You are on page 1of 830

m0

LIBRARY OF THE
Alassacniisetts

Bible Society
Catalog No.A-<i^^ai/F

6

/?*?*"

Family /Nj>OfcO RoT»e*VfJ

5uk-Fanuly''rAL^c
Bi-anclil-ATlN»Ar'

Group

T<.<>'^'^^»<^^

Language

/-'VT'I

M/\

Dialect
Localit
'y

I

Contents FQop,^pjsi>..euji

Version

^a *%€""» W icroTiyWi

Place

Date

LoKJ-pe^^
'S'^'P'

No. ^^HS (Uc<-r>.*X)
^^^^
A-Ccession DateAffi' '^,
olfdr
Price ov^X-VoV Viet

Accession

NOUUM TESTAMENTUiM LATINE
OUATTUOR EUANGELIA

Pars

I.

LONDINI

ET

NOUI EBORACI

APUD HENRICUM FROWDE

NOUUM TESTAMENTUM
DOMINI NOSTRI lESU CHRISTI
LATI N E
SECUNDUM EDITIONEM SANCTI HIERONYMI

AD CODTCUM M A NUSCRIPTORUM FIDEM RhX'ENSUIT

lOHANNES WORDSWORTH,

S.T.P.

EPISCOPUS SARISBURIENSIS

IN OPERIS

SOCIETATEM ADSUMTO

HENRICO lULIANO WHITE,

A.M.

COLLEGII MERTONENSIS SOCIO

PARS

PRIOR — QUATTUOR

EUANGELIA

OXONII
E

TYPOGRAPHEO CLARENDONIANO
M DCCC LXXXIX — M DCCC XCVIII

Primus fasciculus prodiit die

vo

mensis Iul.

anno Salutis

mdccclxxxix

Secundus

XXVI"

Mart.

mdcccxci

Tertius

XXX"

Dec.

mdcccxcii

Quartus

viiio

Mart.

mdcccxcv

Epilogus

,,

xxo

Sept.

mdcccxcviii

OXONII
Exaidebat Horaliiis Hart
Typographtis afaJenium

VICTORIAE

REGINAE
SEXAGESIMO

ANNO
POST

PROPTER
IN

ET

REGNI

BAPTISMVM

FIDE

EXACTO

TRECENTESIMO

ETHELBERTI

REGNI

CHRISTI

GRATIAS

ANNO

MILLESIMO

SOCIETATEM

IMPERATRICI

DEO

ET

REGIS

ECCLESIAE

PROPAGANDA

AGENTES

EDITORES

HVNC

SANCTORVM

EVANGELIORVM

DEDICANT

CODICEM

:

IN

HOC PRIMO UOLUMINE INSUNT HAEC
PAG.

Praefatio editorum Prolegomenorum loco Euangeliis Praemissa
Cap.

I.

II.

III.

IV.

De operis ratione et de difficultatibus eius
De editorum societate inter se et de illis qui
Codicum manuscriptorum elenchus quos

De

VI.

Codices

alii

X.
XI.

XII.

.

penes nos, in

aliae,

citati

locis difficilioribus citatae

.

.

et

.

x

.

elencho

.

.

.

.

.

.

.

.

.

De
De

textus nostri

.

xxviii
xxviii

xxix

.

x.\xi

forma

xxxiii

notularum nostrarum forma

xxxiv

Delectus notularum lectoris notatu digniorum

De

xxxiv

orthographia codicis Cauensis

Epistula ad Damasum.

'

Nouura opus

Monitum Anonymum.

'

xxxvii

......

xxxvii
xxxviii

facere,' etc

Sciendum etiam ne

Eusebii Epistula ad Carpianum.

I

quis ignarum,' etc

Eusebius Carpiano

'

fratri,' etc.

...

Canones I-X

S

6
7

PROLOGUS ex COMiMENTARIO

HlERGNYMI IN MaTTHEUM.
Plures fuisse,' etc.
Praefatio uel argumentum Matthei ignoti auctoris fortasse ex Graeco uersa.
S.

Mattheus ex ludaeis,'

'

AUVY,

(2)

[breues), (6)

.

etc.

C Thomas.,

(3)

Mattheum

BH0JT

in

sex columnas diuisa

aur. Harl. 2797, (4)

DS'GQ,

(.?i)

:

(i)

(5)

J
18

Par. Lat.

item ex codice Sangallensi 49

40

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM
Praefatio uel

:

K

Initium Euangelii secundum Mattheum ex codice Sangermanensi
11553

argumentum Marci

Marcum

AHVY, (2) C0T Harl. 2797,
DS'GJO (aur.), (c) K Harl.
in fine euangelii

41-170

'Marcus

;

Capitula in euangelium secundum

De canonum numeris

II

15

Capitula in Euangelium secundum

(4)

xv

.

............

Testimonia ipsius Hieronymi de opere suo

(1)

viii

Ueteris uersionis uel ueterum uersionum latinarum codices in Euangeliis

Epilogus

'

vii

.

perpetuo citamus

cum conspectu lectionis Bentleianae
usum in Euangeliis coUatorum

manuscripti in notulis nostris subinde

citati

IX.

in euangeliis

Editiones praecipuae saepius a nobis uel perpetuo citatae

VII. Editiones
VIII.

in eius

.

vii

nos adiuuerunt

editione Ric. Bentleii,

codicum
V.

.

(3)

I

euangelista,' etc.
in

J {breues)

2790 Nanc.

OX

Bamb

secundum Marcum

EUANGELIUM SECUNDUM MARCUM

.

.

171-173

quinque columnas diuisa
Par.

lat.

10438,

....

174-1S7
188

iSg-268

::

INDEX RERUM.

vi

PAG.

Praefatio uel

argumentum Lucae

'
;

269-272

Lucas Syrus,' etc

Praefatio Matthei e cod. Kenanensi (Q)

(I)

AHVY

(4)

DIPGO

Harl. 2797,

C(T),

(2)

aur., (5) J, (6)

K

273

Lucam

Capitula in euangelium secundum
(3)

B0IJ

sex columnas

in

OX

ibreues)

Harl. 2790 Nanc.

Par.

diuisa

hit.

10438,

Bamb

274-306

EUANGELIUM SECUNDUM LUCAM
Delectus notularum

in

Marco

Luca

at

307-483
lectoris notatu

digniorum

.

.

.

Hie est lohannes euangelista,' etc.
argumentum lohannis
Aliae praefationes ex codicibus (i) HO, (2) T, (3) cod. Reginae Suetiae
Capitula in euangelium secundum lohannem in sex columnas diuisa
Praefatio uel

'

;

.

(1)
(3)

AHVY

Harl. 2797, (2) fFCOIJ
Uat. Alex. 14, (4) D3>G0 aur. c,

OTX

{hrcties)
(5) J,

(6)

K

Par.

lat.

10438,

492-506

EUANGELIUM SECUNDUM lOHANNEM
Delectus notularum in lohanne lectoris notatu digniorum

....

EP-ILOGUS
I.

De

II.

III.

,,

IV.

V.

VI.

VII.

I.

II.

in lectoris

S. Hieronymus usus fuerit
commodum concinnatum

IX.

....
.

De Hieronymi ipsius proposito
De indole codicum Graecorum ex

De nouis additamentis quoad
Capitula noua

:

.

.

lectionibus

codices

672-673
674-692

in

in

Marcum
Lucam

693-697
698-703

in

lohannem

....

704-705
706-718
719-724

adhibitis

.

Miscellanea quaedam

725-732
733-738

.....
....

De colis et commatibus codicis Amiatini et editionis nostrae
2. De stichorum numeris in euangeliis
3. De sectionibus Ammonianis in euangeliis
Emendanda, corrigenda et addenda
propriorum orthoet nominum
Indices uerborum
graphiae maxime causa confecti
II.

655-656
657-671

Mattheum

De patria et indole codicum nostrorum
De textus historia
De regulis a nobis in textu constituendo

I.

653-654

in

1.

„ VIII.

650

codicibus Graecis quibus

Pars
Pars

507-649

651-779

Summarium

487-491

Harl. 2790 Nanc.

Bamb

Cap.

484
485-487

733-736
736-737
737-738
739-743

744-779

Index uerborum

744-772

Index nominum propriorum

773-779

;

PRAEFATIO EDITORUM PROLEGOMENORUM
LOCO EUANGELIIS PRAEMISSA.
Cap.

Undecim

I.

De

operis ratione et de difficultatibus ems.

fere anni elapsi sunt

ex quo editor huic

labori,

textum

sc.

Hiero-

nymianum Noui Testamenti ex codicibus antiquis eruendi, manum primam
Opus sane ob multitudinem testium et uarietatem recensionum, ut
adposuit.
omnes docti sciunt, difficile est. In quo multa quidem per hoc tempus clariora
euenerunt, sed multa iam dubia sunt, praesertim cum pauci in hoc codicum
Latinorum labyrintho fidi duces exstiterint. Quid antecessoribus suis Des!Erasmo, Roberto Stephano, loh. Hentenio, Antonio Carafae, Lucae
Brugensi, lacobo Lelong, Ricardo Simon, Ricardo Bentleio, lohanni Walker,

derio

D. Casleio, lohanni Martianaeo, Petro Sabatier, Carolo Vercellone, Constantino
Tischendorf, F. H. A. Scrivener, Brooke Foss Westcott et F. I. A. Hort, ceterisque
qui his studiis lucem attulerint haec opera nostra debuerit, partim in fasciculo

primo textuum ueterum Latinorum Oxonii editorum iam monstratum est^. Sed
nemo ex his, quantum scimus, codices in familias, quas critici uocant, distinguere
ausus est, nee forsan etiam nunc quae inter uarios fontes ratio intersit diserte
exponi potest ^.
Causae enim tres sunt ex quibus

textu describendo hue

librarli in

illuc

ab

archetypo Hieronymiano trahi poterant, praecipue in Euangeliis. Primum est
desiderium quo tenebantur unius cuiusuis Euangelii emendandi ad exemplum
aliorum, ut nihil quod ad sensum necessarium uel utile uideretur omitterent

unde accidit ut uerbis Hieronymianis utamur ut apud nos mixta sint omnia.'
Secunda est recordatio ueteris interpretationis, uel illius quae Hieronymo ad
manus fuisse credenda sit, uel alius cuiusdam quae scribae per se nota fuerit.
Huic etiam adnumeranda est recordatio alius uersionis Hieronymianae uel in
'

'

'

expositione perpetua Euangelii, ut in Mattheo subinde occurrit, reperiendae, uel
ex aliis operibus eius collectae. Tertia est correctio ex codicibus Graecis quae
scribis praesto fuerint, quae praecipue apud Anglo-Britannos et Hibernos dignosci potest sed etiam in Euangeliis Ambrosianis (M) et alias subinde apparet.
Sed quibus et qualibus codicibus usi sint correctores, et quibus legibus in utendo

circumscripti, iudicare uix possumus.

His

et similibus

praesenti temperamus ne iudicium nostrum de codicum

de causis nobismet

in

inter se ratione et

de

The Gospel according to St. Matthew frotn the St.
Old Latin Biblical Texts: No. I.
in the National Library at Paris, with introLat.
now
numbered
MS.
11553
Germain
[g^
duction descriptive of the MS., and five appendices containing some accowit of the Latin MSS.
used by Erasmus and R. Stephens, the Latin and Greek MSS. collated by fohn Walker, with
some notes of his life, and the chief defects of Martiatiay's collation. Edited by John Words'

worth, M.A.

Oxford, 1883.
Aliquid in hac parte bene temtauit Petrus Corssen in praefatione ad Epistulam ad Galatas
BeroHni 1S85, idem tamen recta scribit p. 4 [non] ignore quaestionem de quacumque parte Vulgatae institutam prius ad certum quendam finem perduci non posse quam universae ratio cognita
2

'

et perspecta

sit.'

PRAEFATIO CAP.

viii

praestantia huius uel

usque ad finem operis,

DE OPERIS RATIONE.

I.

nimium fidenter proferamus. Prolegomena igitur
Deus uoluerit, distulimus speramus enim nos illo

illius
si

;

tempore non solum pleniore consilio nostro firmatos, sed etiam aliorum uirorum
doctorum ingenio et prudentia adiutos, multa perspecturos quae iam nos latent.
Quid uero in hoc opere praestitum fuerit paucis exponi uolumus. Imprimis

cum permultos

codices inspexissemus, paucos

ex

diuersa ex origine ad

patriis

uel

amplum spatium

et

loci

et

numero selegimus

qui, uel diuersis

nos per saecula longinqua

traditi, satis

temporis comprehenderent, ut crederemus

in

uno

saltem aut altero textum uere Hieronymianum inesse.
Non enim multitudinem
testium pro hac et ilia lectione quaerebamus, sed potius diuersitatem lectionum

ex codicibus qui

uel scholae alicuius uel regionis,

ita

si

personam

dici possit,

gererent.

Horum codicum uarietates omnes uel ad apices iitterarum recensuimus et in
apparatu nostro fere semper edidimus, etiam eos codices numerando qui lectioni
in textum receptae fauent, nee minus eos qui tali lectioni aduersantur.
Unde
euenit ut tarn philologis, qui

historiam

quam

Latinae perscrutentur,

linguae

tlieologis utilis fieri possit editio nostra.

Porro

ueterem uersionem ex codice Brixiano adiunximus cum
proxime accedat ad interpretationem quam Hieronymus in euangeliis

in euangeliis

hie liber

recensendis ad

manus habuisse credendus

Itala recensio uersionis antiquioris,

sit.

'

Italam

'

dicunt hodierni, haec est

quae recensio teste Augustino {de

doci7-ina

15) ante Hieronymum exactissima credebatur.
Testes etiam Graecos plerumque ex Tischendorfii editione octaua, ubi operae
pretium uidebatur, citauimus, et saepissime Latinos ueteres quorum plures ipsi
Cliristiana

ii.

separatim edidimus &z.g^,k n op

Cap.

II.

Restat

ut

De editormn

«_,

s

t,

q

v,

de quibus plura uidesis infra

de ratione laborum nostrorum

operis a lohanne

de

socictatc inter se et

Wordsworth tunc temporis

illis

inter se

p.

xxxi.

qui nos adintiermit.

Forma
pauca dicamus.
Aenei Nasi Oxoniensi

in Collegio

munus exercente, circa annum 1877 primis curis descripta est. Qui a
Delegatis preli Clarendoniani strenue adiutus' et ipse et per alios in bibliothecis

tutoris

et

domi

et foris uisendis et codicibus

multum tempus

manuscriptis inuestigandis confereiidisque

ex sequentibus per se clarum erit. Anno demum
1883 Professor interpretationis Sacrae Scripturae Oxoniensis et Canonicus Roffensis factus, manum primam notulis componendis et textui S. Matthei constituendo adposuit. In his primum ab amicis quibusdam iunioribus adiutus, ita
'

uiro

insumsit, ut

Inter alia huius operis gratia suscepta Delegati

amicissimo

— (1)

et

eruditissimo

C.

R. Gregory,

a uidua C. Tischendorfii, intcrueniente

hbros

quinque redemerunt, quorum

tituli

A cum uulgata Clementina a Tischendorfio facta: quo anno
non constat; (2) Collatio simili modo facta cod. I, cum lectionibus aliquot cod. T e.x Blanchino
ut uidetur haustis (3) Codex k Bobiensis nunc Taurinensis manu ipsius exscriptus
(4) Cod. q

sequuntur

:

Collatio codicis

;

;

nunc Monacensis simili modo exscriptus
(5) Fragmenta Sangallensia n (Mt.
Mc), o,p, una cum aliis fragmentis, plerumque aliena manu scriptis. In his est collatio cod.

Frisingensis

;

Paris Lat. 11955 (uide infra Walkeri n) et fragmenta Marci i. i-vi. 37, xiii. 29-xvi. 2 (sed «?«/.)
secundum uulgatani, cum aliis fragmentis uulgatae .Sangallensibus, praecipue epp. Paulinarum.

PRAEFATIO CAP.

II.

DE EDI TO RUM SOCIETATE.

ix

progressus est ut a S. Mattliei capitulo primo ad S. Marci capitulum septimum

manu sua

Denique ad regimen ecclesiae
anni
1S85
tempus sibi deesse ad quotidiOctobri
euocatus,
mense
Sarisburiensis
perpetuam Henricum
intellexit
in
operis
societatem
et
anos calami labores mox
lulianum White mense Augusto anni 1886 adsciuit. Qui et ipse iam anno 1884
codicem Euangeliorum Harleianum (Z) contulerat et Professoris Willelmi Sanday
Is ergo
auspiciis rationem ueterum Latinorum inter se sedulo inuestigauerat.
illo anno Sarisburiam migrauit et exinde maximam operae grauioris partem
sustinuit, et in notulis nouis componendis et in ueteribus recensendis emendanPriores etiam paginas (1-39)
disque, et in schedis typographorum corrigendis.
quae praefationes et capitula continent (opus non parui laboris) ipse digessit, sed
omnia collegae senioris oculis subiecit. Omnes etiam loci difficiliores, uel ubi de
orthographia tantum agebatur, ab ambobus, coniunctis curis et studiis, inuestigati
sunt, ut ueram in omnibus societatem lectores agnoscere oporteat.
Amici uero qui in hoc opere parando nobis operam praestiterunt tot sunt ut
uix numerari possint nee quidquam iucundius recordatione est quam doctorum
notulas componeret et exscriberet.

;

hominum

sine ulla inuidia in his studiis Christianis beneuola consuetude.

Ex

Oxoniensibus praedicandi sunt Cancellarius noster Marchio de Sarisburia, qui, dum
Secretarii Regii ad res externas munus ageret, auctoritate sua in Hispania et in
f H. O. Coxe, Bibliothecarius semper deflendus, W.
optimus amicorum, F. Madan, W. C. Bell e coll. Aen.
Nas. (qui coUationes Walkeri, Casleii et Bentleii, in Euangelia ex libro Tr. Coll.
Italia nobis

Sanday

uiam muniuit

;

in his ut in aliis

Cant. B. xvii 5 huius operis gratia exscripsit),

W. Marsh

notularum parte componenda
codicum acerrimus collator et

exscriptor, et adiutrices in multis

beneuolentissimae E. et

J.

adiutores, et praesertim G.

libri

Armachani

Johnson Manuelis

Ex

filiae.

Roper in priore
M. Youngman tot

et J. C.

fidi

Cantabrigiensibus B. F.

Westcott^ qui haec studiatantopere excitauit, et F.J. A. Hort qui etiamnuncstrenue
magna cum doctrina fouet t H. Bradshaw dilectus quondam bibliothecarius,

et

;

Magister

et Socii Collegii S. Trinitatis qui Bentleii libros

humanissime commoda-

Streane ex CoUegio Corporis Christi, et Chr. Wordsworth, Christophori Lincolniensis filius, Coll. S. Petri quondam sociuset Ecclesiae

uerunt, S. S. Lewis et A.

Glastoniensis Rector.

In

Museo

W.

Ex

Britannico,

E. Maunde Thompson

semper beneuoli adiutores
bibliotheca Stonyhurstensi,

Inter Teutonicos

Dublinensibus T. K. Abbott et

;

in

et

J.

Gwynn,

G. F. Warner,

Professores.
rei

nostrae

bibliotheca Dunelmensi Willelmus Greenwell,

W. H.

Eyre, et

in

Herbertus Lucas.

Hermannus Roensch, librorum

utilissimorum,

'

und Vtdstudiis ex

Itala

gaia' et Noui Testamenti TertuUianei editor, Ernestus Ranke in his
longo tempore impiger, et Petrus Corssen, qui simile nobis opus in manibus
Quibus adiungendi
habet, cui utiles nos fore ut ilium nobis ex corde speramus.
sunt

lohannes Belsheim, Norwegicus, tot codicum

et bibliothecarii L. Sieber, Basileensis, et

hominum.
'

iii.

Ex

I.

editor, nobis

amicissimus

;

Idtenson, Sangallensis, humanissimi

Parisiensibus Leopoldus Delisle, doctissimus bibliographus et

Conferendus est maxime tractatus eius Vtclgate in Smith's Dictionary of the Bible, torn,
London, 1863. Multa etiam consilio et exemplo eius debemus, praesertim in
pp. 168S-1718.

forma operis describenda.

b

;

PRAEFATIO.

X

humanissimus,

et

CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS.

CAP. HI.

duo iam celebres Henricus Omont

bibliographi

et

Ulysses

Robert, alter etiam Pentateuchi Lugdunensis editor, Paulus Meyer Oxoniensium
amicus, C. Kohler, H. Trianon, ceterique in bibliotheca nationali et

in aliis biblio-

curam codicum manuscriptorum agentes, et praesertim Samuel Berger,
Theologiae inter Protestantes Professor, qui tantum de studiis Biblicis in Gallia et
thecis

Ex

alibi meruit.

Mediolanensibus Ant. M. Ceriani, doctissimus

et dulcissimus,

Ex

Fortunatus Uilla euangeliorum (M) diligentissimus exscriptor.

et

tinis

Nicolaus Anziani humanissimus.

B. Pitra, et loh. Bollig qui

I.

nabitae, Uercellonii

amici,

multum

in

Eminentissimus Cardinalis
bibliotheca Uaticana nos adiuuit Bar;

praesertim G. E.

et

lohannes Baptista de Rossi quern

muros monachus

Floren-

Ex Romanis

satis est inter

Sergio et

Carolus

doctos nominare

Stellati

G. Palmieri,

;

operam nostri gratia in codicibus conferendis uel exscribendis contulerunt A. Mau, loh. Gatti, losephus Masteri, et G.
Meyncke, qui codicem Reginensem Epistularum Paulinarum contulit et in bibliotheca 'Vittorio Emmanuele' dicta praefecti uel uice-praefecti D. Gnoly, Ignatius
Giorgi et Martini. Ex Cassinatibus Prior Krug et alii. Ex Cauensibus Abbas
S. Pauli extra

et qui

;

;

Morcaldi, nunc Episcopus, et de Stephano.

Ex

Matritensibus

I.

F.

de Riano,

in-

stitutionis publicae Director, et praefecti bibliothecis Nationali et Societatis Histo-

ricae et praesertim

Ex

Manuel de Goicoechea,

Legionensibus Manuel Ureiia

Ouibus omnibus

gratias et

et

I.

Mufioz y Rivero. palaeographus.

et canonici S. Isidori et

habemus

et

habebimus

Ecclesiae Cathedralis.

et

nunc iterum ex corde

agimus.

Cap.

III.

Codiciini elcnchus quos in eiiangeliis perpettio citamus.

HORUM

codicum stemmata componcre, ut modo diximus, uix ausi sumus.
formam uidentur plerumque exhibere A, (A, S), Y, H*, U
a'* F
O, X (X<^ fere= A) Z*. Codicis G scriba ut ipse ait de U. T. per
omnes codices oberrans editiones perquisiuit. In N. T. cum lectiones optimas
Hieronymianas, turn correctiones ex graeco et ueteres lectiones immixtas habet.
Boni sunt B, I, J, W, P, sed uix quantum forsan ex antiquitatc colligi possit.
Ex una familia sunt D, E, L, O, R, uel ex Hibernia, uel ex Gallia, uel etiam ex
Britannia orta.
In his correctiones ex graecis codicibus frequenter agnoscimus et lectiones magni pretii. Neque difficile fuerit recensionem Hibernicam
uulgatae Hieronymianae ex his similibusque codicibus componere. Sed a
quo uel quibus et quando facta sit uix inueniri potest, quamquam scribae
Hiberni et Anglo-Britanni de se loqui non adeo tardi sint. Recensiones
aliae duo, Alcuiniana (K, V) et Theodulfiana (H et H S 0), melius historicis

Optimam
:

;

uero textus

M

;

;

;

'

'

notae sunt.

Quarum Alcuiniana

melior uidetur, et saepe correctiones certas,

Hispani autem codices (C, T)
Lectiones
nos raro accipimus.

sed plerumque in rebus pretii minoris, exhibet^.

formam singularem praebent, quam
tamen magni pretii in ambobus reperiuntur. Formae Amiatinae propior accedit
C qui codex mira cum diligentia, quamuis orthographia propria -, scriptus est.
textus

Ultimus denique censendus

usum
'

De

est inter codices nostros

W,

sc.

Willelmi de Hales,

in

scholae ecclesiae nostrae Sarisburiensis conscriptus, circa tempus ipsius ecclepraestantia codicis

Vulgate en France,

p. 6.

Uallicellani

Paris. 1887.

inter Alcuinianos

cf.
^

Sam. Berger de rhistoire
Uide infra p. xxxvii.

tie

la

PRAEFATIO.

CAP.

CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS.

111.

xi

nouae dedicationis, quem exempli gratia ex codicibus medii aeui delegimus.
Sad textus formam non adeo deprauatam exhibet et interdum lectiones bonas et

siae

singulares ostendit.
I.

A. Codex Bibliorum^>«w^2«?«saec. VII exeunte uel VIII ineunte incoenobio
Wiremuthensi uel Giruensi, ut uidetur, iussu Abbatis Ceolfridi scriptus et ab

eodem sancto Petro Romae oblatus A.D. 775. Postea in coenobio mentis
Amiatae seruabatur, unde missus fuit in usum editionis Sixtinae, ut ex
codice Carafiano (q. u.) apparet. Nunc Florentiae, in Bibliotheca LaurenNouum Testamentum ediderunt C. Tischendorf 1850 et 1854 et
tiana.
N. T. Graeco) 1857
ordinem stichorum qui uocantur (quem
S. P. Tregelles (in

et

menda

Euangelia iterum contulit, et
hac editione sequimur) descripsit

etc.

in

noniiulla editionis Tischendorfianae correxit

H*, U, Y,

cordant niaxime A,

et A,

S

in

H. J.W. 1887. ConI. B. de Rossi La

(Confer

lohanne.

Romae

Bibbia ojferta da Ccolfrido Abbate al Sepolcro di S. Pietro
Palaeographical Society
3.

Codex Euangeliorum Bigotianus olim

B.

Lat. 281 et 298.

1,

Caitensis,

uel mediterranea a Danila
litteris

1883;

S.

I.

MSS.

s.

tt ;

Paris.

iterum

contulit G.

M.

de la BibliotJicqiie Nationale,

forsan IX, in Hispania ut uidetur septentrionali

quodam

formae Amiatinae propior

est.

prologum ad Ezechielem)

scriptus (uide

Maxime cum T

Uisigothicis minutis et rotundis.

scriptus est

IX saec,
erat

2 Paris. 1881.)

Codex Bibliorum

C.

Walker cui
lohannem denuo

(Cf. L. Delisle Cabinet des

atlas tab. x.
3.

Fiscannensis, VIII uel

Contulit Bentleii gratia loh.

Matt. Marc. Luc. contulit

Youngman.

1887,

II. tab. 65. 66.)

Contulit

I.

S.

1878-9.

concordat sed

Totus etiam ex-

ab Abbate quodam de Rossi uersus huius saeculi principium,
Romae Uat. 8484. (Cf. Dom. Bernardum Gaetani de

qui liber nunc est

Ar3igomdiin cod. diplomat. Caitensi torn.
Universelle partem

4.

L.

iii,

i.

Ziegier in

Neapoli 1873, SWu&stre. Palc'ographie
SitzungsbcricJite der k. bayrischen

Akademie der Wisseiischaften pliil.-phil. klasse p. 655 sqq. Monaci 1876, Pertz
Archiv fiir deiitsche Gescliichtskzinde v. 542.) De orthographia uide p. xxxvii.
D. Codex '^o\A 'Y e.st2snQXi\\ Djiblineiisis oXvm. Arinacha7ius (^ooV oi ArtnagJi)
Huius editionis gratia exscripsit G. M.
s. VIII uel IX, in coll. S. Trinitatis.

Youngman

MSS.

1883.

Ex

of Ireland part.

una familia originem trahunt D E L
i. pp. xiv-xvii, tabb. xxv-xxix.)

Codex Euangeliorum

Z>//«^//«£'«5w A.

VII

Q R.

uel VIII,

(Cf.

National

'demanuBedae'

5.

A.

6.

Euangelium
Willelmo Sanday adiutus. In lohanne cum
Amiatino maxime concordat in ceteris non adhibuimus.
E. Codex Euang. mus. Brit. Egertottensis 609, s. VIII uel IX, erat Maioris
dictus, qui erat Bentleio

lohannis contulit

I.

K

ii.

16, s.

(in libro Tr. Coll.

Cant. B.

17, 14).

S. 1882 a
:

mm

Monasterii Turonensis 87, Calmetio aliisque
dictus.
Denuo contulit
G. M. Youngman 1884. (Cf. Catalogue of Ancient MSS. in the British

7.

Mnscnm, Latin p. 30, Lond. 1884.)
Codex Euangeliorum IX ut uidetur

3^.

saeculi,

olim Epternacensis Ecclesiae

nunc Parisiensis Lat. 9389 ad finem libri habetur subscriptio
Proemendaui ut potui secundum codicem de bibliotheca etigipi praespiteri quem
S. Willibrordi,

;

b 2

;

PRAEFATIO.

xii

CAP.

fcriini fiiissc sci

septimo

H.

J.

dcciiiio

W.

1

tab. ccxxvi,
8.

III.

CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS.

liicroiiiiiti iiidictionc

= A.D. 558.

(Cf. Delisle

887.

id p{ost) conisidatuiii) bassilii

Est uero saeculi VIII uel IX.

MSS.

Cab. dcs

Ti c.

Codicem

anno

contulit

tab. xix. 8, Pal. imivcrsdle

Westwood Anglo-Saxon and Irish MSS.

p.

58

tab. xxi.)

Codex Noui Testamenti Fuldcnsis A.D. 541-546 iussu Uictoris Episcopi
Capuae scriptus et ab ipso Uictore correctus. Edidit E. Ranke Marburgi

F.

1868.
Euangelia in
unum ex quattuor' redacta sunt, quod ordinem
scctionum secundum Tatiani Diatessaron plerumque exhibet, te.xtu uero
Hieronymiano. Cf. Tii. Zahn Tatian s Diatessaron Erlang. i88x,pp. 298-313.
'

9.

Get^j. Codex Bibliorum noni

saeculi olim San-Gcrmanciisis 15 et 86

nunc

1553, qui erat Walkero [i, Roberto Stephano, Lucae Brugensi
et Bentleio Gcrinanuui latum.
In Mattheo uersionem ueterem exhibet et
Parisiensis Lat.

1

codices ueteres sub signo ^j adnumeratur
in reliquis Euangeliis
Uulgatae uersionis quamuis lectionibus ueteribus saepissime turbatus.
Codicem contulit I. Walker; Euangclium Matthei separatim edidit I. S.
et Marcum Lucamque denuo contulit, 1882-3.
lohannem denuo contulit

inter

;

est

M. Youngman.

G.
10.

(De hoc codice pretioso uide Old-Latin

Biblical Texts,

Oxon. 1883 cf. p. xxxii infra.)
H. Codex Bibliorum H?ibcrtianiis noni, uel decimi saeculi.
Erat olim in
coenobio Sancti Huberti Ardennensis, nunc est musei Britannici Add. 24142.
Codex magni pretii cuius manus prima cum Amiatino maxime concordat
contulit I. S. 1883.
(Cf. Mus. Brit. Catalogue p. 5 tab. 45.)
no.

i.

;

11.0. Codex Bibliorum T/ieodnlJian?is S3.ecu\\ nom Parisiensis Lat. 9380. Erat
olim peculium Theodulfi, Aurelianiensis episcopi A.D. 788-821.
Multum
inter se similitudinem

habent huius codicis scriptura

ab eadem manu exaratos credas

;

et

Hubertiani ut

textus Theodulfianus fere semper

facile

cum

Euangelia contulit uir reuerendus

correctione codicis Hubertiani concordat.

Chr. Wordsworth, Prebendarius iam Lincolniensis et Glastoniae in Rutlandia
Rector.

(Cf. Delisle Cab. dcs

in BibliotJdque de
12.

MSS.

VAcole des Charles

tab. xxi. 3, et

Codex JLudLngtWoYnmlugolstadicnsism

I.

seruatus

;

Lcs Bibles de Tlu'odulfc,

torn, xl, 1879.)

est saeculi ut uidetur septimi

;

bibliotheca Uniuersitatis Monacensis

in

Mattheo multum mutilus.

Contulit

C. Tischendorf, cuius collatione ipsi usi sumus, a Delegatis Preli Clarendoniani

cum

aliis

similibus Tischendorfii libris manuscriptis pro huius opcris usu a

uidua eius rcdcmpta.
13. J.

Codex

Uide supra,

cap.

ii,

notam

p. viii.

Mattheum
473 etc. Romac,

PZuangeliorum Foro-Jidicnsis saeculi sexti uel septimi.

Lucam

et lohannem edidit I. Blanchinus Eii. Qnadr. II, p.
Marci Euangclium c codice auulsum fuit et partim Uenctias, partim
Pragas delatum fragmentum Uenetianum uix aut nc uix quidcm legi potest;
fragmentum Pragense (xii. 21-xvi. 20) edidit I. Dobrowski Pragae, 1778.
K. Codex Bibliorum Karolinus saeculi noni, tempore forsan Caroli Calui
A.D. 840-876, musei Britannici Add. 10546.
Euangelia contulit G. M.

1749.

;

14.

Youngman. Alcuinianus est et cum V maxime concordat. Sed V melior est.
(Cf. Westwood Pal. Sacra. Pict. tab. 25, Mus. Brit. Catalogue p. i tab. 42, 43.)
15. L.

Codc.x Lichfcldensis olim Landaucnsis. Matthei Marci et Lucae

i-iii.

9,

;

PRAEFATIO.
saec.

VIII

saec.

X

CAP.

CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS.

III.

VII exeuntis
unde uulgo Codex

ineuntis uel

seruatus

;

collationem edidit uir reuerendus F.

Ceaddae dictus est. Codicis amplam
H. A. Scrivener, Cantabr. 1887
erat
;

Bentleio £ in libro Tr. Coll. Cant. B. 17.
tabb. 20, 21,

0,^.

Scrivener

23 et Pal. Sac. Pict. tab.
16.

17.

1.

c,

cathedrali Lichfeldensi a fine

in ecclesia

S.

xiii

Palaeographical Society

(Cf.

5.

Westwood A.-S. and

I.

MSS. pp.

56-58

I,

tab.

12.)

M. Codex Euangeliorum Mediolancnsis saeculi sexti, bibliothecae Ambrosianae Mediolanensis C. 39. Inf.
Codicem exscripsit uir reuerendus Fortunatus Uilla Ambrosianus, huius editionis gratia.
KT. Codex Euangeliorum Martini-Tiironensis litteris aureis saec. VIII exaratus, bibliothecae Turonensis 22
erat Walkero p. Codicem contulit G. M.
;

Youngman

1884.

18.0. Codex Euangeliorum Oxoniensis saec. VII, qui uulgo dicitur Euangelia
Sancti Augustini,' sc. coenobii eiusdem nominis Cantuariensis, in bibliotheca
Bodleiana sub notis 857 et Auct. D. 2. 14, seruatus; erat Casleio \//. Con'

tulerunt

19. P.

Madan eiusdem bibliothecae uice-PraeM. Youngman 1883. (Cf. Westwocd Pal.

S. et uir doctissimus F.

Collationem recensuit G.

fectus.

Sacra

I.

Pict. tab. ]i, no. 5.)

Codex Euangelii Sancti Lucae Perusimcs, fragmentum scilicet ex codice
saeculi, ut fertur, VI ineuntis ad capitulum ecclesiae cathedralis

purpureo

Perusinae pertinens
Edidit
20.

I.

;

habet Luc.

Blanchinus Ejl. Qiiadr.

i.

26-xi:.

uol. II.

sed multis in locis mutilus.

7,

App.

p. 562.

O. Codex Euang. Kenanensis (Book oi Kells), s. VII uel VIII, nunc Coll. S.
Trin. Dublinensis.
Contulit T. K. Abbott et collationem edidit in editione
codicis ante-Hieronymiani Usseriani (;-j) Dublini 1884.
(Pal. Soc. I, tabb.
Westwood
A.-S.
audi. MSS. pp. 25-33 tabb. 8-1 1 et P. S. P.
55-58, et 88, 89:
tabb. i6, 17, et National I\ISS. of Ij'cland

Codex Euang. Rns/nvortkianus

31. R.

uel

-p^ri.

Hibernico dictus, qui ob. A.D. 820, Oxonii in

D.

2,

pp. x-xii, tabb. vii-xvii.)

i,

'Gospels of

Mac

RcgoV, a scriba

Bodleiana sub nota Auct.

bibl.

19 seruatus. Euangelium Matthei uersionem lingua Merciorum exhibet

cetera Euangelia lingua Anglica Northumbrica glossata sunt, ut Lindisfar-

nensis noster (Y).
tulerunt

I. S.,

J.

et

G. M.

J.

Stevenson

The Lindisfarne and Rushzvorth Gospels

Skeat, secundis curis, Cantabrigiae 1887

etc.

editionis gratia con-

Textum

Youngman.

Lindisfarnensi, et collatione Latina ediderunt
tees Society,

Huius

Casleio et Bentleio erat x-

Johnson

(Cf.

1

uersionis,
et

G.

una cum

Waring (Sur-

854-1 865), et

W. W.

Westwood A.-S. and

I.

MSS. pp. 53-56
22. S.

Codex

tab. 16 et Pal. Sac. Pict. tab. 44, Pal. Soc. I, tabb. 90, 91.)
Euang. lohannis nunc Coll. Soc. lesu Stonyhurstensis, saec. VII,

dim, ut fertur, peculium S. Cuthberti, quod in loculo eius uel saltem in ecclesia Dunelmensi usque ad Henrici Regis VIII tempora seruabatur.
Cum
Amiatino et Dunelmensi (A) maxime, sed non semper, concordat. Contulit
I.

23. T.

S. 1879,

(Cf. Pal. Soc.

Codex Bibliorum

I,

tab. 17,

Westwood P.

S. P. tab. 11 no.

6.)

Tolctaims, saec. ut uidetur X, olim Hispalensis, deinde

Toletanus, nunc uero bib. Nat. Matritensis.

Codicem pro

contulit Chr. Palomares A.D. 1588, cuius collatio

Romae

reuisione Sixtina

seruatur in Bibliis

;

xiv

PRAEFATIO.

CAP.

CODICUM NOSTRORUM ELENCHUS.

III.

Giil. Rouille A.D. 1569 impressis) sub nota Uat.
Collationem impressit Blanchinus Uindiciae Canonic. ScripUirar. pp.
xlvii-ccxvi Romae 1740, ex quo apparet (p. ccxv) in Sixtina recensione adhibitam non fuisse, dicit cnini sero nimis ad Card. Antonii Caraphae manus
Primo Romae banc collationem, denique codicem ipsum Matriti
peruenit.'

Hentenianis (Lugduni a

9508.

'

contulit

I.

Huius

S. 1883.

libri

'

auctor posscssorque

'

Seruandus

fuit

episco-

pus Bastigitanae; qui concessit lohanni sodali suo posteaepiscopo Cordubensi

codicem Deoobtulit et ecclesiaeHispalensidecimokal.Ian.eraMXXVI = A.D.
988. (Cf. And. Merino EscnclaPaleographica tab. v et pp. 53-59> Matriti 780,
dc los siglos v al xii, tabb. viii, ix,
J. Muiioz y Rivero Palcografia Visigoda
is

1

Matr. 1881, Ewald et
34.

U. Fragmenta Matthei

Loewe Excmpla
i-iii.

(i.

Scriptitrac Visigoticae pp.

4) et lohannis

(i.

7,

8 tab. ix.)

1-21) Ultratraiectina, ad cal-

Psalterii Cottoniani, s. VII uel VIII,ex schola ut uidetur Northumbrica,
Amiatino simillima. Exstant photographice dcscripta in Psalterii editione
In nostrum usum contulit uir reu. C. A.
notissima, quae prodiit anno 1873.

ccm

Heurtley, Professor Oxoniensis

Dominae Margaretae.

Codex Bibliorum Vallicdlanus B. vi, s. IX, Romae seruatus, ubi (in bibliotheca Vittorio Emanuele gratia secretarii Regii) contulit I. S. 1883. Inter
Alcuinianos quos uidimus locum primum obtinere uidetur et sic ctiam amico
nostro Samueli Berger placet sed neque codicem Uindoboncnsem a Lam-

25. V.

'

'

;

becio

26.

27.

28.

II. p.

403 laudatum, neque Biblia Bambergensia inspeximus.

(Confer

dc nostro codice Blanchini Eiiang. Qiiadntplcx II tab. viii post pag. 600,
Ecclcsia S. Mariae Uallicellana aliquando Ecclesia Nona, alias Oratorii uel S.
Blanchinus ipse sacerdos Oratorii fuit.)
Philippi Neri dicitur.
W. Biblia mus. Brit. Reg. I. B. xii a Willebno de Hales, pro Thoma de la
Wile magistro scholarum Sarum, A.D. 1254 scriptus. Euangelia contulerunt

H. J. W. et G. M. Youngman.
X. Codex Euangeliorum coll. Corporis Christi Cantabrigiensis no. 386, saec.
ut uidetur VII, olim, una cum O, coenobii S. Augustini Cantuariensis. BcntContulit nostri operis gratia uir reu. A. W. Streane, Coll. Corleio erat B.
Cum A fere concordat X<=. (Cf. Westvvood A.-S. and I.
poris Christi socius.

MSS. pp. 49, 50, P- S. P. tab. II, 1-4 et Pal. Soc. I, tabb. 33, 34, 440
Y. Codex Euangeliorum Insulae Lindisfarnensis saec. VII-VIII ab Eadfrido
nunc
(qui in ea sede episcopus fuit annis 698-721 A.D.) aliisque conscriptus
edidcrunt
Y.
Codicem
nobis,
Bentleio,
ut
mus. Brit. Cotton. Nero D. iv et
;

;

Waring 1 854-1 865,
Denuo contulit G. M. Youngman.

Stevenson

et

manu Anglica non
pp.

33-39 tabb.

15, tabb.

29. Z.

et

Cum

Italica scriptus est.

8-11, Pal. Soc.

nunc

Skeat, secundis curis 1887

I,

est

etc.

Amiatino maxime concordat, sed
(Cf.

Westwood A.-S.

P. S. P. tab. 45, Mus.

13, 13 et

Brit.

atid I.

MSS.

Catalogue ut infra p.

tabb. 3-6, 22.)

Codex Euangeliorum Harleiamis,

Parisiensis 4582,

W. W.

mus.

saec.

VI

uel VII, qui fuit olim bib.

Brit. Harl. 1775.

Reg.

Fuit Bentleio, ut nobis, Z.

Codicem partim contulit Griesbach, cui fuit liarl. {Symbolae Criticae, uol. II,
Halae 1785.) Denuo contulit H. J. W. partim adiutus a Frederico Barone de
Hligel, 1884. (Cf

Mus.

Brit.

Catalogue ut infra

p. 14, tab. 3, Pal.

Soc.

I,

tab. 16.)

PRAEFATIO.
Cap. IV.

De

CAP. IV.

cditione Bentleii,

cum

DE EDITIONE

R.

BENTLEII.

xv

conspectu lectionis Bentleianae et elencJio

codiann in cuts iisum in Eiiangeliis collatorum.

De

opere Bentleiano confer Works of Ri. Bentley, ed. Alex. Dyce torn, iii,
Lond. 1836, Jacobutn H. Monk Life of Richard Bentley torn, ii,
pp. 475
118
sqq.,
146
sqq., 239, 286-289, ed. 2 Lond. 1833, Art. Ayres Ellis Bentleii
pp.
sqq.,

The Correspondence of Ri. Bentley 2 torn. Lond.
1842, ed. Chr. Wordsworth (postea Ep. Lincoln.), Westcott Vulgate I.e. pp. 1709,
171 1, R. C. Jebb Bentley pp. 164-168, Lond. 1882, Old Latin Biblical Texts,
no. L pp- V, xxiii-xxvi et App. ii-iv, Oxen. 1883, ed. L S.
In animo habuerat Bentleius nouam Noui Testament! Graece et Latine
editionem parare, in quo credebat ueram lecttonem Graecam cum uera Hieronymiana, tam uerborum ordine quam sensu rerum, ita concordare, ut, cum ex
bonis codicibus et antiquis emendatae fuissent, uix dubitationi locus relinquendus
esset.
Cuius editionis schema uel programma primum edidit in epistula ad Gul.
Wake Archiepiscopum Cantuariensem mense Aprili 1716 et postea Proposals
for printing anno 1720, quo anno lohannes Walker operis socius praedicatur.
Multos codices ipse pro hoc opere contulit, plures et accuratius loh. Walker, qui
Bentleii gratia in hunc finem laborare anno 1719 inceperat et certe usque ad
annum 1735 et ultra eadem studia impigre prosecutus est. Sed Walker die 9
mensis Nou. anni 1741 mortem obiit anno aetatis 49°° et Bentleius anno proximo,
Nihil, ut constat, ex his laboriaetatis suae 81"°, die 14 mensis lulii anno 1742.
bus a Bentleio aut Walkero in lucem editum est, nisi specimen Apocalypseos
Quo modo hoc euenerit accurate omnino
cap. xxii, in programmate anni 1720.
iudicare non possumus.
Conicit certe, quod uerisimile est, R. C. Jebb Bentleium
temporis progressu, et praesertim cum codicem Uaticanum (B) propius et accuratius cognosceret, de absoluta concordantia textus Graeci cum uersione Latina
magis magisque dubitauisse. Sed potius in causa credimus fuisse mortem Walkeri
praematuram, Bentleii lites, et paralysin quae anno 1738, uirum ilium iam senem
occupauit. De discordia inter Bentleium et Walkerum orta nihil omnino constat,
immo nihil suspicandum est.
Quod ex hoc opere restat, quantum quidem rem nostram tangit, tribus potissimum uoluminibus comprehenditur, in Bibliotheca Collegii S. Trinitatis CanQui libri
tabrigiensis seruatis, et signatis notis B. 17. 5j B. 17. 6 et B. 17. 14.
Magistri et Seniorum dicti Collegii beneuolentia in huius operis gratiam per nouem
menses anni 1882, sub tutela Bibliothecarii Bodleiani, humanissime commodati
sunt.
Ex his ergo, ut par erat, multa excerpsimus, multa etiam exscripsimus,
sed non omnia quantum uoluimus^.
B. 17. 5 quod est Nouinn TestamentJtm Graccuvi cum uersione Uulgata, in
folio, apud CI. Sonnium Lutet. 1628, continet Walkeri collationes codicum Parisiensium signatorum notis ayh€i}6K\^voosec. it (p, anno 17 '9 factas, et Leonis
Cheualier codicum Turonensium [po-Tv) a Petro Sabatier Walkero traditas, item
Bentleii collationes codicum Harl. 2788, 2826, et Lichfeldensis (M H $), et D.
critica

sacra Cantab. 1862,

;

in

Nos in his collationibus Bentleianis exscribendis usi sumus editione N. T. nitida, sed non
omnibus accurata, Tornaci Neruiorum impressa per Desclee Lefebvre et sec. 1878.

PRAEFATIO.

xvi

CAP.

codicum Oxoniensium collationcs anno 1721

Caslcii sex

Ex

yx{?i)'^ C.

T. no.

De

factas,

quos notis signauit

W.

C. Bell, ct Elizabeth et Janetta

collationibus codd. Grace, in hoc uolumine comprehensis,

Sacra

Ellis Bcntlcii Crit.

idem

B. 17. 6

BENTLEIT.

Hoc uolumen totum (quantum

Oxon. 1883.

I,

nostra intererat) nostri gratia exscripserunt

Johnson.

R.

quibus eos qui ad Eiiangelia spectant infra plenius recensuimus.

Old Latin B.

Cf. etiam

DE EDITIONE

IV.

liber est, sc.

Bentleii correctum.

quarum delectum

A. A.

N. T. Graeco-Latinum anni 1628, ad mentem

Notulas etiam continet

cdidit

cf.

xxxix.

p.

A. A.

Ellis I.e. pp.

interpaginatis scriptas,

chartis

in

Tcxtus

49-117.

latini

correetiones

Johnson mense lulio 1883. Sed neque correetiones graecas (teste idoneo Edwino Palmer, Archidiacono Oxoniensij neque
latinas ita Bentleio reuera et penitus placuisse credimus, ut ex eis, uti nunc exstant, editionem suam in lucem proferre uoluisset.
Operae uero pretium aestimauimus Icctiones latinas omnes ex hoc libro typis mandare quod nunquam
antea factum est ut pateat quantum Bentleius ille profeeerit in Clementina
editione corrigenda.
In qua correctione hoc, ut constat, imprimis sibi proposuit
ut concordantiam graccae lectionis cum uera Hieronymiana ostenderet. Conieimus
ergo ilium, collationibus aliquot factis, ad conciliationem graecae ct latinae lectionis hac ratione processisse.
Si posset testes latinos, ucl pauciores numero, pro
hac concordantia adhibere, uulgatam sine ulla mora ad Graecae lectionis normam
corrigebat.
Si tali autcm testimonio destitueretur, hamis rotundis in margine inclusit lectioncm, cum graeco concordantem, quam ueram credebat, ct pro ea testes
latinos quaerebat.
His denique exquisitis uel oblatis hamos subinde deleuit, ut
ostenderet Icctionem iam codicibus confirmatam esse.
Pro excmplis sunt
nostri gratia beneuole exscripsit Eliz.

:

Matt.

V. 8 [iniindi)

quod graecis uerbis

cordc

nuUis codicibus Hieronymianis Icgitur.
lineati

sunt

iudicio

non

([

01

Kadapol

Contra

in

Kaphia respondet sed in

t?]

Matt.

xiii.

33 ubi hami per-

> in spinis scviiuatiis csf^ pro inuersione testes (quamuis nostro

satis fortes)

postea detexit

pro omissione testes inucnit

;

item

47 ex omni genere ^om. pisciiini^

ib.

et xv. 14 <\cadcnf^ pro futuro

;

(

= 77eo-ofi'rat)

similiter

testes adhibuit.

Bcntl. in notulis nostris ad huius codicis lectiones refert, nisi aliter notatur.

B. 17. 14 qui est Sancti

Hicronymi Diniiia

Bibliothcca, Parisiis in folio,

apud

Anisson 1693 (uolumen sc. ex Martianaci editione primum) continet collationes
codicum multorum et notulas Bentleii ipsius manu scriptas.
Horum codicum
lo.

notitiam offert Ellisius

1.

c.

p. xl sq.,

quorum plurimi

sunt ex Bibliotheca Regis,

Angliae bibliothecis. Nos ex hoc
uolumine non adeo multa excerpsimus, cum cognouissemus Bentleium non ea
quae par esset cura codices conferre solitum. Notulas tamen magni pretii et
coniecturas in eo inuenimus, quarum delectum cum aliis cdidit Ellisius asterisco
cui

Bentleius ipse praeerat, ceteri ex

aliis

signatas, nos pro nobis etiam delectum fecimus.

Conspectus lectionum Bentlcianannn in Eiiangcliis ex libro Tr. Coll. Cant.

B. 17. 6 cxscriptannn.

Notandum
arabicis

i, 2,

est

Bentleium signo

usum

trarum notularum usu congruerent,
(om. uos),

(

>

illam fccistis),

A

pro additione uerborum,

^

pro omissione et numeris

et >), ut cum noshoc conspectu adhibuimus. Hami rotundi, ut (mundi),
indicant lectiones cum gracca ueritate conscntientes pro quibus

3 etc. pro inuersione

in

esse.

Nos

signa nostra

(

+ om.
,

18

1;:;

PRAEFATIO. CAP.

;;
:

CONSPECTUS LECTIONVM BENTLEII.

IV.

xvii

nondum inuenerat. Hami rotundi perlineaii, ut (f > in spinis seminatus
iom. piscium), {cadent), indicant, hoc testimonio postea inuento, tales lectiones a codicibus
confirmatas fuisse. Lectiones asterisco signatae
ut, Zara*
> in somnis apparuit ei* ont. ut
impleretur
miserunt sortem*
a nobis etiam in textum receptae sunt. Aliquando etiam
ubi commodum lectoribus uidebatur lectionem clementinam litteris indinatis uel italicis
praeposuimus cum semi-coli signo, e. g. Matt. viii. 20 nidos
tabernacula*
imperauit increpauit*.
(Hunc conspectum nostri gratia humanissime correxit F. I. A. Hort.)
testes latinos Bentleius

est),

.

.

.

;

;

;

;

:

Matt.

Esrom*

3 Zara*,

i.

bis

Cum + {emm)
>in somnis
lerosolyma

;

uiderunt

:

16

5, 8,

reget*

:

20

consurgens

2 1

;

{iion 6),

7 om. eis

;

futura

ira*

10 excidetur

:

.

ab eo*

a uentura ira

7

;

:

potest*
9 potens est
mittetur : exciditur.
mit:

;

.

.

.

titur.

prima

pane solo*

6 mandabit*

;

et

:

;

umbra*

retibus

;

primum,

mundi sed

(mundi)

:

{om. uos) priori loco

1

;

illi*

:

>

32

;

>

6

uestra

offeres

;

;

bona
offer;

:

causa fornicationis

:

vi. 5 oralis

;

.

eritis

.

(orabis

:

privium, sed postea
oraueris

diantur

orabis*

:

;

ueniat

:

.

deleiiit;

+

ostio

(exaudientur)

:

\o adueniat

et

tuus*

.

.

j(?f.*

;

dicis:

>

23

;

;

.

eris), uoluit

qui: quia; 6

tuo*

8 quid

;

>

13

7

;

exau-

quibus*

:

;

inducasnos;

om.

ipsae*

31 quo: quid; 34
dices;

17

>

25 om.

;

ipsi:

fructus

ipse*.

malos*;

fructus malos* et fructus bonos*

19 exciditur*
intrabit in

nomine
viii. 3

:

;

;

;

.

.

mittitur*

;

ter*

;

24 supra

om. lesus*

;

:

eum +

;

21 {pm. ipse

regnum caelorum); 22

X. 5 (ciuitatem)

domui*

ad

uos

>

ueniat*

;

ad uos reuertetur*

;

ilia*

>

:

ueniet

;

18 om. ad sec; 22 om.usqae*

+

ter

eius*;

seruo

xi.

eum) 30 autem
uenerim mittere pacem*.
;

audistis

4

25 magis-

;

seruus*

:

:

(>

28

:

eum ^otms primum utvidelur deinde

timete

>

Pax huic

2 o?n. dicentes

1

;

3 om.

1

;

reuertetur

(auditis)

:

8 uestiuntur

uini potator

(utuntur)

:

(> amicus

;

et*;

uidistis

et

;

+

34
et

:

>

19

;

peccatorum)

et

+

23 ha7ic diem: hunc diem*; 30 leue
xii.
(

14 {pm. delicta uestra); 15 om. nobis*;
16 pareant* ; 21 est sec: erit; 22 om.

1

;

sciatis

est*.

;

plus

multorum*

;

;

>

6

;

uidetis;

1

45 qui solem ([quia]) solem > malos
bonos; 46 diligatis* hoc: (sic).

vii. 4

:

;

autem* 9 teloneo*
12 medico*; 18 om. domine*
28 > possum hoc*; {om. nobis); 35 circumibat*
> ciuitates omnes* ; 38 rnittet eiciat*.

aut*

[i. e.

testes latinos noti iniunit,

opera*; 24 reconciliare*

tui

>

ix. 2

porcorum

et*

29 om.

;]

33 eis his* habuerunt.
in lecto iacentem
5 om. tua* an
;

timete potius

sec. ei tert*.

mundo

8

;

deinde

ut diximus in explicatione praeuia^

31 ei

;

18 om. lesus*; 20 re-

(relicta naui)

:

om. lesus*

uoluit

9 >tibi omnia*

;

naui; 25 om. de

relictis
I

>

30

;

+

quia

27

;

uenisset

:

:

14

uiam

15

;

U7nbrae

V.

assumpsit

5

;

prophetam + dicen16 > lucem uidit*

12 om. lesus*;

lictis

uiuet

;

uoluit adsumit, sed postea deleiiit [ties

assumit*]

tem

discipuli eius*

imperauit : increpauit*

lesu*

ojn.

20 nidos: tabernacula*; 25
26 om. lesus
;

Jfi".;

eum

13

;

17

(ei);

;

>

iv. 4

nostras*

constitutus*

o»i.

15 eis:

ilia*;

31 om. hinc*

> in lordane

6

a

hora

in

28 [uenissent lapsu

surgens*.
iii.

>

om. ad

infra

6 regat

sed postea deleuit; 9

18

uoluit sed postea deleuit;

et ler

;

i?tueneru7ii

1

his

ergo*;

apparuit ei*.

Bethleem*

I

ii.

Abia*

7

;

15 Matthan* bis; 11 Hague:

:

tuo

>

I

>

sabbato per sata*

sacerdotibus solis)

>

14

eum

desolatur*

perderent*

>

27

;

de eo rationem
alios spiritus*

sed postea
xiii.

>

2

dicem
22

([

1

etc.

>

+

;

;

>

36

;

et* pr. uol.,

etc.

27

>

super.

simul);

ea.o/?i.

lesus pr. uoluit,

caeli);

37

ait

:

sexaginta

.

dicens*

;

codd.

21

(

>

]) i. e.

.

.

(>

illis*

;

23

sexaginta

tuo agro; 30 utraque
om.

.

postea

confirmauit;

centum

in*; 32

.

ra-

trib. (aut)

:

seminatus est

ex

deletis

centesimum

:

4 om. caeli*

;

.

tribulatione et

;

in spinis

triginta;

quod
enim*

secum septem

centum

:

4 dicentis

in se)

>

hamis

erunt uestri*

45

;

(in littore stabat)

;

:

est

25 desolabitur

;

50 mens

;

>

8

del.

8 centesimum
triginta

4 quos

;

;

.

(

.

+

ueniant uolucres

38

>

sunt

filii

2
1

1;:;

PRAEFATIO. CAP.

xviii

CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII.

IV.

nequam; 47 ex omni genere* ([o;«.
cium} 54 synagogis (synagoga).

pis-

1
IT,

attulit

pedestres

lesus*

pedestri

:

;

20 (>fragmen-

;

cophinos)

22

;

om.

27 (pm. lesus) ; 28 > uenire ad
de nauicula Petrus).

;

(>

29

;

;

Dicunt om.

ab eo)

7 {om.

;

corpus om. eius*

1 2

duodecim

torum
te*

6 (natali)

;

tulit*

:

XV. 5 om. est 9 doctrinas ovi. et 12 uerbo
om. hoc*
14 sunt om. et
( > caeco si)
;

;

;

cadtini
os)

;

([cadent}

:

31 ambulantes

;

triduo

(ow. et)

>

34

;

>

7

1

;

(+

quod

om.

potestis

prophetae*

>

solutum om.

et*;

scire*

+ me

13 quern

;

om. lesus*;

dicitis esse

20 cssd

est

:

:

aut (quid)

assumit

;

3 apparuit*

+

et*

;

7 {om. eis)

primuni)

et)

15

illis

19

;

;

4

tibi

unum

>

uenire

(

20 Dixit: qui

;

xviii. 7 om.

illi*

coni. B.

1

1 7.

9 unioculum [unoculum*

;

4]

ium uel trium

16 autem om.

;

;

rationem)

et*

;

;

venum

(> eum

dari

et

>

test-

18 ligata

;

23 (>
24 debebat om. ei* ;

om. et; soluta om.

eius;

+

17 autem

te

;

sufFocabat)

(

+

28

31
in regno ;

;

34 (acciperet)
38 habebimus

;

:

(reddent)

;

;

fructus.

occisa

xxii. 4

sunt*;

0711.

manibus*

eius et

1 7

;

(

>

13

>

pedibus

dare censum)

26 ad (septem)
30 n. nubunt neque
nubuntur sed sunt; om. Dei; 37 ex tola:
(intoto*); 46 > respondere ei*
(> in;

;

eum

terrogare

quia*

14*; 15 circumitis*

tiers.

mentam*

;

26);

amplius).

quia;

xxiv.

(>

31

autem;

ad

if\

in;

:

35 autem

(>

uero

:

seruus

XXV.

(dormiebant)

>

20

>

3

;

6

;

>

(

;

46

;

(

+

secum oleum) 5
8 lampadas
;

uenit)

{oni.

;

autem)

18 in terra*

;

fuerit tener

Pater solus*

ille).

lampadas

I

>

32

;

36

;

(nee); 23 hie

uel:

28 om. et*

;

denimpr.:

19 (nutricantibus)

20 uestra om. in*;
om. est*

38 relinquitur*.

;

(destruetur);

eis*;

2 ?7Alr:

23 qui:

27 (ow. hominibus);
occiderunt pro-

sunt*;

eslis:

29 qui:

;

25 parapsidis* {ita el

;

;

mihi tradidisti*

;

;

1

;

7 similiter

19 posuit: (ponit)
22 > mihi tradi-

2^ metis: (metens) (congregans)
26 scmino: (seminaui)
27 committere:
pauimus
te*
om.
mittere*
38 collegi37

disti*

;

;

;

;

:

tuam*;
bonus {om. Deus) 19 om. tuum
20 om. a iuuentute mea* 26 illis: eis;
28 (> duodecim sedes) 29 reliquit*.
om.
XX. I est + enim*
4 > illis dixit*
.

;

.

;

;

;

;

meam*

;

restituit;

7

omitti uoluit

9

(o/«.

15 facere

meam

et*

(+

in meis)

dicite:

11

23
uobis)

(dicetis)

>

;

de his*

;

:

dicitur;

3

restituit;

17

(>

accipite

30,

40 ex

;

:

;

;

;

meam
;

te*

:

;

:

24

uel:

cooperuimus om.

43 cooperuistis operuistis* ;
44 respondebunt om. ei* infirmum uel.
traditur
6 >
xxvi. 2 fiet fit Iradetur
10 07n. huic*
esset lesus*
14 dicebatur
his

22

dicere

46

singuli)

26

traditur*;

{om. Et)

;

tradit

;

18

om. die*;

{om.

et)

;

lesus: (ille);

23 parapside*
{om. suis)

discipulis

21

;

36 dixit:
47

:

;

co pr.

effunditur;

:

ipso*

;

4 om. totum*

;

12

tuertit et adJin. ucrsus
;

+

banc); 25 Baptisma; 26 \omnihus

{err.

tum; 61 aedificare*
(quid
dicas)

isti)
;

;

{om. missi)

:

;

dcle-

62 Nihil respondes?

63

adu. te test.?;

64 om. Dei*

75 quod
xxvii. 2 >

;

33

45 traditur;

dicit;

53 possum (+ mode) sed poslea

1 6 dixit
illam fecistis)
3 (
21 Telle
te; 23 (> potestatem

1

{om. te)

El: (At);

(Domine) sed poslea

nummulariorum (+
;

{om.

;

;

;

;

mus

sed poslea

eorum pr).

34 {om.

;

meam*

uenerant)

dare

;

omitli uoluit

dicit*

;

prima uoluit, deinde deleuit;
(habeamus)
4 1 om. suam*

om. et*

xix. 4 om. hominem*; 9 ( > duxerit aliam)
castraueriint
qui sec. + eunuchi
1
eunichizauerunt {sic'); 16 {om. bone); 17

om.)

;

meam

uineam

in

;

praecedunt*

;

25 om.

iUud).

xxi. 3

ei*

9 responderunt

32 debitum

;

habcbant: habent*

circumdedit)

ei

ponere

26 orabat: (adorabat);

;

;]

phetas); 37 noluistis

21 oportet

;

10 oportet;

;

eum (+

14

;

4

;

;

27 opus eius*.

;

(>

33

xxiii. om.

om.

o«. lesus; 24 didragma* fo>; o;«.ei*.

dicil;

28

iam

18 inferni

;

26 aut quam
I

>

36 pisces

;

discipuli {pm. dederunt).

;

xvi. 3 non

xvii.

(intrat in

32

et);

panes habetis*

hominibus

typ.):

Homo om. quidam*

:

;

xiv. 3 in carcere

;;

(>

74 twm'sset

:

nobis

(noui)

(qui).

eum adduxerunt

;

6

>

mittere

7;;

;;
:

PRAEFATIO. CAP.
eos;

>

15

CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII.

IV.

dimittere populo*

mydem; 34 (>

:

bibere uinum)

31 chla-

;

deletimi

+

35 om. ut
impleretur
miserunt sortem*; 36 eum
(+ ibi); 40 Va; templum oot. Dei* (aedi;

;

+

liberet

43

eum,

sed

Mc.

om. ego*

2

i.

publici

eum

te,

sed postea resiituit ; ^eiim: ilium*; ludaea;

lordane*

uos

deleuit;

>

+

bis

diebus

illis

+

8 ego

;

;

>

loanne*; 10

etmanentem);

quidem sed

9

>

a

([lordanen)

in

apertos

caelos *

1

> eum

34

>

;

:

taie restituii ea. \oqui

(om.

et

sec.)

statim*

+

2 et sec.

ii.

deleuit;

10

>
16
et

>

>

vi.

(dixit)

;

9 surge

filius

+

;

noutim
ditur*

26

nouellum*

:

licet*

dedit

;

prima, postea
iii.

2.x.

>

+

et

1 1

24

;

>

5

manum

illi:

quia

stare

1

;

6

6

:

illud*

per*

communicare
uadit*

;

impudicitia*

2

;

1

comedunt*
cantur*

27 alligauerit* ; 29 ha;
31 ueniunt: ([uenit}; 35 07n. mea.
iv. 4 om. caeli* ; 6 haberet* ; 8 triginta +
(et); 10 erant + cum*; iscorda*; 20
die*

38

;

29

illi:

;

24 metietur

cum +

se*

;

;

27 nocte ac

31 in terram/r.

+

viii. I

>

;

;

3

> eum

poterat*

;

4

et

>

dicit ei*

29 de

0711.

introit*

;

et*

;

>
;

am.

;

make*

tua*

filia

;

coinqiiinare

;

22

sub mensa
32 depre-

yi fecit sec: facit.
illis diebus* numeris in margine

hami

quaerit

(

)

adiciuntur, semel

>

istos;

signum*

panes*; 15 am.
c 2

quia prima,

me

15

;

;

et

poterit quis*

13 ascendens*

om. nauim*; am. et sec;
ei*

40

;

;

desunt; 4 illos:

>

colunt

cogitationes

28

;

+

6 eis

;

19 intrat:

;

bis positis semel

12

ei*.

V. 2 occurrit

>

;

;

matri*

>

;

;

et*

+
30

;

om. hie; praeteriit:

>

7

;

aut

patri

26 consurrexit*

+

rediebant*

denariis ducentis*

5 interrogant*

bet*

triginta

(om. in disco)

31

quia);

(+

postea deleuit

10

Et
Petrum

regnum

;

23

;

27 sed

;

;

an

illius;

7 lesiis autem

;

+

dicentes

22 Beelzebul

;

om. uoluit

vii.

7ion liquet;

statim Pharisaei*
;

sec.

aridam habens

man. hab.

lesus*

27 et

;

eff"un-

;

praegredi*

;

;

43 (am. reliquias) ; 44 manducauerant; 45 Bethsaidan; 48 super
mare* <>/ 49 5° (dicit) ; 52 intellexerant* ;
55 am. se; 56 aut in ciuitates*.
sec.

restituit.

>

utnim

I

disrumpit

;

23 om. Dominus*

;

sequi se*

;

;

18 quare:

(peior);22

26 am. est*

;

quae);

(+

sec.

>

:

;

manducandi spacium* ; 32 naui*; 34 >
multam turbam*
> docere illos* 35

+

21 maior

;

>

37

;

21 natali suo*

speculatore*

;

multa; 37

^om. enim);

eum:

;

;

(statim)

17 medicum*

;

;

1

;

24 eum sec: ilium*

(+ me)

dicentes

die*

;

14 > Herodes rex* ;
operantur uirtutes \nos ino-

>

;

rM/2'A///pubI. et pecc.; am. Magister uester;

ilia

rursus*

21

;

quidquid

et

;

> peccatoribus et publicanis /r. uoluit
> pecc. et publ. sec. sed secundis curis

cur; 20

;

perantur uirtutes];

12

i4Leuin*; teloneum*

surrexit*;

coeperunt*

(zonam)

;

surrexit

;

qui habuerat legionem

23 manus*

;

mihi*

:

et*;

hominis*

+

7 dicit*

;

> nomen

9

;

4 > et in cognatione sua et in dome
sua* ; 7 uocauit
conuocauit* ; 8 (in

uiam)

confestim, sed secundis curis

potestatem habet

ille

;

in ciuitatem introire*.

8 dicit:

eis

late.

;

statimqtie

;

nocte ac die*

quod dicebatur audito*
40 > erat puella*.

36 persecutus*; 39

;

43 am. est*

;

45

;

:

adposuimus

nondum

iis

:

27 quaenam quae* ; etiam et*
loqui ea* prima sed inuenta auctori-

es

:

(om.

quod* ; 30 > cognoscens in
29 quia
semetipso* de illo : de eo* ; 36 > uerbo

13 om. et quadraginta noctibus ; 19 > in
naui componentes retia* ; 24 scio (+ te)
sis

>

5

;

summi*

5 mentis

ilium*

(ipsum); i2expellit*;

z)ijo:

iudicio de

eum

altissimi:

^om.

;

47

;

poterat uoluit prima, sed postea resti-

tuit^ol.

postea

in sed postea deleuit;

horam

;

et*]).

asteriscos

iuris factis,

nunc (Apr. 1889) habemus, sed ultimo

am. prima uoluit ante

;

46 om. Et

;

> me dereliquisti
54 > Dei filius*; 5'j
;

xxviii. 6 uenite ^om.

postea

nondum

In Euangeliis Marci et Lucae,
lectionibus quas pro ueris

filius

quidam).

;

ficas)

Dei

lema*

;

(stantium);

illic

.

.

>

;

uero

xix

sec*;

14
17

>

sumere

>

lesus

7.

;

PRAEFATIO. CAP.

XX
ait

illis*

19

;

rogabant

22

gauit:

+

millia

prima,

uohiit

ornitti

20

et;

postea

([rogant])

:

([interrogabat])

interro-

23

;

panes

restiluit;

quid:

;

CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII

IV.

aliquid*

;

25 > uideret clare * ; 28 alii pr. +
(autem) primo, sed postea deleuit autem ;
29 > dicitis esse*; ^i eos
multa pati* ; 34 uult + post*

35

>

fac.

earn; 36

> mea

;

3 om.
potest*;

ix.

qiiam

>

eum*

21

suos)

tria)

et surde)

damans*;

ei

18

;

se

interrogare*

in uia*

45 scandalizat
X.

II

ait:

dicit*

>

enim*; 22
om. Et* ad

^om.

>
>

;

(>

ei)

38

+

et

illud*

sec: eos

;

;

11

3

i^^w

:

Bethphage primo

facitis

(+ hoc);

(>

uespera iam)
;

;

;

;

uos*;

>

estis

fieri*

>

25

aut

>

22

;

potest

sunt in caelis*.

xiv. 2 in populo

populi*

:

>

1 1

;

opportune

Whim, primo, postea autem ilium opport.

manum*

om.

21

;

24 effunditur*

hoc*;

lesus

27

quam*

;

om.

29 om. in te*

;

20

28 postea-

quia);

(+

surrexero*

;

;

traditur*

;

quod*;

quia:

25

;

Et)

(om.

30

;

om. uoluit tu prima, sed postea restituit;

>

49

uocem*

bis gallus

38 am. est*;

>

43

;

(>

trad,

;

conueniunt*

;

quae

me)
(om.

discipuli

eius)

omnes (+ summi)
ad ignem*

59 non

(nee

:

ab

tibi abiiciuntur

sic)

/lis

;

>

quia);

isti tibi

>

a

72

>

om. qui

sec.

Dei*;

om.

;

>

morti

60 ad ea

(quid

:

53

54

;

55

;

50

;

;

61 dicit*; om.Dei*; 62

;

sedentem*

dextris

41

adimpleantur*

;

eum; 58 dicentem (+

;

obiiciunt)

;

filius

;

et calefaciebat se

dissoluo

;

hominis*

42
ex*; 45 ofn. Aue*
47
quidam primo, postea restituit;

(Et)

traderent

possibilia

^/i?:

tenuistis

:

>

36

;

40 ingrauati*

ilerum gallus*.

XV. 6

>

et erat

dimittere solebat*
;

(fecerant)

;

1

7

;

eum +

6

intro

;

1

14

>

pleta* ; 29 aedificas [nos aedificat] ; 33
per: super; 34 Heloi, Heloi*: lema; >

19 egrediebanlur

;

timebant*.

me

13 (om.'m); 14

20

;

Of/2.

(purpuram)

;

28

adim-

dereliquisli.

xvi. 4 uident'
iis:

12 om. banc;

+

21 Christus

;

;

(> Dominus

20

purpuram

;

xii. 9 facial;

om.

7

;

1 1

;

eis

;

:

super*

6

21 dicit*; 23 > monti huic
27 (> in
templo ambularet)
32 Si: Sed; time7nus

montem*

3

;

:

insurgent;

12

om. uoluit

quod; 400m.

est contra

quisquam fructum*

8 contra

;

esset

misil*

>

sed postea deleuit; 2
:

^om. omnes])

2

haec*

tradit

43 maior (+ inter uos); 46 (>
multitudineplurima); 47 > filiDauidlesu*.

ilhic

xiii.

inter

;

xi. I lerosolymae

;

minuta duo).

traditur;

ei dicere*; 33
37 Ei pr.: Qui;
(baptisma) ; quo:

;

;

;

;

>

Petrus

;

29

:

;

;

tibi;

:

quod; 39 (baptisma)
uobis*

noster*

:

26

quod; > est
14 guos
possessiones multas* ; 28

>

25

;

est;

esset:

Deus sec (Dominus) 31
0711. est pr.;
32 om. Deus*
37 > libenter
eum; audiebat 42 > una uidua* (>
tuus

Tunc

;

init.\

(+

32

;

> me

recipil el;

;

;

te.

et senioribus*])

dixerunt

25

;

34

;

illorum*

:

et*

praecipio*

33 esset*

eorum

;

me

maior; 37

;

;

illiim

+

pr.

(enim)

antein:

lesum:

paliar uos;

eum

tibi

12

;

accurrenles

;

>

;

22

;

>

;

31

9 cui-

;

15

;

23 om. sunt*; 24 om. Domine*

mute

non

terrain

inter uos)

19 dicil*

hoc accidit

28

;

breuiasset) primo, sed postea restituit breu.

{pm. Pharisaei et)

conquiritis

(nubuntur)

.

16 {om.

;

18 (ueniunt)

;

uos*;

confusus fueril

super

(pm.

.

illorum uersutiam)

animae suae*; 37

tabernacula

14

{om. igitur)

nubunt

Dom.

>

;

1 1

;

eum*;

>

38

;

(pm. et expauerunt)

;

(>

eum

;

uerba*.

(>

5

(restituit);

i6

seipsum*

;

(>

;

>

facial

sec*

el

cui*

:

pr.:

>

;

earn faciei* primo, postea restituit

commutationem*

me

illos*

:

15
17

dare;
ei*)

;

5

stolam candidam

his*; (surrexisse)
lesus*

;

14

;

crediderant*

;

;

19

sedil*.

\MCkN pro LVCAM.
Luc.
a
10

i.

I

conpletae

adsecuto

;

omnibus
omn.*
5
turbatus
popuH*
12 (>

principio
erat

;

3

:

;

;

>
illi

est

Zacharias)

;

credibiles*

;

fecit;

1

5 sicera*

20

;

(potens)

1
;

7

Heliae*

25

>

27 {am. erat); 29 audisset

:

;

in-

mihi
uidis-

;
2
:;
;;

;;

PRAEFATIO. CAP.

(> salutatio ista) 31 {{ €1 ad
32(domum); 35 nascitur; oot. ex

set';

45

V.

;

init);
te*

CONSPECTUS LECTIQNUM BENTLEII.

IV.

>

39 (montanam); 43

;

credidit*;

ei*

libi:

;

(Simoni)

mihi hoc;

48 respexit

+

(

50 in progenies et
;
49 (magnalia)
r^i,recordaiiis:
progenies*; 52 (sedibus)
os eius
memorari*; om. suae*; 64

in)

;

>

Quid*;

66

>

plebi*; 72

impletus*

67

68

;

sec, sed postea rcsiituit
1

5 Bethleem*

1

;

om. et

8

tiolidi et

+

pax

4

1

;

sec.

in*

2 1

;

;

ovi.

uocatum
> concipepuer*
+
22 {pm. eum)
25 (>
retur in utero
erat homo uoluit prima postea repudiom.
auit); 27 > parentes puerum lesutn
et ante

;

;

;

;

;

eius

Hits

34

;

deleuit

([

;

>

hie positus est)

restiluit;

;

me)

50 eos illos*.
Dei* 4 Esaiae*
Eomini
(principe)
iii. 2
Deus* ; 9 om.
potest
quia
8
exiebant*
7
:

;

;

:

;

;

;

exciditur*

17 conburet; igni
fecit malis)

quae

;

;

;

mittitur*

;

lesus ad

postea deleuit; complacuit*

23

;

(>

erat

et
1

iv.

i.

agebatur in Spiritu*

lesus

+

;

es Dei)

(>

3

dicens prima, postea deleuit

4

;

;

>

pane solo*; uiuet* 5 am. in montem excelsum*; 6 sunt: (est); (illam)
7
es Dei)
omnis)
( >
(erit
9 supra*

>

2

;

.

>

>

>

eratscriptum

corde*

19

;

(in

retributionis)

22

filius

25

banc);

;

;

18 om. sanare contritos

remissione)
21

;

prophetae Esaiae*

(

>

(om. et

;

scriptura

diem

haec)

23 (>
terram uoluit prima,

similitudinem

est*;

omnem

pastea deleuit; 27

Neman*

28

;

>

ira in

illis

nunc)

esmritis

(>

19

;

>

;

oderint uos)

est);

>
>

33
34

bonam

38

40 om.

sol

autem*

;

4

1

Exiebant*

:

autem

+

et.

;

(>

;

>

gratia

tuo oculo)

mouere eam

;

49 audiuit

;

.

fecit*

.

45

;

46 (> me uocatis)
meos sermones) ; sit: est; 48
Jff.

47

;

>
{am.

;

suam).
vii.

+ in; 2 (> erat illi); 6
+ ei) 11 cum eo cum illo* 1
+ et* matri* 16 (> timor

intrauit

I

dicens

ciuitatis

omnes)

;

>

;

>

Deus

uidistis

dicere de loanne*

agitatam: moueri*

28

;

foro

;

(>

ungebat]

viii.

I

;

>

curauit

(>

a)

illo est);

31 om.

;

24

;

+

(

sunt similes);

29

autem

ait

(>

32

in-

>

38 eius (+ flens)
ung. unguento [nos ungento

41

et alius

sedentibus)
;

2 1

;

et audistis*

arundinem

;

baptismo: (baptisma)

Dominus*

;

;

uisitauit

multos*; 22

>

:

;

(

intraui.

>

estis

26

est*;

a7ti.

(>

41

sit*;

si

thesauro

OOT.

40

illo*

23

uobis est; 35 uestros + et*;
orn. et*; 39 cadunt: cadent*

w;z. lesus*; j,i)imperauit: (increpauit);

:

;

nunc; 22

fletis

benefaciunt uobis

utrisque donauit)

;

;
17 [am. et
21 ( >
tangere eum)

;

38

:

;

esset

factus

;

;

eo
illi*
35 ilium
postea
sed
prima,
omnes uoluit

qui sis*

;

>

(

29
bene uobis dixerint*^ 28 om. et*
32 (> gratia
Et: {am) uel patius (ei)

deleuit;

29 supra*

3

sicut

deleuit;

;

;

unguebat

;

1

;

ipsis

34
36

synagoga; audientes haec

+

eius

illis;

duodecim
14 quem
16 om.^t* ad init.; Scarioth*
ex

ante Tyri)

(>

+

prima, pastea

uoluit

>
+

9

male

;

et sed postea deleuit et

;

;

;

lomandabit*; 17

:

(interrogabo)

;

diebus

dies);

;

.

illos

altera

(>

lesus).

dis-

32 peccatores in

;

;

10 omnibus

facere;

est);

16 uenit

18 populum*; 19 (>
22 est + dicens prima,

ad

(>

et uoluit pri?no, postea deleuit;

;

bonum*

;

Pharisaei)

30

;

;

+

+

quaerebatis

lesum

1 2

;

3
10

;

;

35 dies + et ; 36 >
uestimento nouo* ; rumpet ; conueniet.
illo
eo* ; 4 dedit
vi. 3 > dixit ad eos
poenitentiam*

et);

uoluit

;

>

27 teloneum*

;

(+

;

eis

16 (desertis)

;

sedentes

(>

;

ilium*

:

ilium*

:

ex

pene*

7 om.

;

;

lectum*

qui

contradicitur

;

42 illis + in*; 45 regressi: reuersi; 47 (>
audiebant eum) 48 uidentes + eum 49
([

(sederat)

36 pro-

suo

;

am. in ante

;

17

;

prima omitti, postea
38 redemptionem in Hierusalem;

resurrectionem*
phetis

prima, postea

illos uoluit

:

et

cipulos eius dicentes)

79 Inluminare*.
;
2 om. a*; 4 Betiileem* ; 12 om.

sione}
ii.

eum

1 1

;

13 eum

om.

+

autem

2

;

reduceret

.

;

77 (in remis-

sancti sui;

.

19 {om. parte); (> inferrent ilium);
super ; 24 > potestatem habet* ; dimitom.
surge + et ; 25 surgens*
tere*

;

illico;

(turba irrueret)

I

rogauit ut

;

;

:

(at) alius;

diligit:

ciuitatem et castellum*

42

diligef"

;

2

>

;

(>
45
dae-

9;

;;

;:

PRAEFATIO. CAP.

xxii

monia septem*
ei:
1

2 om. hi*

i6uaso;

+

Chuzae

3

;

4 conueniret*

eis*;

13 supra

;

\i audiatis

;

super

;

radicem*

;

j-«/;-(2

super

:

;

auditis*

:

quoniam

Chuza]

\iws

6

;

CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII.

IV.

:

ipadiret

;

ad*; 2^Elnauigantihus: Nauigantibus

autem*; cessauit: (cessauerunt) 25 > di> imperat et mari*
centes ad inuicem*
Enauigauerunt auid Et nauigaiierunt
;

;

;

:

tem*

daemonium iam

27

;

daemonia a

:

;

uos*

quia

:

quoddam)
xi.

>

I

>

;

(+

3 hodie

;

sans*

8

1

;

eius

(>

:

7

;

;

ipsius*

;

>

illo*;

;

40 redisset* ; 42
^},quaedam: (quae);

poslea ulriimqiie deleicil;

>filiaunica*;«':

+

+

ix.

(>

ad;

talia*

;

>

13

(enim); 16

uero

>

>

;

esse

dicitis

;

>

propheta unus*

Simon

;

(autem)

:

(+

27 (stantium)
lacobum 29 factum*

et

;

;

32

om. erant*

illo

dum*

yi

;

Et

;

sec:

illis

;

eum*

hendens
secus

se*

in*

;

;

illi*;

adp.]

>

48

;

51

spiritus estis

|

60 uade om.

tl*

mihi*

:

quae

respiciens

X. 5

>

(>

;

appre-

;

:

53 euntis om.
Nescids cuius

qui*

;

;

:

;

(

>

8 satanan*

;

spernit uos)
2

1

;

:

;

10 om.

usque in

c.*;

(sp.

;

> me misit*

om. sancto uoluit

prima, poslea ut uidctur sancto

rcstituit)

plus

;

;

;

44 parent* ; 45 > nobis contumeliam*
46 portari* 48 > quidem
ipsi*
>
54 om. et
53 cm. autem*
illuminat

;

;

;

capere aliquid*
xii.

nobis)

;

quae

:

quod*

est

ilium

;

de

;

ex*.

:

+ primum

suos

I

;

;

;

in illo*

:

attendite

;

3 dicentur

;

+

(

audientur

:

uos*

7 estis om.

;

dixerit

dicit:

;

8 fuerit

;

9 denegabitur* ;
quae* ; om.

;

12 quid:

;

uos*; 13 > quidam ei*
14 illi: ei* ;
i-jquia: quod*; 22
16 > attulit ager
;

;

animae om. uestrae*

+

induamini

;

:

uestia-

23 corpus am. plus; 27 uobis
quia
28 > in agro est*
31 am.

mini*

;

:

;

primum*

am.

;

ueterescunt*

35 am.

;

eius*

iustitiam

et

manibus

in

y)ue7iiret: uenit; perfodiri*

33

;

uestris*

;

40U0s(-)-

;

ergo); uenit*; 42 ([constituet])*; super*;
{om.

illis)

>

43

;

terrae et caeli*

fuerint

:

;

10 earum
;

et dixit*

1

;

;

;

i

in

;

25 ostium /r.

;

(+ Domine) sed poslea
32 ite om. el*
( + Dico)
;

;

([enim).
:

5

;

6 autem om. et*

non om.

4

:

4 Sicut

;

;

pueros*

;

fuerunt*

(quadam)

:

inueniet

;

:

50 baptisma*
52 in duo*; 56

58 aute?n

fuerunt*

Siloam*

poenitentiam*
earn*

;

51 (terra);

;

ille

scruos

45
;
48 paucas

44
47 multas;

laii. 2

seruus

super

quia

(super)

6 super iUam*

Nineuitae*

32

;

:

>

15 usque ad caelum

;

(est)

nos'\

super
34 lucidum
33 supra
;
tenebrosum (est) 36 (tenebrosam)

lona*

coartor*

:

primum permitte
suam ad suam in*

:

[Salomone

>

aspiciens*.
;

;

non uenit animas
58 Dixit Et ait*

audit uos uoluit prima, poslea re-

pudiauit)
1

;

61

;

domui huic

autem*
16

:

;

Filius h.

perdere sed saluare

;

;

inter-

;

om. in*

iret

;

;

45

30 Nineuitis* ; 31
29 am. prophetae*
plus om. quam* ; Solomone

Solomonis

10

eru-

;

;

23

puerum statuit eum
omnes uos* maior

56 om. dicens

55,

2-^cantra: aduer-

;

;

25

loannem

47 (cogitationem)

;

\tios

(magnus)

eiicere

22 fortior

;

sum*
24 ambulat: perambulat*
25
26w«. secum*; 28w«. illud*;
w«. cam*

4 quid
-)in*

33 cum
apprehendit
39

(At)

ilium*; ^^cordibus: (auribus)

rogare

:

20

albus om. et*

;

:

;

(>

>

28

;

hie);

26

;

me)

5

;

audio ego

17 (> et saturati
turbae esse ; 1

seipsum*; 24 propter me
(> mundum uniuersum)
buerit

(exite)

:

uos; 14 aiiiem

illis

8

1

;

autem

:

date

{ovi. suis)

sunt omnes)

;

>

9

;

49

;

51 ue-

;

matrem) 52
53 quod: quia*.

;

4 exeatis

;

6 circumibant*

;

saluam

te

puellae et

om. puella*

;

(pm. apostolis)

I

super

>

illi*;

ilium: (magistrum)

;

enim

illi*;

«':

46 exisse*; 48
a principe*
nisset

distribuit

16

;

;

est

in cubili

desolatur*

intrauerunt

;

>

data bona);

(sciuit)

me*; 20 pcruenii: praeuenit*
aufert

loannes

et
(

uestimento: uestimentum; 28 tibi om. est;

30
35 (> sedentem hominem)
eius: (lesu) 37 > timore magno* 38 ZV:
(At); 39 uoluil prima feceritt'/ > Deusfec.

castellum

perseuerauerit pul-

si ilie

Et: (At); i^uidit:
([cadit])

>

;

cotidie*

\

11 petet; 13

;

23 om.

;

(>

nomine Martha.

8 om. Et

;

his*

sit

At); 38

quodam*

loco

docuit*
sunt)

22 qui

;

27 adinit.

;

;

(Aut)

>

8 dixit*

2 uidisset*

;

om.

15 Respondit

+

et*

;

deleuit;
;

tertia

;

non

.

.

Domine
27 dicet

om. die*

;

1;;;

PRAEFATIO. CAP.

CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEIl.

IV.

33 sequent! om. die* 34 pinnis* (noluis35 relinquitur* om. deserta*.
;

;

tis)

xiv.

;

;

om. lesus*

I

hydropicus
tuit)

( >

5

;

([incipies])

>

2

;

et ipsi te*

erat

sed resii-

illos

ab eo*; 9

et; 8

>

12

;

ad

dixit

autem om.

7

;

(principum)

;

13 claudos

;

;

;

;

;

;

;

;

illam*

:

bant porci)

domo*

19 mercennariis*

;

pedes om. eius*
aim/s
xvi.

uilicum*,

I

(

>

1

4

annos

:

infra

ei

haec omnia

>

ducit alteram*

2\

ad

+

i?iit.

9

;

1

om. in

;

+

(

quia)

mamona*
quod

5

Et; om.

(

nemo

et

9

(tuam).

:

+

8

;

infra

et

in)

;

18

;

dabat*

illi

;

23 eleuans om.
aq. ([et]); 25 om.

autem; 24 aquam ut
illi; 26 chaos: chasma; > transire hinc
28 > locum hunc* ; (tormenti).
:

xvii. 3 om. in te*

obediret*

oues

dicet*

;

6 haberetis*

;

+

7 aut

;

transiebat*

;

20 respondit

8 dicet*

;

17 {om.

et);

27 edebant

et)

07n.

{o?n.

in*

;

28

;

sulphur et ignem)

34 nobis

9 {om. illi)
18 rediret

;

>

(

;

37

;

quaedam)

1 1

:

eis*

:

ilium lesus*; 27

illis:

(ille)

;

;

sunt

31

;

est;

ilium*

13 eis:

quantum

fuisti*;

fidelis

illud*

illis*;

quisqice

;

26

0771.

:

eris:
et

quis

(esto)

;

abundabit*

In EuaTigelio lokannis

;

;

.

.

>

in

25

>
:

;

xxi. 5 lapidibus bonis*

+

oportet

templo

xxii.

docens),

2 lesian

eum*

:

6

;

(+

erunt

restituit

Scarioth*

{o/n. et

;

20 funditur

(decurrentes)

>

5

;

(turba eis)

:

1

;

>

12

7 accipite

22 traditur

;

>

38

;

sec)

illi

9 dix-

;

10 om. quidam*;

;

iunior*

:

sed postea

;

tu7-bis

ei)

hoc);

(+

mi7ior

9

;

templo.

in

pecuniam

illos*

:

:

fugiant in
in

8 eos

;

enim ; no7idii7>i
non* ; 2
monies*; 37 uoluit prima (>

26

;

duo*; 44

gladii

48 illi:
45 {o7n. suos)
atrio;
55 igni*
49 percutiemus

;

;

;

;

;

>

xxiii. 2

eum

+

(

ilium*

:

61 dixit*

;

accusare ilium*

3 respondens

;

ei)

;

20 eos:

;

(+

ei).

([om. et

sec^

Saudiret*; de

illo*

;

>

12 uoluit pri7no

Herodes, sed postea

restituit

35 eum

;

Pilatus

Her. et

eum: ilium*;

21

illos*;

;

om. et*.
uel ut

uenerant*.

(>

24

;

31 {om.

:

quid

;

ei*

;

Pil.

Abrahae Abrahae
14 eum: ilium*; 15

sit

9

;

ilium*
0771.

{o77i.

25

illi

{o7n. illis*)

;

40 eum

;

ilium*

:

;

>

1 7

xxiv.

credebant*

1 1

i7iue7ie7-u7it

1

;

>

iSCleopas*; 20

nobis)

38

33

;

autem*

manere

;

illis

lesus

(+

et sec.

:

:

;

53 om.

om. sola*

26 (ow.

ipsis*

(ipse)

47 Hierusalem; 48

;

;

eum
ita)

;

>
39

>

36

;

:

>

(

+

haec

lesus stetit*

>

ipse

;

24
29

;

32 loqueretur

;

quid);

uirtutem*

;

2 uidet

tradiderunt

uiderunt*

:

+

intrauit

28 ascen-

non

;

:

23 illam:

asteriscos

:

;

;

:

:

Dei sunt*
26 liberis
omnes); 34 > saeculi
huius*;
du35 habentur ; nubunt*
cunt*; 37 Quod: Quia*; sgora.ei*; 40 >
interrogare quidquam; 41 > Dauid esse*.
Caesaris

filiis*

et

lesus)
33 > die tertia*.
xix. 2 Za.cch^ev& et infra; > erat princeps*;

4 eum

5 inter
;
14 inter se* ; 19

;

ilium
36 ei sec:
48 om. sua ; 49 >
erant eum*; 54 Parasceue ; 55 eo ipso*

20 (> non moechaberis non occides)

>

et)

omnes)
;

ueliit

ueritate

9

(ut)

29

;

perdidit

illis
;

;

Baptismum*

4

;

2 1 eum
uiam Dei*; 24

istam*

:

quo introeuntes; 37

in

nescire se)

erat: (sedebat)

1

;

{o??i.

{oni. et ter)

(>

7

;

ei*

uidetur

tit

eis et*

ducebant {om.

xviii. 3

diceretis*

;

boues deinde

XX. 3 om. lesus*
se*

xxiii

discentium*.

:

uobis ostendet*

d. et*

+.Et;

22 sepultus est

30

in;

docens

19 diues qui:

;

;

2

;

2 uil. (om. tuae)

;

;

>

4

22 anulum*

;

illi

30 suam

;

saeculi huius)

>

27

;

1

;

(> manduca-

16

;

mercennarii*

17

;

earn)

{o?n.

5

;

consummasset omnia

+

dens

discipulorum

ha7ic

(dicet)

18 omnes (+ se)
om. et*
2.(5 ([> cum
eo turbae multae]) 26 > discipulus esse
28 (pm. qui necessarii sunt) habet*
34
sal sec. + quoque*
35 mittitur.

XV. 4 earn

1;

;

ego*;

estis testes*

;

49

Amen *.

addidi7iius, cu7n de aliquot lectionibics nostris

nondu7n satis Hqueret.

loh.

i.

dicit

hunc

20

9

0771.

;

23 Esaias; 26

;

>

ego non sum

7iescitis

:

non

;

21

scitis;

29 uidet; ow. loannes; om. ecct sec; 30
quo (+ ego) ; 31 om, in; 38 om. se; 39

1:;;;;;

PRAEFATIO. CAP.

xxiv

uenerunt

ii.

(+

ergo);

CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEII.

IV.

;

I

>
>

autem); 40(7:

(w;;.

44 Bethsaida + de 51 super.
6 uoluit prima
tertio
4 om. est

ab

;
;;;;

;

;

;

hydriae lapideae scd postea
hydr.

8 {pm. lesus)

;

autem; 13 lerosolyma

OOT.

lesus*

1

;

6 om. et sec.

