metalfadeno, stangoj metalaj a˘ lignaj. (ekzemple g u u kiel loˆejo a˘ tenejo por bestoj a˘ birdoj). g u u leciono parto de instruado; pli-malpli horo da instruado. luno natura satelito de Tero (ˆi lumigas Teron dum la nokto). g najbaro homo, kiu loˆas apude. g pajaco foira grimacisto; gaj-ig-isto. pa˘zo nelonga interrompado de ago. u terpeco peco de tero. vaka libera; disponebla.

8

2

La familio, la amikoj kaj la strato

reska˘ ˆiuj amikoj de Mateo estas najbaroj liaj. Kelkaj uc najbaroj iras al lernejo matene, kiel li. Aliaj najbaroj iras al lernejo posttagmeze. Li parolas pri la novaˆo al ili. Sed tio jam ne estas  novaˆo por ili. Ili jam sciis pri tio. Li memoras pri tagmanˆo. Li  g malsatas. En la domo de Mateo loˆas paˆjo Leonido, panjo Euˆeni, li kaj g c  du gefratoj: Bino kaj Alico. Li estas la plej juna el la gefiloj. Tie ˆ anka˘ estas grandega korto. Gi estas ilia hejma kampeto. Tie loˆas u g ilia hundiˆo Botelego kaj pluraj gekokoj. (Pluraj kokinoj kaj du c kokiˆoj. La kokiˆoj ne estas amikoj.) c c La tagmanˆo estas bongusta. Euˆeni bone kuiras. Mateo bone g  manˆas. g Mateo zorgas pri la hejmaj taskoj el la lernejo post tagmanˆo. Li g anka˘ laboretas hejme post tagmanˆo. Li ˆiam ludas post vesperu g c manˆo. Tiam la tuta infanaro ludas kune sur la strato de lia domo. g Neniam estas malpli ol dek infanoj. Feliˆe estas malmultaj a˘toj c u en tiu parto de la urbo. Do la strato estas nur ilia. Mateo anka˘ u ludas posttagmeze. Sed tio ne okazas ˆiam. c Hodia˘ li iras al la laborejo de la patro. Lia patro estas vendisto. u Leonido ade babilas en la vendejo. Mateo ˆatas resti tie. Li sidas s kaj a˘das. La vendejo ja estas vizitˆambro. Anta˘ la subiro de la u c u 9

Luiz Portella

suno, ili revenas al la hejmo. Mateo vespermanˆas kaj iras al la ludejo. Sur la strato ankora˘ g u estas nur ses infanoj. Lia frato, Novuleto, Dia, Dentuleto, Heliumo kaj li. Novuleto kaj Dia ˆiam estis liaj najbaroj. Dentuleto loˆas c g en la urbo, ˆe la strato, jam de unu jaro. Heliumo ne loˆas ˆe la c g c strato. Li loˆas ˆe proksima strato. Tie ne estas pavimo. Do li g c venas al la strato de la domo de Mateo. Ilia parolo temas pri la cirko. Pli kaj pli alvenas geknaboj. Do ili komencas ludi. Hodia˘ ili kaˆludas. En la kaˆejoj ili ankora˘ u s s u parolas pri la cirko. Ili anka˘ parolas pri la bestoj de la cirko. Tiam u iu ajn besto estas malpli forta ol iu ajn el ili. Sur la lito Mateo ankora˘ pensas pri la cirko. u

babili paroli pri ne (tre) seriozaj aferoj. bongusta agrabla por la palato, por la sento en la buˆo. s hundiˆo vira hundo. c -iˆo kiel -ino, sed por viroj. c koko (kort)birdo. korto terpeco inter a˘ apud domoj; ne-kampa parto de bieno. u paˆjo kara vorto por patro (pa(tro)+ˆjo). c c panjo kara vorto por patrino (pa(trino)+njo). pavimo tegaˆ el ˆtono, ligno, asfalto kaj similaj etendita sur tero de o s strato, vestiblo.

10

3

Novaj lernantoj

en la sekva tago. Du novaj lernantoj estas en la klaso de Mateo. Ofte je la alveno al la klasˆambro la instruisto apena˘ c u povas eniri. Tamen hodia˘ la lernantoj estas kvietaj. Ili estas tiaj u je ˆeesto de iu ajn fremdulo. c ˆ — Cu vi estas novaj lernantoj? — demandas Marko. — Jes — respondas la iˆo. c ˆ — Cu vi du estas gefratoj — demandas Karla. — Ni estas — respondas la ino. La instruisto alvenas. Ili ˆiuj sidas silente. Vera, la instruisto, ne c miras pri tio. Aliaj lernantoj jam alvenis dum la jaro. — Bonan tagon, lernantoj. Ekde hodia˘ vi havas du novajn koleu gojn, Barbara kaj Vilhelmo. Dum minutoj ˆiuj interparolas. Vera demandas la novajn lernanc tojn pri pluraj aferoj. Kelkaj kolegoj anka˘ demandas ilin. La u klaso ekscias iom pri la du. Ili estas el la cirko. Ili iras de urbo al urbo kaj de lernejo al lernejo. Ili rakontas pri la vivo en la cirko. — Ni laboretas en la cirko. Tamen ni havas tempon por ludi. Ni anka˘ havas tempon por la taskoj de la lernejo — diras Barbara. u