7

(+
vii.

lestim

8

3 natus

;

>

4

;

non

scis

ant:

;

senex

et

tiles)

;

>

;

;

habeo)

;

(>

1

17

;

+

20 quia

in

(

+

V. 2

uersum
debat

>

;

(autem)

>

>

22

+

ei

et

35
36 (pm. ego seci)
primo > manens
est

9 inter

;

9 om.
11

;

( +

16

>

26

i\.

in uobis, sed postea resti-

potestis

>

(in)

:

;

i

uos;

>

meis uerbis.

o faenum

;

1

([> panes lesus]); 12 (dicit); 14 om.
lesus: i^et: (ut)
19 super; 21 > fuit
;

nauis;

(+

cibum);

30

(

>

24 om. in; 27 sed
uobis dabit; 28 (faciamus)

22 abissent;

>

facis tu)

cauerunt

;

ei(err. typ)

33
:

;

>

eis

;

31

> manna

mandu-

descendit de caelo

40 autcm

:

enim

;

;

35

uidet

ix.

I

+

;

illi

;

om.

me;

42

;

35

o?>i.

37

filii:

et

uenio

1

iudicat

.

noster

uestcr:

;

56

>

5

:

8 uidebant

;

uero;

10

in

mun-

9 est ei:

;

tui;

til)i:

11

>

;

2

om. Et

quia:

ora.

de illo:

.

meos oculos, sed postea
oculos meos natatoriam Siloae

primo

Pharisaei

14 uoluit

;

>

>

;

posuit niihi

2^ Dixit

;

;

:

eius oculos

rcstituit oc. eius;

autem inter cos:
deeo; qui: (quia);

(loquetur)

;

15 +
16 qui:

in eis;

17

21 loquatur

22 quoniam: quia;

07«.

esse

:

;

(Respondit); om.eis; 27 iam,

(+ non); 28

sumus

misit

quia;

quaerit

54

;

et ante

discipuli);

om. ergo; sis: es

>

32

aperuit

;

(>

quis

(+ tu) 38 (om. procidens);
(> mundum hunc) 40 otn. quidam.

34 peccatis

39

meum

50

primo, scd postea

et

Et)

uos;

Filius

7 Siloae

est;

rcstituit

uidi

+

lesus; ciuspr.: sui

('/«.

uoluit

>

29

;

qui:

25
(om.

et.

do sum;
eius

27

:

;

inhonoratis

meum +

uitam

lucem; 20

45 si: quia; 46 arguit ; om.
quare + uos ; 48 ergo
igitur ;

;

uobis

Deum

;

amplius

dicit;

me;

autem

:

>

1 1

lumen:

;

33 dicis

36 >
38 om.

autem;
semen;
neque

7 ergo

;

;

dixit:

misit

om.

om. et sec;

>

;

>

>

eius: eis;

ad

;

;

22

26

quia;

49
52 ergo

quod: (quid);

;

Deo; 45sperastis; 47

vi. 5 dicit

;

et

2%filii Dei: ([eius]);

;

manens; 44

u.

45

> exultare ad horam
> me misit 38 uoluit

ipso;

07)1.

tuitm

+
;

;

habere; 27
31

3 om. a

1

;

infra

et

10 est

die;

illo

facere a se
19
iudicium omne

in it.);

lesus;

;

me sanum

fecit

;

4 om. uoluit totum

;

8 grabattum

;

>

ille;

iam)

om. lesus

;

;

secundum tempus descen> multum iam 7 enim

6

;

super

6 terram

;

om.

53 (om. erat).

+

;

viii. 4 (dicunt)

iam; 12 ambulabit

;

;

;

me

37 {om.
([laborem])

uersu

de

;

primo

(et)

;

nisi fortasse

uenit,

30 om.

;

lerosolymis

;

et

(> non uos)
eum 42 (> non

in

39 nondum fuerat glor.
42 primo uoluit >

;

deleuit;

38

41 om. in
fecerat

dixit

Christus uenit

9 exiebant

{otn.

:

de eo erat in

;

ergo)

ergo; 32 dixit; 34 ut sec:
;

a

uirum non

29

hamos

bis.

ipse);

>

(

;

>

25

;

nobis);

annuntiabit

uoluit om. sed postea

est tert)

>

3

;

quod

7

;

44 eum sec: ilium; 45 ilium: eum;
48 > aliquis ex principibus 50 Dicit ;
51 > audierit ab ipso prius
52 ow. Scripturas
> propheta a Galilaea.

ergo;

:

31 supra

;

o)n. ilia

9

;

ego

4 om.

ei)

quamquam (+

2

6 super

;

25 autcm

datum

lui

errauit: saltern postea rcstituit uenit Chr.;

;

carcerem Joannes;

27 quicquam (
iv. I quod: quia;

38

;

Christus

;

;

ludaea

;

+

;

>

41

;

5 Sychar

Galilaea

;

discipuli

;

;

lo om.

;

13

bibere)

72 Scariothen.

;

18 eum: ilium; 25 lerosolymitis
30 (nianum) 33 om. eis
> misit me
34 > sum ego; 35 (gentilium .. gen-

> de caelo descendit 15 in
18 credidit;
ipso; 16 > dilexit Deus
21 > eius opera; 22 >
20 mala agit
ludaeam terram 23 adueniebant 24 >
in

autem

(ergo)

:

in deserto

turba;

sit

om. sancto

5 (natus);

nasci;

nescis:

in;

;

>
et:

;

meo)

(om.

quia; 8 om. autem; 12

cum

:

renasci:

41 om. uiuus

49

;

64 spiritus
esset traditurus
66 (>

>

65

;

ei)

om.

I

autem

12 surrexisset.
iii. 2

sunt)

datum

10

> lerosolyma
> uero sunt

;

1

;

;

descendi de caelo

manna; 54habetis; 6ow«.

resliliiit lap.

g haurierant

;

>

eum ego;

resuscitabo

;

;

317;

;;;

;:

PR A EFA no.
X.

sequentur;

5

uocem

>

fugient;

% uenerunt

;

CONSPECTUS LECTIONUM BENTLEIl. xxv

CAP. IV.

alienorum

[+

uoluil prima

:

dsAe.

me), sed postea deleuit; latrones sed non

hoc)

om. et an/e unus pastor ;

;

> Pater diligit
setisio:

1 8 meipso om. et
1 9 Bi'sprima ( + ergo), sed postea

;

tioluit

;

29 quod: (qui); (maior) 32 >
opera bona uoluit > lapidatis \nt prima,
deleuit;

;

;

sed postea
scriptum)

38

etsi

40

{om.

;

est Pater;

tizans)

xi. 3

lap.;

eum)

(pm.

Mariam)

hoc

dicit item

([hoc])

28

sed

>

in

me

cognascetis

>

7

;

5

;

2

;

w«. me;

7 cognoscitis

1

>

r«//A«'/ uos cognoscetis

(+

a)

>

33 fremuit; 37
nati

;

44

dicit

+

ut

(quod)

et

nobis

:

xii.

Martham

;

moriatur

Osanna

;

4 Dicit

;

1

;

;

:

prima, sed postea
scripta)

;

(proficitis)

>

3

;

7 Sinite

;

+

22

;

dicunt

;

hoc); custodiet; 26 Pater

> hora

hac

28

;

esse; 30

>

(>

16

deleuit;

(> hoc eum

18

Sine

:

autem

5

mei;

de eo

fecisse)

19

;

(> mundo

25

meus); 27

(o7«.

> tuum nomen

;

29

> fac-

uox haec; 31 (> mundi

34 dicis + quia; 35 modicum
tempus); > tenebrae uos; 40 >

huius);

(+

eorum

cor; et intelligant

47 > mea
+ autem; >

de synagoga
xiii. I

diem

mundo

hoc)

;

;

2 Scariothis

non; 42

0711.

ut

uerba.
eius hora;
;

6 Petrus

(>
?

;

8

> lesus ei habes 2 eorum om. et sua
+ et; 14 >uestros pedes; i5(oot. ita); 16
;

om. est

sec.

;

1

;

tur; leuauit

;

7 eritis
2'^

1

;

:

(estis)

;

1

(>

4

8 implea-

ergo: (autem); 24 dicit;

(

>

fructum

>

prima

1

;

6 mitte-

;

aruit

:

(colli-

;

ardent;

;

10

praecepta Patris mei, sed

dicam

5

>

mundi

huius

ferre)

arescet

;

sum; 22

24(auditis); 27

eum: eos; mittunt

;

16 posui uos ut

dico

:

(+

25 impleatur

13

;

facial

;

uos) eatis

> me

;

> quis
facit

:

20

;

0771.

habuerunt;

27 perhibetis.

12

>

;

uos

in

-h

19

in

tollit

xvii.

;

;

;

;

16 ([uidetis /r.])

;

ergo

aule77i:

32

>
>

0771.

14

;

i8w«.

>

credat

unum

cognoscat

25

iuste

+

xviii. 4 dicit
ipsis:
1 1

sum

10

om.
;

pri77io,

et

;

;

20

22 habebitis;

;

>

3 (
quos

;

1 1

eis

1

(quo)

pr.: his; 21

24

;

:

>

et)

23

quam.

eos interrogauit

8 calefiebant

ministrorum

;

ego sum;

9

;

eis

:

dextram

eius auriculam;
;

aeterna
:

22 sicut {am.

26 qua

>

>

tuum
22

;

7

;

7 ([uidetis

odio eos; 15 eos

20

tu;

> mundus
(ut)

1

iam.

;

;

;

([uidetis /r.])

;

tuum Filium
uerum Deum

12 ex his periit

ex malo

;

\j,docebit: (deducet);

gaudium uertetur

;

t

uita)

;

dicere uobis;

/r.J);

>

> se obsequium 5
> me misit 9 credunt
> mundi huius oot. iam

(interfecerit)

2

eram At nunc
louidetis; 11

1

;

uoluit

:

;

o^i.

;

postea restituit Patr. m. praec.

ponat

suis

capillis

me

Patrem 14
i8(uenio); 20

;

30

;

(missus est)

:

49
50

xvi.

Haec pr.

6

2 tollit;

tur

uoluit

;

pedes eius

XV.

uestrum cor)

est;

pro gente tantum)

(>

>

gunt)

qiiae

;

(

o?n.

enim

;

+ et 56 ueniat.
I > fuerat Lazarus

tum

>

;

> homo

;

quod: quia; 52
ut

igitur

48 nostrum + et
quidam); om. nomine;

autem (+
uobis

quia;

:

31 ergo:

fetet

et

0771.

om. lesus

;

{err. typ.)

;

dixerunt ex ipsis;

39

;

45

;

24 qui

;

om. hunc

;

utique

cognoscetis uos, sed postea

princeps).

lesus;

locum uobis)

<?«.

;

iiohiii pri77io

excitem: exsuscitem; 14 >dixit

27 om. uiui

>

9 cognouistis

;

lapidare lu-

eis

aut.

seq.

cognouisti; Philippe?; uidit bis; Patre77i

nobis manifestaturus es

18 quasi

(

7 haec dixit

9

;

postea autem

cognouissetis

>horae sunt; ( > mundi huius)
10 Si(+quis); 11 post hoc dicit eis;

daei

ad:

discipuli;

restituit

cognoscitis

:

29 quod
buccellam

Domine; 38 oot. ei;
(> negesme ter).

uestrum cor)
;

Et

+

gallus cantabit);

1 (

26

tunc;

>

>

postea

super;

+

dixit;

30
mei

dicit;

postea; 37 Petrus

(>

sic;

/r. (-het); 10 credis; 13

>

8

;

sequeris

3 parauero

infirmitas)

6 infirmatur

;

;

est

>

;

quia

(>

(primum bap-

;

eius; 4

ovi.

34

una ucrba

eum + ibi.
(> haec

42 in

;

me

restituit

;

31 dicit; 35 >
36 uoluit prima

ille;

xiv.

+

ille

27 buccellam

Dicit ergo;

dixisset:

in

1

25

die);

(Respondet)
dixit:

9 pascuam ; 1 1 > (Pastor bonus) ; dat
ponit; om. suis: 15 om. meis ; 16 (>
ouili

(+

ei

;

2

assistens

sivi

1

:

uoluH

sed postea restituit ass. ministr.

;

26

1:

PRAEFATIO. CAP.

xxvi

28 manducarent

om.t\\

>

foras; 32
init.

^"

>

tibi

37

>

;

;

dixerunt

discipuli

Et ad

> mundo

36

;

29 om.

;

+

34

;

CODICES EUANGELIORUM IN

IV.

ut

c;«.

morte

esset

;

>

hoc

nieam uocem
38 dixi/
> causam inuenio in

tinum
xix. 2

ergo

ordinem

resiituii

23
Dicebant

Cleinen-

;

>

;

5 Exiit

in

nuUam causam

eo

>

;

Exiit

4

;

inuenio

spineam coronam

6 cla-

;

;

;

uidet

I

bis

35

;

9 oportet

;

om.

suis

19

>

o

i

;

eis

;

;

;

9 uident

;

in fratres

scis;

>

([tradit])

Bentkius:

5, 6 uidet

ad semetipsos

;

Cant. B.

A. Mus.

Reg.

Brit.

Irish

MSS.

14

17.

lesus
;

197

F. Mus. Brit.

=

noster X.

Fragmenta

MSS.

Reg.

Brit.

dixisset

ei

18

;

20

;

+

quia

sic);

23

24 om.

ille

S'l

;

iste
;

et

25 om. posse.

collati.

parte in libro Tr. Coll.

S.

Cf.

Uide supra p. 14.]
Lucae ex Bentleii

<^

T.

infra.

q.

u.

infra

p. 49).

B. ix ab igne paene consumptus.

MSS.,

Add. 5463

X

ineuntis olim Regis Athelstani (M. B.

Latin, p. 35).

ex Beneuento olim Ri. Mead. (M. B. Cat.
Soc. I, tab. 236).
Codex bonae notae, sed non optimae.
B. vii in Anglia scriptus saec. VIII. (M. B. Cat. p. 19, tab.

p. 18, tab. 7, Pal.

H. Mus.

dicit

[Codices nostri uncis includuntur.]

Cotton. Tib. A. II saec.

Catalogue of Anc.

maxima ex

17

hoc cum

PalacograpJiia Sacra Pictoria tab. 23).

(Westwood A.-S. & I.
D. Mus. Brit. Cotton Otho
E.

+

D. ix olim Regis Canuti (Westwood Anglo-Saxon and

I,

p. 141,

([

discum-

Dicit ei Pasce

iio/tt/atyortasse
;

qui scripsit

collati et

citati.

[B. Coll. Corp. Christ! Cant. 286

C.

;

21 dicit; 22 Si: Si (ita

Codices Enangeliorum in usiivi cditionis Bcntlcianac

Codices ab ipso Bentleio

;

surrexisset;

;

om. tu

:

om.

;

12

uidet;

illis

25

disci-

Simon

25

;

;

intus

ergo]); tunicam

+ iam dicit; 29 >
> eius testimonium.

2 currit

;

6

nosti:

;

Hoc;

:

(si);

ualebant); prae: a; 7 Dicit;

14

cruci-

legerunt ludaeorum

28 quia

;

positum erat

XX.

>

20

;

Cleopae

>

26

19

;

congregati

om.

;

init); et:

;

est

:

hentium: discentium; \j,{cim.YXadinit.);

;

> eum

18

;

^j-jt/

Thoma.
nauem 4 autem +
Dixit; (> illud trahere

29 Dicit

;

Domine;

locum; 17 om. autem
fixerunt

;

;

ad

Si

figuram

;

5

1

;

Deum meum

hoc cum; 22 Haec

(+

iam; 5 Dicit;

;

mauerunt crucifige om. eum 9 dicit 1
> esset datum > tradidit me 12 om.Yx
w«. enim; (>regem se); i^aulem: ergo;
;

eius

sero

xxi. 3 exierunt om. Et

ojn.

;

>

20

dicit;

puh

40 om. ergo.
uestem purpuream

4 uidet /«>

1

ergo

esset

dicit;

;

dicit; uoluit prima

eo sed postea

12,

;

17 Patrem uestrum et

I,

saec. VIII,

.6).

H.

M.

alter (in Tr. Coll. Cant. B. 17. 5).

Cat. p. 32)

B. Harl. 2826, saec.

quem codicem, no cum piimo

IX-X.

(M. B.

confundatur, semper numero suo

citauimus.
II. 16
de manu Bedae' dictus = A noster in S.
Uide supra p. xi.]
M. Mus. Brit. Harl. 2788 (in Tr. Coll. Cant B. 17.5) circa A. D. 800 'codex
aureus' (M. B. Cat. p. 22, tabb. 39-41). Hunc codicem semper numero suo

[K. Feci. Cath. Dunelm. A.

'

lohanne.

citauimus.

O. Mus. Brit. Reg.

I.

A.

Athelstani (M. B. Cat.
P.

Mus.

Brit.

Reg.

i

F.

vi,

xviii,

saec.

X

olim S. Aug. Cantuar. ex dono Regis

p. 37).

saec.

VIII exeuntis, olim

S.

Aug. Cantuar..

in

Anglia

USUM EDITIONIS BENTLEIANAE COLLATI.
scriptus (M. B. Cat. p. ao, tab. 17, 18

Westwood A.-S.
R. Mus.

Reg.

Brit.

T. Tr. Coll. Cant.

W. Mus.

MSS.,

&- I.

E.

i

Palaeographical Society

;

eadem manu ac

tab. 7

;

IX.

A.
XII ex Bibliotheca

Bentleii

1802 cod. Hibernicus, saec.

Brit. Harl.

I,

tab. 14, 15).

Biblia, saec.

vii, viii

B. 10. 4,

xxvii

Parisians!.

X. Uniu. Cantabr. Kk. I. 34, Euang. Lucae et lohannis, cod. Hibernicus saec.
VIII? Cf. Westcott Vulgate in Smith's Dictionary of the Bible torn. iii. p.
1695 a et tab. II. fig. i ad p. 1712.
[Y. Cotton Nero D. iv = noster Y. Uide supra p. xiv.]
Uide supra p. xiv.]
[Z. Harl. 1775 = noster Z.
ut uidetur VIII, euang. lohannis Marci et Lucae
saec.
II.
Dunelmensis
A.
17
i.

cum fragmento Lucae
Lichfeldensis

[$.

Mus.

(j).

Brit.

C

Confer

=

xxi. 33-xxiii.

L

noster

Cotton Otho C.
supra (M. B. Cat.

Matthei

v.

et Marci,

Westwood

p. 20,

& I. MSS.

44 (Westwood A.-S.

a Bentleio in Tr. Coll. B. 17.

ab igne iniuriam passus.

c. p.

1.

p. 47).

5. collatus.]

50).

Codices Euangeliorum a lohanne Walkero Bentleii causa collati A. D. 17191720I (quorum collationes huius editionis gratia cum aliis e.x libro Tr. Coll.
B. 17.
a.

Mt.

W.

5. exscripsit

Parisiensis Lat.
vi.

1

C. Bell).

1955, saec.

2-xxvi. 42;

Delisle Cabinet des

VIII

xxvii.

MSS.

?

aureo-purpureus, Matt. Mc. mutila. Exstant

Mc. ix. 46-xi. 13; xii. 23-fin. (L.
BibliotMque Nationale Atlas tab. I. 2, Nou-

49-fin.

de la

III. tab. xxxviii).

veau traiti de Diploviatiq2te torn.
cap.
e.

P. L.

\y..

1

De

1553

P. L.

P.

^.

(Delisle

Calui circa 876 A. D.

1.

tab. xxviii,

c.

i, 4, 5,

Bastard, Jorand, &c.)

=G

P. L. 262, saec.

[-IT.

etiam notam ad

p. viii (5).

I,

P. L. 2, Biblia Caroli

Silvestre,

o.

Cf.

et gj.

Uide supra

IX, Euangelia

281 et 298

;

p. xii.]

olim Puteanus.

= B noster, Bigotianus,

olim Fiscannensis.

Codex bonae

L. 13171, saec. IX, Euangelia.

Uide supra

p. xi.]

notae.

Codices Turonenses quorum uariantes lectiones collegit Leo Cheualier

et

Walkero

tradidit Sabatier.

Turonensis 22 saec. VIII

[p.
(7.

r.

=

noster

M".

Uide

p. xiii.]

Turonensis 23 saec. IX, Euangelia.
Turonensis 25? saec. XII, olim Maioris Monasterii.

Codices Oxonienses a Casleio Bentleii gratia collati anno 1721, in eodem
C. Coll. Corporis Christi

mus

122, saec. forsan XI,

codex Hibernicus; nos

Corp. oxon.

y.

Coll. S. lohannis Bapt.

[x

= R noster.
= O noster.

[x//-

Oxon.

'

Uide
Uide

Oxon. 194,

saec.

XI

;

nos citamus

s.

ioh.

oxon.

p. xiii.]
p. xiii.]

Plura uidesis Old-Latin Biblical Texts, no.

d 2

I,

libro.

.<4//^«rfz> II, p. 55.

cita-

PRAEFATIO. CAP P.

xxviii

Cap. V.

=

and.

Codices manuscripti alii in notiilis itifcrdiun citati.

Euangelia

Covimcut.

CODICES ET ED ITIONES CITATI.

VI.

V,

S.

lilt.

Aiidrcae Auenionensia, a

1726 interdum

torn. vii.

Martianaeo 1695, et Calmetio

citata.

=

Codex aureus Holmiensis, saec. VII uel VIII, ed. I. Belsheim Christianiae
Cf. Westwood Ornanieiits of A.-S. and I. MSS., pp. 1-7, tabb. i, 3.
dtirmach. = Dtirmachensis (Book of Durrovv) saec. VI exeuntis, T. K. Abbott in
aJir.

1878.

Dublini 1884.

ed. codicis Usseriani (r)

cmm.

=

Enimeranii Ratisbonae, nunc Monacensia, A.D. 870. Contulit
C. Sanftl Dissert, in anrenni et pertietnstiim ss.eim.cod.MS. Ratisb. 1786.
= codicis Floriacensis speculi [in) fragmenta Ashburnhamensia (cod. Libri

P.
Jloriac.

Euang.

S.

Uide Weihrich in Corp. Scr. Eccl. Lat. Uindob. torn, xii, p. xl.
gat. = Codex Euang. S. Crt/Z^w/ Turonensis, postea Ashburnliamensis, saec. VII?
nunc Par. Nonvelles acquisitions fran^aises 1587 [Libri 14) a Calmetio citatus
16).

;

Nonvclles Dissertations
gig.

=

1^^. a^jf^-A'^'^,

Paris. 1720.

Gigas librorum Holmiensis saec. XIII, Actus Apostolorum et Apocalypcum collatione cetcrorum librorum N. T. ed. Belsheim, Christianiae 1878.

sin
legion.

=

968

Biblia S. Isidori Legioncnsis a Sanctioni

=

930

A.D., in

usum

Uat. 4859 seruatur, ubi inspexit I. S.
codicis Carafiani quater laudatur ad Act.

Uide

V. 16.
cor. uat.

presbytero conscriptus era

Hie codex
ix.

collatio Romae
Nouo Testamento
xxiv. 6 sqq. Rom.

Quae

recensionis Sixtinae collata.

5 sqq., x.

in
6,

infra.

Correctoriitni

naticamnn

saec.

Romae

XIII,

huius editionis gratia

Uat. 3466 (Verccllone N),
spectat

Nouum Testamentum et Apocryphos libros
exscripserunt Aug. Mau (S. Matt.) et loh. Gatti.

cuius partem quae ad

Cf. C.

Vercellone Disscrtacioni Aecademiche No. III. pp. '^S~5^^ Romae 1864.
= eiusdem libri margo (Vercellone N*). In margine aliud correc-

cor. uat. viarg.

torium nobis ignotum saepe laudatur et symbolo
cod. caraf.

.

.

designatur.

Lectiones in margine Bibliorum Hentenianorum Plantin. Antuerpiae

1583, a congregatione Sixtina praesidente Cardinal! Antonio Carafa scriptae.
Cf. C.

Uercellonium

pp. xxvii-xxxii,

in libro dicto

Romae

Uariae Lectiones Uidgatae Latinac

torn.

I,

i860, cuius peculium hie liber uidetur fuisse.

In hoc codice citantur codex Amiatinus (Matt. xxvi. 28, Marc. xiv. 24,
Rom. iv. 5, v. 16, Heb. xii. 18, xiii. 2), 'codex Gothicus' Legio-

Act. XX. 29,
ncnsis, ut

tissimus

Rom.

'

modo dictum

est, et

'

(Matt, xxvii. 35, Luc.

V. 16, I Pet.

ii.

Cap. VI.

23?,

i

Graecus cod. Uat. uetustissimus et emendaxii. 35,

loh. v.

Act.

=

5-7, x.

6,

xv. 34, xxiv. 6-8,

7).

Editiones saepins nel pcrpetno

citatae.

= Desiderii Erasmi Nonuni Testamentum Graece et Latine cuius fere
semper usi sumus editione Clerici in folio, quae est tomus sextus editionis
Lugd. Batauae 1705. Codices Erasmiani recensentur in Old-Latin Biblical
Texts, No. I, Appendix I, Oxon. 1883.
Editio Stephanica Parisiis 1538 in folio, quam citamus ex editione anno 1546
quorum codicum uide elenchum
repetita, cum uariis lectionibus in margine

Erasni.

T

iv.

:

PRAEFATIO. CAP.

EDITIONES ALIAE CITATAE.

VII.

xxix

App. I. Haec editio Uulgatae Latinae pro
Huius libri (1546) exemplar penes nos est.
=
editaanno 1547 a loh. Hentenio, MechHcnteniana,
primuni
Louanii
Editio
1^
repetita.
Citamus
ex Bibliis magnificis Antuerpiae
linensi, et saepissime
editis, Plantin. 1583, quorum in margine lectiones congregationis Sixtinae
Huius libri exemplar penes nos est.
scriptae sunt (cf. cod. caraf.).
Old-Latin Biblical Texts, No.

fundamento

^=

Romae

i590-

Romana

Editio Clementina, hodie in Ecclesia

exemplar penes nos

libri

vg.

I,

quantum scimus.

Editio Sixtina,

=

(C

est

=

Romae

usitata,

Huius

1593.

est.

concordantia harum quattuor editionum quas perpetuo in notulis citamus.
= lectio Bentleii, quae, nisi aliter notatur, ex libro Tr. Coll. Cant. B. 17. 6

Bentl.

Citamus etiam aliquando coniecturas Bentleii in libro B. 17.
Uide supra, Cap. IV.
Tischendorfii Nonuni Testanientum Latine ex triglottis. Lips. 1864,

desumpta

est.

14 seruatas.
Tisch.

=

C.

quod
Tisch. uel
eius

solummodo citamus cum a lectione nostra disseniiat.
Tisch. 8 in fine codicum Graecorum uel editionum refert ad editionem

fere

octauam Noiii Testamenti Graece, Lips. 1872, ex qua codices graecos

citare solemus.

W.H. = N.
Cap.
Cf.

T. graece a.B.'F.WestcotiQtY.

Vn.

Elenchum

Editiones aliae penes nos in

Caroli Uercellonii Uar. Lect.

179 ab anno 1471 usque ad
p. 1705, et
1.

Le Long

ed.

I,

locis difficilioribus citatae.

pp. xcvi-civ, et II, xxi-xxvi, ubi editiones plus
recensentur.
Uide etiam Westcott Vulgate

annum 1599

Masch, Bibliotheca Sacra, 1778-90.

Fr. d&Hailb7'!tn et Nic. de Frankfordia Uenet. 1476 in 4to maiore, qui

Uercellonium similis
cedit
2.

A. Hort Cantabrigiae editum 1881.

I.

est ed.

'

moguntinae anni 1463.'
Wild de Ratisbona Uenetiis 1481

Leonard.

lectiones

'

secundum

Uenet. 1475, quae est prima inter uenetas et acfol.

'

Non

desunt singulares

Uerc.

Non

est in Uercellonii elenchis.

3.

Nicolaus Kesler.

4.

Hieron. de Paganinis Brixiensis, Uenet. 1497 in 8° uel 4° minore, emendata

5.

Id.

Basileae 1487

fol.

per Petrum angelum de monte Ulmi ordinis Minorum.
Froben, Biblia

cum

glossa ordinaria, Basileae 1502

fol.

Non

est in

Uer-

cellonii elenchis.
6.

7.

lacobus Sacon, Lugdun. 1515 in
lacobus Sacon, Lugdun. 1519 in

8°.

folio

Koberger Norimburgensis, cum

cum

uariis

tabb. ligno incisis expensis Antonii

lectionibus in

marg.

Non

est

in

Uercellonii elenchis.

Nouum Testamentum Erasmianum

(Latine tantum) Colmariae in aedi(bus)
anno M.D.XXIII, ex editione ut uidetur tertia anni 1522.
De qua Uerc. Refert editionem Stephan9. loh. Marcschal, Lugd. 1531 in 8°.
icam sub numero 58,' i.e. ed. primam Stephanicam, Paris. 1528 in folio; cf.
nos Old-Latin Biblical Texts, no. I, Oxon. 1883, p. 47.
10. In off. Luc§Antonii/«;//'(7(? Uenet. Ian. 1534. 'Testamentum nouum iuxta uetere
8.

Amandi

;

Farckallii

'

translationem

&

gr^ca exeplaria

recognitiS

ac diligentissime castigatum,'

PRAEFATIO.

XXX

CAP.

EDITIONES ALIAE CITATAE.

VII.

Emendationes non paucae ex graeco inueniuntur, e.g.
autem blasphemia ;' xvi. 9, 10 qiiiiiqiic inilliuml et
'qitattiior iiiillinni ;' Luc. i. i quae inter nosplciiissiiiiffidci sunt rerum;
xv. 8
'euerrit domum;' loli. vi. 23 'gratias agcnte domino;' xxi. 12 'discipnlorinn\
Act. xxvii. 5 uenimus Myrani quae est Lyciae
ib. 22 si eum
Eph. vi. 13
;'
stare
Philem.
sim
talis;
i
Pet. ii. 23 'tradebat
et omnibus pcrfcctis
9 'cum
iii. 8
In siimma autem
autem uindictain iudicanti iiiste
omnes unanimes
non portant aduersum se apud doininmn execrabile
2 Pet. ii. 1 1
indicium;' I loh. iv. 3
et omnis spiritus qui iion coiifitctur lESVM
CHRISTVM in cartic tteiiissc ex deo non est.'
Thiclmann Vivian Paris Aug. i534' Nou. Test, eadem forma, quod item ex
graeco emendatum uidetur, quamuis nihil de hac emendatione dictum sit. Ex
forma minima.

in

Matt.

xii.

31 'spiritus

'

'

'

;

'

;

'

'

'

'

'

;

'

'

:

;

'

'

'

11.

concordat

locis citatis

non
iii.

12.

13.

7

'

cum

Luc. xix. 37

in aliis.

Nouum Testamentum
Erasmo Roter. cum

'

8,

loh. xxi. 22 sed

discentiiim^ et lac.

iam quintum accuratissima cura recognitum a Des.

annotationibus eiusdem, Froben, Basileae, 1535 in fol.
[Rob. Stcphaniis, Parisiis 1545 in 4" minori. Biblia Latina cum uersione
Tigurina et notis Uatabli marginalibus.]
Exemplar habeo uno uolumine
lucubrationibus recognita
M.D.LI.'

titulo
|

'

Sacra ex omnibus orthodoxorum

Biblia

Uenetiis apud Petrum Nicolinis de Sabellio anno

Liber tamen mere Stephanicus

Rob. Stephanus,

est.

ex optima eius 1538 repctita),
1546
hac editione semper citamus sub siglo t q. v.
lacobus Giunta Lugd. 1548 in folio, uel forsan potius anni 1.546 (excudebat
quern librum

15.

et loh. xxi. 12 legit recte

et ccfonini.'

comprehensum cum hoc

14.

Iiinta Matt. xii. 31, Luc. xv.

Parisiis

in foHo (editio

in

Theobaldus Paganus).

Secundum Uercellonium

refert

ed,

Stephanicam

Parisiis 1532.
16.

Rob. Stephanus, 1555 in S*' (excudebat Roberto Stephano Conradus Badius,
anno M.D.LV. viii idus Aprilis). Biblia prima cum ucisibus hodiernis edita,
quorum numeros in hac editione sequimur. Lectiones uariae in margine
adduntur.

17.

Apud loanncm

/^;r//(J«/«w Lugduni i,55'5 in 8".
luxta vulgatam editionem.'
Typographus in epistola ad lectorem ait Dein quae ad sacrarum sensa liter'arum pertinere visa sunt non omissurus, versus quoslibet notandos curavi.
Quod non sine Numinis nutu initio factum, atque in hanc vsque nostram
putarim prorogatum aetatem, quo videlicet sensa ipsa, certis distincta ver'sibus, verae Theologiae studiosis et clarius innotescerent, et memoriae
'facilius mandarentur.'
De Roberto Stephano ne uerbum quidem. Typo
nitido et minuto excusus est liber et uersus hodierno more distribuuntur.
In officina haercdum Lucae Antonii Iiintac, Uenetiis i557> rnense lulio in
'

'

'

'

18.

folio

cum

notis Isidori Clarii Brixiani Episcopi Fulginatensis

eius recognitione

(De prima editione

Petrum Schoeffer,
'

19.

dicit

Uerccllonius

'

usus est ed. sub

1528) at permulta temere nimis reformauit

Apud

ex secunda
fol. apud

Isidori Clarii Uenetiis 1542 in

haeredes Carolac Guillard uiduae

n.

58

(i.e.

Stephani

').

quondam

Claudii Cheuallonii Paris.

PRAEFATIO.

CAP.

UETERIS VERSIONIS CODICES.

VIII.

xxxi

1558 in fol. ex recensione lohannis Benedicti, cuius editio princeps ex officina
Simonis Colinaei prodiit Parisiis, 1541.
20. Apud Guliel. RoiiiHii/iii Lugd. 1569 fol. Editio Henteniana, cum tabb. ligno
In hac editione Chr. Palomares coUationem cod. Toletani inscripsit
incisis.
Uat. 9508 cf. T supra p. xiii.
Editio Henteniana.
21. Apud hintas Uenet. 1572 fol.
;

23.

Nouum

Testamentum

lesu Christi

Plantin., Antuerpiae 1573, in forma mini-

Ed. Henteniana.

ma.

23. Biblia per

Thomam Guarimim

cum

Basil. 1578, 2 uoll. 8°

tabb.

Henteniana Plantin. Ant. 1583 in fol. Uide supra |^, p. xxix.
Uide
25. Biblia Sacra Uulgatae Editionis Romae Ex typ. apost. Uat. 1592.
supra ffi.
26. Biblia ad uetustissima exemplaria nunc recens castigata cum lie. sup. Uenetiis
24. Biblia

excudebat Hieron. Pohts 1587.
27.

Apud Damianum Zenarum
nouo

et

colophone,

'

Cum tabb. ligno incisis.

Hentenii.

Idem

Uenetiis 1599.

fere liber ac 26, sed titulo

Uenetiis Altobellus Salicatius excudebat M.D.XCIX.'

V et dementis VIII Romae typis S.
anno 1861, curante Carolo Vercellone, qui

Uulgatae Editionis Sixti

28. Biblia Sacra

Congregationis de propaganda
liber

Cum praef.

fide

editionum Clementinarum uarietates in praefatione recenset.

Cap. VIII.

Uctcyis ncrsionis uel ueterum uersiomim codices in Etiangeliis citati.

a. Uercellensis saec.

IV

uel V, mut.

Mt. xxiv. 49-xxv.

1

6,

Luc.

i.

i— 12,

17-24, XV. 15-xvi. 2o(xvi. 7-20 ex vg.

37-59, Mc. i. 22-34, iv.
I. Blanchinus Euangeliarinm

Nos

Mediolani 1748.

Romae

Qjiadriiplex

i749

est).

fol-

quam

Blanchini editione usi sumus,

xi.

et

4-25,

xii.

Ediderunt
I.

A. Irici
Migne

repetiuit

Patrol. Lat. torn, xii in ed. Eusebii Uercellensis.
b.

Ueronensis
viii.

IV

s.

uel V, imtt. Mt.

I3erasi sunt

;

i.

i-ii, xv. 12-23, xxiii. 18-27; loh.

Lc. xix. 26-xxi. 29

;

Mc.

xiii.

8-19

;

vii.

44Ed.

24-xvi. 20.

xiii.

Blanchinus.
c.

Colbertimis

XI, Par. Lat. 254 ed. P. Sabatier O. S. B. Bibliortim sacrorum

s.

scti itetus Italica 3 uoll. in folio Remis 1743-1749
1888.
Belshcim,
Christianiae
denuo
I.
et
Cod. Bezae Cantabrigiensis (D) s. VI. latina uersio ed. F. H. A. Scrivener, Cantabr. 1864, mut. Mat. i. 1— n, ii. 2i-iii. 7, vi. 8-viii. 37, xxvi. 65-xxvii. i, loh. i.
i-iii. 16, xviii. 2-xx. i
Mc. xvi. 6-20. Cont. etiam 3 loh. 11-15 et Actus.
Palatinus s. IV uel V, Uindobonensis Lat. 11 85, ed. Tisch. Lips. 1847. Exstat
tantwn Mt. xii. 49-xiii. 13; xiii. 24-xiv. 11 cum detrimento 12 lin. xiv.

latinae iicrsioncs antiqiiae

d.

;

;

e.

;

22-xxiv. 49 xxviii. 2-Ioh. xviii. 12
4; xi. 24-xxiv. 53; Mc. i. 20-iv. 8;
;

;

f.

25-Lc.

30 Lc.
19-vi. 9; xii. 37-40;

xviii.

viii.

;

viii.

48-xi.

iv.
xiii. 2, 3;
24-27; 33-36 i.e. uersus 2627, in quibus S. loh. fere totus, et S. Lucas
Exstat etiam Mt. xiii. 13-23 Dublini ed. T. K. Abbott
(uers. 38 exceptis).
ad calcem cod. Z graeci Dubl. 1880.
Brixiamis s. VI, mut. Mt. viii. 16-26 Mc. xii. 5-xiii- 33 xiv. 53-62, 70-xvi. 20,
;

;

ed. Blanchinus.

ffy Corbeie7isis

i

Sangennanensis 21 nunc Petropolitanus Ov. 3 (D. 326)

s.

VIII

PRAEFATIO.

xxxii

CAP.

UETERIS UERSIOXIS CODICES.

VIII.

Ed. Martianaeus una cum collatione ^j Paris.
euang. Matthei.
nuper loh. Belsheim, Christianiae 1881.
Coj-beiensis 2 Paris. Lat. 17225, s. V uel VI, mitt. Mt. i. i-xi. 6; loh. xvii.
continet

1695

ff.^.

et

15-xviii. 9; XX. 22-xxi. 8; Luc. ix. 48-x. 21
Mc. ix et xvi desunt.
uerba aliquot in Mt. xi
g^. SangC7-inanciisis

Ed.

(cf.

Euang. Matthei

sc.

;

et uersus et

Belsheim, 1887.

Bibliorum Par. Lat.

cod.

IV uel V Matthei Euangelium ed. Angelus Maius Scr. net.
Romae 1828 torn. iii. p. 257 sqq., cetera euangelia uersionem

Hieronymianam cxhibent, codex hodie
inueniri

non potest

Mc.

ii.

Mt.

viiit.

;

Uindobonensis Lat. 1235
xxiii. 10,

cita-

s.

noiia coUcctio

i.

in

I.

G).

Claromontanns

//.

IX

s.

45-xii. 6

Ed. I. S. Old-Latin Biblical Texts, no. I, Oxon. 1883.
1553
S anger manensis 2, Euangelia s. X, Par. Lat. 13169, a Sabatier interdum
Codex mixtus.
tus, cf. torn. iii. p. xxxv.
1

g„.

i,

xi.

;

;

s.

17-iii.

i-iii.

i.

VII Lucae

29

;

4-x.

iv.

15

et
i

;

ut fertur in bibliotheca

Marci fragmenta
x. 33-xiv. 36

Paulus 1795, et

ediderunt Alter 1791

et

editionem nostri gratia

cum

Uaticana

xiv. 33-xviii. 12.

;

I.

;

sc.

exstant

xv. 33-40.

Lex. 6Codicem

Belsheim, Lipsiae 1885, cuius

codice denuo contulit Rudolfus Beer 1888.

Fragmenta S. lohannis. Exstant loh. i.
J. Sarzannensis uel Sarctianus s. V.
viii. 6-ix. 21.
38-iii. 23; iii. J,'i-\'. 20; vi. 29-49; 49-67; vi. 68-vii. 32
Dissertationem de codice edidit Guerrinus Amelli Mediolani i872,sed usque
;

nunc fragmenta inedita manent.
vii. 15, s. IV uel V, fragmenta Marci et Matthei.
Exstant Mc. viii. 8-1 1, 14-16 viii. 19-xvi. 9 Mt. i. i-iii. 10, iv. 2-xiv. 17
XV. 20-36. Ediderunt F. Fleckius 1837, C. Tischcndorfius 1847, et I. S. 1886

Bobiensis nunc Taurinensis G.

k.

;

;

Old-Latin Biblical Texts, no.

VII

;

II.

H. F. Haase, Budorigi (Breslau) 1865-6 miit. praesertim in lohanne.
Hie liber nobis praesto non fuit, sed interdum ex Tischendorfii Testamento graeco citatur.
m. Lectiones e libro de diiiinis sci'iptnris sine Speculum qui diffcrt multum et
forma operis et textu a Specula S. Augustini. Ediderunt Angelus Maius
[Spicilegium Romanuni torn. ix. pp. 61-86 Rom. 1843) e codice Sessoriano,
/.

Rhcdigcrianus

s.

ed.

;

nuper F. Weihrich ex octo codd. una cum Specula S. Augustini Corp. Scr.
287-700 Uind. 1887. Qi.floriac. supra p. xxviii.
Fragmenta Matthei lohannis et Marci Sangallensia saec. V. Ediderunt P.
et

Eccl. Lat. torn. xii. pp.

n.

1884

Batiffol, Paris.

Exstant Mt.

xvii.

62-xxviii. 3;

32-ix. 10;
a.

p.

et

xxviii.

xiii.

J.

White Old-Latin

8-20;

Fragmentum Sangallense Mc.
Fragmentum Sangallense loh.

Biblical Texts,

II,

Oxon. 1886.

xix. 20-xxi. 3
xxvi. 56-60, 69-74 ; xxvii.
loh. xix. 13-17
viii.
24-42; Mc. vii. 13-31
;

;

;

2-20; XV. 22-xvi.

13.

;

Cf. Pal. Sec. II. tab. 50.

14-20 saec. VII uel VIII. Ed. H. J. W.
14-44 saec. VII uel VIII manu Hibernica
ibidem 1886.

xvi.
xi.

ex cod. liturgico ed. H. J. W.
Monacensis Lat. 6224 saec. VII olim S. Corbiniani Frisingensis, a quodam
Ualeriano scriptus. tI/z/A Mt. iii. 15-iv. 23; v. 25-vi. 4; vi. 28-vii. 8 loh. x.
ii-xii. 39, xxi. 8-20; Luc. xxiii. 23-36; xxiv. 11-39; Mc. i. 7-22; xv.
:

q.

H.

i-xviii. 20

;

5-36.

Ed. H.

J.

W.

Old-Latin Biblical

Texts., no. Ill,

Oxon. 1888.

PRAEFATIO.
uel

;-

?-i.

Usscrianus

multum
r.,.

5.

i,

eiusdem collatus.
Fragmenta 'Lwc^.q Ainbrosiana Mediolanensia C. 73. Inf. B. saec. VI, cxstant Luc.
Ed. A. M. Ceriani Mediolani
xx. 46-xxi. 22.
xviii. 39-xix. 47
xvii. 3-29
Cf. Pal.
1 861, ex quo repetiuit I. S. Old-Latin Biblical Texts, no. II, 1886.
Soc.

Tr. Coll. Dubl. A.

2,

I.

6.

4.

tome

6 in secundo

libri

;

tab. 54.

no. 611, saec.

VI

;

exstant Mc.

2-23

i.

;

ii.

32-27

;

Ed. Hagen Hilgcnfclds Zeitsclirift 1 884 ex quo repetiuit I. S. 1886.
Fragmentum lohannis Uindoboneuse (Hof Bibliothek Lat. 502), saec. VII (.?),
Edd. I. S. et H. J. W. Old-Latin B. T., Ill, 1888.
exstat xix. 27-xx. 1 1.
iii. I

a,.

:

Cf. Pal. Soc. II. tab. 33.

mutiliis.

Usserianns

Fragmenta Marci Berncnsia,

V.

xxxiii

Tr. Coll. Dubl. A. 4. 15 ed. T. K. Abbott, Dublini 1884

;

/.

DE TEXTUS NOSTRI FORMA,

CAP. IX.

i-i

8.

Fragmenta Lucae C7iriensia, saec. V, exstant Luc. xi. 11-29; xiii. 16-34.
Ed. E. Ranke Marburgi 1873, rep. L S. Old-Latin Biblical Texts, II, 1886.
Codicis Graeco-Latini Sangallensis (A) latina uersio, saec. IX, ed. H. C. M.
Rettig Turici 1836.

Hi codices

sic

plerumque distinguuntur.

q (quoad Latinitatem)
m. Mixti a (Mc. Lc.

;

h,p,

i\.

loh.), cff^,ff.,,

Cap. IX.

Em-opaei sunt a (Matt.), a.,,b, i,
(quoad textum). Africani k,

Itali sunt/, q

^p

De

(^,), d,

Prope-LIicronymiani

6.

textns nostri

I,

n,

e;

{aur.).

forma.

et uersuum numeros ex Bibliis Stephanicis anni i555adposuiprima
Biblia cum uersibus hodiernis quae etiam in serie Oxoniensi
mus, quae sunt
ueterum Latinorum secuti sumus. Prima enim Noni Testamcnti editio cum
uersibus, quae est Graeco-Latina Stephani, duobus paruis uoluminibus, anno
1551 prolata, in nulla, quod scimus, ex Oxoniensibus Bibliothecis inueniri poterat.
Plura de his uersibus uidesis in dissertatione Ezrae Abbot in Prolegomcnis Cas-

Capitulorum

pari Renati

Gregory ad Nou. Test. Tischendorfianum anno 1884

In sectionibus describendis, quae

litteris

edita.

maioribus incipiunt, et

in lineolis

per cola et commata, distinctionum loco, diuidendis, codicem Amiatinum sequi-

mur, qui liber

mentem saltem

exprimere credendus

est.

Cassiodorii senatoris,

In numeris

si

non Hieronymi, de hac re
fere semper

canonum Tischendorfium

sequimur.

Uerba

obelis inclusa

ueram

esse lectionem credimus,

quamquam

uel paucis

uel nullis in codicibus inueniantur. Talia sunt quinque f milium f hominum et
quattuor fmiliumf hominum' Matt. xvi. 9, 10; bonum tibi est funoculumf
in uitam intrare ib. xviii. 9, et 'feuerritf domum Luc. xv. 8.
'

'

'

'

'

'

Uerba uncis

inclusa a nobis pro glossa habebantur, sed

inessent penitus deleri

non poterant.

Talia sunt

'

Marc. ix. 15.
Orthographiam codicum sequimur, et quantum
libro

unam formam exhibemus.

nobis non imposuimus.

cum

in codicibus

stupefactus est [expauerunt]

fieri

'

potest in uno quouis

Sed normam nimis rigidam

in

rebus huiusmodi

Plura de his in Prolegomcnis referentur.

:;
;

PRAEFATW. CAP.X. DE NOTULARUM FORMA.

xxxlv

De notularmn forma.

Cap. X.

In

notulis quae ad

('Clarendon type

ueram

lectionis uarietatem pertinent litterae crassiores

ad initium positae

')

omnino

lemma

textiis

sequitur lectio graeca, hamis I'otundis inclusa

si fere

:
;

deinde

;

quod interdum
Hieronymiana non

exhibent,
lectio

si

certa sit uel a uulgata Icctione discrepet sequuntur auctoritates nostrae

certa

sequitur codd. pl{iiriiui) uel tale quid

sit

omnino

si

;

certa

;

nihil

sit

additur.

Deinde prima pars notulae

ditur(:).

In secunda parte sequuntur uarietates lectionis a nobis minus probatae,

coli hodierni signo, qui dicitur,

ordinatae ut quae proximae uero

ita fere

Hae

longius absint.

semper clau-

proxime sequantur, deinde quae

sint,

uarietates in classes diuiduntur signo semi-coli(;) qui dicitur.

Si uero uarietas lectionis mere orthographica sit, uel certe minoris momenti,
ex uno tantum alteroue codice allata, saepissime textus lemma omittitur et
quae cum eo in prima notulae parte coniungi solent.
Porro his signis utimur in notulis
> = inuertit uel inuertunt, signo quod certe saeculo dccimo sexto In

uel

:

usu erat et fortasse antiquius

+=

est-

addit uel addunt.

Non utimur signo mathematico — (minus),
quod cum signo typographico facile confundi potest.
A*, A', A^, A" etc. = Lectio prima manus primae
correctio facta

0711.

omittit uel oniittunt.

;

a prima

manu

uel auctor distingui

manus saxonicae
Cap. XI.

non

Bcckelntl

4 Moses, Moyses

etc.

;

x.

Idem uerbum Graecum

2.

vi. 1

iiTioiiawv

1

25

JKMM'OQVXZi^RY)

diuerse redditum

vg. Hicr.:

AB5P*H©
cotidianum

dcfai/ifouffi!/

j

20

[xxi. 31

vg.

;

vg. Hicr.

xii.

nidos

AB*H*XY

recessit

:

imper-

xxiii.

lapsu

9 TOW upKov%\

iurameutum ACDE:^P""'FH
iusiurandum Ba'*JKKrOV

26 iipoatKvvu; orabat Ai'FH0JO*WXY
rogabat BCEKLMM'O'^QRTV.
:

Acheldemach

etc.

BCJKM'TVZ

primus

;

D

DEH-QKMKTVW Z'

ABC3'FH*JLORTXYZ*

nouissimus

scJ

alii u voTcpos uel o Scuxepos.]

33 ffwrjuaTa

genimina ABCDiFFBKLKT

;

vg. Hier.

:

progenies

JO

def.\

qui autem perseuerauerit
ABEa'FH0O(R)\VXYZ-': q. a. permanserit

xxiv. 13 u h\ viroyLtiva'i;

vf.

CDJKLM'QTVZ*.

I

|

50
"

X*Z.

Z

6 nparos
:

X*Z*(M

ADE3?^z« scrie codifl//«>jz«)FH0LOQRXY

©LMQRTWX'Y:
xviii.

Ca;)*/;a» etc.

36 Gethsemaui,

eunuchizanerunt

:

QRTVWX<:YZ\EH)

ticlt. lait.

BCJKMM'TVWZ

vg. Hier.

6 €<rxaT05

15 a.Vixlapr](!iv; seoessit

cum ad locum
xiv.

:

(EQT)

increpauit

auit rcU. sal ex

xxvii. S

;

;

(ELQR).

ACH0

26 iniTniriafv

etc.

;

XY

E!>PKO*RZ*

;

aur. (F.]R Bentkii F)

KMKTVWX'Y

Caiaphas,

10 yvvaixos
muliere A3'*FHOQX'Y
uxoreBCKa'"i'0JKLMM'RTV\VX»Zz/^o..ffiVr.
castrauerunt AIPFHQMOW
12 ivvoxixiaav

ABCDFH©JMKrOi''TV\VXYZ*.
KaTaaKT]vujafts
tabernaeula BD'IPLO

X*?Z

xxvi. 3

:

xix.

exterminant
viii.

correctio

\

demoliuntur

;

Ac;

Gelhsaiiiani etc.

CDEiP""'LTW.
16

=

etc.

46 heli heli lema sabacthaui.

Beelzebub,

supersubstantialem

;

R"

lectio marginalis.

4 Seariotli, Scariot

;

viii.

O"',

5P"°=

:

de orthographia iierborum lesus, Hiesiis et
Iliesus
ii. 6 de orthographia uerbi Israhel
cf. Eniinanuliol i. 23, Danihelo xxiv. 15

I

O"",

potest.

uel glossatoris.

correctio cuius aetas

;

Delectus iwtidannn in MattJico Icctoris notatu digniortim.

Notae orthographicae

1.
i.

manu

correctio a secunda

;

,

^Slv p^iBvljvjaiv

;

ebriis

ABDEFH0JMO':QT

\VX'^Y(Ca'"'i'L): ebriosisa'*KNrO*RVX*Zz;^?-.

xxvi. 75

ixKavafv; plorauit

ABCH0X'Y

DEa'FI(?)JKLMM"OQRTVWX*Z vg

:

fieuU

:::

::

.

PRAEFATIO. CAP. XI. DELECTUS NOTULARUM IN MATTHEO. xxxv
Itacismus in codicibus recentioribus correctus

3.

:

—pauca

exempla adhibentur,

e.g.
26 5ia<pepeTe

vi.

vg.
X.

18

CHGJKKrC'VWZ*
ABDEa'FLMO*QRTXYZ*.

pluris estis

;

plures estis

:

dxSriaeaBf

ducemini

;

phir.

codii.

vg.

et

dimittit
xxiii.

;

5exf TO!

cepit

suscipit codd. plur.

;

(KicSwTfTm

19

sus-

:

illic

;

persequemini

;

persequimini

:

BDEa'H©JKLM'QRVWX*Z2

effunditur AFHMO Y effunBCDEa>0JKLM'QRTVWXZ vg. Hier.
id b TrapaSiSovs jxf qui me tradit AHMXi^Y
q. m. tradet BCDE3'F©JKLKrOQRTVWX*Z
:

;

;

'

vg.

ACFMOTX^YZ*

traditur

;

Interdum praesens per futurum
redditur
iroieiTf

facitis eodd. plur. et vg.

;

in

quibusdam

facietis

:

desolatur H'MM"0*Z*

xii.

25 epi]povTai

xiii.

labiturABCDEFH0JKO»"QRTVWXYZ*t'^.
13 oiiK oKoiovai non audiunt codd. plur. et
non audient ABFH*QX*YZ*.
vg.

;

31 Trpoayovtjiv

:

deso-

xxvi. II EXfTe

:

uenit

praecedent

:

ADa'FH*0»»»

AiPFH0JV\VYZ*'^Cl:

BCDEKLMKTOQRTXZ^S

uersu (x^T€

sec.

;

eodem
habetis AiPMYZ*|§(I babe
;

:

bitisBCDEFH0JKLM'OQRT'=VWX-^9,S.

qui uenturus est AB3?*H.JKL

;

BCEH'OJKLMM"

praecedunt

;

habetis

;

habebitis

:

MH'VXYZ^

codicibus

pluribus

in

0*TVX*Z^^Hier.
QRWX'YTSffi.

;

6 fpxip^fvot

uel

e.g.

:

H©KKrO'^RV\VX*Z.

CDEa"«i'F0OQRTWZ*»^.

Saepe indicatiuus elegantiae causa per subiunctiuum, uel

6.

vg.

detur

Hier.

9

SicuffTC

28 (icx'>vv6ixivov

:

xxvi. 24 irapaSiSoTat

xxi.

34

tradetur

;

47

:

Ilier.

CDE3>iH0.JKLKrOQTVWX*Z vg.
reliuquitur AFOT*X°Y relinxxiii. 38 atpieTUi
qtietur BCDEH>H0JKLKrQRT'=VWX*Z vg.

V.

vg.

et

in codd. recentioribus inuenitur, ut

AB3P*MKrX':Y

excideturCDEH>iFH0JKLOQRTVWX*Z«'^.
PaWerai mittitur AB3'*FMRX«Y: mittetur

5.

codd. plur.

:

exciditur

;

vg.

et

u. 29.

cf.

AH*MY.

WXZ vg.

EHO*QX*Z*.

Contra, itacismus hie
vii.

et vg.

dimlttet

;

plur.

codd.

CDE3PKLQRV'
ABFH0JKrOTV*Y.
xxvii. 43 ninoSiv; confidit BEff©JKM"QWX"
vg Hier. confidet ACDa'FH*LMORTVYZ*.

29 naKuTai ueneunt BF0JKKrOVWX*Z^ vg.
ueniunt ACDEa'HLMQRTYZ*.
xviii. 5

prooidens

;

ABJPL*0*QRX*Y,

KaToKthpH

xix. 5

:

TTtauiv

procedens

AFOQY.

ducimini

26

xviii.

quibusdam

in

uel in

pluribus codicibus uertitur
ii.

YZ
X.

ABCDa"''9FH*KLM'QUVX':
E5P*H<=0JRTWX* vg. Hieron.

6 Troip.av(T; reget
:

regat

26 -^vaae-qafTai

;

1

Ss ex^'

I-*,

:

Ss 'i^H rell.

©JLMM-QRWXYZ vg

sciatur

ATX'YT.

27

qui habet

CD3'H*K

quia ipse esset

codd. plur.

:

QTV.
xvi.

20 oTi aiiTus iaTiv
et vg.

:

;

10 oTi

xxii.

;

:

;

quod Hel. oportet

AFH*MO*Y
reddant

17 hoKii; uideatur

xxvii. 3 OTI KaTfKptOT]

esset codd. plur.
1

ABC

dicant

isti

quid

:

dicunt

isti

DE

t'acio

:

codd. plur. Sffi

AFH*MXY

3 fcarafiapTvpovutv

quod

;

et vg.
;

:

CDESH=

vg.

DEa'H=©JKLM-OQRTVWZ

EF0*RTVX*Z*.
'HAe/av hu
quod Heliam oporteat
:

quid

vg.

now; faoiam

41 diroSuiaovaiv
dent ERTPJ.

quia oportet

codd. plur. ct vg.

;

©.JKLKrO»'QRTVWXZ

quia ipse est 5P*TV.

21 oTt Sef; quia oporteret codd. plur. et vg.

xvii.

ovToi \fyovatv

a'*JKLQTW

qui habeat ABEH'=

;

Ti

H'""'FH©MM'ORVXYZ

BCDE5PFH0.JKLM

scietur

]VrOQRVWX*ZpjSffl;
xii. 1

16

xxi.

:

uidetur

:

red-

BC

vg. Hier.

{uel quia)
q. d. est

damnatua

BCDLRX*.

dicant testimonia Aii'^F

H JMXY dicunt test. BC(D)EH""»©KLffl'OR
TVWZ vg. Hier.

CEJLQ

:

RTWZ*.

Lectiones ab omnibus paene codicibus contra Graecum uel Graecos plures

firmatae—
xi.

4 audistis et uidistis codd. et vg. audistis et
uidetis CR
sed graeci aKovcTf xal ^AcVctc.
:

;

xii. 2

licet eis om/tes excepto

ffi

:

sed gr. (^fcrnv

bene plaouit

codd. pi. et vg.

cum gr.

22

CIS

Tos dicavBas anapi'i!

in spinis
in spinis

:

{uel compl.)
b.

7]vd6Krj(y€v

animae meae
mea DELQR

compl. anima

DEa>JLQ(T)

e 2

vg.

;

:

ianttim

B(0)RX*

codd.

plur.

et

vg.

:

coUigemus

graeci uariant inter crvWf^aiifv et

avWk^Ofxiv

^ ^VXV Mo^-

> est seminatus
> sem. est

in spinis sem. est.

28 colligimus

DEJQ;

;

ACFHKMKTVWX'^YZ

cum graeco

sine avTois.

18

xiii.

PRAEFATIO. CAP. XL DELECTUS NOTULARUM IN MATTHEO.

xxxvi

15 lucratus eris codd. pi.

34 sine parabolis cotld. phir. cl vg. sine parabola DT* cti/zt gnieco X'"^'' -napaliuXris.
35 per prophetam codil. pacne oinn. et vg. per

xiii.

:

xix.

:

Esaiam prophetam Kcuiii
253 Tisch. T. G.
13 et

scd am. 'Htrai'ou

8,

uel philippi

pliir. et vg.

N'^BCD unc.

cum X

XV, 31 loquentes sine add. codd. vg.

i

:

:

adsumit

CN^Cl^

(ass.)

cum graecis x°'P" (fantum A*

Notandum

gaudet

:

SC

qui reddent

:

FY

et

gr.

{de orthographia uide

ad

codd. et vg.

traditur

:

TiapaBidoTat.

Acheldemacli

xxvii. 8

locum) codd. omn.

et vg.

a longe sine add.

55

:

W vg.

om. graeci.
plur.

codd.

et

vg.

:

+

DEH'©(L)M(R) cum

nidentes uel aspicientes

gr. napaAa/iliavei.

13 gaudebit codd. fere oinnes

xviii.

tradetur

xxvi. 45

om. CDLA mitt. Tisch. S).
I assumsit, assumpsit, ads. codd. pacne omn.
:

codd. plur.

:

3 om. hypocritae ante faoiem codd. paene omn.
et vg.
+ hypocritae QR citm graecis plur. (sed

TS

qui reddant

+

debiles sanos/^ g>'-pl-

xvii.

aWia toO

tj

ERTp! cum gr. u.-noSuiaovrnv.
xxii. 24 non habens fllium codd. paene omn.
n. h. filios F cum graeco pifj tx'""
et vg.

sui philippi

oinnihus e.xccpto D, sed Tiscli. 8 [^iAiVttou].

xvi.

:

dfOpioTTov respondeat.

DE5P"'"H'-©QR cum graecis

sui

fr.

fr.

:

lucratus es

:

By^"'''JLR vg. tU propiiis graeco

xxi. 41

sui codJ.

vg.

cum gr. eK^pB^jaas [iKepSrjais D).
causa homini codd. plur. causa hominis

10

33. 124.

i. 13.

pier.

vii}i.

xiv. 3 fratris

N*

gt:

et

CQKT

graecis uttu pLaicpud^v deojpovaai.

xapil).

BrUaiinos uel Hibcnios ex graeco saepius corrcctos

est codices

esse uideri.

plus quam semel in pericopa occurrit, uera lectio prime a
paucis tunc a pluribus deinde ab omnibus uel paene omnibus codicibus fir-

Ubi idem uerbum

8.

matur
iv. 5

i^^

8

vi.

16,

vii.

22 in

:

e.g.

assumit {TrapiKa^iQavti).
20 demoliuntur et demolitur

19,

xxii.
(a.<^ci-

XXV. 31 et 23 serue

I'i^ovoi et atpavt^ii).

tuo nomine

37 in toto corde tuo et in tota
et in tota mente tua.

ter

(tS

Contra

aSi ivS/j-ari).

cf.

bone

iS

x.xiii.

et

auima tua

supra multa.

et

20 in altari ct xxvi. 11

habetis.

Additamenta

9.

6 oonuersi + canes

vii.

X.

12

quibusdam codicibus

in

T codd. Sarum

huic

et cdd.

multi.

A3'*MO* + dicentes pax
domui BCDE3"»i'FH©JKLM'0""'QRTV

earn sine add.

sine add.

Hicr.

vg.

:

+

CDEH'O.JKL

in

xxiii.

+ audiendi

habent
xxvii. 32

CFH.JLMO*
+ piscium ABDESP0KiffO<-QRTVWXYZ vg.
3 potestis sine add. ACEa'1^0*?JLMO*QX
+ cogVf.U!: + scire HQ^KWO^VWZSffi

xvi.

sine add.

:

;

noscere RT.
4 qui fecit ab initio qui f. hominem ab in.
uel qui fe. ab in. homines Z*^hominem)TS(!C

xix.

:

et edd.

antiqui.

20 custodiui sine

add A(B«'6/.)CH'>H©.JK;LM
iuuentnte mea Eia'-'FR

M'OQVXYZS: +a
10.

:

:

BEH'QORTXZTS.

oyreneum

sine add.

ACD5P*H*JKMK1"

TVWX' YZi'^.ZTwr.: + uenientem obuiam

0*«'

2

sibi

BH"»»(H""'©)ILO'«"»»'CQ)RX*'"=Y<^Z; +

uen. in ob.

illis

E.

36 mittentes sine add. CD3'*H*IJLM0':RTV
+ ut impleretur quod dictum est per pro-

S

;

phetam

\uel pr.

-F

dicentem) diuiserunt

sibi

mea et super uestem meam miscrimt
sortem AL!Ea"•»H'0K.^TO*Q^VXYZ'nt^C.
uestimenta

49 post liberaus eum addunt alius autem accepta lancea pupungit latus eius et exiit aqua

DEii""»LQR.

et sanguis

V.

modico

(F)H'"n0)QiR)T vg. Hier. et edd. antiqui.
36 caelorum sine add. codd. plur. et vg.
-t-neque filius BJOX*.
42 Uersum omisimus cum codd. plur. et |SJC

;

BDEa'HQLQRT'W vg.

47 ex omni genera

quaeritis de

etc.

xxiv.

testimonium

ACFJKMiTO"'-'T*VXYZ

:-

H'""©©.
14 Ucrsum omisimus cum codd. plur.: liabent

crescere

eorum ABFHMQ(R»'»)XZ.
43 aures sine add.

xiii.

additamentum oos autem

XX. 28

:

\A-XYZ vg.
14 de pedibus uestris

KrOR*TV\VZ

uel editionibus notatu digniora

Lectiones uariis de causis notatu dignae

24 offers,
x. 18 et

vi.

33

regnum

ad praesides

et

del.

viii.

ad reges.

7 ait.
xii.

31

xiv. 14 miserdoctrinas mandata.
xvi. 9. 10 quinque t milium f et quattuor
14 genibus
•(•miliumt. xvii. 5 complacui.

spiritus

autem blasphemia.

tus est eius.

xv. 9

prouolutus.

omni

xviii.

9

a-nkKvaiv

et

di^'Tjicey

8 sapientibus.
.

.

.

id

de

ignauiae
specimen
penetralibus. xxv.

24 et metis,

reaedificat.

19

27 dimisit bis, pro

;

Hieronymianae. xxiv.
struit

fuuoculumt.

quacumque.

re

xxvii.

41 dioebant

40 deetc. etc.

PRAEFATIO. CAP.

HiC codex,
tamen

est, tot

DE ORTHOGRAPHIA

XII.

De

Cap. XII.

';

CAUENSIS.

07'thographia codicis Caiiensis.

summa cum

quern saeculo nono tribuimus,

diligentia scriptus

tamque constanter a Latinorum consuetudine abhorret,

in uocibus

quam

ut uarietates praecipuas uno loco recensere facilius credamus,

De

minutiis perpetuo onerare.
fuisse

xxxvii

quod etiam perspexit

patria codicis

tantum constat

P. Corssen (p. la I.e.).

in

notulas his

Hispania scriptum

Testantur enim

(i) litterae

uisigothicae, e.g. Bibliis S. Emiliani, in Bibliotheca Soc. Historicae Matritensis

non adeo absimiles, sed minutiores

conseruatis,

Danila

(cf.

Oppila, Uigila, Uintila,

etc.)

maxime concordans

anensi,

;

nomen

(2)

scriptoris

gothicum

subscriptionem Concilii Toletani xvi A.D. 693,et Attila, Agila, Froila,

cum

Toletano,

;

(3)

textus

;

(4)

orthographia ipsa.

i.e.

Hispalensi, et Emili-

Scriptus est tribus columnis

(ut H T V), lineis in unaquaque columna 55 uel 54.
His formis fere semper utitur
ad, adque = at, atque z.^vX in Euangeliis ; aextimare ?^r/extimare; babtizo,
dextruere, rarius destruere
diae, sed die Rom. ii. 5
babtista, babtismus
egomed, temed, semed etc.
exurgo hii = hi
eclesia uel aeclesia
his = is
homnis, hunus, hut ctivi multis siniilibus ; misterium, sed myst. 3 Th. ii. 7, Apoc.
poenitentia quero quod [de numerd),
peribere, sed perh. loh. xv. %"]
xvii. 5

pagina unaquaque

in

:

;

;

;

;

;

;

rarms quot

;

quum

(cf.

H0T),

;

nisi hiitio sectionum;

Symon

;

;

;

;

;

rehquid, rarius rehquit;

uolumptas et uolumtas (cf. T) ; Ysahac.
h addictissimus est praesertim in initio uerborum ut ex notulis
apparebit.
Cum c commutatur h in amihi Act. xix. 36, hamihi loh. xv. 14,
inimihi Luc. x. 19, 49, xix. 43, xxiii. 12, Col. i. 21, Heb. x. 13, Apoc. xi. la
Formae istare, iscribere, iscire,
(cf. T Rom. V. 10), homihidia Apoc. ix. 21.
Mirae sunt
istatim etc., etc. non rarae sunt, neque geiuno, geiunium, magestas.
sed non rarae kcaru.s, kcarissimus, kcaritas, kcapud. Uerbum Hispanicum era
occurit in nota ad 2 Pet. iii. 2, ut uidetur pro numero sectionis, et puUus pro
sinixtra

;

Srahel, Srahelita

;

;

Litterae

'

'

gallo in capitulatione Matthei xxvii.

De

'

ihesu et hiesu scripsimus ad Matt.

i.

i.

Ceteras de orthographia quaestiones in Prolegomena distulimus.

Restat

mum

ut uni sapienti

Deo

gratias

quam maximas agamus

fasciculum, post tot annos, in lucem prodire iam concessit

precemur

ut in

honorem

;

Ipsius, et in ecclesiae Christi Catholicae

unitatem his laboribus quantuliscumque

qui operis priet

enixe Ilium

commodum

uti dignetur.

lOHANNES SARISBURIENSIS
HENRICUS I. WHITE.
Sarisbtiriae

Infesto S.

Marci

a. d.

Euangelistae

M.D.CCC.LXXX.IX.

EPS.

et

;

XXXVIU

Tcstiiiwnia ipsins Hicroiiynii dc opcre sua.

Epistula ad Daiunsinii quae saptitiir

Anno 384

(p. i)

anno

saliids

383 scripta

est.

ad Marcellam (Ep. xxvii) Post priorem epistolam ... ad
me repente perlatum est quosdam homunculos mihi studiose detrahere, cur
aduersum auctoritatem ueterum, et totius mundi opinionem, aliqua in Euangeliis
scripsit

responsum habeant.
Non adeo me hebetis fuisse
corrigendum putauerim aut non
diuinitus inspiratum
sed Latinorum codicum uitiositatcm quae ex diuersitate
librorum omnium comprobatur, ad Graecam originem unde et ipsi translata non

emendare tentauerim
cordis

.

.

... ita

ut aliqiiid de Dominicis uerbis aut

.

;

denegant, uoluisse reuocare

.

.

.

Illi

legant spc gaiideiites, tcnipori seriiicutcs

;

nos

legamus spe gaiidcntcs. Domino scrnicntes (Rom. xii. 11, 12 sed clansulis innersis).
Illi aduersus Presbyterum accusationem omnino *non putent recipiendam
nos
legamus adiiers7is Presbyterjini acc2isationevi ne 7'eceperis, nisi sub dnobns ant tribus
;

tesidnts: peceantes anteni

cm. autem).

Illis

cum Apostolo,

graecis, id est

omni

coram omnibus argne

placeat Hitnianns sermo et

acceptione dignns

Anno 398

Tim.

(i

(i

Tim.

omni

v. 19

sed noli recipere et

acceptione dignns; nos

qui Graece locutus est, erremus
i.

15, ef.

iii.

:

cum

Fidelis sermo et

i).

ad Lneininm (Ep. Ixxi. 5). Nouum Testamentum Graecae
reddidi auctoritati.
Ut enim ueterum librorum fides de Hebraeis uoluminibus
examinanda est ita nouorum Graeci f sermonis normam desiderat.
Anno 404 scripsit ad S. Angiistimini (Ep. cxii. 20) ... si me, ut dicis, in
Noui Testament! t emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias quia
plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de meo possint opere iudicare eanscripsit

;

;

:

dem

integritatem debueras etiam in ueteri credere Testamento, quod non nostra
confinximus, sed ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus.

De

niris ilhistribns

Uetus iuxta Hebraicam

c.

cxxxv.

Nouum Testamentum

Graecae

fidei reddidi

transtuli.

* non putent Icgimiis cum cod. Regin. i\<;, et edititmc uc/e>i ap. UallarsiiiDi
; cf. Cypr. Test.
76 Aduersus maiorem natu accusationem noli recipere et 77 Peccantem coram omnibus
argue etc., et Ambr. ad toe. Aduersum presbyterum accusationem ne receperis, oinissis nisi sub

iii.

;

duobus
t

uel tribus testibus.

Uatlarsius Graecae

Hie

tit

7iidciur ex- errore typographico.

inaxiine notanduiu est

Hieronymiim et uerbis suis et exemptis allatis totius Noui
Testamenii en!endatio?:em sibi uindicare, cum de Euangelio taiitum scribat S. Augustitius {Ep.
Hieron. civ. 6) Proinde non paruas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Euangelium ex
Graeco interpretatus es, quia paene in omnibus nulla ofifensio est quum Scripturam Graecam
X

'

contulerimus.'

;

EPISTULA AD DAMASUM.

BEATO PAPAE DAMASO HIERONYMUS.
ERRATA
Page 512, note

to ver. 3S, last line, for

JOT

',4, first

627,

hieron.

/w

2S, line 19,

ad papa damaso beato dama hieron

in

r.

for

line,

read gr.

audimus read audimus

ederente. ?-tW ederent

X canonum Y.

logns
s.

incipit epistola hieronimi

pffei

me

opus facere

salntem

d. hiroiii

beato

eusebii hieronymi in qimttuor euangelia. beatissimo p. d.

NOUUM

orditnr prologns canonnin

xpo salutem aur.

IIH euangelioram decim miuutatim distinctionum b. p.

li.

t'.

p. d. h.

incipit

"S.

0.

incipit

pro-

praefatio

Tisch.; om. G.

cogis ex ueteri, ut post exemplaria scripturarum

arbiter sedeam et, quia inter se uariant, quae
quae cum Graeca consentiant ueritate decernam. Pius labor, sed
periculosa praesumptio, iudicare de ceteris ipsum ab omnibus iudicandum, senis
mutare linguam et canescentem mundum ad initia retrahere paruulorum. Quis
enim doctus pariter uel indoctus, cum in manus uolumen adsumpserit et a saliua
quam semel inbibit uiderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in uocem,

toto orbe dispersa quasi
sint

me

quidam

ilia

me damans

falsarium

audeam

esse sacrilegum, qui

5

aliquid in ueteribus libris

?
Aduersum quam inuidiam duplex causa me consosummus sacerdos es fieri iubes, et uerum non esse quod

addere, mutare, corrigere
latur

quod

:

> me

1.

cogis D.

plaria

et tu qui

facere

©J?";

>• ex ueteri facere

quogis T.

netere

iinius

3*.

ras.

lit.

EKV.

me

exem-

post

om.

3.

G.

6.

et

cum V.

:

saliba

nt C(liut) T.

greca

BDE!iP©VY aur.

;

graeco

D. ueritates T.
periculossa D. praesumtio AGV, presump-

7.

;

;

A

imbibit T. discrepare ctuod

KVT;

D

8.

clamitans

9.

motare DiP.

caeteris

:

lin.').

>- iudicandum ab omnibus D.

ras. a", saenis

C

;

senes

senis

:

i

in

DET.

linguas H'S* (-am 3"). canis5. motare D3P.
centem A (CG ex sil.) aur. c. + iam H0JKV5'.

om. a

H0.

:

discrepantem

EH©*.

DJT. ipsiim bis repetitutn in A.
pr. uice erastim. omnibus hominibns ET (h sup.

4.

aur,

assumpserit

Y aur.

uoce

T.

dissentiant

+ et ante

retraere T.

mann sua K.
qui T.
adsumserit
(B ex sit.) ©Y.

quum

DKT

quidem E.

C.

quis E.

EGT

scribturarum

om. D.
2.

mundo E, mundum + et

clamaris

H.

corregere D.

+

et a>ite adners.

aduersum ACGJKVY aur.: -sus BDEa-H
@TT. > me causa D causam pro causa me E
E.

;

consnlatur DS".
10. quod: quam H,
non esse E.

quern ©*.

«/«.

et

uerum

10

;

XXXVIU

Testivionia ipshts Hicronynii dc opei-e sua.

Epistiila

ad

Anno 384

383 scripta est.
ad Marcellam (Ep. xxvii) Post priorem epistolam ... ad

Daiiiasiivi quae scqiiitiir (p. i) aiiuo salnlis

scripsit

lega.nms aaner'sns

r'7'es-r'j-tn-7rm incnMitcu,,t,„. ,n,

testibus: pcccantes anteui
oin.

autem).

Illis

oi}i7ti

placeat

Humanus

cum Apostolo,

graecis, id est

aeceptione dignus (i

,

coram omnibus argue

Tim.

serino et

^^^j

(i

,

-

Tim.

v. 19

omni

sed noli recipere et

aeceptione dignus\ nos

qui Graece locutus est, erremus
i.

15, cf.

iii.

:

cum

Fidelis sermo et

i).

ad Lucininm (Ep. Ixxi. 5). Nouum Testamentum Graecae
reddidi auctoritati.
Ut enim ueterum librorum fides de Hebraeis uoluminibus
examinanda est ita nouorum Graeci f sermonis normam desiderat.
Anno 404 scripsit ad S. Augustinum (Ep. cxii. 20) ... si me, ut dicis, in
Noui Testamenti J emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias quia

Anno 398

scripsit

;

;

plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de

dem

meo

possint opere iudicare

:

ean-

integritatem debueras etiam in ueteri credere Tcstamento, quod non nostra

confinximus, sed ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus.

Dc

uiris illustribus

Uetus iuxta Hebraicam

c.

cxxxv.

Nouum Testamentum

Graecae

fidei reddidi

transtuli.

* non putent Icgiiniis emu cod. Regiii. 2 5 f / editione iieteri np. Uallarsium ; cf. Cypr. Test.
1
76 Aduersus maiorem natu accusationem noli recipere et 77 Peccantem coram omnibus
argue etc., et Ainbr. ad toe. Aduersum presbyterum accusationem ne receperis, omissis nisi sub

iii.

;

duobus

uel tribus testibus.

t Uallarsius Graecae ut uidciur ex errore iypograpliico.
X Hie maxime notandum est Hieronymum et iierbis suis et exeinptis allatis totius

Noui

Testamenti emendationem sibi uindicare, cum de Euangelio tantum scribat S. Augiistijuis {Ep.
Hieron. civ. 6) Proinde non paruas Deo gratias agimus de opere tuo, quo Euangelium ex
Graeco interpretatus as, quia paene in omnibus nulla ofFensio est quuni Scripturam Graccam
'

contulerimus.'

;

;

EPISTULA AD DAMASUM.

BEATO PAPAE DAMASO HIERONYMUS.
Epistula ad

Z

Damasum

exstat ut uidetur sine lacuna in codd. nostris

demrtatis

lineolis hie illic

ABCDSPGHQKTVY

aur. in

Wild, de Ratisb. 14S1, Kesler

item in edd. Hailbrtm 1476,

;

1487, Paganini 1497, Froben 1502, Sacon 1515 et 1519, Benedicti 1558, Tisch. 'ex Triglottis'

item in Mareschal 1531

FL

Deest autem in

T

usijue

ad utfuerant

(p. 3).

MKTORWXZJgSffi.

beato cum BEH0(J)KTV beatissimo ACDH* editt. plur.
DE5P, damasco V. hieronimus DEH0KV, iheronimus T.

Inscr.

Item.

et

{ut udtur)

pape

:

H0T,

papa K.

damasso

+ salutem D, + salutem

in xpo E. praefatio sci hieronimi presbiteri in etraangelio incipit
V. incipit praefatio sci hier. pres. in euang. b. papa d. hieronim K. iucip. epis.
orditnr prologtis canonum
hieron. ad papa danaaso beato dama liieron in xpo salutem aur.
lin euangeliorum decim minutatim distinctionum b. p. d. hiroiii salutem SP. incipit pro-

b. p. d. h.

b. p. d. h.

X canonum

logus
s.

NouUM

quae cum

ilia

me

opus facere

toto orbe dispersa quasi
sint

incipit epistola hieronimi

Y.

pTtJi

beato

d. h.

p.

eusebii hieronymi in quattuor euangelia. beatissimo p. d. h. Tisch.; om.

0.

incipit

praefatio

G.

cogis ex ueteri, ut post exemplaria scripturarum

quidam

arbiter

sedeam

quia inter se uariant, quae

et,

Graeca consentiant ueritate decernam.

Pius labor, sed

periculosa praesumptio, iudicare de ceteris ipsum ab omnibus iudicandum, senis
mutare linguam et canescentem mundum ad initia retrahere paruulorum. Quis
enim doctus pariter uel indoctus, cum in manus uolumen adsumpserit et a saliua
quam semel inbibit uiderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in uocem,

me

me damans

falsarium

audeam aliquid in ueteribus libris
Aduersum quam inuidiam duplex causa me consosummus sacerdos es fieri iubes, et uerum non esse quod

addere, mutare, corrigere
latur

>

1.

quod

:

me

cogis D.

plaria
07n.

©JT;

facere

> ex

quogis T.

uetere

U7iius

5P.

ras.

lit.

esse sacrilegum, qui

?

ueteri facere

EKV.

me

exem-

post

om.

et

cum V.

4.

BDE!tP0VY auj:

;

graeco

7.

manu sua K.
qui T.
(B ex sil.) ©Y.
adsumserit

quum
;

;

A

imbibit

?".

discrepare quod

AGV, presump- D

8.

DJT. ipsum bis rcpetitum in A.
erasiim. omnibus hominibus ET (h sup.

9.

motare DSP.

:

> iudicandum ab omnibus D.

ras. 2", saenis

C

;

senes

senis

:

i

in

DET.

linguas DiP* (-am 5P'). canis5. motare DiP.
centem
(CG ex sil.) aur. c. -H iam H0JKVT.

A

et

ante

assumpserit

om. a

H0.

Y aur.

EH©*.
clamitans KVS"

praesumtio

-H

:

discrepantem

uoce

T.

ueritates T.

caeteris

pr. uice
lin.').

6.

saliba

ut C(hut) T.

greca

D.
periculossa D.

dissentiant

aur.

:

retraere T.

quis E.

DKT

quidem E.

3.

mundo E, mundum + et C.

EOT

scribturarum

D.

2.

G.

et tu qui

5

;

clamaris

H.

corregere D.

-h

et ante aduers.

aduersum ACGJKNY atir.: -sus BDEa-H
0TT. > me causa D causam pro causa me E
E.

;

consulatur D3?.
1 o. quod
non esse E.

:

quam H, quem 0*.

B

«;«.

et

uertun

lo

HIERONVMI

S.

enim Latinis exemplatot sunt paene quot coribus fides est adhibenda, respondeant quibus
dices.
Sin autem ueritas est quaerenda de pluribus, cur non ad Graecam originem reuertentes ea quae uel a uitiosis interpretibus male edita uel a praesumptoribus imperitis emendata peruersius uel a librariis dormitantibus aut addita
sunt aut mutata corrigimus ? Neque uero ego de ueteri disputo testamento,
quod a septuaginta senioribus in Graecam linguam uersum tertio gradu ad nos
maledicorum testimonio conprobatur.

uariat etiam

Si

:

5

usque peruenit. Non quaero quid Aquila quid Symmachus sapiant, quare
Theodotion inter nouos et ueteres medius incedat sit ilia uera interpretatio
quam apostoli probauerunt. De nouo nunc loquor testamento, quod Graecum
esse non dubium est, excepto apostolo Mattheo, qui primus in ludaea euangeHoc certe cum in nostro sermone discordat
lium Christi Hebraeis litteris edidit.
:

lo

et diuersos riuulorum tramites ducit,

'5

uno de fonte quaerendum

Praetermitto

est.

eos codices quos a Luciano et Hesychio nuncupatos paucorum hominum adserit
quibus utique nee in ueteri instrumento post septuaginta
peruersa contentio
:

emendare quid

interpretes

cum multarum

nee in nouo profuit emendasse,

licuit

gentium linguis scriptura ante translata doceat falsa esse quae addita sunt.
Igitur haec praesens praefatiuncula poUicetur quattuor tantum euangelia.

> testimonio

1.

maladicorum

ACEH0YT

compr-

{sic)

D.

testi-

conprobatur BDIPGJKTVa«r.

monium H0.

:

enim paene (pene AB) q. c.
paene (pene T) exemplaria quot

AB

Tisch,,

(quod C)
am-.,

t. s.

CT,

c.

t.

enim

3.

s.

om. sin

D

renda

q. c.

E

;

exempl. pene

s.

t.

DE,

enim

n sup. lin. K.

uitiossis

G;

C0T

D)

5. inperitis

:

KV

;

cf.

q. c.

T

om. est

aiir.

DEG.

grecam

c.

que-

ABCD

edita: ta sup.

lin.,

5P;

codd.

ATVY.

aemendata E, hemendata
o/«. aut/r. BGV
Tisch. in cditione Cod. Am.).

CEJP.TK.

C; -fsuntD. dormientibus D.
{fion
6.
7.

A

;

omisit lapsit

motata D3?. corregimus D. ueteie E.
om. quod E. om. a D. l.xx BDEJPKTV.

saenioribus C.
grec- DEiPajH-.

graecam ABCGH0JKTVYT:
om. gradu D.

husque C. quero C. symmachus ABGJKV
simm- DIPY, simachus E, simmacus T,
symmacus C, simacus H, symacus 0. sapiat D.
8.

anr.

9.

T

:

theodotion BCIPJKVYfl«)-.

5",

item addiint

teodotion
-nfinalcm codd. omncs, viz.
teddotion G*, teudition T, teothotion D
:

dotio

A

incidat

Tisch.

GH,

medius om.

incedit

D.

sit

A
:

EH0,
;

in-

sedihto-

non Tisch.'^.
sed K*j sid corr.
{cod.,

apost.

matteo D matthaeo JT Tisch. iudea CVlSanr.,
iudeam EG. aeuangelium E, aeuanguelium D.
12. hebraeis AGH, et -eis BCiP©, ebreis T:
;

KVT,

hebraicis

E,

ebraicis

13. et

4

litt.

-H

hebraecis Y,

ebreicis

cum

hedidit C.

in

:

D.

;

riuolorum

XyS.

aur.,

haebraeicis

Uteris

H0

dum

trametes E.

B.

aedidit

T.

E,

quod DS'KV.

VY:

post

riu. est ras.

ducet G, gui etiam

de fonte quaerendum,

tinguit ducet unio

sic dis-

etc.

uno

cnm DEH'H (uro) @{ut udtur)3KVY aur. T: nnio
ABCGT. quaerendum Dvque-) H'GJKV quae-

ABC

rendus

termitto

redita J,

lin.),

+ sunt D. praesumptoribus
praesumt-

> math,

apostulo G.

ABCGHKTV Y et matheo ^'S®aur.

:

C3PG0Y

interpraetibus

(d sec. sup.

mattheo

graecum

quod quo G.
CGYSCaitr.
:

grec-

:

om. esse A.

11.

E.

Hicr.pr.

horiginem C.

D.

om. D.

addita

reddit^ T. aed.

DJY

E, sunt

exempl. pene

s.

q. c.

c.

q.

sint

latinos tot sint exempl. quot

gregara aur.

que E.
aur.
malae
4.

pliir. (pre-

H0,

quur

anr.

E5PHTY,

aedita

t.

pene exempl.

cum apud

in los.

s.

exempl. pene quod cotices

t. s.

exempl. paene

T,

t.

prouauerunt C.

10.

ABH0JKTVY

Tisch.

2. > adhibenda est G. adibenda CT.
tot sunt
paene (pene iPG) quot (quod G) codices edidimns cum 5PG alii aliter cum ticrba facne in pro-

ucrbitim abierint,

interpraetatio BCE5FGG)Y<2!(r.

uero T.

:

i,que-)EH0Ya«r., querenda T.

14. cotices

AJY

chio

pre-

DV.
E; om.T). lutiano E,lucanoD. hesyesychio KV aur. T, hysichio D,

Tisch.

:

aesychioE; hesycio G, hisicio H', isicioT, ysicio C,
noncupatos D, nuncupate E.
esicio B, esitio H0.
hominum: nominum/«/.t«G. asseritDEKTa/(r.T.
in + toto T.
hutique C.
D.
instrumento codd. plur. testamento

15. contensio

uetere E.

DiPOJ

:

Lxx

aur.

16. interpraetes

quod

mendare C.

DESPTV.
BCEJP0.
E.

licuit

aemendare E, heaemendasse E, hem-

quum 0T.

C.

17.

scribturaEJYa;/r.

> esse falsa G.

que D.

edita sunt E.
18.

haec

:

hoc AH0KVY(T?"-.

licetur ex pnblicetur K.

om.

tantum DS'J, sup.

aeuanguelia

D

;

quatuorET;

lin. scr.

C.

euangelistas Yaur.

D.

presens

praefaciuncula K, prefatiuncnla D, preuat- T.
IIII

pol-

DT

aeuangelia

E

:;

:;

EPISTULA AD DAMASVM.
Mattheus Marcus Lucas lohannes, codicum Graecorum
emendata conlatione sed ueterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo temperauimus ut, his tantum quae sensum
uidebantur mutare correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant.
Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum
secutus Ammonium in decem numeros ordinauit, sicut in Graeco habentur
expressimus quodsi quis de curiosis uoluerit nosse quae in euangeliis uel eadem

quorum ordo

iste est,

5

;

eorum

uel uicina uel sola sint,

Magnus siquidem

distinctione cognoscat.

nostris codicibus error inoleuit,

dum quod

eadem

in

hie in

re alius euangelista plus

minus putauerint, addiderunt; uel duin eundem sensum alius
aliter expressit, ille qui unum e quattuor primum legerat, ad eius exemplum
Unde accidit ut apud nos mixta sint
ceteros quoque aestimauerlt emendandos.

10

dixit, in alio, quia

omnia, et

in

Marco plura Lucae atque Matthei, rursum

Mattheo lohannis

in

et

Cum
Marci, et in ceteris reliquorum quae aliis propria sunt inueniantur.
canones legeris qui subiecti sunt, confusionis errore sublato, et similia omnium
In canone primo concordant quattuor,
scies et singulis sua quaeque restitues.

itaque
15

Mattheus Marcus Lucas lohannes in secundo tres, Mattheus Marcus Lucas in
in quarto tres, Mattheus Marcus
lohannes
tres, Mattheus Lucas
;

;

tertio

;

cm. iste D; ista H. mattheus
matheus DEaa;-.
matthaens JT
marchus C.
iohannis BCDE5P<?2(?'.
Tisch.
coticum E. grecorum DEJPY, et greg- aur.
sed sine, addit. codd. plur.
2. collatione T.
Sed+ et AKVY. que CDE {cum neterum coniunctuni).
a (lect.) codd. paene omnes rf 9": e AY.
lectionis + et E,
latine CEY.
consuitudine D.
temperauimus BDH'JKV
3. discriparent D.

10. dixit

hordo C.

1.

codd. plur., et

aur.{^\m.v&)

;

cf.

Hier. pr.

iti

It.

Salom.

tem-

cal.

imperauimus A {cod., 7naie Tisch. temp-)
EGH©T(,in-) YT. hiis a*, que D.
reliquam H.
Hie
hut C.
4. motare 03".
explicit T item ed. Mareschal (1531).
5. canones quoque (j/iT. uncialibus et rubr. litt.
scr. est in H, aureis litt. in 0.
guos quod H.
peraui

:

C(in-)

:

caesarienses

euseyius B.
cessariensis

aur.

caessariensis

aepiscopus CEIP.

D.

IP,

alaxandrinum

dem J

.X.

DH*.

;

ammonuit

inepte E.

hordinauit CT(-bit).

greco

decern

:

DEiPKY,

grego aur.
7.

expraessimus

BEIPG aur., expressumus Y.
quod cum BCEHTY<zi(r.

habentuxpressimns V.

GKV,

quos

:

quo ADIP.

curiosis ex cor-

G

D. que C. euangelis IP, -ii E, aeuanD. uel -H in Y.
8. distinctione
t sec. sup. lin. G.
cognoscant
3'*(a erasa) Y*(n expuncta) cognoscit K.
curiossis
gueliis

:

;

9. coticibus

quod
;

G)

et

deesse)

dum

herror C.

inolebit aur.

(que H, que 0, aliquid D)

(added.

cum

E.

quatuor

:

.

.

.

addiderunt

minus y«« idem est ac si dixisset aliquid
uoluenmt edd. ap. Tisch. corrigere in quod

... in alio qui minus, putauerunt addi debere.

ree E.

alius + in E.

aeuanguelista D.

:

eum-

sensum

©'"i'KV.

DE.

12. caeteros

extimauerit C.

V>iaur.

C

andos E, hem-

;

em. + esse D.

aemendaput

hut C.

BEGJTa?(r. sunt aur.
13. marcho C. plure E. luceE. atquae E, adque
CT. msXVci.&\ codd. plur. et'aa.'Cae\YSj®aur. mattei

D

matthaei J Tisch. rursus G* -m G". mattheo
matheo 'D'EGQaur. matthaeo J

:

codd. plur., et

:

iohannis et raarci perlineatum in G.
om. in ante ceteris AB0Y.
14. marchi C.
que CD
+ in
caeteris DGJ ; ueteris {sic) E.
Tisch.

;

CDEH0Ta;(?-.

inueniuntur D.

quum 0T.

uti-

que D.

kanones

attr.

confussionis

D3?Y,

confus-

hominum T.
16. queque D. inoanone primo;«/';-.H. aureis
litt.®. quattuor: nil DES'T; q. + euangelia H0.
DEG©a;«-., matthaeus J Tisch.
17. matheus
in + canone
iohannis TlKSaur.
marchus C.
AG0(caa semper)Yaztr.Tisch.; omisimus cum
secundo: 11 D et sic in, IIII, V etc.
codd. plur.

siones E.

tres

:

in

E

{ijin. eras.) ±PT.

DE0ij;«(r., matlhaeus

m.

dum

codd. et edd. {ititellige scriptores codi-

dum cum KV.

sed cod. eundem).

;

IPY, expraessit YGaur., exs- J,
hunum C. ae E, he C.

11. expraesit

expresserit

15.

hammonium C

A

secum aur.

D, alexandrinus E.
6.

Y, dixerit H0.

{male Tisch.

et

-I-

(J)

matheus {et in 18)
marchus C

Tisch.

aur.

+ canons ante iertioAGQY aur. Tisch. tres:
a?T; om. E. mattheus luoas iohannes

18.
III

in quarto tres

+

otnisit

et ante iohan. aur.

per ncgligentiam Tisch.

iohannis

DEH* aur. + ca-

none attte quarto AG0Y ajir. (lean-), quarto
nil DE. tres: III SPT, om. E. matheus DE©
marchus C -K et aur.
atir., matthaeus J Tisch.
:

B a

EPISTULA AD DAMASUM.