11

Luiz Portella

Tiam Mateo rigardas al Barbara. Li volegas ade rigardi al ˆi. s Tamen li estas kaˆema pri tio. s Sinjorino Vera timas ion: — Iro de lernejo al lernejo certe malhelpas vian lernadon. Je tiu tago ili lernas matematikon kaj la Portugalan. La du novaj lernantoj bone respondas ˆion. La du estas tre kapablaj. La du c estas tre lertaj. En la klaso estas lernantoj tre lertaj. Anka˘ estas u lernantoj nelertaj. Post la pa˘zo ili lernas geografion. u — Tiago. Kiu estas la ˆefurbo de la Federacia Respubliko de c Brazilo? — demandas Vera. — Kio estas tio? — demandas Tiago. — Mi ripetas: Kiu estas la ˆefurbo de la Federacia Respubliko de c Brazilo? ... De Brazilo. Tiago iom pensas. Pluraj kolegoj jam flustras: “Braziljo”, “Braziljo”. Do Vera parolas pri tio al Tiago: — Federacia Respubliko de Brazilo estas la vera nomo de Brazilo. ˆ ˆ Gi estas respubliko ekde 1889. Gi estas federacia ˆar Brazilo estas c ligo de 27 unuoj: 26 subˆtatoj kaj Federacia Distrikto. s — Fernando. Kiu brazila regiono ofte suferas pro manko de pluvo? — demandas Vera. — Israelo? — respondas sendecide Fernando. ˆ — Cu? — moke demandas Marko. Tiam la tuta klaso ridas. Vera atendas silenton. — Anta˘ nelonge ni legis pri Israelo. Kion ni legis pri gi? u ˆ 12

ˆ Si estas mia amiko

— En Israelo oni kultivas eˆ en dezerto — Karla respondas. c — Jes. Ne nur en Israelo oni kultivas en dezerto. Tamen mi ˆ scivolas. Cu Israelo estas en Brazilo?, Mateo. — Israelo estas en alia parto de la mondo — Mateo respondas. ˆ c — Cu ˆe Japanio? — demandas ˆerce Marcelo. s

dezerto regiono kun tre seka tero, kie preska˘ neniuj plantoj kreskas. u Distrikto teritorio kiel aparta administra unuo (ofte subdividaˆ de alia o administra teritorio). flustri malla˘te paroli (por ke ne ˆiuj a˘du). u c u geografio scienco pri la aspekto de Tero, giaj landoj kaj regionoj. ˆ Israelo lando kiu formiˆis je 1948 por la judoj, tamen tie vivas homoj el g pluraj religioj. Tie estas Jerusalemo, sankta urbo de Judoj, Kristanoj, Islamanoj kaj aliaj. Japanio lando, kiu estas aro de insulo en la oriento. kolego ˆiu, kiu havas la saman oficon a˘ profesion. c u kultivi prilabori teron por bone kreskigi utilajn plantojn. kvieta tute trankvila, paceca. lernanto tiu, kiu lernas. matematiko scienco pri nombroj kaj figuroj, kaj ties propraˆ oj. moke kun moko. moki diri ridigajn vortojn pri iu; (malˆate) ridi pri iu. s portugala (lingvo) latinida lingvo. respubliko ˆtato, kies estro ne estas difinita pro heredo. s ˆerce kun ˆerco. s s ˆerci diri, rakonti ion lude, ridige. s

13

4

Mateo emas ege lerni

e tiu sama tago la cirko komencis vendi biletojn por la spektaklo. Tamen Mateo ne multe pensas pri tio. Li havas grandan celon: ege lerni. Mateo volas esti inter la plej kapablaj lernantoj de la klaso. Hejme Mateo mensogas pri la hejma tasko el la lernejo. Li elpensas pliajn taskojn. Lia patrino dubas pri la taskoj. Tamen ˆi ne zorgas s pri tio. “Mi zorgu pri maltroa lernado!” ˆi pensas. s — Nun mi iras al la lernejo — ˆi diras. s ˆ ˆ Euˆeni laboras en lernejo. Si ne laboras en la lernejo de Mateo. Si  ˆ laboras en alia lernejo. Si laboras pri helpo al la instruistoj, kaj pri kelkaj aferoj rilate al la instruado. Tamen ˆi ne estas instruisto. s Post ˆirka˘ du horoj da lernado Mateo decidas legi libron. Li iras al c u la biblioteko en la domo. Tie li vidas instruilon pri sciencoj. Tiam li memoras ion. En la kovrilo de la libro estas du flavaj kokidoj. Supre de la kokidoj estas la vorto “Sciencoj” je grandaj literoj. Anta˘ jaroj kuzo demandis lin pri la vorto. u — Mateo, legu ˆi vorton. c Mateo “legis” gin malrapide. Kvaza˘ li estis legopova. ˆ u — Bes-to-far-mo. Bestofarmo! — Mateo fieris. 14

ˆ Si estas mia amiko

Mateo konas gekokojn kaj kokidojn ekde ˆiam. Tamen li ne estas c legopova ekde ˆiam. Mateo hontas pro la mensogo. Tial li kaˆas la c s libron. Li metas la libron sub aliaj. ˆ — Cu mi povas iri al vendejo de mia patro? — Mateo demandas la fratinon. — Kion vi volas fari? — Alico demandas. — Mi devas legi revuojn por hejma tasko pri historio. — Venu kun la patro — ˆi petas. s En la vendejo Mateo a˘das la paroladon. Lia patro kaj kelkaj u homoj interparolas. Li kelkfoje lernas pro la a˘dado. u Kiam homo alvenas al la vendejo Mateo a˘das la demandon: u — Kia estas la batalo?1 Ofte sinjoro Leonido demandas tion. Oni anka˘ demandas tion al u Leonido. Pro tiu demando Mateo pensadas. ˆ “Cu tiuj uloj batalas en milito? Tamen oni demandas tion anka˘ u al mia patro. Mia patro neniam forestas dum longa tempo. Do ne ˆ eblas. Mia patro ne batalas en milito! Cu la aliaj uloj batalas en ˆ ˆ milito? Cu ili sukcesis postvivi? Cu ili ˆus revenis el milito?”  Mateo volas demandi tion. Tamen li timas kaj ne demandas. “Post la demando, ili ne parolas pri milito. Ili parolas pri laboro, ˆ politiko ktp. Cu ili volas kaˆi ion de mi?” s Mateo iras al bretaro de revuoj. Tie estas pluraj revuoj novaj por li. Li ne legas la tekstojn. La tekstoj estas por granduloj. Li nur vidas la fotojn. Foje li legas mallongan frazon. Sur la paˆoj de g
1