4
lohannes;

quinto duo, Mattheus Lucas;

in

sexto duo, Mattheus Marcus;

in

in-

septimo duo, Mattheus lohannes in octauo duo, Lucas Marcus in nono duo,
Lucas lohannes in decimo propria unusquisque, quae non habentur in aliis,
ediderunt.
Singulis euangeliis ab uno incipiens usque ad finem librorum dispar
;

;

;

5

numerus

discolorem, qui ad decern usque procedens indicat, prior numerus in

canone requirendus. Cum igitur aperto codice uerbi gratia illud siue
illud capitulum scire uolueris cuius canonis sit, statim ex subiecto numero doceberis, et i-ecurrcns ad principia in quibus canonum est distiiicta congeries,
eodemque statim canone ex titulo frontis inuento, ilium quern quaerebas numerum eiusdem euangelistae qui et ipse ex inscriptione signatur inuenies, atque e
uicinia ceterorum tramitibus inspectis quos numeros e regione habeant adnotabis
et cum scieris, recurres ad uolumina singulorum, et sine mora, repertis numeris

quo

10

Hie nigro colore praescriptus sub se habet alium ex minio

increscit.

numerum
sit

;

15

quos ante signaueras, reperies et loca in quibus uel eadem uel uicina dixerunt.
Opto ut in Christo ualeas et memineris mei, papa beatissime.

EXPLICIT EPISTULA HIERONYMI.
1.

iohannis ViSaur., ioahannes J.

AG0Ya«r.

ante quinto

matheus

DEJP.

J

Tisch.

in

et

+ canone

+ canone

duo

:

7.

matthaens
( + et),
+ canone ante sexto AG0Y
duo: n E5P. marchus C.

atite

AG

septimo

8.

10.

:

+

quisque
4.
sijte

et

C

;

-v

5.

in

f.

aur.
6.

abet

11.

V,

eiusdem

guelistae D.

esse

-H

aeuangelistae E, aeuan-

D.

ex inscribtione JYaur.

;

scribtionis

C.

singulis

ris

E. .signatus ©.

13.

Tisch.

ad finem

codd.

quum©.

recurris

reppertis

14. reperries

male

BEJPH

G.

a//)-.,

recurreris E, requae-

BC0T.

aur.

repperies codJ. plur.

et

T

GJ, i/em

singulis

uero

-V

D.

;

;

:

mineo 0.
decim KV; X Da'.

:

3".

litt.

min.

scr. est

.

in A.

husqueC.

epistula hieronymi

prologus

>

.

om. E,

explicit

finit

:

Tiscli,

ceteri contractionem liabcnt)

explicit

quemque E.

in 3.

repetitum

bis

CD, prescribtus T
A*h^K.Yet -btus EJ Y, cf. superscribtus

AiP

Humerus ««-.

Subscr.

statim

hunus-

praescriptus A'G, pre-

perscriptus

uel distincti

loca: ealocaG, ad loca 'E.* ietsup.lin.oiid.corr.).
ut in xpo u. te
out. ut DiP.
15. hopto CT.
om. et memineris
et + ne E.
in xpo ualere CT.
mei memin. BH0. pappa D, papae E.
mei CT
beatissime
beatissimeae E; + amenE. om. opto.

:

euangelis 3", aeuangueliis
:

E

canone

-(

A quamquam

{et

+ singulorum DiP.

atque in ras. scr. 3^, adqne 3aur.
12. uitinia G, uicinio KV, uicino EH0, -na D.
caeterorum DJ. numerus aur. he (ante regione)

Tisch.

que D.
in ante singulis D.

codd. plur.

Tisch. add. uero)

plur.

DES*.

aur.yVa.n-')

om.ex'iP.

canone V.

iscireC.

querebat D.

uniuscuiusque D.

addiderunt E.
addit.

iohannis

aur.

AG0Y

decimo

'MntliisG.

9. principia

:

3. lucas

3*.

sit

congeries ut udtur, uel distinctiamgeries habet.

(canoni) QYaitr.

;

ante

canone

quum 0T.

doceueris C, docebiris V.

duo 11 EH", iohannis XyiSGaur.
+ canone ante octauo AGfc)Y car. (kan-) Tisch.
octabo TV, hoctabo C. duo: II EH". lncas +
et aur.
> marcus (-clius C) lucas CT. + canone ante nono AG0Y a!ir.(k3.n-) Tisch. duo
II S.
(kan-) Tisch.

>

kanone aur.

E.

sint

requirendum E.

11

bis DE0iZ«»'.
2.

atii-.{k.SLn-) Tise/i.

2.

Tiscli.

(lean-)

:

fere

cum BC(iher-)E(aept-)HJ aur.

explicit epistola tantum,

nihil habent

ADT

;

explicit praefatio

(epistula J, -ola

CH,

G (pre-) K, explicit hieronimi Y,

MONITUM ANONYMUM.

ARGUMENTUM EUANGELIORUM.

[INCIPIT

hoc edidimus ex codice K, adkiuantibus editt. Uallarsii {Hier. Op. Tom. X. Ueronae 1740) et

Monitum

Tho7iiasii {Op.

Tom.

Romae

Uezzosi,

id.

i,

Inscr. inc. arg.

Suetiae.

euang. cum

K

:

1747).

Impressit Tho77i.

e cod.

Hieronymus Damaso papae

Oral. B. vii et codd. Reginae

Uall. Thorn, codd. ap.

eundem.

Sciendum etiam, ne quis ignarum ex similitudine numerorum error inuoquod sicubi in subnotatione canonum distinctorum, in canone quolibet

luat,

amplius eundem

tres euangelistae bis, uel ter, uel quater, aut etiam

numerum

per ordinem habuerint adnotatum, et quartus e contrario discrepantes, quod id
quod tres illi in eo loco semel dixerint, quartus totiens in corpore uoluminis sui
ponat, quotiens diuersi numeri in eius canone positi

numerorum continuatas
Item
bis, ter,

si

in

similitudines.

uno quolibet eorum aut etiam duobus, idem

in

canone numerus

aut eo amplius reperiatur in ordine conlocatus, et dispar inueniatur in

dubium non

ceteris;

quin id quod

erit

illorumue canonis numeris bis

illius

terque repetitum ab his in uolumine semel dictum

alter!

sit,

uno atque eodem sensu loquantur quotiens praetulerint

in

Ceterum

in

in

numerorum adno-

et in

potest contra id comparatio esse quod solum

'5

est.

EXPLICIT ARGUMENTUM.]

1.

etiam

2.

sicubi

tamen K.

:

K Uall.

:

qui signarum inepte K.

sicut Thorn, et Cod.

distinguitttr

Reginae

distinctionum cod. Palat. 49 ap. Thorn.
om. uel ante ter K. quater quattuor cod.

aptcd Uall.

:

eumdem Thorn.
habuerunt Thorn, quod id quod cz{?ti

Reg. ap. Uall.
4.

qnod

id

K

cf.

Uall. in notiilis

;

5.

Thorn.

:

quia id quod Uall.

dixerunt codd. ap. Tho7n.

stant

'

editi

'

K.

sint

K

:

toties

K.

sunt Uall. Thorn., item

ap. Uall.

7.

continuata Thorn.

S.

Iterum K.

K

Uall. (Text.): ibidem

Thovi., cod. ap. Uall.
9.

ter

:

+

e

uulgatis additum
repperiatvir

Y.

dispar Uall.: disparis Thorn., dispares K, codd.
inueniantur

K,

edd. ap. Uall.

;

quod

:

Uall.

Thorn.

Thorn,

id

In ceteris

etc.

quin id quod

K

nume-

canones Thorn,

numerus K Uall.
terque K Uall.: ter Thorn, repertitum K.
dictum est K d. esse ostendit edd. ap. Uall.
alteri uero eor. Uall. Thorn.
alter alteriue eor.
K edd. ap. Uall.{ + alter alteriits). toties K.
12. otn. in ante uno K. sensulo quantus [itzepte
pro sensu loquantur) K. quoties K.
13. >et hoc K.
ris Thorn.

:

;

:

item sic

caeterum Uall.

Thotii.

quoniam

K

Thom.

quo Uall. {Text.).
conparatio K. soluum K. est + optoutin

codd. ap. Uall.
15.

quattuor K, quod

esse (tut ant quater) iudicat Uall.

ap. Uall.

Uall.

14.

idem

K dispares inueniantur.

10. caeteris

11.

in textu.
6. quoties

10

uero eorum totiens

omnium nouem canonum conlatione seruabitur.
decimo quoniam propria singulorum tantummodo continentur, non

Hoc

tatione distantiam.

3.

5

contra praedictorum

sint,

:

in

Christo {Thorn., codd. ap. Uall., sed in perpetuo
Uall.) ualeas

Uall.

Thom.

et
;

argumentum

memineris mei beatissime papa

omisimtis
Uall.

cum K.

Thom.

om. explicit

FUSEB 11 EP IS TULA AD CARPTANUM.

PRAEFATIO EUSEBII.

[INCIPIT

Epislulam Eusebii ad Carpianum edidimus ex codice Y, adhibitis ediiionibiis Thomasii (Op. I.
315 ed.
Uezzosi) qzii e cod. Orat. B.vu,codd. Reginae Suctiae,item Alex. 14, Pal.
49 et Uat. i,22\,illam
impresscrat et Uallaisii {Hier. Op. X. 666) ubi ex Fabricii Editione Bibliothec. Graec. Lib. IV.
cap. 4 epistula dcsumpta est ; Erasmus uero {Noii. Test.
1535) graecam tantuin iiersimiem exhi,

dubitant critici an

bet, et

vnim

esse iiidicat,

pro

iiersio latina

Inscr. Incipit praefatio eusebii

orum

Tliom.

ex Hieronynii

iiiaiiu sit

;

quod Uallarsius

tierisimilli-

certo asserere noil audet.

Y:

Incipit prologus eusebii episcopi de decern canonibns euangeli-

Eusebii caesariensis epistola in subsequentcs canones euangeliorum Uall.

Eusebius Carpiano

Domino salutem. Ammonius quidcm Alexanunum nobis pro qiiattuor euangeliis dereliquit.
Namque trium euangeliorum sensus exceptos, omnes similes contextus
Matthei euangelio quasi ad unum congestos adnexuit ita ut eorundem, quantum
magno

drinus

fratri in

studio atque industria

;

ad tenorem pertinet

5

Uerum

sequens iam

lectionis,

interruptus

stilus

uideatur.

esse

saluo corpore siue textu ceterorum (hoc est euangeliorum), propria et
familiaria loca in quibus eadcm similiterque dixerint scire possis, ac uere disseut,

accepta occasione ex praedicti

numero tibi
numefos in quibus
losimilia ab uniuersis dicta sunt; Mattheo, Marco, Luca, lohanne.
Secundus in
rere,

Quorum primus

titulos designaui.

quibus

ratione decern

uiri studio, alia

quattuor

in se continet

Mattheus, Marcus, Lucas. Tertius in quibus tres, Mattheus, Lucas,
Ouartus in quibus tres, Mattheus, Marcus, lohannes. Ouintus in
quibus duo, Mattheus, Lucas. Sextus in quibus duo, Matheus, Marcus. Septimus
in quibus duo, Mattheus, lohannes.
Octauus in quibus duo, Marcus, Lucas.
Nonus in quibus duo, Lucas, lohannes. Decimus in quibus singuli dequibusdam
tres,

lohannes.

15

Et quidem subiectorum titulorum id est argumentum clara
est.
Etenim per singula loca euangeliorum quidam
Humerus uidetur appositus, paulatim incipiens a primo, deinde secundo, postremo
tertio, et per ordinem librorum ad finem usque progrediens.
Itaque per singulos
proprie scripserunt.

;

uero eorum narratio haec

magnus

2.
.

.

tpiXonoviai/

10.

matthaeo Thom. Uall.

derelinquit O'al/.

11.

mattliaeus

Thorn., sed gr. iToX\i)i/

flaayT]ox<i'5.

.

quatuor T/iom.

.

.

.

om. onmes Y T/iom. (text., add. in mg:).
contextus contentusque Y Thorn.
3.

gatos

Thorn,

eorumdem
c,.

6.

hoc

congestos

Thorn. Uall.

non

{text.,

;

congre-

annexuit

nig.),

Uall.

caetcromm Thorn.
est

canones

Uall.

hoc
est

est

:

hie Uall.

in graeco

euangelium Y,

14.

jng. ap.

timus

dixerunt mg. ap. Thorn., Uall. disserere

occassione Y.

9.

Y

> in

Thom.
se

T'/^ow.

graecum

et

ipsos.

marcus

Uall. (bis).

cum canone

:

scptimo con-

matthaens Thom. Uall. ioannes Uall. Sep. iohannes uidetur additum esse in Y, sed

.

.

manu prima.
:

15. ioannes Uall.

dis-

cernere Thorn, (sed mg. disserere).

dpi$ti6v)

lucas Uall. contra

fusus.

addi-

;

Thorn., Uall.

8.

:

matthaeus Thom.

13.

turn ab intcrprete uidetur.

7.

iohannes

iohannes lapsu Y, uel

euangeliorum non

matheus

[bis).

matheus Y, matthaens

12. ioannes Uall.

Uall.

Thorn. Uall.

stylus Thorn. Uall.

ioanne Uall.

Uall.

Y.

[sec.)

:

4. mattliaei

Thom.

decern

numerorum
quatuor ;.r;V) Thom.
:

d.

16. scribserunt

numero

{Sc/fa

ruv

18.

19. tertio

Uall.

Y

et

Y.

equidem Y.

adpositusY. paulatim = Kari
:

tres

Y

et

uncis includit Thom.

//epos.

mg. ap. Thom.

deinY.

ad om.

.

CANON

EUSEBII E PIS TULA AD CARPIANUM.

I.

numeros supputatio per minii distinctionem inuenitur inserta, significans cui de
Ueluti siquidem primum certum
decern titulis appositus numerus dignoscitur.
Si igitur
si uero in secundo, et eodeni modo usque ad decern.
est in primo
euoluto uno qualicumque de quattuor euangeliis cuilibet capitulo uelis insistere
;

et rescire qui similia dixerint et loca propria agnoscere singulorum in quibus 5

eiusdem sensus quem tenes relegens propositum numerum,
quaesitumque eum in titulo quem demonstrat tituli subnotatio, continuo scire
poteris ex superscriptionibus quas in fronte notatas inuenies, qui aut quot de his

eadem

sunt prolocuti

;

Ueniens etiam ad reliqua euangelia per eundem
numerum quem contines uidebis appositos per singulos numeros atque eos in suis

quae

inquiris similia dixerint.

propriisque locis similia dixisse reperies.

EXPLICIT PRAEFATIO EUSEBII.]
1.

minei

Y;

lineae

UalL: Gf.

2.

Y

decim Y.

adpositus

sensus

Y

Thorn,

text,

primus certum est quod
{non mg.).

5.
6.

Thorn.

graeco t6ttovs ivpitv iv
TT€pticoiT7J^

Subscr. explicit praefatio eusebii

Canones contincntur

Erasmi

et

in

colmar. 1523,

Tischendorfii

'

ex

triglottis'

Y

10.

1 1

nihil habcnt Thom.

quam

BJ

in

{ut

et

contines

:

eumdem
(lirexf's)

Mt

superscribtionj-

Thorn.
contiuens

:

Y

alex.

14

Epistula post prologum ponitur in Y.

viaior pars deest)

udtur)

loh

59

35
49
17

74
100
21

77
85
88
141

146
20

48
96
98
122

55
63

et

Discrepant nmltam

QUO QUATTUOR

IN

VYZ

in edd. Sacon 1519,

LMOPRWXTpJffi.

in Prolegomenis.
I,

potes Uall.

repperies Y.

Uall.

in hac re in textu sequimur.

CANON

quem-

adpositos Y.

ols icaTcL tSjv

Desimt

:

Thorn., continent Uall. uat. 4221 ap. Thorn.

ap.

ACDESPFGHQKKTQT (j£i/
Tisch.

quem

:

dvaXa0wv tuv
:

(eiffj?)

inquires Y.

9.

:

ci[?/i

tenes, relegens, etc.

qui aut quot 6-niaot
bus Y, suprascript- Uall.
quia ut quot Y, qui aut quid Thorn.
Kcd TiVes)

decim Thorn.
uero sec. in secundo Thorn,
qualiquumque Uall. de cum Uall.
resoire: repperiri Uat. 4221 ap. Thorn.
prolocuti; eiusdem ita distingtiitur ap.

auToJv Qv4\6T](TaVj^s e-n^x^ts

poteris

8.

in

3. si
4.

quam

quem Y.

dinoscitur

assignetur Uall.

;

primo Thorn,

Uall. prolocuti eiusdem

TTpoKUiiivov apiSfiov, K.T.X.

6ia KiVvaPapeais

ised 5id Tov iikXavos Krasni.).

Damus

codices, de

ex

ed.

quibus uide

iq

C A NONES II— IV.

CANON
Mt

II,

IN

QUO TRES

CA NONES

Mt

V- VIII.

lO

CANONES

IX~X.

;

:

PROLOGUS EX COMMENTARIO.

PROLOGUS QUATTUOR EUANGELIORUM.

INCIPIT

EX COMMENTARIO
Prologus continetur in

ad
Deest in

init.

S.

ABCEHGKKTTY et partirn

D5PFGJLMOQ(?)RVWX5^S0;

(lill"'^),

HIERONYMI IN MATTHEUM.
in

Z

exstat et in

;

commentarionim S. Hieronymi in Mdtthcum

Inscr. ; {tiide et

II

adjinem

antiquis ; et

Tisch.

ad Daviastim) inoipit prologus quattuor euangeliorum cum BH0T
elusdem EY aiir., inc. praef. euangelii seciondnm mattheum CKT, item
Prologum post Ep. ad Damasum pommt
(ex proremio commentarionim quos

hieronimi K, nihil haiet A.

sci

habent Alia

editt. pier,

editiotiibiis

epistiilae

incipit praefatio

prologus

T aliisqtie

Uallarsii T, Vll).

[ed.

eiusdem

CET T

et

scripsit

in

;

praefatio

matthaemn).

Plures fuisse qui euangelia scripserunt, et Lucas euangelista testatur dicens
multi conati sunt ordinare narrationem rerum quae in nobis

Quoniam quidem

conpletae sunt sicut tradiderunt nobis qui ab initio

uiderunt sermonem et

ipsi

usque ad praesens tempus monumenta declaut
rant, quae a diuersis auctoribus edita diuersarum heresium fuere principia
est illud iuxta Aegyptios et Ttioman et Matthian et Bartholomeum, duodecim
quoque apostolorum, et Basilidis atque Apellis, ac reliquorum quos enumerare
ministrauerunt

ei,

et perseuerantia

:

longissimum

est,

cum hoc tantum

praesentiarum necesse

in

dicere, extitisse

sit

qui sine spiritu et gratia dei conati sunt magis ordinare narrationem

quosdam

quam historiae texere ueritatem. Ouibus iure potest illud propheticum coaptari
Uae qui prophetant de corde suo, qui ambulant post spiritum suum, qui dicunt
Dicit dominus, et domirius non misit eos.
De quibus et saluator in euangelio
lohannis loquitur Omnes qui ante me uenerunt fures fuerunt et latrones. Qui
uenerunt, non qui missi sunt.

1.

Ipse enim

aenangelia E.

scribsernnt

EY,

3.

oonpletae

codd. phir.

:

compi-

8.

AHY (-te) T

Hier.

A

4. perseuerentia

T

Y.

usque

in

T.

quorum T.

henumerare C.
paene omnes, et C praeter morem,

aur.

T

Y*
om. dei AY.

Hier., extetisse

aedita aur.

9.

ilium
11.

:

6. aegiptios E, egiptios

T.

thoman

codd. plnr.

(toman T): -a.Ta®W^ Hier. mathian E0T m^r.
matthiam T Hier. bartholomeum codd. phtr. {et

A, quamqnavi perperatn Tisch. -aeum), et bartoT bartholomaeum anr. T Hier. duodecim
:

:

XII E.

:

Hier.

:

est

ABY.

quonati

H.

;

TJae

etc.

basilides

AEY fl«r.

hoc
cum

sit

exstitisse

CT.

E, storie T. iurae Y.
coabtari C, quoabtari T
ex Ezec.

xiii.

postest aur.
c.

+

et

E.

13 libere. om. qtxi Y.

dicunt + haec Y aur. T Hier.
12.
dominus dicit H0. aeuangelio E.
homnes C. om. fures B.
13. ioannis Hier.
misi aur. ipsi
14. qui ante missi stip. lin. C.

>

C.

ovi.

non

ante

mittebam

E.

A {neglexit Tisch.).
BET attr. T Hier. misis Y. ueritatis
cum ABC seruitutis EH©KKrTY aur. T Hier.
15. inuenientibus 2ino

ductu

praesumptio
;

quoque AY.

Hier.

(exst- Y'^l.

10. istorie

;

:

T quum BT

impraesentiarum ttno ductu T.

CEHKKTT

presens anr.

Hier.

ad diuersis E.
ahuctoribus C,
editam Y. diuersomm
aur. heresium cu7}i ABCEH, et hereseum atir.^
haeres eum Y, haeresum T, heresum 0, eresnm T
hereseon KM", hsereseain Hier. fuere feruere Y.
principio E. om. ut E.

o»2.

:

codd.

{male Tisch. quum)

que E.

authoribus T.

7.

cum

haec T.

monimenta

:

quos

aur.

est.

om. atque apellis E. apellis codd. plur.
apelles AY aur. hac C. relinquorum

(app- ©KT)

>

10

Ueniebant, et ego non mittebam

CT aur.

conscribs-

om. et T. eiianzelista K, aeuangelistae E.
2.
multi quidem H0.
multi + quidem T.
quonati C. que C.
aur.

5.

ait

In uenientibus praesumtio temeritatis, in missis obsequium ueritatis

eos.

5

adque

C 2

i.«;

;

12

HIERONl'MI

5.

Ecclesia autem quae supra petram domini uoce fuiidata

rex

cubiculum suum

in

manum

suam,

quam

ad

et

quam

est,

introduxit

per foramen descensionis occulte misit

dammulae hinnuloque ceruorum, quattuor flumina

similis

paradisi

quos quasi area testamenti et custos legis domini lignis mobilibus uehitur. Primus omnium Mattheus
est publicanus cognomento Leui, qui euangelium in ludaea hebreo sermone
edidit, ob eorum uel maxime causam qui in lesum crediderant ex ludaeis et
instar eructans, quattuor et angulos et anulos habet, per

5

Secundus
legis umbra succedente euangelii ueritatem seruabant.
Marcus interpres apostoli Petri et Alexandrinae ecclesiae primus episcopus, qui
dominum quidem saluatorem ipse non uidit, sed ea quae magistrum audierat
praedicantem iuxta fidem magis gestorum narrauit quam ordinem. Tertius
Lucas medicus, natione Syrus Antiochensis, cuius laus in euangelio, qui et ipse
discipulus apostoli Pauli in Achaiae Boeotiaeque partibus uolumen condidit,
quaedam altius repetens et, ut ipse in prohemio confitetur, audita magis quam
uisa describens.
Ultimus lohannes apostolus et euangelista, quern lesus amauit
plurimum, qui super pectus domini recumbens purissima doctrinarum fluenta
Is cum esset in
potauit, et qui solus de cruce meruit audire Ecce mater tua.
Hebionis
et ceterorum
semina
pullularent,
Cerinthi
Asia et iam tunc hereticorum
antichristos
sua
qui negant Christum in carne uenisse, quos et ipse in epistula
uocat et apostolus Paulus frequenter percutit, coactus est ab omnibus paene tunc

nequaquam

10

15

20

eclesia

1.

>

saperAY. petrum Y.

0.

domini

KM"

discensionis

2.

E

cultae

aur.,

;

HY aur.,

0T,

in-

innulo que) ex Cant.

mi

dilecte

uorum

et

oc-

ii.

-t-

Hicr.

hinnu-

E, h}Tiuloque C, kin-

distiiiguit
i"],

9.

tf-

Y

dammulah
viii. 14 Fuge

ceruorum + que CT.

quatuor T, quadtuor C, quatuorum E. paradissi E.
aur, quatuor ET, quadtuor C,
4. eructuans

H

oH/t'

T. Hie explicit collalio codicis T. om. et
angulos EKM'T angelos H. annnlos ^^Vr.

T.

liabens aur., item. marg. in Hier. Uall.

quasi E. area citm
arcam AY.

BCERKKTaMr. '^ Hier.

:

Uall.

:

immobilibus

11. iusta fidem

C.

KKTT

Hier., codd. ap.

B0,

13.

Uall.

1 7.

;

aur.

mattliaeus

:

6.

fro

liebr.

iudea

aur.

hebraeo

YT

serm. edidit ob eor. uel max.

maxime

ser-

super

H0.

AY

boetiaeque

bithyniaeque

;

B0KNT

T

codd.

14S1, Kesler 14S7, Paganini 1497,

:

AC Y a?«-.

plur.

(

(pulu-

T

9

0)

T

EH0.

lapsu

Hier.

:

c.

;

epistola

et anti

-I-

cerenthi

A

heuionis

T Hier.

0K

xpos

:

et aur.

Y' aur. T. anti-

codd., antixristos

:

ABY.

20. coactus

C

BY

caeterorum

19. otn. ipse C.

pullularent codd.
cerinthi

-assent A.

:

codd. plur.

T)

-inthi)

B, ebionis Hier.

anticristos

BH0KH"T/f/Vr.

Hier.

Hier.

Hier.

aur., cherinti

Tisch.perperam

©

quum

portauit Y.

caussam Hier., causa
7. hob C. om. uel C.
CY. qui que E. ihu E aitr. ihesum 0. crediderunt

supra

:

25.

xiii.

christos

E.

:

anthio-

et

18. haereticorum

(.cher-

E

habet tanium ebreorum nomine uel

mone

ABCEH

T Hier.

aeuangelium E.

Hier.

matheus

;

1519 {non autem Mareschal 1531).
proemio 0KY,
lin. Y.
t sup.
praemio B, prooemio T Hier.
15. iohannis a«?-., ioannes //>iv-. quern: duemC.

ex auctoritate jMartianaci.
et

boetique

;

14. altius

16.

mattheus KKTY,

W

de Ratisbon

e Toll.

E.

> pauli apostoli

a«<?-.(-thiae)

quod haec ligna semper erunt in circulis
nee imquam extrahentur ab eis ct propterea Uall.
tcxtuiii rcccpit,

sup. lin.

sec.

antiocensis Y, antheocensis aur.

ut melius cum Exod, xxv. 15

imm- in
primum

gestorum: testamentorum

rtz<r.

hordinem C.
12. antiochensis: n

Sacon 1515

esse iiidetur

alaxandrinae

per

concordet,

.

marchus C. interpraes Y aur.
9, aecclesiae aur.
10. > audierat magistrum 9.
eclesiae

ap.Uall. {non text.); et sic edd. Haillirun n']6,lVild

CEYa/zr. legnis /»-o lig- E. mobilibus ABCEHYimouilibus) aur., item codd. ap.
emendatio

succedentem H.

seruauant B.

om.

custus

5.

T;

secedente

Hier.

9.

Y.

1111°''

;

CK

ueritate

assimilare caprae hinnuloque cer-

liinnulorum A.

:

E.

-tionis

narrat historia.

0T

dammuele E damulae
loque codd.pl. et edd. (-laque
3.

B, inn-

ct

om. misit E.

Hicr.

nequaquam BCEHKKT'T Hier.: nequidquam
umbram C Hier.;
-iqur^m A.
umbra uel E, deindc omittit usque ad ecclesiastica
8.

Y, -icquam aur.,

uoce supra petram T.

\pm.

pene codd.

est)
rell.

H.

paene 0Y, pane

T Hier.

+

:

PROLOGUS EX COMMENTARIO.

13

multarum ecclesiarum legationibus, de diuinitate saluatoris
ad ipsum ut ita dicam dei uerbum non tarn audaci quam felici
temeritate prorumpere, ut ecclesiastica narrat historia, cum a fratribus cogeretur
ut scriberet, ita facturum respondisse si indicto ieiunio in commune omnes deum
Asiae episcopis

et

altius scribere et

quo expleto reuelatione saturatus in illud prohemium caelo
ueniens eructauit In principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus
Haec igitur quattuor euanerat hoc uerbum hoc erat in principio apud deum.
gelia multum ante praedicta Ezechielis quoque uolumen probat, in quo prima
uisio ita contexitur Et in medio sicut similitude quattuor animalium, et uultus
eorum facies hominis et facies leonis et facies vituli et facies aquilae. Prima
hominis facies Mattheum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere
Liber generationis lesu Christi filii Dauid filii Abraham. Secunda Marcum, in
quo uox leonis in heremo rugientis auditur Uox clamantis in deserto Parate uiam
domini, rectas facite semitas eius. Tertia uituli, quae euangelistam Lucam a
Zacharia sacerdote sumsisse initium praefigurauit. Ouarta lohannem euangelistam, qui adsumtis pinnis aquilae et ad altiora festinans de uerbo dei disputat.
Cetera quae sequuntur in eundem sensum proficiunt. Crura eorum recta et
pinnati pedes, et quocumque spiritus ibat ibant et non reuertebantur, et dorsa
eorum plena oculis, et scintillae ac lampades in medio discurrentes, et rota in
deprecarentur

5

;

:

rota, et in singulis

onem

1.

iscribere C.

3.

ut:

Et

diuinitatem aur.

aur.

2.

ab ipsum aur.

Unde

prorumpere.

om. ut E.

4.

facturum

dm
5.

Hier.

T

firmattim

5"

quod auc-

et ecclesiastica etc.

+

geiunio C.

EKST, {et post
commone Y. >

se

;

Y

6. eructuauit

cuiti

ont.

hoc

loh.

i.

-to

:

.

quatuor ET.

AE0

sicuti

19.

(

;

qui

matthaeum
:

quia

A

ad Mt,

i.

i.

fili

Ids

EY

aur.

adsumptis

om. et
et

lin.

A

;

secuntur

eumdem

EKKTY aur.

Hier. sensu M".

KW^

Hier. pedes sine addit. AB
+ eorum EKKTYZaz*?". quoquumque

> ibat spiritus Hier.
aur.

T

Hier.

:

et

AHY.

dis-

rotam B0H, in rota e Y.
20. quatuor T, quadtuor C, nn""' E.
et om. Z*
+ Z-). apocalipsis EZ*(«a' corr.) aur. ioannis

Hier.

{pcrperam

:

oeulis + ante ac retro E. ae (/oj^ scintillae)

Hier.

T

K Hier.

KKTT Hie?:

festinans sine add. codd. plur.

ABY aur.
aur. T Hier.

BC(hac)EKKrZ
in

expositione E.

21. uiginti

quadtuor C,

xxini AEKKTZ.
E.

uid.

p.

pennis

et

n sup.

:

18. pennati

C,

qui Tisch.) Y.

lesu

f. 4-

:

curentes E.

Harl. 1775 (Z).

aur.

om. matt, significat Y.
12. de

Hier.

CY^ Hier.:

EH0KKr aur. T Hier.

om. et post contexitur C.

matheum

aur., ass- T.

post aquilae H.

CEHKKTY aur. T
1.

;

adsumtis AWYZ''et ass-

eundem

'j.

quatuor ET, quadt- C.

10. arf aquilae inc. cod.
11

16.

BCEZ*

et in

AEY aur. T Hier., et hiezechielis KKT

uissio E.

9.

zachariam sacerdotem E.
T summisisse Z* {sed
;

T

ezecihelis B, hiezecihelis C.

cm. T.

CKZ.

mi improbatum'). praefigurauit ABYZ -rat CEH
KM" aur. T Hier. quartam BE. ioannem Hier.

Hier.

multum ABCY

ezechielis

15. zaccharia

praem. B*E,

a^uangelia E.
8.

:

17. caetera

hoe uerbum AB:

7.

Hier.;

aput aur.

attr.

Hier. ut concordet

;

:

H0KM" a?;;-.(praec-) Hicr.{mg. depr-).
prohemium ACHKT proem.
expleta E.
9"

agnum

adorant

aeuangelistam E.
plur.

codd.

precarentur

B'^0KY aur., prooem.
e KKTT, + de E.

fialas

sumpsisse BCE(-ise)0 aur.

omn. atir.
deprecarentur (depraec- B)

que

lohannis post expositi-

abraam Hier. secundum EY, secundus Z* (-da Z')
atir.
marcus Z* sed corr. in qua BHT Hier. mg.
auditus H.
13. eremo T Hier., herimo aur.
in deserto in eremo Hier. mg.
quae qua Y. aeuangelis14. domino aur.
tam E. om. a EKKTZ.

eclesiastica

est.

cogeret E.

scriberet

Hier.)

prorumpere.

item eadem distinctione

;

toritatc codd. ap. Uall.

quum ©

T.

foelici

et Hier., et ita distinguit

ecclesiastica etc.

0.

eclesiarum 0.

episcopus KT.

asiae Y.

AY

et apocalypsis

seniorum, qui tenentes citharas et

uiginti quattuor

0711.

cm. de

Unde

quattuor facies.

T

fialas

Hier.

uiginti

quatuor

T;

cytharas Z*(cith- Z"), chitaras

ABCHY aur.

:

ph- EKKTZ^^phy- Z*)

adorabant Hier. sed -ant mg.

15

20

:

PROLOGUS

14

5

S.

HIERONVMI.

spiritus discurrentes et mare uitreum
Animal primum simile leoni, et secundum simile uitulo, et tertium simile hominis, et quartum simile aquilae
uolanti.
Et post paululum Plena inquit erant oculis, et requiem non habebant
die ac nocte, dicentia Sanctus sanctus sanctus dominus deus omnipotens, qui erat
dei, introducit fulgura et tonitrua et

septem

et quattuor animalia plena oculis,

dicens

et qui est et qui uenturus est.

tantum debere euangelia

quam

hereticis

suscipi,

Ouibus cunctis perspicue ostenditur quattuor
et omnes apocriforum nenias mortuis magis

ecclesiasticis uiuis canendas.

EXPLICIT PROLOGUS.

1.

fulgura

ABKZT

Hier.

-ora

:

Izn.^aur. tonitrua AKH'YZ<=

BCEZ*.
2.

septem:

quatuor ET.

leonis

KM"

aur.

;

vil

<22(?-.

EKTZ.

leoni

CEM"Y(1

su/>.

T/?iV^.: thon-

sps + dei

Hier.

;

hominis EZ* "\

homini
4.

H0M"Z- T Hier.

inquid

CE a;(r.

g. dicentes

A*

;

uituli

>erant

inquit

T ///>;•.

{neglexit Tisch.) Y.

Subscr. explicit prologus

+

E, uitulo Z* "

incipiunt canones

Nihil habent

AEY

(Desunt in B.)

ciitn

BH

perspicuae

>

aur. T.

T Hier.

erat et qui

niris

;

C

aur.

et

perspicue H.

>

debere tantum T.

(apogri- a;/n )

8.

quatuor

euangelia debere

apocriforum codd. plur.
apocryfomm KlfTZ; apocryphorum

:

naenias

haereticis

K.

T Hier.

sis felicior)

canenda

Z;

;

WZ^THier.

H

item ex. pr. quattuor euangelionim

lege felix ut

om. et qui est

aeuangelia E.

Hier.

erat E.

CKT
(+

".

;

ET.
7.

uitvaoABCHQKZ'a;;;-. T^/er.: uituliKTY;
hominis ABCKY fl«;-.
leonis E, leoni Z*''-'.
3.

CEHQKKTZ aiir. T Hier.

ABY.
6.

a;/^.

ABCH0YZ" T

est cum

inc. c.

Item canones post prologum ponunt

;

-dis

uenena codd. ap. Uall.
eclesiasticis ©. uiuis

Y

BH0.

;

explicit praefatio

nil euangeliorum

CEH0T,

:

+ amen EZ.

KTZ.

(qutur).

post praefationem Z.

:'

PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MATTHEI.

[PRAEFATIO UEL
Hoc argummtum

continettir in

15

ARGUMENTUM MATTHEI.

ABCDE]PH©KM"TVYZ

item in edd. Hailbi-un, Wild, de Ratisbon,
Impressenint etiam P. Sabatarius 'Bibl. Sacr.
Colbertino Parisicnsi 4051 ( = F. L. 254, qui nobis est c) cum uariis
;

Kesler, Paganini, Froben 1502, Sacon 1515 e^ 1519-

Lat.

Ue7-s.' iii. p. i,

lectionibus

duorum

ex

cod.

codd.

operibtis Sedulii Scoti

qui

Turonensium,
'

etc.;

expositiunculam

'

A. Mains 'Scr. Uet. Nona Coll.^
argumentum conscripsit {Migne

et

ix

iwl.

in

'Patr. Lat.'

in hoc

Textus argumenti {Mai) a commentario {Sed.) hie illic differt. Ex nostris codd.
nee uidetur ab
au7: pjSffiTzVf/i.
uidenturVi'S. Deest in
ipso Hieronymo scriptum esse. Sententiae tarn perplexae et corruptae stmt lit Hieronymo antiquius
facile credas et uno certe loco {Col. ii. 2), uersione Hilariana titi uidetur tioster, quisquis fuerit,
Pro hoc argumento T, Mareschal, Uiuiatt, Junta, Benedictus habent
et forsan etiam Phil. iii. 12.
ciii.

p. 274).

FGJLMOQRWX

optitni, hoc loco,

descriptionem ex Hieronymi

'

de uiris illustribus

;

desumptam matthens qui

'

et leui

.

.

nazareus

.

tiocabitur.

Praeterea in edd. nonmillis {Hailbrun, Wild, Kesler, Sacon 1515 et 1519) est et alius ' prologus in
mattheum ' ex Walafrido Strabo desumptus {Patr. Lat. cxiv. 63) mattheus cum primo predicasset
.

.

diuinitatis

.

Inscr. praefatio

A

;

sacramentnm.
argTimentum mathei

matthei incipit JP

©,

;

D

;

incipit

incipit prologus matthei euangeliste

H.

Y ; item nunc argumentum
matthei T, incipit praefatio hieronimi

argumentum matthei

incipit praefatio iheronimi in euangelio

Nihil habent BCEKffiTVZ.

Mattheus ex ludaeis, sicut in ordine primus ponitur, euangelium in ludaea
primus scripsit, cuius uocatio ad dominum ex publicanis actibus fuit, duorum in
generatione Christi principia praesumens, unius cuius prima circumcisio in carne,
alterius cuius secundum cor electio fuit ; et ex utrisque patribus Christus.

1.

Mattheus BH'KKTVYZf/ math- ACDEH0:
ex iudaeis cum D (-eis) a*

raatthaeus Mai.

in iudaea A {perpcram
ex iudaea BCH0 Sedul.
ex Tisch.) YZ om. quasi dittographiam % EKKTV
T,""'., c. Mai. Claustilae ex iudaeis {i. e. filius
Abraham et circumcisas) opponitur vocatio ad
;

scribsit
cett.,

dominum ex

publicanis actibus ut filius

Dauid

secundum cor electus ; duo (patres) enim sunt
Abraham et Dauid. por?na locutio7iis ex ludaeis
Canone
fere eadem est cum ea quae habetur in
qui dicitur ' Muratoriano lohannes ex discipulis
Andreae ex apostolis.
.
,
.
Cf. et argumentitm
nostri auctoris in lohannem, lohannes euanponitur + ita
gelista unus ex discipulis dei.
C3?H. aeuangelium DE. iudea DE5P, iudeam Y.
'

'

2.

> primus

in

iud.

"SZ*.

om. primus E.

puplicanis VilS.

c.

+ patrum, Mai.,
3.

;

-cisione

DE
c

cuius

(cuus*)

c,

came ABCDH"!!© Sed.
cum

edidimus

c (partibus)

in

Mai.

om.

:

YZ c,

:

carnis

DE3'H®KM"VYZ
ABC.

Mqii., Sed., id est, ex

rell.

et

(t

c.

utraque

ex Dauid: ex utrisque
in patr. sup. lin. A,

christus sine addit.

Mai., Sed.:

om. et E.

ex utrisque patribus

ex Abraham

patribus codd.

partibus H).

cir-

Mai.

Sed.,

serie patrum

duorum

sumens D*, pre- mg.

utrique Z* {sed corr.).

aim

ad deum

circumcisionem Z* (ne erastwi),

in

Y.

EKKTVYZ

;

:

actus E.

Sed.

generationi Y.

cnmcissio

4.

ad dominum DES*

EKYZ.

a deo

+ est ADV.

BCEafQKRT

4

;
:

::

PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MATTHEI.

i6

Sicque quatemo denario numero triformiter posito, principium a credeadi fide

5

in

ex electione in transmigrationis diem dirigens
electionis
Christum definiens decursam aduentus domini
usque
ad
atque a transmigratione
ostendit generationem, ut et numero satisfaciens et tempori et se quod esset
ostenderet et dei in se opus monstrans etiani in his quorum genus posuit Christi
Ouarum omnium rerum tempus,
operantis a principio testimonium non negaret.
ordo, numerus, dispositio uel ratio, quod fidei necessarium est, deus Christus
qui factus est ex muliere, factus sub lege, natus ex uirgine, passus in carne,
est
omnia in crucc fixit, ut triumphans ea in semet ipso resurgens in corpore et patris
tempus porrigens

et

;

10

nomen

patribus

in

filio et filii

cum

ostendens ununi se

fine,

est desiderantibus

tionem apostoli

deum

patri restitucret in

filiis,

sine principio sine

In quo euangelio utile

est.

prima uel media uel perfecta cognoscere ut

sic

opus

et

nomen

patre esse, quia unus

euangelii et dilcctionem

uoca-

et

carne nascentis per

dei in

uniuersa legentes intellegant atque id in eo in quo adprehensi sunt et adprehendere

ACDH>KV

sioque

1.

Mai.
sitque BEKTZ,
qiiatemo denario CDiP:

H0*y.

quae

sit

BEHSKiVrVZ

quatemario den.
sine denario

;

:

quaterdenario

prima

Mai. Sed.,

Abraham,

c

r.,

H

et

Itlatthctts

sectindo clectus sicut

nis in genealogia, ct opus Cliristi in singulis fer-

quorum nomina

sonis

H0*YZ*

lectionis

2.

Y

corrigens

DEiP.

(m erasam).

et Z<:).

(el-

+ et

;

H0*

fidem

reddendi sine ac 0.

D,

possito

recensuit.

ac credendi Y, ac reddendi E,

praecipium E.

ex

H

electio in E(electio.

post

diem

C;
ras.

om. diem dirigens atque a
litt. 3".
transmigratione Y. diregens D.
3. atque ... ad christum om. IP* { + mg.).
om. a EZ*. ad Christum DEH'KKTYZ^ c A/ai.
3 aut 4

:

ABCH0YZ*.

in chr.

K

difiniens IP

pr. sup. lini)

(i

decursam ABDa'HV c Mai.
aduentus domini codd.
-sum CE0KM"YZ.
;

DE.

diff-

faene omnes
4.

DSPH

:

;

ACa'0K»I"VZ* " ^

Z', et se esse
5.

t.

numerositatis et

c,

c-

item se

D

:

E0*YZ.

esse

BEHY

et sic A/ai., Sed.

ostenderet eu/n

KH"VYZ

temporis

Sed., A/ai.

ABCDH'H

>

:

opus in

ostendens

E0

se c A/ai., Sed.

montrans AT, monstra trans E; monstrasset C.
om, in his EYZ. possuit EJP.
tempus
rerum omnium C.
6. quorum 5P.
rerum D.

>

7.

dispossitio DE'jT, disputalio

>

BCH.

ratio,

christus

D'S

est)

A/ai.

;

esse;

cf.

ad

16 quoniam in ipso condita sunt uniuersa

i.

in caelis et in terra uisibilia et inuisibilia

.

.

.

omnia

per ipsum et in ipso creata sunt, et iterum ii. 2
iibi cum Hilario legisse uidetur {de Trin. ix. 62)
in

agnitionem sacramenti dei Christi, ubi Hieron.
agnitionem mysterii Dei Patris et Christi lesu
14, 15 delens quod aduersus nos erat chiro-

affigens

decreti
illud

.

.

et

.

cruci

et

ipsum

semetipso,

cf.

tulit

de medio

exspolians principatus et

potestates traduxit confidenter
illos in

palam triumphans

ctiam ad Gal.

iv. 4.

om. est D.
qui factus qui natus BCD.
inceperat muliere scribere sed correxit
uirgine
sua manu A. om. in carne, omnia D.
om. ut D3?. eas EZ.
fincxit E.
9. cruci H.
in semet ipso resiu'gens bis rcpetitum 0. semed
C. post ipso ras. in NT. corpori ut patris DiP.
8.

:

:

10.

om. in patribus

patri:

EZ

nomen c A/ai

filio et filii

H. restitueret c^w ABCDilPH :
E0]'CKrVYZ c A/ai. in filiis et filii

in patris

restituens

tempori cum ABC
0«K;tempore)»rV c,

satisfaciens et

n. satisfaccret et

Mai., Sed.
et se

> domini aduentus A.

:

numero

Col.

et

electione in {om. ex)

Deus

est.

earum rerum substantiam

inesse et

graphum

{sed exp. et del.)

In)KrVYZ.

n.

f.

in

om. et A/ai. ex electione in ABCDS'H^lectione)
sup. lin.iK A/ai.:

q.

deus christus
{perperam Tisch.

est,

A

distinguitur in

lapsu ut udtur habet ds exps est. Mystice ut
uidetur dicit Christum 9iov Ki-^ov omnibus /usee

in

trans-

necessarium

fidei
ita

;

porregens

electione

migrationis tempus porrigens

©(ex

est

AY. Hanc sententiaiii

ludaeus erat sicut
Dauid, tertio a ludaismo in Christum transmigrauit. Sed non solum
uitam suam myslice ostendit sed perfectionem ordisic intelligo ;

quod

(,et filiis

;

Z*

\

et c

;

et in filiis

0*

(et

erasa) V.

>

quia:
esse cum patre IP.
om. fine E.
aeuangelio D. utille D.
dissider12. est ABCIPOK; om. DEMTVYZ.
uocatio Y; uocitionem V.
antibus D.
11.

qui

KKT.

13. aeuangelii

E,

-guelii

D.

dilectione

BY.

carnem Z*.

H

adque
A/ai.
intelligant
uniuersam E.
quae E. id in eo in quo ADIP, et in eo in
V in eo quo BC(quod)EH(quod)©KM"Z c

14.

cap
quo

;

:

A/ai.

adpra

-

adprehensi ADZ* et appr- VZ= A/ai.
adpreBCil'HW, apprae- EKM'Y

PRAEFATIO UEL ARGUMENTUM MATTHEI.
Nobis enim hoc

expetunt recognoscant.
rei

in studio

argumenti

17

fuit, et

fidem factae

tradere et operantis dei intellegendam diligenter esse dispositionem quae-

rentibus

non

tacere.

3

EXPLICIT.]

hendere

ABDVZ*

CEH'HQKr,

YT? Mai. adpraead Philip, iii. 12 uU
adprehendere {cum Hilario,

et

appr-

appr- K.

tierha adprehensi et
etc.) iiersiones

reddit seqaor

;

Cf.

autem

si

comprehendam

comprehensus sum a Christo lesu.
I. expednnt E, expeterant D.

hoc in cnm

enim
quo et

antiqiias redolent. Hieronytmis

BD3'H0K

Mai.,

i.e.

in

nobis ftiit in scribendo

VYZ c.

operatas

2.

tellegentiam

hoc propositum

Subscr. explicit AY, explicit prologus STZ,
(secundum mattheum) H, finit argnmentum 02"
sequuntur Canones in KTVZ.

3.

+ euangelii

:

dilegenter

{sine a)

H

;

;

dispossitionem

A

D

{male Tisch. a

a quaer- BVyl/a/., non quaer- D.

taoere + amen

0T

0772.inCEKr

inMai.
D, diligentem c

intelligendam
c.

quaerentibus

quaer-) et al. pi.

explicit praefatio
(

H.

EYZ

> in hoc A;

:

BCH.

cm. esse BCG'^KKTV.

om. E.
E3'.

regnoscant E.

stadium

(pre-)

EKTZ

;

matthei), explicit

c.

e. p.

euangelii matthei

argumentum

D

V^ Mai.

BC
Hie

CAPITULA IN EUANGELIUM
Capitula exstant in

ABCDiPGHSJ

KQTUVY.

{capitula et hraics)

Dcs:ait autem in

EFLMKTORWXZ,

TJ^Sffi omnibusque quos iiidimiis edd. antiquis. Kcslcr 1487 habet ^ Rcgislruni in Euangeliit:ii
uiginti octo capitula^ gjiae niodenia uidcntiir.
Inscrr. leariani niiiltum inter sc

:

incipiunt capitula in euangelio matthei

AUVY.
Edidimus ex

codice

A

latione codd. rcll. iis lectionilms omissis

sii lectionibus ;

Generationum quadraginta
rum ab abraham usque ad

II.

Natum

cum

oblatis

Stella sibi

Infantes interficiuntur.

per uisum admoni-

cum puero et
matre eius in egip-

tus.

praemonente

christo fugit in

De

Magorum munera.
Occultatio iesu.

Et ioseph ab angelo

iii.

muneribus
ioseph

aegyptum

tum

et

herodes occidit infantes.

V.

16 et codd.

Natiuitas christi.

I.

ii.

ueniunt.

chrislum magi

Angelo

Thorn, ex codd. S.

Or at. E.

Reginae Suetiae.

Natiuitas christi.
Magi cum muneribus

I.

adorauerunt.
IIII.

Pauli,

catae sunt.

lante praedicitur.

duce nuntiante

spectant

Litterae nigriores in cod. ruhri-

narratur.

Natiuitas iesu christi de maria
sponso eius ioseph angelo reue-

III.

collationibus codicum,

Impresserat

omisimus.

duachris-

orthographiam

2797.

Thomas. I. p. 324.
Edidimus ex Thom. adhibitis
Cf.

tantuni

qitae

in

mattheum Y,

BH0JT aur. Harl.

Thomasium, uol, I. p. 319.
Edidimus ex Cod. Cau. adhibilis
in no/ulis iiariantibus ThomaCf.

ad

tum ordo

incip, capitula lectio sec

C.

{ed. Tisch.) cu?n col-

quae tanhitn ad ortliographiam spectant,
cf. Thomasinin, iiol. I. p. 297.
I.

K,

et

!\la,tthci coitiinen:

iiii.

fugit.

Infantes interficiuntur.

praedicatione iohannis bap-

tistae

quod uox clamantis

sit

paeni-

tentiam agite.

VI.

De baptismo

a iohanne
scilicet

christi

signo

et

in

iordane

eius in uoce et utriusque

spiritus in

II.

trinitatis patris

Regresso itu ex aegypto nazareth.

De

ii.

columba.

et

quadraginta dierum ieiunio

III.

diabolo trina temtatione deuicto.

VIII.

Relicta

nazareth

praedicat

terrae zabulon et neptalim

uaticinium

esaiae

Regressus Ihs ex aegypto
in nazareth a

iohanne in

iordane baptizatus

est.

nis in Ihordane.

De

iii.

De

VII.

babtismate Iohan-

II.

iuxta

xpi baptimate.

Ihs post ieiunium.
quadraginta dierum
et quadraginta noctibus tentatur a dia-

III.

temptatus a dia-

Ihs

bolo

uicit.

bulo.

paenitentiam

agere iubens.

Vim.

Uocat petrum andream iaet
iohannem piscatores,
mox secuti sunt eum.

ii.

cobum
cjui

Petrum

et

Ihoannem

piscatores congregat.

Petrum

bum
tores

andream, iaco-

et

iohannem

et

conuocat

piscaet

cir-

cumiens uarios languores

hominum
I.

Abraham

:

Adam

A.

VIII. om. terraa Thorn.

I. iiii.

interficiuntur

+ cum

matre.

Regressio ... in nazareth.
iii. xpi baptismo.
III. noctium.
ii.
Petrum et
II.

Andream lacobum
congregat

:

uocat.

et

Iohannem.

curat.

II. baptizatur B.

SECUNDUM MATTHEUM.
capitnlatio euangelii secundu
incipit breues

matheum G, capitula

euangelii

secundum matthaeum,

breues secundum

et

matthaeum J.

eiusdem matthei enangeli H, inciput breues eiusdem euangl ©, incipiunt breues causae secundum

mat. D, incipiunt breues causae euaS secund mattheii Q, incipiunt (un erasac) breuis enumeratio euang. matthei H",
incipit elencus (hel- C) eiusdem BC, ei T { + Matthei). Nihil habent AV.

DIPGQ.

J

D

Rdidimzts ex codice

aliorum

notulis

in

codd.

hibitis ; its omissis

K.

(^breues).

Edidimus ex

lectzofiilnts

ed.

Kx codice

Blanchini.

ipso transcripsimus.

ad-

quae ad ortho-

graphiani spectant.
I.

Generationum nomina et
quod abraham caput fidei
sit et

Natiuitas xpi

I.

nem

secundum

I.

in beth iuda.

Magi munera

II.

car-

offerunt

Natus

est

ciuitate

Et

Ihs in

interfectio paruu-

ex maria.

Magi

II.

offerunt

munera

et

infantes interficiuntur.

lorum.

et

natiuitas xpi

Bethlem

Interficiuntur infantes.

Ubi loseph admonitus

II.

ut

fugeret in

regressus est

est

Aegyptum

cum

et

lesu in-

fante in Nazareth.

III.

Regressio ihu ex egip in

natza.

nil.

III.

Ubi lohannes coepit baplesum baptizauit.

tizare et

Babtismus

iohannis et

Ubi zabulos temptat
xpc xl diebus.

Regressio ihu ex aegypto

in nazareth.
IIII.

De

baptismo iohannis in

iordane et xpi baptisma.

babtismus xpi in iordane.

V.

III.

et

ieiunat

IV. Ubi ihs
diabolo

temtatus

est

a

cum ieiunasset quad-

V. Ubi ihs temptatur a diabolo
et ieiunat

quadraginta diebus.

raginta diebus.

VI. Ubi iohannis traditus est
et secessit ihs in

cafarnaum.

V. Ubi

ihs

tradito

lohanne

Baptista coepit praedicare et

ubi uocauit Petram et

dream
VII.

Petrum

et

And

pisca-

et

lacobum

et

An-

lohan-

VI. Ubi iohannes traditus est
et secessit ihs in

petrum

bum

et

uocat.

tores uocat.

I. ovi.

secundum camem IPGQ.

< infantes interficiuntur 5PGQ.
III. de baptismo ioh. 3PGQ. < in
II.

iordane et xpi baptisma IPC-molGQ.

V. temptauit iP;

JPGQ.
VII. + Ubi ad

ieiun.iuit

+ ihm JPGQ
VI. om. in G.

init.

galileam et

andream et iacoiohannem piscatores
et

a'GQ.

D

2

CAPITULA IN EUANGELIUM

20

BH0JT

AUVY.
X.

Per totam

galilaeam

omnes sanando

praedicat

iii.

languores.

res

XI. In nionte discipulos docens sep-

tem beatitudincs

et

aur. Harl. 2797.

Et circumiens galileam uarios languo-

hominum

curat.

IIII. Beatitudo et cetera

octauam perse-

mandata. Id

est,

IIII.

De

beatitudine et de

ceteris mandatis.

cutionis exponit.

XII. Discipulos sal terrae et mundi

lumen

appellans

praecipit

splendore operum patrem

in

glorifi-

candum.
Ob implendam legem uenisse

XIII.

pharisaeorum docet ius-

se dicens

homici-

ii.

dium lege uetans etiam munus

iii.

De
De

iiii.

De

titiam

superandam,

offerendum

et

homicidio.
hoblatione.

fratris iubet reconcili-

atione differri.

XIIII. Consentiendum in uia aduersario,

non moechandum docens,

iubet

uitia

uel

inemenda-

caros

sub nomine oculi uel dextrae

biles

scandalizantis abscidi.

XV. Quod

adulter

qui

sit

uxorem

excepta fornicationis causa demiserit

:

prohibens

iurare, docet

omnino

etiam

manu

et

De

V.

adulterio.

nee percutienti nee

expolianti nee angarianti nee petenti uel

hoculo

heruenda.

mutuare uolenti

Huxorem

vi.

nisi

hob

a-

dulterium non dimit-

resistere.

tendam.

De
De

vii.
viii.

XVI. Amandum proximum lege firmans etiam inimicos praecipit

iuramentis.

hoculo

et dente.

Inimicos diligendos.

viiii.

diligendos.

XVII. Elemosynam docet
dito

faciendam,

in

quam

abscon-

nesciat, id est appetitio laudis

manae.
XVIII. Orationis formulam

tem

non

cata nisi dimittentibus
sine tristitia

nee thesaurizandum in

XX. Lucernam
pellans nee

in sep-

De horatione quomodo horetur.

V.

:

terra.

V. Orationem docet
cetera

et inter

mandata non esse

cogitandum- de uictu et

dimitti.

ieiunandum

corporis oculum apduobus dominis posse

XII. praecepit Tltoni.
XIII. uetatis Thorn.
XIIII. uia ira U.
XV. mntuari Thorn.

helemosynis.

hu-

petitionibus tradens ait pec-

XIX. Docet

De

X.

sinistra

i.

ii.

iii.

De
De

uestimento praedicit.

geiunio.

thesauro in caelum,

Lucernam
se

corporis es-

hoculum.

de ad. ante
de ocnlo.
V. {non IV. x.") De eleemoIIII. V.

iv.

synis.

Oratio

oculum +

et.

.

leioniom.

iii.

IIII.

0771.

de

V. praedicat

sec.

BH.

BH0.

SECUNDUM MATTHEUM.
DaPGQ.

J

21
K.

{breues).

De

VII.

predicatione ihu et in-

firmorum
VIII.

De beatitudine

mandata ad

et

Caetera

VI. Ubi docet lesus discipulos

suos de Beatitudine et

discipulos loqui-

Uos

tur.

Non ueni soluere

Villi,

lea:em

estis lux

VII. Ubi dicit

beatitudine et cetera

mandata.

mundi.

Non ueni

soluere

Quod non

Villi.

legem et de iracundia fratrum et de reconciliatione.

nl.

De

VIII.

dicit

sanitates.

uenerit ihs

legem sed implere
munus relinquendum ante

soluere
et

altare

reconcilian-

fratri

et

dum.

Non mechandum.

X.

Ubi de moecatione

VIII.

et

oculo eruendo etmanudextra
et
et

XI.

De

dilectione Inimicorum.

uxore non dimittenda
omnino non iurare.

Villi.

De

inimicis diligendis et

eleemosina
abscondito

et
et

oratione

de

in

Non moechandum

X.

et

si

manus scandalizat
uxorem non liceat dimitti

oculus uel
et

nisi

XL
et

ob fornicationem.

Dedilectionem inimicorum

orandum pro

eis.

oratione

Dominica.
XII.

De

sinistra

aelimoysinis

nesciat

XII.

quid faciat dextera.

De

sinistra

helemosinis
et

in

nesciat

oratione

non

multum loquendum.

XIII.

IN

ieiuniis

non

tandum
multum loquendum

contris-

et in oratione

non

et

de

tessauro in caelo.

VIII. discipulos

+ suos 5PQ.

Villi, non uenit ills H'GQ. legem
sed adinplere GQ.
XII. sinistra + tua G. dextera +
tua G.

XIII. +in ante oratione SPGQ.
de tess. in caelo ad cap. XIIII
tonunt.

et

X.

De

ieiunio et thensauro in

caelo et

de oculo quod

cerna corporis

sit.

lu-

XIII. In ieiuniis

tandum
caelo et
poris

sit

et

non

contris-

de thesauro in

quod lucerna coroculus.

CAPITULA IN EUANGELIUM
AUVY.
nee

et uestis

habendam sed regnum

omnibus praeferendum
debere

sollieitum

BH0JT anr.

C.

sollicitudinem escae

seruire

esse

et uestimento uolati-

dei

docet, nee
in

Hail. 2797.

Nee cogitandum deesca

V.

libus

et

liliis

agri

et sollicitudine diei.

cras-

tinum.

XXI. De mensura

iudicii dicens, fes-

VI.

tucae uel trabis comparatione facta

doeet prius propria et post

fratris

i.

Non

iudican-

esse

dum.
De fistuca

Non

VI.

esse praepropere

iudicandum.
et trabes in

hoculo.

uitia resecanda.

XXII. Sanctum canibus porcisque
non danduni sed petendum quaerendum pulsandumue praeficit.

ii.

De

margaritis

ante

De

iii.

Petendum querendum
et

margaritis ante porcos

non mittendis petendum
quarendum et pulsandum.

porcos.

pulsandum.

XXIII. Per latam uiam multos, per
angustam paucos introire testatur

cauendos esse prophetas;
nomine quoque fructuum bonarum
et malarum arborum docet quia
nee malum uoluntas bona nee
bonum opus potest facere uoluntas

et falsos

iiii.

De

pseudoprophetis.

A

pseudoprophetis cauen-

dum.

mala.

XXIIII.

Non

uocantes

mini nee uirtutes

nomen

in eius

Quia non omnes qui dieunt
domine domine intrabunt

do-

nomine

in

facientes sed implentes uoluntatem
dei intrare dicit in

rum

regnum

caelo-

adhibita comparatione aedifi-

domum

cantis

V.

De

domo

super

super petram aut

aedifieata

petram

aedifieata super

petram uel arenam.

uel

arenam.

super Iiarenam.

XXV. Leprosum

regno caelorum.

De domo

extensione

manus

ac prolatione uerbi uolo mundauit.
XXVI. Centurionis puerum curans

VII.Deseendensde monto leprosum curat,
centurionis
Puerum
i.

paralyticum curat.

iudaeos de regno in quo gentes
promittit uenturos, asserit

VII.

Leprosum mundat.

Puerum

tribuni paralyticum

curat.

expel-

lendos.

XXVII. Socrus
manus tactu

petri

dominicae

sanata ministrat

ii.

Socrum
bus

et

Petri e febri-

liberat.

Soerum

petri a febribus

li-

berat.

multi uaria infirmitate curantur.

XXII.

XXVI.

praefigit

UY,

uenturas
XXVII. sanat U.
Tliom.
uaria)

U

Y

praesit Thorn.
Thorn.
multifaria ',/« multi

praepropere Harl.

VI. iiii. fast pseudoprophetis
+ quia non omnis qui dicit mihi
domine domine intrabit in reg-

VI.

07n.

2jg';.

om.

Harl.

27(17.

num

introibunt

caelorum.
VII. curat mundat.
:

non mittendis
dieunt +

B0

aur.
VII. om.

aur.

puerum

BH0

niilii

anr.

regnum B
tribuni J

centurionis pro trib. aur.

;

SECUNDUM MATTHEUM.
J

DiPGQ.
XIIII.

Nemo potest

de uolatilibus

seruire at
liliis

dominis

ii

et

XL De

K.

{hreuesj.

eo quod

nemo

duobus dominis

potest

seruire et de

non cogitando quid opus

et solicitudine diei.

animae

et corpori et

de

sit

fes-

tuca et trabe in oculo.

XV. De

nem

{sic) diei et

de

seruire

et

de

de solitudine

non iudicandum

alienis.

XV. De

non mit-

Oculo

dum

tendis ante porcos.

debere

uolatilia caeli et

de

fistuca in oculo et

trabe de margaretis

Duobus dominis nemi-

XIIII.

trabem in
sanctum non dancanibus et petendum
festuca et

et

fideliter.

XVI. Intrate per angustam
portam et cauete a falsis pro-

De duabus

XII.

bona

fetis.

XVII. Non Omnis qui dicit
mihi dne dne nt et de domu

et

et

de

arbore

et

mala

non omnes
regnum caelorum

et quia

mo

super petram.

uiis

prophetis

falsis

intrant in
et

de do-

aedificata super petram.

XVI. Per angustam portam
et non per spatiosam intrandum et quod arbor bona
fructus malos non facit.

XVII. Quod non omnis qui
dicit dne diie intret in reg-

num

caelorum

aedificata

de

et

domo

super petram

et

harenam.

XVIII. Discendens ihs de
monte leprosum mundauit.

De

XIII.
et

de

paralytico

filio

mundato

Centurionis.

XVIII. Ubi docet
dens

XVIIII. Ubi Puerum Centorionis ihs saluum

ihs sicut

po-

testatem habens et descen-

de

monte

leprosum

mundauit.

XVIIII. In capharnaum ingres-

fecit.

sus

puerum

centurionis san-

auit.

XX. Ubi socrum
ubi

liberauit

a

quidaln

XIIII. uolatilia G.

Q

caeli
;
solid. G.

et 111.)

(/»-<?

XV. >et
JPGQ

oculo

'Xyiponit

et

dixit

liliabus

+ de ante

G.

de trabe {om. de G) in
de marg. etc. in cap.

2".

> ante p. non mit. 3".

XVI = XVII
XVII.

febribus

diie

in a" et sic infra.
intrabit

in

regnum

celorum a^GQ.
domu aediticata
super petram et harenam H'GQ.
XVIII. + Et ante disc. iP.
XVIIII. cent. + ihs SPGQ.
XX. socrum + Petri 3PGQ ad ubi

quidam
a*.

i?ic.

XXI

in

GQ, XXII

in

XIIII.

Ubi socrum

febribus

liberauit

Petri
et

a

dae-

XX. Socrum
sanauit et

petri

a febribus

quidam

dixit diio

:

CAPTTULA IN EUANGELIUM

24

BH0JT aur. Harl.
De plurimis curis

AUVY.
XXVIII.

Dicenti sequar

bere se
et

dicit

te,

non ha-

iii.

De

plurimis curis.

et

ut

mortui mortuos suos se-

ubi caput reclinet

cuidam

peliant

interrogantem discipulum a pa-

terna uetuit sepultura.

2797.

;

iiii.

Et

scribae

exequi

dicit.

uolentis

dicit

nn abere

filium hominis hubi

caput reclinet.
V.

Adque

alius

relicto

corpore

patris

se-

quatur praecipit.

XXIX. In

naui dormiens a pericli-

VIII. In

uerbo

nam eum

ex-

VIII. Nauigans

dormientem
discipuli hut tem-

tem

citant

tantibus excitatus tranquillitatem
restituit.

tempesta-

sedat.

pestatem sedaret.

XXX.
tis

In terra gerassenorum sana-

hominibus daemones

ire

i.

Et

in

terra

grassen-

In terra gerasenorum dae-

orum daemoniaeicit.

per-

monia

eicit.

mittit in porcos.

XXXI.

In ciuitate sua paralyticum

Vim.

Ubi

paralitieus

IX. Paralyticus curatus lec-

tum suum portat.
Mattheum conuocat.

murantibus de publicanorum con-

lectum fert.
i.
Wattheum conuocat.
ii.
Hac fariseis murmur-

male haben-

antibus de conuiuio

pharisaeis dicit

publicanorum

opus sanis medico.

curat prius dimittendo peccata.

XXXII. Matlieum
uiuio pharisaeis

uocat,

ait

et

mur-

tibus opus esse medico similitudinem panni rudis ac uini uel utrium

dicit

non esse hopus
medicum.

ponens.
iii.

domo

In

eius discumbens

non esse

sanis

Discipulis Ihoannis in-

Parabolam

X.

panni

et

terrogantibus quare

scissurae et utrium et uini

non geiunarent

ponit.

cipuli

1am panni
rae

et

dis-

parabu-

eius

et scissu-

hutrium

et

uini ponit.

XXXIII. Pergens ad resuscitandam
filiam

principis

fluuio

sanguinis

et

iiii.

mulierem a prosanat

suscitans

puellam.

XXXIIII. Transiens duos caecos inluminat et muto linguam eiecto
daemone reddit.
XXVIII.

netat

U

Thorn.

V.

Filiam principis mor-

Mulierem a profluuio san-

tuam dum uadit suscitare mulierem a

guinis

profluuio liberal.

tuam

Caecis

hoculi

aperi-

liberal

principis

et

filiam

cuiusdam mor-

suscitat Caecis ocu-

los aperit.

untur.

VII. V.
VIII.

+

se ante sequatur.

> dormientem excitant.

VII. de pluribus c. BH ; plnrimos cur.it aur.
IX. portat: bainlat BH0a«r.
om. in domo eius discumbens
BH(").) aur. Jlarl. 2797.

>

pharis.

dicit

0i,dicens)Ja;»-.

sanis ualidis BH0 aur. medicis 0, -cus H, -cum aur.
X. om. et ante nini H aur.
om. ponit f I. + et ante mulierem H. om. sanguinis BH0
cniusdam
atir. Jlarl. 2797.
:

>

principis

H.

:

SECUNDUM MATTHEUM
DS-GQ.

J

magister sequar te et alio
dixit ihs sequere

me

In

et

35

ibreues).

K.

moniacos multo curauit
mari et uento imperauit.

et

sequar

me

te et alio dixit

et in nauicula

sequere

dormiens

excitatur a discipulis.

nauicula dormiens excitatur

a discipulis.

XXI. IN

gerassinorum

terra

legionem demonium

iecit.

XV. Ubi in regione Gerasenorum duos homines a daem-

XXI. In terra gerasenorum
daemonia eiecit.

onio liberauit

XXII. Ubi Paraliticum

cum

Ire

lecto

iussit

matheum

et

Non egent

sani

medico

theloneo et multi publicani

recumbunt cum eo

sed male habentes.

XXII. Ubi paralyticum
ire

XVI. Ubi Matthaeum uocat de

uocat de tylonio.

XXIII.

et paralyticum
lectum suum portare facit.

Non

et

dicit

ueni iustos uocare.

cum

iussit

lecto.

XXIII. Ubi mattheum uocat
de theloneo et dicit non egent
sani

medico sed male ha-

bentes

non ieiunant
quamdiu cum

et

sponsi

filii

eis

est sponsus.

Non

XXIIII.

leiunant

filii

Cum

illis

quandiu

sponsi

sponsus.

XXV. Ubi

mulier a fluuio san-

guinis liberatur et

A

cipis

morte

XXVI. Ubi
uit et

filia

Prin-

et

mutum

de-

monium iecit.
XXVII. Messis quidem multa
operarii

autem pauci

et dat

apostolis potestatem curandi.

Ad

XXIII

et in nauicula inc.

in

disciptilis + suis 3P.
XXI. + ubi ante in terra 5P.

3".

XXII. lecto + suo 5PQ. tylonio
+ suo a'Q.
XXIII. medicum SPGQ.
XXIIII. illis + est 5PGQ.
XXV. profluuio 5PGQ. om. sanguinis

5PGQ.

5P.

liberatur

:

curatur

lib. sec. suscitatur JPG(^re-)

Q-

XXVI.

liberauit ante aperuit

sed expunctum.

tum

om. et ante

D.

mu-

'S.

XXVII.

lohannis

discipuli

XXIIII. Ubi mulier a profluuio

interrogant de ieiunio et de

sanguinis

panno

principis a

filiam

et

utribus

et

ubi

Synagogae
mulierem a

Principis

suscitauit

et

liberatur

et

filia

morte resuscita-

tur.

sanguinis fluxu sanauit.

liberatur.

caecis oculos aper-

sordum

XVII. Ubi

> curandi potestatem G.

XVIII.

De duobus

caecis se-

dentibus secus uiam et

uno

muto daemonium habente.
XVIIII. Ubi lesusdedit potestatem discipulis suis et misit
COS praedicare.

XXV. Ubi caecorum
aperit et

surdum

et

oculos

mutum

demonium eicit.
XXVI. Circumiens ihs ciuitates
infirmos sanauit

tem

curationis

ei

et

potesta-

nomina

CAPITULA IN EUANGELIUM

36

AUVY.

BH©JTfl;«-. Uarl. 2797.

Surdum

vi.

XXXV. Omnem

languorem curans,

de-

premittit

eum om-

ni doctrina.

doctrina con-

et

mutum

monium eicitur.
X. Duodecim apostolos

operarios pro multa messe disci-

pulos uirtutibus

et

Surdum et mutum daemonium eicit.
Duodecim apostolos praemittit
cum omni doctrina
et dicit quod non
mittere
uenerit pacem
:

firmat.

super terram sed gladium.

XXXVI.
ut

Sicut oues inter lupos missi

non timeant eos qui corpus

occidunt, clementer informal.

XXXVII. Gladium

se

non pacem

in terram mittere dicens

nee amari

patrem aut matrem super

mercedem

se prae-

quoque

cipiens receptorem

iusti

mani-

accipere

iusti

festat.

XXXVIII. lohannes

misit ad iesum;

qui dimissis nuntiis multa de eo
turbis enuntiat.

XI. lohannes de careers
ad
et Ifia de
lohanne ad turbas

Hm

Increpat

paenitentiam etiam
uirtutibus

XL.

non

Confessio

quae
apud se

ciuitates
factis

i.

Adque
tates

propheta

quia

ciuitates

quae credere noluerunt.

peniten-

tiam non egerunt.

egerunt.

laudis

increpat ciui-

per-

quod maior
ipso non sit

hibet iohanni

atque increpat

loquitur.

XXXIX.

Ihs testimonium

XI.

iesu

refertur

ad patrem et inuitatio oneratorum
et laborantium ad quietem.

ii.

ad

Ihesu

Confessio

iii.

Iesu

Confessio
et

patrem.

ad patrem

iugum domini

leue esse.

Et iugum domini leue
est.

XLI. Discipulorum

sabbato

spicas

XII.

Discipuli

et

spicas

uel-

lunt.

circumcisione redarguit.

XLII. In synagoga

manum

aridam

i.

INIanum

eum

facientibus

curat, et prophetia

liberat

XLII. prophetiam
moral Tlioin.

.

et

sa-

Manum

aridam habentem

sanat.

multos

de ipso com-

pleta memoratur.
XLIII. Caecum mutumque curans a

daemonio

haridam

nat.

sanat et pharisaeis consilium ad-

uersus

XII. Discipuli

uellunt.

uellentium reprehensores exemplo

dauid

spicas

in

ii.

Hominem
caecu

belzebub

completam me-

Vim.
cipe

vi.

et

a daemonio
mutu curat.

eicitur +

daemonioriim

et in prin-

id

facere

dicitur.

X. doctrina + ac dicit quod
non uenit pacem mittere in terra
sed gladium.

XI.
esse.

i.

quia: quae.

iii.

leue

Hominem
cum

et

a daemonio cae-

mutum

liberat.

X. om. duodecim BH0.
XI. Itis test, de ioh. dicit {pm.
quod maior propheta ipso non
sit)

BH0J

aur.

lene

XII. uellebant am-.

BH.

SECUNDUM MATTHEUM.
DSPGQ.

J

XXVIII. Nomina apostolorum
dicit quos missit Cum omni

XX. Ubi

K.

{brcues).

praedicit

persecutionem

discipulis

quod cor-

et

pus occidatur non anima.

doctrina.

27

apostolora»2 dicit quos misit

cum omni
prudentes

monet
sit

XXVIIII.

Si uos persequentur

in unaciuitate fugite in aliam.

XXI. De duobus passeribus et
dicit quia non ueni pacem
mittere in terram

sed gla-

dium.

et

doctrina

sint sicut

quod

et

ut

(?)

serpentes

frater fratrem

traditurus.

XXVII. Ubi

dicit si

uos per-

unam

ciuitatem

sequentur in

quod non

fugite in aliam et

uenerit

pacem

mittere super

terram sed gladium.

XXX. Qui
matrem
est

me

patrem

Diligit

XXVIII. Ubi

et

patrem

quam me non

plus

et

XXXI.

lohannis de carcere ad

dnm

de iohanne

mittit et ihs

ad

loquitur

turbas

lex

et

profetae usque ad iohannem.

XXXII. Ubi

inproperat coro-

zain et betzaidan ciuitatibus.

XXII. Ubi lohannes misit ad
lesum discipulos suos et
lesus dicit de eo quod ipse
est Helias qui

XXIII.
in

De

foro

uenturus

est.

pueris

sedentibus

ubi

inproperat

et

ciuitatibus quia ei

non

cre-

XXXIII. Confiteor

pater

tibi

caeli et terrae quia

abscon-

haec a sapientibus

et

XXIIII. Confessio lesu ad patrem et de iugo eius quia
suaue

diseipuli uellunt

spicas sabbatis.

XXV. Ubi
bant
in

qui uos recipit

diseipuli

spicas

Synagoga

plus

me dignus
me recipit.

XXVIIII. lohannes ad ihm
mandat tu es qui uenturus es
an alium expectamus et ihs
dicit lex et prophetae usque
ad iohannemprophetauerunt.

XXX. Ubi proponit parabolam
de pueris sedentibus
et

in foro

improperat chorozain

non

et

egissent

paenitentiae.

XXXI. Ubi

confitetur

patri

quod reuelauerit se paruulis
et quod iugum illius suaue

est.

haec paruulis.

reuelasti

XXXIIII. Ubi

est

bethsaida quod

diderunt.

disti

matrem

quam me non

diarnus.

qui amat

dicit

aut

et

Ihu

uelle-

de homine

qui

manum

habebat aridam.

onus

est et

XXXII. Ubi

leue.

diseipuli uellunt

spicas sabbatis et

quod mis-

ericordiam uult magis

quam

sacrificium.

XXXV.

XXVIII.
G.

manum

aridam

hominem

a dae-

Ubi

sanauit et

guos

dieit

doctrina

si etc.

XXVI. De homine caeco et
rauto quem daemonium ha-

XXXIII.
auit

et

Manum
dicit

inponit et
in eodem cap. 5P.
:

XXVIIII. persequuntur
iinam ciuitatem 5PGQ.

XXX. plus quam
me Q.

:

5PGQ.

super 5PGQ.

om.

XXXI. dnm

:

itm a'GQ

;

> ad

GQ. > ad turbas
loquitur iPGQ.
ad lex inc. cap.
XXXIIII a> et lex GQ.
XXXIII. 01)1. caeli et terrae G.

ihm de

carcere

;

reuelasti ea

ItPGQ

;

+ a sap.

D

scd

xpicnctum,

XXXIIII.

XXXV.

> spicas uellunt IPGQ.

om. et ante

hominem Q.

E

aridam san-

licet

a

sabbatis

:

CAPITULA IN EUANGELIUM

38

AUVY.
destruit

blasphemiam

dicens

sanctum

non

spiritum

arborem quoque ex
et

diem

iii.

Et

niorum

in

Et

um id

facere

Harl. 279^.

daemonior-

in principe

facere

eum opinan-

tes redarguit.

de uerbo

iudicii reddi.
iiii.

signum peIonae et
nineuitarum signum

Phariseis

bus ionae signum dari praedicit,
nineuitas et reginam austri
et

daemo-

id

opinantes dextruit.

remitti

XLIIII. Piiarisaeis signum petenti-

memorans

in principe

fructu posse

rationem

cognosci,
otioso in

BH0JT atir.

C.

dicentes id facere responsione sua

de

com-

immundo

spiritu

Ionae

nineuitarum

et

num

tentibus

sig-

pharisaeis promittit.

tradit.

septempHciter in homine redeunte
disputans.

XLV. Matrem et fratres discipulos
dicit uel omnem qui patris eius
fecerit

XL VI.
1am

V.

Matrem

fratres

et

Matrem

et fratres spernit.

spernit.

uoluntatem.

Sedens super mare parabodicit fructus tricensimi, sexa-

quam

gensimi, et centensimi,

orsum exponit

se-

XIII. Sedens in nauicula Its turbis parabolas exponit id

zizaniis

ponens

i.

De

postquam exponit zizaniorum parabolam discipulis intra domum.

gensimum

iii.

iiii.

XLVIII. Thesauri uel margaritae
pertae comparatione proposita

sexa-

et tricen-

simum.
ii.

de

turbis

seminante semen

centesiraum

parabolam

nauicula

est.

iungit de grano sinapis et fermento,

militer

De

parabolas exponit.

:

discipulis.

XLVII. Parabolam de

XIII.

De zyzania in trittico.
De grano synapis.
De fermento habscon-

re-

dito in farina.

si-

V.

saginae

Et exoluit
parabolam

piscibus separandis exponit.

discipulis

zyzani-

orum.
vi.

Parabolas de thesauro
in agro.

vii.
viii.

De bona margarita.
De retia missa

in

mari.

XLIX. Mirantibus
dixit

honorem

se

prophetam
non

viiii.

Prophetam

in sua patria

in

patria

Prophetam

sua sine honore esse.

sine

in

patria

honore esse

sua

dicit.

habere.

L. lohannis ab herode occisi caput

datum

refertur in disco.

XLIII.

> spiritum

De Ihoannis

XIIII.

ca-

XIV. De iohannis

pite in disco.

sanctum Thorn.

XIII.
V.

i.

XII om. eum

de seminantis semine.

exsoluit d. parabolas.

capite in

disco.
atir.

redarguit:

BII0.

opinantes de(destructione et nineu. aur.
destrni
tructione lapsu, pro

destruit

ionae,

scripttini

promittit: tradit

©

esse

BH

a?»-.(-det').

XIII. om. sua aur.

itidetur)
(-didit)

SECUNDUM MATTHEUM.
J

DJPGQ.

monio Caecum

mutum

et

curauit.

K.

(breties).

bentem curauit et
zebu principe daemoniorum.
XXVII. De bono thensauro
et malo
et de Pharisaeis
qui signum petunt et de
Regina
Niniuitis
et
uiris
de Bel-

Austri et de inmundis spiri-

XXXVI. Ubi
sei

scribae et faris-

signum petunt ab

XXXVII. Mater
tui

tua et fratres

XXVIII. Ubi mater eius

XXXVIII. Sedens

In nauicula

de spinis

et fra-

de petrosa

tres foris stant et
et

bona

et terra

parabola.

ihs turbis parabulas exponit
et

de semine super petram

bona

spinas et

et

natum.

XXXVIIII. De

setzanio in

De grano

tico

synapis

tri-

et

XXVIIII. De
tico

et

fermento.

zizania

et

grano sinapis

messoribus

et

caecum

et

tri-

et

de

consumma-

uerbo ocioso.

XXXV. Et dicunt ad
tua et fratres

ihm mater

tui fores stant.

XXXVI.

Sedens in nauicula
parabolam exponit de semine
supra petram et in spinis et
reliqua et dicit uestri autem
oculi

quia uident et

aures quae audiunt.
XXXVII. Parabolam de hom-

semen

bonum

seminauit

qui

ine

in

agro suo

et inimi-

cus superseminauit zizaniam.

tione.

XXXVIII. De grano
et

fermento et quod

gebunt

XL. De
sconso
et

tessauro in agro abet

de bona margareta

XXX. De
dito

thensauro abscon-

agro

in

misso in mare

de rete misso in mari.

et

mutum curauit et dicit quod
nemo intret in domum fortis
nisi ante eum alliget et quod
bonus homo de bono thesauro profert bonum et de

beati

semi-

terra

bene facere

XXXIIII. Ubi scribae et pharisaei signum petunt ab ihu.

tibus septem.

ihu.

foris stant dicunt ad ihm.

29

et

et

de

rete

consumma-

sinapis
iusti ful-

sicut.

XXXVIIII. De thesauro

ab-

scondito in agro et de bona

margarita et de sagena.

tione.

XXXI. Ubi uenit Ihs inPatriam
suam

et dicit

Prophetam

sine

honore esse in loco suo.

XLI. De iohannis

capita

in

disco allato.

XXXVI. ifiu
XXXVII. >
item dicunt ad

:

eo G.

SPQ.
stant foris
ffim stant foris Q.

XXXVIII. om.
G. inspinisG.

in

exponit
bona terra JPGQ.
et post

unum cap.
XXXVIII et XXXVIIII
item

in

coniungit
3".

XXXVIIII. frumento cod. D.
XL. > absc. in agro S'G otn. in
:

agro Q.

quod
dicit
Ubi
Herodes audiuit famam Ihu
et quomodo lohannem oc-

XXXII.

cidit

disco

et

de capite eius in
et

quia

discipuli

eius renuntiauerunt ad Itim.

Deficit
iota

K

usque

ad

cap.

LXI

columna ex codice abscissa.

:

CAPITULA IN EUANGELIUM


AUVY.

C.

duobus piscibus quinque uirorum milia satu-

LI.

Quinque panibus

et

De quinque

i.

panibus

duobus piscibus
quinque milia

rantur.

Ambulans supra mare petrum
mergentem leuat, et in gennesar

LII.

Ihijs

ii.

et

mergentem

multi fimbriae tactu saluantur.
iii.

Et in

multos

obus piscibus

in

am-

Ihs super

petrum

alleuat.

non

cipulorum manibus ea

uat.

languores

nem quae

XV. De manibus laban-

homi-

dis et de his quae
de here exeunt.

de corde exeunt inqui-

nare.

i.

Cananeae

LIIII.

filiam a

daemonio

ii.

Quia coinquinant non
quae intrant in hominem.
Filiam mulieris syro-

laudata matris fide curauit.

iii.

ea magis quae

de ore exeunt coinquinant

hominem.

lotis dis-

dicit

mare ambulans
mergentem le-

XV. Quod

curat.

LIII. Quaerentibus de

quinque

in

milia uiros.

petrum
gennesar

terra

BH0JT aur. Had. 2797.
De quinque panibus et du-

uiros.

supra mare

bulat

et

Filiam

mulieris

phenissae a daemo-

nissae a

nio curat,

et

syrophe-

daemonio sanat

multos alios sanat.

Et secus mare galilae
clodos caecos et

mu-

tos sanat.

LV. Multis

in

loco deserto sanatis,

XVI. De septem pani-

septem

bus et paucis piscibus quadtuor milia

quattuor uirorum

millia

sunt panibus saturati.

LVI. Item petentibus dari de caelo
signum ionae potius dari prae-

i.

hominum

saturat.

De

Ionae pro-

LVII. Fermenti nomine cauendum

ii.

De fermento

LVIII. Interroganti domino quem
eum dicerent homines esse conpetri

caelorum ab eo

iii.
iiii.

De

et

quatuor milia uiros

Passurum

se

omnem

cla-

se docet

petri.

V.

filium

confitetur

paululum

;

esse

dei

petrus

quemque post
christus

dure

increpat.

sequi.

non uisuros
quosdam
mortem
donee uideant filium

Et

abnegare se ipsum.

uiui

crucem suam debere tollere hunumquemque qui uelit

dominum

increpat,

pharisaeorum

fermento

increpat hac di-

cit

praenundans

uolentem sequi

A

cauendum christum

episcopatu

Quem

uibus muneratur.

contradicentem petrum

pharise-

orum.

praecipit a doctrina pharisaeorum.

LIX.

in

phetae.

dixit.

fessio

signe

XVI. De septem panibus

dicit

hominis

in

regno

suo uenire.
LIII.

> manibus discipulorum

LIX. uolentem

;

Thorn.

uoluntatem UY.

XIV.

i.

uirorum.

XIV. (JOT. its aur. adleuat
BH0taIl-'i aur. (allebatl.

XV.

liberal bis

H, prima

loco

Hart. 2797 Tlwm.
XVI. 07)1. esse Harl. 2797.
quemque atquc H. Petrus /«
:

BH0

scd increpatur
Christus
om. ct Petrus et Christus aur.

H

;

:

SECUNDUM MATTHEUM.
J

DH'GQ.

De

XLII.

panibus

-v-

piscibus in

et

-ii-

milia homi-

-v-

XLIII. Ubi Per mare ambu-

petrum mergentem

labat et

eleuat

[XLIII.

In

secessit Ihs in

et de quinque paduobus piscibus.
XXXIIII. Ubi in monte orat
et super mare ambulat et
Petrum liberat.

desertum
nibus

num.

K.

ijireues).

XXXIII. Ubi
et

Gennesar

terra

multi curati sunt tangentes

fimbriam eius G.]

XLIIII.

De

et

De manibus
coinquinant

que

non que

XLV. IN

lauendis

que de ore exeunt

his

hominen

manibus lauandis

non maledicendum patrem
aut matrem et quia quod
et

procedit de ore coinquinat

intrant.

terra

XXXV. De

gerassinorum

multi sanati sunt tanguentes

hominem, non quod

ingre-

dilur.

fimbriam uestimenti ihu.

XLVI.

mulieris

Filia

monio curata

de-

a

XXXVI. De muliere Chananea
cuius

est.

daemonio uexa-

a

filia

batur et sanata

XLVII.

De

-vii-

panibus

paucis piscibus in

-iiii-

et

milia

uirorum et saducei signum
petunt ab ihu et de fermento
pharisseorum

De

episcopatu

.monte,

et

est.

Ihs sedebat in

multos

curabat

caecos et mutos et de sep-

tem panibus.

XXXVIII. Ubi

in fines

Mage-

dan Pharisaei signum ab eo

cathedram.

petri super

XXXVII. Ubi

de

caelo

discipuli

panes

et

quia

obliti

sunt

petunt
eius

sumere

et

de

fer-

mento Pharisaeorum.
XXXVIIII. Ubi interrogat Ihs

XLVIII. Ubi

me

uult post

seipsum

tmum

In

XLI

et

dicit ihs Si quis

uenire abneget

nl.
{s.n.

XLII) coniungit

XLII G.

XLIII. per supra G, super Q.
XLIIII. (XLV in G) que pr.
:

loco

:

quia 3?GQ.

G

XLV. cm.
curati SPQ. uesti Q.
eius ante illu expitnctiDu D.
;

XLVI. + Ubi ad init. G + De
Q. mulieris + qnam 5PQ, + Cananeae G. curauit GO.
XLVII. > petnnt ab ifiu signum
JPGQ. pharis. + et Q. ad de ferm.
inc. XLVIII in G.
cathedram
;

:

petram SPGQ.

XLVIII. abneget seipsum nf
crucem suam et sequatur me
iPGQ.

tollat

discipulos suos

quaem eum

dicerent

homines

esse

et

ostendit eis quae passurus erat.

31

CAP I TULA IN EUANGELIUM

32
AUVY.

BH0JTa?(?-. Harl. 2797.

LX. Dicens quosdam non

uisuros

mortem donee uideant cum
entem

mox

regno,

in

XVII.

monte cum

In

Moyse

ueni-

et

Helia ap-

XVII. In monte

transfigu-

ratur.

paret.

refertur

transfiguratus in monte.
i.

Et uoxdecaeloadeum.

Unde

ii.

discentibus

He-

liam iam uenisse

non

et

esse susceptum

manifestat.

LXI. Puerum

lunaticum

de

discipulis

quaerentibus

sua

curat,

Puerum

iii.

ora-

illud

lunaticum

Puerum lunaticum

saluat.

sanat.

impossibilitate

genus

ait

et

Et de

iiii.

tione ieiunioque pellendum.
V.

fide

hut gra-

nam sinapis dicit.
De istatere in hore

De

statere in ore piscis.

piscis.

LXII. Tributum caesari staterem

in

ore piscis inuentum dari praecepit,
et

eum maiorem

paruulus

futurum qui se ut

docens

humiliauerit

membrorum nomine
caros

uel

incurabiles

et

hoculo heruendo.

minimum de

Et ne

ii.

credentibus scanda-

uitia

lizandum.

praecepit

abscidendos.

XVIII. Humilitatem docet
conferendam puerilitati.

i.

ait

nee minimum scandalizandum,
item

XVIII. De humilitate
sieut puerum.
De manu et pede et

Quorum

iii.

Et nee minimum fidelium
scandalizandum quorum
faciem

patris

semper

uident.

angeli

angelos

fa-

caelis

in

ciem patris in caehs
semper uidere testatur.

De

LXIII.

oue erronea

et

correp-

Correptiofratrumquod

iiii.

tione fratris enuntians et consenti-

indulgeri debeat al-

entibus dicit orata praestari et pec-

terutrum usque sep-

canti septuagies septies iubet ig-

tuagies septies.

nosci,

parabola

adhibita

debitoris

qui

Corripiendos

fratres

:

et

saepius indulgendum.

serui

conseruo

negata

miseratione damnatur.
libello re-

XVIIII. Qui conseruum

pudii temtantibus reddidisset tria

suum propter dena-

LXIIII.

Cum

rationem de

esse genera docuit

LXV.

sibi

benedi-

cendos paruulos non repelli.
LXVI. Secunda domini responsione
diuite contristato,

rios centum sufifocat.

eunuchorum.

Praecepit oblatos

i.

Uxorem nondeberedemitti.

ii.

et

uitam promittit aeternam.
iii.

tempore diuerso conductis adhibita

unam paremque

dicit

ar-

diffi-

in reg-

cile

intrare

num

caelorum.

septies Thorn.

LXVII. Parabolam A*U.

non

esse arcendos

a benedictione.
Difficile

diuitem introire in

suis renuntiauerit.

XVII.

De
oin.

Eunuchis.

Infantes

regnum caelorum.

ii.

descendentibus.

iiii.

docet.

LXII. praecipit Tltoiit. his.
LXIII. consentibus Y, consensibus U.

De

Et centuplum accepturum qui homnibus

eos accepisse

mercedem.

non esse

cendos Diuites

contemnentibus

operariis in uinea

EtdeEunuchis.

Infantes

propter se temporalia centuplum

LXVII. Parabola de

XIX. Similitudo de illo qui
conseruum suum propter
centum denarios suffocat.

statere in

XVIII

poniiiir.

XVIII. i. + et ante De manu.
ii. om. de credentibus.
XVIIII. ii. arcendos + a licnedictione. introire.

iii.

recepturum.

XVII. curat aur.
XVIII. Humilitatem
sicut pueri

eoruin aur,

BH© aur.
out.

doce
angeli +

in oaelis aur.

SECUNDUM MATTHEUM.
J

DSPGQ.

XL Villi.

Cum moy

In monte

XL. Ubi
Ihs

et helia loquiiur.

{breiies).

montem

in

Moyses

et

apparuerunt

aduentu

De

fide dicit

granum

dragmam

dicit

petro

reddere.

et

de

eruendo

De

LIIII.
et

dicit.

XLII. De statere

eruendo
bus

correptione fratrum

XLIIII.

indulgere alter

et

et

oculo

de centum oui-

et

una quae

De

errauit.

peccatore

corrigendo

alteri

in ore piscis

discipulorum.

manu

De

XLIII.

de oue erratica.

et

gra-

dicit

sinapis.

et humilitate

De humilitate sicut puer
manu et pede et oculo

LIII.

Heliae

sanauit et fidem

num

synapis.

LII. Et

Helias

de

XLI. Ubi puerum lunaticum

L. Puerum lunaticum curauit.
LI. Et

et

ascendit

et

fratre

remittendo

et

septuagies septies.

LV.

Qui

conseruum

propter denarios

-c-

suum

suffocat.

XLV. De homine

rege

qui

seruo

suo dimisit debitum

et ille

conseruo noluit dimit-

tere.

LVI. Ubi uxorem non debere

XL VI. De

dimitti et de spandonibus.

tenda

LVII.

De

quod difficile
regnum caelorum.

diuite

intrabit in

et

coniungit G.
Q. loquitur
L.

+et ad

et

LI in tinum (L)

+ ubi {ad
:

5PG

inii.)

apparet 5PGQ.
init.

iPGQ.

saliiat

JPQ, sanat G.
LI. dicit + sicut G. >sin.gran. 'S.
LII. De dragraa a'Q, didr- G.
reddere + et de statere qui fuit in
ore pisci JPGQ.
LIIII. indulgeri debere alterutrura

G.

LVI. om. ubi JPGQ.
LVII. + ad init. De infant.
quoram manus inposiiit et G.
troibit

G.

.

.

es
in-

tria

genera eun-

uchorum.

XLVII. De
ponebat

XLVIIII, L,

uxore non dimit-

pueris quibus in-

manus

lescente diuite et

et

quod

adodis-

cipuli iudicentTribus Israhel.

XLVIII. De
et

operariis in uinea

qui singulos denarios ac-

ceperunt.

.33

CAP ITULA IN EUANGELIUM

34
AUVY.
LXVIII. Praedicens
matri

passurum

zebedaei

filiorum

negatis sedibus,

primum debere

XX. De

fieri

potius esse

ser-

i.

uum.

LXIX. Item

duo caeci sedentes

alii

primis nouissi-

mos

petenti

uolentem

ait

BH0JT

C.

se

ii.

primis accubitis cae-

eum.

Parabolam operariorum
uineam conductorum.

De

in

petitione filiorum zebe-

dei et de accubitu

primo

caenae.

De duobus caecis secus uiam

nae.
iiii.

aur. llail. 2797.

primis nouissimos

futuros.

fieri.

Parabulam hoperariorum in uineam conductomm.
De filiis zebedei Et de

secus uiam inluminati secuti sunt

XX. De

De duobus

caecis se-

curatis.

cus uiam sedentibus.

LXX. Secundum

scripturam

pro-

XXI. De hasina

phetiae sedit super asinae pullum
et

ingressus

dentes

;

templum

uen-

eicit

filio

De

iii.

De

omnia quae petunt

credentes accipere.

LXXII.

pullo

et

de templo.
pueris

Osanna.

Arefacta ficulnea uerbo mi-

rantibus dicit

asina

hubi nummularios

Clamantibus

ii.

XXI. De
eius.

eicit

dauid.

LXXI.

tate

i.

ubi sanat caecos et clau-

dos clamantibus paruulis osanna

et pullo

eius.

iiii.

de

baptismo

testate
V.

patris in

tentis,

concludens in regnum dei

uineam

filios

mit-

haec

faceret.

hannis babtismate.
vi.

De

ficu arefacta.

Interrogatus in qua potes-

Ipse interrogat de Io-

iohannis interrogat, iungens para-

bolam

harida

Interrogatur in qua po-

Interrogantes in qua potes-

mira patraret

que

ficu

facta est.

Et subiungens

para-

tate

rogat

haec

faceret,

de

iohannis

inter-

bap-

tismate subiungens para-

bolam duorum filiorum
uineam missorum.

in

bolam hominis qui
filios duos in uineam

sacerdotes a meretricibus praece-

dendos.

mittit.
vii.

Et quod publicani

et

meretrices in regno

multos sacerdo-

dei

tum

et

scribarum

sint praecessuri discet.

LXXIII. Parabolam de

uinitoribus

XXII. Parabola de

ponit qui perimentes missos ad se

seruos etiam filium occiderunt.

LXXIIII. Parabolam de contemtoribus ad nuptias

LXVIII.

LXX.

i.

Parabola hubi

inuitati

contemnunt
ad nuptias.

uenire

inuitatis.

XXI.

uolenti U.

> super asinae pullum sedit

Thorn.

uini-

toribus qui interflciunt ad se misses.

iiii.

hoc.

suos pro duos.

et colonis qui interficiunt

ad se missos.

Parabolam de
tati

ad

his qui inui-

nuptias

uenire

contemnunt.

vi.
vii.

XXII. Parabolam de uinea

om.

dicit.

et.

XX. operariorum

nineariJ.
filiorum petitione 0.
primis accubitis
aur.
om.
et de ace. pr. caenae 0.
caenae in caenis B.
quos secus
uiam curat H.
XXI. asino B,
Interrogatur
de loh. eti:, aur. \oin. int. in qua
baptistae aur.
p. h. faceret").

orum

>

BH

:

:

SECUNDUM MATTHEUM.
J

DH'GQ.
LVIII. Et erunt Primi nouissi-

mi

nouissimi primi.

et

De

LVIIII.

filiis

Zebe

et

mater filiorum Zebedaei pe-

de

De duobus

L.

bus

facta est, et

que arida

fici

homo

qui

filios

de

pupli-

canis et meritricibus dicunt.

et

asinae et

eiecit

uendentes

et

ubi

pullum

super

Ihs

de templo
effudit

aes

eorum.

De

LI.

ficulnea quae aruit et

ubi requirit Ihs de baptismo

lohannis

in uiniam mittit.
LXIII. Parabulam

caecis sedenti-

Hiericho

in

sedit

de templo.
LXII. De arbore

ipso et

Dominus dicit non discumbendum in primo loco.

sedentibus.

LXI. Ihs sedans super pullum
assinae nummularios lecit

cum

sedere eos

tit

uiam

caecis secus

-ii-

K.

ibreues).

XLVIIII. Ubi Dominus praedicit
passionem suam et

primis accubitis caenae.

LX. De

?,i

si

de caelo

De duobus
uineam quam

LII.

filiis

erat.

missis in

locauit pater-

familias et de seruis et

filio

quern misit.

LXIIII.
nis

De

ubi

ad se

uinia locata colo-

missos

interficiunt

et

contemp-

Inuitati

nunt uenire ad nuptias.
LVIIII. om. de
pri. aoo. eae. habet
fieri

G.

LX

LXI.

et

in

sec.

minimo maiores

mmm

De homine

nuptias
ibi

filio

rege qui

suo

et

fecit

inuenit

hominem non habentem

uestem nuptialem.
pro

SPQ.

LIII.

LXI. Ubi

uinitores interficiunt

missos ad

se.

LXII. De rege qui
filio

suo,

et

LXI. +et ante

ifis

uestem nuptialem.

(LXI)

G, +et cum
+et

sedet G, sederet IPQ.

ante niimmularios G.

LXII. om. qui Q. Post LXIII
{quod est LXIIII in iP) capitula

non

mrjiicj-antiir in 5P.

LXIII.

Parabulam +

G.

dicit

LXIII in unum cap.
(stih iiumero LXI) coniiingit G
et
om. dicunt ad fin.
LXIII et LXIIII. in unum coniungit (s.n. LXIII) Q.
dicit /;(7
item

LXII

nuptias

con-

tempnunt uenire ad caenam
et deo (sic) qui non habuit

coniufigit Q.

a'Q.

fecit

inuitati

et

;

dicunt IPQ.

F 3

CAPITULA IN EUANGELIUM

36

BHWJTa;«n//i2;7. 2797.

AUVY.

LXXV.

Temtantes de tributo caedando suprainscriptionis

saris

interrogatione

imaginis

uel

XXIII. De inscriptione
et hymagine Cae-

de-

struxit.

saris.
i.

LXXVI. De

uxore septem fratrum

temtantes

resurrectionis

inrisores

ii.

incredulos arguit sadducaeos.

LXXVI

De magno

I.

legis

ius

iii.

InteiTOganti

filius

christus

esset

cum

re-

spondissent pharisaei dauid, audito
centesimi

psalmi

noni

LXXVIIII. Non quae
quae

dicunt

faciendum

;

faciunt

sed

non

interrogat eos cuius

filius

christus.

faciant.

proselito

de iura-

mento de camelo

et culice

et calice et catino

labando

XXIIII. Increpans scribas
dicit

uae uobis scribae

;

et pharisaei.

monumentis dealbatis
monumentis profetarum et aliis multis.

et
et

mento, de camelo
et catino,

De

praecepit

pharisaeos de proselj'to, de iura-

habuerunt.

Ihs temptatus a pharisaeis

sit

XXIIII. Increpat Scribas
Pharisees.

multipliciter increpat

pharisaei

quam septem

muliere

fratres

dicunt sed quae

faciunt

principio

tacuerunt.

filius aesset.

De

Et discipulos hut quae
farisei

domino cu-

sep-

tem fratres habuit.
Temptatus a fariseis
interrogat eos dexpo
cuius

proximi primum esse.

LXXVIII.

De muUere quae

mandate

temtatus respondit dilectionis dei
et

XXIII. De denarioCaesaris.

et culice, calice

monumentis eos com-

parans dealbatis.

LXXX.

Item arguit pharisaeos aediprophetarum et

XXV. Iherusalem Iherusalem.

ficantes sepulchra

ad hierusalem
qui ad te missi

LXXXI.

dicit

lapidas

eos

i.

De

sunt.

Discipulis

nouissimorum

dierum

interrogantibus

et

De

De

prophe-

occisione

tarum.

De

diebus

nouissimo-

signis

rum dierum.

breuiatis.
ii.

inclamat

hierusalem.

structura templi et

signis

signum aduentus et finis saecuH
multa cauenda praecipit.
LXXXII. Uigilandum praedicit nescientibus horam aduentus sui, subiciens parabolam de decern uir-

XXV. Arguens

pseudochristis

et

pseudoprophetis.
iii.

De

De aduentu

aduentu Saluatoris

saluatoris.

hoccasu elemen-

et

torum.

ginibus.

LXXXIII. Parabolam

dicit

tribus seruistalenta diuersi

hominis

iiii.

numeri

De decim uirginibus
De thalentis.

De decem uirginibus.
De talentis.

commendantis.

LXXXIIII. Ex omnibus gentibus

in

V.

De

iudicio positurum se praedicit oues

a dextris, hedos a

:

De

et

a sinixtris et

et

ouibus

haedis a

dextris

a

sinistris.

de operibus eorum.

sinistris.

LXXVIIII. facienda Thorn.
LXXXIII. numeri nummen Y, numcn

ouibus a dextris

hedis

XXIII.

iii.

diount +

fiant.

item fiant pro faciant.

XXV.

ii.

pseudoproph.

de fio

ct

ante

quae

XXIII.

septem

dicitur habuisse 0, quae
fratres habuit

BH

aur.

2797 aur.

Jlarl.

BH0,
XXV.
f.

est

fratres

septem
out. eos

filius

esset

aur.

om. arguens inclamat

inpro arg. incl. etc.
BII.J
crepatio ciuitatis Hierusalem
:

;

W

aur. {om. Hier.^ Hierusalem Hierusalem BH. om. de occ. prop.
BH.r IParl. 2797. p. + et lapidatione 0.

+

et

lapid.

Hierusalem

hierusalem aur. om. a dextris 0.

SECUNDUM MATTHEUM.
D3>GQ.

LXV.

J

Reddite do que sunt

que sunt cessans.

et cessari

LXVI. De
fratres

di

que

muliere

habuit

Interrogates

et

LIIII.

37

{breites).

De tribute Caesaris dan-

do et de muliere
septem uiros habuit.

quae

De

LXIII.

mi

et

num-

inscriptione

imagine caesaris.

qui

De septem fratribus
unam uxorem habuerunt.

LXV.

Discipulos interrogat de

LXIIII.

-vii-

farisseos

de xpo cuius

filius asset.

LV. De mandate
secundo

et

primo

et

interrogat

de

Christo cuius Filius

LXVII. Que

farissei dicunt ut

que faciunt non

sed

fiant

LVI. Ubi dicit Magistrum et
Patrem non uocandum super
terram

fiant.

LXVIII. De prosilito De luramento et De camello et culice et calice et

catino et de

monumentis dealbatis et de
monumentis profetarum.

xpo cuius

sit.

de hypocritis

et

de eo qui iurat

mentha

altare et
et

in

calice

et

templo
et

dicunt

uocemini

monumentis.

maior

quae

facite

nolite

et

quae faciunt

facere

et

et

dicit

pharisaei

et

anetho

parapside

LXVI. Ubi

filius sit.

magistri

ne

et
et

qui

est sit minister.

LXVII. De
iuramento
culice

et

de

camelo

de

proselyto

de

de calice

lauandum
dealbatis

de

et

catino

monumentis

de

sepulchris

prophetarum.

LXVIII. De hierusalem quod

LXVIIII. lerusalem lerusalem
que occidas profetas.

LXX. De pseodoxpo
mante

nouissima

die

breuitate

temporum

doprofetis
et

de

et

et

-x-

proxiet

de

et 'i'eo-

uirginibus

tallentis.

prophetas occidit.

LVIL De

structuris templi et

quod multi uenient dicentes

sum

ego

praeliis

Christus

et

de

LXVIIII. De destructione templi

de pseudoprophetis, de

nouissimis temporibus.

de persecutione

et

Christianorum.

LVIIL De aduentu
et tribulatione

Antichristi

multa.

LXX. De
et

tribulatione

dierum

quod signum apparebit

in

caelo de arbore ficu de die

LXXI. De
et

segregatione ouium

hedorum.

>

LXV.
quae di sunt do et quae
sunt Caesaris Caesari G.
fratres
LXVI. quem septem
habuerunt uxorem G- et discipulos
filius
'ypro farisseos) interrogat G.
sit G.
LXVIL sed et H'Q.
LX\"III. de pro et ante oalice G.
eatino + lauando G. oiii. et ante
de men. GQ.
:

LXVIin. interficis H'GQ.
LXX. oin. et GQ. proximare G
Q. diei 'S. om. et Q. oin. de ante
breuitate G. ad de \^iion ef) decern
uirg. inc. LXX in Q, LXVIII in G.

LVIIII. Ubi
ilia

et

seruo

fideli et

constituit

suam.

De die autem
nemo scit et de

dicit

hora

neglego quos

supra

familiam

et

hora quod

non

sciatur

de seruo quern dns inuenerit
sic

facientem.

CAPI TULA IN EUANGELIUM

38

AUVY.

LXXXV.
duum

seque tradendum

;

deuota perfudit

;

et

eum

placuit

De

ludeorum

i.

XXVI. Iudaeorum

consi-

compre-

lium de comprehendendo

hendendo Ihesu.
De muliere quae hung-

caena domini gesta sunt.

consilio de

de

quo mulier eum
uel quod iuda

argenteis

triginta

XXVI.

refertur-

que consilium iudaeorum
alabastro ungenti

BHt")JT aur. Harl. 2797.

c.

Praenuntiat pascha post bi-

Ihu

cetera quae in

et

:

uento perfudit Ihm.

premium

ludas

ii.

ut tradat

uenditurus.

petit

Ihm.

Caenans de traditore
suo ad discipulos

iii.

loquitur,

Oblatio eius.

iiii.

LXXXVI.
tur,

ennara-

Series passionis

usque ad locum quo

ait

XXVII. Petro dicit quod

XXVII.

eum ab-

quod

munie-

tertio pullo

negaturus

runt sepulchrum signantes lapidem

cum

custodibus.

LXXXVII.

Resurrectionis similiter

ordo refertur a uespere

usque ad locum quo

galum

est

uerbum

ait

sabbati

ludas

et diuul-

istud

apud

esset.

negatu-

Oratio Ihu ad patrem
et cetera

trem.
[ii.]

praedicit

eum

rus esset.

Horationes Ihu adPa-

i.

Petro
tertio

cum

traderetur.

Ihm hosculo tra-

didit.
iii.

Et Petrus auriculum

iiii.

Ihs falsis testibus con-

iudaeos usque in hodiernum diem.

abscidit.

demnatur

et

inlu-

ditur.

Petrus tertio abnegat

V.

et lacrimatur.

Ihs pilato traditur.

[vi.]

Et ludas

vii.

laqueo

se

suspendit.
[viii.]
viiii.

De

agro

figuli.

Judicium pylati

barabba

LXXXVIII. Undecim

discipulis

in

XXVIII. Passio

saeculi

praesentiam

polli-

de

au

et

XXVIII. Passio Ihu

sepultura et resur-

monte adorantibus baptizandi formulam tradit et suam eis usque in
finem

et

latrone.

rectio eius.
i.

Itemque

mandata

et se-

pultura et resurrectio eius.

Itemque
et

mandata

et

doctrina eius de baptismo.

doctrina eius de bab-

cetur.

tismo.

LXXXV.

Promintiat Thorn, mulierem
mulier U. trig. arg.
\pro mulier eum)
lesum spopondit tradendum
promissis.
Thorn.
I, XXXVII. oni. apud Iudaeos Thorn.
Suhscr. expliciunt capitula lectionum AY,
expliciunt U.
A'ihil habct V.

Y

;

Dc

XXVI. iii. de lude traditore.
XXVII. > abn. eum.
Siibscr. explicit
gelii

elenchuseuan-

scdm Matteum C.

aliis capituloruin gencrltnis

XXVII. abnegaturus BH0.
XXVIII. ilSu: dni.
Suhscr.

explicit elenchus se-

cund Mattheum
lUihil hahent

B, explicit

HT

aur.
Nuiucratioiie caret aur.

plura uiJchis in Trolcgomcnis

iwsirts.

©J.

SECUNDUM MATTHEUM.
DSPGQ.

J

LXXII. De unguento
que perfudit caput

LXXIII. Et

mulieris

ad

dicit ihs

disci-

de

corporis

sui

uirginibus

et

LXXI. De decem

et

hedorum.
Ubi

sacramento

LXXIII.

sanaruinis

cipulis

et

uirginibus et

talenta seruis tradita.

LXXII. De segregatione ouium

runt talenta.

eum

pulos suos quod unus
traderet et

K.

{Irenes).

LX. De decern

de tribus seruis qui accepe-

ihu.

39

dicit

quod

dns

dis-

pascha

post

biduum esset et de muliere
perfudit
unguento
quod
caput ihm et quod iudas

dicit.

pretium

petierit

ut

traderet

saluatorem.

LXXIIII. Petro

diict

abnegaturus esset

quod
et

ter

oratio

Ubi euro

ihu ad patrem.

tradidit iudas et petrus tertio

abnegauit

et

de agro

sione

lacrimatus est

et

et ubi iudas

LXI. De muliere quae unxit
pedes Ihu

et

ubi

accepit

Iudas triginta stateres.

LXII. De Sacramento

tradito

discipulis in Caena.

laqueo suspendit
figuli et

LXXIIII. Ubi

iussit discipulis

saluator ut pararent pascha
et

de sacramento corporis

suis {sic).

LXXV. Quod

de pas-

scandalizaturi

essent discipuli in nocte

dili ihu.

ilia

ad patrem.

et oratio ihu

LXXVI. Ubi dicit dns tamquam ad latronem uenistis ut
interrogatur

ipse esset xps.

si

LXXVII. Ubi

iudas paenitens

pretium proiecit in templo.

LXXVIII. Ubi
et

latro dimittitur

innocens xps

crucifigitur.

LXXVIIII. Quod ioseph
lierit dnm.

LXXX.

Corpus ihu custoditur

ne a discipulis

LXXV. De
et

resurrectione

de mandatis eius

et

diii

de

LXIII. DePassione Saluatoris.
LXIIII.

De Resurrectione eius.

babtismo.

muliere

quae

un-

giiento G.

LXXIIII.

3*Q.
.

.

.

oin.

ills

ubi

ont.

ante eiim sed exeum abn. 5PQ, t.
iudas eum tradidit
iudas G. negat

ter

>
.

.

.

lacrimatur G.

laqueo + se GQ.

dii G.

LXXV.

itiu

pro

dfii

IPGQ. item

Q, itemque G. mandatis
+ et de doctrina SPQ. mandata et
doctrina [,sine de) G. om. de sec 3?.
Siibscr. Finiunt breues causae euangelii saecimdum
mattheura Q.
Explicit capitulatio secundum matIhaeum G.
Nihil hahent ViS.
JP, item et

Subscr.
ones.

punctuni D.
eum neg. G.

et

tollatur.

Resurrectio

omnia

mandata

dni ihu
et

de

baptismo.

De

LXXII.

LXXXI.

sepe-

Explicuerunt capitulati-

Emmanuel. Amen.

Subscr.

mattheum.

Expliciunt

capitula

in

:

luithnn Enangdii scatitdmii Maft/ic?nii in Codicc Sangcrviaucnsi
Lat.

1

1553, sacc. ix) sic est

:

— Par.

Initium Euangelii

DS FECIT ADAM adam

{g-^et (j

Secundum Matthr//m.

genuit seth seth genuit enos enos genuit cainan cainan genuit

maleleael maleleel ienuit gereth iareth ienuit enoch enoch genuit mathusalem matu-

sala genuit
salath

lamech lamech genuit noe noe genuit sem sem genuit aiTaxat arfaxat genuit

salath

genuit eber eber genuit phalech palech genuit ragau ragau genuit seruch

seruch genuit nachor nachor genuit thara thara genuit abraham.

//(';;;

in Saugallcnsi 49, sacc. ix, sic habctur, qnanuiis in aliis Codici
ncitsi

pariim

ds-

si milis sit

Sangcnua-

:

41

EUANGELIUM

SECUNDUM MATTHEUM
Mattheus in his codicibus sine lacuna exstat

— ACHQJKLKTQRTVWXYZ,

F

In

codd. scilicet xvi.

concordantiam habes ex quatUwr euangcliis.
In G ex iteteribus uersionibits conglntinatus est
aliquot uitlgatae lectionibus hie illic inmistis^g^ quern separatim edidi Oxon. 1881.
In ceteris
lacunae sunt ; in B ii. i8-iii. 7 xiv. 30-xv. 8 ; xv. 35-xvi. 9 xvii. 2-13 xviii. 8-18 xviii. 30xx. 25-xxi. 5
xxi. 17-28
in D xiv. 32-xxi. 4
itz JP ii 8xix. 7
xix. 19-39
in E xv. 1-28
;

iv.

4

20 b

in I

:

in

:

O

i.
i.

:

;

i-xxii. 39
l-iv. 14

;

:

M

xxiv. 19-xxv. 14: in

;

1-16

i.

25-iii. T2

i.

;

:

;

fraginentis Ejia7igelio7'uvi in Psaltcrio Cottoniajzo nunc Ultrat7'aiectino Matt

Inscr.

U

Ordo stichorum, qui uocantur, ex

insigniuimus.

;

xxviii.

Lectiones etiam addidimus ex

Itaque in hoc euangelio codices uiginti quattuor nobis praesto fuerunt.
et littera

25-xxv. 41

xxiii.

29-ix. 18.

viii.

;

;

;

;

;

xpe fane in capite pag. A.

Inc. euangl. eiusde B.

Initium aeuangelii dni nfi

ifiu

codice

.

i.

Amiatino

i-iii.

4 camelonim,

est.

Incipit sancti euangelii principium eiiisdem C.

xpi secundum mattheom.

gloria tibi ds E.

Incipit

euangelium

H

et similia !tP0.
Inc. eug. matt. K.
In nomine dni nostri itiu xpi incipit
secundu mattheii
Incipit euangelium secundum matheum R.
Incipit
euangelium secundum matlieum KT.
Incipit euuangelium secnndii matheum V.
euangelium eiusdem T.
Secundum mattheum X.
In DFJWZ nihil est. In U Incip. in nomine dni ifiu
Incipit euangelii genealogia mathei Y.

xpi euangelia ini sec.
1.

(^- 3)
1

mattheum

Liber generationis iesu

sec.

marcum

christi

filii

sec.

lucan sec. iohannem.

dauid

CODEX BRIXIANUS
I.

^

Liber generationis iesu

ciiristi

fili

dauid.

abraham

filii

{/)*.
abratiam.

fili

^

abraham genuit isaach
Romae

* Specimen huius codicis uidesis in Blanchini Vindiciis Sacr. Script, p. ccclxxxi.

Euangeliarium Quadruplex,

I.

p. dlxxvi. et tab.

ii.

iesu christi vg.

omnes post annum

et edd.

circiter

1500

et infra nisi aliter notatur,

xpm, ihu xpo.

De

:

ui uidetur fere
iiiu

xpi codd, hie

et sic iSs xps, it[m

orthographia uocis xpi nemo

dubitat quin litterae rettera graecae sint et latine
scribi debeant

Sed cum

christi.

scribitur uariant codd.

latt.

'Irjaovs

plene

inter iesus, hiesus et

Nos iesus, iesum, iesu edimus, quamuis
et Rankius in codice Fulden si {!%(>%') et P. Corssen
in *Epistida ad Galatas"* (1885) ihesus, etc. ediderinf, et Tischendoifus in Prolegovienis ad Noutim
Testamenttwi Amiatinum p. xiii. n. (1850) in
eandem partem inclinet. Fatendum est etiam vie
ihesus.

ipsu7n,

non

ita

pridem

scripsisse:

^

In writing

this name in full I believe ihesus to be the proper
form^ {Old-Latin Biblical Texts, No. II. /. clix. «.
Oxon. 1886). Sed argumentis utrinque rursus

diligenter perpensis me,

cum

uiris doctis, errauisse

censeo.

Primo e7iim ucteres Latini huic lectioni suffragari uidentur cum in Pentatcucho et in libro lostte
iesum naue («fl« ihesum) plermnque praedicent.
Sic certe semper scribitur in Pentateucho Lugdunensi

;

ii.

in fragment is tatnen

Wirccimrgen sibus

1

740.

Confer

post paginam dlxxxviii. obi quinque tantum lineae

Textum manns primae ex Blanchino edimus,

exprimuntur.
I.

torn.

remotis

litteris

maioribus.

{ed.Ranke, Uindob. 1871) iHg, IHM, IHV imienies,
xxxii. 17, Deut. xxxi. 14, 23.
Onwes quoqae

Exod.

in Luc.

dqS)

29 {exceptis

iii.

iesu habent

fili

editionibus praebetida

Act.

iis

{sc.

sit).

qui iose legant,

sc.

ab c efff.,_r, si fides
Nos etiam eodem loco et

45 ex bonis codicibus Hieronytizianis iesu
edidimus, de quibus uide infra. Cf etiam ad Hebr.
vii.

iv. 8.

Secundo, quod magnimomenti est, codices Graeco-

(D d et V f), qui praecipue in tali re cojiszilendi sunt, Graece scribuni
Latitii Bezae et Augiensis

IHC, XPC, et Latine per ihs xps i-eddunt, ut credos
litteram

h.

Graecam p
qici

illos

Graecae

tj

primum

responderc,

C^'edendum

referaf.

cum

sine dtibio

P

est ergo codices

in Occidente innotuerint haec

nomina plenius per compendia expressisse,
qttam ceteri qui IC XC tantum habeant, tU nABC

scLcra

cum

Graeco-Latinis Lattdiano Actuitm
montano Epistularum Paulinarum.

Fatendum

et

Claro-

certe est et hiesus et ihesus testimonio

antiquo uel satis antiquo noti

destittitos esse.

Et

facile credideris scribam, h littera praemissa uel
intcrposita, diaeresim
7ie

i

uocalium exp7'imere uohtisse,

CU771 j C07ifu7idatur,

Sic enim

bo7iis codicibus

'

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

42

^abraham genuit isaac
isaac autem genuit iacob
iacob autem genuit iudam

2-7.

naasson autem genuit salmon
5

salmon

eius

genuit iacob.

^

dauid autem rex genuit salomonem

''

ex ea quae fuit uriae
Salomon autem genuit roboam
roboam autem genuit abia

iacob autem genuit iudam.

genuit phares et zara ex thamar.

de

autem genuit dauid regem

iesse

esrom autem genuit aram
*aram autem genuit aminadab
aminadab autem genuit naasson

booz

genuit

booz autem genuit obed ex ruth
obed autem genuit iesse

thamar
phares autem genuit esrom

autem

racliab

ct fratrcs

^iudas autem genuit phares et zara de

isaach autem.

[1.

'

fratres eius.

et

iudas autem.

ezrom autem.

genuit ezrom.

phares autem.

genuit

aram autem genuit aminadab. aminabad autem. genuit naasson. naasson
^ salmon autem genuit booz.
autem. genuit salmon.
de rachab. booz autem. genuit
obeth ex ruth,
obeth autem genuit iessae. iessae autem genuit dauid regem.
' dauid autem rex.
' Salomon autem genuit
genuit salomonem. ex ea quae fuit uriae.
aram.

*

scribi sold hierosolyma, etc. {etiam in

Hieron. de

Paganinis

iherosolyma),

habent iesus

etc.

abraham

Hispanis
emmanuhel,
israhel,
niulta ubi in Hebraeo aiit

iohannes,

ct siniilia

saltern in Grcieco aspiratio uel absit uel viinus recte

Hiesus forsan parem

scribattir.

cum

iesus aetatem Jiabet,

Marci

Matthei saepissime

et

cum

scriptura

in codice Bobicnsi {k)

apparcant {scmel tantum IH"

et

HI'

et

similia

mn),

et

semel in

Monacensi Euangcliorum {q) in Luc. iv. i scribattir
HIS.
Hiesns etiam interdum plene scriptus est in
Specula Augustini ed. Weihrich {Uindob. 1SS7).
In codicibus nostris ad Luc. iii. 29 fill hiesu
legitur in

qui huic

GHQMKTOX,

20

;

est,

Mt.

e.g.
vii.

xx. 30, 32,

xxi. 16,

45 cnm hiesu kgitur in
ttoit

F

inucfiitur, ut in cod.

{saec.v\\.

in priori libri parte ; sedscriba interdum

Actuum Laudiano

uersHs medium librum in hiesus corrigit, qua
forma semper in secunda parte utitur, iit credas
ilium, errorem dcdoctum, scripturam ihesus dam-

In Amiatino

{circa A. D. 700) et assccla

eius Litidisfarnensi (\), ihesus semcl apparet Luc.
29.

I^Iatt.

Saepius habetur in Hispanis, e.g. in
iii.

15,

iv.

Marc.

xxvi. 64, xxvii. I, 11;
iii.

29

et alibi, et iyi

T

Marc. ii. 19, Luc. iii. 29
In codd. recenlioribus

rarum

est

ut in

4, 14, 20, xi. 2,s, xii. i,

viii.

7,

ii.

Matt.

15, v.

xxii.

36; Luc.

20, xxvi. 64,

iuda E.

3.

et edd.

sunt Fr. de Hailbrun
Uejiet. 1476, et

et Nic. de Frankfordia,
Leon. Wild de Ratisbona, Uenet.

1481, quae inter iKs (iUns etiam
ihesus Jluctuajit.

A'ic.

Keslcr,

Hailbrun)

Basil.

1485

et

ct

om.

fhares LQ {bis).
BEFH0KKrTVX*Z

;

fares sec.

+ Ii?).

(

hesrom

bis

;

zaram

pares Z*.

C, hesrom,

bis

T
E (h

aminadap

naason

semieras.).

EH

bis

bis

{non

©) KM'QW, nason

bis DiP /;•. L, nasson bis R,
Salomon J, salamon Q, salmo 7.^.
5. salmon autem booz {om. genuit) R. booz HL,
botz D.
de ex [Ik hie bis et 3, 6) D et de W.

sec.

4

L.

et 5.

;

ACLRTUY,
'

De

;

BDEH'FH0K1\TQVXZ

raohab

rahab

JW

Corr. Uat.

'

('Paxd/3):

racab

(Traab) Tisch.
Cf.
antiqui secundum grccum

raab moderni,

rachab

'
.

z'^.

.

similiter habet de raab

\Signum . pro codice nobis inboz LR, botz D. Post booz
cognito ponitur.']
om. autem ABC {non T) jPFH (no7i 0) U*X.
Corr. Uat. mg.

obed

iii.

mihi pracsto

Post

bis,

haram CT.
{non C), aras LQ.

haram

5, xx. 15,

Jo.

his.

iacob

ACQUX'Y zaret J
L (h erasa) RT,

zarad

:

R, -daph

ii&i]Z

viii. 7,

DH'R

fares

om. genuit L*

antiquissimis jion

editionibus quae

Post

esros T, esron bis vg.

obed

et alibi.

W Matt.

xxi. 10, etc. et in

C

W

ysaae

bis,

zara cutn graeco {(api B)

4.

ante saccuhim

D

autem HKM'XZ.

autem H.

habet).
iiix

;

issaac

bis,

isaac om.

DiPLRW vg.

Act.

scmel K, bis RZ*
secundo
habraham CE, abracham LQ,

fili

:

Y.

;

S'LRQ

Bcntl.

et

plerumque

1497

abraam D.
2. habraham E {non C), abracham LQ, abraam
D + autem DLR. hysahac et ysahac C, isac

in initio uerboruin,

septimum

iii.

filii

saepius in Cauensi,

Centra ihesus plene scriptus

nauisse.

.

.

et

{qui genealogiam Lucae

),

.

litterae, praecipiie

addictissimus
xxii.

filii

loco <pV} =cfilii

Uen.

bis

uel
.

.

.

.

cum

BCEFH0JKKrRXZ vg. {Gr.
obeth bis ADa>LQTUWY,

lai07,5):

obeth V.

Post iesse om.

de ruth H.

hiesse sec.

autem BFLU*XYZ.

CL.
H.

dauit pr.

om. rex JKT. salahuriae C om. ex
que EZ*.
ea quae fuit ur. D.
autem + rex R. robnham
7. salamon DLRZ.
6.

dauid [om. autem) T.

monem DLQRZ.

;

EVANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

I-7-i5-]

abia autem genuit asa
8

^^

iechonias genuit salathiel

iosaphat autem genuit ioram

amon autem
iosias

autem genuit zorobabel

salathiel

ioram autem genuit oziam
9 ozias autem genuit ioatham
ioatham autem genuit achaz
achaz autem genuit ezechiam
10 ezechias autem genuit manassen
manasses autem genuit amon
^1

babylonis

transmigrationem

et post

asa autem genuit iosaphat

43

13

zorobabel autem genuit abiud

abiud autem genuit eliachim

genuit iosiam

autem genuit iechoniam et fratres

eius in transmigratione babylonis

eliachim autem genuit azor
"azor autem genuit sadoc
sadoc autem genuit achim
achim autem genuit eliud
15 eliud autem genuit eleazar
eleazar autem genuit matthan
matthan autem genuit iacob

roboam autem genuit abiam. abia autem genuit asa. ' asa autem genuit
ioram autem genuit oziam. ^ ozias autem
iosaphat.
iosaphat autem genuit ioram.
^^ ezechias
genuit ioatham. ioatha autem genuit achaz. achaz autem genuit ezechiam.
genuit
iosiam.
amnion
autem
autem
genuit
ammon.
manassem.
manasses
autem genuit
1"
^*et post
in transmigratione babylonis
iosias autem genuit iechoniam et fratres eius.
salathiel autem genuit zorobabel.
iechonias genuit salathiel.
transmigratione babylonis.
^^
eliachim autem
abiuth autem genuit eliachim.
zorobabel autem genuit abiuth.
" azor autem genuit saddoch. saddoch autem genuit achim. achim
genuit azor.
autem genuit eliuth, '^ eliuth autem genuit eliazar. eliazar autem genuit matthan. matroboam.

roboas, ERW, robu L*, dei7tde
C, roboam
robuas L"=.
abia bis cum graeco
Bentl.
bis

.

.

.

FUWY

abiam

Tisch.:

abiam

.

.

.

.

abias

.

ABCiP*HICKrQVXZTf§,

abia

.

E©*

abiam

(s eras.) Sffij

bis

JT,

abind bis D3'»'9LR.

asa bis codd. pi. asam
asa Q, assa bis
E, asaph bis DSF'"», assaph bis L, assafath bis R.
8. iosaphat bis cum ABDIPFH0JICM'UWXY
vg.

bis

:

RV,

ihoram
iuram

.

iosapath bis

.

.

.

.

.

.

QT, iosaphad

iosafat bis

:

.

ioram C,

E

;

.

iosafad

ioram

.

.

C, iosaphatli

bis

.

.

.

ioras

.

R, ioatham ioathas

ioatha E, ioatham ioathan
3?* (-as sec. 3"). acaz bis T,

ezeciam

babilonis KT.

.

.

bis
bis

ezecias

W,

H0J, ioatham
ioatham ioatha

acham achas Q.
TZ*|§,

ezeciam

12,
bis

13.

zorobabel
sorobabel

sorobabiel

eliachim

YZ^S

:

eliciam

bis

cum

T*

mannassen mannasses D (-se,
R, manassem manasses BUY, manasen
manasses IP, manassen bis JT, manassem bis Q,
mannes (L*) mannasses L. ammon bis a?H (jion
©), amos bis DLQR.
10, II. iossiam iossias D, iossiam iosias

autem am. genuit

E.

Q.

abiut

abiuth

vg.

:

saddoch
;

heliud

heleazar bis C,

W,

iaec''o-

deinde

bis

T.

heliut

T.

achin

C.

EJK

saddoc ABiP

bis

C,

heliud

eliazar bis 5P, eliazar eleazar L,

bis ctcm

D,

BCH'FHOJKM

elizar bis

R.

{ut uidetur)

KTUVXYZT:
H*.

T

bis.

sed eliachim bis F.

eleazar aleazar X, eliazara eliaz

matthan

C

bis cu?n graeco et

sadoc D, sadoch

achiam achias B
14, 15.

sadoc

V*.

14. agzor

R,
T.

ACDEa'FH0KLRrRUVWX

(eliacim T"), heliachim

FH©RTUXYZ^

Tischendorfii') vg.:

zorobbabel

eliacim bis B.JZ*5"p!(!i;, eliachim

ID. manassen manasses cum CEFHBKKTV
'WX*Z (manasse manasses A, sed -sem in edit.

-ses)

D,

sorobabel

zorababel bis L, zorbabiel sorbabiel

3?,

LKTVZ*

Post iosias

post transmigratione
iech.

dcinde salathiel, salathihel sala-

(-thihel Z")

ezechias 5P* (-chiam EP«), etzechiam etzechi D.

11,

to

autem ELR.
cum ADa>H0JLQRUVWXY vg.:
EFKKT, salathihel bis C, salatihel

JKTW,

ieconias

salathiel

babillonis

babiloniae L, babyloniae bis D,

babylonis

.

{ante
litera

Scrivener').

.

X*Z*.

'

thiel B, salatiel bis T.

:

lo.

'

iw JPKQRTW,

E, babilonis

Z*

:

9,

J

iiidctur esse

salatihel

,

iotiias

prima

B3?™''LQ,

8, 9- oziam ozias codd. fere outncs et vg.
ozyam ozyas C ioziam iozias R, oziam oziam LTY.
iotham bis DL,
g. ioatham bis codd. pier.

iotham

L;

fratres linea fere tota erasa in

et

iosafat L.

iuras R.

ABCDa'LQU*Y

transmigrationem

in

R":.

11, 12. babilonis

7, 8.

Z

niam Q, ieconiam J\V, ioconiam R*, iochoniam

matthan mattham A, mathan bis
mathan mathas Q, matham bis D,
matham matha L.

ERTW

vg.,

G

a

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

44

Cum esset desponsata mater eius
maria ioseph
ante quani conuenirent inuenta est

autem genuit ioseph uirum
mariae de qua natus est iesus qui
uocatur christus.

i^iacob

Omnes

17 (2. 10)

ergo

(•^-

ab

generationes

19 (4. 10)

tiones quattuordecim

generationes

spiritu sancto.

cum

esset

eam

uoluit occulte dimittere

quattuor-

^''haec

decim

autem eo cogitante

ecce angelus domini in somnis appa-

a transmigratione babylonis usque
ad christum generationes quat-

et

habens de

Joseph autem uir eius

iustus et nollet earn traducere

usque ad transmigrationem

babylonis

5)

in utero

abraham usque ad dauid generaet a dauid

16-20.

[I.

ruit ei dicens

ioseph

fin

dauid noli timere accipere

mariam coniugem tuam
quod enim in ea natum est de

tuordecim.

^'XPI AUTEM GENERATIO
than autem genuit iacob.

'"

spiritu

sancto est

ERAT

SIC

iacob autem genuit ioseph.

uirum mariae. de qua natus

est

qui dicitur christus.

iesus.

" omnes ergo generationes ab abraham usque ad dauid. generationes quattuordecim.
ad transmigrationem babylonis. generationes quattuordecim. et a

a dauid usque

et

transmigratione babylonis usque ad christum generationes quattuordecim.
'* christi autem generatio
sic.
antequam conuenirent. inuenta est

cum

eius

homo

esset

cum

erat

in utero

iustus, et nollet

eam

mater eius maria a ioseph.

esset disponsata

habens de

ioseph autem uir

spiritu sancto.

traducere, uoluit occulte dimittere illam.

*°haec

autem eo cogitante ecce angelus domini in somnis apparuit t-i dicens. ioseph fill dauid ne
timueris accipere mariam coniugem tuam.
quod enim ex ea nascetur de spiritu sancto est.

16.
1

7.

ihosephC. marie \V. uocatur; dicitur J.
omnes ergo codd. pi. et cor. uat. omnes
R, omnes autem W, omnes itaque vg. (T
:

igitur

J^SC)

HTV.

sed codicihus

om. ab ante

intiiiis.

omnes ergo generationes

abraham

sunt abracliam

18. Litteris capitalibus uel rtibricatis incipittnt

Da'LKTQRVY. De
tores in Test.

Graecum

mater eius

esset desponsata

quatuord. ^JtjC xilll ter iPeM-RYXZ, bis KW,
xinim semel T, quartdecim bis et .xiiii D,

uat.) ante

:

quattuordecem

sec.

A.

et

ad dauid R.

usque sine ad

codd. plur. et vg.

:

migratione X*.

babilonis

bis

usque ad

AQY.

trans-

'3'R{seme/)

TW,

generationes + sunt DE'^R. ad
a transmigrationem Y. generationes

rclatio debeat rcddi.

itaque (ergo

D)

D)

xpm

usque ad

generationes ab abraliam (abraam
generationes sunt {om. sunt X*)

XLII (quadraginta duas X*)

Y.

In Z in ima pag. m.

genealogia hucusq; iNClP

In 5P culpa
ponuntur,

DH0X*.

Ante

11.

EVANGELIVM SECVNDVM MATTHEVM

18 INCIPIT

{s.

IX uel x) add.

euangl secd matth.

ligatoris,foll. 19, 20 inuerso crdinc

itir

8 mihi ante

post.

ut xpi autem generatio usque

liber generationis legatur.

ad

ii.

iesu

(non

T c/.

Itafit in pluribus locis

'

V).

cum

'

{cor.

iosep C.
esset + homo DEJPLR. et
DEJPL' (et let L*) R, nolet {om. et) Q.
uoluit + enim E. hocculte C, oculte E.
demit19.

nolet

U, demitere R.

eo sup. lin. T.
sompnis Q^(ut solet)\N.

omnes

subinitgtint

mater

ioseph ras. parua in T. iiutero C.
ante quam uno ductu ABDEJPFHJ KKTVW vg.

tere

uersui

:

mater eius graecus, anfiqui, lero-

transm. R.

I/iiic

YiSd'Xet sic saepis-

nymus, l^' Origenes" sic mg.']. In ecclesia mater
ihu quod in illo cuangelio niliil praecessit ad quod

babillonis bis E.

+ sunt DR.

quum

I.

codd. et JijSfin

et cetera uerba huiiis iters, om.
habraham E,
abraam D, abracham LQ. husque et talia seinperC,
de qiiibus uide in prolcgomeHts. generationes +
quattuordecim codd. pleriquc et Si,
sunt DE=R.

L,

h.

CDE*H'H©I.QRT

disponsata

sime.

lectione christi ttidcsis scrip-

ece

30.

paruit

0J
AFUY*.

ei vg.,

app. in

H'H

C.

(adpar.)

(apar.)

fili

cum

s.

anguelus D.

BCDE
KLMKrQRTVWXY»'Z
:

> app. ei
ioseph

Y.

apparuit cum

T

in

(cf.

somnis R, app.

ad

ACa'FHMQRU.

danitH.

e/^f.

s.

iosep

uers. iS).

BDEWJKLMTVWXYZ

in

:

filii

coiugem DL. inea:

ex ea EiP^^LMV. natum est natum T* ( + est
m. 2), nascetur KTV', nasceretur LV* uerba ea
:

;

natum
(+L-').

est in ras. K.

est

ad

Jin. uers. om.

L*

2

I.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

1-11. j.]

^^pariet

autem

eius

iesum

ipse

filium et uocabis

nomen

enim saluum

populum suuni

faciet

Cum

'

solymam

^^hoc autem totum factum est

quod dictum est a
domino per prophetam dicentem.
Ecce uirgo in utero habebit et
filium

nomen

uocabunt

et

praecepit

sicut

*

omnis hierosolyma cum illo
congregans omnes principes sacer-

dotum
retur.

coniugem suam
non cognoscebat earn donee peperit
filium suum primogenitum

suum

autem

filium

uocabis

et

a peccatis eorum.

''""'

nomen

^t

5 (5. 7)

et accepit

^'pariet

et scribas populi

sciscitabatur ab eis ubi christus nasce-

angelus

ei

et

domini
25 et

?

est et

quod est interpretatum nobiscum deus.
^* Exsurgens
autem ioseph a somno
fecit

dicentes

uidimus enim stellam eius in oriente
et uenimus adorare eum
saudiens autem herodes rex turbatus

emmanuhel

eius

-

ubi est qui natus est rex iudaeorum

ut adimpleretur id

pariet

eius iesum.

ergo natus esset iesus in beth-

leem iudaeae in diebus herodis regis
ecce magi ab oriente uenerunt hiero-

a peccatis eorum

^^

nomen

et uocavit
II.

45

^^

in

ei

bethleem

iudaeae
sic

enim scriptum

eius iesum.

hoc autem totum factum

a domino per esaiam prophetam.

dixerunt

jiij

prophetam

est per

enim saluum faciet populum
quod dictum est

ipse

ut adimpleretur

est.

ecce uirgo in utero habebit et pariet filium et uoca-

nomen eius emmanuel quod est interpretatum nobiscum deus. ^* exsurgens autem
ioseph de somno fecit sicut praecepit ei angelus domini.
et accepit coniugem suam ^* et
non cognouit earn, donee peperit filium suum primogenitum. et uocauit nomen eius iesum.
bunt

II. ^ Cum ergo natus esset iesus in bethleem iudeae in diebus herodis regis ecce magi
ab oriente uenerunt hierosolyma ^ dicentes. ubi est qui natus est rex iudaeorum
uidimus enim stellam eius in orientem et uenimus adorare eum. ^ audiens autem herodes
^ et
rex turbatus est.
et omnis hierosolyma cum illo.
congregauit omnes principes

sacerdotum

scribas

et

21.

autem: enim D.

22.

adimpleretiiT

quod

:

salbum C.

:

quod

requisiuit

et

pecatis R.

CLR,

adinpl.

mm ABH©KMQUY

a'FJLM'RTVWXZ

populi.

inpl.

D.

CDE

(ptn. id)

per profetam JP*

vg.

id

;

per

esaiam (is. Q, ess. R, iss. D) prof. Da"""LQR, cf.
Y qui habet in mg. litt. rubr. a m. p. IN ESAIA.
hutero C.
concipiet {pro
23. om. uirgo L.
habebit) E. uocabitur E*TS. emmanuhel cum

ABCFHeKMKTNUXYZ:
vg.,

inmanuhel J,

terpvaet.

emmanuel DEiPTVW
emanuel LQ, emanel R. in-

EiPQLM'RZ*.
codd. plur.

:

exurg.

:

(pre-)3'QR,
'

precepit

sicut

ei

25.

D) T

tictt.

praecepit

hangelus C, anguelus D.

{k'^'ivojaK^v')

eum

L*.

:

cognouit

primogenitum

genitum Q. uocauit uocabunt E. Def.
:

IT.

I

.

quum 0T.

W,

coiugem Q.

3?Q {iioii R).
cognoscebat

mm

ei

angelus greens antiqivi^ corr.

uat. (preceperat mg.).
accipit

>

praeciperat L.

bethleem

(671'cu
:

uni-

M adm.12.

mm ABCEFH'QJ

ubi

eis

KRTUVWXYZ
JTYZ*:

nasceretur.

christus

Bentl.

:

'"

at

illi

Da'H*LQRT,

bethlem

iudaeae eum UX"^, iudeae

betlilehem vg.

ABFH

CD(-a:)KLKrQRVXZ'=T|§S, iude
W,iudaEiPF0;. dibusL. erodisDRT. horienteC.
uenienmt D. hierosolymam cum ABFQJKKTU

VYZ*

iudae

(hieru-

mam H,

m.

3),

hierusolimam 3'h, hyerosoli-

hyeru- D, iherosolymam C, iherosolimam

T, ierosolimam W, ierosolymam vg.: hierosolyma
X, ierosolyma Bentl. in hierusolimam ER, in
hyerusolimam Q.
;

2.

BCFJTWZ
ergo J. cm. ioseph C. sompno DW,
vg. autem
sumpno Q, surano "S*. precepit Y, praecipit D
exsurgens

24.

ab

ubi eit

hadorare C.
3.

uidens

herodis

.

stilam L*. 4- {pro est) in mg. R.

:

horiente

C.

E.

auchtem Q.
hyeruodis Q.
D.
rex sup. lin. H.
hierosolsrma cum ABCFHQJKKT
erodis

hierosolima

Y,

hierusolima

iherosolima T,

cum illo cum
:

EiPLR,

ierosolima

W,

eo BiP'«^LR.

sciscitabatur: interrogabat J. hubiC. ubixps

nasceretur atramento nigrion et
5.

J,

D.

hyerusolima D,
ierosolyma vg.
4.

orientem

uenimus + cum muneribus

EL*R,

omnes L*.

UVZ*

.

CDiPRTW.

iudeor.

ad C.

om. ei

litt.

CELM'«QRT.

minoribus H.

bethleem

::

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

46

bethleem terra iuda ncquaquam
minima es in principibus ivida
ex te enim exiet dux qui reget populum meum israhel.
7(6.1(1)
fync herodes clam uocatis magis diligenter didicit ab eis tempus
s

antecedebat eos

et tu

et

interrogate

et

10

cum

^1

domum

intrantes

et

de

munera aurum

quam

response

et

murram

tus et

accepto

redirent ad

somnis

in

ne

herodem

peraliamuiam

reuersi sunt in

regionem

suam

in oriente

bethleem iudeae

in

ei

uiderant

eum

et apertis thesauris suis obtulerunt ei

12

adorem eum
" qui cum audissent regem abierunt

eius

adorauerunt

et procidentes

inueneritis renuntiate mihi

et ecce stella

inuenerunt pu-

erum cum maria matre

diligenter

sunt

gauisi

gaudio magno ualde

ut et ego ueniens

dixerunt

autem stellam

uidentes

puero
et

ueniens staret supra ubi

erat puer

quae apparuit eis
mittens illos in bethleem dixit

ite

dum

usque

stellae
*

6-12.

[II.

enim scribtum est per prophetam.
et tu bethleem
ex te enim exiet princeps qui regat populum

sic

''

indeae non es minima inter principes iuda.

meum
"

sdrael.

tunc herodes occulte uocans magos.

apparuit eis stella

cum

et

*

et stetit

et

ecce stella

quam
'"

supra ubi erat puer.

domum

tempus quando

eis

euntes requirite diligenter de puero

adorem eum.

ut et ego ueniens

inueneritis renuntiate mihi.

regem abierunt

ab

diligenter exquisiuit

eos in bethleem dicens.

et misit

'

cum

qui

uiderant in orientem antecedebat eos usque

uidentes autem stellam gauisi sunt gaudio

audissent

dum

magno

uenit

ualde

puerum cum maria matre eius. et procidentes adorauemunera aurum thus et murram '"et
admoniti per somnium ne redirent ad herodem per aliam uiam reuersi sunt in regionem

^'

et intrantes in

runt eum.

uiderunt

apertis thensauris suis optulerunt ei

et

(be//leem H)
bethlem DiP0LQRT,
iudaeae aim B©X, ct iudeae
AJQTU: iudaeCFHKLRTRVZ, iuda;D9, iudeW,
iudgl^C iuda EH^S. em.raszip.lin. E. scribtum JL.
cm. est TYZ*. prof. DiPLR, + dicentem BDER.
bethlem DiPLRT, beth6. bethleem codd.
nequaquam numquid CT. exiet
lehem ?'^.
re.\ E
iudex F. reget (Troi/xavet)
exeat R. dux

cum

eodd.

:

israhel

vg.

infra,

X

codd.

hisrael

iiel

;

semper {nisi Mt.

semper C, srtl hie
herodis

7.

//// uocatis

LR,

L

phirimi

isrl

6

IRL), isrt

tibi

et alibi

clam +

eraso in- uel re- ?

hab C. om. ab eis M" *
:

DJPLQRT,

eos

hie

W,

{sed

D5PQR.

stelle

W.

ite

WSC

{om. et)

ut et in

ras.

K

;

Deficit iF usque

.

.

quem L*.

.

domum

supra

habierunt

.

ho-

.

ncce D.

stella

ubi erat puer uidetur

quodam ex corr. uat. marg. Ueieres uariant supra puerum a h cdg,, super puenim
kg {cum D graeco) supra ubi erat puer^j^,.
10.

uidens lapsu R*.

11.

om. et ad

inuenerunt

codd.

(matri M"*)
F.
ris

afk
et

:

procedentes

JLZ*,

(hobt.
et sic

C)

hie

et

in

et vg.

bcff^g^: uiderunt

matrem Z*

D.

cum
cum

cum maria matre

q Bcntl.

eius

{corr. 77).

BDLRQX*.

tessauris

edidimus

DER.

intrantes +

omn. (inuenierunt D)

minusc. grace, aliquot
grace, plur.,

gauissi

Z*.

init.

hador. C.

D, thesaurib; T.

:

sua

thensau-

obtulerunt

ABDEF0.IKLQRTWY vg.
infra iv. 24 optulerunt HKTVXZ

cum

et sic

infra edidimus

:

viii.

16, ix. 32, xiv. 35, xvii. i6,

tus thus CEJ WX* {non Y) vg.
murram cum ABCFQUXY murra Z, murrham
xxii. 19, XXV. 20.

:

:

om. in Z*.

;

renuiiciate

magos

uocauit

-I-

:

srahel

in mg. colore diiierso;,

-H

bethlehem vg.

hadorem C, adorare Q.

illic,

occultae Q.

quum ©T. inueneretis EQR -niretis 5P*,
eum DE5P"'.fLQR. renuntiate
a>');
TJt^

sic

dedicit (de- in niarg.') R.

> quae apparuit eis stellae R.
illos

ct

T, iv.n'Lfere semper Z.

erodis D.

dilegenter et didicit D.

8.

A

Israel vg.
x.

D

hysrael

:

.

fuisse in codicc

;

ABCDa'"'^FH*KLKrQUVX'=YZ forr. tiat.Bentl.
regat E5P*H'0JRT\VX* cofr. uai. mg. Hieron.

:

riente

:

:

audissent uenissent H.
hubi C.
husque

Q.

:

bethlehem vg.

bethlem

J, niyrram

DS'LR.

myrrham

(-neritis

codd. ct

om. et L.

ad

iv. 4.

12.

mirra T,

vg.

sompnis QWY"'.

per aliam

BCT,

DHQKffVW, mirram ELR,

UELQ

erodem DT.

{non R).

regessi L, regresi Q.

+stAante

reuersi: regressi

> in suam

reg.

R.

:

II.

^^

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

13—20.]

cum

qui

in

angelus

ecce

recessissent

domini apparuit

esset a

somnis ioseph

magis

iratus est ualde

dicens

et

surge et accipe puerum et matrem

mittens occidit omnes pueros qui
erant in bethleem

et in om.nibus finibus eius

eius
et fuge in

aegyptum

et esto ibi

usque

futurum

a bimatu et infra secundum tempus

dum dicam

tibi
^''

enim ut herodes quaerat

est

puerum ad perdendum eum
consurgens accepit puerum
matrem eius nocte et recessit
aegyptum

i*qui

^^

47

centem.

et

" Uox

in

rama audita

in

est

ploratus et ululatus multus

usque ad obitum herodis

et erat ibi

quod exquisierat a magis
adimpletum est quod dictum
est per hieremiam proplietam di-

tunc

plorans

racliel

ut adimpleretur quod dictum est

sues

filios

non sunt.
Defuncto autem herode
ecce apparuit angelus domini in somnis
et noluit consolari quia

a

domino per prophetam dicentem
ex aegypto uocaui filium meum.
^*
Tunc herodes uidens quoniam inlusus

^^

^^

ioseph in aegypto

dicens

" recedentibus autem illis. ecce angelus domini apparuit ioseph in somnis
dicens.
surge et accipe puerum et matrem eius et fuge in aegyptum et esto ibi usque
dum dicam tibi. futurum est enim ut herodes quaerat puerum perdere eum. " ille autem
et erat ibi usque
et abiit in aegyptum.
surgens accepit puerum et matrem eius nocte.
ad obitum herodis. ut adimpleretur quod dictum est a domino per prophetam dicentem.
ex aegypto uocabi filium meum.
suam.

'''

"^

tunc herodes uidens quod delusus esset a magis.

bimatu

et infra,

" tunc adimpletum
rama audita est.
quia non sunt.
^^

aegypto

in

13.

est

quod dictum

est

hangelus C, anguelus U.

puerum

somnis (sompnis

QW

)

B. M. Reg. i B. vii, somni A",
aegiptum ERT, aesurge accipe om. et ,S.
erodes T,
geptum L, egiptum W. hnsque C.
herodis LQR, erodis D. querat ERW. puerum
+ istunr DELQ B. M. Reg. i A. xviii. ad per-

dendum

om.

recessit

OW*],

:

et

eum

L.

E*L*QR.

14. accipit

secesslt

E

surgit

;

matrem

DJLRW vg.
-t

in ras. K.

H*.
prof.

[ei

om. eius LR.
Bentlei

aegiptum
aegypto J.

DEF
ELT

aegytum Y, egiptum W,
hobitum C. erodis DT, herodes
a domino om. EL.
adinpleretur CDLR.

{tion R),
15.

husque

DLR.

.

.

aegipto

DELT,

egipto

W.

uocabi T.

herodens lapsti.
16. herodis L*QR, erodis D.
pro herodes uidens C. quoniam + iam D. inlusus cocid. illususWz'^., inlussusR, dehissus L,
:

omnibus

finibus eius a

" uox

rachel plorans

suos

filios

in

et noluit consolari

defuncto autem herode ecce apparuit angelus domini in somnis ioseph

^'

dicens surgens accipe

recessissent: recessisent L,
quum 0.
CT, regressisent DR, regresisent Q.

A*X«Y

et in

per hieremiam prophetam dicentem.

ploratus et ululatus multus.

regressi essent

somnio

uehementer.

iratus est

omnes pueros qui erant in bethleem
secundum tempus quod exquisierat a magis.

et mittens occidit

et

matrem

eius.

esset:

dilussusD.
hoccidit

uade

et

X*.

est

pueros

C.

in terram israhel.

magis

H (a'j;//.

/?'«.).

erat YZ*.
Q.
bethlehem vg. Post

infantes

;

bethlem DLRT,
X. finibus regionibus R. saecundum Q. tempus + stellae T m. rec. e.tqnisirat L,
exquessierat D.

bethleem

:

beth. om. et

:

17. adinpl.

CLRY.

hieremiam cum

ABF©?

JKKTUVXYZ:

hierimiam EH, iheremiam CT,
heremiam Q, herimiam L, hirimiam R, here D,
ieremiam
vg.
prof. DLR.

W

18.

rama: rhama

racheal L, racel T.
19. erode

D.

Tisch.

:

{cf.

>

angelus

aegipto LT, egipto

querebant

EFH0J(adp.) KLKTQT

domini

dyy€\o^ iwpiov

20. israhel,

rachel:

DELQRY.

apparuit angelus domini aim

AC (hang.) D (anguelus)

UVXY

hululatus C.

B.

consulari

cf.

RW

vg.

sompnis

W.

apparuit

(paiveTai).

EW.
ad

uers. 6.

CDEHLRW.

enim + omnes

T.

;:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

48
surge et

puerum

accipe

uade

terram israhel

in

defuncti sunt

mam

III.

cnim qui quaerebant

et uenit in

"audiens autem quia

ani-

ma-

et

'"

et dicens paenitentiam

archelaus

3 (8- 1)

reg-

admonitus

somnis secessit

4

in

quae

et

uocatur nazareth
ut adimpleretur

terram isdrahel.

pro herode patre suo timuit
''

galileae.

est per

et

quod dictum

''^

illuc

" qui surgens accepit puerum et matrem
quod archelaus regnaret in iudaea
admonitus autem in somnis. secessit in partes
pueri.

audiens autem.

ire.

ueniens habitabit in ciuitatem
est

quae uocatur nazareth.

quoniam nazareus uocabitur.

per prophetam.

praedicans in deserto iudae

diebus uenit iohannes baptista.

mel

eius erat lucustae et

siluestre.

enim qui quaerebant animam

et uenit in

autem

esca

quod dictum

semitas eius.

facite

6)
Ipse autem iohannes habebat
uestimentum de pilis camelorum
zonam pelHciam circa lumbos suos

(0.

partes galilaeae
et ueniens habitauit in ciuitate

per

est

parate uiam

in deserto

domini rectas
in

adpro-

agite

enim qui dictus

est

J4i(-

uox clamantis

suo

eius.

uenit

esaiam prophetam dicentem

timuit illuc ire

defuncti sunt

illis

pinquauit enim regnum caelorum.

terram israhel

naret in iudaea pro herode patre

23

In diebus autem

^'

*'•

praedicans in deserto iudaeae

puerum

accepit

trem eius

'

iohannes baptista

pueri

"'qui surgens

et

4.

nazareus uocabitur.

eius
et

20-ni

prophetas quoniam

matrem

et

[II.

adpropinquauit enim regnum caelorum.

"

et dicens

adimpleretur

ut

In

'

III.

illis

paenitentiam

autem
agite.

enim de quo dictum est per esaiam
prophetam dicentem. uox clamantis in deserto parate uiam domini rectas facite semitas
* ipse autem iohannes habuit uestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam
eius.

qui surgens

21.

H0UXYZ:

(0 ht

A

iytpSfis)

qui consurgens

exsnrgens autem ioseph R.

(B. de/.)

'

CF

autem diebus R, In

DEJKLKTQTVWzg.,
accipit

ELQR

(«»«

22

et

.

audiens au quod archilaus regnaret in iudea

D

in

lapsn ante defuncti sunt sed cxpzinctiwi

postea rcpctituin.

quia turn

AH0UXY

CDEFJKLM'QRTVWZ vg.
arcelaus T.
D

archylaus

{see.'),

iudaeam F, iudeam E.
temuit L*

Y:

H

?

illuc

L*QR,

DLRTW,

iudea

heronde

quod

L*, erode D.

ADEFH0LQRT(illac ?) UX=

CJKKrV\VX*Zz'^. ire: irae LQ, uenire
admonitus ammon. DKKTTVXZ^, amon.
+ est T. sompnis W. galilaeae cum AF
:

;

KTQUXYZ vg. (-sere)
TW, galilaee H, galila
:

23.

>

v6\tv).

T.

archilaus

:

illo

T.

in illis

diebus

ioannes

SC.

ueniens et
ciul

profetas

D.

galileae

CEKRV,

galilee

0, galilae L, gall D.
R*.
ciuitatem EQ i^cf. th

adinpl.

CDLR.

om. per proph.

LR, proF D, propheta

H

{spatiolo se-

non rasura), prophetam Z* (</«;' etiani
scripsit in margine in isaia scribtum)
prophetas
Z°.
nazareus eodd. omn. (exc. J nazaraeus^
nazarfeus zg. uocabitur uocauitur C, uocabit Q.
III. !. in diebus autem illis: > in illis
quente,

;

:

:

Q

dieb.

{cf.

babtista

predicans

in mg.).

D).
scr.

hie est

cum

AH0JMTUXY,

vg.

iudae

:

illis,

autem DT
CEL*RZ*,

om.

iohannis

Cr.).

CT, babtitzan D, bap L* (tis
diserto D.
iudaeae

CD.

iudeae

DKLQRVZ, mixx

EW (ae-), ydumeae

C

+

;

penitenliam

ut tidlur Q.
2.

om. et EL'T. penitentiam

adpropinquauit

CD.T.

H*JL*QRTUXYZ*,
caraf. l£

:

et

HLQRTW, poen.
cum ACDEF

(ijyyiKfv)

appropinquauit Z-

cod.

adpropinquabit H'^0L'=, appropinquabit

recnum H*. celorum W.
qui dictus (quid E*) de quo dictum DTV
TS. quo dictum KT. esaiam cum AEFH0JR
UXY^ esayam CT, eseiam Z, essaeiam L,
esseaiam Q, isaiam KM'VltjSC issaiam D,
ysaiam W.
diserto D.
domini
prof. DLR.

KM'VWTljS.
3.

:

:

diio E*.

autem

4.

:

L* (iohannes

enim E.

iohannis

DEQR,

iohanis

SC-

habebant L*.
camelpillis L*QR, pylis E, pelis X*, pelle J.
lorum DJLQ, camillorum R. \Post hoe def. U].
zonam sonam Y, tzonam D zona EZ*. pelliL-),

ioannes

:

ciam

:

pelliceam vg., pellicam L,

pellicia

Z*.

:

5

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

5-Ji.]

III.

eum hierosolyma

tunc exiebat ad

omnis iudaea

et

omnis rcgio circum

et

^^

iordanen

baptizabantur

et

:

:

ab

iordane

in

de lapidibus istis suscitare filios
abrahae
iam enim securis ad radicem arborum
posita est

eo

omnis ergo arbor quae non

confitentes peccata sua.

tum bonum

Uidens autem multos pharisaeorum et sadducaeorum uenientes

7 (10. 5)

ad baptismum suum dixit eis
progenies uiperarum quis demonstrauobis fugere a futura

uit
s

ira

lumbos

hierosolyma

aqua

paenitentiam

in

autem post me uenturus

me
cuius

est fortior

est

non sum dignus calciamenta por-

tare
ipse uos baptizabit in spiritu sancto et

habemus abraham
dico enim uobis quoniam
circa

ignem

mittetur.
jTgQ quidem uos baptizo in

patrem

et ne uelitis dicere intra uos

facit fruc-

excidetur et in

(11. 1)

qui

.'

tentiae
9

n

dignum paeni-

fructum

ergo

facite

49

potest deus

is-ni.

esca autem eius erat lucusta et mel siluestrae. ^ tunc exiebant ad eum
^ et baptizabantur ab illo in iordane
et omnis regio iordanis.

eius.

omnis iudaea.

et

autem multos pharisaeorum et sadducaeorum uenientes
progenies uiperarum quis demonstrauit uobis fugere ab ira
" et nolite praeferre uos dicentes quia
« facite ergo fructum dignum paenitentiae
uentura.
est deus ex lapidibus isris suscipotens
quia
uobis
dico
enim
patrem habemus abraham.
''uidens

confitentes peccata sua.

ad bapdsmum suum

dixit eis.

^" iam enim securis ad radices arborum posita est.
omnis ergo arbor,
quae non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur. " ego quidem baptizo uos
cuius non sum dignus
qui autem post me uenit fortior me est.
in aqua in paenitentiam.

tare filios abrahae.

suos

pellitia E.

Post

eius

:

autem om. eius

QTXY,

locustae

ADTYX'=.

K^TRVZ=

HZ*, locusta DL.

lucusta

CEFLQR,

aesca

'

Cf.

D,

exiebat: exibat

5.

W.

E.TVX*\VZ
iordannen
et

vg.

HX,

sil-

coy. uat,

hierusolima

DQ,

circa

ab eo

>

vg.

JKKT

circa iordanen

R {sed tradiiclor sax.

ab eo

;

baptisz. L, babtitz.
in

ordine ab eo J

;

in iord. (ihord C)

D.

> ab eo in DEK vg.\
i.

om. in io. XZ* ( + in io. Z''ing).
7. uidiensL*. autem + iohannis D.
duceo. C,

RW,

sadii

CW,

pharisseo. D,

sadducceo. E,

D {sic).

:

8.

de

J.

lap.

:

potens {sine

ex lap.

HJKJTQRVXYZ

saddoceo.

multas R.

LR.
L,

> uobis dem.E

sad-

saduceo.

a futura

> ab ira futura ER, a uentura ira W vg.
ER.
paen.
fructum dignum > dig.

pen. LRW(-tie), poen.

fr.

:

CDJ

vg.

potens est

:

est)

om.

V*.

DEFLQZ*. abrahae
abrahe

et

vg.,

CD

TW,

abraham

:

10.

radicem cum

DLRTW.
nis

(,«;«.

gr. et corr. uat.

harborum C.

possita

etc.

:

radices

DELQR. om-

ergo) LR. quiE. excidetur .. mittetur
et vg. (excedetur J): exciditur HV*Z*

fere omnes
.

FHV*Z*.

mittitur

Kuimrai

in igne

EY.

Cf.gr. (k-

Kai €i? TTvp ^aKKiTai.

uos baptizo fi^OT^n > b. uos D
CDJ YZ, babtiszo R om. uos L.
in paenitentiam plcriqiie (pen. L
in aquam H
RW, poen. CDJ vg^ in paenitentia ©Z, et
11.

Hgo

ERTY vg.

D.

:

babtizo

;

.

baptis//mii H, babtismun DJ.

qui J. demonstrabit T.

ira

fariseo.

HR.

ABF0.

.

i.

:

phariseo.

deus

vg.,

ihordanen C,

;

iordanem F

ELR,

ierosolyma

DELQRTW.
om. L.
trans D

om. et bapt. in

habef)

BEH'^©JKKrWX*»^.,

abrachae L, habrahae E, abrae

hieroso-

inter

:

ACDFH*LQRTV<X^YZ

potest cum

cum

+ omnis E.

omnis regio E.
6.

uelletis E.

eum

iudea
;

'

mel

K*LiTQRY,

nellitis

9.

abracham L, abraam D, habraham
abemus L.
BCE. dico autem E. quoniam quia DELR.

DQ*W zi^.jexiuit Z* (-iebat

EHT.

lyima Y, hierusolyma KZ",
hyerosolima H, hyerusolima
ierosolima

siluestrae

locuste et

uestre grecus, antiqui, glossa, leronymzts

Z^), exiebant

W

locuste

vg.,

siluistre

sylnestre i§.

DEK.

ACEF0J

luoustae czim

C.

:

paenitentia

paenitentiae

E,

me

B,

paenitentiam

H

uenturus est
calciamenta {omnes
(pxai^ivos.
uenit Yi, cf. o
cum i, caltiamenta KT) calceamenta vg. bap-

(BH

om. post

om. in),

.

R.

.

:

tizabit C2im gr. et

BEH'-0KM-Q(?)RVWYZ

vg.,

etiam babtizabit CT, babtitzabit D, baptizat J
baptizauit

AFH*LX.

in spiritu

s.

H

{sic) J.

:

;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.


12(12.

uentilabrum

Cuius

5)

manu

in

et

ius-

tunc dimisit eum.

suum

congregabit triticum

hor-

in

16 (14. 1)

et ecce aperti sunt ei caeli

igni inextin-

Tunc

uenit iesus a galilaea in

ad ioliannem ut baptieo
ab
zaretur

sicut

iordanen

autem

'*iohannes

17

eum

prohibebat

descendentem

dei

columbam

uenientem super se
uox de caelis dicens

et ecce

hie est filius

meus

quo mihi

dilectus in

complacui.

dicens

debeo baptizari
et tu uenis ad me }
1^ respondens autem iesus dixit
ego a

spiritum

uidit

et

guibili.
13(13. 10)

Baptizatus autem iesus confestim

ascendit de aqua

reum
paleas autem comburet

(I''' ^'

^

diabolo

ei

2(16. 5)

cum

gt

ieiunasset quadraginta

" habens uentilabrum in
suum in horreum paleas

ipse uos baptizabit in spiritu sancto et igni

calciamenta portare.

aream suam.

et purgabit

sua.

Tunc iesus ductus est in desertum ab spiritu ut temtaretur a

IV.

te

modo

manu

omnem

2.

titiam

permundabit aream suam

sine

enim decet nos implere

sic

sua
et

[in. 12-iv.

:

et congregauit tritticum

autem comburet igni inextinguibili. "tunc uenit iesus a galilea ad iordanem ad iohannem. ut baptizaretur ab eo. " iohannes autem prohibebat eum dicens ego opus habeo a
'^ respondens autem iesus dixit ei sine modo.
sic enim
te baptizari et tu uenis ad me.
"et baptizatus iesus. contunc dimisit eum.
oportet nos inplere omnem iustitiam.
et uidit spiritum dei descendentem
et ecce aperti sunt ei caeli.
festim ascendit de aqua,
^'et ecce uox de caelis dicens hie est filius
sicut columbam et uenientem super eum.

meus

quo bene conplacui ipsum

in

dilectus,

IV.

audite.

'

Tunc

iesus ductus est

in

deserto ab spiritu ut temtaretur a diabolo.
'

cum

et

permundabit cum

12.

gr.

BCDH0-TK!\T

et

Q(?)RTV\VZ2j;!,'., mundabit

L

FM

haream C.

XYZ*.

{inc. et perm.')

gauit

EFTX.

triticum

3§Sffi

congre-

C0JZ) suum

in

oItov avTov us ttjv

omncs et cot-r, nat. et mg. et
horreum (orreum T) suum BT

codd. fere

>

AE

permundauit

:

(tritt.

horreum (orreum LR) — t^v
diroB-fjKTjv,

tr.

in

W

solus
triticum suum in
X*Z*5' cod. caraf.
orreum suum. comburet cum ADFHKRVXY
;

:

BCEWJLMM'QTZ.

conburet

CELRTVW,

13. galilea

in extinguibili

gali {ut antea

D.

ii.

22)

LMX*

iherdanen C, iordaiie T, iordanem

D.

iohanem Q, ioh- D
iohannem ctiam TJt), ioannem Sffi. babtizaretur
J baptisz. E*, babtitz. D.
14. > proli. autem enm iohannis R. prohebebat
vg.,

ioliannen

FKM'Z,

;

L*.

iohannis

©, ate E.
{JtpXV)

ioannes

SC

autem:

ad

H

W.

+ autem

te

E*, babtitz. D.

:

pkne C

uidc ad

> nos decet C.

{rr^ypuiaai Traaav)

i.

implere
:

(dimissit DQR) eum om. L.
baptizatus (babtiz. EJ, babtitz. D)
+est
R. iesus confestim cum gr. omn. {exc. 435) ^ott-

tunc dimisit

:

16.

:

Tweth

5^ V

'Iijff.

(vBhs

confestim {om. its)
oxon.

BDEHWKLM'-QRTWZ vg.:
ACJM*KrVXY et S. ioh.
1,

quidafu antiqtti

'

cendit C, ascendens J.

Post sanX om. ei 'KT

DLQR

W.

'I

et

BHKMKTVWZ- z;^.

ipsum a b g h.
ecce om.
uox + facta est D. celis

decet

et om. L*.

mici

T

;

WY vg.
IV.

I.

(inpl.

;

Hcce

W,

cjlo

conplacui

disertum

D;

Cf.

ad

deserto

EFHJ.

diabulo

a

2.

:

:

ADF
com-

ab cum

CDEFHeRMM-QRVW

(dicet

ins

mihi

(;»«

xvii. 5.

cum ACFLRTXYZ"::

R.

{ut saepc').

T.

BCEHWKLXTRTVXZ

conplacuit J.

temtaretur

CDLQ)

D

+beneDE.JQW. complacui

M,

placuit

T

uenis

> omnem implere

;

super

in

:

17.

:

ate

celi

;

;

columbam F; +

se

has.

+ de caelo
om. dei C. discendentem
+et J. sicut columbam (col nraba .1

DEQ
ut

in cor. nat., Syr. cu.

'

BDEHWJKMKTQRVWZ*,
i.

esuriit.

AB.TLTXYZ

;

Denies E*, uenisti J.

'

omnem

;

baptiszari

15. ihesus

L*) nos

DE*L*R,

Hgo D

enim D.

postea

ieiunasset quadraginta diebus et quadraginta noctibus.

vg.

temptaretur

tentaretur vg.

ha C.

BD.ILQRY.

geiunasset

C, ieunasset D.

cum ABCH^.TKMQYZz'^.

:

quadraginta
xrta to R, xi,a

::

EUANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM.

IV. 2-10.]

diebus

mandabit de te
manibus tollent te
ne forte offendas ad lapidem pedem

noctibus

quadraginta

et

postea esuriit
^

et

et in

accedens temtator dixit

ei

dei es die ut lapides

si filius

tuum

panes

isti

^

fiant

non

scriptum est

homo

in

cedit de ore dei

tunc assumit

^

eum

diabolus in sanctam

pli

eum

supra pinnaculum tem-

in

omnia regna mundi

^

et dixit

haec

illi

et

^^

deorsum

eum

tunc

si

me

uade satanas
enim dominum deum

dicit ei iesus

scriptum est

scriptum est enim quia angelis suis

omnia dabo

tibi

cadens adoraueris

dei es mitte te

si filius

non temtabis

est

gloriam eorum

et dixit ei

^

scriptum

et ostendit ei

ciuitatem
et statuit

iesus

illi

dominum deum tuum
^iterum assumit eum diabolus
montem excelsum ualde

pane solo uiuit
omni uerbo quod pro-

sed in

ait

rursum

qui respondens dixit

*

51

die ut lapides isti panes fiant.
pane solo uiuet homo sed in omni
uerbo quod procedit de ore dei. ^ tunc adsumpsit eum diabolus in sanctam ciuitatem. et
^ et dixit ei.
si filius dei es.
mitte te ipsum deorsum.
statuit eum supra pinnam templi.
ne quando
scribtum est enim quia angelis suis mandauit de te. ut in manibus toUant te.

accedens ad

''et

*cui respondens iesus

temtator

dixit,

scribtum

dixit,

dei es.

si filius

est.

non

in

pedem tuum. 'ait illi iterum iesus scribtum est. non temptabis
dominum deum tuum. "iterum adsumpsit eum diabolus in montem excelsum ualde. et

offendas ad lapidem

ostendit ei

omnia regna mundi.

si

procidens

bis

T, XL

ctim

DEFKLlffVWZ.

bis

et

gloriam eorum.

^"tunc

hesuriit

CE,

dixit

es-

D, esurit L.
accedens + ad eum

DELQR.

AF0QTXYZ°:

BCDEHJKLMKTRV

suriit
,^.

me.

adoraueris

WZ*,

scribtum

a? a

tempt.

EJYZ.

mutilus.

8

ii.

est

:

dixit + ei

DJT.

+ enim D2'"'9L + quia E.
BLZ*. omni C contra
;

uiuet

uerbo + dei DJ

.

et dixit

haec omnia

illi.

uade satana scribtum

proceditur D.

hore C.

:

;

DS.

lapide Z*.

illi + iterum B.
att H.
ihesus plene C
ad i. I. rursum codd. plur. et Z''X"= et vg.
nirsus FX*Z*.
ruTsum(-s) scriptum est sic

ait

:

tiide

AB

coniungunt

BPHJYZ

[uide supra')

caraf., et corr. uat.

DLR.

pro uero agnosctmt assumsit AHX''Y*Z% assumpsit DKM'VWy: vg., adsumsit RX*,
adsumpsit

HQJKIMKTRVWZ*, tent. vg.
S. assumit AFMY* et adsumit BC

:

;

Hieron. comm. hie
zabulus

omn. ct
diabulus CDH'ICL,

perfectum habent
et u.

8.

QR. super DH'WZ*

uett.

{corr. Z') vg.

pinnam

mus, graecus, antiqui
sic

6.

> es dei Z* {cf.gr. tl toC

scribtum

EJYZ.

0«oC).

om. est R.

deorsum T.

qui" T.

hangelis

uersum

5)

:

CDSPKL,

diabulus

CT.

9. illi

BC*,

:

etc. )

zabulus

{Far. Lat. 13, 171) et ff^ {ed.
Belsheini) et gigas ut uidetur mandauit ABDEIP

plene "W.

FLQRWXYZ*^^®

YZ*.

:

uetcres

perfectum habent patrcs et
latini plurimi et Hieron. in
comtii.

10. dixit ei

Z*.

{irapaXaiJ.-

DKKT

EH'HQJLQRZ*.
monte Y.

codd. pi.

hos-

CTW,

dicit

MT vg.,

enim

KTQRTVWZ*

0^

X

cadens

adoraberis T.

illi

E, ait

sathana

W.

illi

Walkeri,

H

R.

ihesus

{sup. ras.)

scribtum

{ji-ipairrai lap)
i>*

vavia

(ctoi

uade + retro DES'LQRX':

satana
est

BCDEa'

tempt.

QR.

omnia

Walkeri a t

;

> omnia tibi EQRTWZ= vg.

procidens J, procedens X*.

<p

F) scriptum est
rursum S sic D.

(-s

;

adsumpsit

C, aggelis M, anguelis D. mandabit {IvTeXilrai)
£:«?«CH0JKMKrTVZ||J Bentl. etiam Turonenses
et

cod.

gloria"" T, gloriaeorum E.

ei vg. tibi
:

rursum

assumsit XZ', assumpsit

VWY" vg., asumsit T,
tendit

'

AFQTXYZ":

temtabis

cf.

T

scriptum est: om.K; +enim

scribtum J YZ*.

P&vti

:

C(E)FMW

distinguunt

et

rursus scriptum est lerony-

'

assumit {irapaXapiPayn, gr. fere omn.) FM,
adsumit H'*, Bentl*., cf. uersum 8 ubi ut solei
testes alii uerae lectioni suffragantur, saepe enim
scribae quod primo loco pro nic7ido habebant sccundo
5.

ei

BCE3"©JLQTZ*

dabo
enim

tibi

est

de te + ut custodiant te E ut custodiant te in
omnibus uiis (uis R) tuis 3PR. et in manibus
ut in omnibus L*, ut in manibus DL'StoUant
7.

> solo pane WX" vg.
tnorem.

"

iesus.

:

temtator

tent. vg.

4. inc.

ei

vg.,

2

EJL

BCDEa''"''JKL

abcdf: om.

:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

tuum adorabis et illi soli seruies.
Tunc reliquit eum diabolus

esaiam prophetam

11 (17. 6j

terra zabulon

et ecce angeli accesserunt et ministra-

bant
12 (18-

4)

ei.

autem

Qxxva.

quod

audisset

iohannes traditus esset secessit
jTj-

(19. 7)

uenit

habitauit

et

sedentibus

17 (20- 6)

maritimam
impleretur quod dictum

ut

dominum deum tuum

adorabis.

'^

secessit in galileam.

"

et

tenebris.

lucem

est

''

uidit

;

in

" tunc reliquit eum diabolus. et ecce
audiens autem iesus quod iohannes traditus est

et qui sedebant.

(^dnm

scam

dm

CDH'KL,

dm

in

zabulus

angueli D,

M

haccesserunt C, acceserunt

+ ad

;

marg.
(H')0.

12. Uersunt totiim om. U.*,sed additur in

a m. foi-tasse pr. ucl paulo

autem audisset +

(>

aud. autem)

esset: est E.

(H'=)0LQRW,
13. nazaret
bit

ET.

naura

in

©*JX*

om.

BDLMQT,

TW

etc.

ioannes

galileam EJP

D.

E; +et
+

E.

habitacafai-

ciuitate T.

cafarnanum a'(u pi: expuncta

maritimam cum ABDEH'FHWK

LMPCTQRXYZ
C.)

;

Q.

C'EL

L,

iohanis

seccessit

T, naszareth

:

quum

uelt.pl. et gr.

gal! {ut solet)

ut semper) R.
tima

VWZ vg.

rcc.

D (audiisset)EKLM"QR

iohannis DEa^'R,

quia E.

5©SC

itis

K.

(ti's

vg.

cf.

'

t^>/

in

TrapaBaXaaaiav)

:

mari-

chaphariiaum ciuitatem

maritimam iuxta grecum an. et glossa corr. nat.,
quod in textu poncbatur ciuitatem canccllatum
'
zabilon L* (-ulon L<^).
corr. uat. mg.
est in
13 («/ 15). nepthalim cum ABCEF0<=KMXY
'

'

.

(nept.

.

tt.

15)

nepthalin Z*, nephtalim Jjf„

Z/:

neptalim Da'H0*(nepthalim u. i5)L»rQRTV
et O qui inc. u. 14 sec. cum ifi)
(nepth. u. is)

W

ffl'^,,

nephthalim

gr. ifiipeaXtifi

cl

S
k

5,

capharnaum

uenit et habitabit in

nephta- u. i?) iE-Tisch.

cum

nephthali T?0.

14. impleretur cum ABFHOT.X'^Y, ct inpl.
CH'*Q: adimpleretur DE0.IKMM"V\VX*Z z/jr-,
esayam CT, essaiam QR, isaiara
adinpl. 3""''LR.

^•'

zabulon et

terra

"populus qui sedebat

umbra

in regione et

paenitentiam

in

lux orta

mortis,

adpropinquauit

agite

KMKTVWZHjSffl;, issaiam D3>, ysaiam O'K prof.
DH'LOQR
+ dicentem EiPLQR aur. Bentl.
;

{Ki-fovro'i)

D sed exfunctum.

ciui

h aur.:

sed

earn E.

inf.

nazareth.

per esaiam profetam dicentem.

est

0* (^^^Ha/fo;-/,

diabulus

reliqiiidCTW.

+

paenitentiam agite
adpropinquauitenim regnumcaelorum.

exinde coepit iesus praedicare et dicere

:

QR

praedicare

iesus

et neptalim.

magnam.

dominum deum dm dm V
om. tuum D.
ras. T).

hang. C.

'^

ei.

quod dictum

enim A'=P*FH0MXYZ*,

11.

umbra

et

eis.

Exinde coepit

uia maris trans iordanen galilea gentium,

terra nepthalim.

illis.

regione

in

soli seruies.

illi

relicta ciuitatem

et

in finibus zabulon.

ut adimpleretur

per

est

angeli accesserunt et ministrabant

maritimam

lucem

et dicere

zabulon et nepthalim

14 in finibus

galilaeae

in tenebris

mortis lux orta est

capharnaum

in

iordanen

magnam

uidit

nazareth

nepthalim

et terra

trans

gentium
populus qui sedebat
et

relicta ciuitate

maris

uia

in

galilaeam.
13

[IV. 10-17.

uett.

;

dicentem etiam habent cdf, sed plurimi

om.

15. zabilon

L*

AFY
uiam X

ei terra, codd.etvg.:

(-ulon L°).

D

om. terra

ct

u. 13.

Bentl. dgji

maris:

ADH'F0KLM-ORTV

M

iordannem H, iodanem Q.

vg.,

cum AHJMM"TT]I;S,

galilaeae (raXiAai'as)
galileae

gr. oiov.

et

C, iordannen X, iordanan

ihord.

et

iordanem BE.J

nepthalim uide

{et ct).

iordanen cum

matris Q.

WYZ,

gr.

BCDE0KLOQRXY,

et

galilee "W: galilaea

F cod. caraf. C. galilea H'VZ', galilae Z* nominatiuum habent graeci D*L, et uet. ff^.
15. 16. gentium populus coniungunt &\J, et
> populus gentium H.
16. sedebat: ambulabat TS ex uet. Test, cum
comm, Hieron. cf. 'populus qui sedebat grecus
;

lucem uidit magnam

antiqui' corr. uat.
pi.

;

> uidit lucem m. D vg.

KTisch., et

umbra

x'^Pf

""'

JKMM'QT*WXYZ
DiPFLO
Hieron.

;

:

in

in regione et

cum AC(humbra)

Bentl.; in reg. et in umbr.

;

R.

+et ad

horta C.

T.

init.

CUSvg.,

adpropinquauit

DE-iPF.IL*OQRTYZ»
KMIIJS,

mg.

:

cepit

TW.

penit.

L\V,

ex inde D.

poenitentiam

caraf., cor. uat.

appr.

codd.

magnum

umbrae BH0V vg. cum comm.
regione umbra quasi in ras. ET'' in

predicare D.
penet. R.

o'Kia)

uidit

in reg.

reg. et urabre
17.

lumen

magnam Y.

u.

1.

(iv

:

{yi-^-fmiv)

et appr.

cum ABC

MVWXZ'C

cod.

adpropinquabit E''H0L'

et

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

IV. 18-26.]

^^Ambulans autem iuxta mare

patre secuti sunt eum.

gali23(23.

laeae

duos

uidit

at

me

uenite post

ijjig

praedicans euangelium regni

et

et

(22.

6)

languoribus et tormentis com-

uariis

prehensos
et qui

fratres

daemonia habebant

et lunaticos

et paralyticos

et curauit eos

eius

cum zebedaeo

naui

ficientes retia

eorum

patre

re-

secutae sunt

25 et

eum

turbae multae

de galilaea et decapoli et hieroso-

sua

lymis et iudaea et de trans

et uocauit eos

autem statim

22 illi

totam

in

omnes male habentes

et obtulerunt ei

relictis retibus secuti

iacobum zebedaei et iohannem fratrem
in

eius

syriam

procedens inde uidit alios

j;(-

duos

opinio

abiit

2*et

sunt eum.
21

omnem languorem et omnem

et sanans

hominum

piscatores

fieri

continue

illi

totam

iesus

infirmitatem in populo

^jj-

faciam uos
2"

circumibat

-£.t

rum

piscatores.
£(-

1)

galilaeam docens in synagogis eo-

fratres

simonem qui uocatur petrus et andream fratrem eius
mittentes rete in mare erant enim
19 (21. 2)

53

retibus

relictis

ior-

danen.

et

enim regnum caelorum. ^* cum autem transiret iuxta mare galileae uidit duos fratres.
simonem qui uocatur petrus. et andream fratrem eius mittentes retia in mare, erant
enim piscatores. " et ait illis. uenite post me. et faciam uos fieri piscatores hominum.

at illi continuo relictis retibus secuti sunt eum.
^^
et procedens inde uidit alios duos fratres iacobum zebedei et iohannem fratrem eius
cum zebedeo patre eorum componentes retia sua et uocauit eos. ''^illi autem
in naui.
statim relicta nauicula et patre suo

docens in synagogis eorum.
et

omnem
" et

et

secuti sunt

:

^^

eum.

et circuibat iesus

praedicans euangelium regni.

et

totam galileam.

omnem

sanans

languorem

infirmitatem in populo.

opinio eius in totam syriam.

abiit

omnes male habentes

et optulerunt ei

languoribus et tormentis conpraehensos et qui daemonia habebant. et lunaticos.

hambulans

i8.

autem +

its

iP"''QRX* ct
and sic D.

A*

tores

(

+

illis

19.

fieri

20.

at

suis R.

21.

:

et

D

ambtilanc
iusta

z{°-.

LZ*,

corf. ox.

graedza/is.

H.

W,

-lee

CDW hie

ing.)

galileae

Q.
ad

et: nt T.

scinpe?-,

mare

:

D

rep.

> pisca-

et alibi,

relectis

{corr.

Z'),

zebaedei

J

.

sequuti

retibus +

SPHQX*.

.11. D; oin. 3.
zebedei
BM, zeb- D. ioannem

DEiPHLOQRW, zebadeo X.
V, refecientes L. uocabit T.
statim om. Z* ( + Z*). relectis J. retibus
zebedeo

+ suis DELQR.

sequuti

®X*.

om.

eum V

;

fast

et

23. circuibat

RW,

D.

gall

pred.

E*).

sanans

:

et decapoli.

procedens

.

ras. triiim

ad

II

ii.

H0KrW
sinagogis

CD.

.

.

cum

et

ab

zebe sed ex-

vg.

galileam

CEjPLRT

CEH'eL

(sinagogiis

heuang. E, aeuanguelium D.

curans E.

24. habiit

refitientes

22.

eum

a galilea

uariis

paraly-

pungit.

langorem

BPHLQTX*.

hop. C, abit opinnio

R

;

post abiit

A. oin. eius L*. siriam H'LQRT
obtulerunt (;hob. C) codd. et vg., cf.

litt.

(post ras.).

C

> retibus relictis D*.

duo Z*

in

turbae multae.

:

uocabatur

handream C etfere

+ itsDLQRT.

CE

duos

gall D.

et alibi,

DE3""i'LMQRX*.
in mari CE.

;

eum

secutae sunt

retia

CiPLOQRW,
I^JSC

-lae

symonem

n- D.

om.

C,

BDEJPR

H-eKQRVYZS

^^

et curauit eos.

ticos.

et

opt.

:

JSTORVZ.

abentes C.

uaris

DH'HLRTX*.

comprehensos ctim ABFJMWX^Y vg., et comprae. ©:
conprehensos DKOTVX*Z*, conprae. CEa>H0<=

L*QR.

langoribus

deraonia DS'HLQRWZ*.
abebant
DEH'LKTQRT om. et paralyt. W.
sequutae H0X*, secute TW, saecutae Q,
R.
turbe multe W.
de a EiP'^QR.

LKTQRZ^'.
C.

paralit.

25.
secuti

;

:

;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

54
V.

(2*-

'

Uidens autem

1"'

cum

et

turbas

as-

montem

cendit in

discipuli eius
(25.

5)

mundo corde
deum uidebunt.

°

Beati pacifici quoniam ipsi
Beati

Beati pauperes spiritu quoniam ipso-

rum
4(26.

1(1)

regnum caelorum.
mites quoniam ipsi pos-

est

J5ej^|-i

Beati

est
11 (30. 5)

quoniam

qui lugent

ipsi

10)

quoniam

Beati

hierosolymis.

montem.

et

a iudaea.

et

Beati

cum

estis

maledixerint

omne malum aduersum uos

et dixerint

me

^^gaudete et exultate quoniam merces

saturabuntur.

ipsi

uestra copiosa est in caelis

quoniam

misericordes

cum

j^atiuntur

regnum caelorum.

mentientes propter

Beati qui esuriunt et sitiunt ius-

titiam
7(29-

persecutionem

qui

uobis et persecuti uos fuerint

consolabuntur.
6(28. 5)

dei

filii

propter iustitiam quoniam ipsorum

sidebunt terram.
*(27. 5)

ipsi

uocabuntur.
^"

eos dicens.

quoniam

Beati

docebat

aperiens os suiim

gj

misericordiam consequentur.

ipsi
*

ad eum

sedisset accesserunt

[V.

V.

de trans iordanen.

et

accesserunt ad

sedisset.

enim persecuti sunt prophetas qui

sic

eum

Uidens autem turbas ascendit

'

discipuli eius.

-

aperiens os

et

in

suum

quoniam ipsorum est regnum caelorum.
beati mansueti quoniam ipsi hereditabunt
" beati qui esuriunt et
' beati miseriterram.
sitiunt iustitiam quoniam ipsi saturabuntur.
'
cordes quoniam ipsi misericordiam consequentur.
beati mundi corde quoniam ipsi deum
uidebunt.
'beati pacifici quoniam ipsi filii dei uocabuntur.
'"beati qui persecutionem
patiuntur propter iustitiam quoniam ipsorum est regnum caelorum.
docebat eos dicens.

^

beati qui lugunt

''

beati

'''

beati pauperes spiritu.

quoniam

cum

eritis.

consolabuntur.

ipsi

e.xprobrauerint uos.

aduersum uos mentientes propter me.

''

et

CiPeLOQRW, gall D. et + a E. decapoli codd. fen oinncs et vg. decapolim AXY,
decapuli 'iP*LQR. etIcrt.-.ex'F; +deBDJKLQW

galilea

:

AECFQJMKTOVXZ*

hierosolymis aim

vg.

hierosoli.