Brazila esprimo por demandi “Kiel marˆas la vivo?” s

15

Luiz Portella

revuo li vidas fotojn. Estas fotoj de homoj en milito. Estas fotoj de malvivaj homoj. La fotoj estas ˆokaj por la knabo. s

biblioteko librejo, libraro, kie oni povas legi a˘ prunti librojn. u bretaro aro de bretoj. breto tabulo kun larˆo malpli granda ol longo; horizontala tabulo, sur g kiu oni metas aˆ ojn. bestofarmo loko kie oni prizorgas malliberajn bestojn por vendado. flava kun koloro de matura citrono, kun koloro simila al tiu de oro. foto fotografaˆ o. ktp kaj tiel plu. legopova kapabla legi. mensogi diri malveron. politiko arto de regado de ˆtato. s revuo gazeto (ofte pli bele presita), aperanta unu fojon en kelkaj semajnoj, monato, a˘ jaro. u spektaklo atentokapta okazaˆ a˘ prezentaˆ (teatra, sporta ktp). o u o ˆoka kiu ka˘zas ˆokon. s u s ˆoko anim-skuo; subita nerva misfunkcio. s

16

5

Futbalo kaj brilaj okuloj

a emo ege lerni de Mateo ne estis longa. Ja Mateo ne estas laborema pri tio. Li ne ˆatas legi, li ne ˆatas kalkuli, li ne s s ˆatas hejmajn taskojn. Tamen li akiras la bazan scion facile. Tial s eˆ mallaboreme li sukcesas en la lernejo. c Mateo rezignis ege lerni, tamen li ne rezignis kapti atenton de Barbara. En la pa˘zoj la knaboj ˆefe kuras. En la pa˘zoj la knabinoj pleu c u jofte babilas. Kelkaj knabinoj sidas kaj babilas. Aliaj knabinoj ronde staras dum babilado. Kelkaj aliaj knabinoj babilas dum promenado en la lernejo. “Kapti ˆian atenton dum ludotempo estas pli bone ol dum la s lecionoj” pensis Mateo. Do ekde tiam en la pa˘zoj Mateo ˆefe u c zorgas pri du aferoj: kuri pli rapide ol iu ajn; fari belajn korpajn movojn en la ludoj. Li imagis scenon: Barbara rigardas knabon, kiu faras belajn korpajn movojn, dum li faras tiujn movojn, kaj... Mateo supozas, ke tiam eble ˆi kisos lin. s Nun Mateo estas ˆe Marcelo kaj Marko, liaj plej bonaj amikoj en la c lernejo. La klaso ne estas en la klasˆambro. Ili estas en la sportejo c de la lernejo. Ili havas lecionon pri sporto. Dum leciono pri sporto ili gimnastikas kaj sportumas. Por Mateo estas du bonegaj aferoj en la lernejo: la pa˘zoj kaj la lecionoj pri sporto. La pa˘zoj kaj la u u 17

Luiz Portella

lecionoj pri sporto estas ludotempoj por preska˘ ˆiuj lernantoj. uc La tri knaboj babilas en la sportejo: — Kiu estas la plej bela knabino el nia klaso? — demandas Marcelo. Tiu demando aperadas de tempo al tempo. — La˘ mi, la plej bela knabino estas Barbara — diras Marcelo. u — Barbara estas bela. Tamen mi ne zorgas pri tio. Kiu estas la plej bela knabino el la tuta lernejo? — demandas Marko — La˘ u mi, ankora˘ estas Iracema el la kvina klaso. u — Nu, mi ne scias... — diras Mateo dum pensas pri Barbara. — Mi kaj Barbara jam babiletis — diras Marcelo — Kaj ˆi ˆiam s c salutas min per rideto. Mi pensas, ke ˆi ˆatas min. s s ˆ “Si anka˘ jam ridetis al mi” pensas Mateo. Mateo iomete ˆaluzas. u  “Kaj ˆi jam salutis min”. s ˆ Vera vokas ˆiujn, kaj diras “Hodia˘ estas tago de futbalo”. Ciuj c u knaboj krias pro feliˆo. Kiam estas tago de futbalo la knabinoj c ludas en alia parto de la lernejo. Do la gelernantoj ne ludas kune. Tamen Barbara petas ludi futbalon. Vera ja permesas: “La inoj ne ludas futbalon, ˆar ili ne volas. Ili ˆiam preferas danci kiam estas c c futbalo”. Kiam la teamoj estas pretaj, Mateo ridetas. Barbara kaj Mateo estas en sama teamo. Marcelo estas en alia teamo. Kaj alvenas duboj: kio estas pli bone?, ˆu ludi kun ˆi?, ˆu ludi kontra˘ ˆi? Kiel c s c us ajn Mateo kaj aliaj knaboj estas tre feliˆaj. Ili komencas ludi. c ˆ Barbara ekludas. Siaj movoj estas belaj. Inaj movoj. Barbara

18

ˆ Si estas mia amiko

estas bela ino. Kaj ˆi bone ludas futbalon! La okuloj de Mateo s brilas.

akiri ekhavi per faro. baza plej ˆefa. c futbalo piedpilk-ludo; pilka ludo per la piedoj. gimnastiki fari gimnastikajn ekzercojn. gimnastiko arto pri ekzercado de la korpo per ta˘gaj movoj. u ˆ aluza sentanta doloran timon, perdi ion a˘ iun. u ˆ aluzi esti ˆ aluza. leciono pri sporto leciono pri korpa ekzercado. plejofte en plimulto de okazoj. rezigni decidi ne fari ion, ne uzi ion. rondo io simila al la litero “O”. sceno aparta parto de teatraˆ eksterordinara okazaˆ o; o. sportejo loko por sportumado. sporto korpaj ekzercoj kaj ludoj. sportumi sporti; praktiki sporton. teamo grupo da ludantoj de unu flanko (en ludoj, sportoj, ktp).

19

6

Promenado

am estas la dua semajnfino, en kiu la cirko prezentas spektaklon. Je la vendredo Mateo pensis refoje peti viziton al la cirko. Sed li ne povis paroli pri tio al Euˆeni kaj Leonido. Mateo  dormis anta˘ ilia reveno dum la nokto. u Hodia˘ estas sabato. Hodia˘ ne estas lecionoj en la lernejo. Nek u u hodia˘, nek morga˘ estos lecionoj en la lernejo. Je la komuna u u matenmanˆo la tuta familio de Mateo interparolas. g — Hodia˘ ni ˆiuj iros al la cirko, ˆu ne? — demandas Alico. u c c — Jes! Tre bone! — krietas Mateo. Euˆeni ridetas. Leonido ege malfermas la okulojn.  ˆ — Cu tiu cirko ne estas Cirko Hirundo? Anta˘ unu jaro ni iris al u ˆ Cirko Hirundo. Gi estis en la sama loko, apud la lernejo — diras Leonido. ˆ — Tiu estas alia cirko, paˆjo — dolˆe diras Alico. (Si dolˆe parolas, c c c kiam ˆi volas ricevi jeson.) s ˆ — Ciuj cirkoj estas samaj... — ekparolas Euˆeni.  — Ne!, — rapide interrompas Mateo — ˆi tiu estas teatra, kaj gi c ˆ havas plurajn ludilojn. — Mi scias, Mateo — pluparolas Euˆeni — tamen mi ne finis.  20

ˆ Si estas mia amiko

ˆ — Ciuj cirkoj estas samaj, tamen ˆiam ˆiuj infanoj volas iri al ili. c c Jen kion via patrino volis diri — helpas Leonido. — Ree oni ne permesas min fini — Euˆeni parolas kun rideto.  — Parolu, parolu, kara — pardonpetas Leonido. — Ni iros al la cirko je sekva semajnfino — diras Euˆeni.  — Eble tiam la cirko jam foriris — parolas Bino, kiu estis silenta. — Mi kredas, ke ne. Se la cirko vojaˆos al alia urbo, ni anka˘ g u vojaˆos al ˆi — promesas Euˆeni — Tamen iu informis min, ke la g g  cirko estos ˆi tie je la sekva semajnfino. c Mateo a˘dis tion kaj estas malgaja. Alico anka˘ estas malgaja. u u Bino jam iris al la cirko kun amikoj, tamen li volas reiri al ˆi. g — Kion ni faros dum ˆi semajnfino? — demandas Alico. c — Ni vizitos la bienon. Ni vizitos la geonklojn. Estos bonega promeno — respondas Leonido. Kvar gekuzoj de Euˆeni loˆas en la kamparo. Kvar familioj en  g kvar bienoj, unu apud alia. Tamen estas granda distanco inter la kvar domoj. Oni nomas la tuton, la kvar bienojn, nur “bieno”. La bieno. Tiu promenado estas ˆiam tre plaˆa al la geknaboj. Tamen c c nun Mateo estas malgaja. La distanco inter la bieno kaj la urbo estas 70 km. La plej granda parto de la vojo al la bieno estas mallarˆa ˆoseo. Ili sesope iras g s per a˘to al la bieno: La gepatroj, Mateo, Alico, Bino kaj Botelego, u la hundo. Jam sur la mallarˆa ˆoseo Mateo ne plu estas malgaja. g s La vojaˆo per la mallarˆa ˆoseo estas oportuna. Dum ˆi ili povas g g s g rigardi kelkajn sovaˆajn bestojn. Ja ne estas zoo en la urbo a˘ en g u alia proksima urbo. 21

Luiz Portella

La semajnfino en la bieno plaˆe kaj glate pasis. Estis du ege bonaj c aferoj por Mateo: li manˆis akvomelonon tiel multe, ke lia ventro g preska˘ krevis; li rajdis ˆevalon dum horoj. u c

akvomelono granda globforma frukto kun sukplena karno (Citrullus lanatus). bieno kampara posedaˆ ofte granda. o, distanco kiom proksime a˘ malproksime. u glata (surfaco) tre ebena; okazanta sen malhelpoj. glate je glata maniero. jesi diri jes, respondi jes. jeso ago jesi. krevi subite rompiˆi pro interna tro granda premforto. g -op- en grupo de... oportuna bona la˘ la cirkonstancoj. u rajdi sidi sur iranta besto. sabato tago de la semajno inter vendredo kaj dimanˆo. c sesope en grupo de ses. sovaˆa en la natura stato. g ˆoseo vojo por veturiloj. s ventro parto de la korpo, en kiu estas la stomako kaj la intestoj. zoo mallongigo de “zoologia ˆardeno”. g

22

7

Duboj

e la sekva sabato finfine Mateo iras al la cirko. Komence Mateo ofte rigardas al ˆiuj direktoj. Li ege volas renkonti sian c kolegon Barbara. Ekster la cirko estas granda loko kun pluraj ludiloj, beleta amuzparko. La ludiloj funkcias gis la spektakloj eki. ˆ Barbara ne estas en la amuzparko. Tamen pro la ludiloj Mateo ˆ rapide forgesas pri Barbara. Tre plaˆas al li boato kiu flugas. Cefe c ˆar ˆi ˆajnas al li danˆera. c g s g Jen la spektakloj ekas. “Eble ˆi partoprenos en iu spektaklo” li s pensas. Li ne certas pri tio. Dum la spektakloj Mateo multe ridas. Je la fino Mateo rememoras pri Barbara. Tiam li scias, ke li ne renkontos ˆin je tiu tago. Li beda˘ras tion. s u Dum la dimanˆo Mateo pensadas pri destino. Estas malfacile pensi c pri tio. Euˆeni petas Mateon iri al la domo de onklino Ana. Ana loˆas ne  g malproksime de ilia domo. Mateo devas kunporti ovojn al Ana. Euˆeni kutime donacas ovojn kaj fruktojn el la korto. Mateo iras  sole. Kiam Mateo alvenas al stratangulo, li rigardas du stratojn. Eblas iri la˘ unu a˘ la˘ alia. Mateo ekiras la˘ la unua. Tiam li iras u u u u malrapide kaj subite li haltas. Li revenas al la stratangulo. Tiam ˆ ˆ li demandas sin: “Cu vere ekzistas libro pri mia tuta vivo?”. “Cu 23