HY,

hyerusoli.

DQ,

vg.;

+

et

hierusoli.
iherosoli.

ES'LR,
T,

hienisoly.

ierosoli.

idumea {ex Mc.

iii.

cum BCEFH®LMM'OTX*Z

W,

(-ea

KZ',

ELMOT)

:

6. hesur.

I. et

autem +

uidisset F.

hasc.

C

;

ascendet O.

its D3'"'i'L

quum

H0

{non C).
2.

celorum

4. 5.

E(app.)LR.

hos C.

suum +

et

W.

Dc horum uersuum

T. Gr. et

Ezra Abbot

ordine uide

mittes E, mitis O*.

Tisc/i.

N.

de uersihus ap. Gregory,

ProL in N. T. Lips. 1884./.
4.

:

quia

BKMOZ*.

al.pl.^

AKKTVYZ"/^ S

expiinctum.

ipsi

paciuntur

saturabuntur

om. est O*.

celorum

mated, uobis

:

,

.

D

.

:

fill

om.
O*.

iusticiam

incpte, sed

W.

maledixerunt uobis

D, maledixerint uos EQ, > uobis maledixerint
a^O; + homines DL'\hominis L*)MR\VTS. et
+ cum Y. persequuti 0. fuerit L*
+ homines
KT-.
omnem malum MWZ*. mencientes W.
om. propter me F.
exsnltate S'LQR. mercis
12. gaudite L*Q*.
;

et aperuit

EIP™»L.
3.

BEA

quoniam +

11. beti L.

cum

quoniam

consequent Q.

persequtionem D.

10.

W.

W.

siciunt iusticiam

consulabuntur L.

DR.

ipsi (aino'i

9.

DQ.

essur.
:

BCDEiPFHe.JEMOQRTWXZ* vg.tieit.pl.

iungit E.

V.

lucent L;

;

missericordiam D.

;

;

misseric.

7.

Tisch. perperam
+ nunc DEiPLRY*'.

lugTint A.{cod.,

C,

saturabuntur

et

:

QRTSC-

quoniam merces uestra

DSPLR.

consulabuntur

ierosoly.

de iudaea ADiPJKQRVWY vg. (-ea DiPRW).
et de (ante trans ior.) om. DLR et iom. de) M*.
iordanen AC\ihnriDEF <:/(•. iordane KTZ'^, iordannen X, iordanem BJQ vg.
iord. cum seqq.

quiqui O.

5.

omne malum

et di.xerint

-gent)YZ*(<-o>';-. Z')

:

et iudaea

8) E.

persequentur.

'-gaudete et exultate.

174.

possed.

LO*, pobid. Y.

BL*QR.

E

;

in

copiossa D, coipsa E.

celis

W.

persequuti 0.

om. in caelis
prof.

SPLOQ

+ et ante pro. D(7rpO(/>HTac)EH©LQ. qui
ante (hante C) uos > qui ante uos f. D.
:

f.

EUANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM.

V. r2— 20.]

soluere legem aut propKetas

fuerunt ante uos.

Uos

13 (31- 2)

quod

non ueni soluere sed adimplere.

estis sal terrae

sallietur?

ad nihilum ualet ultra
foras et conculcetur

nisi ut

mittatur

ab hominibus.

2)
Uos estis lux mundi
non potest ciuitas abscondi supra montem posita
^^ neque accendunt lucernam et ponunt
earn sub modio
sed super candelabrum ut luceat omni-

14(32.

bus qui
^^ sic

domo

in

19

autem fecerit et docuerit
magnus uocabitur in regno caelorum
^"dico enim uobis quia nisi abundaqui

hie

sunt

luceat lux uestra

Amen quippe dico uobis
donee transeat caelum et terra
iota unum aut unus apex non praeteribit a lege donee omnia fiant.
(35. 10)
Qyj g^gQ soluerit unum de
mandatis istis minimis et docuerit
sic homines
minimus uocabitur in regno caelorum

13 (34- s)

quo

sal euanuerit in

si

coram hominibus

ut uideant uestra bona opera et glorifi-

cent patrem uestrum qui
17 (33. 10)

copiosa est in

sic

caelis.

autem

estis sal terrae si

sal

quam

uerit iustitia uestra plus

scri-

barum et pharisaeorum
non intrabitis in regnum caelorum

in caelis est.

putare quoniam

Nolite

^S

ueni

enim persecuti sunt prophetas. qui fuerunt ante uos. " uos
fatuum fuerit in quo salietur. ad nihilum ualebit ultra nisi ut

mittatur foras et conculcetur ab hominibus.
^*

uos

domo

qui in
"^

et

non ueni

13. estes

qui autem

O.

terre E.

fecerit.

quia nisi

sal heuan. C, saluanerit

ADFMRXYZ

sallietiir

cf.

BCES'HejKLM'OQTVW

Mc.

ix.

49
nihelnm

vg.

:

R, nichilum 0»'W. ualebit D3"»i'LQ. 07)i. ultra
DEL. hultra C. mittatur proiciatur F. hab C.
^dminibus T. Hie ticfsus in duo partes ditddihir
in editione Henteniana ttf sit 13 uos
salietur.
hominibus itaque disercpant
14 ad nihilum
uersuu7?i nmneri usque ad tiers. 35 neque per ter:

.

.

ram

:

14.

.

.

.

.

:

ad tiers. 34.
lux + huius D.

amen

dico uobis.

habscondi C.

monte Y.

DEH>LQR.

ponont Z*. ea CZ*. supra DEiP™»LQR.
candellabrum DiPLQ, candillabrum R. ut luceant

K*R, nt et luceat F, et lucet O'"!', et lucent Y.
domu DK*fflrQRV, do L*( + mo L^).
16. uestra bona opera (hop. C) ctim gr. codd.
pi., Bentl.

:

> bona

ES'LOQTW

w^.

op. uestra

D, op. uestra bona

glorificent: magnificent

ER.

EW)

(eel.

est

:

>

est in c.

BFH0Y.
quoniam: quia CEQT.
aut: et DLT.
D5PL0R. non ueni soluere + legem D corr.

17.
prof.

uat. (non mg.) eztm patribus aliquot latt. et uett.
c

h

admpl. CDSPLR.
om. quippe R. celum

q.

18.

'E.*{yQ.eras.).

iota:

praeteriuit (pre-

et zg.

:

:

et doc.

Q,

L

;

+

bis.

T.

R,

ad finem

corp. axon.

> sic

W

bis.

fee. et

magnus: maximus R. Ceterum
fecerit usque

fiant codd. pi.

BDL

celomm

et sic doc.

terra KT, terram

:

ista

om. istis X*.

COX
f.

W.

aut: uelR. apix C.
a lege ex 1. FH.

L*.

uero C, qui enim

quis ergo R.

nocauitur

ito

D) OZ*,

nsquequo
fiunt A.

19. qui

15.

in caelis

uestrem L.

donee

uide

possita

et glorificent

quoniam ueni soluere legem aut pro-

donee transeat caelum et
" qui enim
fiant.
uocabitur in regno
et ita docuerit.
hie magnus uocabitur. in regno caelorum.
abundauerit iustitia uestra plusquam scribarum et pharisaeo'*

soluere sed adimplere.

dico enim uobis.

salietur

ut uideant opera uestra bona,

nolite putare.

unum uel unus apex, non praeteribit a lege, donee omnia
unum de mandatis istis minimis et docuerit sic homines minimus

caelorum.

L*.

^^

caelis est.

iota

soluerit

^^

coram hominibus.

lux uestra

patrem uestrum qui in
terra,

""'

sunt.

sic luceat

phetas.

neque
potest ciuitas abscondi supra montem constltuta.
ponunt eam sub modio. sed super candelabrum, ut luceat omnibus

mundi non

lux

estis

accendunt lucernam

si

fecerit sic

doc. sic

D oni. qui

tiers., et sic

;

docuerit R.

JP"'".

autem

Walkeii t

ct

S.

ioh. axon.

20. Uersiim tottim om. C.

enim autem EKTVT.
:

;;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

56

quia dictum est antiquis
non Decides
qui autem occiderit reus erit iudicio
ego autem dico uobis
quia omnis qui irascitur fratri suo reus

^'audistis

autem

et tunc ueniens offers
25 (30. 5)

suo racha

fratri

autem dixerit
gehennae ignis

qui

reus

fatue

munus tuum ad

ergo offeres

munus tuum ante

ibi

eo

ministro

te

carccrcm mittaris

-"amen dico tibi non exies inde donee
reddas nouissimum quadrantem.
27 (37. 10) Audistis quia dictum est antiquis non moechaberis
^* ego autem dico uobis
quoniam omnis qui uiderit mulierem
ad concupiscendum eam

erit

altare

habet aliquid aduersum te
relinque

cum

es in uia

iudex tradat

et in

et ibi recordatus fueris quia frater tuus

^*

dum

ne forte tradat te aduersarius iudici
et

dixerit

tuo

fratri

munus tuum.

jTgto consentiens aduersario tuo

cito

reus erit concilio

*^si

uade prius reconciliare

et

erit iudicio

qui

[v. 21-28.

altare

dictum est antiquis. non occides
ego autem dico uobis quia omnis qui irascitur
fratri suo sine causa reus erit iudicio.
qui autem dixerit fratri suo racha. reus erit concilio.
"'
si ergo offers munus tuum ad altare.
reus erit gehennae ignis.
qui autem di.xerit fatue.

rum non

'"*

et

quia frater tuus habet aliquid aduersum

uade prius reconciliare

dum

esto consentiens aduersario tuo cito.

sarius iudicii et iudex tradat te ministro.

exies inde

fratri tuo.

et

cum

es in uia

carcerem

et in

^*

te.

ibi munus
munus tuum.

relinque

tunc ueniens offers

ne forte tradat

illo.

amen

'"'

mittaris.

te

dico

aduer-

non

tibi

donee reddas nobissimum quadrantem.

non moecaueris. ''ego autem dico uobis quia omnis
mulierem ad concupiscendum eam iam moecatus est eam in corde suo.

"audistis
qui uiderit

audistis quia

"-

reus erit iudicio.

et ibi recordatus fueris.

tuum ante altarem

"'

regno caelorum.

intrabitis in

qui autem occiderit.

quia

dictum

est

cdk

DEJPKTRY. iusticia W. pluus L. plnsquam uno verba D. phariseonim W, farisaeorum

0"'Q''TVWY

Hieron. comm., Auct.

op.

T, fariseorum II'LR, farisseorum Q, faris D. inin regno BFJM et S. ioh. axon.
trauitis O.

offerres L. auferes gi

;

Iviperatizium sic forma-

tum

.

habund.

eel.

W.
hantem
hocc. Ins C.
+in ante iudicio 5P

21.

.

.

improbauit

BEO

YZ*

fratri

+

vg.

om. concilio F.

ELOR

cum

R

patri

:

iehennae

sine causa

dix D,

iiett.

raca

sed corr. gl.
iP

sed crasum

CELQRTZ.

faluae

gehenne

W.
C^: offeris DJPR,
om. ad ante altare O.
adiiersus R.

abet T.
24.

H'^VW

aliquit Q.

vg.

ante (tunpoaBev) cum

EDEH0JKLMAT

0«'RT':V\\X*Z vg. ct multis aliis: ad ACiPFO*
T'X'^Y.
adan Q.
reconciliare {imWayqBi)
codd. pi.

Bentl. corr. uat.*

a"FH''C-)ORW
reconciliari '). tunc

conciliari
('

+

.

.

et

E

(«o« LQ).

;

cod.

tu E.

AJO*XZ*

und

BC

(hoffer)a'FMZ'=/^jX-5:

caraf.

corr.

uat.

uenies

= npuatpipt

It.

Uulg. p. 294)

ct

vg., et

offers

;

.

.

.

.

et

Mt.

offers

(cf.

alibi.

2

Tim.

M

tatur beneuoliis aut benignus,' Hieron.
esto aduersario tuo beneuolus

tiens"!,

Aug. de sermone Dom.;

eo

:

> cum eo

hie;

benignus' Arnob.

iudicio

in uia cum
D. in carcere

EFMT.
26.

simum

exies

:

exibis

>

X* ?

quadrantem nouis-

"S.

27. haut.

moechaberis

C.

EH'FH'^ejKMVWYZ
moechaueris

offer

EW.

in uia

M', et mechaberis

;

'

Comm.

{sed alibi consen-

'

hes C, eis X'.

aduersari E. cyto Q,

ELQ*

DEH0K^T

;

'

re-

mg.

4, et

iv.

perperam traductum uidctur.
beniuolus aut fidelis
cf.
^5. consentiens
bcniuolus - ivvowv d, (vvowv antem graecus dixit
'pro eo
hoc est beneuolens,' Ambros. in Luc. xii.
quod nos habcmus in latinis codicibus consentiens, in graccis scriptum est iivoSiv quod interpre-

Ronsch

a b f* q

offeres

:

viii.

13 ambo in
Tlpoaipepds in cod. C" ex

ueniens adfers

et

Q*R,

latino

'

23. offeres codd. pi. (hoff.
offeres L, offers

.

aur. !lren.), (Aug.)

imperf., offeris

:

ante concilio

in

{secitnda nice

suo +

(-ci- Z').

[improbauit glossator)

dicerit L*.

I'is

iuditio \V.

corr.).

irascetur

22.

Fuldcnsi

occidis O*.

.

21. 22.

ostende

liabcs

pannulam

vg. Tisc/i.,

vg.

DLQRW,

ABH*X,

{jioix^iaai)

Tisch.
et

et

cum

moech.ibiris

moecaberis O"':

moecaueris CO*, mecaueris

T.
28.

quoniam

:

quia

DELR.

muliem

Y*.

:

V.

^'

2

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

8-36.]

iam moechatus est earn in corde suo
quod si oculus tuus dexter scanda-

^^

eum

abs te

et proice

mittatur

in

gehennam.
Et si dextera manus tua scandalizat

te

abscide earn et proice abs te

expedit enim

unum

pereat

ut

tibi

moechari
dimissam duxerit adulterat.
33lterum audistis quia dictum est antiquis non peierabis
reddes autem domino iuramenta tua
^'*
ego autem dico uobis non iurare omnino
neque per caelum quia thronus dei est
35neque per terram quia scabellum est
facit earn

unum

pereat

ut

tibi

membrorum tuorum
quam totum corpus tuum

et qui

pedum

membrorum tuorum
quam totum corpus tuum
Dictum

autem quicumque diuxorem suam det illi libel-

est

miserit

lum repudii
'"quod
^^

et

dextera

si

eum et proice abs te.
unum membrorum tuorum quam totum corpus tuum mittatur

manus

scandalizat

tua.

te.

ciuitas

neque per caput tuum iuraueris
quia non potes unum capillum album
facere aut nigrum

abscide

eam

unum membrorum tuorum quam totum

pereat

tibi ut

36

oculus tuus dexter scandalizat te erue

si

ut pereat

tibi.

eius

neque per hierosolymam quia
est magni regis

eat in gehen-

nam.
31

uxorem suam

excepta fornicationis causa

expedit enim

30

ego autem dico nobis
quia omnis qui dimiserit

lizat te

erue

57

et proice

abs

expedit enim
in

gehennam.

expedit enim

te.

corpus tuum mittatur in gehennam.

det ei libellum repudii.
quicumque dimiserit.
uxorem suam.
ego autem dico uobis quia omnis qui dimiserit uxorem suam. excepta fornicationis
'^ iterum audistis quia
et qui dimissam duxerit moechatur.
causa,
facit eam moechari.
dictum est antiquis non periurabis. reddes autem domino iuramenta tua. '* ego autem
dico uobis non iurare omnino. neque per caelum quia tronus est dei. "* neque per terram.
neque per hierosolymam quia ciuitas est magni regis,
quia scabellum est pedum eius.
tuum
iuraberis.
quia non potes unum capillum album facere aut
""neque per caput

^^

dictum

est autem.

'"^

nigrum.

concupiscendum codd.pl. etvg. concupiscendam
DjPKTQRVX'YZ', concupescendam E. moechatus moecatus COX*, mech. DLRW. om. eam
DL.
:

:

29. si sup. lin.

(29
C.

et 30.)

yroice

proiice

J

una pars
mittatur

scandaliszat bis E, -itzat bis D.

proceB,proiece

lodd. pi.:

[tioti

DL
;

tus R.

hoculus C.

X.

Y)

;

I'g.

periat JP.

Tisch.

> unum

eat BIP"'i'W

membr.

aim

heme

DEJPQRW,
.unum

tuor. ut per.

g^.

R.

gihenn. R, gy-

+ ignis T.
henn. Q, gehenna Y
abscide codd. pi.
30. dextra CJOTX*Z* vg.
;

et CT

:

abscinde

DE5PR.

proiice

TWT?§S,
J

om. tibi DM'.

excide JPO*.

periat iP.

D, gehenna Y)

(geghennam R,

gefi

gyehennam Q.

ucrstim totitm om.

31.

autem: enim Q.

0*{semel), dimisserit

C, uxorerem L*.

:

mittatur in

W ctim D gr.

quicunquell^.

DEQR

det

ei

R

proiece

enim CJTX*Z.
eat in gehennam

om.

zg. Tisch.

et infra,

vg.

bellum L, libram E. repudi E°R, repuadi L*.
caussa D.
excepto CH©K.
32. hux. C.
moecari CX*, mechari DLRW,
faciei ±P, feci' V.
mecari O. demisam EL, demissam O*. duxerat
E*. hadnlterat C ; adulterium committit R.
dictum sit BZ. hantiq. C.
33. om. iterum F.

peierabis cum

Dom.

cf.

i1,

AF0JMVZ*

perierabis

et Aug. de Serm.
BO*, peiurabis H et uct. S

:

CDEjPKLlffO»'QRTWYZ^ vg et uett.
domino deo T.
redens Y*, reddens Y'.

periurabis

plur.

:

+ uota ante iuramenta Y.
tronus ER*T,
celum EW.
34. homnino C.
thronum L. Ue7'S. 33, 34 coniungit'^.
om.
35. scabillum EH'JMRl'RV, scabyllum F.
est DR. peduum QRY.
> pedum eius est E.
hierosolymam codd. pi. (hierosoli. H, hierusoli.
EJPL, hierusoly. KZ^,

ierosoli.

demiserit

hierusalem R, hyerusalem

huxorem

sed 'Upo.

libellam D,

illi

36.

W.H.

> magni

capud LQR.

D

;

W,

ierosoly. vg.)

:

graeci '\ipoauKvyia

regis est £.

iuraberis 5PF, iurabis
I

KKTZ".

:

:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

.58

autem sermo uester est est non non
quod autem his abundantius est a
malo est.
^'Audistis quia dictum est oculum pro

*2qui petit a te da

s7 sit

43(40.

et

dentem pro dente
39 ego autem dico nobis non resistere malo.
(39. 5)
ggj gj qyjg ^e percusscrit in dexmaxilla

tera

praebe

tua

:

diligite inimicos uestros

I

benefacite his qui oderunt uos

I

tendere
(3;i.

tuam

45

ut sitis

te angariauerit

et pluit

duo

illo alia

*''

<*'• ^'

super bonos

oriri facit

super iustos et iniustos.

Si

[

" sit autem scrmo

suum

malos

et

cum

mille passus uade

patris uestri qui in caelis est

filii

qui solem

tollere

et pallium.

ei

Yx quicumque

10)

con-

iudicio

tunicam

et

remitte
41

ca-

et

lumniantibus uos

tecum

uult

qui

ei

persequentibus

pro

orate

et

alteram
''"et

tuum

odio habebis inimicum

**ego autem dico uobis

et

illi

ne auertaris.

to

Audistis quia dictum est diliges

6)

proximum tuum

oculo
at

-46.

ei

mutuari a

et uolenti

[V

enim

uos

qui

eos

diligatis

non.
quod autem abundantius est horum.
oculum pro oculo. et dentem pro dente.
''ego autem dico uobis. non resistere malo.
sed si quis te percusserit in dexteram
ma.xillam praebe illi et alteram.
et ei qui uoluerit tecum iudicio contendere,
et tunicam
tuam tollere remitte ei et palleum. " et quicumque te angariauerit mille passus uade cum
* omni petenti te da. et uolenti mutuari a te ne auertaris. *' audistis quia
illo duo.
dictum est. diliges proximum tuum et odies inimicum tuum.
ego autem dico uobis

a malo

^*

est.

uester est.

non.

est.

dictum

quia

audistis

est.

'"'

'•''

inimicos uestros.

diligite

benedicite maledicentibus uos.

et orate pro calumniantibus uobis et persequentibus
caelis

suum

qui solem

est.

oriri

uos

super bonos

facit

et

his qui

benefacite
"'

ut sitis

uos odiunt.

patris uestri qui in

filii

malos, et pluet super iustos et

iniustos.
*"si

enim

uniun

poteris D.

LQ.

capilliuu + tuum

> capillum unum D. aut
> sermo autem uestro R.

:

37.

E.

ullum C.

:

?t].

hiis

amplius

Rac
+

38. est

DiPLQR.
39.

a malo EQ.

qui O*.

si

W. dextera

(tua in mg. Bj

:

!

oni.

et

illi

KKTVZ"

;

illi

{lion

et

mutuari codd.pl. Sffi cod.
mutuare FT|^, motuari D5PLQ, mutari R.
/;

dexteram maxillam tuam
prebe CD, praebae L.
{0711. et) TZ*.
altera YZ*

(odd. pi, ct vg.

AFH«X'Y7»<7;.
avToi)

codd. pi.

=di^ijiT€is gr.

(

QR(dem.)Wz'^.

;

> qui ei

1

tecum +
tonicam

contennere X*.

eras,
ei

M

:

illi

qui

'JWOb'WTIjS.

in

DELR.

(et

Dl

R^

;

remitte ei

ante ei L),
dimitte

ei

ct

EiP*

remitte «'«(?ei Kyxttsnp.Hn.^S*-

rjo*xY.
41.

.-/

ei).

.

.

(hang. C;

^ll),

codd. pi.

angarizaueiit

et

qui
vg.,

EQ.

angariauerit

angariaberit

!3"LQK, angari//z. E,

ATY

angaritz,

D.

DQ,

dileges

R

caraf.

:

di-

CFO*RTX*.

.

:

et

DELQRT.

> uos oderunt

hiis

'"imicos V.

BE*,

is

liorate C.

F.

W.

uestros +
hoderunt C.

perseq. et calum-

niantibus uos codd. pi. (calumpniantibus EijW,
-pnientibus D, -nientibus L; uobis D'iPO*Ql

>

perseq. uos et calumn.

uobis et perseq. uos
45. celis

quicunque

qui
ei

pioximum ^1 lapsu.
odio
tuum in nig. additur O. odio habebis
AC(hod.)a'*FH0OTTV(hod.)XYZz-'-. odies B
DEa""i'JLMQR\V.
legis 5P, diligis

44. dilegite DirPL*Q.

qui

40. ei

(a<(>et

(om. te

43. est + antiquis E*H'"'»Q.

percuserit 5P,

COX*R) maxilla

(-a Z").

remittes

:

42.

:

DEKLKTORVW vg. Tisch.

>

et ante alia

cum

IP*,

WJ^). alio H". duo -li. D.
qui f autem T. perit L*. ha te C.
petit a te da ei
omni petenti te tribue

CDEM'VY):

Y.

te

dextra

H*, pasus

passos

DHKL(> alia et)OX*ZTSC

+ et ««/(,• quod

ihab.

hocul. bis C.

antiquis Q.

mile IP, millae L.

publicani

et

eo J. +

post abund. om. est DiP*L*.

</ //.

nonne

habebitis.

uel R.

pro dentem M*.

percusseris

tua

abundantius

E*\V.

quam mercedem

eos qui uos diligunt.

diligatis

W.

facit sup. lin. T.

BH.

pluet

R

;

M,

gracci

>

calnmpnientibus

ct uett.

quia iP*Y.

bonus L*Y*,

horiri

uariant.
C,

orri

> malos et

R.

bonos

BO*Z*.

46. diligatis (dile-

D}

codd. pi. et vg.

:

diligilis

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

V. 46-vr. 5.]

quam

diligunt

mercedem

*^et

et in uicis ut honorificentur

amen dico
suam

tum quid amplius facitis?
nonne et ethnici hoc faciunt ?
Ai

estote ergo uos perfect!

(42. 10)

tram

coram hominibus

uideamini ab

cum

^

*'et

si

abscondito
abscondito

tibi.

Et cum

non

oratis

amant

qui

in caelis est

hypo-

eritis sicut

synagogis et in angulis

in

platearum stantes orare
ut uideantur ab hominibus

amicos uestros tantum.

salutatis

in

critae

canere ante te

faciunt.

elemosyna tua

reddet

ergo facies elemosynam noli tuba

hoc

sit

ut

eis

patrem uestrum qui
"

ut

mercedem non habebitis apud

alioquin

elemosynam nequid faciat dextera

et pater tuus qui uidet in

Attendite ne iustitiam uesfaciatis

faciente

sciat sinistra tua

tua
*

est.
I

mercedem

uobis receperunt

autem

^te

sicut et pater uester caelestis perfectus

Yj_

ab ho-

minibus

hoc faciunt?

et publicani

salutaueritis fratres uestros tan-

si

synagogis

sicut hypocritae faciunt in

habe-

bitis?

nonne

59

quid amplius

nonne

facitis.

el

"estote ergo uos perfect! sicut pater uester caelestis perfectus est.
gentiles hoc
VI. 'Adtendite ne aelemosynam uestram faciatis coram hominibus. ut uideamini ab
mercedem non habebitis. aput patrem uestrum qui in caelis est.
alioquin.
eis.
faciunt.

^cum

ergo

facis

elemosynam

noli tuba canere ante te.

mercedem suam.
tua,

*

ut

sit

manifesto.

'

te

autem

aelemosvna tua
^

cum

et

in absconso, et pater tuus qui uidet in

non

oratis.

sicut

eritis

EH^QLt^Z'. eoso/«. J. dilegnntDQ. mercidem
ELQR (non D). abebitis C. puplicani 3'QR ;

hipocritae qui

in

(hel-)F0JKMATOVXZ,

AH0JRVXY.

ne

caelistis

VI.

RV.

perfectus

X.

misericors

W.

:

mercidem EL*QR.

Hie

cum

iroiSs")

(rroicrs

LU

a/.)

mosynam

HOTW,

cells

W.
W.

inc. cap. in

aput

abebitis L.

qunm H0.

facies {gr.

ADEFJLOQRVX^YZ*
BCH0KMKrTWX*Z" vg.

ABC(ae-)F0JKMH'VXZ,

:

facis

ele-

elemosi.

aelimosi. L, aelymosi. E, aelymoysi. D,

5PQR, eleemosynam vg. elemosyna Y.
tnba his H*. hante C. te s^^p. lin. T. sicuti C.
hypocritae codd. pi. et vg.
hipocritae Y, hypoelimoysi.

:

:

chr.

DQ,

ypocr. OZ", bipochritae JPW(-e'), hyppo-

chritae E(-e)R, hyprochitae C, hipochite L.

gogis 3'LQ.

om. in

sec.

C.

iiici//s E.

sina-

ab

:

ex

aeli-

Q, aelymoysi. D,
aelemosyna Y.
elimoysi. IPR, eleemosynam vg.
nesciat codd.pl. [et A, qiiamquam perperam Tisch.
:

sciat) et ^S.1: ne sciat {cum gr. ixt) ^vimoi)
CrQ(?)TXT; Z duhium est. sii.ixtra C. qui

faciat

:

CJO*X*Z*.
pi.

:

FJLR.

om. et

attendite codd. fl. adt. CDEa'.JLKTOQ
iustitam Y*.
ut et F. uidiamini L*QR.
I.

hab C.
2.

om. uos H.

HTW,

elemosi.

mosi. E, elimoisi. L, elimosy.

48. hestote C.

in

:

(hamp. Ci facitis: om. F; q. a. facietis H0KM"
0»!RV WX*Z. et ethnioi cum gr. et BCDE(aeth.)
a""»FICL(aetin.)MKr(ethin.)0"'QT':Wzg. om. et
:

tibi

synagogis et in

DE(-cep. LQ.
3.

quid amplius

salntaueretis J.

reddet

absconso.

amant

receperunt codd. pi. [-dp. R) perciperunt
mercidem suam LQR, merce su D.
elemosynam cum ABC
facientem 0*Z*.

W.

aethnici {sed expmtct.) et pupl. D.
47. om. si L.

perceperunt

dico uobis.

nesciat sinistra tua quid faciat dextera

elemosynam.

faciente

faciunt in

h3'pocritae

sicut

amen

synagogis et in plateis ut honorificentur ab hominibus.

Q.

de'xlra Z*'?'.

W. > elim. ttia sit Q.
cum AC(ae-)F0JKMl\TOVXYZ
J,,

ut

:

elemosyna

et

;

elemosi.

BH

T\y, elimosi. R, elimosy. Q, elimoysi. 5P, aelymoysi. D, aelimoisi. L, aelymosi. E, eleemosyna
in abscondito prima loco om. R.
vg.
4. 6 ct 18. abscondito .Tevw/er^z^;;/ AB*^C(Iiab-)

FHKKTOTVWXYZ
semper

{fiid.

B*DJLMQR;

f^Sff

18)

:

absconso

ceterum iiariant

©

(ab-

scondito 4 et 18, absconso 61, E (absconso . .
abscondito sic alt. ter'), JP (absconso 4, sed 6, 18,
.

abscondito mp., absconso mg.),
6.

absconso iS)

absc. L* hie
5.

;

et u.

quum H©.

critae

codd.

pi.

07?i.

T

(abscondito 4 et

et pater tuus qui uid. in

iS (suppl. L^).

uidit R.

horatis C, orantis
{et

Y)

et vg.

:

I

Q*

hypo-

ypocritae OZ',

3

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

6o

amen

dico uubis receperunt merccdeni

^

orabis intra in cubi-

patrcm tuum

adueniat regnum

)

uoluntastua sicut incaelo et

fiat

tibi.

panem nostrum

'

Orantes autem nolite multum

in terra

supersubstantialem

da nobis hodie

loqui sicut etlinici

putant enim quia

nomen tuum
tuum

cetur

abscondito

et pater tuus qui uidet in abscondito

'et dimitte nobis debita nostra sicut et

multiloquio suo

in

nos dimittimus dcbitoribus nostris

exaudiantur
*

sit

eum

Pater noster qui es in caelis sanctifi-

et clause ostio tuo ora

reddet

petatis

ergo uos orabitis.

sic

'

culum tuum

T i43. 6)

quam

nobis ante

Tu autem cum

in

enim pater uester quibus opus

scit

suam.

5- '3-

[v..

nolite ergo assimilari eis

angulis platearum stantes

ne inducas nos

et

'

temtationem

in

sed libera nos a nialo.

oiare.

uideantur

ut

amen

ab hoininibus.

uobis

dico

quia

perceperunt mercedem suam.

cum

"tu autem

tuum

absconso.

in

autem.

multum

nolite

loqui sicut ethnici.

*nolite ergo similare eis.

diuntur.

scit

tuum

claudens ostium tuum ora patrem

et

absconso reddet

ergo uos

sic

fiat

cotidianum da nobis hodie.

"

debitoribus nostris.

enim pater uester quid opus

cam totam

+

;

horare C.

reciperunt

EiPLR,
BD. hang.

sinagogis

om. in

E.

stare

sec.

DEL*Q,

recipierunt R.

sio

g.

C

IT.

vg.

(non

hostio

cod. caraf.).

:

'.

nolite om. L.

horantes C.

7.

nici

E; +

LY)

:

quod DERWZ'
ergo enim E.

8.

(adsimulari

vg.,

O)

;

ads.

et

cf.

.

.

ixi)

ovv

aeth-

codd. pi. (qui
.

loquio X.

AKHK°

assimilari ctim

:

C'TWXYZ'

mnlt.

vg.

sicuti C.

quia

faciunt RY"'?"/;.

:

(

Z^

vg.

pet.

D gr.

eum

("ab

eo

avoi^f TO fTTOfja.

DEQ)

:

os aperjatis

/;

cum

;

mus

L

Cf. cor.

gh.

;

et

W.

celo

ABiP*H0JKMKrOQ

substantialem

loc.

'

uat.

R
'

;

Y

:

cotidianum

superstantialcm

pane nrm
Lu. xi"

et lero.

;

sr'stale

cotidia-

Qjiod

supersubstantialem

nos

'

c,

q.

s.

die V.

;

demitte

BFHKKrO*VY;

remitte

a"''i'K.

C.

;

R.

deuitoribus

OT.

inducas nos (> nos inducas

patiaris nos induci

TXYZ,

cf.

ha C.

DR.

temtationem

teinptemtationem

0JKMM"ORW,
O.

171/

om. et Y. demittimus B"KKrLO*VX
dimisimus B*ir*JZ*, dimissimus D remitti-

13.

:

:

BCiP*FH0JMOTX»Z*

exprcssimtis, in Gracco hahctiir imovGiov

odie

c/ 1{«

hoc lectioue testatur ipse Hicionymus

ad

Coiiim.

12.

:

;

g^c^ anti.

De

num.'

sicuti

K*, adsimilare E*LR, adsimulare D.
eris
eis
Q*.
enim namque KWO'-i'VZ. quibus uiv^
<v»H ABE*FH0L*MX"Y quid CDE'=,IKL'=M"OQ
RTV\VX*Z vg. opus (hopus CI sit uobis > nobis
opus sit D.JQR. antequam BDEH(-)JKMM"VW

;

BCa'FH0KMKrO*RVZ.

supersubstantialem

hahent

assimilare

:

es

vg. Hier., super substantiale

cotidianum F,

BCE'SPejMM'QVZ*
ufioiaiSfiTt

ueniat

CDE3""''LTW
sic

D

cum ADEJLO"'QT\Vicel.)

uolumtas CT.

ueniet L.

VXZ

C'TZ*

c.

hora-

Orationcm domini-

1.

litieris graccizantilms habet

es in caelis

vg. Hieron.:

hora C.
abscondito absconso tn'de u. 4. Practerea R*
om. et p. t. qui u. in absc. {sed -^ in mg. m. p. et
uidet + te X*, abscondit// X*.
p. t. qui uidet

cluso a'Ff"),JL*MO*QRZ*.

uos BH*.

on:,

7iidetiir.

:

CDS'RW.

D;

om. tuo

quoniam

adueniat cum ADEa""»Kra"QRVWX'^YZ»

10.

orabiS(W(/.//. (hor- C')=7rpo(T«i;x!;: orabeiis
EH^W vg. intra om. in C. clausso

ut

+ patrem H"0*

X Y^es)Z= vg > in

mercidem ELR, merce D.
T, oraueris

X

si

:

;

Y.

iitit.

nos dimittimus

sicut et

sed libera nos a malo.

hamantC; +stare Raicrf/i^.

D

nomen tuum.
panem nostrum

sanctificetur

demitte nobis debita nostra,

'-et

ne nos inducas in temptationem.

et

bitis

6.

orantes

uobis antequam

sit

uoluntas tua sicut in caelo et in terram "

hipocritae Q, hipochrite W, hypochiitae 3^, hyppochritae DE, hippochritae LR (-e\ hypocrytae C.

C.

'

putant enim quod in multiloquio suo exau-

pater noster qui es in caelis.

orabitis.

" adueniat regnum tuum.

synago

manifesto.

tibi in

eum.

petatis
'

eras intra in cubiculum
et pater tuus qui uidet in

Post

L

tempt.

:

temptionem V,

tent.

malo add. amen

F^^PHL)

:

A F'Q
CDEJPH

c/^w

B vg.

liuera

cor. uat. (et

mg.)

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

VI. i4-io.]

14

(^i- 0)

enim dimiseritis hominibus

5i

1'

et faciem

dimittet et uobis pater uester caelestis
18

delicta uestra

autem non
pater

nee

hominibus

dimiseritis

sed patri tuo qui est

10)

('io.

reddet

(3un:i

autem

19

ieiunatis nolite fieri

terra

ubi erugo et tinea demolitur
et ubi fures effodiunt et furantur.

ant hominibus ieiunantes

amen dico uobis quia receperunt mercedem suam
est

regnum.

abscondito

tibi.

Nolite thesaurizare uobis thesauros in

sicut hypocritae tristes

demoliuntur enim facies suas ut pare-

tuum

abscondito

in

et pater tuus qui uidet in

peccata

dimittet

uester

tuam laua

ne uidearis hominibus ieiunans

uestra.
16

unge caput

ieiunas

tuum

peccata eorum

15 si

autem cum

tu

6i

sauros in caelo

" si enim

amen.

et gloria in saecula.

et uirtus.

Thesaurizate autem uobis the-

20 (47. 5)

hominibus

dimiseritis

autem non dimiseritis
hominibus peccata eorum. nee pater dimittet uobis peccata uestra. " cum autem ieiunatis
nolite fieri sicut hypocritae tristes exterminant enim facies suas ut pareant hominibus ieiuamen dico uobis. perceperunt mercedem suam. "tu autem ieiunans ungue
nantes.

peccata eorum.

caput tuum.

^^

dimittet uobis et pater uester qui in caelis est.

et

faciem tuam laua.

''

ut

non

si

patri tuo qui

hominibus ieiunans sed

uidearis

est in absconso.
et pater

tuus qui uidet in absconso.

reddet

"nolite thensaurizare uobis then-

tibi.

sauros super terram ubi tinea et erugo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur.
^^

vg. ,i.e.

Tf^Sffi

sed delet cod. caraf. et ab omnibus

;

Abcst etiam ab

codd. nostris abest.

codd. net.

lat.

Habent amen

ab

cff^ g^

h k

editiones antiquae

Cypr. de or. domiii. 7 sed omittit Hariel
Hieronymiis in comm.

(et Fell)

cum

ubi neque tinea neque erugo exter-

thensaurizate autem uobis thensauros in caelo.

codicibus quattuor.

post intcjpretationcm oi-ationis

sic

pergit :

*

amen.

exterminant quod in

intetprctum tritum

ecelesiasticis scripturis uitio

aliud multo significat quam
Exterminantur quippe exules

est,

tiulgo intelligitur.

qui mittmitur extra
demoliuntur

quod graece

dicitiir

Pro

tei-minos.

hoc

ergo

debemus
Infra 19, 20

semper accipere

sermone

dipavi^ovat.'

Signacttlujn orationis dominicae est quod Aqttila

codices habent demolitur

= dcfavi'^'ei

interpretatiir fideliter, nos uere possumtis dicere.'

Ccterum hie Cor. Uat.

exterminant enim iuxta

Doxologia?n sttbiungunt 5 {Sangallotsis)

Ambros. de Sacr. vi.
logia est sine amen.

5

In

f et

g^

q

et

k doxo-

DE,

demiseritis

O

et

R

VX(jC(r.), demisseritis E(j-f(-.)L; et demittet

{scc>)

KlKrV, dimittit Q{sec.^. 14. eominibns C lapsu.
om. et post dimittet DLR. om. uobis F. cm.
dilicta u. cael. Q.
uester B. celestis W.
delicta peccata E, at peccata in mg. gl. O.
si enim D et autem sup. tin.
15. si autem
hominibus non dimiseritis 5P. dimis. homi-

>

:

:

>

nibus

+ peccata eorum

:

hominibus eorum R.

W

+

;

p.

qui in caelis est

W

peccata

demis.

;

uester
+ caelestis DL
R. dimittet
+ uobis
:

:

DEJP^'LQRW vg.
16.

quum H0.

CH.

sicut om. D.

S'W

demoliuntur E3'K0*RZ*?,demuliuntur ex-

terminant

Q:

TVWXYZ',

exterminant

tiett.

ad IV.

DWSC,

pareant

pereant

ABCDFH0JMKrO«'

Cf. Hier. in

Comm.

'

iicrbum

5).

ap-

geiunantes

KT.

C.

quoniam R. reciperunt DEL*
QR. mercidem EL.
capud
17. ungue DE0W, hungue C, ungae L.
L. laba X.
18. ne
ut non J.
> hominibus uidearis R.
:

om. KTO"'

;

:

uideraris

geiimans

absconso

R

W; +ab
C

;

hominibus C.

om.

E5P'''!'.

ieiunasse X*(?) et X'Z*.

ziide

ad

abscondito

:

u. 4; absdito Z*, abscondito Z*.

est D.
thesaurizare (tes- T, tessauritz- D) thes+ autem L*.
aurizate R, thensaurizate Q**
hubi C.
erugo
thensauros J, tes. T, tess. D.
tin. et
(her. C, aer. Y vg.) et tinea (tenea D)

nidit

;

19.

:

;

:

geiunatis

hyppochritae DER(-te), hippoch. L, hipoch.
(-te).

{cf.

anti(qtios) glo{ssa). leron. alii demoliuntur.'

quia

et 15. dimisseritis

14

amen.

cu>?t

'

erugo R.

demollitur R.

et

CEQJKLMKTOs'QTVWZ
DJPHO*RXY.
effodimt L.

om. et ubi

ubi

vg. Tisch.
f. eff.

>

cum

{xal ottov)
:

om. et

AB

et fur. F. hubi C.

furentur Y.

20. thensaurizate

JQ,

tess.

D,

tehs.

R.

then-

;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

62

non cffodiunt nee furantur

et ubi fures

ubi enim est thesaurus tuus

aut

non

Lucerna corporis est oculus

5)

simplex
totum corpus tuum lucidum
si

2.5

fuerit oculus tuus

erit

autem oculus tuus ncquam fuerit
totum corpus tuum tenebrosum erit
si ergo lumen quod in te est tenebrae

^^'si

sunt

Nemo

non

et ubi fures

et

mamonae.

solliciti sitis

effodiunt effurantur.

horrea

in

et pater uester caelestis pascit ilia

nonne uos magis

seruire

minant.

deo seruire

ideo dico uobis ne

neque congregant

duobus dominis

potest

potestis

(49. 5)

animae uestrae quid manducetis
neque corpori uestro quid induamini
nonne anima plus est quam esca
et corpus quam uestimentum ?
-^ respicite uolatilia caeli quoniam non
serunt neque metunt

tenebrae quantae erunt.
24(48.5)

unum sustinebit et alterum contem-

net

ibi est et

cor tuum.
22 (^T-

odio habebit et alterum

diliget

tur

21

unum

aut enim

ubi neque erugo neque tinea demoli-

[VI. 20-26.

'^

enim

ubi

pluris estis illis?

thensaurus uester.

fuerit

illic

cor uestrum.

erit et

totum corpus
fuerit oculus tuus simplex,
si ergo
est oculus.
autem oculus tuus nequam fuerit. totum corpus tuum tenebrosum
ipse tenebrae quantae sunt.
erit.
si ergo lumen quod in te est. tenebrae sunt,
^'
Nemo potest duobus dominis seruire. aut enim unum odiet. et alterum diliget. aut
uno obediet. et alterum contemnit. non potestis deo seruire et mammonae.
ideo dico uobis. ne cogitetis animae uestrae quid manducetis. aut quid bibatis.
neque corpori uestro quid induamini. non ne anima plus est quam esca. et corpus
quam uestimentum. ^"respicite uolatilia caeli quoniam non serunt neque metunt. neque
^'

lucerna corporis

tuum lucidum

^^

erit.

si

'^'•'

sauros JQ,

T, tehs. R,

tes.

> tinea

aerugo vg.

C.

tes D.
neque

celo

emgo

W.

hubi

R.

tenea

DL*, tynea E. demollitur L*(«o« R); extenninat
CT. OT«. et a«/« ubi J. hubi C. noTxinras.scr.
C^ effudiunt R. nee neque DJP. forantur Q.
:

ubi fureb n effodiut n furantur

Q

fuerit
less.

D.

om.

;

sic

\V.

enim est: > est enim
enim T, thensaurus JQ,

21. hubi C.

ibi est codd. pi. et vg. et Hier.

DEiPLQR

aiir. gat.

Bentl.

cum graeco ;

E, enim
tes.
:

RT,

ibi erit

erit

cliam

tenebrae cum graeco (to

sint 5P*.
et

AFMO'XY Bcntl.

et

HyjKLKrVz'i'./;.f,

> tenebrae
erunt

ipsae JP,

BD
CEO'TWZ bfq;

h, et ipse

ipse

t.

ctkcSto! iroaov)

{a)c k: ipsae tenebrae

QR.

quante

LO*W' Y.

BEiP"'»QRT.
om. unum C. hodio
24. > unum enim Q.
CEQ. abebit L. diliget aut un. sust. et alt. om.
sunt

:

R*, add.

R"' diligit.

FEZ*

diligit

(-et

Z'),

ct

in mg. aut

dileget iP.

cotemnet O; conlempnet

u. s. et alt.

sustenebit

a b cfg^ g2 h k m q Tert. Cypr. test. Aug. Chrom.
22. corporis itoC awiiaros) cum ACJ-P*FJMV

tempnet etiam lapsu ante
{ixaixaiva cum gr. plurimis) cum

X^Y

0(-e)TVXYZ*: mammonae BCDJKQZ*

Bcntl. f.

WX*Z

+

:

tui

BDEa'»'»H(")KLKTOQRT

vg. i^sed delet cod. caraf. et tui et tuus',

abcffigxh kl q aur. om. est K. occulus R,
C oculus sine addit. AFH*JMRVX'=YZ
cum f et gr. NEG al. pi. + tuus BCDE5PH'^(=)K
LM'OQTWX vg. cctenim
oculus tuus est D.
iiett.

hoc.

;

:

>

;

+ et

ante si

simplex
23.

JP.

f.

tig., el

om.

si

>

hoculus C.
si oc.

autem

o.

>

si

oc. tuus fuerit

tuus simplex est R.
t.

n. fuerit

L*

;

si

tenebrossum D.

AEIPFHWMM"
vg.,

-e

LRW.
25. soliciti

L*.

mini

DQ

zg.

manducetes L*.
uestiamini E.

:

C, aesca

anime uestre

neque

:

W.

uestra

indua-

aut D.

> plus est anima R.

DEK (ct corpus quam aesca D*).

hesca

corpus

quam uestimentum (to aih^a tov ei/Sii/xaros)
CDiPJLRTVXZ* Bentl. a fff^ h {k) q corpus
Tisck.
corpus
plus q. u. EKKTO'QWZ* vg.
:

autem

nequam fuerit L". hoculus C. > fuerit nequam
vg.\ nequam est R. om. totum c. tuum t. erit Y*,
+ in niaig. Y'.

L.

DEiPiCDKQRVW (condiliget D).
mamonae

tenebre. bis

W.

:

plus est q. u.

AFH©MO*Y Hieron. comm. et be g^.

26. respicete I.*, uolatili" JP.

niam

;

quomodo

E, quae T.

cell

W.

seruunt Q.

quo-

neque

:'

::

VI.

27

2

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

7-34-]

autem uestrum cogitans potest
adicere ad staturam suam cubitum

quis

unum ?
28

et

de uestimento quid

considerate

solliciti estis

quomodo

agri

lilia

?

cres-

^'

nolite ergo solliciti esse dicentes quid

manducabimus aut quid bibemus
aut quo operiemur ?
32 haec enim omnia gentes inquirunt
scit enim pater uesterquia his omnibus
indigetis

cunt

non laborant neque nent
^^ dico autem uobis quoniam nee Salomon
in omni gloria sua coopertus est sicut
unum ex istis
^"si autem faenum agri quod hodie est
clibanum mittitur deus

et eras in

sic

autem primum regnum

'^quaerite

dei

et iustitiam eius

et
3*

haec omnia adicientur uobis
ergo

nolite

esse

crasti-

in

solliciti

num
enim

crastinus

uestit

dies soUicitus erit sibi

ipse

quanto magis uos minimae

congregant
estis

63

in

horrea.

et pater

^'quis autem ex

illis.

fidei?

malitia sua.

sufficit diei

uester caelestis

pascit

nonne uos magis plures
staturam suam cubitum

ilia,

cogitans potest adicere ad

uobis

unum. '*et de uestimentum quid solliciti estis. considerate lilia agri quomodo crescunt
non laborant. neque neunt. ^° dico autem uobis. quia nee Salomon in omni gloria sua
coopertus est sicut unum ex istis. ^° si autem foenum agri quod hodie est. et eras in
clibanum mittitur deus sic uestit. quanto magis uos modice iidei. ^' nolite ergo solliciti
esse dicentes quid mandiicauimus aut quid bibemus, aut quid operiemur. "- haec enim
omnia gentes inquirunt. scit enim pater uester caelesds. quia horum omnium indigetis.
"'
quaerite ergo primum regnum dei et iustitiam eius. et haec omnia adicientur uobis.
^* nolite ergo cogitare in crastinum.
crastinus enim dies de se ipse cogitauit. sufEcit enim
metunt om. DL,

W.

celestis

metuunt E.

n.

pascet H0L"=R.

uos magis

dico uobis E.

pluris estis {Sia^pepere)

>

:

cum C(hestis)H0JKM"

0«'VWZ*t'^"-. acff^q: plures

R(istis)TX YZ b f g^., plus
praefertis

horreo J.

in

+ ego autem
magis uos IPJO*.

ABDEa'FLMO*Q

e.

e. /;,

plurimum

27. hadicere C, adiecere

DQ,

28. soliciti

vg.

hestis C.

consyderate

neque codd. ft. et vg. nee JKL
KTQRZ. nent {vijeovaiv) cum ABC3'*FHKL''
M"0!''T*VWXYZ vg. neunt DEJP'»»0* {expunxit
:

;

n corr. nolens forsan u improbarc) J L*QRT'^
metunt M, metent O*.
dico enim L. quo29. amen dico autem R
niam quia DEL. salamon DQRZ. omnia B*.
;

:

(opertus

a

cf.

3P*,

cooperatus

H)

est

:

si

minimae
modicae

OT.

cu??i

codd. pi.

DELR(-ce

(-me

ELR)T

C0O*WZ*)
cod.

Ceterum uariant codd.
abfg^km, minimae cff^l, pnsillae
oXiyiinaToi.

C)

:

W.

uestiemur L.

quia his

(hiis

EW)

omnium R. indigitis R.
autem ergo DEQR. regnum

33. querite C.

:

vg.

et

AO*Z*

dei

btfcawavvrjv airov

ttjv

ical

om.

:

cf.

Tr)v

Tisch. et

ed.

W. H. cum XB^, k m am. EusV^- '=. '« Ps. Ath. ' =".'
Sed g^ habet regnum dei, et k regnum et iustitiam
dei.
Uere did debebat g, (' a quo abcst uox dei
In O nostra
Sah.) = Par. Lat. 13169 saec. x.

suppleuit super lineam
sax., et dei Z'.
TTavTo)

?n.

iusticiara

DE3'0»'RX'=Y vg.

ant.

dei

di, et

W. haec omnia
:

0JKMM'O*QTVWX*Z.

enim T.

odie

sit

manus
(Tavra

> omnia liaec ABCFH
adiicientur

J

r/^.

Tisch.:

prestabuntur D.

uestitus est h.

foenum DEIIFJ vg., fenum LQ
clybanum C. mittetur DiP'H
eLKTQVZ", mititur K, mittur R. quando Q.
30.

RW.

aut:
©"'Z')

{et

quid horum

:

^aaiKdav

quo

CE3'""'JLMO*QZ*, quod F

(liop.

enim X.

32. om.

dei codd. pi.

DLQR

quid

:

manducauimus O.

vg.

bibimus R.

operiemur

(ti).

adiicere JO"' vg.,

T, siderate Q.

Y,

jy^

codd. pi. et vg.

omnibus

addicere E, adicire L.

uestiebatur

31. soliciti

at 3?* {sed co}t.).

discatis k,

S.

coopertus

26 ubi codd. fere omnes habcnt modicae.

ilia

pj

caraf.%^ =
modicae

iiett.

h.

Cf. viii.

34. noli SP*, (-te add. corr.
(soli.

D)

:

esse solliciti
soli.
if.

D

vg

> ipse

mp.)

solliciti (soli, vg.) esse

+

esse O.

sibi ipse
sibi

R

vg., sibi ipso ut

DE'JPKQR.

:

in crastino J.

sollicitus

ABCDE*FH*0JLTX':YZ*,

sibi ipsi

uidctur X*.

malicia

esse solliciti

EFQRWX* vg.,

W.

E«H=KMia"0'''VWZ=
suffecit

R

;

+ enim

;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

64
VII.

(oo- 2)

i

Nolite iudicare ut non iu-

6 (52. 10)

Nolite (jjji-e sanctum canibus
neque mittatis margaritas uestras ante

dicemini

quo enim

^in

iudicio iudicaueritis iu-

porcos

dicabimini
et in

ne forte conculcent eas pedibus suis

qua mensura mensi

meti-

fueritis

ct conuersi disrumpant uos.
'''' ''' Petite
et dabitur uobis

etur uobis.

Quid autem uides festucam

3 (51. 6)

oculo fratris tui

tuo non uides

*aut quomodo

trabem

et

quaerite et inuenietis

in

pulsate et aperietur uobis

oculo

in

'omnis enim qui

?

dicis

tuo

fratri

sine

tuo

et pulsanti aperietur

petierit filius suus

oculo tuo
et tunc uidebis eicere festucam

lapidem porriget ei ?
si
piscem petet numquid

de oculo

'"aut

pentem porriget

fratris tui.

malitia sua.

diei

VII. 'Nolite iudicare ut

non

uides festucam in oculo fratris

tuo oculo trabem non uides.

et in

tui.

tuo sine eiciam festucam de oculo tuo.

fratri

remedetur uobis.

fueritis.

et

.ser-

ei }

=in quo enim iudicio iudi-

iudicemini.

iudicabimini et in qua mensura mensi

caueritis,

homo quem si
panem numquid

aut quis est ex uobis

?

primum trabem de

eice

petit accipit

et qui quaerit inuenit

eiciam festucam de oculo tuo
et ecce trabes est in oculo

^hypocrita

[v„.

*

aut

'

quid autem

quomodo

ecce trabis in oculo tuo.

^

dicis

ypocrita eice

primum trabem de oculo

tuo et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui. " nolite
dare sanctum canibus neque miseritis margaritas uestras ante porcos. ne quando conculcent eas pedibus suis. et conuersi dirumpant uos. 'petite et dabitur uobis quaerite et
inuenietis.

ueniet.

pulsate,

aperietur uobis.

et

pulsanti aperietur.

et

panem. numquid lapidem

porrigit

ei.

omnis enim qui petit accipit et qui quaerit inex uobis homo, quem si petierit filius eius
aut si piscem petit, numquid serpentem porrigit

*

'aut quis

est

'"

ut non iudioemim et non iudicabimini
non iudicemini ^V anti.glo.
et lero. ; Lti. vi. et non iudicabimini.'
+ nolite
condemnare et non condemnabimini TS, e Liica
VII.

'i%.

I.

:

Cf. cor. iiat. 'ut

.

.

37, etiam

L graccus.

enim

om.

2.

J.

DL

mensura

lin.

+ qua E*.

fueretis

{iiiTp-qBi^aiTaC)

tietnr

tetur

et sic 4, 5.

fraeres L*.

f.

J

cum

iudicaui-

;

additur

+

in

ea

min.

litt.

A

metietur

E.

ACFH©JTVXYZ*
DiPHL*QR,

fistucam

:

reme-

hoculo

trabim

C

et sic 4,

5,

fystucam

quiiiquics.

D

DEO. tuo + frater IPR^'WrS.

de

om. R*, add. in mg. m.

oe.

t.

ieciam DiP, aeticiam E.

cum ABCEKMO'J'VWXYZ
MO*QI.i, trabs
5. hippoclir.

T

vg.

> in

sa.-c.

trabis

*

ncc attingitur ab intcrprcte Chrysostomo, neque in
qiiidem

{cf.

de Serm.

Dom.

quem

I

10.

D

bis

haper. C.

nunquid

;

dabit

petet cuni
,v/OT

di-

pulsantia Q.

petierit

si

E.

Aug.

M.

suus

f.

L

:

0''''5"(nu-

porrigit semel B, bis

porreget

0*\»

DRW.

.S.

om. qu. et inu. X*. inucnietisr

pulsante L*.

9, 10.

J£scoriatensi\'

69 forsan dcriuata.

dirr.

RW.

querite

9.

hyppocr. D, hypoclir. 0"'.
eiice JO"' vg., eicite
L*;eiee I.'-'), iece D. eiicere JO"' vg., eiquere ,*,

68.

I.

0°W vg.,

filius eius

nunc

corr. uat.) ab intcrpretatione

Glossa est

rumpant

exempt, ac nc in aureo

Mcchlincnsi

[sc.

querit

oculo tuo est ER.

Latinomm

eincndatioribus

S.

L, hipochr.W, hyppochr. E3>R'-tel,

E*

hante C.

T codd. Sariim 74, 182"^, et
Hailbrun 1476, Wild 1481, Kesler
14S7, Pagaiiini 1497, Frobcn 1502, Sacon. Lugd.
1515, Frellonius 1565, Guarinus Basil. 1578. Cf.
Krasmuvi adloc. Canes apud graecos non additur,

eiiciam JO"'

trabes

miseritis

margaretas DR.

E''.

ea X*. et + canes

:

\V*.

DJPFH0JL

tunc uidebis

et

W.

sanctum dare J.

niititis

e.

om. ecce T.
:

sine

D.

otii.

;

edd. mtilti e.g.

7.

4. dices

vg.,

qua

+ de uobis E*.

;

;

FYZ,

Ba'KMKTQWZ'z/^"-., remitietur ELO"', remiD, remittietur R.
uidis his R.

3.

E,

sup.

-ra

E*a'R

iudicabemini

mini O, iudicamini
:

iudicaberitis

sanctam Q.

iiid.,

eas

W.

iuditio

iudicaueretis O*.

ut

L'^Z")

fratris tui bis repetitum

.

6.

;

vi.

Z* (eicere

eice

a quo
et

FJZ^

si

petit

nun.)|I^ bis.

scdo.

loco

O*,

bis.

ABCMTYZ*

abfff.gjiq,

:

petit

petierit

DFHWJL

EJPKJTO^QR

:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

vir. ii-is.]

cum

ergo uos

^1 si

bona dare

nostis

15

mali

sitis
filiis

est

quam angusta

Numquid

(57. 5)

colligunt de spinis uuas

gj(- omnis arbor bona fructus
bonos facit
mala autem arbor fructus malos fa-

17 (58. 6)

eam

cit
18

non potest arbor bona

porta et arta uia quae

malos

facere

eam.

et pauci sunt qui inueniunt

cum

"si ergo uos

fructus

neque arbor mala fructus bonos

ducit ad uitam

ei.

lupi rapaces

^"a fructibus eorum cognoscetis eos.

intrate per

et multi sunt qui intrant per
14

prophetis

falsis

aut de tribulis ficus?

enim lex et prophetae.
angustam portam
quia lata porta et spatiosa uia quae ducit ad perditionem
5)

a

autem sunt

intrinsecus

eis

haec

Attendite

ouium

in caelis

bona petentibus se.
(54. 5)
Omnia ergo quaecumque uultis
ut faciant uobis homines et uos facite
est dabit

13 (55.

10)

qui ueniunt ad uos in uestimentis

uestris

quanto magis pater uester qui
12

(56.

65

mali nostis bona data dare

sitis

uester qui in caelis est dabit

fa-

cere

bona petentibus

quanto magis pater

uestris.

filiis

se.

'^
omnia ergo, quacumque uultis ut faciant uobis homines, sic et uos facite illis. haec
enim lex et prophetae. " intrate per angustam portam. quia lata porta, et spatiosa uia
quae ducit ad perditionem et multi sunt qui intrant per eam. "^ quam angusta porta et arta

est

uia quae ducit ad uitam et pauci sunt qui inueniunt eam.
^'adtendite autem a falsis prophetis. qui ueniunt ad uos in uestitu ouium. intrinsecus
autem sunt lupi rapaces. '" a fructibus eorum cognoscetis eos.
numquid colligunt de spinis uuas aut de tribolis ficus. '^ sic omnis arbor bona fructus
non potest arbor bona fructus malos
bonos facit. mala autem arbor fructus malos facit.
facere neque arbor mala fructus bonos facere.
'"*

VWX'^Z*
inter

mm

vg. Tisch.

a\rr]<yQi et alrrjaTj

ounm nunquid

si petierit

€x Lue.
11.

porriget

Tisch.

scorpionem

W,

itam L*.

+ data {cum

ab cfg,

et

li

k

q,

ccmm.

gr. plur.)

LR.

;

xi.

13

{lit

supra).

ergo om. Q. quecumque E; quae cumqne
quaecunque T|t;. uultis + bona Q. homines
+ ita BDEJQ (oiircusX
+ bona ita ^'''I'LRW
12.

;

ABCFH0JLMQTY:
WX*Z vg. hec W. enim
eis

13.

W.

porta

oni.

DEIPRKrORV

M

;

om.

W.

DH'LOR(te}, prophete W.
O m. ant., exp. gl. portam
lata + est X*.
quia quam LQ.
uia + est vg.
spatiossa D.
JO*,
prof.

intrate

in mg. T.

illis

sup. lin.

+ ergo
:

imulti Z*.
14.

quam (ti) quoniam
:

(oti)

W.

hangusta C.

etc.

DLR,

est uia

arcta

:

et

DEJQR"

> uia est T vg.

BCDESP'GJLKTOR

;

prof.

1

7.

MQ.
(-OS

nunquid
tribulis

BCDEH'FHQJKLM'ORTVWXZ vg
AMQY. fieos Da'0*R.

et vg.

:

tri-

fructus (-tos E*0*Y) bonos facit codd. pi.
fr. facit bonos
bonos fr. fac. EH"R,
facit om. DL.
fructus
mala autem

>

>

:

.

OY*) malos

18.

ad

;

a: ex BD. eorum: autem iP*.
coUegunt DiP*. huuas C, ubas O.

cum

vg.

+ autem
DS'LR. houium

16.
|§.

bolis

;

cm. et

:

+ nobis DiP"''LR.
C, obinm O. rapacis L.

Q

uobis

Cyp. Aug. Auct.

qui in cael. (eel. W) est
spiritum
E. + non ante dabit T. bona
filis

bonum W, ex Luc.

D

ABCFH0K

uia

15. adtendite

L, 48"" et ff^g,!:

caelestis

cmn

arta

aut

sine add. codd. pi. et Hieron.

BEKKTOo'W vg.,
op. impf.

ei

codd.

adJin, +

12.

xi.

bona

cum gr.

Variant graeci

c.

hie et ners. 9.

:

.

.

> males

fructus

E(-os*)QR

OY*) malos: > m.
fructus (-OS O) bonos > bonos

fructus

(-OS

vg.

fructus

fructus
QRz)^.
BRz/^. graecus praeponit se?nper nap-noiis. Uersuvi
sic inuertunt {contra ueteres et graecum) non (numquid D) pot. arb. mala bonos fructus facere {om,
:

;

facere

D) neque

facere

DEL.

arb.

bona malos fructus

K

(-os

E)

.:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

66

omnis arbor quae non

19

bonum

fructum

facit

^^et tunc confitebor

exciditur et in ignem mitti-

"'•

Non omnis

^'

mine domine

qui dicit mihi dointrabit

sed qui

"" et

regnum caelorum.
milii

in

die

et flauerunt uenti

domine domine
nonne in tuo nomine prophetauimus
et in tuo nomine daemonia eiecimus
et in tuo nomine uirtutes multas feci-

" omnis enim

arbor,

eorum

non omnis qui

^'

dicit

quae non

facit

domum

et inruerunt in

non

illam et

cecidit

fundata enim erat supra petram
26

omnis qui audit uerba mea haec
non facit ea

et

mus?

igitur a fructibus

descendit pluuia

uenerunt flumina

et

ilia

supra pe-

tram

in caelis est

'"'

domum suam

qui aedificauit

Multi dicent

mea

qui audit uerba

ea

et facit

assimilabitur uiro sapienti

uoluntatem patris mei qui

facit

ipse intrabit in
5)

Omnis ergo

haec

regnum

in

qui operamini iniquita-

tem.
24 (61. s)

caelorum

22(60.

me

discedite a

eorum cognoscetis

eos.
21

numquam

quia

illis

noui uos

tur
2oigitur ex fructibus

[VIl. 19-26.

fructum

bonum

et

ignem mittetur

e.xcidetur et in

conoscetis eos.

mihi domine domine intrauit

uoluntatem patris mei. qui in caehs

est.

''"

regno caelorum.

in

multi mihi dicunt in

sed qui facit

die domine.

ilia

domine.

nonne in tuo nomine prophetauimus. et in tuo nomine daemonia eiecimus. et in tuo
nomine uirtutes multas fecimus.
^^et tunc confitebor illis quia non noui uos discedite a me qui operamini iniquitatem ^* omnis ergo qui audit uerba mea haec et facit
eam similabo eum uiro sapienti. qui aedificauit domum suam supra petram.
et descendit
pluuia.
et uenerunt flumina. et flauerunt uenti. et inpegerunt in domum illam. et non
caecidit fundata enim erat su petram. ^^ et omnis qui audit uerba mea et non facit ea. simi^''

19. omnis + ergo R.
harbor C. fructus L*.
exciditur {iKKuTtTnai) cum ABa'*MM"X'^Y^f«//.

excidetur

igne

CDEa"FH6)J KLOQRTVW.VZ vg.

M"TX.

MRX'Y

mittitur ((3aAX(Tai) cum AB3'*F

Bcntl.

TV\VX*Z

in

:

CDEa"H©JKLM"OQ

mittetur

Ceterum iictt. lat. sic habcnt
exciditur
mittetur a ; excidetur
mittetur
b cfgi h q Amhr. Aug. Hieron. comm. excedetur
mittitur k
exciditur
mittitur^, [^Bchh.).
21. omnes L.
michi
o?ii. J.
intrauit OX.
.

vg.

.

.

.

.

.

\

.

;

.

regno

intrauit

;

FM.

celorum,

celis

L*0.

in regno

B*M.

22. dicunt

DEL,

mihi

TZ*

deindc pcrgit

L

.

.

W

in

.

W.

uolumtatem CO.

(-cent Z''^,

> mihi

dicent

tuo nomine prolitauimus

in ilia die diie diie nonne in,
die nonne in nomine tuo profetauimus

(profet. L') omisso
et

D

in ilia

dne diie). in tuo nomine (jw aSi ofo^ari)
cum K<^R Bciif/. cf. ad iv. 5, 8 tuo n., in n. t.,

{om.
/er
in

t.

:

n.

L, in nomine tuo

H0JKMM-OTV\VX=Z,

/;-., et in

tuo

n. lis

BCSPF

nomine tuo bis et in tuo
nomine tert. DTX*, in nomine tuo tcr AY vg.
Tisch. profet. iTOR. demonia D>PLR\V. eicimus
in

EH*L*,

iecimus D.

de trin. ix.
op.

;

iurabo

EQWTS.

c.

DO.

b q, Hil.

hoperamini C.
om. mea F.

L*R.
hec

W

Auct.

me +

a

om. C.

;

AFKQTXYZ', -liabitur W
BCEiPHWJLMKTRVZ*, adsimula-

adsimilabitur
bitur

cum

pel. p. 452,

discidite

qui + quia Q.
assimilabitur cum
24.

facimus E*Q\V.

EiF"'i'

1027(2, Oros.

col.

nunquam W?".

imp.

omnes

uirtutemE*.

D

23. confetebor

:

quaedificauit V^ qui ed.

W.

super

D5P*LQRZ*TJl!SfH//. supra petram firmam cor.
.' mg.}.
uat. (' firmam iton est in
25. ow. etDKLM',X*Z*( + etZ'). discendit DE
H'L'R. plubia OT, pluia D3>LQR. uenierunt D.
.

iriuerunt

M

(et

ff^

runt ctiam cfk q)

;

caecidit C, cicidit
corr.).

super

p.

W vg.

;

uenerunt

inpigenmt

L

E

i

impege-

(offenderunt a bg,/i).

DLR*. fundamenta W* ^-ata
DH>*JLQR"" (supetram R*, i/.

supra ^,)?§«r26. audiuit Q.

similabitur E.

hec

W.

uero L*.

similis est
edif.

M\V.

BX*
super

3'.TKLM'RT\V''Zz;f. harenam «i/(/. //.
Z*, haerenam O, arenam 1>1'.JLTV*\V vg.

:

;

ad-

CDE

harena

'

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

VII. 36-viii. 5.]

similis erit uiro stulto

qui

domum suam

aedificauit

supra

harenam
2T et

^

et

descendit pluuia

dicens
^

et flauerunt uenti

domum

et fuit ruina eius

magna.

uolo mundare

consum-

j?^

et ait

sicut scribae

VIII.

Cum

^ <^^' ^'

labitur uiro stulto.

uenerunt flumina.

ruina eius magna, ^'et factum
scribae eorum.
et

manum

extens
*

et ait

VIII.

introisset

caphar-

naum
accessit

ad eum centurio

super harenam.

domum

inpegerunt in

cum consummasset

'"

et descendit pluuia.

et

illam et caecidit et facta

admirabantur

iesus uerba haec.

eos sicut potestatem habens.

erat

'

eum

iesus. tetigit

iesus uide

illi

^'

eius.

nemini

dicens uolo mundare.

dixeris.

praecepit moyses in testimonium

:

;

illius vg.

:

0.

et

monogramma est fr. ammirabantur AFH0K
M]\TQX*YZ= et admirab. BCDEiPJLOTVWX'^Z*
+ multae a«/f turbae
vg. Tisch.: admirantur R.
turbe

QRXY
29.

:

cum. ADE*SPH©LMO
BCFJKKTTVWZ vg. Tisch.

W. doctrinam

doctrina

om. eos R.

sicuti

C.

habens

ABCDFHQKMKTORVWXYZ

atir.

cum

lysine et)

corp.

et

S.

Par. lat. 262, 11955
+ et (rw) EJP
J LQ /&?/. 2826, Par. lat. 131 71*, vg. Tisch.
Ceterum omittunt Aa be g^k Aug. addunt fff^ h
ioh. oxon. et

:

;

q Hieron. coinm. scribe W. pharisei CW, farisaei
a'LOR (-ei IPLR), farls D.
deVIII. I. quum 0. discendisset DiPLRY
;

scendit

secute

E;

LW

+!lls
;

cum

2.

R*

liprosus

;

munus. quod
capharnaum.

+ quidam DLQR.

hadorabat

potis R.

C, adorabit T.
3.

et offer

introisset in

om.et'K*,add.e\.'R.""^. extendiensR.

tetigit

eum

itts

(cum

graecis plur.)

manum.
ABEiP

(manum suam) FH©LMQ(maniuim et I5)WX'^Y
Tisch.
> itis
cf. > manum its tet. eum CJT
manum tet. eum KKTO m. a. VZ vg. > iJis manum
suam et tetegit eum R {om. iSsj manum tet. eum
DO*X*, cum graecis N BC* etc. Tisch. Treg. IV. II.
;

;

;

;

its om. X"

+ sermones hos
{sed expuncti) ante uerba haec. In E hie et viii. 3, 4
28. qniim

confestim mundata est lepra eius.

te sacerdoti.

"post haec autem

illis.

MVW

codd.

et

sed uade ostende

27. OOT. etDEKLKrVX*Z*( + etZ*). om. Aeac.
pluuia E. discendit DH'LR. pluia Da'L*QR.
uenierunt D. om. et ante flau. L. -unt uenti eperd. in O, et idx sfatium est. imienint
vg.,
inruntL*; +etE*. caecidit C, cicidit DEL*R='.
fuit iffv) facta est E cum a b cg^ h k q Cyp., Luc.
facta f.
eius
cat., Auct. ad Noil., Arnob., Aug.

a^.

illis.

Cum autem

et non sicut
enim docens
Descendente autem eo de monte. secutae sunt eum turbae multae.
ecce leprosus quidam ueniens adorabat eum dicens. domine si uis potes me mundare. ' et

super doctrinam

turbae.

^

est.

et

testimonium

in

domum suam

et flauerunt uenti.

illi

5 (64. 3)

eorum et pharisaei.
autem descendisset
qui aedificauit

est lepra eius

iesus uide nemini dixeris

sed uade ostende te sacerdoti
et offer munus quod praecepit moses

eius

enim docens eos sicut potestatem
habens

mundata

et confestim
*

erat

non

iesus

dicens

ammirabantur turbae super doctrinam
29

me mundare
manum tetigit eum

uis potes

si

extendens

et

illam et cecidit

factum est cum
masset iesus uerba haec

28 (62. 2)

de monte secutae sunt eum turbae
multae
ecce leprosus ueniens adorabat eum

domine

et uenerunt flumina

et inruerunt in

67

5".

secuti R.

saecutae E, sequu.
turbe multe

W.

©

vg.,

Omittunt etiam
et

k

its

t IValkeri

et delet cod. caraf.

pro omissione am.

et

<l>*

(Par. 13171),

Tisch. {T. G.) citat etiam

;

et ffi

:

sed am. ex errore

; et

quamuis Maret contianaeus^ et post eum Sabatarius. om. itis.
festim hie inc. u. 4 in 5§. mundatus R.
uide uade E.
4. ibesus plene C, uide i. i.

edit.

Belsh.

eum

ffi, tetigit

iesus,

:

uade +

R.

et

hostende C.

om. te R.

offer fhofT.

munus + tuum
24) offert M.
D(pre.)IPLQR. moses cum ABFJ
MO*QTXYZ: moyses CDEiPH©KM'0!''RV*W
C)

;

T.

offers

Y

{cf. v.

;

praecipit

vg. Tisch.,

mosses L.

cum autem

codd.pl. etvg.
post haec autem
cfg^ h q post haec cum autem R
introisset + ifts
post hoc autem cum autem E.
5.

cum

DLQ

b

:

;

;

.

OQ. cafarnaum LR, caphamauum

K

3? (u pr, ex-

2

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

68

eum

rogans

amen

dicens

et

'^

domine puer mens iacet in domo paralyticus et male torquetur
ego ueniam

oriente et occidcnte uenient
et

curabo

eum

domine non sum dignus
tectum meum
sed tantum die uerbo

nam

ut intres sub

1'-^

et sanabitur

puer

uade

meo

et seruo

fac

sub potestate

dentium.

dixit iesus centurioni

et sicut credidisti fiat tibi

puer in hora

et sanatus est

ilia.

Et cum uenisset iesus in domuni
petri uidit socrum eius iacentem et

14 (67- i)

febricitantem

et facit

audiens autem iesus miratus est

et tetigit

15

et sequentibus se dixit

eum

Et

uade

et uadit

hoc

eicientur in tenebras

ibi erit fietus et stridor

et alio ueni et uenit

10

autem regni

filii

exteriores

homo sum
me milites

et dico huic

et Isaac

et iacob in

13(66.5)

ego

et

recumbent cum abraham
regno caelorum

et

meus
habens sub

in israhel.

Dico autem uobis quod multi ab

11 (65- 5)

Set respondens centurio ait

9

dico uobis non inucni tantam

fidem

iesus

''ait illi

[viii.5-15.

manum

eam

eius et dimisit

febris

eum

domine puer meus iacet in domo paralyego ueniens curabo eum. ' et respondens ei
centurio ait domine non sum dignus ut intres sub tectum meum. sed tantum die uerbo et
sanabitur puer meus. " nam et ego homo sum habens sub potestatem meam milites et dico
huic uade et uadit. et alio ueni. et ueniet. et seruo meo. fac hoc et facit. '" audiens autem
iesus miratus est. et dixit sequentibus se. amen dico uobis. nee in israhel tantam fidem
inueni. " dico autem uobis quia multi ab horiente et occidente uenient et discumbent cum
abraham et isaac et iacob in regno caelorum. '-filii autem regni huius expellentur in teneaccessit ad
ticus,

centurio rogans

male torquetur.

et

bras exteriores.

ibi

'

et ait

socrum eius iacentem

pumta).

ascessit

K.

et dicens.

iesus.

dentium.

et stridor

erit fletus

credidisti fiat tibi et sanatus est
uidit

^

illi

puer in

ilia

et febricitantem.

ad eum + quidam DEL.
centurio om. V*

> ad eum accessit + quidam Q.
sed -Vint. lin. m.

rcc.

;

centorio

DLQR.

dne in mg. D. puer mei L*. iactet R.
domu DQRV + mea DL. paralit. DEa'LWR.
6.

;

torcetur L.
ait

7.

AFMOY

{Tisck. IV.

H.

BCDE5PH(")JKLM"QRTVWX
\ties\xs, plene CW.
respondit B.

S.

centorio

LR.

T.

Gr.')

et ait

:

Z

[sup. ras.)

vg.

''

uade

domum

J

+

illi

DLQR.

cum

et

hisrael

D

israhel

tantam fidem

et

J

;

pot. (sub pot. sup. lin. X")

DE0QRT

aiir. gig.

cor.

uat.

> homo

:

ad

ii.

> in

Israel vg.

6.

JP.

;

D, eientur O.

ibi codd. pi.

tenebris exteriores

illic iP'"".

ihesus ^/f«(? C.

13.

:

;

omittit Hicron.

sub W*.

RS

ubi

:

ilia {iv rfi

nil.

de aliis iiide

vg., iecientur

^C

sub pot. + constitutus sum L
constitutus {raaau)Uvoi) ex Liica vii. 8 additamcntum est, sed hahent etiam gyaeci XB 4. 238. 421
q^" C/ir. (setnel),ctab e g^ hk q (iionf) carp, oxon.,
;

petri
febris

11. uobis om. E.
hor. et hocc. C. et + ab D.
habniham ET, abraam D, abracham L. isac 5PLR,
issaac D, isahac T, ysahac C, ysaacW. celorumW.
12. fili BE.
regni + huius DEH'LQR. eiici-

DELWX.

viarg?, vg.

eam

non quia apud nullum
>tant. fidem non inueni R.

tantum E*R.
;

et sicut

V.

homo sum sub

constitatus

et dimisit

eius.

seq. se + turbis E.

;

DL.

{non

+

uenisset iesus in

manum

tigit

et

se

''et dixit iesus centurioni

"

entur
ait

nerbum H0.
9.

hora.

alio eiim

ad

lac.

sub

me

:

>

me

ABCDFHMKLMKTOQRTV

WX'-YZS icf. Riinsch It. and Uulg. p. 275
EJ X* ? Tlljffi. meo + dico DELQk.
10. autem <?/«. L. ihesus //i,-«i.' C.
> dixit
j

:

alii

ilia
'

hora

upa

In

ilia

c g^

h q

gat.,

.

.

priino erat

est in ilia

hora

'

15. demisit

\i)

ex

ilia

hora

> in

ilia

ex

vg.;

forsan ex

hora hahent fffi k aiir.
sic, non ex

hora, ge^ anti. glo. hahent

14. nenisct E.

seq.

etiam a b

om. et
in

L*.

€K6iVt/)

LORT,

22; sed in

ix.

DL*R.

sanitus

eum ABKMYZ*;
CDEiPFH0,TM"Ql\ora)V\VXZ'

hora
ilia

centorioni

crededisti O.

Cf.
*

'

in

eor. uat.

hora, sed correetum

7ng.

ihesus /Av/i; C.

LM'R,

febricantem R.

dimissit DiP.

febri//s E.

:;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

VIII. 15-35-]

et surrexit et ministrabat eis.

caput reclinet

'5

infirmitates nostras

ipse

accepit

19(68.

20

^^

iesus

ieris

et dicit ei iesus uulpes foueas

habent

(6s). 2)

et ministrabat eis.

sequere

illi

me

mortuos sepelire mortuos

ascendente eo in nauiculam

jr^;

eum

secuti sunt

ecce motus

discipuli eius

magnus factus

est in

mari

ita ut nauicula operiretur fluctibus

ipse uero dormiebat
25

et accesserunt

eum

suscitauerunt

et

dicentes

et uolucres caeli tabernacula

et surrexit.

ait

suos.

illi

magister sequar te quocumque

autem

et dimitte

2* et

ait

meum

patrem

sepelire

clr-

se iussit ire trans fretum.

£t accedens umis scriba

5)

alius

23

Uidens autem iesus turbas multas

cum

autem de discipulis eius ait illi
domine permitte me primum ire et

21

et

aegrotationes portauit.
^^

autem hominis non habet ubi

filius

Uespere autem facto optulerunt ei
multos daemonia habentes
et eiciebat spiritus uerbo
et omnes male habentes curauit
17 ut adimpleretur quod dictum est per
esaiam prophetam dicentem

69

uespere autem facto

(Periit hie iniegra pagina codicis, qiiam fortasse recens compactor aut non habuit, aut extritam
Sequitur autem, ut pagina sequenti legitur.)
neglexit magna poster iiatis danino.

codd. iwstri

ministrabat eis

N^MLA

omnes

et Sffi

(ainoh

luin. ei 4l^ (ainw
33 alii multi)
Graeci plarimi). Hicron. conim. Iiabet eis cum
a b c gijfi ii aur. sed ei q et gig. ministraxiit illi ti.
1.

:

;

;

uesperae

16.

AFJKMM'QV
L*jORTW vg,

optulerunt

C.

XYZ: ob. BDEH>H0L(obtull.
multos daemonia
hob. C et sic fere semper,
(dem. DJPLRW) liabentes omnes male habentes
:

et 2tsque ad
et eiciebat sp. uerbo om. J
habentes om. L. eiiciebat vg. Tiscii., ieci. DSP
M'R. spiritus (-os E*) uerbo
spiritus + inmundos uerbo BDESPKOm.a.Q (-dusQ*)Wa(5f A
q > uerbo sps + inraundos R. curabit BT.
esaiam cum ABEFH©
17. adinpl. CDiPLR.
JLOQXYT: essaiam 5P, esayam T, hesayam C,

E.

;

vg.Hieron. etD.
potest hie tres,

KMM'VZl^SC

isaiam

issaiam D.
accipit

W,

ysaiam

D3PLR.

prof.

die.

iesaiam R,

BH©KM

VXNZvg.ettgc. ACDEa>*FLMTW: aegritudines
+ nostras B»"'DiPRX*TSffi.
J et egr. IP'^'QR
portabit LT.

nidos, tabernacula et ubi requiescant {ucl -cunt)

abcliq {f

EJPLR

iusit

1

;

+

{stifpl.

mgi).

discipulos 5"^,

circa

+

DEa"""'LR.

disc, suos

BO

fretrum V.

m.a.
9.

nnis

om. SP*

D

20.

accidens L*,
;

ait ei

om. et

avr., et

t.

ubi req.

J

;

KWVXZ.

tin. IP.

vui(X€is cf.

acedens R*
+ ad eum L.
quoqunmque T. yeris C.

ihesus//««C.

jp*OTX''.

u sup.

ER.

Ezech.

celi

W.

jtxxvii.

dixit

nidos

ei

:

illi

ulpesDL*. foueas:
tabernacula [KaTaaKfj-

27)

+ ubi reqniescant
:

HLQ.

cum BD'IPLOX*? Z

FR Bentleii F, t. + sua

ACH0KMM'VWX''(z«

ras.)\

def.)

nidos ubi requiescent _^,

gig.,

ubi

requiescunt gi, ubi requiescant
simpticiter m. deuorsoria k Cypr. om. autem D.
(Betshi),

n.

hubi C.

capud

LQRW

eius: suis L.

21.

;

+ suum EJPQTTS.

ait illi: dixit ei E.

prinum L.

mihi L.

saepelire

E et

me:

22, sepilire

D

et 22.

sequaereE*.

22. ihesus //<;«« C.

sepelire

:

sepeliant J,

cf.

demitteLOV.

sine mortui sepeliant,

a (w).

eo ifiu E. in nauiculam (t/s
cum ABCDJKKrOT(nab.;VWXZ vg.:
sequuti ©X*.
nauicula EFHQLMQRY.
24. motus omnes fere codd. et vg. {crfi<Xft6s)
23.

om. et D.

:

ri nKolov)
in

;

r8. iSs

EQT (-cunt EQ);

sed tieteres latini habent sic nidos ubi requiescant

+ quia DLQ.

aegrotationes cum

IPLO*QR.

requiescant

D* sed nidos cxpunct. Conici
potius quam duos, ucrsiones unius

zierbi KaTaffKrjvaffeis codicibus nostris subesse, sc,

:

;

+ ubi

nidos tabernacula

terra

motus Z* {deinde

Iiabet et

ecce tempestas

erasum

terre

magna

est)

;

R

sic

facta est in mari.

Post mari + erat autem illis uentus contrarius R.
Post fluctibus + erat autem i,enim LQ) illis u. contr.
(> u. contr. illis Q) DELQ g.^ gat. ex Mc. vi. 48
'

erat

Jiic

enim uentus contrarius

Graeci loS. 262

Ceterum ita ut

:

riv

eis.'

Habent etiam

y^p 6

dvejxos Iv^vtios avTots.

L*.

hoperiretur C, opere-

ita in

uero: autem EJ.
accesserunt sine add., codd. fere omnes
+ ad eum |§
et cod. caraf.
+ ad eum discipuli
eius DESP"'»R5'Sffi (koi irpoatxeivrtt + 01 paeriTui
retur D, operetur R. fructibusL*.
25. et

:

;

:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.
domine salua nos perimus
fidei?

29

nobis et

tibi

quid

dicentes

dei

fili

hue

uenisti

?

ante tempus torquere nos?

homines mirati sunt dicentes
qualis est hie quia et uenti et mare
oboediunt

clamauerunt

ecce

et

magna

^''porro

-*

posset transire

per uiam illam

modicae

tunc surgens increpauit uento et marl
et facta est tranquillitas

nemo

saeui nimis ita ut

"^et dicit eis quid timidi estis

[VIII. 25-3.'.

ei ?

Et cum uenisset trans frctum in regionem gerasenorum
occurrerunt ei duo habentes dacmonia
de monumentis exeuntes

autem non longe ab illis grex
porcorum multorum pascens
sidaemoncs autem rogabant eum di-

soerat

centes

nos mitte nos

si eicis

gregem por-

in

corum
^^

et ait ilHs ite

magna. ^ illi autem homines mirati sunt dicentes qualis
mare oboediunt ei. ^*et cum uenisset trans fretum in regionem
gerasenorum. occurrerunt ei duo daemonia habentes de monumentis exeuntes. saeui nimis.
ita ut nemo posset transire per uiam illam. ^' et exclamauerunt dicentes. quid nobis et tibi
iesu fili dei uenisti hue ante tempus torquere nos. '" erat autem non longe ab eis grex porcorum multorum pascentium. ^^ daemones autem. rogabant eum dicentes si eicis nos. iube
nos ire in gregem porcorum. '^et ait illis ite. at illi exeuntes. abierunt in gregem porcoet mari.

et facta est tranquillitas

quod

est hie.

uenti et

Griesb. Scholz.

et

Laihm.) scd

Tisch. ed. 7

del. cod.

nos + quia DH'F"'«.
26. dixit W.
eis + ifis EHQRTWrSffl; cum
b c ffi h. timiti L. hestis C. modicae fidei =
6Ml6-nLaTOi, cf. ad vi. 30: modice fidei LOW.
surgens + ifis D. increpauit (eweTlixrjafv) cum

caraf.

AB*H*XY:

imperauit

B'CDEiPFH'0.TKLMM"O

QRTV WZ vg. Tisc/i.(inp.CH'=) c.r uctt. lat. a b g, h q
uento

(solus k corripuitj.

124, 209

sail, syr."^-

AD±P*FH0O*

(raJ dvi/jai
'^

eus^""-

{m. a. u.

i,

a b g^ h

ei

X'Y

indicat)

l.

BCE3""i'JKLM»rQRTV\VX*Z

N*

13, 22,

nentis

:

Uerbum

vg.Tisch.

i-nni^av nicies octics in Euangeliis occurrit,

Ucrtitur per increpare octics decies,

ultra.

Jilt. xvi.

22, xvii. 18, xix. 13, xx. 31,

Lu.

35, 41,

iv.

viii.

24, ix.

40

xviii. 15, 39, xix. 39, xxiii.

comminari

octics, sc.

Mc.

sc.

Mc.

et bis

Tim.

32,

iv. 2

;

fcr

12, iv. 39, viii.

iii.

per praecipere bis, sc.
per imperare bis tantuni,
lud. uers. 9. In ttltimo horuin loco

30, 33, ix. 24, x. 13, 48;
Alt. xii. 16, xvi.

Lu.

39, et

iv.

20

;

et

inciepet certe melius fuisset ; uide ibi annotata.

Uctercs jnultujn uariant /;?/cr admonere {ksemel'\,
argiiere {r semel),

ripere

comminari, comperire

'..pro

k semel), corripere, emendare [d

pi.

cor-

seinel),

{et

I'g.

:

D,

ueniisset

fretum + maris

gerassen.

M"Z*

uenissent

regionem

E.

;

codd.

BCEFKM"Q\VX*YZ*.

regione

X"=Z'):

A±PFH«0JKMM'OQRVWXYZ*

gerasenorum

BH*TZ*;

DL,

gerasin.

gerasyn. C,

hoccurrenmt C, accnrrerunt L. duo
(II D) + homines DEil^LQR. habentes daemonia
daem, habentes ER. monum.
(dem. Dil'LW)

gyrasen. E.

:

+ et

>

saeui codd. pi.

F.

(XaXewoi)
indicat u.

l.

saeui)

et z>g., et seui

3'*0(sed m.

periculosi

:

cum

uett.

{sed ita ut mg.).

filii

(et

g^h

c
:

CiP"'9LW
in mg.

a.

q, j^i/ saeui

ita

autem H"*

posit 5F"'".

pi.

DL

et
;

ec///clam. H').

vg.

(ko!

ibov

exclam. (om.
[/oj-/ dicentes ad
et

tibi + illu BDKLM'QR
O.]
BDEa'HWKLMM'WXYZ vg.
ACF.IQRTV. uenisti hie W; om. hue F.

18

VZ'

exclam.

et ecce

'.

ecce) H''0
ix.

DEL,

ecce clam. codd.

29. et

iKpa^av)

possit

a b

ita ut

/ffik{se\ie), pessimi d.

hie et

viii.

21, 42, 55, xvii. 3,
et 2

25,

i.

cum

q)

quum ©.

28.

+ ilis TS.

defuncta

vg.

uenisti

fili

def.

cum

+ perdere nos

ante tempus, hue ante tempus

D. nos nus L*. hante C.
R*) perdere C, ex life. i. 24.
ab eis BDELQX*, et
grex
30. longue D.
pore, ab eis R.
mult. pore. E vg. pascens
pascentium DEiP"'''L''(p.ascentim
(^oaKOfiivri)
(sed exp. p. nos ante

torquere

t.)

(torcere

:

;

>

>

:

cum ab c dfg^

imperare, increpare, minari {h semel), obiurgare,

L*),

obsecrare

{k

tranqiiilitas

D.

autem: uero T.
demones D5PLRW.
rogabant (-na^iKkKovv) rogauerunt R. eiicis J
nos + hinc B^SC grgem Y.
vg., iecis DR.
habiit C.
ecce
ad ? L*. habierunt
32. at

27.

VWX

?

illi

et

et uenti

©.

HQJKMOYZ*

Z" vg.

prohibere.

h q gat.

31.

:

homines +

cum AK?

praecipere,

semel),

:

om. et

a b cff^ g, h

q.

oi av.)

BCDELM'QRT

+ in

hoboediunt C, obediunt W^tJ^ffi.

(/tai

ante

mare

L.

:

+ magnoK?'S. inpetu
L*(^R. preceps DW.

.

.

CMRT,

.

impletu V.

abit

:

32-ix.

viri.

at

EUANGELIVM SECUNDUM MA TTHEUM.

6.]

exeuntes abierunt

illi

porcos

in

paralytico

ecce impetu abiit totus grex per

et

confide

praeceps in mare

mortui sunt

et
^'^

pastores

nuntiauerunt

*

tota

IX.

eo rogabant ut transiret

a

eorum.

Et ascendens

uestris

nauiculam

in

^

2et ecce offerebant

suam

et

paralyticum

ei

ecce impetum

ia-

tunc

illorum

^

dixit

peccata tua.

tibi

hautem C.

33.

EH

runt
hie

WSH
B,

lis

°

habebant

CDH0.

fugierunt

ueniunt

W.

TVWXYZ

codd. fere

+ quis
Marc.

QR,

omnes

etim a b cfg^ h

A

hobuiam C.

sup. lin.

uisso

D,

{et

D

ct

vg.
;

W.

;

+

in

E.

rogaunt L*,

;

:

ii.

EH seniel, DIPLRTW ter, hie
paralitico Y /lie et u. 6, sed paralyticum.
et u. 6
gacentem C. > in lecto iacentem BJPKM'VXZ
etc.

;

;

BJPKMTXZS.

fili

hi

de

roga-

et

uidens

:

uidens autem

cum BCDEFH©.JKLMM"R

uidens iesus cogitationes

et

enim facilius dicere dimitautem quoniam filius hominis

filii

AQ

wide

toUe lectum

blasfemat

E.

20,

i.

29 et

viii.

cm. tua J.

remitentur R.

7,

Ltic.

v.

DH'LRT,

blasphae.

D

E

;

ex

Similiter quis potest

21.

aut
0.

:

om.

X*

;

an

eis

R.

{corr. Z*), cogitis L*.

W.

quid + enim DL.
LV, dimituntur

demittuntur

DEH'"»H0KKrQTVTSffi.
surge//// ( = surgere ?)

BEL vg.

hambula C.

autem

codd.

mg. vg.
potestatem habet D.

sciatis cor. uat.

>

Z*

facilius dicere

peccata + tua

R.

dixit +

ihesus plene C.

cogitetis

facilius sup. ras. X.

6. sciatis

iacentem in lectam M*.

eum

potest dimittere peccata nissi solus ds

om. ut DL.
5. quid;

QRY.
paraliticum

et

est

quum H0.

4.

LQR

+ eum CERTS- om.&l.
IX. I. et ascendens + iesus cor. uat. {delet mg.)
TS {c. Gr. CT al. phis ", item C* at.* post trXoTov).
in nauicula DEEM
in nauiculam {ds nXolov)
roganerunt L<=D

"'

remittere peccata nisi unus deus a h.

q.

exit

uisu

ct Z')

EJPJLMYZ*

habuerunt

*

zig.:

3. scribiis

;

:

et uidentes

iesu.

paralytico surge.

ait

infra u. 27.

34. tota in

2.

ut sciatis

tunc

;

(ra Tuiv Saiiiovi^ofiifcov)

nuntiauerunt omnia,

obuiam

exiit

aut dicere surge et ambula.

+ et W. nuntianint L, nunciaue+ haec ET. dae E. hiis EH'RW,
demonia Da>LRW.
T, eis %&<&.

habuerant

in

'

habet potestatem super terram dimittendi peccata.

ciuitate

uade

et

Et ascendens in nauiculam transfretauit. et uenit
et ecce obtulerunt ei paralyticum. iacentem in lecto. et uidens iesus
paralytico. constans esto fili. dimittuntur tibi peccata tua. ^et ecce
IX.

quidam de scribis dixerunt intra semetipsos. hie blasphemat.
eorum dixit, ut quid cogitatis mala in cordibus uestris ^ quid
tuntur

tuum

mortui sunt in aquis.

et

in ciuitatem.