Luiz Portella

per la libro oni scias pri ˆio, kion mi ankora˘ faros?”. “Eble en c u la libro estas: Mateo iras la˘ strato Piracema. Sed mi iros la˘ la u u strato Getulio Vargas”. Kaj Mateo ekiras la˘ la dua strato. Post u ˆ kelkaj paˆoj li haltas. “Cu tie oni legas tion?”. Eble kiam Euˆeni s  naskis Mateon, la libro jam estis preta. Eble sur iu paˆo de la libro g jam estis legebla:

Mateo malrapide ekiras la˘ strato Piracema, li haltas, li reveu nas al la stratangulo kaj pensas pri ˆi libro. Mateo ne volas c kredi je ˆi libro. Tial li iras al Ana la˘ strato Getulio Vargas, c u kaj li donas la ovojn al Ana. Do ˆi libro estas prava. c
Mateo ja ne volas kredi je la libro. La libro povas ekzisti, tamen li ne volas fari nur tion, kio estas en la libro. Mateo revenas al la stratangulo kaj rapide iras la˘ strato Piracema. Li ne volas pensi u pri la eblo, ke en libro oni anta˘longe skribis ˆuste tion, kion li u g ˆus faris kaj pensis, ke en libro oni anta˘longe skribis pri liaj agoj  u guste tiel, kiel ili ˆus okazis. Ankora˘ pasos kelkaj jaroj gis kiam ˆ  u ˆ Mateo povos havi firman kaj propran ideon pri tiu afero. Je tiu dimanˆo Ana invitis ˆiujn familianojn manˆi ˆe ˆi. Mateo eˆ c c g c s c ne revenas al sia hejmo, lia tuta familio iras al la domo de onklino Ana. Post la tagmanˆo li, liaj gefratoj, liaj gekuzoj kaj geknaboj g najbaraj ludas kune dum horoj. Vespere Mateo estas laca pro la plena tago. Li eˆ ne emas spekti c televidilon, kiel kelkfoje li faras post vespermanˆo. Li tute ne peng sas iri al la strato. Li eˆ memoris pri Novuleto, Heliumo kaj aliaj c amikoj, tamen li estas laca. Li ekparolas al sia panjo.

24

ˆ Si estas mia amiko

ˆ — Cu Dio scias tion, kion oni ankora˘ ne faris? — Mateo demanu das. — Jes, kara — respondas Euˆeni.  ˆ — Cu ne ekzistas libera volo? — Jes, gi ekzistas — asertas Euˆeni. ˆ  — Kiel do? Kiel Dio povas scii? — Estas mistero. Dio ja scias — Euˆeni diras serioze.  Tiam Mateo iras al la dormoˆambro. Anta˘ ol dormi li ege deziras c u ion. “Se tiu libro ja ekzistas, mi volas tralegi ˆin”. Lia kapo estas g plena je duboj. Liaj duboj rilatas anka˘ al Barbara. Tuj poste li u dormas.

amuzparko parko por amuzado; amuzejo. aserti firme diri, ke io estas vera. boato malgranda a˘ ne tre granda akvo-veturilo. u destino vivo-vojo, kiun oni anta˘e difinas. u donaci doni senpage (ion al iu) por plezuro a˘ ˆojo. ug frukto parto de vegetaˆ kiu enhavas semojn: citrono, pomo, banano, o, oranˆo kaj vinbero estas fruktoj. g inviti peti iun veni ien; peti sen devigo; peti iun fari ion. spekti rigardi kaj a˘skulti tion, kion oni prezentas en teatrejo, kinejo, u cirko ktp.

25

8

Parolado dum pa˘zo / Glaciaˆ u o

um la pa˘zo je la sekva lundo Mateo kaj Barbara ne u ˆ estas ˆe sam-klasanoj. Ili estas proksime unu de la alia. Ce ili estas c aliaj geknaboj, kiuj brue ludas. Barbara rigardas lin kaj salutas lin. — S! — S! — salutas Mateo. — Hiera˘ mi finfine iris al la cirko. Mi esperis renkonti vin, sed tio u ne okazis — rakontas Mateo. — Hiera˘ oni iris al rivereto, al Kapim Branko, oni piknikis tie. u — Ej ulo! Mi kelkfoje iras al tiu rivereto. Estas bonege — la˘te u parolas Mateo. ˆ — Ja. Mi multe naˆis. Ciuj ˆategis la lokon. Cu vi ˆatas naˆi? — g ˆ s s g demandas Barbara. — Mi ankora˘ ne bone naˆas. Mi ankora˘ lernas naˆi. Ne ˆiam u g u g c mia patro povas iri kune kun mi al naˆejo. Mia patrino ne scipovas g naˆi. Mi ne povas iri al naˆejo se mia patro ne iras kune. g g — Eˆ ne se alia grandulo, se iu responsulo iras kune kun vi, ˆu? c c — Tio malofte okazas. Iam onklo mia el alia urbo kondukis min 26

ˆ Si estas mia amiko

kaj aliajn malgrandajn parencojn al Kapim Branko. Ni anka˘ faris u piknikon tie — rakontas Mateo. — Lukse! — Barbara krietas. Barbara kaj Mateo pluparolas. Barbara rakontas, ke ˆi nur malofte s ˆ partoprenas en spektakloj. Si ankora˘ lernas pri kelkaj aferoj de u la cirko. Aliaj samklasanoj iliaj alvenas por kunbabili. Tuj poste ˆiuj reiras al la klasˆambro. c c

***
Je la sama tago Mateo vizitas onklinon Sebastiana. Apud la domo de Sebastiana estas glaciaˆ-vendejo. Tiam li pensas: Mi povus  inviti Barbaran al la glaciaˆvendejo. Tamen li ne kuraˆus fari tion.  g Li scias, ke li ne kuraˆus. Do li planas aˆeti glaciaˆon por ˆi. Ja g c  s li kuraˆus donaci glaciaˆon al ˆi. Tamen li pripensas du gravajn g  s problemojn. La glaciaˆo ne plu ekzistus, kiam li alvenos al ˆi, pro  s la tempo de la aˆeto gis la donaco. Aliaj samklasanoj certe vidus c ˆ lin dum la donaco, kaj oni mokus lin. Mateo iras al la glaciaˆvendejo. Tie laboras du amikoj: Junior kaj  Tim. Kiam Mateo eniras, la du amikoj sin rigardas kaj ekridegas. — Saluton!, Mateo — diras Junior dum Tim ankora˘ ridas. u — S! — salutas ilin Mateo. — Mateo, oni ordonis al ni permesi al vi manˆi tiom da glaciaˆo, g  kiom vi povos gluti. Vi manˆu la˘vole, kaj pagos nenion — klarigas g u Tim. — Kiu? Kiu faris tion? — Mateo demandas. — Ni ne bone konas ˆin. Ni pensas, ke ˆi estas el familio Trinidade. s s 27

Luiz Portella

Tamen ˆi ordonis. Kiun vi volas komence? Estas glaciaˆo el vins  bero, ananaso, gujavo, marakuˆo...  — Sed kial? — demandas Mateo, kiu ne memoras ion ajn pri la vorto Trinidade. — Mi ne scias — diras Tim. — Nun vi rajtas manˆi libere. Vi nur ne povos kunporti el ˆi-tie, g c a˘ manˆi je alia horo a˘ tago — diras Junior. u g u — Bonvole, unu el ananaso! — petas Mateo. La tri uloj manˆas (la du vendistoj anka˘ manˆas). Ili parog u g las ridindaˆojn dum ili manˆas kaj ridas. Dum Mateo manˆas  g g glaciaˆon li pensas: gajni glaciaˆon la˘vole estas afero de bildrakon  u to. Mateo ankora˘ ne tiel bone konas la du ulojn, li ne scias kiel u ˆerce kelkfoje ili agas. (La du vendistoj anka˘ ˆatas legi bildrakons us ton.)

28

ˆ Si estas mia amiko

ananaso ˆajn-frukto de ananasujo. s ananasujo genro el familio bromeliacoj (Ananas). bildrakonto rakonto prezentata precipe per bildoj. glaciaˆ frandaˆ farita el sukero kaj glaciigita kremo. o o gluti traigi el buˆo tra gorˆo al ezofago. s g gujavo tre aroma frukto de gujavujo. gujavujo varmlanda arbo el familio mirtacoj (Psidium guayava). lukse esprimo por “ege bone”. lukso havado a˘ uzado de multe-kostaj, nenecesaj, plezurigaj aferoj. u lundo tago de la semajno inter dimanˆo kaj mardo. c a marakuˆ frukto de pasifloro ; pasiflorofrukto. o pasifloro genro (Passiflora) el familio pasifloracoj (Passifloraceae). pikniki fari ekskurson kaj senceremonian manˆon en la naturo. g pikniko eksterurba plezura ekskurso a˘ promenado, dum kiu oni senceru emonie komune manˆas en plena aero. g responsi zorgi pri ta˘ga plenumo de io. u responsulo responsa ulo. vinbero frukto, el kiu oni faras la vinon.
a Pasifloro enhavas ˆirka˘ 500 speciojn. La generala frukto de pasifloro estas marakuˆ Por c u ˆ o. frukto de passiflora edulis oni uzas la vorton grenadilo, a˘ grenadilofrukto. u

29

9

En la domo de Marcelo

nkora˘ je tiu semajno en la klaso okazas grupaj prezenu tadoj pri diversaj temoj rilate al sano. Mateo estas feliˆa. Kial? c Divenu! Jen la aliaj uloj de lia grupo: Marcelo, Marko kaj la gefratoj Barbara kaj Vilhelmo. ˆ Ciuj, el grupo de Mateo, akordas pri labora kunsido en la domo de Marcelo. Tie ili devas grupe pretigi prezenton pri purigado de akvo. Ne temas ˆuste pri purigado de akvo de la urbaj akvoservoj, g kiu servas akvon al la domoj. Temas pri kelkaj metodoj, per kiuj eˆ c hejme oni povas purigi akvon, kiun oni trinkos. La kunsido okazos je la dua horo posttagmeze. Je la tago de la kunsido Mateo iras al la domo de Marcelo. Dum la iro li renkontas Markon. La du knaboj alvenas kune al la domo de Marcelo. Ili alvenas je kvarono anta˘ la dua horo posttagmeze. u Post minutoj la gefratoj alvenas. Je la dua horo ˆiuj eklaboras. c Ili legas librojn pri la temo, ili zorgas pri la klarigoj, kiujn ili donos al la samklasanoj, ili pretigas afiˆojn kun ilustraˆoj ktp. s  Je la kvara horo la patrino de Marcelo primetas la tablon kaj vokas la geknabojn por lunˆo. La patrino de Marcelo foriras, en la domo c ˆ restas nur la geknaboj kaj Tulio, la pliaˆa frato de Marcelo. Ciuj ili g babiladas dum lunˆado. Post la lunˆado nur Marcelo kaj Barbara c c pridemetas la tablon. La aliaj uloj babilas. 30

ˆ Si estas mia amiko

ˆ — Cu vi ˆiuj volas vidi katidojn? — invitas Tulio. c Preska˘ ˆio estas preta pri ilia prezentado. Nun ili eˆ ne plu beuc c zonas grupe labori pri tio. Do ili jesas. La katidoj estas en najbara korto. La najbaroj ne estas hejme. Anka˘ la patrino de la katidoj ne ˆeestas. La katidoj ploras. Do ili u c kaˆe iras al la katidoj. Unu helpas la alian pasi sur la ˆirka˘muro. s c u Jen granda aventuro por ili. Ili kunportas lakton al la idoj. Tie estas sep katidoj: kvar iˆoj kaj c tri inoj. La katidoj ne multe emas trinki la lakton. La geknaboj ludas kun la katidoj dum kelkaj minutoj. Tuj poste la geknaboj revenas. Ili timas, ke iu alia eksciu pri ilia aventuro. ˆ — Cu katiˆo ofte vizitas la idojn? Kiu estas ilia patro? — demanc das Marko. Tulio ne scias la respondojn. Li nur konas ilian patrinon. Post la reveno la katidoj plu ploras. Marcelo kaj Tulio promesas zorgi pri la katidoj, se fakte la najbaroj a˘ la patrino de la katidoj u ne revenos. La prezentado de la grupo je la sekva tago estas plene sukcesa.