^*'

suam.

dimittendi

paralytico

ait

per praeceps in mari.

fecit totus grex.

bant ut transiret a finibus eorum.
fidem illorum.

hominis

domum tuam

dixit

autem qui eos pascebant. fugerunt. et uenientes
his qui daemonia habebant.
et ecce tota ciuitas
in ciuitatem

in terra

surge telle lectum

fidem

?

filius

peccata

in lecto

et uidens iesus

rum.

autem quoniam

ut sciatis

habet potestatem

et uenit in ciuitatem

cordibus

in

?

Squid est facilius dicere dimittuntur
tibi peccata

transfretauit

centem

cogitationes

iesus

uidisset

dixit

aut dicere surge et ambula

finibus
^ '^^' ^'

dixerunt

scribis

quid cogitatis mala

ut

obuiam

exiit

ciuitas

iesu

uiso

cum

et

eorum

ecce

peccata

tibi

blasphemat

intra se hie

de his qui daemonia habuerant

et

quidam de

Set ecce

in aquis

autem fugerunt

omnia
et

remittuntur

fili

tua

et uenientes in ciuitatem

3* et

7x

dimittere iP*Q.

surge +

et

omn.

cor. uat.

quoniam

paralit.

:

:

quia

> autera
ELW vg.

dimittendi ^dem.

DiPLRTWY

CDELQR. lectum

:

LRV)

uide u.

grabattum

3".

2.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

72

domum suam

surrexit et abiit in

''et

deum

qui dedit po-

testatem talem hominibus.
9(71-2)

Yx cum

transiret inde iesus

hominem sedentem
mattheum nomine

uidit

sequere

et ait iUi

teloneo

in

me
eum.
discumbente eo

12 (73. 2)

factum est

j7^

catores.
in

^*Tunc accesserunt ad eum

domo
ecce

multi

publicani

peccatores

et

cum

uidentes pharisaei dicebant discipulis eius

tuum

uade

et

in

domum

admirantes timuerunt.

cum

"et

tuam.

domum

domo. ecce multi publicani

et

hominem sedentem

mattheum nomine

in toloneo

et

peccatores.

"et factum est discumbente eo
uenientes discumbebant cum iesu. et disci-

cum

quare

uidentes pharisaei dicebant discipulis eius.

et

^uidentes autem turbae

suam.

surgens secutus est eum.

in

^'

discipuli autem tui non ieiunant ?
"et ait illis iesus
numquid possunt filii sponsi lugere

'et surgens abiit in

transiret inde iesus uidit

sequere me.

ait

pulis eius.

fre-

quenter

magnificauerunt deum. qui talem dedit potestatem hominibus.

et

et

illi.

quare nos et pharisaei ieiunamus

iesu et

discipulis eius
et

discipuli

iohannis dicentes

uenientes discumbebant

"

?

j^^ iesus audiens ait

non est opus ualentibus medico sed
male habentibus
'"euntes autem discite quid est misericordiam nolo et non sacrificium
non enim ueni uocare iustos sed pec-

et surgens secutus est
If (72-2)

publicanis et peccatoribus

manducat magister uester

uidentes autem turbae timuerunt
et glorificauemnt

cum

quare

[1X.7-T5.

publicanis et pecca-

manducat magister uester. ^- iesus autem audiens ait illis. non opus habent sani
medicum sed male habentes. '^ euntes autem discite quid est misericordiam nolo et non
sacrificium non enim ueni uocare iustos. sed peccatores. '* tunc accesserunt ad eum discipuli
iohannis dicentes quare nos et pharisaei ieiunamus frequenter, discipuli autem tui non
ieiunant. '^et ait illis iesus numquid possunt filii sponsi ieiunare. quamdiu cum eis est
toribus

7.

habiit C, habit R, aiieuit L*.

8.

cm.

autem

R.

>

gloricauerant Y.

turbe

talam

(sic)

glorificab.

T,

potestatem dedit

R.

ills

g^

cum

nariant graeci 6

;

Tofus uersus Hit. graeci^atitibits

quum H0.

in D.

scr. est

its

Si

R

cf.

BCDEHQKLMT

thyloneo E, tiloneo DL")

sed m. recentior superscr. dicite.

neum

3^*/i

= €7ri

super teloneum

QTVXZ,
B,J

W

10.

tu TiKwviov.

discipuli

Tisc/t.

H'R,

sequaere E.
sceus L.

domu

plicani

DL*RY.

11. pharisei

ad teloneum

>

DMQRV

D.

surgens el R.

M\

om. est
;

+

DER.

et

ihesu plcne

C.

et

CW,

ph.aris

DJP

et

D,

R

farisei

LR.

publi-

cum pup. et p. m. cum b c g-^h q.
E cum g.^ et graecis M a/.
Thcoph' ex Marco ii. 16.

magister uester

manducat +

et bibit

omncs

et

'

abentibus C.

autem ////////// misericordiam

13. euntes

quid

T* quid sit LT*^. missericordiam
W. iustus R. peccatores + ad

D!iPL.

:

tentiam (pen.
14.

paeni-

HQ) H0Q.

accesserunt

W,

farisei

:

uenerunt H.

5PLR,

15. ait (om. et)
{cf. 01 viol

KZ*,

Mc.

ii.

et

19 habetur

ioannis pJ^tT.
geiun. C ter

D

^

mg.

Z*.

colb.^ ap.

vg. et uett.:
f.

nuptiarum.

filii

Wet.H.y
cf.

Luc.
Inceie

quandin D3'*9^, quam diu A. quum 0.
ad fin. + in
D, aufurtur OT. hab C

aufferetur
illis

D.

et add. in

Tov vvvipiov

goth., sax., aeth.) codd.

H.

faris

ieiunt L*.

hie et 15.

V. 5, sed

E

est fere

sacrifitium

sponsi

qui iimertit quare

medicus

RTVW vg., medicis Z-.

pharisei

discipulis suis J.

caniis E*, puplicanis

fere'"

c g^,

mattheum ACiPFHWKMM'
D, matheum ELRY: matthaenm

BH0X*,

om. eo D.

puplicani

Cy.

telo-

d.

matthii

vg.

sequutns

ad telonium T*, in

H.

aiiovaas

medico cum A(F

(/ty:)3>,IMOQRXYZ*:

:

'Irja.

ualentibus: sanis BHX*?,

hopus C.

ualentibus X*^ super rasuram.

inde sup.
lilt. T.
in teloneo AB3PiFK:MQT':(-io)VXYZ=
vg. (telonaeo M"Z*, theloneo CHt-JRW, thelonio J,
transire R, transferal 3P*.

audiens autem

uKovaas Tisch. IV.

NBD(.r?V)24S, sah. aeth., b Si

codd.pl.
9.

> audiens

ad L*.

12.

W.

diebus

DELQ.

1

;

;

EUANGELIVM SECUNDUM MATTHEUM.

IX. 15-23-]

sed ueni inpone

quamdiu cum illis est sponsus ?
uenient autem dies cum auferetur ab
eis
16

inmittit

commissuram

enim plenitudinem eius a uestimento et peior scissura fit
" neque mittunt uinum nouum in utres
toUit

uinum

Haec

2)

mit-

eum dicens
mea modo

tantum uestimentum

tetigero

conuersus

iesus

^^at

filia

fides tua te

saluam

fecit

ex

hora

et salua facta est mulier
23

cum

et

defuncta est

ilia

domum

uenisset iesus in

'"

rudis.

in uestimento ueteri.

nemo

enim plenitudinem

tollit

" neque mittunt uinum nouum in utres ueteres alioquin
uinum effundetur et utres pereunt. sed uinum nouum in utres nouos

eius a uestimento et peior scissura
et

prin-

cipis

autem committit commissuram panni
utres.

eam

uidens

et

sponsus. uenient autem dies, quando auferetur ab eis sponsus. et tunc ieiunabunt.

rumpentur

eius

dixit

confide

ecce princeps unus accessit et adorabat

filia

et

dicebat enim intra se
si

loquente ad eos

illo

eum

salua ero

nouum in utres nouos
ambo conseruantur.

tunt et

iesus sequebatur

Et ecce mulier quae sanguinis fluxum
patiebatur duodecim annis

effunditur et utres pereunt

sed uinum
13 (74.

et

menti eius
^^

et

eam

accessit retro et tetigit fimbriam uesti-

ueteres

rumpuntur utres

super

discipuli eius.

panni rudis in uestimentum uetus

alioquin

manum

uiuet
I'et surgens

sponsus et tunc ieiunabunt.

Nemo autem

73

fit.

ambo conseruantur. " haec illo loquente ad eos. ecce princeps unus. ueniens
adorabat eum dicens. domine filia mea modo defuncta est. sed ueni inpone manum tuam
super eam et uiuet.
'" et
ecce mulier quae san^'et surgens iesus. secutus est eum cum discipulis suis.

mittunt et

duodecim annis accedens retro tetigit fimbriam uestimenti eius.
^"
iesus autem
dicebat enim intra se si tetigero tantummodo uestimentum eius salua ero.
facta est
fides
saluam
fecit
et
salua
esto
filia
tua
te
constans
dixit,
eam
et
uidens
conuersus
mulier ex ilia hora. -^et ueniens iesus in domum principis uidens tubicines. et turbam

guinis fluxum patiebatur.
''

i6.

autem

immlttit

RZ*

inmittit fere omnes,
committit (con. a'Q) DH'LQ ;

enim R.

:

et vg.

:

commissuram

mittit E.

fere omn.

et vg.

:

com-

misuram JP©, conmissuram CTV. nidi Y. fetus
R. toilet DH©. plenitudinem fortitudiuem E.
scisura EH'R.
ofu. a fost eius C.

L una littera ad fin. erasa impone BJ
OWX vg. manum + tuam BDEH'LQR vg. uiuit

17. mittunt

W.

m. add.

nouum

in

om.

EH=0LR.

peribunt

hambo

18.
:

nouom E*.
conseruant

C.

niittuntur

L*

{corr.

haeo + autem M {cum graeco L al? cop.),
eo DL. oin. ad eos Z* {add. Z^) ciwi graeco

unus om. D
eece L.
I al. ferc^" cop. Hil.
unum L*. accessit et accedens L. adorabat AC
(had.)DE±PFH©JKLMKrRV.X«YZ'^ vg.: adorauit
:

;

;

BWX*Z*,

adorabit T.

KM"RVWZ

vg.

modo

dicens + domine

BEIPH0

om. 3?*, suppl. mg.

def-

om.

{om. et).

> fluxum

que CE.

om. a?*, suppl. mg.

DL.

duofimbriam (fynibriam
uestimentum B cum g^.
patiaebatur E.

:

D. uestimenta E. saluauero L.
saluum L*
salba C.
ad L*0. salbam

21. titigero

22.

a).

DQ

lin. X".

decim: XII DEiPLRW.
D) uestimenti fere omnes

W

m.

exsurgens

(fluxsum L) sanguinis

:

ponunt R.

:

sequebantur sup.

20. et

nouum

rumpentur LR. utres +
effundetur DEH^Ceffudetur H*)0LQ
pereunt fere omncs periunt DH*,

R).

{ii07i

:

et surgens

19.

its L.

HI 11

litres

uinvi in mg.).

hutres quater C.

ueteres R.

illo

I II I II I

E {sed al.

et

F.

:

ueteres

inpone fere

functa D, diffuncta E, defucta V.

omnes

{corr.
23.

.

quum H©.

rarissimum
et

+

BJ

tibiscines
siiperscr.

Y.

est.

+ cum R.
ibi

tur.

.

.

> facta est salua R.

V).

principes

uidisset

X*.

et

W

ueniisset

:

:

ora

D.

R

tubicines

C

qi/od

+ cuiusdam E.

;

audiisset

tibicines codd.

b co7-r. sax.),
+ multam T.

LT.

hiesus

CDEJT,

;

uidens

pliir.

tuuicines

om. et JY.
tu multu

D

R*

{sed

om. turbazu

antem L.

L

L

et vg.,

:

:

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

74

et uidisset tibicines et

turbam tumultu-

hoc facere uobis

antem
2*

dicunt

dicebat recedite non est enim mortua
puella sed dormit
et

^'^et

cum

deridebant

cum

in

uniuersam terram
32

£^ transeunte inde iesu secuti
sunt eum duo caeci clamantes et di-

eum

serunt ad

domum

acces-

quia possum

tumultuantem.

^*

^'^

dicebat

eis.

cum autem

"^

et e.xiuit

non

discedite.

uobis.

dicunt
fiat

fama haec

illis

puella.

" et

illam.

miserere nobis
et ait

"'tunc iesus

et aperti sunt oculi

''"

enim mortua

sed dormit.

manum

intrauit et tenuit

uniuersam terram

in

utique domine.

ei

uobis.

autem

Egressis

est

electa esset turba.

eum duo caeci. clamantes et dicentes.
domum. accesserunt ad eum caeci illi.

uestram

autem exeuntes diffamauerunt eum

autem dicebant in principe
daemoniorum eicit daemones.

sunt
in

dicens

3*pharisaei

caeci

et dicit eis iesus creditis

debant eum.

iesus

ei hominem mutum
daemonium habentem
33 et eiecto daemone locutus est mutus
et niiratae sunt turbae dicentes numquam apparuit sic in israhel

dauid

fili

uenisset

illis

ecce optulerunt

centes

miserere nostri

est

in tota terra ilia.

illam.

cum autem

comminatus

31 illi

fama haec

et exiit

puella.

et aperti sunt oculi illorum

uidete ne quis sciat

27(75.10)

^*

30

eius et sur-

rexit puella
26

tunc tetigit oculos eorum dicens secundum fidem uestram fiat uobis
et

manum

?

utique domine

ei

29

electa esset turba

intrauit et tenuit

[ix. 23-34.

eius.

et inri-

et surrexit

transeunte inde iesu secuti
"^

ueniente autem eo
possum hoc facere
oculos eorum dicens. secundum fidem
iesus creditis quia

illis

tetigit

dauid.

fili

eorum.

et comminatus est illis iesus dicens. uidete ne quis sciat. ^* illi autem. exeuntes difliamauerunt eum in tota terra ilia. ^" egressis autem illis ecce obtulerunt ei hominem mutum
surdum daemonium habentem, "' et eiecto daemone. locutus est mutus. et miratae sunt turbae

>

24. recidite JL*, recidete E, recedete R.
non
mortua est enim p. R, non est enim puella mortua
DL, om. enim L. dormiuit Q. diridebant DEH*

HLMOR.
25.

surge

quum H0.

TS-

iecta

Hanc

DE*:>PL*R. intrauit +
eius + et dixit puella

manum

3""i'R.

refcrre iiidetur

uat. mg.

lectiotiem agnoscit cor. iiat. sed

ad Luc.

viii.

Ale.

;

delct cor.

> itu inde T.

sequuti Hi"),

{om. oaeei) D, duo

et 30.

(itis

LR

duo oaeei

domum

caeci Q.

7ion

(ceci

Y)

:

KW)

dicentes

+ dne D.

et

J

ante dicunt.

ei

hoculos C, occulos

O

semel.

mutum +

5PLW

:

:

> uobis facere D.

>

H.
hoc possum
uobis om. R* + iios

credidisti

;

in

terram totam illam D, in

E, in uniuersam terram illam F,

ilia

obtulerunt

32. hegressis C.
vg.

quum H0. ueniisset D, ueniset R. adcesserunt MO.
ad eum + duo Dvn)LRT. caeci
+ rogantes R. om. et ante dicit il'. dicebat D,
28.

creditis

:

per totam terram illam corr. uat. mg.

cum a

vg.

E, +

:

misserere DiP.
in nostri, -ostri sup.
m. ut uid. pr. X. fili codd. plurimi: filii
.ABC*(i eras)-S3qK (e def.) cf. uers. 2. dauit H.

W

illi

+ statim R. illorum ACFH0KMOTV
wk'-YZ eorum BDEiPJLKTQRX* vg illis
eis ER.
om. ifis R. nequis nno ductu R.
defamauenmt PE
31. exeuntes: exierant E.
SPLR. in totam terram illam {contra graecum)
uniuersa terra

lilt.

dixit Q.

+ at

BKLM"QRVX*Z^

//.

LQR.

huniuersam C.
inde itu
27. transeuntes R.
•II.

[v]

Cf. et dixit puella exsurge

26. exit

29

;

hutique C.

30. et

domum

in

R'

sup. lin.

enim T.

b

surdum.
tilde

cf* g,.

et
,

ConJIatio est ex duplici interprelatione;

Hieron. ad h.

demoniiim D( + et ante dem.)
hebentem L.
demone 3"* daemonio BE vg.,

I.

daemonia Y.

;

DR.
DIP'RW, demonia

33. iecto

demonio

codd. et

;

L.

loquutus

D, mirate s. turbe
SC nunquam WTIS.

mirati sunt turbae

quam

CDE5PWLORTW

surdum D(sordum)EiP"'i'LQR
h q. Contra d tantum habet

:

\V.

5P.

num-

apparuit

3S-X.

IX.

Yx
omnes

35 (76. 2)

docens

EUANGELIUM SECUNDUM

3-]

circumibat

iesus

pulis

ciuitates

synagogis eorum et praedi-

et curans

omnem

nem

Duodecim autem
nomina sunt haec

Uidens autem turbas misertus

37 (78. 5)

non habentes pastorem.

-punc dicit discipulis suis

messis quidem multa operarii autem

dominum

^^rogate ergo

numquam

dicentes.

eorum

et
^"^

tatem.

apparuit
'^^

daemonia.

eicit

thomas

messis ut eiciat

disci-

in sdrahel.

sic

mattheus publicanus

et

iacobus alphei

Et conuocatis duodecim

niorum

apostolorum

iohannes frater eius

et

messem suam.

operarios in
'''• ^)

om-

philippus et bartholomaeus

pauci

X.

et

primus simon qui dicitur petrus
et andreas frater eius
^iacobus zebedaei

est eis quia erant uexati et iacentes

sicut oues

ut eicerent

infirmitatem.

2(80. s)

infirmitatem.
36(77.6)

potestatem

illis

inmundorum

omnem languorem

et curarent

omnem

et

75

eos

cans euangelium regni

languorem

dedit

suis

spirituum

et castella

in

A/A TTHEUM.

thaddaeus

et

" pharisaei autem
omnes

et circuibat iesus ciuitates

praedicans euangelium regni.

docens

omnem languorem

curans

et

dicebant in principe daemo-

et castella

synagogis

in

omnem

et

infirmi-

uidens autem turbas misertus est eis quoniam erant uexati et iacentes sicut oues

non habentes pastorem.
^'

tunc dixit discipulis suis messis quidem multa operarii autem pauci.

dominum
X.

dorum

*

ut mittat operarios in

messis.

Et conuocans duodecim discipulos

ut eicerent eos et curarent

omnem

autem apostolorum nomina sunt haec.
^iacobus zebedei.

eius.

sio

;

principem

CZ*

;

in

belzebnb principe DL, in

belsebud in principe Q,

DiPLRW

;

+ liic FR.

cf.

Ea^O, eiicit vg. Tisch.
monia BE, demonia DL.
bat X"Z»), circum
ciuitates

Tas

omnes

Kui^tas) codd.

DR,

ibat A.

aeicit C, eiecit

demones

a?RW

dae-

om.

ffis

vg.

(circumi-

BX*

{add. X").

et castella {ya^ iroXfis

fere omnes

;

:

& omnes castella E* (omnia

om.

etL; >ciuitates

E*^),

omnes

ciuitates et

B vg. synagogiis E*, sinagogis 3'HLRT.
predicans DO, aeuangelinm E, a^uanguelium D.
imfirmitatem O
langorem CDJPLRT.
+ in
;

cum c g^ gat. et graecis
autem + ihs DR. om. turbas L.

36.

a""''RT'=

multis.

missertus

om. eis L. quia quod F, qui CEQR,
quae L. hones C, obes O.
maesis etc. E, messes L*, mensis
37. dixit 0.

DLR.

;

infirmitatem.

m.

{cory.

et

^

thomas

bartolomeus.

mesis

sax.'),

duodecim

andreas frater

et

hoperarii

5P.

ergo

autem L.

:

eiciat

A3'(eie.)H*JKMKrO'QVX':YZ
mittat

etc.

A*{corr. A})

;

:

BDEHW vg.

W

vg. Tisch.
2.

[eKlSaKy)

et

C,

spu Z*,
iecerent

langorem

duodecim:

.xii-

d:

rtlL,

dnodecm

dedit eis ES'^i'QR.

spu""°

D,

uett.

R.

cumuocatis

DERW.

-XII.

cum

Tisc/i. (eii.) et

BCDH'»»©LO*RTX*WTSffl;

mitat E, emittat |§.
X. I. et om. J.

maas aal

castella

populo

R*

spirituum

BH0JMM'VX*Z*

35. circuibat

demoniorum

b g^ h.

iecit

potestatem. spirituum inmun-

omnem

operari iPR, oberari L.
38.

R, fans D.

parisei L, farisei

illis

et

philippus

eius.

W vg.
CW,

34. pharisei
in

iohannes frater

et sic paruit

srahel C, israel

dedit

suos.

languorem

primus simon qui dicitur petrus.

CTZ* (app. Z*) > sic appaniit
B cum D gr. ueti. pi. hisrael D,

paniit sic

:

DR,

et

rogate ergo

^'

messem suam.

immundorum

Z^.

eiecerent EiiP, eiicerent

H'HLTXZ.

DR

(non W).

apostho-

nomina
discipulorum BJOR*XZT.
lorum C
nomina
sunt haec codd. pi. et vg. cum gracco
haec simt nomina W, nomina
haec sunt EQT,
symon CDETW. handreas
sunt ipm. haec) JL.
C, andrias D.
3. zebedei BCDQKTORWZ", zebaedei X, zebe;

:

>

>

dei V>{ex

ioannes

corr.'!)'3'.

Sd.

iohannis T>Y.'S''RZ*{corr. m.p.),

phylippus CE, filippus

DT,

philipus

bartholomaeus AFHJMQYz'^.: bartholomeus BCDESPQLKTOR'WXZ, bartolomaeus T,
L.

L

2

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

76
*

Simon cananaeus

^infirmos curate

et iudas scariotes qui et tradidit
6(81.10)

eum.

mortuos suscitate

j^Qg duodecim misit iesus

leprosos mundate
daemones eicite

praeclpiens eis et dicens in uiam gen-

tium ne

abieritis

et in ciuitates

gratis accepistis gratis date.

samaritanorum ne intra-

"

aurum ncque argen-

Nolite possidere

tum

ueritis

sed potius

domus
7 (82. 2)

ad oues quae perierunt

ite

neque pecuniam in zonis
lonon peram in uia

israhel.

Euntes autem praedicate dicen-

quia adpropinquauit regnum caelorum

neque duas tunicas
neque calciamenta
neque uirgam

mattheus publicanus. iacobus alphei.

qui nominatur taddeus.

tes

et iudas scariotes.

et lebbeus.

qui et tradidit eum.

uiam gentium ne abieritis.
ad oues quae perierunt domus
in

regnum caelorum.

quauit

accepistis gratis date.

"

*

^

et in ciuitates

infirmos

samaritanorum ne

euntes autem.

'

israhel.

tomas

MM'OQVXZt'/matheus

curate

dicens.

CDEHLRTY:

riim

matthaeus

publicanus (pupl. D.) sine addit. BD0
LTX cod.caraf. SC, (uni gr. oinn. et c dfff^g, likq

» "'» Or. •'••
et alpei E*, albhei L, alfei CDH'R

alphei codd.pl,

M vg.,

iudas scelutis

alfaei

JM"

;

b, et syr.

cf.

ad Mc.

ii.

14

;

+

ABHKMNTQ

thatdaeus Y, taddaeus J, thaddeus O, taddeus C5P0V, thadeus L, thatheus RW, tattheus T,
:

DE

tatheus

graeco

solus

;

C0MOZ,

cananaeus

HKTW

-eus

et

k iebbaeus = At^^aios cum

:

cannaneus

ABHMM"QTY
ORVWXZ, scariothis DE,
scariotes

cum

ABKQTVXY
CiP0JKL

scariothes

:

codd. pi. et vg.

euiii

chananaeus J, chananeus
D, channaneus E5PLR.

qui et

iscariotes zg.

graecis

om. et

:

DELQRW

cum graeco V et b cff^g^ h k sah. cop. syr""-xil- DEIPW.
5. duodecim
missit D.
:

cipiens D.

omncs

et

S

om. eis SP* suppl. mg.
i

cum

D

graeco)

:

om. et

(T:apayyeiKas avTois \iyaiv) ^Itjffi et
editis

unde fiuxerit haec

correctio

ex Erasmo credo, qui uertit
dicens.'

Editiones

uett.

cum

'

pre-

eis et codd.

cum

J'',.

graecis

In

libris

nescimus, sed

quibus praeceperat
codd.

legunt prae-

ad

ztide

ii.

D

introieritis

;

houes C, obes T.
IRL X, hisrael
:

iP.

R.

que D.

D

cetera,

;

6.

Z* sed

m.

corr.

erasis

p.

-xe-.

DW. om. dicentes DL. adpropinquauit cum ABCDE5PFJLOQRXYZ* et app.
adpropinquabit H0T, appr. K
MM'VVZ^JijSffi
:

celorum W.
8. infirmos (infnmos R*) curate m. suscitate
mortuos suscitate infirmos curate J. Ccterum

VT.

:

>

om. mortuos suscitate f et Hieron. in cotfim, cum
etc.
leprosos (leprosus BL*OR.

graecis multis

mundate

laeprosos E)

:

om. T.

daemones (dem.

Da'LOW) ctim ACDEa'FHQJKLMM'OQTVW
YZ vg. daemonia (dem. BRX) cum graeco 5at:

eiecite

/xuvta.

ER,

iecite

D,

+ quod ante gratis pr. Q.
date reddite T.

eiicite

Tisch.

vg.

DESPLRY.

accipistis

;

in uia

10.

a hf h

duas

;

:

(ci? ubov)

codd. et vg. sed in

+ neque panem F
-ll.

D.

caltiamenta

tonicas

M\

codd. et vg. et

c

zoniis

E*

eras.).

(i sec.

a b

peccuniam DL.

possedere 3".

9.

pi. et

lunta Uen. 1534 quibus praecepit

Cete-

et in, li?tca

om. in ante ciuitates

israhel

e.veuntes

7.

omitlunt et

et

S'R.

ne ab.

g.

predicate

pluritnis,

Wild

uiam

intraueretis

6. putius

sc. ex vieis Hailbrun 1476,
1481, Keslcr 1487, Paganiiti 1497, Sacon
1515. Sed RIareschal 1531 et Uiuian 1534 iam

cipiens eis et dicens;

habieritis C, aberitis 5P.

plane om. in

perierant R.

D

d);ef.et lebbeus qui nominatur taddeus/".

symon CD.

4.
vg.,

(et

in uia F.

L

ciuitatem E.

et

E

(</ et iudas zelotes a b g^ h gat.,
omissis et tliaddaeus). thaddaeus

XZ vg.

ite

quia adpropin-

daemonia eicite gratis
neque pecuniam in zonis
neque calciamenta. neque uirgam.

forsan praetermissa.

ACEH>HJKMM'OQ

SPR) +et

eis et dicens.

sed potius

mundate.

leprosos

HT. mattheus ABjP0K

RVWYZTpJ Tisc/i., uett. [at)

*

introieritis

aurum. neque argentum.

nolite possidere

JWz(j-.

Satir.: publ. (pupl.

simon chananeus.

^

praedicate dicentes.

'"non peram in uiam. neque duas tunicas,
dignus est enim operarius mercedem suam.
bartholomes R*.

uestris

hos duodecim misit iesus praecipiens

uestris.

alphaei

[X.

+ neque

;

DELR.

uirgam

uiam

pecunia E.

calceamenta J

(uirga

vg.,

Z*, corr. Z')

Hieron. [sed uirgas,

cum

graecis

manibus uestris QR cum
g^ h Hil. (in manibus q). enim est codd.
est (pm.
vg.
est enim CE'jPHJKTY
a k):

:

>

+

in

;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

X. IO-I7.]

dignus enim est operarius cibo suo.
11(83.2)

quamcumque

jj,

i

i^amen dico uobis

sit

manete donee exeatis.
autem in domum

intrantes

gomorraeorum

tate earn

16 (86. 5)

j?c(-e

estote ergo prudentes sicut serpentes
et simplices sicut columbae.

Cauete autem ab hominibus
tradent enim uos in conciliis

17 (87. 1)

quacumque autem ciuitatem aut castellum

donee
dicentes. pax huic domui " et si
manete.

et ibi

est.

exeatis.

ego mitto uos sicut ones in

medio luporum

neque audierit sermones uestros
in

in die iudicii

ciuitati.

illi

quidem fuerit domus digna
ueniat pax uestra super earn
si autem non fuerit digna
pax uestra ad uos reuertatur.
14 (85. 2) jTj- quicumque non receperit uos

dignus

sodomorum et
quam

tolerabilius erit terrae

salu-

1^ et si

"

de ciuitate

tris

interrogate quis in ea dignus
et ibi

uel

excutite puluerem de pedibus ues-

castellum intraueritis

12 (84. s)

domo

exeuntes foras de

aut

ciuitatem

11

'"

autem

quis in ea

interrogate,

introieritis.

introeuntes

domum.

in

salutate earn,

fuerit domus ilia digna ueniet pax uestra super eam. si
autem non fuerit digna. pax uestra ad uos reuertetur. " et quicumque non receperit uos.
neque audierit sermones uestros exeuntes autem foras de domo uel de ciuitate ilia excutite
puluerem de pedibus uestris. ^'amen dico uobis. tolera,bilius erit. terrae sodomorum. et
gomorreorum. in die iudicii quam illi ciuitati.
'''ecce ego. mitto uos sicut ones in medio luporum. estote prudentes sicut serpentes et
simplices sicut columbae. " cauete autem uos ab his hominibus. tradent enim uos in con-

enim) LR.

hoperarius C, operarios L* corr.

cybo E, ciuo O.
1 1
quamouniC|.ue

in. 2.

codd. pi. et

quamcunque

vg.

:

ELMT; sine add. cum ABCDE5PFK
LMKTOQRTVX YZ et a(d)g,q Hi + autem H©
quacumque

I.

Wzg-. Tisch.

aim gr.

its

^v

av

3'

:

toXij' et sic e/ff,

hk

fraeterea Jiabe7U enim bHieron.^ uero^j. ciuitate

E,

(ciuitate

AH©Y(ea).
+ inde E.

sit

est

:

aut

ceteris),

quis

intraueretis J.

in ea [Iv avTri) codd. pi.

corr.).

12.

MT cum

-tern

castella T.

BX.

L

uel E.

qui "S* {sed

:

et vg.

exiatis

:

;

:

in

eam

R, exeatus

L

:

earn sine addit. AJP*

salute F.

Hieron.

(f>,

cum

itet.

k

et gr. {Tisch.

+ dicentes pax huic (uhic D) domui
BCDEJP"'i'FH0.JKLKrO'»»QRTVWXYZz'^.,«««
gr. multis (N*DL etc^ et ab c dfffi (pax domui
H.)

:

hnic dffi)gi h q Hil. ; ex Ltica x. 5.
13. et si q. f. d. digna forsan addita sunt in

Y, post m. primavi.
fuerit F.

domus

siquidem

sine addit.

EH©V. > domus
ACDH'FHQJMO*

ilia BEKKTOQVWXZ z-^. «««
(M al.^) et ab c f ff^ g^ h q. ueniat
(fXearo,) ACEIP*FH©JMOQTX<=YZ: neniet BD
SP'KLKTRVWX* vg. cutn abc (erit d)fff^ g^ h q.
uestra digna D* sed corr. si sin H©K.VZ et

RTY:

otn.

L; +

graecis paucis

:

S. ioh. ox.
aTpacl>j]Tai)

:

fuerit +

domus

Z'.

reuertatur (Im-

ACiP*FJMOTX°Y«//« kq:

reuertetur

BDH"H©KLIVTQRVWX*Z vg., cum a b c dfff.g,
h

;

Y.

:

om.

WZ" vg.

Tisch.

:

> de ciuitate uel de domo ©

post ciuitate + uel de castello

illo

castella {sic Abbott) illo Q, sic graecus
7]

KuifXT]^, et

illo

^

uel

^ TrdXeas

uel de castello g2i uel ciu. uel castello
excutite exeunte L. de pedi-

Corp. axon,

bus uestris

R*TVWZ

DL; +

:

sine additamento

vg.

Hieron.

et

CDES'yjKLKTO

graeco ut uidetur et

omnibus {et abc dfff^ k q): + in
eorum ABFHMQXY'
+ in testimonium illorum R™';
in testimonium illis^, h
ex Marco vi. 11 et Lu. ix. 5.
iiersionibus

salutate

MO*, Walkeri
IV.

reciperit DEJPLR. audiesermones + meos 3" lapsu {sed expunctuni).
uestros uos D. de domo (domu DQR)
uel de ciuitate codd. fere omnes sed de secundum

quicunque ^T^.

14.

rint

renerlitur

E

;

item

> reuertetur ad

uos vg.

testimonium

;

-t-

15. tollerabilius

p i?nprobat

DJPRW,

terre

U').

;

tollerapilius

HW, ter L* aa'_/f«.

L*

{sed

/2«.,

-t-e

zodomorum L. gomorraeorum codd. pi.
gommorraeorum Y
gomorreorum DE3PORZ
gomoraeorum B gumorreeorum L gomorrhaeorum
vg.
ciuitate V* sed corr. m. p.
ciuitati
-H uel domui DL.
16. sicuti houes C
om. L.
in medium B.
L^.

;

W

;

;

;

ergo + uos D. semplices DiP'. sicuti col. C.
columbe ORWX*.
hauete V.
autem: ergo CT
17. cauete:
ominibus C. om. enim O. concilis
-f uos D.
IPLR.
sinagogis E(-iis E*)IPLR.
flagillabunt

DiPLR.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

78
et in
18

synagogis suis flagellabunt uos

ad praesides

et

Cum

qui autem perseuerauerit in finem hie

et gentibus.

illis

autem tradent uos

quomodo

nolite cogitare

saluus

24

frater fratrem

mor-

in

tem

dico uobis

non consummabitis ciuitates israhel
donee ueniat filius hominis.
(90. 3) jsjqji
est discipulus super magistrum

dominum suum

nee seruus super

et pater filium
et insurgent

morte

in parentes et

in synagogis suis flagellabunt uos.

ciliis, et

in testimonium

magister

^^sufficit discipulo ut sit sicut

filii

illis

eius
'*

et

" cum autem

et gentibus.

quid loquamini dabitur enim uobis in

ilia

in

fugite in aliam

amen enim

in uobis

autem

persequentur uos

ciuitate ista

sed spiritus patris uestri qui loquitur
tradet

erit.

Cum autem

23 {S9. 10;

aut quid lo-

quamini
dabitur enim uobis in ilia hora quid
loquamini
20 non enim uos estis qui loquimini

21

nomen

meum

testimonium

in

odio omnibus propter

et eritis

me

propter
19 (88. 2)

eos afficient
22

ad reges ducemini

et

[X. 17-25-

me

ante praesides et reges ducimini propter

-"

quid loquamini.

hora.

^^

loquim.ini. sed spiritus patris uestri qui loquetur in uobis.

quomodo

nolite cogitare

tradiderint uos.

non enim uos

tradet autem.

aut

qui

estis

frater fratrem in

mortem, et pater filium. et insurgent filii in parentes. et morte eos adficient. '^et eritis
odio omnibus propter nomen meum qui autem perseuerauerit usque in finem hie saluus
erit. ^^ cum autem persequentur uos in ciuitatem ista.
fugite in aliam. amen dico uobis

non consummabitis ciuitates isdrael. donee ueniat filius hominis.
^'
non est discipulus super magistrum. nee seruus super dominum suum.
18. et

ad praesides

yy()i6vas

Si

ampliori locutione

koX tin

H*

sed + in mg.

rcdditur enim h\ koX

filii

in),

ad reges

et

Hal 0aai\(is,

{cf.

cum ACFH0L(regis')M"

et ad)

QX*Y vg. et ad pr. et (om. adj reges BD(pres.)
a>JKM"OTVWX*Z Hicron., et > et ad reges et
pr. EK (praess.) ex Luca xxi. 12; cf. nett., ante r.

WYZ' vg.

et pr.

agi h m, apud

r.

et pr.

tratus k, sed ante pr. et reges
CTTt

be

q, ante

fjf„

Orig.

cf.

ducemini

Pa(Xt\€ojv Kal yytfiuvajv.

BCDEiPHQJKLMM'RTVWXZ

:

magis-

et

r.

I.

158

{dxOyj(yfa6e)

ducimini

AFO

E*

(coyr.

QY.

quum

aut quid

}I0.

loquamini

2).

:

aut que

(XaATyai/Tt) fere omiies et zg.

Q, loquemini ELR*,

loquaemini

:

loquimini D.

dabitur enim

u. in i. hora (hara L, ora T) quid
loquamini (loquemini ER) om. QZ* {sed + in
:

mg.

J

om.

cum

DL

d g^

k floriac.
In Cypriano Hartclii qiiinqtiics hahcntur ucrba
7})

Testim.

iii.

graccis

16, et

Epp.

al. phis^",

10, 57, 58, 76, sed in

omnibus

uariant codd. exc.
omissionc.
20.

uos

cp. 58 ubi clausula habciur sine
Optatus om.

estis (hestis

uos

W;

om. estis

S.

ioh.

axon,

patres Y*.
21.

6'.

codd. et vg.

qui

:

:

sec.

C.

loquetur

autem: enim

E.

>

quid

loqnaemini L, loquemini

om. qui

tradat y.

C)

ioh. axon,

estis

CQY
EQR.

EQ.

fratrem om.

sufiicit

R filium pro
ABCFHJMKTQT

{inepte

afficient

DEiPQLOZ*, adficiant R.
omnibus: + hominibus DE

adficient

©KKTRVZTS

+ gentibus

;

perseuerauit

iP-'-'L.

R; + usque BCDE'iPHQKlM'QRTVWZ'i'^.
fine

in

FO.

quum H0. persequentur (persquentur
= Siwuaiaiv persecuntur R cum
fugete L.
gi-aecis DA et d {sed non 5).
in aliam
in alia KZ*
codd. et vg. et 1}
+ et cum in alia
23.

L*

corr. }n. 2)

:

:

19.

m.

:

hodio CE*.

22.

:

fllii

D0.

morti

"^^

;

persequentur uos fugite in tertiam
et

DL

uos

+

autem

si

est

in

et

in graecis

118. 124. 2og. 247 al. et in uett.
k q gat. sed graeci f is T^f a.W-r\v et ex
aliam a b ff^ gi li q, in alteram g, k. amen

latt. in

,

enim cum AF,¥WOX"'''Y Tisclt.
:

;

fugite

22.

13.

I.

bfft gx. .ih

inis

E

fuerint

Simile additanicntum

tertiam Q.

a

persecuti

alia

in

amen amen M, amen

{om.

graccis pluri-

et

enim) BCDH*!!

©JICLQRTVWX*Zz'^. uosbisO. consummauitis
OT, coriiinabitis (cominabitis Stevenson) Y. israhel

tiide

ad

ii.

6.

ueniat

:

ueniet

L*

{corr.

U).
24.

nee

:

neque Y'3'Z'.

25. suffecit

vg.

cum

R.

seruus

(SoiJAo?)

bfff^ g, k {non g, h q)

;

:

seruo

CDJT

serxius ut sit E.

+

et

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

X. 25-33-]

et seruus sicut

animam

(91.10)

nam

dominus eius.
patrem familias beelzebub
uocauerunt
quanto magis domesticos eius
ne ergo timueritis eos.
26 (92. 2)
Nihil enim opertum quod non
55

et

sine patre uestro
^^

Quod

quod

et

^'

scietur.

multis passeribus meliores estis uos.
32

Omnis ergo

praedicate super tecta

meo

quod non

sicut magister eius et seruo sicut

sit

^^

occultum quod non

reuelabitur. et

lumine. et quod in aure auditis.
corpus,

hominibus

timete qui potest et

uocauerunt quanto magis domesticos eius

dominus

eius.

patrem familias beelzebul
nihil est enim opertum

si

ne ergo timueritis eos.

quod dico uobis

'^'

scietur.

praedicate super tecta.

animam autem non possunt

patre

qui est in caelis.

Q^i autem negauerit me coram

33 (94. 2)

^^animam autem non possunt occidere

discipulo ut

me coram

eum coram

confitebor et ego

et nolite timere eos qui occidunt corpus

cum

qui confitebitur

hominibus

in aure auditis

sed potius

omnes

et capilli capitis

nolite ergo timere

dico uobis in tenebris

lumine

dicite in

autem

uestri

numerati sunt

occultum quod non

(93. 5)

corpus perdere in gehen-

et

nonne duo passeres asse ueneunt ?
unus ex illis non cadet super terram

^^

reuelabitur
et

79

^'

occidere. sed potius timete

in tenebris.

dicite in

timere eos qui occidunt

et nolite

eum

animam

qui potest et

et

nonne duos passeres asse ueniunt. et unus ex illis non cadet
super terram. sine uoluntate patris uestri. ^^ uestri autem et capilli capids omnes numerati sunt.
^'
nolite ergo timere multis passeribus meliores estis uos. ^^ omnis ergo qui me confessus fuerit
coram hominibus. confitebor et ergo ilium coram patre meo qui in caelis est.
qui autem
negauerit me coram hominibus negabo et ego eum coram patre meo qui est in caelis.
corpus perdere in gehennam.

^^

^'^

ante si 3".

YZ

pater

L

vg. Hicron. ex

R

belzebul

O"':

belzebu T.

Graeci

scribiint beelzebul
l>,

ABCFHOJKMIffVWX

beizebul g^

quando L.

2;

i.

cf.

DH"
uelzebul O*

belzebub

axon.,

S. ioh.

et

DLR

patremfamilias uno

4 Reg.

et c sax. fr. syr."^-

bul

;

beelzebub cam

YT|§.

beelzebud E, belzebud

;

et iiett. latt.

afff^
{cf.

domisticos

fere omnes

belzebul

q,

Betf^'/SouA.

dh

NB

mm

;

1

uelze-

k,

et

Q

W.

H.).

DLR.

ne non CRT nee DJPLO. timueretis J,
tueritis O* {corr. gl.).
nihil (nichil W) enim
opertum cnm ADa>FKMKrOVWX'YZ et b, cf.
26.

;

:

enim est opertum BEH0LQ
enim opertum est JT, ct sic
graeci et tictt. latt. habent est. non reuelabitur
(-lauiturC) et non reueletur neque T (^ cimi et).
ocultum D, hoccultnm C. scietur {^vwu9i](!iTaC)
nihil

opertum C

RX*

vg. Tisch., n.

n.

:

:

BCDEH'FH0JKLMlVrOQRVWX*Zp!SC
sciatur ATX'YT cum c g^ q.
et ab dfh aiir.

(H'Z^)

27. auditis (aKoi^Tt) codd. pi. et vg.

Ea'LKT, audietis D,
28. hoccidunt

W.

cins

Corp. codd.
fff-i

a b

.

.

> timete
et vg.

audisti

H.

hoccidere C.

eum
cum

ER

7!g.

graecis

audistis

:

predicate
putius

DW.

:

>

omnes
iU yhvvav et a b c d
gehenna BC(geenna)H*
codd. fere

D graeco
in

omnibtis.

duo: diio L; -n- D. asse: ase R (^/.
him cumende !). ueneunt BFOJKKTO
V\VX*Z- vg. (T ufen.) ueniunt ACDEIPHLMQ
29.

uertit to

:

RTYZ*.
DES'QR.

illis

codd. et vg.

:

eis

super
:

cadet

R.
in

:

codd. et vg.

cadit

:

sine patre uestro

C.

sine uoluntate patris uestri 0,

sine

uol. patre uestro E, sine patris uestri uol. qui est in

D, sine uol. dei patris uestri qui

caelis

in caelis

Q. Similia
habent ztett. phir. {cf B. F. Westcott in SmitlCs
Bible Dictionary^ torn. m.f. 1694, not. k).
numerati sunt omnes R.
30. om. et LRS.
est

L, sine patre uestro qui

in caelis est

'

>

31.

nolite: nol in ras.

DELQ
DL.

ctim graeco

> uos

M

meliores

timere + eos
multo magis
passeribus R. me-

scr.

A.

multis

al.

estis

:

L.

32. confiteuitur

C,

confitibitur

et

A'=TX''Y, confitebur L.

et

corr.

k om. et ante animam et c. BEH°KT cum
g^h m q,
(^et om.
et) corpus et animam

c

gehennam

hmq:
LMZ* cum graecis fere

lioris

LR, po-

animam
(N)BCDLXn
et

et vg. cuvi

Tert. (3) Lucif.

Ir. int.

horn.

in

^,^,(gehennem)

cum

:

cum Clem.

perdedere R*.

m. p.)

:

>

O

;

confitetur

est in caelis (-los

in cael. est

H*

DE3'LQRW(cel.)

vg.
33.

Uersum totum om.

V>.

negauerit

me

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

8o

negabo

ego

et

eum coram

patre

meo

34(95.5)

Nolite

uenerim

quia

arbitrari

pacem in terram
pacem mittere sed gladium.

^^

et inimici

est

me

me

est

Qjjj

j-ecipj);

me

uos

aut filiam super

filium

eum

me

qui

Qyi

recipit

prophetam in nomine

prophetae mercedem prophetae aciustum

uni ex minimis

suam

nomine

iusti

dederit

calicem aquae

istis

frigidae

et se-

pacem super terram. non
hominem aduersus patrem suum. et

suam. ™et inimici hominis domestici

in

mercedem iusti accipiet.
42(100.6) gj.
quicumque potum

nolite arbitrari quia ueni mittere

diligit

recipit

misit.

dignus

gladium. '^ueni enim separare
'"qui

me

recipit recipit

cipiet

qui non accipit crucem

'*

1)

et qui

et qui recipit

me
^* et

40 (98.

animam suam propter

inueniet eam.

41 (99. 10)

eius.

dignus

amat

et qui

non

me

quam me

plus

non

hominis domestici

et qui perdiderit

Q^i amat patrem aut matrem

5)

animam suam perdet

Q^,i inuenit

illam

non ueni
Ueni enim separare hominem aduersus
patrem suum
et filiam aduersus matrem suam
et nurum aduersus socrum suam

37 (96.

est

39 (97. 3)

mittere

•^^

me
me dignus.

quitur

non

qui est in caelis.

[x. 33- 42.

ueni

pacem

filiam

mittere sed

aduersus matrem

eius.

patrem aut matrem plus quam me.

non

me

est

dignus.

qui diligit

et

quam me. non est me dignus. '*et qui non accipit crucem suam et
sequitur me. non est me dignus. '^ qui inuenit animam suam perdet illam et qui perdiderit
animam suam propter me inueniet eam.
^° qui recipit uos.
me recipit et qui me recipit recipit eum qui me misit. *' qui recipit
filium aut filiam plus

prophetam in nomine prophetae mercedem prophetae accipiet. et qui recipit iustum
nomine iusti mercedem iusti accipiet.
^" et quicunque
potum dederit uni ex minimis istis calicem aquae frigidae. tantum
nomine discipuli amen dico uobis. non perdet mercedem suam.

> me

necauerit R.

ES'LQR

est

34. nolite

BFX*.

vg.

cm. ego KTV.

cells

+ ergo

uenirim

R

B.
;

> in

caelis

W.
arbitrare

ueni

E.

D. quia: quod
mittere pacem
:

>

:

;

;

35. seperare

hominem

D
Q
;

sepe

perare L.
|

quae

42. 114** b [a dcf.) c

D.

gr. plur.
(corr.

f k.

-am

Z').

om.
et

coiiflatio est

d ffig^ h

hominem
ex v'wv gr.

q et av6painov

suum L. filiam
nurum aduersus

socrum suam: om. Z*

:

filium

Z*

(-sum D)

ima pag. Z-.
quam me L* (improhat

sed

^r

in

-^ non plus
homines O^VY*. domistici DLR.
37. patrem + suum O'. om, aut matrem

36.

s. /«.).

inimici

\Z

in

quam me non L

patrem aut
{cf. u. 36).
BDESF'"9H0JKKrO!''QTVW
patremet m. ACSP*FM(aet)RY. plus

matrem cum

(panem H cf. nontibus pro noctibus xii. 40)
pacem mittere BDH'RX*. in terram om. BX*
in terra 'S*{j-orr. S^)WZ*{corr. Z') cum S. ioh. et
(orp. axon.
pacem uenerim mittere in ter. iig.
uenerim pacem in terram mittere est non ueni
sed gaudium Q.
incptc L.
filium

plus

in

zg.:

quam:

graeco

super T.

filium et filiam "S* (corr. mg.).

quam JLQ. non est dignus dignus
inepte B non me dignus Q.
sequatur DS'LQR.
38. accepit B.
super

plus

:

;

innenitD. sxaraaTasu&Ta. litleris miiioriperdet perdat MZ". illam eam DW.
propter pro R. eam illam EL.
et qui receperit F, qui reci40. qui recipit
perit Q dcinde qui me recepit recepit
recepit EF.
39.

Ims X.

:

:

:

:

:

;

me
O)

.

recipit

eum

ELR

recepit

D3'LOR

hie et

prophetae
42. et

me DL.

>• recipit

recepit ilium

:

41. qui

profetae

:

42.

E

E.

uid. supr.

profetam

.

recipit

.

(^recipet

missit
.

DLR.

profetae

.

.

(prophete W).

mercidem tcr
mercedem prophetae om.
:

KT.

om.

Y*

corr.

m.

r.

quicunque

Tjlj.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

X. 42-xi.s.]

tantum

nomine

in

amen dico

®

discipuli

nobis non perdet mercedem

caeci uident

claudi ambulant

suam.
factum

g^.

cum consum-

est

surdi audiunt

masset iesus

mortui resurgunt

praecipiens duodecim

discipulis

pauperes euangelizantur

suis

transiit inde

beatus est qui non fuerit scandali-

et

ut doceret et praedicaret in ciuitatibus
''

cum

Johannes autem

coepit iesus dicere ad turbas de io-

audisset in

hanne

mittens duos de discipulis suis ^ait

uidere
existis
in
desertum
harundinem uento agitatam ?

quid

illi

tu es qui uenturus es an alium expec-

tamus

respondens iesus

ait

ecce

^Et factum

cum consummasset

est.

doceret et praedicaret.

cum

^iohaniies autem.

^

uidistis.

mimmis
tng^.

calioem

minis E.

:

:

LWY. tantum

:

est om. ut udhirV)*

(

2.

+ D').

con

con-

|

;

transit

D,

transiit {ixirier)) codd.

ELQR uidc ad loh. v.

24.

E(F) ex Luc.

H.

audis^''

ioannes

3s^.

duos

hopera C.

(-ir

DJL.

+ euntes dicite
+ ite et dicite

4. oin.

s

;

euntes dicite L.

DR gat.
ei

J.

+

;

I'ost ait

euntes dicite

han C.

C.

om. est KTT.

illi

exspectamus

erit

:

W.

scandalis-

om. in me
J. In D et B. in me cum seqttentibus iunguntur.
abeuntibus autem illis R. habeuntibus C.
7.

LR.

DLO,

iohanne
titza

ioanni

SC.

i

> ait

illis

iesus R.

audistis et uidistis

cum ABD±PH0J KMM"OQTVWXYZ zg. (audistis
audistis et uidetis CR, > uidistis et
inuidistis L)

cepit

(loan. Sffi,

;

correctoris ter eras,

desertum

tam

>

W.

de ioh. ad turbas F.
ioh- D) + baptista Q, babD, baptista L, baptiza R. exi'stis Zteri'j.S. 9)

caepit

?

uidere

etc.,

arundinem

sic

EFLZ*.

in deserto

©.JRW

vg. Tisch.

H, agitatum Y)
ex Luca vii. 24.

dfgi h
8. > hominem mollibus
;

in

distinguunt (A)DJPO,

(agitata et ras.

ctmi b
7,

;

contra graecos et iiersiones {uKov^n Kai ^AeTrere)

:

fuerit

> in me non fuerit sc.

zatus E.

pr. erasa.).

iesus A*( + cor7:)C

renunciate \V5.

et

et

aeuanguelitzantur D, aeuangeliszantur E,

et in 8. g.

graeco M., et d

EiPKKl'Z'= {sed

;

C.

euangelizntur R*.

c«m

;

:

;

22 fi5cT€ koi ^KoiiaaTe.

;

sed

f

:

E

vii.

>

EH"LR, ioh— D,

:

illis

quid

hominem

ceci

5.

om. L cum a b c h k cf. per discipulos (j =
de ex D.
8id Twv liaQriTwv Tisch. IV. H.
ait illis DESP"'9JQR
3. ait iUi codd. pi. et vg.

D)

uidere

existis.

W. clodi D, cludi R. hambulant
mundantur + et R. sordi D. audiunt +
suscitantur
D +
DEJLR. resurgunt

DW.

iohannis

audiisset

:

ad turbas de iohanne.

sed quid

audistis

:

predicaret

qui

dis-

:

pi. et transiuit JP

mundantur
non fuerit

leprosi
est.

(cal.

;

DESPL^xpi L*)W.

*

beatus

potum D*

sumasset L. iesus + sermones hos D
+ uerba
haec JP"'i'LQR + omnia uerba haec EW. praepraecepit E.
duodecim
cipiens (pre. DV)
.XII-

et

"ait

euntes renun-

ait illis.

tatum H.

cipuli + tantum O.
I.

"^

iesus dicere

desertum uidere arundinem a uento moueri.

frigide

XI.

euangelizantur.

autem abeuntibus coepit

' illis

suis.

mittens discipulos suos.

respondens iesus

et

caeci uident claudi ambulant,

surdi audiunt mortui resurgunt pauperes

scandalizatus in me.

*

discipulis

eorum.

audisset in carcere opera christi.

iohanni quae audistis et

duodecim

iesus praecipiens

in ciuitatibus

an alium expectamus.

tu es qui uenturus es.

existis in

?

mollibus uestiuntur in domi-

cjui

bus regum sunt

transiit inde ut

tiate

hominem

uidere

existis

moUibus uestitum

illis

et uidistis

illi

quid

'sed

?

euntes renuntiate iohanni quae audistis

XL

autem abeuntibus

illis

uinculis opera christi

* et

me

zatus in

eorum.
2(102.5)

mundantur

leprosi

(101.10)

XI.

8i

:

agita-

moueri

uest. ecce q.

m.

FL

u. in

arundinem uento agitatam W.
8. hominem moUibus + uestibus L gat. cum
graecis plm-imis.
ecce (eecce L) qui mollibus
dominibus E*
uestiuntur om. E. domibus
d.

r.

sunt sed

q. e. u.

;

:

(n improbata).

reguum R, rcgum Y.

M

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

8a

'sed quid existis uidere prophetam

etiam dico uobis et plus

et uiolenti rapiunt illud.

?

i3|ioG. loj

quam prophe-

yWq enim

2)

est

de quo scriptum est

meum

ecce ego mitto angelum

Amen

^*et

1(3(107.5)

te.

mulierum maior iohanne

maior est

A

5)

uim

illo.

diebus autem iohannis bapusque nunc regnum caelorum

patitur

?

similis est pueris sedentibus

in foro

clamantes coaequalibus " dicunt

qui

qui autem minor est in regno caelorum

autem similem aestimabo

(^^;

generationem istam

baptista

tistae

uultis recipere ipse est helias qui

si

^^qui habet aures audiendi audiat.

tuam ante

dico uobis non surrexit

inter natos

12(105.

et lex

uenturus est

ante

faciem tuam
qui praeparabit uiam
11 (104. 5)

Omnes enim prophetae

usque ad iohannen prophetauerunt

tam.
10 (103.

[xi. 9-18.

cecinimus uobis et non saltastis
lamentauimus et non planxistis
"^uenit enim iohannes neque manducans
neque bibens et dicunt daemonium
habet

ecce qui mollibus uestiuntur in domibus regum sunt.

mollibus uestimentis indutum.

'

sed

plusquam prophetam.
'"
hie est enim de quo scribtum est. ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam
qui praeparauit uiam tuam ante te. " amen dico uobis non surre.xit inter iiatos mulierum.
maior iohanne baptista qui autem minor est in regno caelorum maior est illo.
'^ a diebus autem
iohannis baptistae usque nunc regnum caelorum uim patitur. et
quid

uidere prophetam.

e.xistis.

etiam dico uobis

et

uiolenti rapiunt illud.

" omnes enim prophetae

et

usque ad iohannem prophetauerunt.

le.x.

percipere ipse est helias qui uenturus

est.

'"'qui

'''

et

si

uultis

habet aures audiendi audiat.

'^cui autem adsimilabo generationem istam. similis est pueris edentibus in foro et
clamantibus ad alterutrum " dicentes. cantauimus uobis et non saltastis. lamentauimus et

non

"

plan.xistis.

prophetam

9.

uobis

om. C.

prophetam
{itoluit

(prof.

phisqii.tm Q.

est [ovTo-i ^ap ianv gr. pi!)

>

:

QRTVWX*Z vg.

;

cum

enim BDEiP©KLM'
yap Tisch. IF. H.)
eeoe ego <-/«« ACa'FJ

hie est

hie est {^om.

E©JTVZ.
MOQRTWYZ'j(f.: om. ego BDEHeKLM'VXZ*

b gxk. scribtum

cum

gr. Z, et uett. c ff, g,.

D.

hante

OX.

his

E.

rexit

ioanne

regnum R.

sec.

hangehim C, anguel.

preparabit D, praeparauit

uiam suam L.
amen amen M.

11.

in

C.

BF

&<S,.

babtista

celorum hie

et

mul. non sur-

n.

DL, bapta
12

W.

KT.

om. est

O*, ioannis

babtista T*, baptiste

QRX* ut
scire

a hg^

q.

W.

SC

DLT^

babtistae

husque C.

Post

nunc

cui

13. profetae

recipere^, aur.

illut

DiPLOR,

Z*

percipere

5,

vg.

:

coequ. EW, quoaequ.
quoequ. T, coec. R, caec. L.
Contra uett.
uarie expriviunt rots er^poi^ ttel dA\77Xoi? inuieem
a, ad inuieem h c ff,g^ h, in inuieem q, aliis d g„ k,
:

Cfc),

Ilieronymi.
17.

caecinimus

EiPLQ.

I.

c,

percipere

:

uett. accipere d,

aurem F. audiet L /rd -at\
Qui V(Qr«ii;-.\ simile H. estimabo
LW, extimabo CT. ista T in rasura circa g litt.
om. qui F. coaequalibus codd. vg. Hieron. comm.
16.

cum a

d gt h k

T

Variant

CT.

15. abet

n. salt,

litt.

b c

scire B.

;

h, audire

elias

X. eaeloram L. uiuolenti H'QR, ui
uolenti D.
rapiunt: diripiunt Ba'KM'OTVXZ
ras. 3

uid.

(Se'facrflaO

ad alterutrum f\ coaequalibus correctio uideturS.

Q.

12. iohanes

:

recipere

(/<;/.).

et ffi {g>-aec. rois tralpots)

> inter

daemonium

iohannen: -em DIJPJRZ, io.annem
+ babtistam L. profetauer. DH^LOR.
et si codd. et vg. cum gracco
om. et A2*

;

14.

fk

et dicunt

om.'Sf.

H*0*Y(F

corr.),

enim
ACFH.IMOX'^Y

C;

SC

DE(propli.)LQR

profela

:

etiam

om. L.

;

om. et D.

SO)

(prof.

etiam iP

enim iohannes neque manducans neque bibens

DS'OR)

oin. L.

hie

10.

uenit

corr. T?.

prophete

EW.

husque

CKO,

cic.

DL.

:

18.

om.

et

:

ei

L.

enim

uobis et

o/n.

lamentauimus F. om. et n.
lamentauimus
lamentati sumus C

s.
;

lam. R.

+ uobis

plancxistis E, plancxisti R.

E.

iohannis

BDE.'P'LRX,

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XI. 19-25.]

i^uenit

hominis manducans et

filius

bi-

^^uerum tamen dico uobis

bens et dicunt

tyro et sidoni remissius erit in die iu-

homo uorax

ecce

publicanorum

et potator uini

et iustificata est sapientia a
20 (108.

"Punc coepit exprobrare ciuita-

usque
(too. 10)

uirtutes eius

quia non egissent paenitentiam
21

tu

suis.

filiis

uae

tibi

chorazain

uae

tibi

bethsaida

quia

olim

infernum descendes.

in

sodomorum

quia terrae

quae factae sunt

uirtutes

paenitentiam

in cilicio et cinere

quam

in die iudicii
25 (110.

uobis

in

in

Quia si in sodomis factae fuissent
uirtutes quae factae sunt in te
forte mansissent usque in hunc diem
^*uerum tamen dico uobis

tyro et sidone factae essent

si in

uobis

capharnaum numquid usque
caelum exaltaberis ?

23 et

tibus in quibus factae sunt plurimae

5)

quam

dicii

peccatorum amicus

et

83

egissent

5)

remissius erit

tibi.

tempore respondens

jjj jjjq

iesus

dixit

confiteor tibi pater

" uenit autem filius hominis. manducans et bibens. et dicunt ecce homo uorax. et
amicus publicanorum et peccatorum. et iustificata est sapientia a filiis suis.

habet.

potator uini.
'"'

non

tunc coepit exprobrare ciuitatibus in quibus factae sunt plurimae uirtutes eius quia
'^

egerunt paenitentiam.

quae

fuissent uirtutes

tibi

chorazain. uae

si in sodomis
hodiernum diem.

quia

factae sunt in uobis olim utique in cilicio et cinere.

iudicii

quam

ioannes

SC

factae fuissent uirtutes
^*
''^

tibi.

R

dicunt + ecce

sax.

m. p.

corr.

deuorator
om. est

filiis codd. pi. et vg.

et filis

.

.

operibus

Tisch.gr.

et sic

'

W.

(e'/)7aji/).

20.

BH

tunc in mg. O^.

cum h

(tunc

tentiam om.

ilis

a**

caepit

H,

coepit g^.

supplet.

DRW.

cepit

W

eius

.

marg.

.

;

+iSs

paeni-

incibus L.

aegissent

DEL,

egre-

serent R.
penitentiam JP^'LR, poen.
tenciam '^ et ti. 21.

CDJ,

peni-

W.

facte

21.

plurime

om. uae

[^Xopa^fi" etc )

sec.

:

eh.

et

LQ* (+

mg.

in

chorazain «(«

©KKTOTV, corazayn C,
corozain DEitPFHJWZ vg
uae

R*

(ue tibi coyr. sax?],

bethsayda C,

bethzaida DJP, betsaida JAT, bezaida L.
thiro R.

sidonae \*{coir. L^'iR, sydone

W

essent fuissent EiPFIVTR.
bis.
holim C, ollim DL, ol)'m E. cylicio ER.
facte

X':.

:

cynere

penitenc.

W.

litt.

ABMXY

ER.

penit.

aegissent

LR,

DEL.

poenit.

tiro

IPL,

DEOV.
que W.
et + in

CD3>J,

usque

in

{uno tierbo JY vg.^ uerumpueruntamen T) amen R. tiro JPL

uerum tamen

22.

CW,

TW,

:

thyro R.

sydoni

ESPLR.

diae C.

misius

DEFR.

remissus

W,

> quam

iudici E.

re-

uobis

in die iudicii L.

chapharnaum C, cafamum L, cafarnauum

23.

nunquid J^. husque C om. E.
ad caelum D(cel.^jP*LQR. celum W. exaltabiris
V, exaltaueris BCHLO*TX {seq. ras. fere 2 tin.)
exaltata es Q
+ an Q {gr. ^ D, 17 L, uett. aut ah d)\
JP*(j-frfcOT-r.)R.

;

;

;

+

et

Cf.

DE cum

g^

vtus et tu

in

+

\

inf.

:

essent

DL.

D.

*

que

B cum

c.

in altera excmplari 7-eperi-

capharnaum quae usque

om. in

discendis

caelum exhusque C.
discendes JPR,
in

ad infema descendes.'

E

;

ad

DJLQ.
W, facta

inf.

facte bis

DW.

husque C, uque L.

V^

et si exaltata fueris

Hieron. in comm.

altata es, usque

corazaia

:

chorozain Q'^R,
tibi

tibi

uetoRW.

miniatis).

forte mansissent

te.

uobis.

infernum descendes.

in

sodomorum. remissius erit in die
dixit confitebor tibi pater domine caeli

tamen

sed Hieron. in coinm. 'In qiiihtisdam

euangeliis legit ur

H.

de-

ing.

in

paenitentiam

quam

die iudicii

terrae

tempore respondens iesus

in illo

;

:

quae factae sunt

uerumtamen dico uobis quia

monium DiPLRW.
uorax: uolex L
19. uenit + etR.
R; om.^. puplic. DJPR. hamicus C.
iJPLRY

sydone factae

in tyro et

si

uerumtamen dico uobis. tyro et sydoni remissius erit in
tu capharnaum quae usque ad caelum exaltata es usque

et

KT* sed

betsaida quia

tibi

^^

egissent.
'''^

uae

ad J.

E.

fuissent

:

mansisent EL.

fortae E.

hunc

codd. pi.

cett.

ut n. 22.

:

banc

vg.
24. ueront. |§, nerumt.

W.

remisius EIPL.

tibi codd. vg. et

DM"'!' et

f I:

quam

abc dff^ff^ g^

25. ihesus

dicens D.

plene C,

dixit

:

D

;

iudici E.

diae C.

hk
cf.

dit E.

uobis

DL

terre

quam

cion grace.

q.

ad

i.

i.

respondit

ilis

confeteor L, confitebor

M

3

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

84

domine

<^"'^)

XII.

caeli et terrae

prudentibus

discipuli

autem

runt

uellere

et reuelasti ea paruulis

pater quoniam

ante

meo.
Yx nemo nouit filium nisi pater
neque patrem quis nouit nisi filius

at

^

qui labo-

quomodo

a

requiem animabus uestris

iugum enim

meum

leue

nemo

sunt

complacuit in conspectu tuo.

sic

nouit filium.
'^^

animabus
tempore abiit

inuenietis requiem
'

In

illo

quod non

dauid quando esuriit ipse

discite

^^

uestris.

qui

WX.
WZ*

cell et terre

oin.

et

post

cum

eo erant.

quoniam

27.

michi T.

qnisquam

DLQ.

filius filius

E

28.

quia

:

et

t

;

nisi

EQR.

(

W.

qui

DET

om. a T.
+ in mg. R').

C coram D.
;

nissi

D*

D.

quis

sed corr.

:

uol.

sed exp. pr.

ego uos requiescere faciam.

quia mitis sum.

suaue est

*

'

ad

E.

ei

XII.

I.

> per
autem
DLR.

abit Q.

sata
:

mg.)T'W

vg.

ihesus plenc

C

in

sabbato

enim E.

LR

est

leue

et
est.

uide

ad

i.

i.

(Tit;

sabbatho).

CE,

essurientes

;

non

quid

legistis

domum
cum

fecit

panes

dei et

om. D.

his qui

>

:

C,

cod. caraf.

Tisch.

cum

fd q

{a def.)

facere sabbatis ff^ (quod non
facere + in T. sabbathis TJtJ-

autem

ille

3.

dixit

DR,

4. proposs.

comedit

vg.

W

meum

2. pharisei
CLW, pharissei D, farisei R.
uidentes + illos DLQ cum a b cff^g^ h. Post
dixerunt om. ei B. fatiunt W.
sabbatis quod
non licet eis facere R. licet eis omnes (contra
graecum ((((ttiv) cum b c gi h laur. gig. om. eis

sec.

cum ff-,.

hesurientes

caeperunt L, ceperuiit

onus

intrabit in

manducare. neque

refficiam

honus CDiP»'«LRT.
-f

et humilis corde.

et

dixit eis

ille

quomodo

hesuriit C, essuriit

CDJLRfj«/+

et

et cui uoluerit filius

erant nisi

honeratiCE5PO, honoratiDLQR.

30. suauae

ita

sabbatum

DE.
otn.

meo.

illo

hante

lapsu V.
filium

^"

ea paruulis.

legisds in lege quia sabbads sacerdotes in templo

paruolis T.
26.

crimine

discipuli autem eius esurientes.
autem uidentes dixerunt ei. ecce disci-

''pharisaei

habscondisti C.

sapientibus R*

templo

in

sine

tradita sunt a patre

nisi filius.

meum

iugum enim

quos non licebat

non

^aut

pater D.

nouit.

me

et

et reuelasti

omnia mihi

facere in sabbato.

licet

solis sacerdotibus.

o»i.

a

lege

iesus sabbatis per segetes.

et

propositionis manducauit.

{sed qviia Z').

et

?

laboratis et onerati estis. et
et

coeperunt uellere spicas et manducare.
puli tui faciunt

"'

neque patrem quis

nisi pater,

uenite ad me omnes qui
" tollite iugum meum super uos.
reuelare.

XII.

sabbatum uiolant

suaue est et onus

est.

quoniam

pater

dei

?

sacerdotes

sabbatis

quia

qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus.

et terrae.

?

domum

5(115. 10) y\y(nQ,-j legistis in

et inuenietis

meum

eo erant

in

sacerdotibus

nisi solis

et

humilis corde
^^

cum

intrauit

quos non licebat ei edere
neque his qui cum eo erant

meum super uos
me quia mitis sum

iugum

discite

et

quid fecerit dauid quando

legistis

panes propositionis comedit

ego reficiam uos

*' tollite

ei

licet

dixit eis

ille

non

ratis et onerati estis

et

mandu-

et

eis facere sabbatis
•*

esuriit et qui

me omnes

spicas

autem uidentes dixerunt

pharisaei

et cui uoluerit filius reuelare.

Uenite ad

eius esurientes coepe-

ecce discipuli tui faciunt quod non

tradita sunt a patre

(112.3)

28 (113. 10)

iesus

abiit

care
"

te.

Omnia mihi

27 (111. 3)

placitum

fuit

sic

tempore

illo

5.

sabbato per sata

quia abscondisti haec a sapientibus et

^''ita

In

[xi. 25-xii.

[corr.
hiis
5.

C.

W

EW.
non

0.

eorant

E.

M.

praeposs. 5PL, propositiones X.

quod Z*
comedere R.

quos

C

anr.

hedere

;

:

E.
legitisT* (sed corr.)

sup. lin. O.

in lege

LR.

dk

soli

om. eis

facere k).

legistis + quia

R.

esurit

manducauit E.

;

T?) a b

D,

licet

;

quia

:

qui Z* (sed corr.).

;

legis

> sa-

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XII 6->5.]

ouem unam

^dico autem nobis quia tempio maior
est hie
7 si

sciretis

quid est misericordiam

uolo et non sacrificium

numquam
dominus

condemnassetis innocentes

est

enim

hominis etiam

filius

et extendit

sabbati.

(-y^ \x\A^ transisset

j7^

et restituta est sanitati sicut altera.
14(117.4)

Exeuntes autem pharisaei consihum faciebant aduersus eum

eorum

uenit in syiiagogam

homo manum habens aridam
interrogabant eum dicentes
ecce

''"et

et

quomodo eum
16 (118. 10)

hcet sabbatis curare?

si

haec sabbatis in foueam
nonne tenebit et leuabit eam ?
'^
quanto magis melior est homo cue
itaque hcet sabbatis bene facere
1^ tunc ait homini extende manum tuam
et si ceciderit

autem

9 (116. 2)

ut accusarent
^^ipse

autem

quis

sciretis

eum

dixit

eum

et secuti sunt

illis

homo

sciens

secessit

multi et curauit eos

omnes

qui habeat

^dico autem uobis quia tempio maior est

crimine sunt,

et sine

perderent.

autem

lesus

inde

ex uobis

erit

uiolant.

85

quid est misericordiam uolo

quam

numquam

sacrificium

autem

'si

hie.

condemnassetis innocentes.

enim etiam sabbati filius hominis. ' et transiens inde uenit in synagogam eorum
erat ibi manum habens aridam. et interrogabant eum dicentes. si licet sabbatis
curare, ut accusarent eum. " ipse autem dixit eis quis est ex uobis homo qui habet ouem
unam et si caeciderit sabbatis in foueam. nonne tenebit eam. et leuabit de fouea. '- quanto
magis melior est homo one. itaque licet sabbatis benefacere. "tunc ait homini extende
manum tuam. et extendit. et facta est sana sicut et altera, "et exeuntes inde pharisaei.
consilium fecerunt aduersus eum ut perderent eum. ^^ iesus autem sciens. secessit inde.
*

dominus

est

homo

"etecce.

cerdotes in tempio sabbatum quia sabbatis uiolant

E cum D gr. ab c dfff.^ g, h k

D. sabbathis etc. T|§.
DSPL.
qui Q.
6. quia

sabbatis R.

uiuolant

cremine

JP.

DR.

autem

:

enim

BD ^1

> eam et leu.

DLR.

misseric.

L,

condemp-

contempn.)0W, condemnasetis

R.
8.

E.

> enim est J vg.
> etiam sabbati

T|§, etin 10,
9.

Tisch.
fil.

mm graeco.

liom. R.

aetiam

sabbathi

etc.

transiset

R

;

transiret

DEM.

sinagogam CBPRT, sinagoga E, synagogo M,
snagogam L.
10. ovi, et L. et ecce homo ;«ai Xhov avOpojiros):
+ erat DIPLQ et homo erat ibi R. m. habens
m. aridam habens Q.
aridam (liar. CX)
accussarent EJPY, accusarint R*.
liciet R.
habeat
illis: o;«. T eis D.
11. ipse: ille L.
;

:

{iiyiTj^)
;

DJ

om. L.

:

13. homoui O*
suam DLR.
est

L

itaque licet sabbatis

D) bene facere (imo uerbo

sana L.

:

graeci

oj?

77

extendit +

{corr.).
:

otn.

B

+

;

sicut: +et

R.

ei

manum
sanitati

DEJPFJQZ*;

oKK-q (wact oKXri

L)

-i-ex

cum

et sic ttett.

Hieroiiymo.

11, 12.

quum C©.

(sabbato F, uobis

vg^

>

;

ABEH'©J(>ovem hnbeat unanOLMKTORWX
YZ vg. habet CDa'H*KQT(abet)V (Ss ex^' D
obem O,
cefefi 8s t^ei), cum b c d fk q 5 aiir.
:

c^"'',

houem C. hunam C om. EKT cumff^ gi k.
haac (tovto) hec
derit C, cic. DLR*.
;

:

W

caeci;

ovi.

exeuntes

14.

autem

ras.

(t^cA.floi'TEs)

quasi 4

litt.

;

et eunles

R. post

pharisei

C^'W,

X.

DL, farissei R. quomodo eum ut
eum) T", cum T* duo uerba omisisset per

pharissei

{om.

:

eum perderent {avThv cmoXkcaiperderent eum
omnes antiqui
vg.

homoeoteleuton.
aiv) codd.

:

RXY:

recessit

W

>

secessit (drexw^';''"')

15.

cum

ADEFH®LOQ

BCJKMHTVWZ

z;^.

;

avaxoifuv

in Euangeliis uarie redditur sed saepius secedere
7it

Matt.

ii.

ii.

Marc. iii. 7,
Est etiam recedere

22, iv. 12, xiv. 13, xv. 21

et sic Act. xxiii. 19, xxvi. 31.

Matt.

;

L.

R.

Quae E, houe C.

12.

scieritis

> uolo misericordiam 3P*

nunquam JTJ^.

[sed improbahini).
nassetis DE3?'(sj;

scieretis

h.

BRX

eum

eleuabit E, liberabit H"* (leuabit nig^.

:

7.

> in fou.

(ista q).

laeuabit L, lebabit O, leuauit

;

13, 14, ix. 24, xxvii. 5, reverti

12, fugere Toh.\\. 15.

Matt.

ii.

v-noxapitv etiam uertitur

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

86
^^

et

eum

praecepit eis ne manifestum
facerent

^^

quod dictum

ut adimpleretur

est per

donee ciciat ad uictoriam iudicium
nomine eius gentes sperabunt.

^^

et in

22

(11.). 5)

esaiam prophetam dicentem
1*

et
1^

meum

spiritum

et curauit

stupebant omnes turbae

]7(.

et

dicebant

numquid

iudiclum gentibus nuntiabit

uocem

mutus

loqueretur et uideret.

23(120.7)

24(121.

non contcndet neque clamabit neque
audiet aliquis in plateis

20

ita ut

ani-

eum

super

daemonium

est ei

et

eum

ecce puer

ponam

Tunc oblatus

habens caecus

meus quern elegi
dilectus meus in quo bene placuit
mae meae

[XI 1. i6- -4-

2)

hie est filius dauid?

autem audientes dixe-

pharisaei

runt

eius

harundinem quassatam non confringet
et linum fumigans non extinguet

non

hie

daemones nisi
daemonum.

eicit

principe

beelzebub

in

eum tuibae multae. ''et comminatus est eis ne manifestarent eum. " ut
quod dictum est per esaiam prophetam dicentem. ^'ecce puer meus quern
elegi. dilectus meus in quo bene complacuit animae meae. ponam spiritum meum super
eum. et iudicium gentibus adnundabit. " non contendet neque clamabit. neque audiet
quisquam in plateis uocem eius.
harundinem quassatam non confringet. et linum fumigantem non e.xtinguet. donee eiciat in uictoriam iudicium.
et in nomine eius gentes
et

secutae sunt

adimpleretur.

'"'

""^

sperabunt.
^^

tunc oblatus est

homo daemonium habens

ei

caecus

et

mutus

et curauit

eum.

ita ut

loqueretur et uideret.
'''

et

^*

pharisaei

secedere Ltic.

curauit
( + Z').

omnes turbae

stupebant

et praecipit

L

praccipieiis)

(/. e.

Kal infTt^rjaey ucl l-nittX-q^tv

D(pre.)3PHQR,

uidetur D.

{om. et)

;

gracci

coddpl.

ysaiam
a-LR.

CiPL
(esayam CT) et T

W,

:

profetam

electus corr. tmt.

LOR.

bene placuit

MOY;

bene conplacuit

KW

.'
.

lielegi

.

;

vg. (nunc.

C.

nuntiauit

L

;

V.

AFH0J
BCDES'KLM'QRTVW

eius

plateis

ima-^-itXil

BHOX.

EQ,

:

nuntiauit O,

ad-

annuntiabit D.

aliquis

in

plateis

rah TrAarcmiy t^v (pajv^v avrov)
aliquis u. e. DJ, > aliquis uocem

{ris \v

arundinem

vg.

confringuet

D,

DL,

iuditium

;

W.

om. est DE.
ei est)RW.

KW. mutus

R

mutus

'h

et

surdus

curabit T.

k.

uideret +

:

R (/!

et audiret

b,

ut sup.

homo

est ei +

demonium DS"
cf.

surdus

tit

gentes L.

+ surdus

d/ff2i\

li,

extinguet'

eiiciat vg. Tisch.

dtiplici uersioue uerbi Kojtpus

cecus

Q

surdus et
lin. E.

;

+ et
mutus
mutus

loquetur

et aud. et uid.

/;.

stubebant D, stupebant 0,m/-tupe- in ras.

23.

nunquid TJtj.
CiiPW, farisei R, pharissei DL.
Post autem rasura in E. eiecit EM", iecit DL,
demones DiiPRW, demonia LQ.
elicit vg. Tisch.
et

sec.

sup. lin. E.

24. pharisei

beelzebub ABCFW.JKMM'QVWXZt'^., belzebub

DJPHLOTY

beelzebul E, belzebul

:

KLMOnRV\VZ''zi'.
(ra

cum

semierasa).

TVXZ*

.

''

.

principem

:

vg.,

sed corr.

ACH0MT.VYZ*

idem ucrbum habeant
daemoniorum BCEWKKT

locis

Saiiioiioiv)

""'

R*

principe (apx""'") BDE3'J

daemonum cum AHJMOYZ"

graeci duobus

(Sai/iwia

©JLRTW

L,

extinget

iudicium R.

m.sax. Cf.ad\.2Ci.

eius in plateis R.
20.

c

delectus

2>g.).

adnuntiabit

19. clamauit

uocem

surdus

cum

{r]vS6itr]aev)

:

eieciat M', ieciat

> sperabunt

LRW.

ff^

:

WS) =

O,

prin-

linum lignum C,
E.
fumicans H, fumigantem

V){sine est)a^'"»LQ(>

sed marg.

animae meae codd. pi.
Wj anima mea [f] ^pvxq iJ-ov)
DELQR, corrigenlcs, ut sacpiiis, ex gracco, cum
ab g,h q. iuditium W. nuntiabit codd. pi. et
\Zvg. (compl.
et vg. (animc mee

U).

extinquet

c:nte

21.

a

puer meus +

dauid.
nisi in beelzebul.

confriget

{eorr.

22. hoblatus C.

esaiam
isaiam KMKTVZJtjStl,
inpleretur Q.

;

DiP, essaiam L.

issaiain

electus aiiucUatiim est in

> in

+ in

ne manifestum

.

nemini manifestum D.

:

17. adinpleretur

'

confrincet Y,

limum L*

EJM.
praecepit:

praedpiens

18.

numquid hie est filius
non eicit daemonia.

hie

eos om. Z*

curabat R.

;

di.Kerunt.

sequnti 0, sequti R.

v. i6, ix. lo.

(ISepiirret/ffec)

i6. et

eumi

et dicebant.

autem audientes.

:

deraoniorum

DiPLQRW.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XII. 25-31.]

2)
jegus autem sciens cogitationes
eorum dixit eis
omne regnum diuisum contra se deso-

25 (122.

omnis

^*'

domus

ciuitas uel

non

tra se

diuisa con-

satanan

et

ego

si

aduersus se

eicit

regnum

stabit

beelzebub

in

eius

^^

?

dae-

eicio

domum

quo

eiciunt

fortem

?

illius diripiat.

Qui non est mecum contra me est
non congregat mecum spargit.

et qui
31 (123. 2)

uestri in

fortis

nisi prius alligauerit

mones
filii

domum

in

et tunc

quomodo ergo

eicio

et uasa eius diripere

diuisus est
"'

dei

spiritu

in

regnum dei
aut quomodo potest quisquam intrare

stabit

et si satanas

autem ego
daemones

igitur peruenit in uos

2'

latur
et

^*si

icjeo dico uobis

omne peccatum

?

blasphemia remit-

et

tetur hominibus

ideo ipsi iudices erunt uestri

cipem daemoniorum. ^^ iesus autem sciens cogitationes eorum. dixit eis omne regnum
diuisum aduersum seipsum. desolabitur. et omnis ciuitas uel domus diuisa aduersus se.
non stabit. '"'et si satanas satanan eicit. aduersus semetipsum diuisus est quomodo
ergo stabit regnum eius. ^'quod si ego in beelzebul eicio daemonia. filii uestii in quo
^*
eiciunt ideo. ipsi iudices erunt uestri.
si autem ego in spiritu dei eicio daemonia.

regnum

utique praeuenit in uos

uasa eius diripere.

fortis

et

'"

non

qui

est

mecum.

ijl-niv^

{sed

r°gnum E. diuissum
DR. contra aduersus F. desolatur (ip-rjtiovTm)
ctim 5PMM"0*Z* et sic Durmachensis et Hieron.
in

-it

oiii.

7-as.).

E.

eis

:

{MSS.

d

ap. Uallars.) Bentl.

rH©JKO»»'QRTVWXYZ*

> domus

lauitnr L0°.
baiuiti)

et si (KoX

cum

\

si et k.

bff2gi q
ergo c ffi h,

si a,

cf.

vg. etf:

Tisch.')

eiciat

:

autem d

si

enim

si

6J Kai

(ci

D),

W. satanam J vg.
(iecjt DL, eiecit EH"R,
J. diuissus DR, deuisus

:

;

:

:

codd. et

vg, belzebub

beelzebu E.

demones
uers. per

iecio

DL,

DjPLRW.

= KpiroX

g^h k

I

eaovTai

:

belzebul

QR,

eiecio R, eiicio vg. Tisch.

vfjiwf

(NBD)

cn//i

a

i>

d/fi'^.

2

> iudices uestri erunt DEQKT vg. cum
1. 124; > erunt indices uestri RT; aliis

modis graeci etiam

uariant,

et

pluritni

vttSiv

effovTat KptTai.

ego in spiritu dei codd. fere omnes ct vg.
sine lineola. V) cum mimisculis qiiibusdam

28.
(di

graecis et

f m syr^^ > in

maiusculis graecis

:

et

spiritu dei

a d ff^. zh q\

ego

ill

LR cum

spiritu dei

=

et vg.

(adprip.?) c ff^. ^gi

//,

;

''

W,

eitio

ideo

eiicio vg.

daemonia Q.

per-

eipSaat jft/adpropiauit a b

m

adpropinquauit

q, adcele-

d f quod ceteris melius uidettir.
sensu gemino loco ab Hicronymo

ranit k, et praeuenit
e<f>6a(Te

hoc

reddititr praeuenit Luc. xi. 20 {sed u.

Thess.

et I

Tis

ii.

16

Rom.

A

R

{sic) fortis

iaxvpov et<T€\Oeiv

O.

8

;

D.

adiigauerit

A

[^diapvaoTj

unizts

fortem

Tisch.

ctim

cf.

:

:

:

sec.\j.

Tisch.

;

intellecto tis

h).

>

Tt)v oiiciav
?

in

toS

JPLR, ua*"

deripere L.

H.

domus E.

DEK*W.
etc.,

diripiet

H.)

diripiat
StapTrdaai

{Ziapnaan

CDEiPeLMKT

eripiet R.

D5P"'''LR.
mecum est W.
W, cf. goUigit d. om. meoum
dispargit ELQ. Hanc lectionem etiam frae-

qui
congregat
30.

16.

iii.

SvvaTai

lit.),

^5DGK^*

cum- ABFH,JKOXYZ
BCELMSUVXrn-T et W.

QTVW vg.

eh

forte

eius

=

quisque potest gz

uassa DE"!

et S.

{ras,

illius codd. plur. et vg.

c/.

quomodo

intrare E,

A

diri//pere

K")

ex graeco male

quisquam potest

{solum aut quis potest sine

domo

peruenit)

<p9aviiv est

Cor. x. 14, Philip,

ix. 31, 2

quis potest

:

iivaTai

I.

Alio sensu

et iv. 15.

potest quisquam (quisqua

29.

A)

q:

c g2 et gr.

uenit codd.omncs

gr.

ieciunt

DH'LRW

domum

in

eius diripiet

spargit.

DL,

iecio

c gy.

demones

Tisch.

quo ad fin.

om. in

E.

intrare

domum

tunc

et

non congregat mecum

D, eieciunt W,
iudices erunt uestri codd.

fill

homoeotelcutoti L.

eiiciunt vg. Tisch.

pl.

DIPHLTY

quis

potest,

fortem

{om. ego) b

DLQR

quoniodo qin D. ergo snp. lin. M 077i. 5P*
+ mg.)V^. stabit statuit ? O*, stauit O".
ego
ergo LT. beelzebub
27. o?n. et Q.

L.
(

> contra

sathanas

eicit {(icIidWa) codd. vg.

W vg.

[sed impro-

diuissa D.

quomodo

peruenire

£i) codd.,

si

elicit

D

stauit O.

se diuisa L.
26.

vg. Tisch. uett., deso-

uel ciuitas

om. uel R*( + R°).

;

ABCDE

desolabitur

:

aut

et qui

est.

E

dicit

:

^'

prius alligauerit

me

contra

dixit

25. ieeus lapsu T.

dei.

nisi

-I-

;

enim

coUigit

ferre uidetuf- corr. uat. sed non marg.
31. blasfemia DjPLR, lilasphemie V* {sed corr.
V), blasphaemiae E, blasfemie T. remittentur
EL, remittitur H. spiritus a. bl. n. remittetur

om.

JR( + sps blafemia non dimittetur corr. sax. in
cum graecis '>ial'' et agi I. Etiam hominibus

mg.)

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

88

35(125.5)

tetur

quicumque

^^et

ex abundantia enim cordis os loquitur.
Bonus homo de bono thesauro
profert bona
et malus homo de malo thesauro pro-

autem blasphemia non remit-

spiritus

uerbum contra

dixerit

hominis remittetur

filiuni

ei

autem dixerit contra spiritum
sanctum non remittetur ei neque in
hoc saeculo neque in futuro.
(124. 10)
^y^ facite arborem bonam et

qui

33

fructum eius

bonum
malam

et

fructum

Dico autem uobis quoniam omne
uerbum otiosum quod locuti fuerint
homines

37

malum
quomodo potestis

progenies uiperarum

bona loqui cum

omne peccatum

Tuiic responderunt

5)

quidam de

ei

scribis et pharisaeis dicentes

mali?

sitis

in die iudicii

ex uerbis enim tuis iustificaberis
et ex uerbis tuis condemnabcris.

38 (12Y.

siquidem ex fructu arbor agnoscitur
•''*

mala.

fert
3c ii26-io)

reddent rationem de eo

aut facite arborem
eius

[xii. 31-38.

uolumus a

magi.ster

signum

te

uidere.

spiritus autem blasphemia
uerbum aduersus filium hominis. remittetur ei. qui autem di.xerit aduersus spiritum sanctum, non remittetur ei. neque in hoc
saeculo neque in futuro. '' aut facite arborem bonam. et fructum eius bonum. aut facite
arborem malam. et fructum eius malum, ex fructu enim arbor dinoscitur. '' progenies
uiperarum quomodo potestis bona loqui cum sitis mali ex abundantia enim cordis, os
loquitur. '^ bonus homo de bono thensauro cordis profert bona, et malus homo, de malo
thensauro. profert mala.
dico autem uobis. quoniam omne uerbum otiosum quod locuti
fuerint homines reddent de eo rationem in die iudicii. " ex uerbis enim tuis iustificaueris.

dice uobis

non

et
'"

remittetur hominibus.

blasphemia. remittetur hominibus.

et

quicumque

di.xerit

^"^

et

ex uerbis tuis condemnaueris.
'*

tunc responderunt

sps.

autem

tus

autem blasphemia

<pr)iJLia)

bl.

de scribis

non remittetur om t Walkeri.
.

BFHQVWJiJlir,

cum d fff,

quidam.

ei

5c roy nveiifiaTO!

(17

et sp. a.

spiri-

T, tessauro

PKaa-

+

DLR",

blasfemia

qui autem in spiritum dei

[spm scm
b, spu SCO A] blasphemauerit, iici simile
I'ff^gi h m)
spiritus
autem blasphemiae ACE(-phaemie)3'
(-femiae)0KMKrOT(-femiae)XYZ9S eum c g, k
(-femiae) q. Cf. corr. iiat. sps autem blasphemia
non remittetur grec' anlt. spiritus est genetiui et
iif.

'

blasphemia nominatiui casus
et

marg. in
'

.

sictit patet

ingraeco

;'

crat priino blasfemie scd correctum

.

remittitur

est blasfemia.'

F

;

dimittetur R"'*

;

+

elE.

QR.
sec.

remittet

:

33.

:

:

W.

bonam

seculo

et om.

malum D* (bonum
R;

cognoscitur

/>

WTJB. future

L* sed
corr.').

OKCTai) codd. pi. et vg.

agnoscetur

:

:

furo L.

s. m.
bonum
agnoscitur i^ivw-

notat

:

cognoscitur

BCEQW'X

cognoscetur a J^2 gi v-nus-),
g, h m q, agnoscitur c d (adg.) ff^,
cf.

dinoscitur y"^.
34. progenies L.

D

L

avTov gr.

32.

I.

quoniam

> reddent

+

EJLQ

;

T

/*_^

cordis sui

et

QR.

hotiosum C, osciosum
3""'».

lo-

reddent de eo rationem

pro eo rationem in die

pro eo

:

+ cordis

Cf. t^s xapSias

quodcumque

:

> in die iudicii

quuti IP.

R,

sec.

quia E.

:

;

uolumus

et T. R., et cordis

33

quod

R, otiossum D.

de eo

+ suo T.

;

thesauro

cordis sui gat.
36.

omnes infra

et sic

DER

sui

do = deo BT.

iudicii

E.

Cf. Hit. in-

673 b, Omnis otiosi, id est iiiepti
rationem deo esse reddcndam.'
Uett. eius, pro eo, de eo = 7rfpi auToC.
in diem C.
autem D.
iustificaberis (-ueris
37. enijn

Matt,

xii.

col.

et imitilis,

'

dicti

BCE*FHLOTX, -biris WV)
(-demuaueris
BCHLO=TX,
-dempnaberis

E=©RW,

habundantia

V

CD

+ eius T.
thensauro X, tesauro

C, 6s

;

.

.

condemnaberis

-dempnaueris

E*,

-demnabiris KTV, -temna-

beris IP*, -tempnaberis

D)

>

condemnaberis
cond. om. O*, add. in
»ig. inf. corr.
ex sec. int. lin. T uerbis sec.
sermonibus E, cf. de sermonibus autem tuis iustilicaneris et de sermonibus tuis condemnaueris k. et
iustificaberis

J

;

et

ex

u.

:

38. tun"^ T.
seis

:

.

;

iii.

scribiis

E*.

L, farisseis D, fariseis

uidere

.

t.

;

similiter Cypr. Test.

qunm C0.

W. hos
bonus+enim DLR.

E3P, habundancia
35.

cordis

magister.

dicentes.

:

quicunque T3§. dixit L. contra aduersus
ei + etQ. dixerit Ji-c.
dix D. remittetur

32.

et pharisaeis.

quaere L.

phariseis

IPRT:

W,

pharis-

pharisaei O.

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

XII. .39-46-]

39 (128. 5)

Qyj respondens ait illis
mala et adultera signum

quia uenit a finibus terrae audire sapi-

entiam salomonis

quaerit

signum non dabitur ei
nisi signum ionae prophetae
^''sicut enim fuit ionas in uentre
et

^''tunc dicit reuertar in

cum

Uiri nineuitae surgent in iudicio

scopis
45

cum

iudicio

in

ornatam
alios

se

et intrantes habitant ibi

iona hie

surget

et

assumit septem

et

secum nequiores

spiritus

quam

*2regina austri

mundatam

tunc uadit

tione ionae

et fiunt nouissima

generatione ista
a

ueniens inuenit uacantem

et

condemnabunt earn

quia paenitentiam egerunt in praedica-

domum meam

unde exiui

generatione ista

et ecce plus

Cum

ambulat per loca arida
quaerens requiem et non inuenit

tribus diebus et tribus noctibus.

et

5)

exierit

ceti

hominis in corde terrae

sic erit filius

quam Salomon hie.
autem inmundus spiritus
ab homine

et ecce plus
43 (129.

tribus diebus et tribus noctibus

*i

condemnabit eam

et

generatio

89

hominis

peiora

illius

prioribus

signum uidere. '^ iesus autem respondens ait illis. generatio mala, et adultera. signum
et signum non dabitur ei. nisi signum ionae prophetae. *" sicut enim fuit ionas.

te

quaerit.

uentre

in

tribus

coeti.

diebus

tribus diebus et tribus

terrae.

tribus

et

*'

noctibus.

noctibus.
uiri

sic

filius

erit

hominis in corde

cum

nineuitae surgent in iudicio.

genera-

condemnabunt eam. quia paenitentiam egerunt. in praedicatione
ecce plusquam iona hie. *^ regina austri. surget in iudicio. cum generatione

tione
et

condemnauit eam.

salomone

quia uenit a finibus terrae. audire sapientiam salomonis.

*^cum autem inmundus spiritus
et non inuenit. ** tunc dicit.
inuenit uacantem scopis mundatam.
qui respondens

39.

> eis

Graeci

R.

ait

DLRW. >
DS-ORZ,
vg.

adultra L,

querit

coeti

coe. cae. et ce.)
caeti

LKTR.

exierit

tr.

terra

H

A

respondens autem

adulteria

ait illis

R.

profetae

BCFJM

ceti

uariat inter

Test. Uet.

x.

-III. bis

D.

nontibus

sie erit

34).

erit

:

noct. in corde terrae R.

q, et

H

{cf.

ad fin.

etc.

>

enim R*.
tr.
corde uentre
:

EW.

41. nininitae

H0J

vg., ninuitae

iuditio

homoeoteleuton, sed aliquid

W.

DLR,
et

niniuite

condemna-

ista u. 42 om.

F per

minus haberi notatur

condempnabunt D°EiP0RW, condempnaD*, contempnabunt L. ea H. quia paene-

in mg.

{sic)

exiui.

ueniens

et

uadit et adsumit alios septem

penitentiam R.

aegerunt L.

> hie

ione \V, ionee O.

quam

predicatione

iona

R

DW.

et h. q.

c,

porro ionas vg. et corr. uat. mg.
regina austri regna iusti L. iuditio W.
generatione ista uiriis generationis huius EW.
condempnabit E0RW, contempuabit D
condemnauit O condemnabunt L*Y'. eam eos E.
ha finibus C. salamonis etc. DL, solomonis etc. R.
et ecce p. q. sa. hie om. Z* sed + in mg. T?.
> hie quam solomon R a ^ c ff^ h q.
inmundus (imm. BM
43. cum H*, qnm H°.
ionas a b h

;

42.

:

;

;

egerunt in prgdicatione

etc.

usque ad

condennabunt {sic) eam tursu 42 om. Y* sed + in
marg. sup. Y'.
poenitentiam CDa^JLW vg.,

:

vg. Tisch.) spiritus {^sup. lin. E') exierit

inmundus

{sic)

bunt usque ad generatione

tentiam

''^tunc

:

sed cxp.

{in

:

:

querit

W.

ione

domum meam. unde

ornatam.

et

DEH=H0KOQV*XYZ*/^o-i h

E*(niniuete corr.)V<l.

bit

ecce plus

ab homine ambulat per loca arida. quaerens

reuertar in

profete L.

om. Da'*( + in mg.).

dieb. et

L.

W,

tribus

panem fro pacem
uers.

:

signum D.

bis lapsu
:

ait

b h\ diionpidels il-ntv.

prophete

40. fuit

TWZ"

et

ista et

hie.

requiem

dixit J.

ionae.

et

ista.

mundus R.

exieret

L

;

> exierit

:

> Bis

spiritus in-

exierit transierit Q. ambulant O*,
ambulans L, ambulabat Q. harida C. querens
R querere D. requiam LR. inueniet CT.
hunde C. ex iui D, exibi O,
44. ad domum J.
inuenit {sine addit. cum graeco)
exi Q, exii "S.
:

;

ACDiP*FH* JMOQY, uett. plur. abc dfff^ g^kq
8 azir.
+ eam BEa"»3H'eKLKrRTVWXZ vg.,
:

cum

uocantem L. scopiis E. hornatam C.
assumit cum ADHeKMKTQVWX-YZ^

cff^ h.

45.

N

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

90
sic erit et
46 (130.

quaerentes loqui

autem

dixit

ei

quidam

ei

ecce mater tua et fratres tui foris stant

multae

quaerentes te
**

at

mater mea
qui sunt fratres mei ?
extendens manum

quae
et
^^

respondens dicenti

ille

et

omnis turba stabat in litore
^et locutus est eis multa in parabolis
et

dicens

discipulos

in

ecce exiit qui seminat seminare

dixit

mea

ecce mater

mei

et intrantes

se.

dum

'et

habitant

seminat

et fiunt

ibi.

nouissima hominis

peiora

illius.

adhuc eo loquente ad turbas. ecce mater
fratres. stabant foris quaerentes loqui ei. " dixit autem ei quidam ecce mater tua. et
tui. foris slant quaerentes loqui tecum. ** ad ille respondens. ait dicenti sibi.
que

mater

est

et fratres

nequitiores

spiritus.

prioribus.

fratres

nauiculam ascendens sederet

ita ut in

sibi ait

est

eius et

4.

quicumque enim fecerit uoluntatem
patris mei qui in caeiis est
ipse meus et frater et soror et mater est.
XIII. *'^''^' In illo die exiens iesus de
domo sedebat secus mare
" et congregatae
sunt ad eum turbae

ecce mater eius et fratres stabant foris
*7

45-x;n.

'"

generationi huic pessimae.

_/Vdhuc eo loquente ad turbas

2)

[xii.

huic pessimae.

sic erit et generationi

mea

*'

et qui sunt fratres mei.

*^

manum suam

extendens

et

super discipulos suos

mea et fratres mei.
quicumque enim fecerit uoluntatem patris mei qui in
caeiis est ipse meus frater et soror et mater est.
XIII. ^ In illo autem die exiens iesus de
domo. sedebat secus mare, ''et conuenerunt ad eum turbae multae. ita ut nauiculam
ecce mater

dixit,

''"

ascenderet sedere et omnis turba stabat in
ecce exiit qui seminat seminare.

dicens.

assumet F: adsnmit BCa"""JLORTX*Z,
adsummit E, sumit 5P*.
secura septem (-vii•vg.,

>

D)

DLQRX*

alios spiritus

(? i-as.

4

c.

assumit sed secum hahctitr post spiritus\

DEW.

.VII-

nequitiores

E*.

spiritos

DJP

+quamE^i/i.

;

> illius hominis R.

R.

septem

seouiu

om.

post

litt.

abitant

(?)*.

E^,.
fiant

sic erit et gen. h. pess.

^et locutus est eis multa in parabolis

litore.
*

et

dum

quaedam caeciderunt secus

seminat.

A

graeco

WX*Z

+

:

suos

BDE3'FH'0,TKLM"R(suo)TV
otnnes et a b c dfff^.

vg., gracci fere

(discipulis suis) h

k

et fratres

q.

mei om.

,

gi

E.

50. et extendens manum ad init. D sed exp.
quicunque T1§. om. enim R. fecerit L. nolumtatem C. et frater cum ABCH'FHejMRTORV
X*Y et minusculis graccis {e.g. 13) quibusdam et
om. et cum graecis
b eff^ h {sed ordiiie inuerso e)

om. X*Z* sed adJunt X"=Z'". om. et DELQ.
pessimi B, pessime WX", paessime E.
46. athuc MXY, aduc T.
eo loquente + iliu E.
fratris O
+ eius DiPL. stabant foris foriis E*)

plurimis DEKLQWX^Z vg. Tisch. om. et frater
ut udturT*\^ + corr.). om. etaute aoTorT. mater

= i\aTx)Kutia.v €fm: > foris stabant DLR, foris stant
Q. quarentes OR, querentes DW, quaerens V,
quaeren (sic) L. ei eum T cum eo DLQ.

its

;

!

:

stabant

W.

;

ow. tua Z* «i/ +

47. eccce L.

DR.

querentes

te

:

Y*.
tecum

fratris

Z*.

loqui

DLQ.
48. ad

X»Y/,

X*Z

CO.

cf. illi

vg. et

H

ille
:

ipse

be ICg^

(6

Sc dnoapiBeii)

cum

ADF

BCEa'QJKLMKTOQRTVW

/i^ipse

autem)

q.

respondens

dicenti (dicente H*Z*, corr. H'-Z') sibi om. Y. [et
"Hgraecus om. t£ KtyoyTi). que est DW. et qui
:

ant qui
{ita

T eum D

graeco et a

Calinct sed aut

> fratres mei qui sunt

qui

d ffi h k

Belsheim).

q,

an qui
fratris

ff.^

V.

R.

X. manus iPJIvM"
X'Z. discipulos sine additamcnto cum ACH*M
OQX'^V Hieron. comm. (sed disc, suos in textti) et
49. et

om. E*L.

exteniions

:

;

+ mea Q.
XIII.

et

W*.

lapsu

diaeC; tempore E.

I.

W.

exiens de

domo

domu DLQ.

ex iens D.

sedebat

etc.

F.

om.
dede

scus L.

W.

ad et R*. turbe
om. multae R. in nauiculam (tir
irXoiov): om. in TV*; in nauicula DEHWLQR.
hascendens C.
omnis turba {-nas 6 ox^os)
stabat omnes turbae stabant DEJQ corp. oxon.
2.

congregati D, -te

multe

W

:

;

:

{et

et

omnes stabant L), cum a

9

:

littore |t)-S'C

Bentleius

cum

> in

litore codd.

b ff. h.
litore

stabat uoluit

graeco, sed sine auctoritate codicum

jneorum.
3.

loquutus 0.

multa Q.

om. est KT.

om. eis L. om.
R* om. L.

in parabulis 5P, in paruulis

;

om. dicens J. exit iPQR. seminare + semen
suum QTS ex Luca viii. 5 ut ohseruat corr. uat.
quedam D, quadam L. caeci*
4. s.ieminat C.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XIII. 4-13-]

quaedam

aliud tricesimum

ceciderunt secus uiam

uenerunt uolucres et comederunt

et

°

^^

ea
®

qui habet aures audiendi audiat.

Et accedentes
quare

autem ceciderunt in petrosa
ubi non habebant terram multam
etcontinuo exorta sunt quia non habealia

11

regni caelorum

autem orto aestuauerunt
quia non habebant radicem arue-

autem non est datum.
g^^j enim habet dabitur

illis

et

12(133.5)

autem ceciderunt

qui autem non habet et quod habet

in spinas

auferetur ab eo.

et creuerunt spinae et suffocauerunt ea

et audientes

habebat terram multam

non audiunt neque

intelle-

et

comederunt

ea.

°

autem caeciderunt

alia

ubi

in petrosa.

continuo exorta sunt quia non habebant altitudinem terrae.

et

quia non habebant radicem aruerunt.

^

non
sole

autem ceciderunt
spinis. et ascenderunt spinae. et suffocauerunt ea. * alia uero caeciderunt in terram bonam.
dabant fructum. aliud centesimum. aliud sexagesimum. aliud tricesimum. ^ qui habet

autem

estuauerunt.

orto.

'"

aures audiendi audiat
^^ad

eis.

et

respondens

ille

et

accedentes discipuli eius dixerunt
^^

autem non est datum.
quod habet auferetur ab

denint EZ*,

DLR.

cic.

qui enim habet dabitur

" propterea

eo.

uenierunt D, uenenerunt Y.

Lnca viii. 5) QR vg. cum
graecis sat multis et bff^ h et corr. uat. {sed non
improbat caeli cod. caraf. commederunt
piarg.^
earn H.
E.
uolocris

O

+

;

caeli {ex

uero X*.

5. alia

KTRT'^W
uat.* et

(StcL

vg. cor. uat.

d f ff^

DLR.

habebant
mg.

petrossa D.

cu7n.

et b c g^, cf.

q, cj. erat effi

orta J.

:

E3PJKL

habent k

terre

C

X.

Graeci cfx^"

:

q. n.

:

^<^'^

W

habebat

T*

horto

;

ortu

:

>

8.

W.

soffocauerunt L.

alia

:

alii

uero

D.

DLR.

:

autem

dabunt EQ.

L

vg.

caecide-

Ca'*Z*
ter, Y semel.
centensimum EZ*, centisimum Y,
centissimum H'L -c- DR. sexagensimum CEB'Z*,
runt C,

cic.

L

;

-LX.

non

habet.

audiat

9.

;

audiet L.

discipuli

adcedentes O, accidentes L.

10.

eius

L

DR.

.x.\x-

+

H0R cum graecis aliquot ct abc dfg^ h (twti

om. ei R. parabulis C5PLR, parapolis Z.
2 q).
loqueris eis [ctim graeco) BDE:^"'!'FH<^©JKLM
^TO'!QRTVWXZ vg. om. eis AC5P*H*0*Y.
mysteria (mist.
11. illis j>?-.: eis D. nose D.
IPLRTW cor. tiat.) misterium DEQ, mysterium

ffx.

:

T ctim

a c d fff^gi I q corp. et S. ioh. oxon.,
sacramentum k (jei/ mysteria e, mis. b, arcana _^,

DR. tricensimum CjPFZ*

cf.
/;).

> datum est Q.

W.

12. dauitur

ei illi D.
qui autem

O.

habundabit

:

CLW,

autem qui BX*
abet bis C. et quod aetiam quod E.
et qui E.
Pro et quod habet cor. uat. 7narg. et quod
uidetur habere' si rem recte perspicio, ex xxv. 29
auferetur {dpSrjaiTai)
{ut nionet cor. uat.).
aufertur 0*, auferatur R.
hab eo C ab eos W.
abundauit E*0*.

:

ei
:

*

;

aliut

;

sexagissimum

qui autem

quia uidentes non uident

eis.

tricentissimum E, trigesimum St trigissimum

;

;

spine

quare in parabolis loqueris

abundabit.

loquor

celorum

mortuo Z*
R, exorto
estuauerunt RW. quia int. tin. O
(orto Z").
qui DH*R. non habebant (abebat T*) radicem
radicem non hrit D. radcem L. haruerunt C.
caeciderunt C, cic. DLR.
7. om. auterai L.
6.

alia

:

cor.

quia non habebant

tx^i-v) codd. pi. et vg.

lifi

(ab.)Z*.

h

exorta

aiiTa.

TO

L.

ABCDFH0MOQT*(abebat)VXYZ

habebat
post

ciciderunt

non

om.

et

ei.

in parabolis

;

hubi C.

ei.

''

quia uobis datum est nosse mysterium regni caelorum.

ait illis.

illis

et

quia

eis

gunt

uenerunt uolucres

et

ideo in parabolis loquor

1)

uidentes non uident

centesimum
sexagesimum

uiam.

et

13 (133.

dabant fructum

aliud

in

bonam

terram

*alia uero ceciderunt in

aliud

et

ei

abundabit

runt

et

?

ait illis

quia uobis datum est nosse mysteria

*sole

alia

discipuli dixerunt ei

in parabolis loqueris eis

qui respondens

bant altitudinem terrae

T

91

13.

+

loquor
oxon.

+

&

ad

et

eis

:

init.

loqueris eis

quia + non
audie

uers. 3?.

W*

W*

DE,

parabulis

{sed expunctum^.

{sed exp.).

a"LR.

loquor uobis corp.

uident

non audiunt

N

3

(ou/c

EUANGELIVM SECUNDUM MA TTHEUM.

9a

16 (134. 5)

''et adimpletur eis prophetia esaiae di-

cens

non

et uidentes uidebitis et

et aures uestrae quia audiunt

incrassatum est enim cor populi huius

quia multi prophetae et

et auribus audiant

nantis
1'

corde intellegant

sanem

et conuertantur et

audientes non audiunt

dicentis auditu audietis.
est

nequando

non

"

intellegunt.

intellegetis.

adimpleretur in

et

et uidentes uidebitis.

et

beati oculi quia uident.

corde intellegant.
et

" incras-

uidebitis.

oculos suos cluserunt.

et
et

prophetia esaiae

eis

non

et

auribus grauiter audierunt.

et

oculis uideant et auribus audiant.

autem

non

et

intellegit

neque

et

omnis qui audit uerbum regni

eos.

enim cor populi huius.

''uestri

eos.

quae auditis et non audierunt
ygg gj-gQ audite parabolam semi-

et audire
18 (135. 2)

ne quando oculis uideant

satum

cupierunt

iusti

uidere quae uidetis et non uiderunt

et oculos suos cluserunt

et

quia

oculi

i''amen quippe dico uobis

uidebitis

et auribus grauiter audierunt

et

autem beati

Uestri

uident

auditu audietis et non intellegetis
15

[xiii. 14-.9.

conuertantur. et

sanem

"amen

aures uestrae quia audiunt.

dico

non uiderunt et
audire quae uos auditis. et non audierunt. '"uos ergo, audite parabolam seminantis.
" omnis qui audit uerbum regni. et non intellegit. uenit malus. et rapit quod seminatum
quia multi prophetae et

uobis.

cupierunt uidere quae uos uidetis.

iusti.

aKovo\!ai.~)
non audient ABFH*QX*VZ* tictcres
plenimque ut uidentes non uideant et audientes non
:

audiant

;

itel

similia

tit

a b

c

d

wide fluxcrit

0JW

intellignnt

H* (-gunt

vg.

;

ncscio.

^ ^

:

E

intellegant

;

intellegent

omnes, nai totc D)

Ca'*FH.IM\V1t!C

;

nt (sine atict. grace.)

a"»i'®KLKrOQRTVXYZ'r»

gat., S.

uel tunc, sed et ut g^.

uett. iiel et

AEDE

ioh. o.xon.

cf.

H

adimpletum

pleatur

AFKMT^VX'YZTS

©QX*,

adinpl. JP"'9LR

;

;

adimpletur

cum C(adin.).TMO*T*WJg«r,

(di'a7rX7//)oi;ToO

3",

cui/i

et

(sine est): adim-

adimpleretur

ctim b

dfff'i,

d ff^.

;

prophetiae

E*

DKMM'OVWZJ^Sa:,
iessaiae L, issaie 3*.

hesayae

dioens

rH0KMM'O*TWXYZ
L':(-tus

(corr.

(ij

cum k:

m.

isaiae

p.).

intellegitis

15.

H.

DER.

Post hunc uersum

+

et

iterum

sanem eos

et

Q

ex aliqua

hoculiC.

16.

quia

R.

1 7.

sec.:

quia (oTi) qui LQRTW. uestre
quae HLR, que T° (e in ras.);
;

amen quippe

quippe {cum

> dico

NX

{diiTjv

gr.)

yap gr. plurimi) om.
a b c fffy. 2 _f,. j h.
:

CO*RT

uobis quippe quia L.

profaetae D, prophete

quae

(/;-.)

:

que

W.

H

profetae itPLOR,

cupierunt
;

+ uos L.

:

uoluerunt

uidistisEJ;

dicentis

BDEJ

and.

B(neque)DJLORXZ*,

incrasatnm

intelligant

lineolam deleuit

uiderunt
audierunt Q.
audire
quae + uos DL. audistis BCES'JOX*. om. et

esayae

0'Z*, non intelligetis

uedebitis/;-.

conuertatur Z*,

AC5P*

C,

T,

;

nidentis

> uideant oculis R vg.

vg.

\i-^ovaa)

cum a b cfff^.^g^ h q, dicentes d {Kiyovaa). et
non + audietis neque B in X etiam est rasura
fere unius lineae. non intellegetis (ou ^^
non

BKH'0'~-TVWXZ* vg.Tisch.
DE3PL g^ It, conclussemnt

concluserunt

ucrsione nobis ignota.

audetis Q.

L*)0''(-tes)QRV(,-tes)T {sine auct. grace.)

a\ivT)ri) codd. pi. et

:

quando conuertatur

^

;

suis

Incrasatum est cor populi huius et aures eorum
obstruerunt et oculos suos conpraeserunt ne

E.

(D'')

:

sane R.

corr.

DH'LOR,

uel compl. c

2

hoculis C.

qui D.

irhT^paiOrjaeTai

;

plebitur

auribus +
h {k ?).

g.^

H0JKW

exprimitur ab imgi h k, impletur a,
completur q, adimpleretur f* om. b. eis codd. pi.
et a c g^: in eis Ca'"'!'FTWZ* vg. cum f ff^ gi
profetia
in illis b^i It, super eos k\ om. a c g,.

grace.

c

serunt R, clauserunt

BDE

adimpleritur O' sine aact.

;

NO

DS'LQR
( + aiTwv
audierunt (^Koucrai') audiebant J. hoculos C, occ. D. om. suos Z*
cluserunt cum ACFH0JMO*YZ^ clus( + ZO.
BX.

est

Q.

H").

14. et (koi graeci fere

inpletur

2

cum nobis. Lectio
neque nee Q.

sed Hieronymus in conitn. et fq

audient

D ^r.) c ff^.

{et

et

W

-igitis

vg.

H0*.

D. uideuitis kc. O.
om. enim T.
enim

>

iS.

:

aud. et non aud. R.
ergo: autem DLQ. parabulam CU'LR.

q.

saeminantis C, seminantes O*.

omnis + enim H'0R. audit: audierit F.
HOIKTWe"^. malus (c5 7ro;'i;f (5s) ma+ illud Q. saeminalignus DLQR d h. rapuit R
tum et saeminatus C. hie est q. s. u. seminatus
(-tum T) est om. J.
> sem, est secus uiam
19.

intelligit

:

;

;

R.

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

XIII. 19-25.]

quod seminatum

uenit mains et rapit

^^qui uero in terram

est in corde eius

2"

uerbum

non habet autem

et

audit

cum gaudio

et eontinuo
^^

hie est qui audit

est

qui autem supra petrosa seminatus est
hie est qui

porro aliud triginta.
24 (137. 10)

facta autem tribulatione
tione propter uerbum

perseeu-

et

m

dicens

spmis

in
25

istius et

diuitiarum suffocat

corde eius.

natus

est.

uerbum

et

qui

superseminauit zizania

in

uiam seminatus

meum

uerbum

uerbum eontinuo

^^

est.

^'

efficitur.

uenit

medio

scandalizatur.

cum autem
'"'

qui

qui autem supra petrosa semi-

cum

audit et continue

autem

gaudio aecipit

illud.

qui uero in terram

bonam seminatus

^'non

facta fuerit tribulatio uel persein spinis est

seminatus hie est

audit et sollicitudo saeculi huius et fallacia diuitiarum suffocat uerbum.

uerbum

fructum

agro suo

tritici et abiit

habet autem in se radicem sed est temporalis,
cutio propter

est

inimicus eius

fallacia

hie est qui secus

hie est qui

factum

cum autem dormirent homines

et sine fruetu efficitur

est in

illis

regnum eaelorum
homini qui seminauit bonum semen

uerbum audit

et soUicitudo saeculi

Aliam parabolam proposuit

simile

eontinuo scandalizatur
qui autem est semmatus

et intellegit

quidem centum
autem sexaginta

aliud

radicem

in se

uerbum

fructum affert

et facit aliud

aecipit illud

sed est temporalis

hie est qui

bonam seminatus

est

uiam seminatus

hie est qui secus

93

et sine

uerbum

hie est qui audit

est.

et

autem sexagesimum. aliud
tricensimum. '* aliam parabolam proposuit eis dicens simile est regnum eaelorum. homini
qui seminabit bonum semen in agro suo. ^^ cum autem dormirent homines uenit inimicus
et

intellegit.

fructum

SPLORW

20. super

affert.

aliud centesimum.

et facit.

petrosam X".

vg.

semi-

uerbum +

na///tus T, saeminatus C.

dei

T.

> audit uerbum
recepit E.

QR. cumtinuo C. accepit JO,
Z* {corr. Z').
habens E. autem om, R
+ h'

illut

21. abet

C

:

;

> temporalis

L*.

mg. E'

?.

persecutio

et

:

E*,

Q.

est

E*, +ne in

hac E, ac Q. persequutione © ;
ne sup. lin. E"; perse sic R.

scandaliszantur E, scandalizantur
2 2.

;

tribulatio

cam AC(saem.)FH0KMKrVWX':YZ

DEiPJLQ

spinis

T;

airapets)

in spinis

seminatus

BRX*

est

;

uerbum + dei 'T.
C. seculi C fg.
diuitarum D.

istius

suffocant

qtiibusdam pracccdat

e.

semi-

DELQ

aKovSai

seminatus

vg.

Iiuius J.

:

O.

sollicitudiues

;

fallatia

EHK.

(cum pluralis in

g. uoluntates a, uoluptates b

forsan ex ayairaipro dnaTTj

R.

est (eis rds

R

solicitudo

>

:

vg., seminatvi est in

spinis

in

zeci aTrdrat)

;

suffocauit

in terram

bonam

(ewt

r^y

icaKTjv yrjv)

cum

DH'FKLMKTOQRTVW vg. > in bonam terram
E: in terra bona ABCH0JXYZ. saem. C.
;

audit

TW.

:

etfaoitE.

autem lapsu Z*,

> uerbum audit L.

corr. Z'.
intelligit

aliut

om.

uerbum

©KJTW vg.

afferet

F

oni.

;

fe?-C3?*(-d^')Z*(-dZi).

V.

om.

centum

ABFH*KMKrOVXYZ* (-c D): centesimum CH°
©JTWZ' vg., centissimum LQR, -c-mum E.
om. autem EJ. sexaginta A etc.
sexagesimum H<^©JTWZ' vg., sexagensimum C, sexagissimum LQR, LXmum E.
porro aliud {contra graccum S Sj) ABDFH0JK

alium E.
(•LX-

D)

Tisch.

A

:

;

aliud(-t) uero CTWw^.
alium E, aliud Q sine aduerbio. triginta
tricesimum H«0JTW51^,
(.XXX- D):

etc.

:

trigesimum Z*SC tricensimum CQ, tricissimum
R, triginsimum L, trigeutissimum E.
24.

parabulam CH'LR. proposuit

propossuit

DEiFL

simile {sequitur

factum

est

Hier.

om.

eaelorum Q.

T) =

efSciuntur E.
23.

DEH»"»JLMKrRZ;

adfert

LMKrORVXYZCaliut*)

W.

est sera, in spinis {contra ordincm grace?)

natus est in spinis

aliud

;

possuit R.

:

simile

:

eis

EIPLQ.

X + enim W)
est ER co7-p. axon.

ras. unites lit.

{wixoiuiOr/)

{irapiSrjicfv)

illis
;

>

homini regnum
qui seminauit (saem. C, seminabit

eaelorum C.

OTrdpavTi

:

qui seminat {amipovTi)

E

dhkSAug.

czim

saemen C.
dormierent R*, dormi35. quum © {non C).
hominis O*. in imicus D.
erunt R"', dorrent O.
superseminauit (super sem. AD, supersaem. C,
superseminabit T) codd. et vg. = tTreffTreipfi' semi-

graecis multts, c/.semina.nti

:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

94
-8

cum autcm

creuisset herba et fructum

tunc apparuerunt et zizania

^''

dixerunt

autem dixerunt

imus

uis

31 (137.

'^^

ad

Aliam parabolam proposuit

2)

eis

medio

trittici.

tunc apparuerunt et zizania.

cum autem

''^

et abiit.

creuisset herba.

et

accedentes autem serui patris familias.

-'

domine nonne bonum semen seminasti in agro tuo. unde ergo habet zizania.
inimicus homo hoc fecit, serui autem dixerunt ei uis ergo euntes colli-

ei.

dixit eis.

ille

gimus

horreum

dicens

eius et superseminauit zizania in

dixerunt

in

meum.

et colligimus ea ?

fecisset.

autem congregate

triticum

ne forte colligentes zizania

fructum

zizania

ea fasciculos ad comburen-

dum

fecit

ei

non

ait

^'-let

primum

et alligate

?

homo hoc

inimicus

illis

bus
colligite

?

unde ergo habet zizania
serui

tempore messis dicam messori-

et in

ei

agro tuo

ct ait

triti-

sem

domine nonne bonum semen seminasti

'"*

et

utraque crescere usque ad mes-

sinite

accedentes autem serui patris familias

in

eis

cum

fecisset

2^

cum

simul

eradicetis

[xiii. 26-31.

^^

ea.

at

ne forte colligentes zizania eradicetis simul

non.

ait eis

ille

et tritticum.

™ sinite utraque crescere. usque ad messem. et in tempore messis dicam messoribus colligite
primum zizania et alligate fasciculos. ad comburendum ea. tritticum autem. congregate in
horreum meum. ^' aliam parabolam. locutus est eis dicens. simile est regnum caelorum.
nauit (taneipfv graec. mult.') uelt.

CE,

codd. pi. et vg. (zyz.

zizaniam
habiit
26.

c et notata u.

CT,

quum
J)

26.

:

zizania

e q.

zizania 0,

cf..

BCfe)OX*Z.

trittici

CT,
apparuerunt

apparuit

DEiPLQR

+

{sed

et

erba

creuesset L.

C).

{ftoii

tunc: +etT; om.h.

:

ER, apparunt L. om. et
J>ost zizania ER) em-p. axon.

zizania vzyz. CE, zez. DL) zizaniae H'^0.
patri
27. patris familias (jtno ucrbo J'TCD)
:

ad patrem

LR

f.

saemen C.

graeca.

(iini

hunde C.

D.

D)

:

zizaniam

28.

om. et

dixerunt ei
fff^ h q

;

uis

(/.

Se'Xeis

L°)

euntes

//,

;

252*

+

eis

QR

similiter uett.

zizania

^zyz.

;

+

CE,

zez.

k.

DL)

E

zez.

autem
cum

E) gracci ct

/•.

a b

uisimns R,

:

et uis

;

a 6

c

/ J^2

eis

S^i ^'

;

similiter

simul et triticum D,

et eradi-

cum

(om.

>

?'

;

gracci

cum

imus a b c e
colligimus

vg.,

coUeginius

E.TQ, colleg. D.
ct

eis)

cum

D

graeco,

eradicetis simul et triticum

;

cum eis eradicetis Q.
+ sed ad init. DELQR corp.

et triticum

30.

senile R*, sinete 5P.

orum

c

simul

Latin-

scio,

L,

b

ores-

crescire

mensem

husqne C.

exprimit) L.

cum a

ox.

hutraque C.

mesem

missem R. mesis iPL, missis IVT. messoribus
(msessoribus E) + meis DLQR cum h gat. corp. ox.
zizania (zyz. CE, zez.
collegite DJP, coUite L.

H",

DL)

:

zizaniam

ea

L.

earn

:

H'0.

H0

alligate (adl. J)

(forsan pro ea

fasciculos sine in (cum graecis
pi., uett.

etiam fasciculis

ante fasciculos

H0.

(fi's

E

cumb. J:
tritticum

congregat//e 5P

zizaniam H"'0

31.

in)

LXA

i

collegite

:

;

om. T.

a/.) codd.

R + in
cum ffi et cf. cam
ABFM.\TOQR\VX:

a, fasciculo

:

Scir/ias) vg.

comburendum cum

YZ» vg;

orreum

et

^ cum

triticum

et

Oi cum eis AFHOX'Y cum D graeco ct d
a^a Kai tov aetrov aw avTois) >• simul

concub. D.

avWi^ofxiv.

avrois

iicpt^iuffTjre a/ia

liaboit gracci Kai

(^€Kpi^u(TT]Te

coUegentes DIP*L.
:

cum

simul

cetis

uon

cere usque in mg. addita H.

serui

eamus

illis

a bfh

[«ai] Tuu airov, sed

eradicetis

BC0T.KZ)

BCEa'0JKLMKrRTVWX*Z5{!S'C

graecis plurimis

CE,

ovv airfKBovrfs k.t.K.

uis

cum

gi-^h.

ibimus J

uis

Graeci uariant inter avWi^w^iv
29. ait

ordine

(^Gwav^avioQai quod nulltts alius, quod

codd. et vg.

cum ABF0KMM-ORTVWXYZ
CH'H, cullegimus L: colligemus

et

(zyz.

ordinem

cf.

imus

fq (ergo), sedom. ovv D gr.
euntes

hoc

simul

(her.")

(tritt.

lapsu, in

xBCD et dicunt a be cff,gi k):

L* (uis//imus

contra paene omncs

ffi, uis

i/s,

codd. pi. et vg. (et ftirov gr. plur.

c eff.gi {li) k.

eis et (om. et L) triticum

gracci nariant

;

zizania

V.

e''go

sed Kifovaiv

?

O

unde ergo

BH°0, zezaniam L.
ad init. J. facit R.

> dix. autem ei serai R,

uissimus

h sed sine auctoritate

seminas"

inter (ajreipas et laweipis.

f.

eradicetis

cum

(tritt.

:

DEQ,

fortasse 2,* qui habet ras.

Hier.

abit R.

haerba R.
(adp.

DL)

zez.

[ras.

conb. CE3'H0KLTVZ*,
BC0OTXZ. om. autem L.
iinius

lit.)

;

congrega L.

LRT.
+

et ai/ /«2V.

B.

parabulam DJTLR.

pro-

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

Xiii. 31-36.]

simile

regnum caelorum grano

est

donee fermentatum est totum.
6)
Haec omnia locutus est iesus

34 (139.

sinapis

quod

accipiens

homo

seminauit

agro

in

omnibus

seminibus

cum autem

maius

est

aperiam

ramis

in

Aliam

parabolam

locutus

abscondita a constitutione

mundi.
36 (140. 10)

eius.

eum

ad

et accesserunt

regnum caelorum fermento

quod acceptum mulier abscondit

uenit in

-punc dimissis turbis

domum

est

eis

simile est

meum

in parabolis os

eructabo

uolucres caeli ueniant et habitent

33(138-5)

erat per

prophetara dicentem

arbor

ita ut

quod dictum

ut adimpleretur

omnibus

holeribus
et

loquebatur

eis
^•'

creuerit

non

parabolis

sine

et

est

in

parabolis ad turbas

suo

quod minimum quidem

fit

95

discipuli eius

dicentes

in

dissei'e

farinae satis tribus

nobis parabolam

zizaniorum

aeri

grano sinapis quod accipiens homo seminauit in agro suo '^ quod minimum quidem est
omnium seminum. cum autem creuerit. maius est omnibus oleribus. et fit arbor, ita ut
uolucres caeli ueniant.

''

habitent in ramis eius.

et

aliam parabolam.

locutus est

eis.

regnum caelorum fermento. quod acceptum mulier abscondit. in farinae mensuris
tribus donee fermentatum est totum.
haec omnia locutus est iesus in parabolis ad turbas.
et sine parabolis nihil loquebatur eis.
ut adimpleretur quod dictum est. per prophetam
dicentem aperiam in parabolis os meum. eructuabo absconsa. a constitutione mundi.
simile est

"'*

•''^

^^

tunc dimissis turbis uenit in

EH^R,

possuit
pluri7?ii,

seqitunHir a b

DE,

synapis

c

L

praepossuit

DL*

sed €Kd\7](X€v

d e fff^

^ ^

>

domum

(TTape8r]K€v

i. 13.

iesus.

graeci

124. 346 i/uod

^^^ proposnit

ffi g^ q.
saeraiuauit C,

sinapit C, spinapis Y.

seminabit T.

om. quidem Q. saeminibus C, seminb. L.
maius maior KZ* yCorr. Z') cum D gracco etc.
:

cm.

:

fit

EQ.

F per

m. est omnibus
holeribus cum ABCDEJP'

seminibus

homoeotel.

FH0KMRrQWYZ,
oleribus

33.

fit

LQ,

inhabitent

L.

e. a. cr.

holeribus J,

horelibus

V:

'S*'L{sed puncto praemisso)OK'TX. vg.
et

Tisch.

:

effit

Y.

cell

W.

uenient L.

habitant H'*RY.

parabulam D5PL0R. loquntus©X*,loqutus

+

&Q.^ni

NCLMUX

cum CFHOJKMM'OTVWX
KSGKS'Lq^Tisch. h q cum gr.

DE*0

g^),

cf.

W.

quod

(non a) q ad Lc. xiii. 19 quod accipit
abscondit in farinae oin. E. farine
(Zj

;

W

E-.

-na

celorum

243 Tisch.
(quo accepto

13. 124. 126.

quod accepto
accepto

DQR.

34.

hec

tribus

W.

:

-in-

D.

fermentum

loquutus 0, loqutus L.

> ad turbas in parabulis R.

;

est L.

0171.

iSs

R

DjPL,
et sine parabolis (-bulls SFL
in parabobis Y.
0*R) non loquebatur (-quaebatnr E, -quaeuatur
et

eum

dicentes.

discipuli eius.

L) eis codd. pi. vg., a{li) c/ (nihil) jf", ^1 /; (illis) q
aur.ff^: et sine parabola (-bula Dj n. 1. eis DT*
cum g7'aecis ut udtur 07nnibus, cf. sine parabolis uel
-a

5,

sine parabola d, sine similitudine k, sine para-

Z* ( + 2«
adimpleretur

e, 0771.

35.

Harl.

77ig.

2%2(>, et adinpl.

©KMJTVX*Z

etc.').

AJWX-Y

DiPLR

Hier.,

vg.

A

7} ut

cu77i

:

corp. oxoit.

CELOQT.

inpl.

et

BFH

impleretur

dictum erat ACS'^FHLMTY vg. Tisch. d. est
BDEJP*(z<^ udtu7-)@JK]frOQRYWXZJIier. per
+ esaiam R ««« gr. N* 1.13. 33. 124. 253 Tisc/t.
Legi in no7i7iullis codicibus
Cf. Hie7'07i. ad loc.
:

*

:

et sttidiosus lector forte rcpcriet idipsu7n, z'« eo loco

eis sine addit.

YZz'^.t

accesserunt ad

bolas

32.

est

et

in parabulis

ubi

710s

retur

posui77nts et uulgata habet editio nt imple-

quod dictum

scriptu77i

est

per prophetam dicentem, ibi

per isaiam prophetam dicentem

;
'

credebat ueru7n esse per asaph prophetam.

Ipse
pro-

DS-LOR. parabulis H'LR. 6s Y, hos C.
hemctabo C, eructibo E, eructuabo BFH.IMKTV,
fetam

cf Rmisch.
iP"'9LQR.

It.

36. dimisis

U7id Ug. pp. 363, 467.

EL,

demissis

dicentes + domine Q.

E*iP

(disere)

W@TWfvg.,

OR.

dissere

absconsa

07n.

{((ipaaov)

FHJKLMKTOQRVXYZ
ft-f/enarra {Siaaa<p,]aov

:

in

E.

ABCD
edissere

X*B /K H.)

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

96
37

qui respondens ait

et eos qui faciunt iniquitatem

bonum semen

qui seminat

est

*3

uero semen hi sunt

tunc

regni

filii

autem filii sunt nequam
^'inimicus autem qui seminauit ea

qui habet aures audiat.

Simile est regnum caelorum thesauro

est

diabolus

abscondito

quem

messis uero consummatio saeculi est
messores autem angeli sunt

et

saeculi

homo

abscondit

uadit et uendit

illius

agrum

*5

Iterum simile est regnum caelorum
homini negotiatori

*^

inuenta autem una pretiosa margarita

quaerenti bonas margaritas

dala

bonum semen

gaudio

uniuersa quae habet et emit

filius

parabolam zizaniorum

edissere nobis,

agro

ilium.

hominis angelos suos
colligent de regno eius omnia scan-

mittet

in

qui inuenit

et prae

*"sicut ergo colliguntur zizania et igni

*'

fulgebunt sicut sol in regno

iusti

patris sui

zizania

comburuntur
sic erit in consummatione

ignis

dentium

ibi erit fletus et stridor

ager autem est mundus

bonum

caminum

*^et mittent eos in

filius

hominis
^*

[xiii. 37-46.

est filius hominis.

'*

agri.

''

autem respondens

ipse

ager autem est hie mundus.

qui seminat

dixit eis.

bonum autem semen,

hi sunt

autem sunt, filii maligni. "" inimicus autem qui seminauit ea est diabolus
messis uero consummatio est saeculi. messores autem angeli sunt.
sicut ergo coUiguntiu:
zizania.
et igne comburuntur.
sic erit in consummatione saeculi huius. " mittet filius
regni. zizania

filii

'"'

hominis angelos suos.

de regno

colligent

et

caminum

quitatem *^et mittent eos in

fulgebunt sicut sol in regno patris

ignis,

sui.

regnum caelorum. thensauro absconso

omnia scandala.

eius.

eos qui faciunt

et

ibi erit fletus et stridor

dentium.
**

qui habet aures audiendi audiat.

quem

inueniens homo,

*'tunc

iniiusti

iterum simile est

et prae
gaudio eius uadit omnia quae habet uendet. et emet agrum ilium. "* iterum simile est regnum caelorum. homini negotianti. quaerenti bonas margaritas. ^"qui inueniens. unam

a bff^gi h

LRj

+

:

d

narra

q,

tritici

parabolam (-ulam C5P

k.

D3>»'»QRT;tritt.

et

zyz.

:

CE,

+€\%fhq.

bonum in mg.
mundus

C.

38. est
est hie

C.
(

hii

+

m.

DR,

zezani E*.

illis z^^.

«<;« c^i

<;?

eaemen

filius hominis est ER.
mundus R, hie m. est E,
uero autem CD. saemen

hie

:

regni

sunt

autem + hii

£) sunt

T.
5P.

sunt om. Z*
zyzania

C,

> sunt

filii

zez.

JP.

:

;

D3'*KR,

zabulus a>'L

E, messes L.

;

> diabolus est E.

CWTpj,

seculi

autem

expunct.).

M,

+

nequam f. s. diabuli nequam Q.
saeminauit C seminat E. earn 0. diabulus

filii (-li

39.

L

:

uero

EQ.

messeres

D*

maesis
(e «<-.

hangeli C, aggeli

angueli D.

40. siout

paucis

ER

R.

colleguntur D.

igne S.

ziz.

C

BRX*.

ignumW;

ttt

+ardentis

;

:

> sicut sol fulgebunt E. patris sui ciwi
MOY et c df gi h k Hieron. comm. Tisch.
{alii

ipsorum

lineac.

abet

;

mei

CT.

1;) ;

om.

X

aures sine

KrO"T*VXYZ cum graecis X*B
diendi

BDEa'H0LQRT»W

vg.

a

R.

AiP*F

:

BCDEH">"'H0JKLKrQRTVW vg. cum

eorum

bff^.

^

q

scd rasura est \
addit.

ACFJKM

ah e k: + auetc. cum graecis
et

plurimis om. qui h. a. audiat O*.
thensauro JZ*. abct 45.
44. celorum
sconso D, habscondito C. qui inuenit {fiipiiv)
:

W

:

inueniens
si

:

Aug. dc ciu. dci xxi. i. ibi illic R.
fulgebant
43. fulgebunt (€K\d^i/'ot)(ni')

et

:

D.

Zflf/;«., mittet

a/>.

C.

zez.

hangelos C, agg. M. colligent
coUiget 0*.

mittent [fiaKoxiaiv) codd. pi. et 7? vg.: mittunt {eaKKomtv N*D.X.) EHMOX-'Y fa7« e et codd.

hie,

E,

abscondit.

42.

comburuntur cf. u. 30,
coburuntur O, conburuntur CH'H.JKLM"TVZ
conburentur DFR corp. axon. (comb.), erit + et
EL cum K gr. et e g^. seculi CTIt).
41. mittet {ai!oaT(\ti): mittit H cum graecis
zyz.

et e h.

{avKXi^ovaiv'), coUegent 5P

>

Y.
:

DiP'''i'Q.

filii

coJd. et

saeminat

BCDES'HLORTWXZ*.

Z\ >

gat., corp.

DR.

zez.

37. &\X,codd.o»incs sine add.:

{Belsh.) g.igat.;

iW

zizaniorum

axon., siiu atict. graeca.

hie et infra

in agro.

E

pre D.

(q. inuenit

K sed in-

in ras.).

om. et ante uendit Z*

uendet CT.

(

+

hmiiuersa quae abet

quae habuit R. emet CT.
45. om. negotiatori K. querent!
margaretas RY, bonam margaritam
46. in uenta D.

una pretiosa

habsc.

Z').

C

;

LRW.

D

uadet

omnia
bonas

corp. ox.*.

(praet.

CEH^H

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

XIII. 46-54.]

uendidit omnia quae habuit

abiit et

^'

et emit earn.
*'

Iterum simile est regnum caelorum
sagenae missae in mare

quam cum

ait

qui profert de thesauro sue noua et

uetera

secus litus sedentes

elegerunt bonos in uasa

53

malos autem foras miserunt
*^sic erit in consummatione saeculi
exibunt angeli et separabunt malos de
medio iustorum

caminum

in

praetiosam margaritam.

bonos

"cum

ignis,

homini

similis est

^^

LKTOZ) margarita
yapiTTjv, codd. ct vg.

(-eta

D.

D3?V.

uendit

dentium.

= 'iva

R*.

?

CDR.

et

uett.

ita ut

mirarentur.

-noKvTifiov /lap-

X > una
:

+

W,

misae

ELRY.
;

durmach.

Walkeri

et

cum
e

a

.

vg.

Harl.

et

AFHOR
ex

etc.

CFHJLMO*

<p

mari

in

quae Q, que E. om.
per relatiuum reddunt quod
:

sine add.

k

dg.,_

2826

+

:

piscium {sine auct. graeca) ABDEjPQKKTO'^QR
vg. Tisch. ex uett. ab c effi ff.g^ h

TVWXYZ

QX* congregat D.
quam cum (^i' ore) et cum {oti

congregati

r^.

:

B om. X*.
porro eduxerunt ad litus et sedentes
Q ctim graecis X* " 'BDP etc. et uett. q, ed. eam ad
h, ed. id ad etc.ff,, educent eam ad etc.
etc. a b
d, posuerunt (impos. /') illud ad etc. e k, duxerunt
piiiB-q)

:

inplete essent R, conplessent

DR

;

;

f

eam

etc. g^.

sua Q.

misserunt

49. sic

2ggsli

littus BpjSffi.

M.

+

uassa

erit

seperabunt L.

;

+

> miserunt foras R.

DiPLQ.

enim J.

DEJPLQR

+

et E.

seculi

omnia

CT|§.

unde huic
Y*

camminum

+

dicit

Q

dixit eis

eis

eis ills q.

ei

RZ*

factum

suam

et

;

X'',

T

mittunt

{cum N*

eos: ignis

caminunum L.

ad initium D, +

ibi

ait

A

uti

;

illis

E,

corp. ox., sic \4yit avrois 6 iijaovs

autem

dixit

intellegitis

{corr.

et

sapientia haec et

praemittitur in graecis pluritnis
illis ifisy,

^'

et uetera.

ueniens in patriam

et

emittent

inepte.

eis

g.^,

R.

hec

eciam

Z-).

et et dixit a, ait

et ait illis

W.

W

;

ifis /;,

dicit

H. om.
+ dne D3'"'»QR
dicu"t

cum graecis piurimis ct ziett.
illis + ifis 3'.
52. + et ad init. 3''"«0"'"Q.
omnes O. sciba L. ductus E. caelorum +
corp. ox.

i///terum simile
simile

;

Si D'') D,
48.
cumque R, et similiter cum autem a b {c)/gi hff,
{k) q S. impleta (inpl. CDjPLO) esset {inX-r]-

ducentes

et dicerent

50. et

DiPH*LKrRi(-ne)Y,

BCDQJKLMKTTVWZ

noua
^*

D«'-*X PaXXovaiv), et mittet Z*.
E.

saginae

eos in

^°et mittent

iesus intellexistis haec

illis

transiit inde.

QR) DQR corp. ox. habiit
omnia iiniuersa ER. que

omni genere

q

ait

consummationem

in

erit

elegerunt

sedentes

et

litus

propterea omnis scribae doctus. in regno caelorum.

;

misse

cum

graecis omnihis
;

"*'

51.

W,

47. sagene

XY

omnia quae habuit et emit illam. "iterum
in mari.
quae ex omni genere piscium

abuit C.

sanguine

ut mirarentur et dicerent unde huic

ita

qui profert de thensauro suo.

niinoriHis

eo-

rum

missae

iesus parabolas istas.

L)

litteris

;

marg. pretiosa (praet.

HT.

uendidit

et

retiae

docebat eos in synagogis eorum.

synagogis

in

sapientia haec et virtutes?

at ille ait eis

patrifamilias.

iesus

suam

patriam

in

eos

separabunt malos de medio iustorum

et

cum consummasset

est.

Yx ueniens

1)

docebat

ibi

erit fletus et stridor

ibi

utique domine.

ei

64 (141.

suis

exibunt angeli.

saeculi.

caminum

cum consummasset

est

parabolas istas transiit inde.

autem inpleta esset eduxerunt eam ad
malos autem foris proiecerunt. "sic

uasis

in

dicunt

abiit.

regnum caelorum.

est

collegit.

ignis

factum

et

dentium

erit fletus et stridor

simile

scriba doctus in

homini patri familias

similis est

impleta esset educentes et

^"et mittent eos

ideo omnis

illis

?

etiam

ei

regno caelorum

ex omni genere congregant!

et
*8

52

haec omnia

intellexistis

dicunt

97

BY.

est

om.

regnum

est

R.

similis

cte'.orum E.

homini

:

om.

:

B*

omni L. patrifamilias J(?)\V vg. proferet Z*.
LT. noba T.
53. quum 0. om. its parabolas L. parabulas
parabolam istam E. transiuit Q,
istas iP'R
om. inde R.
transit R.
tesauro

;

54. sinagogis

>

H.

ut ita

sapiencia
cufii

W.

E°iPLKrO*RW,

dirent O*, dicernt L.

om. haec R.

BCDE3""''H''(uirtus +

WZ vg.
tutem a

uirtus

huic

nirtutes

:

E*.

hie V.

(ai Sui/a/^eis)

es)0JKLMM"QRTV

Tisch. Hieron. cojnm. uett.
:

sinagogiis

AiP*FH*OXY.

demidio D*.

O

omn. sed

uir-

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

98
^^

nonne hie est fabri filius ?
nonne mater eius dicitur maria
simon

°''

iacobus et ioseph

eius

fratres

et

ipse surrexit a mortuis

scandalizabantur

non

ista

fecit ibi uirtutes

nisi in

*

dieebat enim

nonne

'"'•"

uirtutes.

omnia

ista.

honore

nisi

illorum.

in

habebant.

^^

filius.

et sorores eius.

''

nynquid hie

suis.

eum

quia sicut prophetam

nonne mater eius dicitur maria. et fratres eius iacobus
nonne omnes aput nos sunt, unde ergo huic
''
et scandaiizabanlur in eo.
iesus autem dixit eis. non est propheta sine
in patria sua.
'"'"et
ideo non ibi fecit uirtutes multas propter incredulitatem
XIV. ' In illo tempore audiuit herodes tetrarcha. famam iesu.
et ait pueris
hie est fabri

ioseph et simon et iudas.

et

lieet

lum

tempore audiit hero-

illo

fratris sui

iUum oecidere timuit popu-

^et uolens

propter incredulitatem illorum.

XIV. ''•'^-> In

uxorem

iohannes non

illi

habere eam

tibi

multas

tenuit iohanneni

eum

propter herodiadem

est

in eo.

carcerem

et posuit in

in eo.

lesus autem dixit eis

non

et

Herodes enim

et alHgauit

?

propheta sine honore
patria sua et in domo sua

^'

operantur

et ideo uirtutes
3 (144. 2)

sunt?

{142. 1)

iohannes bap-

tista

nonne omnes apud nos

unde ergo huic omnia
'''et

5.

iesu

et ait pueris suis hie est

et

et iudas?

et sorores eius

famam

des tetrarcha
^

55-xiv.

[xiii.

est

iohannes baptista.

ipse surrexit a mortuis.

ideo uirtutes operantur

et

illo.

uxorem
'"

tui.

eum et misit in carcerem propter herodiadem
enim ei iohannes non licet tibi habere uxorem fratris
timuit populum. quia sicut prophetam eum habebant.

herodes enim tenens iohannem

^

philippi fratris sui.

•*

uolens ilium oecidere.

et

alligauit

dieebat

nonne hie est fabri filius X*Z*( + T?\
+ ioseph DH'QR
filius fabri EW,
el + ioseph E.
nonne sec. et L nonne et SP.
mater eius + qui E* + que E'. > dicitur maria
et fratres {ical ol
[ + ioseph eras.'] mater eius R.
dSe\<j>oi) codd. (-tris O) et vg.
et frater A.&t credo
T, scd diibiiim esf). iacobus codd. et vg. iacob
a'*OR; poiro sic pergunt iacobus symon et
iohannes et iudas D iacobus (iacob R) et iohannis
et ( + ioseph E) simon et iudas ER
iacobus et
55. otn.
filius

t.

>

;

:

;

:

:

:

;

;

ioseph

simon

et

et

iudas

CW.

symon

etc.

56. soror T.

am.

omnes

Z*( + 7?).

CE

aput

orani" O.

ista in mg. additiim T.
57. scandalizabuntur

scandaliszantur E.
0111.

R

illis

;

sua/?-. T.

suo

+

in)

scandalitzabantur

eum E g^.

domo H.

om. et in d. sua Z*(
ideo

dicit

R.

DEiPQR.

D,

eis

:

o/ii.

domu DLRV.
+ Z').

illorum

:

eorum

E,J

QRT.
I.

audiit

cum

ACH0JMO*XYZ*

BDEH'KLH'O'QRTVWZ*

vg.

herodis

:

-iuit

ERL,

tetrarcha (d jfTpaapxii XCZA, o
TCTpapxv^ ^M-) "">> ABDa>.JKMyR«XYZ*t;f.,
erodis

D.

tetrarca Z-

:

tetracha

de ihu Q.
lus lapsii C. suis + numquid DE
DEiP'LR, ioannesSC- babtista
L + quem decollaui R corf. ox.

babtiza

+ quem ego

;

;

(iecoUaui DE3'"'''QT et legion.

similiter grace.

D5

ras. 2

operantur

litt.

operatur

JP.

L

:

et

d ffi

a b

Post ipse

codd. et vg. et uett., et

OY

inoperantur

g^ h gat.

et

;

eo

Ale. vi. 14.

cf.

:

EW.

illo

enim

herodis BEJP'R, hirodis L, erodis D.

3.

autem 0J.

:

tenuit \KpaTi\av%)

:

timuit L.

M'ORZ, ioannem SlC- om. et posuit in
herodi L linea forsaii praetermissa. possuit
EiPQR + eum QT. in carcerem codd. pi. et
iohannen

0. pr.

vg.

in carcere ^iv <j>v\aict!)

:

care)

C

S.

+

;

tethrarca F, tethrarcha M", tetliarca

H®QT

herodiaden V, erodiadem

philippi

H'-Q aur. gig.

;

cum d k

(car-

DRT. huxorem

item post sui

+

D, + philippi EQ, +pilippi iP"''R; graeci
omnes {excepto D) addunt post ywatKa et sic fh q 6,
filippi

post sui bffn g2 gat. corp. ox.

omittendnm

XIV.

W,

tethrarchis k {e def.).

;

Q,

profeta EPLO, profajta K.

E.

et (<j?«.

{sec.) B.

58. et

in

tethracha

thetarcha ^1,

iohannis

CDR,

(7ap)

iuda Y.

> nonne aput nos sunt omnes E.

3**0.

H'QR.

N*DEFG

iohannes etiam pro ioseph hahent graeci

MSUVXr

a"»"Q.

C0OTV,

tetarcha

pueris suis

2.

;

:

iohannis et

HZ*,

ELR*; cf.
fammam E.

4. o?n.

nis

enim iP*( +

DE5P'L, ioannes

uctt. et gr.

plur. [sed

om. avTui N* 24*. 28
5.

; Tisch.

in textu graeco

siispicatiir cf. Ale. vi. 17,

mg.).

illi

Luc.

iii.

19.

iohannes iohan1

paene omn. cum
aimf N'BZ 251, el

Sffi) codd.

>

'Ituav.

al.)
om. illi ioh. R. hauere L.
ilium: eum 1<I.H'(^)RVZ corp. oxon. hoc:

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

XIV. 6-14.]
6 (146. 6)

]3jg

autem

natalis herodis salta-

praemonita a matre sua
da mihi inquit hie in disco caput iohanilia

et uenientes nuntiauerunt iesu.

10

misitque et

in

14

autem

die

cum

ciuita-

turbam multam

et exiens uidit

et misertus est eius et curauit languidos

eorum.

et allatum est caput eius in disco

•^

secutae

de

pedestres

tibus

iohannem

decollauit

turbae

audissent

eum

sunt

iussit dari

carcere
^^

cum

et

propter iuramentum autem et eos qui

audisset iesus secessit

nauicula

in

locum desertum seorsum

in

recumbebant

Quod cum

inde

nis baptistae

pariter

accedentes discipuli eius tulerunt

13 (146. 3)

et contristatus est rex

9

matri

tulit

corpus et sepelierunt illud

pollicitus est ei

dare quodcumque postulasset ab eo
at

puellae et

est

suae
^^ et

cuit herodi

^unde cum iuramento
8

datum

et

herodiadis in medio et pla-

uit filia

99

natalis herodis. saltauit

iuramento

matre sua.

dixit

herodiadis in medio triclinio.

filia

quodcumque

pollicitus est ei dare,

et placuit herodi.

postulasset ab eo.

da mihi in disco caput iohannis baptistae.

^

'^

ad

ilia

'

unde

praemonita a
propter

et contristatus est rex.

iuramentum autem. et propter simul discumbentes. iussit dari. '"et mittens decollauit
iohannem in carcere '^ et ablatum est caput eius in disco, et datum est puellae. puella
autem tittulit matri suae. " et accedentes discipuli eius. tulerunt corpus eius. et sepelierunt
et

illud.

uenientes nuntiauerunt iesu.

'^audiens autem iesus secessit inde in nauicula.
audissent turbae saecutae sunt

eum

DSPLOR.

profetam

C.

cidere

eum

:

om.

R

meum Y* {^sed corr.).
6. diae

cum

C.

natali

a/yoiiivoL^^ yeif€(TiQjv

d ff^ k

cienduni
filiam

E

O

Sfi

5), tiisi

Latini

;

om.

filia

"X* (corr.l^ uel'^'^.

libcrc

uertunt,

uel

yevoptivois

5^

yevoiikvajv uel dyofj-evcvv {et

ex uarietate graecorum coni-

sit yevtalois Si
;

in

erodis D.

sine participio.

erodiadis D, herodis

her. Q.

medio

triclinio

DESPH^QQRTW

g^ h J.

erodi D.

(ly

corp. ox.

cum

D

gracco

similiter dixit da mihi a b c

ra /ifaa):

cum

+

b c efff^

il-ntv 5i5s

d /{ff^)

iioi

et

h k q.
Utramqite lectioncin confundunt dixit da mihi
inquit (inquid ET) E(09'jTZ*.
hie (wSc) om.
CDERT cum b cfff^ffzgi h scd hie in disco q, in
hoc disco a, hie (o/«. in disco) d, hoc in catino k.
caput ioh. bap. in disco Q. capud RW.
iohannes O*, ioannis Sffi. babtistae CDLR, bapff-igi

;

>

9.

rex

W.
om. et

;

DL. decolauit LR, dicollauit O.
iohannen KKTOZ, ioannem |§SC carcerem EH
OZ.
capud
11. adlatum CDEiP™»0JT, alatum O.
RW. puellae (puelle W) et + puella QR +
ilia BEJP"'!'?'.
om. et tulit matri suae ^1 {sed
:

corrector add. puella
(T\viyKiv)

:

+ herodis

(er.

D) DE.

rex

Q
iuramentum ACDE

om. est R.

:

herodis

jp»»FH©LMQRTWX<'Y9^(!r cum a bfff,g,

h

<f

autem adtullit m. s.).
ad tulit Q, atulit J

tulit
;

dedit

(tuU.

R"').

EO.

om. eius E.

12.

;

attulit vg..

matris suae

LR*

tollerunt

(to TTTwfxa uel

aw^a

sine avrov)

ABCFH

+ eius DEJP0JKM-QRTWTS.
D, sepelierunt R. illud + in monoex Mc. vi. 29 et sic F. nunciauerunt W.

LMOVXYZ|JJffi

:

sepilierunt

mento

E

ihesu plene C,
13.

adi.

cf.

quum C0.

W.

h' ttXolm).

desertum

vg.

:

secretum
k.

in

B

14. ex

ifis

nauiculam

Y.

D.

>

HORTS {sed graeci
codd. pi.

{}p-q^ov)

et

X'^Z'-

et

W, secuti
BaPUL
lens

;

forsan X*Z*, destum L, cf.
tnibe W.
saecutae
s'orsum O.

R, secute
pedestris

i

audiisset et audiissent

its audisset

destatum

RW.

cum

turbam

10. missitque

corpus

tiste

et

uidit

:

(inquid CE©*W) = 5<5s /loi iprjaiv, cum ABCH'H©
JKLMM'O^VWXYZ" vg.: inquid da mihi R,

DQ

et exiens iesus.

B3'*JKKrOVX*ZS cum c d ff^ k.
autem DEL. et + propter BEQX*. eos qui
pariter recumbebant {jovs GvvavaK^iy.kvovi)
simul recumbentes E ctim a b c ff,gi h q cf.f; +
eo R. iusit ESPLR
+ autem D.

LR.

da mihi

'*

iusiurandum

om. est T*( +siip. liii. T^ uel T-).
7. hunde C.
quodcunque T|^. postolasset L. hab C.
8. ad CO.
premonita D. da mihi inquit

dixit

locum desertum seorsum

om.

Graeci legant yev€(Tioi^

sic fere

in

pedestres de ciuitatibus.

D.

iP,

sequutae 0, sequtae L.

missertus

o

DQ.
a

om. est Q.

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

lOO
15 (14Y.

ad eum

piscibus

discipuli eius dicentes

aspiciens

desertus est locus

hora iam praeteriit

et

euntes

sibi

autem turbis
manducauerunt omnes

^"et

ettuleruntreliquias

duodecim cophinos

fragmentorum plenos

uos manducare

illis

saturati

et

sunt

cesse ire

non habemus hie nisi
quinque panes et duos pisces
^*qui ait eis afferte illos mihi hue
^'
et cum iussisset turbam discumbere
responderunt

et

discipuli

^"iesus auteni dixit eis non habent ne-

date

benedixit

panes

et dedit discipulis

emant

castella

in

escas

^''

caelum

in

fregit

dimitte turbas
ut

panibus et duobus

acceptis quinque

Uesperc autcm facto accesserunt

1)

[xiv.

ci

21

autem

manducantium

numerus

fuit

quinque milia uirorum
exceptis mulieribus et paruulis.

Yx statim

22 (148. 6)

iussit discipulos ascen-

dere in nauiculam

supra faenum

eorum. " uespere autem facto, accesserunt
et hora iam praeteriit. demitte turbas
ut euntes in castella. emant sibi escas. ^"iesus autem dixit eis. non habent necesse ire.
date illis uos manducare. "ad illi dixerunt ei. non habemus hie. nisi quinque panes et
et ait illis iesus. adferte mihi eos hue. " et cum iussisset turbam discumbere
duos pisces.

multam.
ad

misertus est

et

eum discipuli

et curauit infirmos

eis.

desertus est hie locus,

eius dicentes.

'-^

supra fenum acceptis quinque panibus

et

duobus piscibus aspiciens in caelum benedixit. et
autem turbis. '^"et manducauerunt omnes. et
fragmentorum duodecim cophinos plenos. "qui

frangens dedit discipulis panes discipuli
sunt,

saturati

sustulerunt reliquias

et

autem manducauerunt erant
eius (Itt' auToV L Orig.')
T'\\<YJ=\*ZHicron.,cf.
RX*Y''' vg.

avroh ucl
e\i fffi

q

om.

;

15.

solus D"'

T*

m

ORY,

demitte

hemant

cxp.

W

=

b c ff^ g\

eis d,

pro

/?,

illis

EL. ora
D, praeterent
castell° E" sup. ras.

preteriit

> aescas

sibi

D*

(aesc.

E5PFLR. o/«. habent D. necesom. uos JPL* > uos illis iP"'" et forsan

16. eis: illis

R.

responderunt

{bis scr. in

T*sedpr. erasutn)

+ dicentes Q, sed graeci ol 5e Keyovaty aitToi.
quinque -v- DEQRW et > panes
duos -11. DE*(ll<'s E"). piscis O.
•v. Q.
ei

hiic 2" et E*.

:

:

18. eis codd. plur. et vg., et illis
:

D,

mihi

illos

lioi

(LSe

uett. pi.

D cum graecis.
> hue illos mihi

om.

ELR

(avrois

adferte DEIPJEKT
KM'VZ, mihi hue

hue mihi B, illos michi hnc T(?)W,
vg., illos mihi \o>n. hucj X* graeci
avrovi et fioi avrovs Side, om. wSe D I ct

illos

bis lapsu

illos

hue

E.

uidisset \V.

;

.^

discumbere e fin. sup. ras. E discubere L*.
supra super JRWZ* vg. faenum codd. pi.
fenum BKORWXZ*, foenum DEJPJLz»f. acciptjs
11. D, 11''
E. quinque -v- DRW. duobus
E,
duos H. haspiciens C aspicientes H. celumW.
;

:

:

;

;

:

;

discipulis + suis DEJLQR.
242* h ff^ h. autem + dederunt

Post fregit om. et L.

om. panes

B

ctitn

memph.

piesh.

20.

F.

P solus)
ORTVZ.

iusiset

a.

:

D°.
17.

et

quum C0. iusisset
turbam codd. et vg.
(xw o'xAoi' D, non d g.^ cum
b c fff^. g^ hq\
turbas i^rotis ox\ous) JV cum graecis fere omnibus.
19. et

DiP,

QT^'(-f«/- li".)A

eiiam E).
sire

cum
L

'^'^

:

> locus est

).

demite L.

hescas C.

sibi

= Ae

ci

discipuli eius: discipulis L.

desurtus Y*.
{sed

illis

eorsum R.

uesperae C.

DL,
O, horam H*

graccis plurimis

et uett.

iripl aiiTSiv

cf.i.i.

disertus

L.

aiiTovy,

BDEH'MMQ

eis

exceptis mulieribus. et paruuHs.

quasi quinque milia.

ACH"FH©KLRrO

cum

\\\\ff,:

cam

Tisch.,
kir'

uiri

om. et ad

tullerunt

;

c/.

+ posuertmt

/'

cum

syr. cu. et

turbas V*.

R.

init.

E.

om. et ante tulerunt

duodecim;

.XII-

DEH'FRW.

0, chophinos O, cofinos FLMR, coffinos
sed
coffinos xn E,
fragmentorum duod.

cop''inos

DE

;

>

>

coph. plenos J.
21.

mul.

quinque:
et

.v-

DEFRW.

paruulis (paruolis

millia vg.;

T>r

R.

O)
abc {nonf)

T, parbulis

> pueris et mulieribus E cu)n V) gr.

1

ffiff~g\ h ?, infantibus et mul. d.
22. statim iussit (iusit H'LR) discipulos

AC
JPFH*LMTWXY ubi graeci tiariant: st. iussit
d. + suos BH^OJKWORVZ et st. iussit discipulis
st. iussit +
suis Q
St. iussit + ihs discipulos 'jI^
;

;

XI V.

2

i:&'A

2-3 1 .]

eum

et praecedere

NGELIUM SEC UND UM MA TTHEUM.
^^

trans fretum donee

dimissa turba ascendit

j7|-

montem
(150. 4)

solus orare.

Uespere autem facto solus erat

nauicula autem in medio mari iacta-

at ipse ait ueni

descendens petrus de nauicula am-

et

ut ueniret ad iesum
30

erat ibi
"^^

cum

et

coepisset mergi clamauit di-

cens

domine saluum me
31

*"*

nolite timere.

aquam

" statim autem

respondens autem

^"ipse

autem

ut ueniret ad iesum.

+

discip.

iussit

D;

suos E, ct

Kat.

nig.,

cf.

coegit d,

J 5-:

DW

DQR ex Mc. vi. 45,
abcff2gi h q {nonfff^.
ipse

doneo +
sine auct. gj-aec. sed cum
demitteret OR, demitter|
monte

EJPL, demissa O, demisa R.
uesperae C.

horare C.

> autem
tu es

uenire

ad

+

petrus

domine

J.

EiPMT

29. at

cendiens

vg.

;

C

>

R. om. domine D.
om. T*. iuue O*.
ad

>

cum graecis
aquam T.

midio R*. iactabatur D, iactauatur L
autem DEQR {sed gracci
uexabatur J. enim
yip)
+ illis DQR + eis E ex Marco vi. 48.
:

;

;

>• uentus contrarius

om.

autem

L.

EQR.
H.

eos +

itis

hambulans C. supra codd. et %
super
BLTWX*Z*T5l;ffi.
hambu26. supra codd. ct S
super
quod F. phantasma ABCF
lantem C. quia
H0MQXYz)^»-. fantasma DEiPJKLKTORTVWZ.

DR.

:

WT^C

;

:

esset O".

pre

D

;

statimque

:

pro Q.
continuoque R.

sed uenire

discendens D5PL, dis-

om. de Y. nauicula T.
ambulat D. supra E.

et

;

R

;

mare EQ.

ifim

diim E.

:

+ mg^
ergo D.
ualidum fere otnnes ( = iaxvftiv B'CD et grace,
om. R cum graecis NB* 33 memph.
cett.) cum uett.
quum ©. caepisset L, cepisset W. mergi codd.
uero

(Sf)

3"*

om.

:

(

;

:

me

usque ad
31.

R.

:

mergeri

fac drie R.

eorum

w«. its E.

AOXY,

salbum C.

:

tasti L.

deficit

B

manum + suam

DJMX*Z°

ATVWX'=Y
FKKT. eum ilium E.
vg.

> saluum

:

adpraehendit

adpraeendit C, adpraehendit

apprehendit

et

3"*.

Post uero

extendiensR.

adprehendit cum

E2PH©L0RZ*,

-iri

xv. 8.

:

ihesus plcne

;

DR.

om.

:

pi. et vg.

nootis lapsu

:

aquam

miiltis

si

te

descendit E.

ad

:

R

ei

si

te cod. caraf.

30.

24.

27.

ad i.i. loqutus 0L. fyduciam E. > nolite
sum E.
28. autem + ei DER cum graecis plurimis ; et

cf.

ambulauit 3'*(-bat mg?)

23. dimisa

25.

C

timere ego

itis

in nauiculam

ret L.

FH.

si tu es iube me uenire ad
descendens petrus de naui ambulabat super

coepisset mergi

ut praecederent Q.

;

et

est.

manum adprae-

CDH0JIvLORTVWX':Z» vg. cum
in nauicula ABEa>FMM"QX*YZ acg^ h.

et precedere

autem

uidentes

expauerunt dicentes. quia phantasma

cum

com-

cogit e)

'"

"'continuo autem iesus extendens

me fac.

TO TiKoiov)

b/ffy.

solus

locutus est eis iesus dicens habete fiduciam. ego

et

discipulos suos

st. itis

hascendere C.

discipulos sen.
(ct's

>

mare

uidens autem uentum ualidum. timuit et

'"

corapulit (rjvayKaaiv gr^ omn.,

st.

pullit corr.

donee dimit-

trans fretum.

petrus dixit domine.

ei

dixit ueni.

exclamauit dicens domine saluum

ifis

eum

uenit ad eos iesus ambulans super

supra mare ambulantem.

discipuli eius.

super aquas,

te

manum

eum

adprehendit

nauicula autem in medio mari iactabatur fluctibus erat enim contrarius uentus.

''''

prae timore exclamauerunt.

sum

fac

continuo iesus extendens

et

dimissa turba. ascendit in monte solus orare. uespere autem facto,

et

quarta autem uigilia noctis.

eum

uentum ualidum timuit

uidens uero

statim iussit discipulos ascendere in nauiculam et praecedere
""^

aquam

bulabat super

enim contrarius uentus
quarta autem uigilia noctis uenit ad
eos ambulans supra mare
et uidentes eum supra mare ambulantem turbati sunt dicentes quia
phantasma est
et prae timore clamauerunt

teret turbas.

nolite timere.

super aquas
23

erat

^6

sum

Respondens autem petrus dixit
domine si tu es iube me uenire ad te

batur fluctibus
^^

est eis dicens

28 (151. 10)

in

ibi
2*

statimque iesus locutus
habete fiduciam ego

dimitteret turbas.
23(140.2)

lOI

dicens 'S*0.

vg.

Q

;

Tisch., appraehendit

et (om. R) ait

modice

illi codd.

FLOWZ*.

duui-

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

103
ait

et

modicae

illi

XV.

quare dubi-

fidei

Yx cum ascendissent

6)

nauicu-

in

1am cessauit uentus
autem in nauicula erant uenerunt

eum

adorauerunt

-

filius dei es.
34 (153.

2)

jjt

cum

^^et

cun^ transfretassent uenerunt

3

nem

eum

cognouissent

et

omnes male habentes

^et rogabant eum

5

timenti eius tangerent

quicumque

et

salui

eum

et ait
°'

dei

uiri

habentes.

tetigerunt salui

tibi

munus quodcumque
proderit

cum

''^et

ascendisset in

nauem

eum dicentes. uere
^'et cum cognouissent

transfretassent uenerunt in terram genesaret.

eum

rogabant

et

quare dubitasti.

fidei.

miserunt in uniuersam regionem illam.

loci illius.
""

me

ex

qui autem in nauicula erant uenerunt et adorauerunt

cum

'*et

filius es.

eum

modicae

illi.

?

male dixerit patri uel matri
morte moriatur
uos autem dicitis quicumque dixerit
patri uel matri

facti

sunt.
hendit

uestram

matrem

est

cessauit uentus.

mandatum

uos transgredimini

et

et qui

ut uel fimbriam ues-

tetigerunt

?

deus dixit honora patrem tuum

*nam

illam

et optulerunt ci

tui transgrediuntur tra-

dei propter traditionem

loci

uiri

miserunt in uniuersam regio-

illius

et pharisaei

non enim lauant manus suas cum panem manducant
ipse autem respondens ait illis
quare

terram gennesar

in

quare discipuli

ditionem seniorum

uere

dicentes

eum

ad

accesserunt

5.

dicentes

^*qui

et

Tunc

^'^

ab hierosolymis scribae

tasti ?
32 (152.

'^'''*"

[xiv. 31-xv.

XV. 'Tunc

sunt.

facti

omnes male
quicumque

et obtulerunt ei

ut tantum uel fimbriam uestimenti eius tangerent et

hierosolymis dicentes. Square discipuli

accesserunt ad iesum scribae et pharisaei ab

transgrediuntur traditionem seniorum. non enim

tui

manus cum panem manducant. ' ipse autem respondens ait illis. quare et uos transmandatum dei. propter traditionem uestram. * deus enim praecepit dicens honora
patrem tuum et matrem tuam. et qui maledixerit patri uel matri morte moriatur.
^uos autem dicitis quicumque dixerit patri uel matri munus quodcumque est ex me

labant

gredimini

cum

32.

ascendissent (quum 0, hasc. C)

ava^avToiv uel
ascendisset

EM.

i\i.&avTaiv, codd. pi. et T|§ffi

E0RX*S Tisch.

=

cum

:

nauicula

om. in iPO.

adorarunt L, hadora-

ueniernntD.

uerunt C. Post adorau. defidunt tria folia in 1)

quod dictum

usipK ad ucrba

dei {cum

est xxi.

filius

4.

D gracco et uett. plur., et Hicron. comm.')

QW

>

omnes et vg.
dei filius
es + tu QR cum D gracco.
graecis etc.
codd. fere

autem

def.

:

E

usque ad ait

34. transfretasset

ACHMOXY:
quum 0.

35.

sup. lin.).
et

R

;

LQ,
om.

uori L*.

+ uenerunt

et

terra IVTZ*.

»^.,

:

adorabant (-rauemnt ffy)
misserunt R. huniuersam

enm

C

;

zt

a b

omnem

et
c

CO*X.

panem

ge-

Hil.

5P*(uniu.

obtulerunt iPLZ* vg., hobtulenmt C, obtul-

lerunt

R.

uerbo

0; m.

abentes C.

KT.

itapa^oaiv^

labant

mg.").

omnes

(t^i'

quum C0.

malehabentes uno

V*

(corr.

vg., iheroso-

W,

pharisei

C.

iP^'Q,

ffi. ^

traditionem

ducent

hierusolimis

Z

farissaei

R,

CiP.

lauant Q.

V) =

codd.

|l?^

comm.
> manus suas
pam L. man-

g^ q Hicron.

kaBlaiCLV

:

cum

graecis fere

omnibus.

JPLQR. mandata Z* (corr. Z^).
patrem tuum i^tov war^pa) A3'"'''H0K3TO
QRT'X'YZ': om. tuum C3'*FJLMT*V\VX*Z*
3.

eum

farisei

saeniorum

+ ?«o.)H*( + en sic
+ adorauerunt eum

adorauerunt

2.

scribe

L,

K,

ierosolymis

Post

3'*(

illius

farissei

W,
W.

KXTVWZ^'S cum

genessareth R.

eum

S'LR, ierosolimis
lymis C.

A0JMM'OQTVXY

H, hierusolymis

traditiones

gennesar

a>F0J KM'TVW

cf.

om.

hierosolymis

I.

ctini

illi xv. 28.

0*Z*.

genesar

nessar Z, genezar

XV.

hyerosolymis

caessanit C.

33. eratL.

quicunque Tl^. titigerant
36. otn. et sec. Q.
R*, tetigerant KTR-'Z'", tetigerint Z*. salbi C.

transgrediemini

4.

:

vg.

matrem

qui) L.
(cod.

non

+ tuam a""»K<^QR.
male dixerit codd. pi.

om. et (ante

:

:

7»i/i.)0J\VY vg.

maledixerit

Tisch.

A

morietur

H»JRX*.
5. uos antem dicitis
quicumque dixerit Q.

uel patri uel

quicunque

matri suae

matri

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XV. 6-15.]

nat hominem.

non honorificabit patrem suiim aut

"et

12 (155. 10)

matrem
et irritum fecistis

mandatum

dalizati sunt
^3

me honorat cor au tern
eorum longe est a me
" sine causa autem colunt me docentes
^o

pater meus caelestis eradicabitur.
14 (166.

se turbis dixit eis

audite et intellegite
11

non quod

stet
13(167.

intrat in os coinquinat lio-

minem

6)

ei

^

proderit.

et

non

honorificat patrem suum.

datum dei propter traditionem uestram.

caeco ducatum praefoueam cadunt.
Respondens autem petrus dixit
edissere nobis parabolam
is-

ambo

si

in

tam

sed quod procedit ex ore hoc coinqui-

tibi

Sinite illos caeci sunt duces cae-

5)

corum
caecus autem

mandata hominum.

Et conuocatis ad

?

at ille respondens ait

omnis plantatio quam non plantauit

populus hiclabiis

doctrinas

discipuli eius

ei

quia pharisaei audito uerbo scan-

scis

hypocritae bene prophetauit de uobis
esaias dicens

^

Xunc accedentes

dixerunt

dei prop-

uestram

ter traditionem
'

103

aut

matrem suam.

inritum fecistis

et

man-

bene propiietauit de uobis esaias

'ypocritae.

* adpropinquat se mihi populus hie ore suo et labiis suis me honorat cor autem
eorum longe est a me. ^ sine causa autem me colunt. docentes doctrinas. et mandata
hominum. '" et conuocans ad se turbam. dixit eis. audite et intellegite. " non quod intrat
in OS coinquinat hominem. sed quod procedit ex ore hoc coinquinat hominem. '^ tunc

dicens.

accedentes discipuU

"

sunt.

at

^*

eradicabitur.

ambo

praestet

dixerunt

eius.

respondens

ille

foueam cadunt.

''^

u. 6. inc. et

Steph.

(?§)

ijiultae

qncm

6.

N.

non

TVX'^

vg.

Lachm.

T. {Gregory')

:

VXZ

;

vg.

7.

tiol.

in.

par.

:

\,

itid.

pag. 174.

Tiii-qafi)

ixfi

Tisch.

©JMKT

:

cum

b ff, g^

et

+suam C:?'»i'0JKL»rO<'RT

Tiich. cfffi q 5 aur., et gr. plur.
inritum C2*JLRZ*. o^/i. dei L.

3>LR.

issaias S'L,
8.

labis

9.

om.

et

est

isaias

KMKrVWZ|^S(I,

honorat

autem

M".

10.

:

horat V.

lat.

+

et

doc-

FHJO*

2.262". 11955. 13171*1

codd. Erasm.,ff«_q Bentl., etgr.

7:

essaias

longue L.

iPQRT.

;

cf.

fff^ g\ Cypr. Hieron.

et

ad

Tit.

cumuocatis O*.

intelligite

CH0JKOTW

Y.

>

in OS intrat Q.
osY, hosC; + hominum
coinquinant R, quoinquinat C, quo inquinat

11.

T.

hominem

©L.

hominis mtitare

:

hominum

ttoluisse

L.

uidetur

hore C.

hoc in

coinquinant

T*-".

R*, quoinquinat C©L(quo in.)T, coincinat Y.
12. om. ei L.
pharisei CW, farisaei R, farissei
L, farisei iP. audito + hoc 5PQRW uerbo + hoc
ffl'Z' vg. Hieron.
hoc etiam est in iiett. pi.
ille: ipseW.
celestisW. eradi13. ad CO.
;

\

14. sinete

TSC

Es. xxix. 13

et

ABCaPQKLMNTQRTVWX'^Z'

si

jFFR.

corr.

tiat.

ctci etc.

semperVi.

sunt +

[sed niargo delet et)

et

codicibus

cecorum T (cec. in rasura),
udtur
caecorum duces JP°. cecus R.
caeo. due. praestet 07n. O* sed-^ m. a.
prestet
ducis O*.

inuitis.

nobiit

> me colunt

0'=)X*YZ* Par.

vii.

W.

hesayas C.

IPLR.

c (e)

edissere nobis para-

cauitur O*.

R, yppocrite T, hypocrite

(-naY*, doctrnas L) sine add,

trinas

Mc.

etc.

ab

caelestis.

caeco ducatum

14.

vg., intellegete

hypochritae C, hipochritae a"L, hipocritae

profetauit

(+

Tisch.

Aa'*FHMO*QWY

jF*, tiyppochritae

R,

aliae

;

T' minusc.

om. J.

sec.

et

non honorificauit ACH'FHKLOQR
uel Q
matrem sitte
aut
et R.

additamento
graecis

sumus,

secuti

honorificabit (ov

WX*YZ.

i.

ei

si

scandalizati

meus

plantauit pater

caecus autem

vg. Tisch.

irritum fecistis Steph. Gr. 1576,

edd, Elzetiitianae.

prol. in

Q.

non honorificabit edd. Hcnteniana

1555

inc. et

:

> ex me est

est J.

otn.

quam non

respondens autem petrus dixit

+ suae IP'"''(f/'. Q). monus L*R*, manus Y. quodcunque T|§.

quia pharisaei audito uerbo hoc.

plantatio.

caeci sunt duces caecorum.

sinite illos.

in

scis

ei.

omnis

ait.

>

tit

CLMZ*,
15. ei

LQ,

BX

0R,

praestat

fobeam T.
:

cadunt
eis

W.

:

praeset

Y.

cadent {TnaovvTm

hambo C.
3"LQ.
)

hedissere C, edisere JP, dissere

disere R.
parabulam B^'LO^R. om. istam
{cum graecis NBZ. 1 mcmph. Oi-ig.).

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

104
16

adhuc

at ille dixit

uos sine

et

intel-

22

egressa clamauit dicens

1*

quia omne quod in os
uadit
uentrem
intrat in
et in secessum emittitur ?
quae autem procedunt de ore de corde

non

1^

miserere mei domine

intcllegitis

exeunt

enim exeunt

et

fili

dauid

a

accedentes discipuli eius rogabant

eum
cam

dicentes dimitte

cogitationcs

quia clamat post

nos.
24 (153. 5)

jpgg autem respondens ait
non sum missus nisi ad ones quae

homicidia adulteria
fornicationes furta

.^"haec sunt quae coinquinant

hominem

non lotis autem manibus manducare
non coinquinat hominem.
Et egressus inde

peri-

domus israhel.
^t j]j^ uenit et adorauit eum

erunt

falsa testimonia blaspheniiae

^^

mea male

illis

ei

daemonio uexatur
23 qui non respondit ei uerbum
fiha

hominem

coinquinant

et ea

de corde
malae

chauanaca a finibus

et ecce muh'cr

lectu estis?
^^

[XV. 16-26.

iesus secessit in partes

23(i5n.

6)

cens domine adiuua
26

qui respondens ait

non

bonum sumere panem

est

filiorum

canibus

et mittere

tyri et sidonis

di-

me

autem dixit, adhuc uos. sine intellectu estis. " non intellegitis quia
uentrem uadit. et in secessum emittitur. "quae autem procedunt
ex ore de corde exeunt, et ilia coinquinant hominem. '" de corde enim exeunt cogitationes
malae homicidia adulteria fornicationes furta falsa testimonia. blasphemiae. "" haec sunt
quae coinquinant hominem. non lotis autem manibus manducare. non coinquinat hominem.
^^ et
ecce mulier chananaea a
et egressus inde iesus secessit in partes tyri et sydonis.
finibus illis egressa. clamauit ad eum dicens. miserere mei domine fili dauid. filia mea
male a daemonio uexatur. ^' at ille non respondit ei uerbum. et accedentes discipuli eius.
rogabant eum dicentes. dimitte earn quia clamat post nos. "* iesus autem respondens ait.
at ilia ueniens adorauit eum
non sum missus nisi ad ones quae perierunt domus isdrahel.
qui respondens ait. non est bonum accipere panem filiorum.
dicens domine adiuua me.

bolam

"

istam.

omne quod

iesus

in os intrat in

'''

'''•'

''''

16. ad CO.
aduc T.

+

17.

et

intellegistis

ille

athuc

XY,

R.

init.

intelligitis

C0JTW vg.,

om. quia F.

intellegis R.

6s

VY,

hos C. in secessum (€(s a*pi^pwva) codd. pi. et
vg. (secesum Q) in secessu AMY. emittitur (,€*:

L

;3a\A.CTai) codd. pi. ct vg., emittetur

0*R

;

18.

R

recessit mittitnr

hore C.

et interp.

:

niittilur

Q.

om. et ea usque ad exeunt u. 19
et ea (out. ea J) haec Q {tj. D

sax.

:

quoinquinant C©T, quo
gr. i«€iva) et c ff^, ilia d.
hominem litt. min. X.
jnq. L, coincinant Y.
19.

RW.

om. enim W.
homicid'aT.

blasfemiac

cogitationis O.

> furta /oj-/

iPLQR, -phemie

\\

male

CK

Q. fals" O.
item + auaritia

bl.is.
\

nequitia doli Q.
20.

hae FO*Z*.

C0QR,
m.

2).

om. quae

coincinant Y.

manibus

L, quoinquinat

:

co incinant

hominem

CWRT

W.

;

L.

quoinquinant

L

(sed co ex

co inquinat

coinquinant

sec.

H1\*QX*,

0W.

sydonis

chananaea ABKMMTQVXYZ^ltjSC chananea ©"^OW, cananaea J Z*T, cananea CFH0*T,
cannanea JPR, cannania L. illis: illius JO*Y.

ihe^-wiC plene, uid.

ad

\.

I.

paitis O.

tiri

:

dicens ei

hegressa C, egresa L.

Myovaa

{cf.

(icpa^iv avrSi

cum B«a'*H0JKL.xM.\TOTV\VX
YZ vg., Hicron.,c gi et "> 3.A eum dicens 5P"'''QR
dicens {sine ei cum gr. NBCZ etc.) K&CYTisch.
cum uett. a (b def.) d efffiff.,g,q. misserere 5PL,
gr. pi.)

:

;

fili BiP=0JKMiTOTV\\XYZ vg.
AC5P*FHLQR. mala H. addaemonio H,
adaemonio 0, a demonio S'ORWY, -ia L*(-io

miserire O.
filii

L«).
23.

om.

eius T.

non

R.

om. et aec. disc, eius L.

dicentes +

diie B.

om.

demitte LO.

misus
24. respondens ait: respondait illis R.
perierant F. israhel uide ad ii. 6.
LR. houes

C

ad

CO;

V.

om.

adorabit O"", adorabat

LR.

25.

25, 26.

26.

coincin.ant Y.
21.

JPLT.
22.

ad
1.,

+ respondens BX*.

et

et post uenit

> qui respondens ait dne

non

est + enim

e.r i\Ic. vii. 27.

F

Z*.

adiuba Z*.
adiuua

me W.

sed concordantiac causa

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XV. 27-34-]
^^

nam

clodos ambulantes

domine

at ilia dixit etiam

edunt de micis quae ca-

et catelli

caecos uidentes

dunt de mensa dominorum suorum
^*

tunc respondens iesus

magna

o mulier

ait

tua

in

montem

quia triduo iam perseuerant

sedebat

ciant in uia

ibi

ad eum turbae multae
habentes secum mutos clodos caecos
debiles et alios multos

ita ut

^^

dicunt

et

unde

turbae mirarentur

"at

at

ilia dixit

^'

cum transisset

et

sedebat

ibi.

et

eum

ex

ait

uidentes mutos loquentes.

uidentes.

magnificabant

deum

debiles sanos.

sdrahel.

eos ieiunos nolo,

et dimittere

unde nobis

puli eius

panes

in deserto

tantos.

utique CR.
etiam (eciam W)
27. ad CO.
catelU: catuli iP*(catulli 3")LQR. hedunt C. de
:

dommorum

mensas Q.
uobiit

airfi

mul.

JR cum

sanata

ACFH©LMO"'»QRY
;

{corr.

uenit + iteium
k

CWX,

tunc F,

Q.

(iion

d).

cf.

nal

om. o aiite
mulien L*.

sana facta R.

:

eius

:

et

:

ei

ait

illius

BH'JKK1"0*TVWXZ

om. E.
transiset

QR

cum a

galileae

q).

galiliae

L.

in

EL.
b

c

om. inde

f ff,

gi.

2

R.
{non

BEH-OJKORV, galilee
monte HY. ibi: illic

T.

'"

iesus

et curauit eos.

habens L.
multe W. abentes C
habentesecum Z*. mutos multos T*. mutos
( + et HR) olodos (claudos EKKTRVWZrzV^A.,
cludos L item + et R) caecos (cecos TW) debiles
30. turbe

;

:

;

cum ABCEJP(F a'6/.)H*KLMMQRTVWX"YZ
caecos claudos (clodos

vg. Hieion.

;

montem.

'Mta ut turbae

clodos ambulantes.

et

autem conuocatis

mecum

ne forte deficiant in uia

''^

caecos

et

discipulis suis.

dixit

non habent quod

et

et dixerunt ei disci-

ut saturentur turbae tantae.

''*et ait illis

iesus.

> mutos surdos ( + et H) clodos caecos debiles
H'©. eos + omnes Q.
turbaT. uidentes
31. itaut + etL. turbe
+ autem T. mutos multos T*Y. locentes L
clodos: claudos EJKKTRVWZ vg.,
+ et J.
cludos L. hambulantes C
+ et J. cecos LW.
deum dominum Q. israbel uide ad ii. 6.
miserior LR, mesereor H*
32. uocatis Q.
+ huic LQ. triduo iam
huic R. turbe
> iam triduo E triduum est in quo L, triduum
om. et post manducent Q.
est iam quod QR.

W

;

;

:

W

-i-

:

;

demittere

> mutos

X)

debiles

JX*

caecos debiles clodos O,

BRX*.

om. eos E.

geiunos C.

diffi-

ciant E.

hunde C. diserto L. om. panes E. tantos
R om. E. ut saturemus (saciemus W)
turbam tantam {ihoTi xopraam 0x^01/ roaovTov')
33.

adtintos

> mutos

est fides

;

quum C©.

29.

ifis

Dgr. 259

sicut + tu JL.
vg. Tisch.

magna

:

tunc respondeBs
Mc. vii. 29.

28.

e ffx

demoniorum R*

:

ni. sax.').

tJirev

o mulier

hora.

ilia

misereor turbae huic quia iam tres dies sunt quod perseuerant

manducent.

edunt de micis quae cadunt

illi.

proiecerunt eos ante pedes iesu.

et

?

turbae multae habentes secum. clodos. caecos. mutos.

mirarentur.
et

et catelli

tunc respondens iesus.

inde iesus uenit iterum iuxta mare galileae. et ascendens in

accesserunt ad

et alios multos.

debiles.

?

iesus quot panes habetis

dixerunt septem et paucos pis-

illi

nam

etiam domine.

""

et sanata est filia eius.

sicut uis.

panes

deserto

in

ciculos

de mensa dominorum suorum.
fiat tibi

nobis

ut saturemus turbam tantam
^* et ait illis

uidentes mutos loquentes

tua.

ei discipuli

ergo

tantos

eos ad pedes eius et

et mittere canibus.

ne defi-

et dimittere eos ieiunos nolo

curauit eos
^^

mecum

non habent quod manducent

et

iesus

et accesserunt

et proiecerunt

discipulis suis

dixit

hora.

ilia

6)

ascendens

israhel.

misereor turbae

ex

Yx cum transisset inde
uenit secus mare galilaeae

et

deum

autem conuocatis

Iesus

fiat

tibi sicut uis

^^

magnificabant

et
^"

illi

est fides

et sanata est filia illius
29 (160.

105

codd.

et

;

vg.

:

ut

saturentur turbae

tante L,

ut

saturarentur turbae tantae E, ut saturentur turbae

multae Q, ut saturentur tante turbe R.
34. et ait

illi

W.

> et

its ait illis

Q.

quot quod CLMO. habetes O.
dixerunt + ei H. septem: -vii. ER.

illis a',

:

om.

ad O.

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

io6
3^ et

turbae

praecepit

discumberet

ut

super terram
36

septem panes

et accipiens

et pisces

ostenderet

dederunt populo
et comederunt omnes et saturati sunt

eum

signum de caelo

ut

eis.

respondens

jjig

ait eis

serenum
enim caelum

facto uespere dicitis

quod superfuit de fragmentis tulerunt septem sportas plenas
•"^erant autem qui manducauerant quatet

rubicundum
3

hominum

est

enim

ergo caeli diiudicare nostis

signa autem
^

temporum non

Generatio mala

1am

caelum

triste

(163-8'faciem

dimissa turba ascendit in nauicu-

erit

mane hodie tempestas

et

rutilat

extra paruulos et mulieres
et

^^

2 (102. 5)

et discipuli

^'

eum

ad

accesscrunt

rogauerunt

et

et dcdit discipulis suis

tuor milia

Et

pharisaei et sadducaei temtantes

et gratias agens fregit

""^

'i^i" *)

4.

magedan.

et uenit in fines

XVI.

[xv. 35-xvi.

potestis.

signum

adultera

et

quaerit

quod panes

habetis.

at

dixerunt septem et paucos pisciculos.

illi

discumbere super terram.