akordi esti en akordo. akordo sameco de sentoj a˘ opinioj inter du a˘ pli da personoj. u u aventuro danˆera a˘ plezura (neatendita) vico da okazaˆ g u oj. ilustraˆ desegno, kiu helpas nin kompreni ion. o lakto likvo el mamo de homo a˘ besto, kiun trinkas tre juna ido. u lunˆi manˆi lunˆon. c g c lunˆo intermanˆeto; neformala, neabunda manˆo, okazanta inter la prec g g cipaj manˆoj, ekzemple pa˘ze dum laboro. g u primeti tablon meti manˆilaron sur tablon por manˆado. g g pridemeti tablon demeti manˆilaron de tablo post manˆado. g g

31

10

Multo da novaˆ oj

um la semajnfino Mateo eˆ provas iri al cirko je dua c fojo, tamen li ne sukcesas. Li volegas iri al la cirko, tamen neniu povos helpi lin. La gepatroj vojaˆos, aliaj geparencoj havas g okupojn. Kelkaj geparencoj partoprenos en fiˆkaptado de sabato gis dimans ˆ ˆo. Mateo neniam partoprenis en fiˆkaptado. Do li petas partoc s preni en la fiˆkaptado. Lia onklo Adamo timas, ke Mateo ne eltenos s la restadon ˆe la rivero. Euˆeni ne permesas: “Vi ankora˘ estas c  u eta por tio” ˆi diras. s Do Mateo malˆojiˆas. g g — Mi ne povas iri al la cirko. Mi ne povas fiˆkapti. Kion mi povas s fari? Mi povas fari nenion — ploretas Mateo. Post iom da parolado oni permesas Mateon partopreni en la fiˆkaps tado. ˆ Ciuj geparencoj el la urbeto tagmanˆas kune je ˆi sabato. Euˆeni g c  kaj Leonido duone tagmanˆas kaj hastas al la stacidomo, la buso g foriras akurate je la dek dua horo. Ili revenos nur lunde. Post la tagmanˆo oni kontrolas la aparatojn por la fiˆkaptado kaj g s por tranoktado. Al fiˆkaptado en rivero Aragvajo iras Mateo kaj s parencoj liaj: du onkloj, tri kuzoj kaj la frato. Nelonge post la 32

ˆ Si estas mia amiko

tagmanˆo ili ekveturas al la rivero. g ˆ Ce la rivero Mateo provas kapti fiˆojn. Li ne sukcesas, tamen li tute s ne estas malˆoja. Iam li vidas grandan fiˆon, kiu naˆas proksime de g s g la rivero-surfaco. La granda fiˆo tuj poste malaperas en la profundo s de la rivero. La akvoj de Aragvajo ne estas travideblaj. Dum Mateo promenetas sur la bordo de la rivero li trovas 88papilion. ˆ — Ej! Ci papilio alportas malˆustan daton — la˘te diras Mateo. g u ˆ Ciuj ridas. — Jam 2004as! — Tio ne estas dato — la onklo Flozino klarigas al li — gi jam ˆ havis tiun desegnon anta˘ la 1988a jaro, same tiel gi havas gin post u ˆ ˆ la 1988a jaro. Nokte Mateo dormas milde dum kelkaj uloj ankora˘ fiˆkaptas kaj u s aliaj uloj babilas ˆe fajro. Ili havas hamakojn. Pro la bela sennuba c ˆielo ili rezignis pri tendoj. Nokte kuloj genas neniun. c ˆ Je la mateno de dimanˆo ili jam havas sufiˆe multe da fiˆoj. Tiam c c s ili foriras ree al la urbo. Posttagmeze Mateo jam estas en sia domo. Tiam Mateo havas liberan tempon. Li ne volis resti ˆe geonkloj, c do zorgas pri li la frato Bino. Alico restis ˆe geonkloj. c La du fratoj manˆas pufmaizon dum la ˆielo fariˆas nigra. Bino g c g ˆ ridetas. Jen la oportuno, kiun li atendis. Gi ja okazas: pluvegas dum la gepatroj malˆeestas. Bino petas Mateon resti dome dum li c iras al vendejo: “Patrino petis min aˆeti ion”. Mateo ja scias, ke c li mensogas. Mateo scias kion Bino planas. Ne nur Mateo, anka˘ u Bino ne rajtas fari tion. Bruega pluvo falas, kaj post mallonga interparolo ili konsentas pri kion fari. 33

Luiz Portella

Je la unua fojo ili povas baniˆi en pluvo. Ja ili baniˆas en pluvego. g g Ne nur ili du, aliaj amikoj liaj alvenas por festo sub la pluvo. Ili ˆiuj sur ilia strato. c Por ilia feliˆo la pluvo estas longda˘ra. c u Je la noktiˆo plu pluvas, tamen la du fratoj revenas al la hejmo. g Ili baniˆas, ˆi foje en banejo. Tuj poste la gepatroj telefonas. La˘ g c u ˆ Bino ˆio estas enorde. Mateo anka˘ diras tion. Cio estas enorde. c u Mateo havas multon da novaˆoj por rakonti al la amikoj morga˘  u en la lernejo. Por la vespermanˆo Bino faras sandviˆojn. Dum la manˆado Mag c g teo plendas. Mateo malsaniˆas pro la baniˆo sub la pluvego. Bino g g telefonas al Sebastiana kaj Ana. Ili venas al Mateo kaj prizorgas lin. La malsano ne estas grava, tamen ˆi malpermesas lin iri al la g lernejo lunde. Lunde Mateo vekiˆas posttagmeze. Liaj gepatroj jam ˆeestas. Li g c jam tute resaniˆis. Sed li beda˘ras, ke li ne povis iri al la lernejo. g u Li pensas pri Barbara. Li havas multon da novaˆoj. 

34

ˆ Si estas mia amiko

akurata kiu faras aferojn je la gusta tempo, je la difinita horo. ˆ akurate la˘ akurata maniero. u busa stacidomo konstruaˆ por halto de busoj, eliˆado kaj eniˆado de o g g pasaˆeroj, ne temas pri simpla busa haltejo. g buso a˘tobuso. u dato tempo ˆenerale montrita per jaro, monato kaj numero de la tago: g 1988-08-27 (a˘ 88-08-27); 1988 = 88 (88a jaro de la 20a jarcento). u desegno bildo farita per krajono a˘ alia skribilo sur papero; desegnaˆ u o. hamako ˆnura reto a˘ tolaˆ horizontale pendigita per siaj du eks u o, stremaˆ kaj formanta porteblan liton, en kiu oni kuˆas, a˘ sin baloj s u ancas. hasti agi kun nekutime, nenormale granda rapideco. kulo malgranda insekto, kiu suˆas sangon kaj kies piko ka˘zas jukadon c u (Culex). multo granda kvanto, granda nombroa . oportuno facilo, kiu rezultas de favoraj kondiˆoj. c papilio insekto kun kvar relative grandaj, ofte koloraj flugiloj (Lepidoptera). 88-papilio vidu http://lujz.org/amiko/okdekok.jpg puf-maizo [1] la pufigitaj grajnoj de maizo[2], ˆenerale manˆataj per la g g fingroj; [2] speco de maizo (Zea mays; everta), kies grajnoj krevas kaj pufiˆas, kiam oni kuiras ilin. (Hejma Vortaro de Jouko Lindstedtb ) g sandviˆo du pan-tranˆoj kun io inter ili. c c ˆ stacidomo Ci tie “stacidomo” estas uzata kiel “busa stacidomo”. surfaco supraˆ supra a˘ ekstera flanko de. o; u
“li havas multon da novaˆ oj” kaj “li havas multe da novaˆ oj” bonas. “li havas multajn novaˆ ojn” anka˘ bonas, ili estas samsignifaj. u b Hejma Vortaro http://www.helsinki.fi/˜jslindst/hejmvort.html
a

35

11

Finfine mardo

ˆ  infine mardo. La suno brilas. Gi ˆus naskiˆis. La g ombroj de la personoj estas longegaj sur la stratoj. Alico akompanas Mateon gis la lernejo. Dum ili piediras sur la ˆ stratoj ankora˘ malsekaj pro la pluvo de la frumateno, unu provas u ete malsekigi la alian. Estas pluraj arboj anta˘ la domoj. Kiam u estas malalta branˆo, unu batas gin per la mano por faligi gutojn. c ˆ Por la sukceso de la ludo ili agas hazarde. Se estas malgranda arbo, la rimedo estas malbona por la du gefratoj: unu batas la trunkon per la plando kaj tuj kuras; tiam la du malsekiˆas. La ludo gajigas g la du geknabojn. Mateo alvenas al la lernejo. Tuje li rimarkas, ke la cirko ne plu ˆ staras flanke de la lernejo. Li kuras al la terpeco. Gi estas malplena. Tamen ˆe gi ankora˘ estas du a˘toj, eble de la cirko. Mateo revenas c ˆ u u al la lernejo. Li esperas, ke li almena˘ povos adia˘i Barbaran. u u — Marcelo! Kie estas Barbara kaj Vilhelmo? Tiam li ekscias, ke hiera˘ estis ilia lasta tago en la lernejo. Ili u vojaˆis hiera˘ al alia urbo. La klaso eˆ improvizis etan adia˘an g u c u feston. ˆ — Barbara skribis leteron por vi. Gi estas en koverto, kiun Barbara ˆ fermis per gluo! Gi estas kun Karla — diras Marcelo. 36

ˆ Si estas mia amiko

Mateo ricevas la koverton, tamen li ne malfermas gin tuj. Li atenˆ das la pa˘zon. Li estas malgaja. Je la pa˘zo li iras al fora loko, kie u u li estas sola. Li sidas sur trotuarrando. Tiam li legas la letereton.

Mateo sentas ion strangan, kvaza˘ malplenon, sed ne temas pri u malsato. Alvenas Marko kaj sidiˆas apud Mateo. Tiam tuj Mateo g enpoˆigas la leteron. s — Mateo, ˆu vi enamiˆis al Barbara? — demandas Marko. c g ˆ — Ne. Si estas mia amiko. — Mi aˆetis tri bombonojn. Mi jam manˆis unu. Jen du. Unu c g estas via, la alia estas mia — diras Marko post minuto. Mateo tenas sian bombonon en la mano. Marko rapide manˆas g sian bombonon. Marko ne komprenas, kial Mateo ne manˆas la g bombonon? Li ne scias, ke Mateo tute ne emas manˆi. g — Kiam vi pensas, ke tio ekkomenciˆas, tio jam finiˆas — diras g g Marko ankora˘ kun la pakumo de la bombono en la mano. u Ekde la enpoˆigo de la letero Mateo ne rigardis al la amiko Marko. s Mateo zorgas pri siaj pensoj kaj strangaj sentoj. Responde al lasta 37

Luiz Portella

parolo de Marko, Mateo nur diras “Ja”. La sonorilo sonoras, Mateo enpoˆigas la bombonon kaj ekstaras por reveni al la klasˆambro. s c fino

adia˘i diri “adia˘!” a˘ aliajn vortojn ˆe foriro. u u u c akompani iri kun iu. bombono malgranda sukeraˆ prenata kiel frandaˆ o o. branˆo ne-ˆefa ligna parto de arbo. c c gluo substanco, kiu post sekiˆo fiksas unu aˆ al alia. g on guto ero da likvo; akvero. hazardo okazanta sen plano, intenco, volo. improvizi (tuj kaj) senprepare organizi ion. koverto plata saketo el papero, en kiun oni metas leteron. ombro pli-malpli plena manko de lumo, en loko, kiun maldiafana korpo ˆirmas kontra˘ la lumo. s u pakumo kovraˆ uzata por paki. o plando la flanko de la piedo, kiu tuˆas la teron dum irado. s trotuaro irejo (ordinare tegita per ˆtonplatoj a˘ asfalto) destinita por s u piedirantoj, ˆenerale apud la vojo destinita por veturiloj. g trotuarrando rando de trotuaro. trunko la ˆefa ligna parto de arbo. c

38

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->