'*

et accipiens iesus

septem panes,

^^

praecepit turbis

et

gratias agens.

et pisces.

fregit

manducauerunt omnes. et
saturati sunt, et sustulerunt reliquias fragmentorum septem sportas plenas. '* erant autem
qui manducauerant quattuor millia uirorum exceptis mulieribus et paruolis. '" et dimissa
turba ascendit in nauiculam. et uenit in finibus magedan.
XVI. ' Et accedentes ad eum
pharisaei et sadducaei. temtantes rogauerunt eum ut signum de caelo ostenderet illis.
'at ille respondens ait illis. facto uespere. dicitis serenum erit. rubicundum est enim
caelum. ' et mane hodie tempestas. rutilat enim triste caelum, ypocritae faciem ergo
et dedit discipulis suis.

signa autem

caeli diiudicare nostis.
*

generatio mala, et adultera.

;

H'©M.
accipiens +

0LQWZ'.

itis

septem:

-vn-

EFLRW. piscis O*. et gratias ageus benedixit Q
gratias egit et R.
om. et post fregit M\
populo dederunt L lapsu rep.
:

;

:

commederunt E.

37.
•vii-

tullerunt

septem

R.

EFLRW.

38.

autem

:

T

om.

enim

;

W. qui mandu:

)

;

hominum

ad

:

eum

L.

pharisei

sadducae K, saducei

LO'RW,

temtantes {ut

i)

iv.

> sadd.

ACJQTXY:

codd. rell. et Tisch., tentantes vg.

et rog. T*, om. et rog.

eum E

COW,

sadducei CIPO,

pharissei L, farisaei R, -sei iP.

;

et phar.

E.

temptantes

om. et J, om.
graeci

iirr/piiTaiv

uel f-mjpiiTTjaav sine xai scd post participia duo.
interrogauerunt J. ut
ht C lapsu.
et
ccio
:

iujra

3, 4.

responden" O.

^,„

K.*\v

.=-

eras Q.

in

Q

De

g, q).

;

\'"

grace.

R

ox,

usque

W

oil

mg.

corr. sax. in

{post erat

a b

c ff.gi gat.

{non efffi

hac pcricope Hieron. comm.

Hoc in

'

tione

cum

Q. hodiae C, odie T om. R.
O, cum triste R e.r ucteri lec-

tristae

;

caelum +
(c)ff\ff2gi q.
+ hyppochritae R cumgraecis multis

tristitia b c

hipochritaeQ,

efffi g'\ ex Luc.

xii.

56.

> nostis + uos iudicare R >
;

O

et

;

faciam L.

LMQ(r')T=X*

J, iudicare

's^porum

oipias

NBVXr.

mane + dicitis

3.

rutulat L.

post

et

ruuicundum O, rubicundus
om. enim Q. caelum + cum

et similiter

bvvaaOe

illis

:

et uett.

Post erit

dicetis L.

celum

signum

nisi

eis codd. pi.

D

aim

corp.

> enim est J

H*.

nubibus

care

sic

V.

uespere O, -ae C.

+

ras.);

et b

om.

.

+ quia rubicundus
+ eras ELR gat,

uirorum {dvSpti) KTiui-

I.

et

:

multis.

uorum)RZ'. paruolos M', paruulis J. mulieribus J.
uenit
39. demissa O, dimisa EL, demisa R.
uenenint L. finis O. magidan L, mageda Y.

XVL

at

2.

Ej^.ai j,^

eis.

plerisque codicibus non /labetur,^ et omittunt

cauerant A (B def. CEFHLMOQ ? RXY
qui
manducauerunt a'WJKH'VWZ et codd. IValkeri
ut udtur, vg. Tisch., et -berunt T. quattuor codd.
pi.: quatuor iPL t'^.
-un- ¥., -vn- lapstiKexlui.
millia vg.

et

temporum non potestis.
signum quaerit et signum non dabitur

discumberet ABCFH*
35. praecipit 3>LQR.
KMOVX'YZ*: discumberent EjPH'QJLi^'QRT
WX*Z" vg. Tisch. graeci imaTtiattv. supra
36.

''

dederunt turbis.

autem.

discipuli

tempera

Iv.

;

diudi-

indicare

T*.

nostis existimare E.

potestis sine add.

ACES'F©* ? JLMO*QXY'51tJ cor. iiat. {' antiqzii
nmi habent scire ')
+ scire HQ'KWO'^VWZSlI
:

graeci plerumqiic omittunt,
+ cognoscere RT
ceteri uariant inter bvvaaOe dotci^a^nv, Sw. yvwvai,
;

qtiippe uariantiuvi copia in
omissionem pericopae magtiopere con-

SoKtfLa^eTf, avv'itTf

hoc

loco

;

fir mat.
4.

LO.

>signum
ione

W

R. querit

HLW.

+ prophetae (piof.

LQR,

et adultera
;

dauitur
-ete

E)

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XVI. 4-12.]

signum non dabitur

et

ei

signum

nisi

et relictis

illis abiit.

Et cum uenissent
fretum

discipuli eius trans

panes

sunt

obliti

nondum

intellegitis neque recordamini
quinque panum
quinque f miliumf hominum
et quot cophinos sumsistis ?
^^ neque septem panum
"

ionae

°

acci-

pere.
6 (164. 2)

Qui

dixit

et

illis

intuemini et cauete a fermento phari-

saeorum
7(i65.6)3(-

et

11

inter

se

Quia panes non accepimus
sciens autem iesus dixit
quid cogitatis inter uos modicae
quia panes non habetis ?
et relictis

sunt panes accipere.

sadducaeorum.

autem

dum

iesus

illis

intellegitis

caeorum.
^

dixit

et

illis.

vg.

cum

uenissent discipuli eius trans fretum obliti

uidete et cauete uos a fermento pharisaeorum et

et

sadducaeorum.

graccis plurimis

in

intellegitis
"^

habiit

et uett.

quattuor milia hominum.

tunc intellexerunt quia non
et

quum C©.

tran

M"*.

hobliti C,

X.

obli

V-M-

R ady.v^.

cf.

milium

WZ<:5"(millia)

6.

O

:

intuemini

k.

{opaTi) codd. et vg. et intuimini

adtendite uobis (uos

adtendite

R)

QR ^1

;

uariant

uobis a fermento a b

(att.)

c ff.^,

tieteres

uidete et

cauete uos a ferm. fff^^ (pm. uos), uidete cauete a
phariseorum
ferm. e, uidete et atendite a ferm. q.

CW

et

II, 12,

fariseorum a?L, farissaeorum R.

et saddueaeoruin (sadduce. CH'X, saducae.
saduce.

LW,

sadduccae. E, sabducae.

J

;

RY,

et sic

om X*( + litt. min.
infra 1 1, I2, sed ilii sadd. J)
X") a cum graccis U 115. 235. ys" sem Chrys.
Ambros. Ambrosiast.
intra se ELRTWffi cod. caraf.
ac7. ad CO.
:

cipimus
8.

SPHLQR.
C plene

ihesus

(eorum

bis')

QR

;

+

cogitationes

carp. oxon. g,,

cf.

eorum
mg.

cor. uat.

:

q.

panibus

LQR.

q.

fmiliiimt

COT

m.

;

et

g^

V

in

cofinos

in

coffinos

milia

accipistis.

;

q.

milium

t

-bus 5

q.

:

ad

de VII

et

septem -VII- LW.
q. fmiliumf (T-Sr

E.

quot
EiPLR.

BCEH"©.JKL

sump.

LQR™.

Hieron.,

XiAioii')

MYZ* e

5,

R)

d {pm.

om. et quot usque

Tisch.

vg.

M,

;

EJP'; panes

-bus
(.V.

b

om. et R.

+ milium + hominum tt. 10 V.
10. Ucrstun om. R
+ corr. sax.
panes nil milia hominum 7 q^t sporte

neque +

septem

W)

et q. (-v-

E.

Aa'*HTXYZ«:

sumsistis

;

milibus

q.

.

\

c ff^ Tisch.,

;

quae E.

MKTORWZ*

.

^ ?B3'H'©JKM'0"TVLQ

^SO!^

;

.

quinque

i; :

milia

in q. millia

quod

h.

quinq'milium

panium
TfrpaKio--

milia

ACH

d et quatt. (quat. iPL) milia
a'LOQTWXZ*T(millia) abf,g,q; in q. m B?
q.

;

milibus

;

©SKm Tisch. cff„ in quat. (quatt. Si) millia ]|jS«l;;

;

de

ACH*MO*RXYZ*
in q.

;

cf.

in

(S;.

:

et)

millium

et q.

L

modice HLOW. abetis C.
R cod. caraf.
intelligitis
9. nondum + enim LR carp. ox.
CQJK^OTW vg., intellegetis E. recordamini
meministis R. quinque (-v- EW) panum (panium
E5P*)

et q.

h.

et

quibus cogitantibus dixit a b g^ ff, Lucif. dixit
+ eis H'0KKl'O'=V(ei H*) ct ait + illis E. intra

uos

{jojv iT€VTaKi(Txt^iojv) conicinnis

1

panum

a, illorum q.

milia

inponere

2

q.

quattuor millium

p.

sumere

q,

cauete a

cauendum a

dixit,

sadducaeorum.

accipere (Aa/3eiV) codd. pi. (accepere O) et vg.
toUere H"'»©M, cf. toUere secum ff^^, emere e,

:

quod sportas

et

quia non de panibus dixi uobis.

ex Hicronyino

abit L.

5.

cum

'"neque septem panes

^'quomodo ergo non

fermento panis sed a doctrina pharisaeorum

CE,

sed a doctrina pharisaeorum et saddu-

fidei

'^

fermento pharisaeorum

EKLQR

tunc intellexerunt

autem cogitabant intra se dicentes. quia panes non accepimus. * sciens
quid cogitatis inter uos modicae fidei quia panes non accepistis.
nonneque recordamini quinque panes in quinque milia hominum et quod

sustulistis.

sumsistis.

quia non dixerit
cauendum a fermento panum

^^

abiit.

autem

et

?

' illi

iesus dixit,

cophinos

"

pharisaeorum

cauete a fermento

di-

sadducaeorum

ionae prophetae.

quia non de pane

intellegitis

dixi uobis

centes.

*

quattuor f miliumf hominum
quot sportas sumsistis ?

quare non

sadducaeorum

cogitabant

illi

107

tiel

IIII

E.

HLXYZ:

quod
sump.

CLOVX*.

sumsistis

Aa"*

BCE3'i0JKMM'OTVW vg

Tisch.
11. intelligitis

de panibus R.

pharis. et sadd.
1 2

non

CE0.JKTW vg.

dixit

H*R.

tiide u.

;

intellegistis

cauetae

E

R.

+ uos R.

;

6 (saduc. 2"*, sadd. H").

Uersus litt. minoribiis X. quia quod R.
+ de panibus Q. dixit E. cauendo X
:

P a

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

io8
13(166.1)

autem

Uenit

iesus

quia caro et sanguis non reuclauit

partes

in

caesareae philippi

quem

hominis
'*at

homines

dicunt

esse

18

iohannem bap-

alii

egodico tibi quia tu es petrus
banc petram aedificabo ecclesiam meam
portae inferi non praeualebunt aduersum eam

et

et

tistam

autem heliam
uero hieremiam

alii
alii

quodcumque

et

esse

20(108.2)

Respondens autem

iesus dixit

baptistam

quem me

super banc

petram.

aduersus eam.

''

cauete

LQR.

iesus

meus

qui in caelis

ecclesiam

et tibi

R,

quaecumque

et

om.

sadduce.

Wyf;«« + adtendere

uid. u. 6.

autem

adoc-

farisseor.

JPX

etc..

L(-dire)QR.
om. in partes M. caes-

E.

''

pilippi R, pilipi L.

sibi

quem + me BE*JLOR

TZ* cum graecis plurimis et uett. sed cf. Hieron.
in comm.
Non dixit quem me dicunt esse
;

'

>

homines sed filium hominis.'
homines dicunt
esse homines 3".
E.
esse, f. sic distinguit T.
om. alii EL cum D gi: a b e ff^
14. ad CO.

>

fff gi. iohannem cum BE5P0JKM"R\VXZTJ|?,
ioannem
-nen ACHOTVY,
-am
L.

SC

:

babtistam R, babtissam L.

alii (deinde rasura
E) autem heliam (eliam T vg^
alii heliam
autem X* alii autem heremiam LR*(hier. R").
Deinde hieremiam (iher. C, hyer. H, ier. \Vt<f.)
heliam LR. prophaelis E, profe. 3PL0R.
:

>

;

15. illis:

vg.

cum C

illi

Q; +

ihs

BE3""!'0LO«RWXZ*

gr. al. pauc. b cfff.g^.

,

> dicitis esse CLT.
16.

q [non a

e

ff^.

syraon

CW.

nibi T.
1 7.

dixit sine add.

iesus.

dicit eis

quia tu es Petrus.

tibi dico.

quaecumque hgaueris super terram.

et

solueris super terram erunt soluta et

in

caelis.

"'

exinde

FLRY,
E*

cf.

BCEa""5jKLMM'0'^QTVWZ

ei

vg. Hieron. Tisch.

+

;

sed expunctum.

om. et

18.

primeret
sec.

symon C.

R.

illi

FY.

cells

quia

edif.

W.

et int.

RT

+ te

;

W.

> tibi

W.

aoi Ktya.

renelabit

dico J
qui

;

R

BEH'HQKLM'QRX'Z

tit
;

graecum

om. L.

cx-

om, et

CT, aecclesiam E,

eclesiam

aeclesiam H'LZ*, aeclessiam R.
ferni

bariona

'Bapiwva Tisch.., bar-iona vg.

sangis L, saguis O*.

E.

porte

corp. ox.,

EW.

in-

cum a f.

aduersum ACH0JMOTYZ"=:
BE3'FKLlVrQRV\VX*Z* vg.

praeualebant M".
aduersus

W

19. clabes

quodcumque

et infra,
T. celorum
om. et
ligaueris usque ad prim, caelis

quaecumque

F.

adligaueiis J

.IQR
loco

+

;

et

;

JQ.

ligaueris

i7i

solueris (in ras.) K'.

E±P''"'H'0QRW

JLQ, quaecunque

R.

vg.

T

ras.

erunt ligata

quaecumque

superram O.

sec.

erunt

+ et E0O"QRW vg.
^PLOQ, precipit R. esset est
3'*TV cum graecis omnibus, ifis xps codd.plur. et

soluta

JLQR

;

20. praecipit

:

Hieron. diserte

6 Xptards et
etc. et

AH'*FH0O*XY cum graecis

+

fere omnibus:

tin.

et

non praeualebunt

portae inferni

et

vg. et

respondens + autem QRT.

ego

et

meam.

sareae E, cessariae ^P(-reae"iR, cessare L, cesaree

W.

^^

ut nemini dicerent quia ipse esset iesus christus.

doctrina Q.

parisseor. L*.

fariseor. jP,

13.

EH, de

est.

dabo claues regni caelorum.

panium E3"L, pauium R.

ad doctiina

quidam iohannem

at ilH dixerunt.

" respondens autem simon petrus dixit tu es christus filius
dixit ei. beatus es simon bariona quia caro et sanguis non

tunc praecepit discipulis suis.

trina 0,

'^

uero hieremiam aut uiium ex prophetis.

alii

aedificabo

erunt hgata et in caelis.
^^

interrogabit discipulos suos

partes caesareae philippi.

iesus in

iesus ostendere disci-

dicitis esse.

sed pater

tibi.

Exinde coepit

dicunt homines esse filium hominis.

" et respondens

rebelauit

^^

autem eliam.

alii

uos autem
dei uiui.

autem

uenisset

quem me

"Punc praecepit discipulis suis ut

christus.

beatus es simon bar iona

" cum

terram

solueris super

in caelis.

nemini dicerent quia ipse esset iesus

christus filius dei uiui.

dicens.

solutum

erit

terram

ligaueris super

in caelis

quodcumque

et

?

'^respondens simon petrus dixit tu es
IT (167.101

ligatum

erit

quem me

uos autem

illis

dicitis

dabo claues regni caelorum

i^et tibi

aut ununi ex prophetis
'^dicit

tibi

in caelis est

et super

filium

?

dixerunt

illi

meus qui

sed pater

et interrogabat discipulos suos dicens

[XVI. 13-21.

a

d f g,

I

b e ff^. ^gi)

21. cepit

LW

q

cum graecis plurimis
:

xps

0*R,

et

22.

(o Xpiffros

et ills

'\ri<yov%

NBLXTAn

in ras. scr. SP.

its tantum codd.

latt.

XVI.

21

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

']

suis quia

pull's

hierosolymam
multa pati a senioribus
principibus sacerdotum

et

eum

oporteret

ire

et scribis et

propter

absit a te

tiatur

me

satana

"Punc iesus dixit discipulis suis

me

quis uult post

me

sequatur

angelis suis

eius.

Amen

dico uobis sunt

quidam

de hie stantibus

quia oportet ilium ire in hierosolymis et multa pati a

sacerdotum.

et principibus

et scribis.

cum

tunc reddet unicuique secundum

opus

coepit iesus ostendere discipulis suis.
senioribus.

in gloria patris sui

28(172.2)

et

?

dabit homo commutationem
anima
pro
sua ?
27 (171. 10) Filius enim hominis uenturus
est

uenire

crucem suam

mundum

autquam

et

abneget semet ipsum
et tollat

si

uniuersum lucretur

hoc

scandalum as mihi quia non sapis ea
quae dei sunt sed ea quae hominum.
si

animam suam

inueniet earn

animae uero suae detrimentum pa-

erit tibi

qui conuersus dixit petro uade post

2)

perdiderit

me

"^quid enim prodest homini

increpare ilium dicens

24 (170.

qui autem

assumens eum petrus coepit

domine non

enim uoluerit animam suam saluam

qui

facere perdet earn

et occidi et tertia die resurgere.
22 (169. 6) £(.

^^

^^

109

adsumens eum petrus coepit increpare

et occidi et tertia

'^^

die resurgere.

et

domine et non
erit tibi hoc. ^' ad ille conuersus dixit petro. uade post me satana scandalum mihi es quia
non sapis quae dei sunt, sed quae hominum. ^^ tunc iesus dixit discipulis suis. si quis
uult post me uenire abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me.
^^qui
enim uoluerit animam suam saluam facere perdet earn, qui autem perdiderit animam suam
propter me inueniet earn. ^^ quid enim proderit homini. si totum mundum lucretur. animae
autem suae detrimentum patiatur. aut quam dabit homo commutationem animae suae,
"futurum est enim ut filius hominis ueniat in gloria patris sui cum angehs suis et tunc
reddet unicuique secundum opera eius.
^* amen
dico uobis quia sunt quidam de hie adstantibus qui non gustabunt mortem.
omnes quos cognoui, sed
hostendere C, ostendire

;

N*B*

XptaT6s

'Itjoovs

L

ostenderet Z*

;

ei.

cop.

om. T*.

oporteret (hop. C) oportet EF0*RTVX*Z* uf
graccmn Scr exprimat cum a b c d e f (iton ff^
o'"- evun K*.
ire + in ELQRT cum
ffi gi- 2 ?•
graeco eis. hierusolimam E5PR, -ymam Z*, hyero:

solimam H, hyera. Q,

W vg.

C)

:

ieiosolymam

(ihero.

hierosolymis Z*, hierusolymis K.

saen.

et + a J, delude

C.

hiru. L,

> princ.

sac. et scribis

J cum

graecis fere omnibus Kat dpx. kol ypafifi.

d effi

ordine

q

A

solus

;

hoc

ex graecis uidetur cum

hoccidi C.

latlnis facere.

et

tertiae L*, -ie

L^

BFKMKTWXZ^ vg. ads. ACE
S'HOJLOQRTVYZ* Tisch. iUum eum L om.
E cum a b c fff g^. dicens et dicere ELR corp.
22.

assumens

:

:

;

:

ox.

cum

23.
.S".

D gr.

qui

:

238 a c dff^gy. abssit B. tiui O*.
quia L. post me retro me KTVZ',
(5

:

loh. et Corp. oxon.

Hieron. comm.
vg.

:

satanas

dei Q.

satana

retro post

me

a

b,

retro

ACH*JMKrO*TVX«YZ

BEa'FH»0KLQRW(sath.)X*

ox., satanan O".

> sunt

\

michi \V.

sapis {om. ea)

sed ea quae + sunt

HQ.

corp.

EJ.

dicens

propitius

esto

tibi

24. > dixit ills HR. abnegat LR. semetipsum
uno ductu JWY vg., semed ipsum C seipsum ER,
se ipsum sibi LQ corp. ox.
toilet L.
sequar R.
25. salbam C. facire L. perdat R. qui autem
;

sec.

et

:

eam

R.

qui

perdide

me

R.

int.

lin.

O.

illam EL.

:

26. enim autem Q. prodeest JO°Z*. mnndum
huniuersum C,
uniu. mund. B5PKM"QVX*Z,
totum mundum R. anime
sue W. detri:

>

>

.

nentum

L.

dauit

LT.

.

commotationem

3'L

commercium R.
27. filius enim: nam filius LR, filius autem
EO, fil. quidem C, filius tantum M. hangelis C.
om. et R. tu"" E. redet L, reddit H. hunicuique
C, unicu'que E.
seetrndum
iuxta R.
opus
(t^j' irpa^iv gr. plurimi) ABC^hopns)iP(F def.)li
:

KMKTOVXYZ
N*F

I.

aliquot,
28.

qui

:

22.

Hieron.

28 etc)

eius

:

suum

de his L, de
quia L.

cor. uat.

:

E0JLQRTW
3",

opera (xd
vg.

cum

ip-^a.

uett.

sua R.

hiis Q.
gustabant L.

adstantibus

LQT.

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

no

mortem

qui non gustabunt

donee

tem in regno sue.
XVII. Et post dies sex assumsit iesus
petrum et iacobum et iohannem fratrem eius
ducit

et

montem excelsum

in

illos

unum
unum

hie est

c

et

mosi unum

ct heliae

meus

filius

dilectus

et audientes discipuH ceciderunt in fa-

ciem suam

sicut nix

cum

taberna-

quo mihi bene complacui
ipsum audite

in

et resplenduit facies eius sicut sol

apparuit

et ecce

tria

hie

sadhuc eo loquente ecce nubis lucida
obumbrauit eos
et ecce uox de nube dicens

2et transfiguratus est ante eos

uestimenta autem eius facta sunt alba

8.

cula
tibi

seorsum

3

faciamus

uis

si

uideant filium hominis uenien-

[xvi. 2S-XV11.

moses

illis

et helias
?

eo loquentes

autem

*respondens

petrus

ad

dixit

iesum

donee uideant

et accessit iesus et tetigit eos

dixitque
8

domine bonum

timuerunt ualde

et

autem oculos suos neminem
uiderunt nisi solum iesum

nos hie esse

est

timere

eis surgite et nolite

leuantes

uenientem in regno syo.
XVII. ' Et post dies sex
iacobum et iohannem fratrem eius. et duxit illos in montem
excelsum seorsum ^ et transfigurauit se in conspectu eorum. et resplenduit facies eius
^ et ecce
sicut sol.
uestimenta autem eius.
facta sunt alba sicut nix.
apparuerunt
^ respondens
eis moyses et helias. cum eo loquentes.
autem petrus dixit ad iesum
hominis

filium

adsumsit iesus petrum.

domine. bonum
moysi unum et
eos.

et

placuit.

ualde.

'

XVII.

et

nos

est

hie esse,

si

uis

faciamus

hie

tabernacula

tria

+ factum est ELQR cum Viyivero

et

I.

5P*MO*Y cum

faciam

graecis

hie

graecam

CEHejKLKTORVW

f q).

{lion

sex

-VI-

:

-napaKaiiPavii): adsumit CTisch., assumit

V|^(fr ct cor. uat. {scd marg. assumpsit)

etiam suscepit

d.

QR"'(dixit R'')TSi
..

a,

cf. cor.
:

uat.

eos

E

;

.

assumens

;

ix. 2%Jltixisse,

b c e fff^..^g^q

SC

ioannem

illos

duxit.'

.

Luc

Perfectuni uidettir ex

legitur enini in ucteribus

sit

'

ducit

:

etc.,

duxit

in ecclcsia assump-

illis

W.

sehorsum

B

usque ad finem ucrsiis 13. transfiguratus
praefiguratus W.
hante C.
resplendeuit R, resplendidit Q.
sunt
sun M".
Deficit
:

:

alba

om. R*

:

+

(

R'"-')

;

Candida

JP"'».

sicut nix

:

uelut nix E.

W

om. ecoe R.

3.

belie

CW,

elie

aparuit

L; appanierunt JKKT

illo

R.

,

om. ecce

:

nobis

om. dne

M cum s scriv. et syr.

EaPHeLCQR.

hiic E.

cii.

faciamus

:

£

Iv

{if.

a h

vg.,

sec.

VZ

T

;

inumbrauit

R*( + R"").

rivboKrjCf a)

(de orthographia

c ffi

corr. uat.

uos

L. a
e ffi n.
Z* (uox Z').
t>

complacui

om. bene L.

(corr. Z^).

evbuKTjaa ucl

infra complacnit),

et

d ff.^ g^

cum

cf.

conplacui

W llicron.

Luc.

32

xii.

et

E JP J KLKTO'^QR

S, cf. sensi e

confer

;

iii.

17,

uii codd. fere omnes personam primam habent
complacuit
<:/ conpl. 0*T
g,* q,

ACFH0MXY

6.

7.

ihesum C.

4.

nos

:

molsi T.

3",

T, eliae vg.

obumbrabit

brauit C,

faciam

eis

moisi

+ et arf init. J. athnc X>^Y, aduc T.
loquente + et 0. nubis AiP*FHMOQTXY
nubes 0J KM"V\VZ 7g. nubs CEH"»i'LR. hobum-

moyses EHWJKLM'ORVW vg., moises H",
molses T. helyas W, heleas L, elias T vg. cum

XYZ

:

vg.,

5.

placuit

illis

om.

et b ffi.

:

KMORVX*Z. moses ACFM

vg.

SBC*

sec.

om. est Z*

C.
2.

et

JRZ*( + Z*) cum 2^2* gr. et ff^ g^. trea K
LKrR*V. tauemacula O. > unum tibi Q. om.
moysi
et prim. H0TWX*. mosi AFMXYZ

W. assumsit
BFHMX, adsumsit ALOQRTVZ=, adsumpsit 3"
©JOZ*, assumpsit EKM'VVTS {omnes contra aitct.

et uett. pi.

Hieron.

unum

tibi

unum. ^ adhuc eo loquente ecce nubes lucida obumbrauit
ecce uox de nube dicens hie est filius meus dilectus in quo mihi bene conipsum audite. "et audientes discipuli caeciderunt in faciem suam et timuerunt
" leuantes autem
et accessit iesus et tetigit eos dicens surgite et nolite timere.
heliae

cf.

Luc.

et + ecce

iii.

LQ.

f

22 in te complacuit mihi.

C, cicider. LR*.

caecider.

LR.

eos

gete O.
*

m

:

illos

om. et

'locnlos C.

X.

dixitque

tert.

CJKMTVX*

uederant L.

:

et dixit
(

Q.

+ X").

snr-

XVII. 9-1
*

et

7

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

]

descendentibus

de monte prae-

illis

sic et filius

cepit iesus dicens
^^

hominis a mortuis

filius

hanne
14 (174. 2)

Yx interrogauerunt eum

0)

primum

oporteat

respondens

ille

uenire

nam

quidem uenturus est
et restituet omnia
^^ dico autem uobis quia helias iam uenit
et non cognouerunt eum
sed fecerunt in eo quaecumque uolue-

saepe cadit in ignem

1^ et

aquam
eum discipulis

optuli

tuis et

neminem uiderunt

resurgat.

" Respondens

iesus ait o generatio in-

credula et peruersa

eum

heliam oportet primum uenire.

primum

runt eum.

sed fecerunt

^^

ei.

" tunc intellexerunt discipuli.
" et cum uenisset ad turbam.

domine.

miserere

filio

"

meo

descendentibus

et

donee

banc uisionem.

autem respondens

ait

helias.

ad

quidem ueniet
non cognouehominis passurus est ab

iam

sic et filius

eum homo

quia lunaticus est.

et

male

hominis a mortuis

ergo scribae dicunt quod
helias

illis.

uenit.

quia de iohanne baptista dixisset
accessit

?

de monte prae-

illis

filius

discipuli eius dicentes quid

iesus

" dico autem uobis. quia
quaecumque uoluerunt.

omnia.

et restituet

solum iesum.

dixeritis

interrogauerunt

et

nisi

nemini

non po-

tuerunt curare eum.

quo usque ero uobiscum

cepit eis iesus dicens

pro-

et crebro in

runt

oculos sues

turbam

ad eum

quia lunaticus est et male patitur

?

ait eis

helias

eis.

uenisset ad

(;yjjj

io-

eis.

homo genibus
uolutus ante eum i' dicens
domine miserere filio meo

quid ergo scribae dicunt quod heliam
at

baptista dixisset

jTj.

accessit

discipuli

dicentes

11

ab

est

tunc intellexerunt discipuli quia de

re-

surgat.
10 (173-

hominis passurus

eis

nemini dixeritis uisionem

donee

Ill

et

eis.

genibus prouolutus.

et dicens.

frequenter enim cadit in

patitur.

et aliquando in aquam. '^ et obtuli eum discipulis tuis. et non potuerunt curare
eum. " respondens autem iesus ait o. generatio incredula et peruersa. quousque ero uobis-

ignem.

5PFLR,

discendentibus

9.

motem O*.

SPLQR

praecipit

W) LO'^RX'^S&iE:

avTors)

homi {pro hominis) L.

eliam vg.

:

discipuli +

AMTisch. a
uaHant graeci.

d ff^.

ait tatitum

b c

2,

dixit

illis

elias Tz'^.

i7w.

uent.
12.

;

cul

helias

quia:

erunt R.
13.

in

ti.

qnod

£3!'"'".

eum X*.

0??;.

eis

quum

ipy\Qv) codd.

e,

dixit

quidem

vg.

'TJiJ.

hab C.

ioanne

discipuli O.
IP',

cognu-

SC

dixisset: dixit

vg.

:

C).

ueniss

turbas

prouolutans

a,

L,

JLQR.

turbam
genibus

meo

Alio

0KLMM'O''QRTVWX*Z<
E*)iPJO*X"YZ*.

R cu/n
in

b.

sepe

hante C.

adgeniculans d.
vg.

patitur

a'LRW.

(701* v'wv)
filii

:

{n&ax^i)

om. et

BCFH

mei AE=(fili

sec.

torquetur

:

JZ*

(

+

Z*).

aqua M"Z*.
16.

obtuli

optuU aim A (F (/c/:)HJKMM'QTVYZ'=
BEa'0LOWXZ*z'^., hob. CobtuUiR. «/:«</

II.

ii.

sec.

om.

eum

KT.

tuis

:

suis L.

om.

eum

BL.

+ tunc ad init. J. respondens sine addit.
et^: + autem ERTSd HiJiron.Tisch. cum
alt + illis E.
graecis.
quo usque A etc., quo
husque C, quousque 0.JWY vg. quoad usque O",
17.

codd.

:

Deinde usque quo codd., husque
quo C, usquequo J
vg.
quo usque M. quousque

usque quo R.

W

AH'*FH*JO*XY,

{lion
cf

T

elias

quaecunque

babtista L, baptiza 3^*, -izta

14.

C

propter homoeoteleitton L.

1 2

intellexserunt C.

CEIP»'»Q.

Set

C5P0JKLMM'ORTVWXYZ zig.
EFQ Hieron. f aw., > eis ait L

eis

gi, ait illis

^

quod

=

> primum oportet QT.

;

^j, g.

:

15. misserere L.

:

(hop.)EJLQRTWZ*

prouolutus (7ocvwt3i») EHJKLKTRVWZ vg. b c
g. prouolntis
cf. Tac. Ann. xi. 30, xii. 18
ABCa'FQMOQTXY (>p.g. e)ff.„ g.prouolutibus

fffi q r

"mortuis T.

enim Q. scribe ELW.
oporteat
oportet

ergo

quia F.
11. ait

{cum graeco

;

> discipuli dicentes eum W.

eius R.

cum

eis

+ illis ®. om. itss
uisionem + banc a""''R.

dieens nemini J.
10.

M".

descentibus

+

;

©.

paciar

+ mihiQ.

W.
ow.

:

adferte

hue

L.

BE±P0JLORZ*

(aff.

> ilium hue EQR.

Z-)

;

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

112

usque quo patiar uos ?
afferte hue ilium ad me

" et

^'

et exiit

puer ex

et curatus est

Tunc

19 (175. 5)

hora.

ilia

dicit

tram

manus

uehementer.

et contristati sunt

£^

(,yj^

caphamaum

uenissent

aeeesserunt qui didragma accipiebant

dice uobis

granum

habueritis fidem sicut

si

in

et tertio die resurget

24(177. 10)

amen quippe

est

eum

"^et Occident
?

propter incredulitatem ues-

illis

in

hominum

aeeesserunt discipuli ad

iesum secreto et dixerunt

eis

iesus

illis

hominis tradendus

filius

per

nisi

autem

Conuersantibus

2)

galilaea dixit

quare nos non potuimus eicere ilium

hoc autem genus non eicitur
orationem et ieiunium.

22 (176.

eum iesus
ab eo daemonium

increpauit

[xvii. 17-25

ad petrum et dixerunt

sina-

magister uester non soluit didragma

pis

monti huie transi hinc

dicetis

et tians-

^^

cum

et

ibit

?

etiam

ait

intrasset

domum

praeuenit

eum

iesus dicens

et nihil inpossibile erit uobis

cum. usquequo patiar uos. afferte hue ilium ad me. ^* et comminatus est ei iesus. et confestim exibit ab eo daemonium. et curatus est puer ex ilia hora. "tunc aeeesserunt
discipuli ad iesum secreto et dixerunt ei. quare nos non potuimus eicere ilium, '"iesus

autem

dixit

granum

monti huie.

dicetis

hoc autem genus

uobis.

^'

autem

eis

galilaea

in

hominum
autem

propter incredulitatem uestram.

illis.

sinapis.

"^

et

non

magister uester.

ad

17. 18. cm.

eum:

me

et Z*

BMW

ilium

+

(

et ait etiam.

> secreto

R.

ad

ifim discipuli

ifim J.

om. et

W.

RY.

secrete

dixerunt

+ ei 2'"'''QR. quare nos: re nos int. liii. T.
potuemus H. eieeere EKTV, iecere LR, eiicere
ilium eum E.
z>g. Tiscli.
20. + et ad init. QR.
dixit QR vg.
illis
eis
Q + its BEFM'eKra"0'=X*Z vg. uestnim R.
nisi L*.
om. quippe CT. si
abueritis 0.
ut R {iit udtur).
sicuti C
synapis E + et H'(").
> huie monti F. transi hinc si7ie add. ABCE
:

:

;

:

;

;

a-FHeJKMM'ORTVWXYZS
Hieron. comm.,

g,, gat. I:

omnes) LQ'J^CT/.fc^.
hie illo

(/,

transi illoc

et

+

horationem C.

tionem R.

geiunium C.

-^ei

ad

NB.

init. Q^.

i) codd.

illuc {iicu

a b

vg. Tisch.

22.

cum

c

gracco

33,

graeci fere

fff^. ,g^ n q,

transi

e.

21. genus + daemonium
demonium b n. iecitur LR,

(pofiiywv

habueritis fidem sicut

et nihil inpossibile erit
''^

conuersantibus

tradatur in

hominis.

-*

F,

exigebant ad petrum

cf.

et

cum

intrasset in

daemonii a c,
EKT, eiicitur

eiecitur

> ieiunium

conuersantibus

et

ora-

(ffuiTTpf-

fere omnes, vg. Hieron.

cum

reuertentibus
eis

:

cum autem

QR.

illis

galilea

c,

T.

dicit

hominis tradendus
f.

h.

tradendus est

inefte componcns

a b

c fff.^g-^

23. hocc.

n q
C.

;

r,

cf.

E

tertio

QR

est

(

filius

+ enim R)

corp. ox.,

f.

est ut

h. tradi

futuium

h. tradatur

f.

d

e ff^.

ACFLMOXYZ

BEJPHWJKM'QRTVWz'^-. rw/;.
surgit F.

e.

vg.,

ut sold duas lectiones

futurum

incipiet

ELR.

eis

futurum

:

redeuntibus^,

galilaeam BX*, gali-

:

ut filius hominis tradetur sic
est ut

;

praeuenit

regrederttur ipse

illis:

est

dixerunt.

et

AFHJMOTX'Y

galilaea

CJPeKLM'RVWZ

leam EQ.

L

manus

uenientibus

domum

cibfff.,g^.,n q: conuocantibus

Z-).

j/g-.;

;

> ad

cipuli + eius E.

filius

aeeesserunt qui tributum

soluit tributum.

eiCJTX*Z*. demonium 5PLORW. prer incpte L. om. ex ilia hora R.
+eiL. dis19. aeeesserunt: + ad eum E
18.

ut

est

si

oratione et ieiunio.

nisi in

futuru

iesus

illis

dico uobis

Occident eum. et tenia die surget. et contristati sunt nimis.

capharnaum.

in

eis

nullo eicitur.

in

dixit

amen

transi hinc illuc et transiet.

contristatis {pm.

:

tertia

diae C.

re-

neementer

sunt) L.

T, uehimenter R, uechimenter L.
uenisent L uenisset YZ* {corr.
24. quum 0.
T?)
+ ad E + in Q. cafamaum Q, cafarnauum
W{sed corr.)UR, chamaum 0. dedragma ER,
didrachma H*(-a H')Y vg., didragmam 0. accipiebant
exigebant E cum a b c fff-> gi n q.
dixerunt ^ ei B0KMM"O''RV\VX*Z» vg. om.
uester T*. soluet ©. dedragma ER, didrachma
HY vg., didragmam 0, detrama L.
;

;

;

:

H-etBQ; -fatilleX*. ait: an R
etiam (eciam W) utique ER autem L

25. ^<//h;V.

lapsu.

:

;

;

xvii. 25-xviii.

quid

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

7.]

uidetur simon

tibi

tum
26

filiis

et ille

dixit
^'

censum

uel

?

an ab alienis
dixit ab alienis
suis

et efficiamini sicut paruuli

?

iesus ergo liberi sunt

illi

non intrabitis in regnum caelorum
quicumque ergo humiliauerit se sicut

*

filii

autem non scandalizemus eos
uade ad mare et mitte hamum

paruulus

ut

eum piscem

et

ilium sumens da eis pro
("*•

putas

lorum

6 (i7u.

me

de

et te.

quid

in

^'

filii.

uidetur simon rages terrae.

tibi

an ab

suis

filiis

"-^

alienis.

piscem qui primus ascenderit

me

et

tolle.

XVIII. 'In

da

quis putas maior est in regno caelorum.

eum

et

te.

alienis.

ait

ergo

iesus.

illi

hamum.

et mitte

et

aperto ore eius inuenies in eo denarium.

sumens.

pro

a quibus accipiunt tributum uel

uade ad mare

.

dicentes.

eis

ab

et dixit ei petrus.

autem non scandalizemus eos ...

ut

credunt

mola asinaria

et
''

a

me

ut suspendatur

ei

coUo eius
demergatur in profundum maris
uae mundo ab scandalis

ad iesum dicentes
maior est in regno cae-

iesus dicens.

pusillis istis qui in

expedit

hora accesserunt

ilia

?

censum.
sunt

In

^)

discipuli

eum

unum paruulum talem
nomine meo me suscipit.
2)
Qyj autem scandalizauerit unum

et qui susceperit

'

in

et aperto ore eius inuenies staterem

quis

iste

hie est maior in regno caelorum

qui primus ascenderit

tolle

XVIII.

statuit

eum in medio eorum ^ et dixit
amen dico uobis nisi conuersi fueritis

reges terrae a quibus accipiunt tribu-

a

aduocans iesus paruulum

^et

?

113

hora accesserunt

ilia

discipuli

liberi

eum
ilium

ad iesum

^et aduocans iesus paruulum.

statuit

medio eorum ' et dixit, amen dico uobis. nisi conuersi fueritis. ut efficiamini sicut
paruuli non intrabitis in regno caelorum. * quicumque ergo humilauerit se sicut paruulus iste.
hie maior erit in regno caelorum. ^ et quicumque receperit unum paruulum talem in
nomine meo me recipit. *qui autem scandalizauerit. unum ex pusillis istis qui in me
credunt expedit ei. ut suspendatur mola asinaria in collo eius. et demergatur in profimdum
maris. ' uae huic mundo. ab scandalis. necesse est enim ut ueniant scandala. uerumin

eam Z*

quum

(etiam Z").

ACFH©OT*XY
MlffQRT'VWZ

+

:

intrasset sine add.

©.

in (eJs

vg. Tisch.

t^

oiVai-)

preuenit

BEiPJKL
W. ihesus

symon CEW. a quibus otn. 5P*
LR. han C uel R. alenis L.

C.
filis

(

+ mg^.

;

26. et ille dixit codd., vg. ct a bff-^gi atir., at
ille d. c

dicente autem illo (eo R)

:

{om. X"^) petrus X*.
dicit

f;

HO.

its

E.

e

:

sec.

E

;

;

07n.

E*R*

ego L.

ff^^,

L
W.

alenis

C, dixitque
(

liberii

autem: ergo BQ,

daliszemus E.

Y*

dicit

:

W

dixi

autem ergo
27.

ziariant graeci.

;

dixit

LQR

dixit ei

;

dicit ei p. q, et dixit ei p.

at ille respondens ait

illi d,

respondit

cf.

+ cor.
E,

autem
+ et B3?

i.

;

illi

sax.),

liueri

:

illis

ergo

:

amum CHJM*0''QRT, chamum

+ tuum QR.
;

fasura

est.

celorum

W.

cf. xix. 23, xxi.

cum
4.

31

etc.

in

:

abed efffiff,gi
0711.
:

;

regno

n*

AB*E1

HKTOWY

W

celorum
et u. 4.
paruolus Y. hie est {ovtus

ergo R.

imiv) hie erit Q
maior est KT.

q.

R* ( +

hie tantum.

est cor.

sax^.

>

O.

Scandalizemus O, scan-

primum H'HR, prius 0J.
hoie C.
hascenderit C, ascendit M. aperte L.
inueniens EL
+ ibi LQR. stateram LKT, starem
O* (+ te m. rec^, staturam R. illam R. eis:
illis E.
om. et te O* { + m. rec.)
XVIIL I. ora T. pu////tas E; om. X sed
;

2. Uersum ioium om. R* sed + in marg. [et]
aduocans [i]lls paruulos [s]tatuit in medio eorii.
oni. et Z* {sed+Z'^).
aduocas O*. its paruulum
in ras. K.
paruolum C, parabulum L et u. 5.
intrauitis O,
paruoli Y.
3. dixit + illis E.
in regnum (us rrjv
intrabis R* (-itis cor. sax.),
0aatXdav) B<^C3'©JKLMQRTVXZ vg. Hieron.

5.

in n.

L.

>

BSPLR, recepit E.
imum talem
m. paruulum R. paruolum FY, parabulum
om. talem F. suscipit (Se'xcTai) suscepit
susciperit

:

EHO*QX*Z*.
6.

scandaliszauerit

-dauerit

H*

5PR

E, -izaberit Z* {corr. Z^),

(liza snperscr.').

minimis Q.
in
assy. E", assi. LR.
dimergatur 5P.
sillis

7.

otn,

uae

om.

unum

om. ei R.

;

:

om.

mundo ab

J

;

ad E.

scandalis

Q

L.

pus-

asynaria E*,

collum E.

W.

uae

:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

114

quam duos

necesse est enim ut ueniant scandala

8(180.6)

autem manus

gj

uel

tiia

tuus scandalizat te abscide

10(181.10)

ex

pes

eum

ad uitam ingredi de-

bilem uel clodum

^'

quam duas manus
habentem
^

et

uel duos pedes
ignem aeternum

mitti in

f in

illi

et

Quid uobis uidetur ? si fuerint
centum oues
et errauerit una ex els
nonne relinquet nonaginta nouem in
alicui

uitam

proice abs

clodum quam duas manus

uel

te.

oculo in uitam ingredi.

quam duos

unum

ne contemnatis

ex

pusillis istis.

uident faciem patris mei qui in caelis
'-quid uobis uidetur

si

fuerint alicui

et

homini sim add. codd. plur.
d g^ aur. + illi HLQRT vg.
al. pier, et uett. a b
c fff.,_ n qh
:

> uenit scandalum iPQ.
enim E. uel ues Z*. om. tuus
ab scandalizat V, scandaliszat E. abscinde
B.
eum earn BQ. proiece ELR, proiice vg.
'Pis.,
Tisch.
habs C.
est tibi QRX*.
ad uitam
ingredi debilem (deu. CHT) uel clodum (uel
clandum KMJTTVWX vg. Tisch., domum L)
ad uitam ingredi d. (pm. uel clodum) C.J
ingredi debilem ad uitam uel clodum QR,
debilem uel claudum (a erasa) in uitam uenire
E. manus ue' V. habente H, habenti R. in
horn, e ff^j.
;

:

:

>

>
>

CW)

>

ignem

(igne//

H) aeternum (etemum

aetemam (sic) ignem K"", uidetur
fuisse in gehennam ignis ut uersn 9.
hoculus C. scandalizet Q,
9. Def. B ad u. 18.
proiece ELR, proiice vg. Tisch.
scandaliszat E.
+ eum W. post bonum ras. 4 ////. X. > est tibi
ffQR. "t-unooulumf (liovcKpSaXixov cf. Accium
de Cyclope uel maxime quod
ap. Cell. iii. 11
:

in

;

,

'

unocnlus y«?V,' Plaut. Curcul. iii. i. 392 'unocule
'
ex coni. Camerarii, et 394 7iain ei sunt

sahie

'

'

et si

cum uno

Arimaspi unocula
et Solin. 15 (25)
edidimus cum Bentleio Tr. Cant. B. 17. 14,
coniectttra satisfacili: uno oculum H, unum oculum
E*, cum unum oculum Z*, uno oculo A0LY
cum uno oculo E'^^'JICMTOYXZ'' cod. caraf.
unoculi,'

;

antem

tibi.

'

gens.')

uenire LR cum a b c d e ffi ff, gi n q.
incptia E
nerumtamen JYStlT, ueramptamen W, uenintamen

BEGH

melius est enim

mitti in ignem aeternum. '" uidete
enim uobis. quia angeli eorum in caelis semper
est. " uenit enim filius hominis saluare quod perierat.
homini centum oues. et errauerit una ex eis. nonne

;

cum graccis

ignem aeternum.

mitti in

te.

uel pes tuus.

uitam ingredi debilem

dico

;

(etiam F), Hieron. et

proice abs

in

tibi

oculos habentem.

+ autem LQ + enim R. mundo + hnic LQR.
hab C a BEH>KiyTRO*VZ* vg. scandaliis E*.
ut ueniant {ixBfiv) todd. vg. et f: ut uenire solita

p), uerum'''men O.

autem manus tua

'si

melius est enim

te.

duos pedes habentem

erue eum.

oculus tuus scandalizat

(om. Y*)

mei qui in caelis est
enim filius hominis saluare quod

uenit

per quern scandalum ueniet.

eum

scandalizat te abscide

8.

in

patris

montibus

tamen uae homini

(et illi

eorum

semper uident faciem

perierat.

intrare

uel

his pusillis

12 (182. 5)

oculus tuus scandalizat te erue

si

eum et proice abs te
bonum tibi est f unoculum

unum

Uidete ne contemnatis

caelis

tibi est

ignis.

dico enim uobis quia angeli

et

proice abs te

bonum

oculos habentem mitti in

gehennam

uerum tamen uae homini per quern
scandalum uenit.

[xviii. 7-12.

;

SC

Hieron. corr. uat. Tisch..

f\ unum oculum

et e

hoc.)MRTW

habentem Cihun.

corp.

T^

oxon

oculum unum habentem a (n),
uno oculo habentem gat., oculum habentem b ;
unum oculum habere et Q luscum F {ex Mc. ix.

cum

c ffi.

(^1^,

2

cf.

;

Bent!, coniecerat etiam unioculum

et 5.

47)

cum

a quibusdam in Plauto legerettir uniocule, cf. 'cum
comite unioculo Ditmar. I. iv. ap. Ducange. in
'

uitam intrare
pi. et vg.

hoculos C.

Q.

10.

Q)

W)

istis

habere

:

et

condempnamini R.

pusillis (puss. H'LR)

EQ

+ qui credunt

;

enim autem
:

W)

ca'lis

O,

:

:

oculi

om. R*.

E.

R*

quia
(.cor.

mei

:

\L,

qui

:

m.

uestri

W.
hominis spntium

de

:

Q

ttid.

cf.bc

Q

;

{sed exp.)

d ffy. 2

g,.

om.J. angeli

sax.),

R*

ex his

pusillis (puss.

me LQR*

in

> qui in me credunt

;

(hang. C)
(eel.

ix. 45) codd.
ingredi in uitam

;

EiPLQX* (condempn. EQ)

condemnatis

:

corp. ox.

(m).

EL

habentem

corp. et S. ioh. ox.,
(hiis

Marc.

cf.

gechennem L.
contemnatis (KaTa(;>pon7(Ti7Te),contempnatis

sup.

0W

F

(regnare

ad uitam intrare

:

in caelis

(cor.

m.

sax.).

cells

E.

1 1

Post

12.

alicui (aliqui \V) + homini Q.

est in

centum:

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

xviii. 12-19.]

et uadit quaerere earn
13

quae

errauit

16(184.10)

?

amen

dico uobis quia gaudebit super

stet

non est uoluntas ante patrem uestrum qui in caelis est ut pereat
unus de pusillis istis.
(183. s) Si autem peccauerit in te frater

si

duos

uel trium

si non audierit eos die ecclesiae
autem et ecclesiam non audierit sit

ethnicus et publicanus.

tibi sicut

Amen

18(185.7)

dico

quaecumque

uobis

terram

erunt

solueritis super

terram

super

alligaueritis

ligata et in caelo

tuus

uade et corripe eum
solum

ipsum

inter te et

quaecumque

et

erunt soluta et in caelo.

lucratus

audierit

te

uel

"quod

14 sic

si

unum

duorum testium
omne uerbum

ut in ore

earn magis quam super nonaginta
nouem quae non errauerunt

15

sj autem non te audierit ad-

hibe tecum adhuc

et si contigerit ut inueniat earn

Hi

fratrem

eris

19 (186. 10)

iterum dico uobis quia si duo
ex uobis consenserint super terram

tuum.

nouem in montibus. et uadit quaerere earn quae errauit. " et si conamen dico uobis. quia gaudebit super eam. magis quam super

relinquet nonnaginta

ut inueniat earn,

tigerit.

nonnaginta nouem quae non errauerunt.
qui in caelis

"sic non

ut pereat unus de pusillis

"

est uoluntas in

conspectu patris uestri

autem peccauerit

in te frater tuus uade
ipsum solum, si te audierit lucratus es fratrem tuum. '" si autem
non te audierit adhibe tecum adhuc unum uel duos, ut in ore duorum testium uel trium
stet omne uerbum. ^''quod si non audierit eos die ecclesiae.
si autem ecclesiam non
audierit. sit tibi sicut ethnicus et publicanus. ^' amen dico uobis. quaecumque ligaueritis
super terram. erunt ligata et in caelis. et quaecumque solueritis super terram erunt soluta
est.

eum

et corripe

istis.

si

inter te et

et in caelis.
*'

•c.

FR.

de/.)

dico uobis quia

centuioues V.

relinquet

Q.

amen

iterum

errauerit +

houes C.

BL

{d<priafi

duobus ex uobis conuenerit super terram. de omni

si

124. 157. 346)

et

cum A(B

CEa'HQKLMKTOQRTVXYZ abcdef
D

relinqnit {a.<pir\aiv
gi n
ff^ FJ vg. Hieron. ;
relinquid
graeci plurwii axpfis. nonaginta
;
:

cum d

LR

nonaginta
deserto

E

et

ei

13 3")

ti.

nouem

M

S. ioh. et Corp. oxon.

EF. montibus

:

.xcviiii.

4, cf. coir. uat.

H

{cf. CrjTriaft

13. cotigerit

d, ibit

A*

O*, contingerit R.

{xapel) a b cfff^ff^ g^ h

super eam

W

{cf.

vg. Tisch.

> magis

ginta et
14.

nouem

^tc.

nolumptas

patrem uestrum

vg.

:

viii.

i,

ut
C,

gaudet (xai>"
Par. 13171'=.

et

etc^

et

iters. 12.

uolumtas

codd.

J0°

CQRT cum
D kxipS-qad)

:

> te

R vg.

non

;

om. te

et

vg.

> adhuc

:

adhibe tecum

Q

07n.

;

adhuc M". testium uel (aut C) trium codd. pi.
cmn graecis fere omnibus > uel trium testium
ESPeLC^QRW vg. cutn graecis N i et effi. ^g^. , h q.
:

eclesiae

EiP, aeclesiae L, aeclessiae R,
C, eclesie T, ecclesie W. si autem
R. et om. a'JLQWZ*( + Z*) vg. {sed-k-

quod
cod.

si

:

:

caraf)
nee E. aecclesiam ES*, aecles. L,
R, ecles. C. sicuti C. ethnicus (aethn.
;

aecliss.

H*) et

nona-

publicanus

aut pub.
iS.

C.

alligab.

p. nos-

celo bis

trum ut uidetur Z*, p. meum R'""'. celis W.
unum Z* {corr. Z"). pussillis iS'LR.
15. si autem
quod si R. corripe: argue EQ

herunt
19.
et

e)

;

(pnpl. 5PLM") codd. pi. et vg.

Q gat.

ennucus

;

et

quecumqueW.

W.

hante
:

temet

:

5.

te codd. pi.

gentilis et pub.

(irarpos v^iuv) codd. pi.

es

:

J cum graecis fere omnibus et q. adhibe (adibe
CT, athibe X*) tecum adhuc (aduc T, athuc Y)

pariat R.

:

non

16.

CE3>F0J

nonaginta ix

T.

d efffi gih q r

AHO*XY

eam R.

te et

17. aecclesiae

RV.
Hieron. cum

super ea

gaudebit super

ci

irjTiZ

inueniat
et

mn q:

cum d e

JMc. vi. 34,

KXMKTO'QRTVWZ
Hieron.

346

;

gaudebit yc« omnes (gaudeuit C)
fere omnes)

13. 124.

m) graeci fere omnes
errauerit ER, -nerat Q.

pergens quaeret

LR.

:

qui Ongenem
uadet CEFKLKTQ cum e h gat.

ex Luc. xv.

de hac re laudat.

querere

;

nouem (nobem O)

in ras. T.

eris codd. vg. a b c ff^ aur.

graecis fere omnibtts {iKipSrjaas, sed

W

(-genta

eum

Hil.

XZ*.

Z*

W

;

{corr.

allegaueritis

Z*).

sec. loco

2 /«

R {cf. gens

W.
H,

ligata et:

caelis bis EIP'"«Q,

aligau. O*,

ligata

e

F.

semel ad finem L.

C.

iterum: +

a b cfg^.

pub. et gentilis
pub.

«

;

a.Tae.n 'E'R

+

di.xit

cum gi-aecis plurimis
amen Q + audite e.
;

Q

3

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

ii6

de omni

quacumqiie petierint

re

a patre

illis

meo

nomine meo

sum

ibi

-*

et

eum

i"unc accedens petrus ad

domine quotiens peccabit
meus et dimittam ei ?
usque septies

-5

M{JS8.

me

in

frater

unusqui debebat decern

ei

26

patientiam habe in

dam

regnum

est

eius et filios et
et reddi

omnia quae

eum

orabat

ille

dicens

sed usque septuagies septies.

j(jgQ adsimilatum
caelorum homini regi

uxorem
habebat

procidens autem seruus

usque sep-

tibi

10)

cum autem non haberet unde redderet
iussit eum dominus uenundari
et

?

non dico

iesus

illi

ties

coepisset rationem ponere

milia talenta

dixit

22dicit

cum

oblatus est

eorum.
21(187.5)

seruis

suis

medio

in

cum

qui uoluit rationem ponere

fiet

qui in caelis est

-"ubi enim sunt duo uel tres congregati
in

[xviii. 19-27.

-'

meo

me

omnia red-

et

tibi

misertus autem dominus serui

illius

enim sunt duo uel
ad eum petrus et
congregati in nomine meo.
tres.
meus.
quotiens
dimittam
ei.
usque septies.
frater
in
me
peccauerit
si
domine.
dixit ei.
'^dicit illi iesus. non dico tibi usque septies. sed usque septuagies septies. ^-'propterea
adsimilatum est regnum caelorum. homini regi qui uenit rationem facere cum seruis suis.
''^qui cum coepisset discutere oblatus est ei unus qui debebat decem milia talenta. '''cum autem

quacumque

re

petierint.

fiet

illis

a patre

ibi

sym

in

qui in caelis

-"

est.

medio eorum. " tunc

ubi

accessit

non haberet unde redderet iussit eum dominus eius uenundari. et u.xorem eius et filios. et
omnia quae habebat. et reddi debitum. ^"procidens autem seruus ille rogabat dominum
misertus autem
suum dicens domine. patientiam habe in me et omnia tibi reddam.
''"

om. quia ar'*( + nig^. si duo ex u. consenserint
(-rent L)
si connenerint duo ex nobis Q et sic
fered\ ue/ei'es J>hirimi duohus et connenent. re:
:

quaoumgue (ou
quaecumqne A*EH0MO"^Y
E.

reae

cum.

iav)

quae

et

L; quamcumque A-C3'FJKM-0*QVWSffl;ruf/;.,
quamcunque ^, et quamcuque Tj quacumque et
melius graeco respondet

qua

ei

quaecumqne

esse

lectio

+ cum

illis

Q

et

om. qui in

pos-

> a patre meo

o. est.

duo
ego EQR.

enim

om.

20. hnbi C.

uidetiir ex

quamcumque deriuari

petiuerint 5P (n expuiuta),

sint.
fiet

et

et

R.

cells

W.

sup. lin. E.

om. in pr. L. ibi + et
ad eum petrus EiPQM cum graccis
21.
plurimis. dixit + ei R. quotiens (-ies A0KM"
VZ^' vg. Tiscli. cj. xxiii. 37) peccabit (-nit BCFO

>

TX*Z*) in me codd. pi. et vg. > quotiens (-ies
quoniam (quod
5P) in me peccabit (-nit L) Eit'L
R ^2) si peccauerit in me QR g2, cf. si peccauerit
quoties QR
om. W. deet
in me uett. pi.
:

;

;

mittam LKTV.

C

;

-I-

22.
'T7t^

in

us que L*, husqne

QR.

dico

:

dicam F. husque C

lioinoeotcl.

;

-^in

L.

R.

{ct

semper)

dixit
;

om.

om. septies sed usque

usque septuagies

et septies

LQ,

usque ad septies septuagies R.
23.

adsimilatum cum ABCE3'0JLMO<^QRT

IVT

cum

e,

assimil.

FKVWX*Z=

ceteri uett. uariant.

vg.

celomm

W.
quum 0.

24.

cum

W

decim

vg.

EL

FRW

-x-

;

ponere +

debat

hoblatus C.

tallenta R, talentam

millia vg.

W.

caepisset L, cep.

seruis suis E.

K

-H

;

(decemilia

Z* sed

ei

Z).

corr.

quum 0. hunde C. rederet L, reddere F
ret CKT confusione orta ex -de in unde (hunderet
iusit a'LR.
dominus -h eius E vg. uenunC).
25.

que W.
filios -H eius R.
reddi (d7ro5oe^<"ii) sine
cuidit. cum C'3'¥n@.^UO*T\'^'\.*Z* vg. Hieron.
et e, cf. restitui d: + debitum ABEKL»rO'"QR

huxorem C.

dare H*.

abebat C, habebant R.

X"YZ' cum

ueterihus ceteris, reddere nel

debitnm 5. /"w/ debitum
absque debitum durinach.
26.

procidens

H'L*0*QRX*Y
orabat

codd. pi. et vg.

e

;

-H

tantum

codd. pi. et vg.

ce/-/.

ox.
:

om-.

rogabat

RTV Hieron.
secrabat

Uersum totum in margine hahet Y.

iP*(-l- OTo-.)W

per

;

ei: eius E.

similatum

BRTXZ
cum que

HO*,

X-'YZ*, adsimul.

cum cf f,
adorabat dq
;

:

R;

f/i

reddi

tantum

procedens

AB

Z* {+

X').

ille

BCEKLMKTO'Q

gi gat. ex uersu 29 ; obgracci liabent npoafievvei,

quod uerbutn tredecies in Matttteo occurrit et
semper alias redditur per adorare, quod melius hie
dicens -H diie a'""'J ff., gi q. pacienciam
fuisset.
W, patientia H. me + dne ELQRT= /i.
om. autem L.
27. missertus L; -hest iPLR.
om. dominus T* spatium longius inter dominus
;

XVIII. 27-xix.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

I.]

eum

dimisit

debitum

et

omnia quae

dimi32

sit ei
28

egressus

de

debebat

conseruis suis qui

tum

ei

illi

tibi

eum

dicens redde

33

non ergo oportuit

quod debes

dam
sed

me

omnia

et

red-

noluit

eum

misit

abiit et

carcerem

in

donee redderet debitum
^^

autem conserui

uidentes

quae

eius

fie-

bant contristati sunt ualde
uenerunt et narrauerunt domino suo

et

con-

et te misereri

?

dominus eius tradidit eum
quoad usque redderet uniuersum debitum
^^ sic et pater meus caelestis faciet uobis
si non remiseritis unusquisque fratri
suo de cordibus uestris.
XIX. (18'- 6) Et factum est cum consummasset iesus sermones istos
iratus

'^'et

tibi

autem

ille

sum

conseruus eius rogabat

dicens

patientiam habe in

dimisi

serui tui sicut et ego tui misertus

2'et procidens

eum

nequam omne debitum
quoniam rogasti me

serue

cen-

denarios

et tenens suffocabat

facta erant

tunc uocauit ilium dominus suus et ait

inuenit unum

autem seruus ille

117

tortoribus

migrauit a galilaea.

^* egressus autem seruus ille inuenit
ei.
centum denarios. et tenens eum. suffocabat dicens.
redde mihi quod debes. -"procidens autem conseruus ille ad pedes eius. rogabat eum
dicens patienriam habe in me et omnia reddam tibi. ^^ ille autem noluit. sed abiit et misit
eum in carcerem donee redderet debitum. ^'uidentes autem conserui eius quae fiebant.
contristati sunt ualde. et uenerunt et nuntiauerunt domino suo. omnia quae facta fuerant.
tunc uocauit eum dominus eius. et ait illi. serue nequam omne debitum dimisi tibi. qui
erogasti me. '^ non ergo oportuit et te misereri conseruo luo. sicut et ego tui misertus
sum. ^^ et iratus dominus eius. tradidit eum tortoribus quo ad usque redderet uniuersum

dominus semo

unum

dimisit

illi.

eum.

debitum dimisit

et

ex conseruis suis qui debebat

ei

^'^

^^

debitum.

sic et

meus

pater

caelestis faciet uobis.

XIX.

suo de cordibus uestris peccata eorum.

et

serui

serui illius

3".

omne

dimisit

E.

remisit (d^^/ctv)

nem

ab

ei

E.

:

illi

illi

c h, et

(dimit

sec.

R cf.

inter diT€kv(Tev ct

remisit

:

serao Q.

debitum (debetum

bis L, fr. loco IP.

:

praeni.

Q

;

sed non defff^ q {/).

;

serui illius E.

C- R.

soffocabat

29.

procidens

EiPLR.

>

u. 24.

debes

codd. pi. et vg.

:

ille

:

centum

;

rogabat (napeKaXei)

gauit B.

pacienciam

W,

H

ro-

:

ut supra

n. 26.

omnem

sq.

et R.

oni.

uide nos in pro-

.J,

nonne EiP"«'JLRTWY

C

te X*.

oportuerat

;

missereri

JZ*.

deui-

R

om. ergo J.
om. et

vg.

oportet 'S'".

;

QRT

conseruo tuo

L.

uett.

om. ego R. siini T.
eius + et JPR. quoad34. iratus + est ER.
usque uno duciu A5PFJ, quoad husque C, quousque W. huniuersnm C omne E.
dimiseristis J.
remiseritis
35. celestis W.
sicuti

C.

;

def.

a noluit

|

CEMRT,

habiit

usque ad repudii
abit L.

missit

LR.

|

et

hunusq. C.

in

XIX.

redderet + omne T; + uniuersum
cum C grace. aP g^. deuitum O.
Post autem rasura est in E ubi erat forsan

I

om. suo

E.

coDsemi dtipl. om.etpr.R. narrauerunt nara.
L) codd. et vg. narrantes Q nuntiauerunt KS""'
JR. om. omnia Z* {sed+Z-). erant cum A^B
f

:

;

ser. istos

migrauit

:

;

+

et

XZ*

C, iordanem

hos

ser.

QR

galilaeam H.

CS'LO,

iudeae

O™".

:

iudee

{sed exp.)

M vg.

EW,

cum a

10

litt.

consummasset

V.

transtnlit se

CES'QLORVW,

Y

X sed ras. fere

quum ©, cun

.

summasset Q.

.

Q.

eius

:

nequa

R.

legomenis ad gi p. xxxix.
demisi ORX.

a'mj,
1

ille

tum C.

carcere C.

3

suus

T.
:

:

B

xix. 7.

illi

{exc. q).

BE±P

procedens

0")RXY.

30.

dixit JP.

hoportuit

dabis L.

XX)*{corr.

patientia

L

seraus

iesus

CE0JKLMM'O'=QRTV

fuerant

:

fratri

cum consummasset

est.

WXZ vg. Hieron.

33.

C, egresus L.
debat K* ut supra

28. hegressus

unusquisque

dimiseritis

factum

32. uocabit

distiiictio-

sericant etiam uett.^

dtfiiJKei'

non

si

et

de/.)^FilO*Y

H*, demisit O)

a. 35, remissit

donauit^i

dimissit

JP)

'

Q

;

uerba haec
galilea

(-tuU.).

O*, finibus
iudae R iudaea
finis

cffi h.

;

ihordanen

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

Ii8

Et

uenit in fines iudaeae trans iordanen

secutae sunt eum turbae multae

et

2

curauit eos
3

eum

tantes
si licet

pharisaei tem-

dicunt

'

et dicentes

homini dimittereuxorem suam

*ait

masculum

matrem

et

ab

initio

homo

uxori suae

duo

et erunt

sermones

eum

eum

tantes

carne una

et dicentes.

^

fecit eos.

et

deus

una.

*

homo non

coniunxit.

non

legistis

finibus iudeae.

in
'

ibi.

fecit

homo patrem
'

*ait

earn.

illis.

et

ab

initio

matrem

OW,

saccule E, secute

W.

turbe miilte

cur.ibat

sequtae L, sequutae

curauit

ei

propter

duritiam

cordis uestri.

CW,
ACFTXY;

pbarisei

farissei

qui resp. ait eis respondit et ait illis Q
illis E.J.
oin. qui sec. T.
qui fecit +
hominem TSC, + homines cor. uat.* {non mg.).
ab initio + hominem Z* {sed tiotauit corr.
+ ds R. Lectio hominem uel homines undc
4.

;

:

etiam

:

:

)

Jluxcrit nescio, sed
o

'ycip

KTiaas

etroiTjffei'

cltt'

cf.

horn. Clem.

iii.

54

;

(ap. Tisch.)

dpxris tuv dvOpojirov apaiv

Km

OijXv

avTov, et auct. op. iinpcrf. in Matt. horn.

32 (ap. Sab.) qui fecit homines ab initio,
Habent etiam hominem cditioites ueteres

Hailbrtm 1476,
1497, Sacon

ff'V/fl'

1515

et

14S1, Kcsler \^%^

,

relinquet

:

E cum

demittet

LR

;

dimittit

uett. b c defff.^g^

h m.

homo

caro +

T* ut uid.

coniuncxit

ACFMO*QXYZ

moses cum

7.

est

E.

EF0.

uidc supra

ad

moyses E±PH0JKKrO'''RV vg. Tisch.,
moises LTW. mandabit T. dari codd. pi. dare
4

viii.

:

:

H0X

(Sowai)

zy.

+illi Q.

;

libelum L, librum

repudi R. demitteie L ; + uxores E
uxorem Q b c ff^.
moses B
8. + et ad init. BEH''0KKrO»'VZ.
etc. uide u. 7
moyses Y,{sed post nobis poiiitur)'^

MY.

;

-i-

:

H0JKLM\«<;« 0*)RVW
duriciam \V.

Tisch.,

moises T.

permist R, permittit L.

demittere

uestros L.

;

vg.

CT*, hader. T«.

ader.

seperat R, separaret H*.

ux.

AH*MY

autem

et aliam

H0JKMM'QVXYZ'

;

dns

e.g.

Paganini

am.

autem E.

:

permisit

dico

camae L.
om. QR.

L

uxores uestras

,

j<g.

W.

etiam

L.

Stephanus sed non Mareschal 1531 ncc Uitcian et
Junta 1534, ncque Hentcnius. ab initio rep.
lapsn K. faeminam C.
eos + ds R.
5. dimittet {HaTa\eii/,u) cum Ca'FH'0JKM"O

QTVWXZ

ergo

sue
:

etc.

1519, etiam Benedictus et

,

iam

6.

*

sic.

fornicationis.

AEiPKLORWZ*,

huxori C.

Q.

LR, farisei a', temtantes
tempt. E(temptates^iPH©JK
LMKTOQRVWZTiVir/i., tent. vg. et dicentes:
dicebant R. huxorem C. suam + nisi ob fnmicationem E. quacunque T|§. oin. ex M.
3.

adherebit uxori suae,

fuit

adhaerebit cum

J.

adher.

yiiipixiiivatv^

quacumque ex causa.
masculum et feminam

et

moyses dimittere uxores uestras. ab initio autem non
uobis quia quicumque dimiserit uxorem suam nisi ob causam

2.

''et

pharisaei tem-

sed

uobis

©X.

eum

una caro. quod ergo
quare ergo moyses mandauit dari
duo

sunt

dicunt

trans iordanen.

accesserunt ad

et

quia qui

iam non

itaque

separet.

dimittere

et

eos

homini dimittere uxorem suam.

ait illis.

propter hoc relinquet

et dixit,

erunt duo in carne

libellum repudii

et curabit

licet

si

et uenit

a galilaea.

turbae multae.

*iesus autem respondens

dimissam duxerit moechatur.

et qui

?

transtulit se

istos.

sequte sunt

aliam duxerit moechatur

et
in

j)ico

fornicationem

adhaerebit

et

autem non sic fuit.
autem uobis quia quicumque dimiserit uxorem suam nisi ob
initio

9 (190. 2)

eos

fecit

hoc dimittet

et dixit propter

patrem

ab

fecit

feminam

et

quoniam moses ad duritiam

ilh's

cordis uestri permisit uobis dimit-

?

tere uxores nostras

quia qui

legistis

quid ergo moses mandauit

illi

dari libellum repudii et dimittere?

qui respondens ait eis

non
s

quod ergo deus coniunxit homo non

et

separet

eum

ad

quacumque ex causa
•*

itaque iam non sunt duo sed una caro

"

ibi

et accesserunt

[xix.

cum

sic fuit

duxerit

:

mecliatur

;

huxores

E

quicunque Tp).

m.

:

;

u.

C,

fuit E.

> fnit

sic

Tisch.

dimisserit E,

huxorem C. nisi ob
ob causam fornicationis Q

sax.),

nisi

sine causa fornicationis R.

haliam

I,,

moccatur X*,
om. et qui dimissam duxerit

+ a marito

LRW.

s.

JKKTTVWXZt'i'-. Hieron.

om. uobis F.

CO) p.oxon.;

X

ABC3'FH0LMOQRY

diserit \<* {corr.

furnicationem

minor.

om. ab init. au. n.

{fk~joviv oCrtuj)
9.

////.

vg.

Q

;

+ iam R.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XIX. lo-iS.]
M) Dicunt

10 (191.

cum

causa homini

ita est

si

^*

ei discipuli eius

muliere

eunuchi qui

1*

eunuchi qui se ipsos castraue-

qui potest capere capiat,
Xyiic oblati sunt

ei

paruuli

manus eis inponeret et oraret
discipuh autem increpabant eos
ut

moecatur.

duxerit.

capiunt uerbum istud

manus

ut

uuli

autem

ait

bonum.

dicis
^*

ad

dixit

ille

facti

'^^

et nolite

inponens

et

eis

= E ut nult

misam R, dimesam O*.

LRW;

adulterium committit E.

et trim
c

f q,

10.

homini cum

Hieron.

BiP»"'JLR

Tisch.)

AC3'*FH0KM»rOQTVWX

comm.

hominis

:

vg. Tisch. efff.,

;

©.TKLMKrRTV\VX*Z

(toC

avBfa-nov)

d g^hm

uiri "S-ab c

muliere cum Aa'*FHOQX'=Y d

qr.

uxore BCEa"'"
Hieron. comm., vg., Tisch.
:

{gracci ikto. t^s -jvvaiKui) et a b c «(uxorem)y_^,.

^1 h

m

11.

q ("'ore)

(-d Z')
12.

:

+

illis

H.

W

vg.

om. E.

iunuchi tcr R.

istut

Z*

tert.

+ zauerunt

sec.

Y.

hutero C.

HT

eunuci secundo

L.

qui

sunt eunuchi.

et

'^

eius

chos fecernnt
celorum W.

loco
et eunchi L.
ominibus T. Post eunuchi
in marg. inepte cor. sax. O.

JM

:

par-

^^

iesus

me

talium est

enim

ad eum et
ei.
quid me

accessit

C;

et horaret

et curaret

JR;

c07'r. 2iat.*

vg.

Bentl. et a aur., eiinucliiau. E,

eunuchau. Q, iunuchau.

LR

;

ueteres reliqui eunu-

autem +

om. L.

pi. et vg.

:

eis

BCELTZ*

W.

{corr. Z^), eus

uero in ras. X autem EOR. sinite (sinn.
L) paruulos et nolite eos {om. eos W) prohibere (> proh. eos B) ad me uenire (> uenire
14.

;

me

ad

J)

cum

gr. d(p€Te

{-ajjre, -rjTe) avTO.

>

>

:

s.

s.

p.

iXBuv

tcL iraidia

nal fx^ KaiXvfTC

Trpds ifii (Z^Oj codd. pi. et

ad me uenire et nol. eos. proh. EJP,
ad me et nol. eos {om. eos Q) proh.
X. 14, Lc. xviii. 16.
enim est LQX.

p. nenire
cf.

celorum

^<

>

T

quum ©.

15.

EH>L

iMc.

W

:

int. lin.

inpos.

BCTtfTOQRTZ

AFH0KMVWXY vg.

impos.

et inposs.

om. eis O.

habiit C.

gredi ad uitam

ductii

inponeret CiiPFO

ABEHJMRVWXY vg.

eos codd.

eins BRX<:.

r.^.

imponeret

eunuchizauerunt {eivovxiaav) BCJKM'T(-ciz.)VZ
(eiini.)

ei

prohibebant eos.

parnoli Y.

13. hoblati C.

KLKTOQTZ

16. om. unus E.
uitam habeam J.
17. de bona L.

mio

si

qui se ipsos

spadonauerunt m, desunt r

q,

castrauerunt cum
ABr'FHOMOWXY vg. Hieron. comm. bis, corr.
uat. marg. et uett. b c d e f ffi (excas.) ff.^ gi h S:
seipsos

eius

tunc oblati sunt

" et ecce unus

abiit inde.

OQR

enim HR.

om..

'°et dixerunt ei discipuli

eos prohibere uenire ad

vg.
;

istum R.

;

om.

07n. sic

expetit

r.

qui dixit

interrogas de

autem

discipuli

;

dimissa H,

moecatur C, mech.

YZ

est

bone quid boni faciam. ut habeam uitam eternam '^ qui dixit
nemo bonus nisi unus deus. si autem uis ad uitam ingredi serua mandata.
ei.
quae, iesus autem dixit, non occides. non adulterabis. non furaueris.

sed redduntur
dimisam JPL, dedixerit L; + iam R.

{non gat.

me

unus

potest capere capiat.

manus.

moechatur T* {sed+ in mg. T") cum gr. NC'DLS
69 a/.i= Tisch. 8, W. H., ct ab d e ff^.^g^k I m r
uerba in

^''quid

sunt ab hominibus.

et oraret.

sinite paruulos.

illis.

regnum caelorum.
dixit magister

qui

imponeret

eis

abiit inde.

uxore.

regnum caelorum qui

castrauerunt propter

manus

non expedit nubere. " ad ille dixit eis. non omnes
sed quibus datum est. ^^ sunt enim eunuchi. qui ex utero matris. sic

cum

et sunt eunuchi.

nati sunt,

eis

j7^ g^(,g

dimissam duxerit moecatur.

et qui

causa hominis

ita est

uenire

bono?
bonus deus
si autem uis ad uitam ingredi serua
mandata
^* dicit ilh quae ?
iesus autem dixit
non homicidium facies
non adulterabis

runt propter regnum caelorum
s (192.
2)

me

unus accedens ait illi
magister bone quid boni faciam ut habeam uitam aeternam ? qui dixit ei

minibus
et sunt

etcum inposuisset

16 (193. 2)

sunt ab ho-

facti

prohibere ad

talium est enim regnum caelorum

sunt

sic nati

et sunt

iesus uero ait eis sinite paruulos
et nolite eos

non expedit nubere
^^qui dixit non omnes capiunt uerbum
istud sed quibus datum est
^2 sunt enim eunuchi qui de matris utero

119

ad uitam R.
18.

dioit:

L

bonae L.

unus

abeam CO*.

FR; +

> in> uenire

est + enim E.

ad uitam uenire Q, et
manda R* ( + ta m. rec).
;

di.xit

>

ille

Q.

que

W

+ sunt

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

130

non facies furtum
non falsum testimonium dices
1' honora patrem et matrem

proximum tuum

diliges

et

amen
sicut

te

^* et

adulescens

21 (]94. 2)

et

?

j/^j)-

iesus

jjjj

si

da pauperibus
habebis thesaurum

et ueni
22 (195.

camelum per foramen acus

transire

^,ig

perfectus

2'

diuitem intrare in regnum cae-

lorum
auditis autem

esse uade uende quae habes
et

iterum dico uobis

quam

omnia haec custodiui quid adhuc mihi
deest

difficile in-

regnum caelorum

facilius est

illi

dixit discipulis suis

dico uobisquia diues

trabit in

ipsum
2"dicit

autem

23iesus

[xix. 18-27.

his discipuli

mirabantur

ualde dicentes
quis ergo poterit saluus esse

in caelo

?

autem iesus dixit illis
apud homines hoc inpossibile est
apud deum autem omnia possibilia

'^^aspiciens

sequere me.

Cuni audisset autem adulescens
uerbum abiit tristis
erat enim habens multas possessiones
2)

sunt.
^^

Tunc respondens

petrus dixit

ei

non falsum testimonium dices. " honora patrem tuum et matrem. et diliges proximum
tuum sicut te ipsum. "" dicit illi adulescens. omnia haec. custodiui a iuuentute mea. quid
adhuc mihi deest. °'ait illi iesus. si uis perfectus esse, uade uende omnia quae possides. et
da pauperibus. et habebis thensaurum in caelo. et ueni sequere me. "^hoc audito adulescens
abiit tristis. erat enim habens multas possessiones. '''iesus autem dixit discipulis suis. amen dico
uobis. quia difficile diues intrabit in regnum caelorum.
iterum autem dico uobis facilius est camelum per foramen acus transire. quam diuitem introire in regnum caelorum. '^ auditis autem
his discipuli. mirabantur ualde dicentes quis ergo poterit saluus esse.
aspiciens autem iesus
dixit eis. aput homines hoc inpossibile est. aput deum autem omnia possibiha sunt. " tunc re^''

^"^

dixit: +eiJ; +illiX. homicidium (-dum
E) facies occides F
+ ut in denterouomio E et
cm. non aduUerabis. adulterauis O*.
furtnm
facies F, >• non falsum test, dices non furtum

R.

:

;

>

facies E.

om.

p.

et

diliges codd. fl. et Sffi (or. uat. om. et T|§ et
dileges H'L, et diligis CFX, et dilige O.
teipsum
:

uno ductu
20. illi

;

L.

adulescens

3"KLV.

LMM'OQVXYZ

codd. pi. (had. C")

YDWi^lVK vg.Tisch.,

hec VV.

> haec

cum
mea Ea''"»(>a
iuu.mea cnstodiui)FRTW^;i!r cor. uat* cum ahce
I.

22

A JPJQRWY

uerbum

vg. ?"mc/!., adoliscens

R

uerba

:

habiit C, habtit R.

{non Q)

tritis

+ haec

;

O*.

L, tristes

> mnltas habens R.
ait T.
> disc, suis dixit Q. diuis
23. dixit
O*. > difficile diues E. > dificele est diuitem
autem

:

QRT.

jf",

cor. uat.

^,,2 /:

+a

marg., cod. caraf. Si

iuuentute

fff%h q et graecis pluriniis, f/ a iuuentute d\

ex Mc.
aduc T, athnc MY. dest O*.
21. ait: dicit R.
uade + et EiPLR. uende:
+ omnia EH""«LQW9a' {non pjC)
+ omnia
bona R. abebis O, habis Q, ha bis L. thensaurum JO, thesauro H. celo W. om. me R.
22. quum 0.
om. autem O* ut udtur.
autem audisset JPO". adulescens codd. fl. (had.
X. 2of('Z(r. xviii. 21.

;

|

>

T

et

R,

dificile

vg.

regno

in

;

diffi^'le

regnum

in

R.

est intrare

;

codd. pi.

I3acn\€'mv)
cf.

L,

deficele

Q.

intrare

intrauit

(cis

O.
t^k

AHX'-Y

celorum \V

xviii. 3.

24.

ei

omnia E.
custodiui sine additamento A(B n'(y!)CiP*H0JK

NBL

QR.
enim

vg.
:

aduliscens 3'*H, adolescens
adoliscens

adolescens

EKLM'V.

:

honora

matrem J. patrem
+ tuum CFH(")KM"0«»'RTWXZ vg. Hieroii.
matrem + tuam ER vg. Def. B ad u. 2g. et
19.

C)

iterum + amen Q. uobis + et L + quia
H* {sed+m. reccntior'i. est + enim
camellum iPJLR, camelum T. transire
:

;

om. est

J.

EQ.
o?n.

O* ? sed add. m. sax.
FHZ. celorum W.

intrare om.

E.

in

regno

25. audistis

Z*

;

audientes Q.

om.

autem

E.

hiisW om. Q. discipulis H* {corr. H'). mirabantur + et timebant irLQR(-bunt) corp. oxon.
ualde {a(p6Spa) codd. pi. et vg. om. A*( + in mg.)
E. ergo ego T*. potest R. salbus C. esse
;

:

:

:

fieri iT"'!'.

26. haspiciens

IP.JKM"OQVX*Z.
tg.,

inposibile

autem

sec.

R*

H

C.

dixit

aput
(-li

:

COT

ait
/'?>,

E.

illis

X /;-.

:

eis

imposs.

H*), inpossibele L. om.
posibilia H.

{sed + corr. sax.),

27. respondit petrus dicens

Q, respondit petius

XIX. 27-xx.

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

5.]

ecce nos reliquimus omnia

sumus

et secuti

quid ergo
28 (196. 10)

erit

lesus

amen

nobis

autem dixit illis
quod uos qui

et nouissimi primi.

secuti

XX.

me
cum

regeneratione

in

sederit

(2°°- 1°)

filius

riis

tribus israhel.

domum

reliquit

uel fratres aut sorores

uxorem aut

aut

3

matrem

aut patrem aut

dixit ite et uos in uineam
quod iustum fuerit dabo uobis
5 illi autem abierunt

aut agros propter nomen meum

et

illis

et

centuplum accipiet
dixit

ex denario diurno
misit eos in uineam suam
et egressus circa horam tertiam
uidit alios stantes in foro otiosos

*

filios

spondens petrus

regnum

uineam suam
^conuentione autem facta cum opera-

sedebitis et uos super sedes duo-

£^ omnis qui

enim

est

rios in

decim iudicantes duodecim
29 (198. 2)

Simile

caelorum homini patri familias
qui exiit primo mane conducere opera-

hominis in sede maiestatis suae
(197. 5)

autem erunt primi no-

jvfuitj

uissimi

?

dico uobis

estis

uitam aeternam possidebit.

et

30(199.2)

te

121

ecce nos reliquimus omnia,

ei.

et

sumus

secuti

te

quid ergo

erit nobis.
'^^

autem

iesus

cum

tione.

duodecim

dixit

sederit

amen dico uobis quoniam uos qui secuti estis me in resurrechominis supra sedem maiestatis suae sedebitis. et uos super

illis.

filius

duodecim

iudicantes

sedes.

nomen meum centuplum

propter

"et omnis qui relinquet domum.
uxorem. aut filios. aut agros
uitam aeternam possidebit. '"'multi autem

tribus sdrahel.

aut matrem.

aut patrem.

aut sorores.

uel fratres.

accipiet.

et

aut

erimt primi nouissimi et nouissimi primi.

XX.

uineam suam.
uineam suam. '

*et

foro otiosos.

autem

°illi

R.

et dixit

28. ilUs

C.

eis

:

qum H, quum
tatis

•XII- bis

0.

29.

sederet

R'""',

CO

:

liquerit

uxores L.

JO.

sue

accipet

L

sequuti
;

H.

+

circa

V

(d rtibr.).

jP* (-cim corr.

reliquit

horam tertiam uidit alios stantes in
et quod iustum fuerit dabo uobis.
horam sextam et nonam. et fecit similiter.
autem

tiide

ad

(a<pT\K(v)

ii.

XX.

hestis

ista

dedebitis

M.

codd. pi.,

2.

exit

{corr.

agros + aut domos H"''0
ex Marco

x. 29,

propter regnum

et propter

eternam

me et
cf. F qui

propter

W.

euangelium.

possedebit L,

littera

3.

L ad initium pericopae.

suam

erunt M.

JY

facto

L,

vg., patri familiae

ueneam L.
L.

deurno R.

oram OT.

hotiosos C, ociosos

C,

hoperariis

danario T, dinario

XZ*

ueniam E,

(airoC) codd. pi. et vg.

egresus SPLR.

stantes Q.

> otiosns

om.

:

in

f.

W.

> et uos ite Q.
4. > dixit illis iPOR vg.
uineam sine addit. {rov afj.Trf\wva BD et codd.
+ meam Ca>H0
multi) A(j;V)BEFKMVXYZl?
:

JLM"OQRTVV
5.

maiore

E.

dierno

Z*).

om.

sed addit enim cod. caraf.

operaris L, operarius R.

AFY.

:

2

hoperarios C.

autem

om.

O**).

primi nouissimi R.

patrifamilias

R.

L.

+ hie R.

Multi

W.

uiniam R.

Q

{corr.

enim CEJLQRX*( + ra)-r.)Z*(

om.

I.

celorum

possidebunt F.
30.

enim O*

:

Z*) vg. cujji b c e ffigi.

mp.),
6.

E0JQR* vg., reliaquerit
domum aut R. huxorem C,

nomen meum

mane

ex denario

egressus circa

dimissimiis

0X.

operariis.

uineam meam.

a""9QR.
sedem F. mages-

israhel

nomen meum

et
;

exiit

cum

> nouissimi primi et

Lc. xviii, 29 sic componit

caelorum

;

et

in

reliquerit

propter euangelium

cum

bis

uel filios J.

propter

W.

L.

sec.

omnes H'O.

reliquid

CLO'"QRY

iP"'i'LQR

duodecem

ERW,

iterum

et

JKKTOVZ.

C, magis. O.

supra T.

uos

et

om. ergo L.

©X*.

generatione

in

ite

illis

abierunt.

relinqiiimus

sequuti

E.

ait

qui exiit prima

patri familias.

conuentione autem facta

^

in

misit eos in

diurno.

regnum caelorum. homini

Simile est enim

'

conducere operarios

O

;

ille

abiit

ad

cod caraf. TS«r.

init.

E.

H.

07n.

circam E.

autem

dauo O*.
sec. R.

oram T.

R

exiuit

nouam

L.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

122

iterum autem exiit

nonam horam
^

circa

sextam

circa

acceperunt singulos denarios

ct
1"

et fecit similiter

undecimam uero

quod plus

7

*

dicunt

11

ite et

uos

uineam.

in

Cum

autem factum esset
dominus uineae procuratori sue

dicit

et pares illos nobis fecisti

sero

qui portauimus pondus diei et aestus
13

uoca operarios
et redde illis mercedem

ad

incipiens a nouissimis usque

9

mes
cum uenissent

mam

patrem familias^- dicentes
nouissimi una hora fecerunt

hi

illis

murmurabant aduersus

et accipientes

nemo nos conduxit

quia

dicit

singulos de-

ipsi

narios

?

ei

essent accepturi

acceperunt autem et

quid hie statis tota die

illis

otiosi

uenientes autem et primi arbitrati sunt

exiit et inuenit

alios stantes
et dicit

[XX. 5-14.

eorum

at ille respondens uni

dixit

amice non facio tibi iniuriam
nonne ex denario conuenisti mecum

pri-

?

quod tuum est et uade
uolo autem et huic nouissimo dare

i*tolle

ergo qui circa undeci-

horam uenerant

sicut et tibi

horam undecimam.

"exiiens

autem

quid hie

statis tota die otiosi.

et circa

'

ad

inuenit alios stantes in foro otiosos et dixit

dixerunt

illi

nemo nos

quia

ei.

conduxit.

eis.

dicit eis ite et

in uineam meam. et quod iustum est accipietis. * cum sero autem factum
dominus uineae procuratori suo. uoca operarios et redde illis mercedem suam.

uos operamini
esset dicit

° cum uenissent ergo
" uenientes autem et

incipiens a nouissimis. usque ad primos.

acceperunt singulos denarios.

uenerant.

plus essent

acceperunt

accepturi.

murmurabant aduersum patrem
pares

nobis

illos

eorum

dixit,

> horam

nonam QV*.

'"

et

non
oni.

tibi

iniuriam.

facio

et fecit "S.

hundecimam C,

> otiosi

tota die R.

his

L omnia

sic

dicit illis

quid hie

uero

hotiosi C, ociosi

HW.

In

coiifundimtur inuenit alios stantes et
statis tota die circa

L.

conducit

R*

{corr.

(uiniam R) sine addit. codd. pi.

R"").

et It)

Deinde pergit T et quod iustum
et uett.
dabo uobis ciim syr. cur. et hierus. copt. (codd.

fuerit

2) acth. arabb. ct auct. op. imp/, in

ap.

Sabat.

;

e. q.

i. f.

accipietis

_/'

Matt. horn. 34.
(est) h qi cum

graecis plur.
8.

> autem sero OQ, > autem serum
factum T sed ras. est post esset quod bis

R. om.
scriptum uidetur.

dicit inter tin. O.

facsset

uiniae

L* (tum e in mg.).
LR, uinee W. pro-

suo improhauit R"". hoperarios C.
trade JZ* (corr. Z').
mercidera ELR.

curaturi E.

redde
ha C.

:

nouissimo E.

husqne C.

ergo

0.

L

ui.x

"tolle

aut ne

tiix

autem EQ. uenisent L.
R. oram T. nenerunt

:

.xi."""™

om. et pr.

10.

H,

sec.

+etO.

;

LR.

RW.

9 «/ 10. acciperunt
accipierunt
accip.

.

plus

et ipsi

.

:

amplius J.

int.

lin.

V

et

;

om.
ipse

O*.

et ipsis

aduersum

11. accipieientes L.

H*TZ»

;

contra

patremfamilias tino uerbo J Y vg.

F.

12. dicen'eslVT.

hora
omn.

codd. fere
:

hii

H'0

BCEH'HL?ORWZ*. una

omnes (ora T)

unam horam

ct I'g.

(\Aav ivpav)

cum

uett.

fere

LMR ^1, unam
> nobis illos H.

una in ras. H).
qui quia L. pundus R bonus \V.
aestus (cstus C!FT\\)codd. pi. et vg. cum iictt.pl.
aestum (jov Kavaaiva) Q e /i n Corp. ox.,
et Ilicron.
hora

(sed

nouis O*.

quum 0.

mecum

placuisti

erunt R.

:

multis

et

respondens uni

ille

EH", accipierunt bis B.

autem

uineam
cum c ff^ m q
+ meam BEa""i'&)LOQRT\VXTSffi cum graecis
7. otn. ei

quum

EH (</««« -riant)X''

undecimam

exiit et in otiosi.

'^at

Icgi possiint.

hundecimam C, undecim E,
6. circam O*.
XI- R. uero + horam R. inuenit [tvatv) uidit
R*(<romR""). allios K. stantes «'V. dixit MR.

9.

accipientes.

una hora fecerunt

9-23. In uersibus his mttlta in

quidcm
:

"et

denarios.

aestus.

et

undecimam horam
quod

arbitrati sunt,

nouissimi.

hi

non ne denarium

simi-

militer V, similliter L.

primi.

singulos

ipsi

dicentes.

qui portauimus pondus diei

fecisti

amice,

autem

familias.

qui circa

:

;

:

estum R.
13. ad C.
14.

amicae R.

conuen. Jf'"".
tolle repet. H.

uenisti iP*,

dinario

R

;

+ diurno R.

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XX. 16-2 2.]
^^

aut non licet mihi quod uolo facere

an oculus tuus nequam
bonus sum ?
^^

est quia

ad deludendum

?

ego

20 (202.

et primi nouissimi

pauci autem
2)

£(-

et ait

21

electi.

ait

illis

^^

hominis tradetur principibus
sacerdotum et scribis

eum

quod tuum

est.

quid uis

ei

Respondens autem

suis

ab eo

?

duo

mei

filii

gentibus

iesus dixit

quid petatis

quem ego

potestis bibere calicem

sum

turus

dicunt

uolo autem

filiis

die ut sedeant hi

illi

nescitis

condemnabunt eum morte

et tradent

cum

unus ad dexteram tuam
et unus ad sinistram in regno tuo.

et filius

^^

eum mater

ad

accessit

et petens aliquid

qui dixit

ascendens iesus hierosolymam

ecce ascendimus hierosolymam

et

"Punc

adorans

assumsit duodecim discipulos secret©
1^

6)

filiorum zebedaei

multi sunt enim uocati
17 (201.

flagellandum et crucifigendum

et

et tertia die resurget.

erunt nouissimi primi

sic

123

ei

bibi-

?

possumus

nouissimo. dare sicut et tibi. '^ haud non
an
oculus
meum quod uolo.
tuus nequam est. quia ego bonus sum.
'" sic
erunt primi nouissimi. et nouissimi primi. multi enim sunt uocati. pauci autem electi.
" et ascendens iesus in hierosolymam. adsumsit duodecim discipulos seorsum in uia. et
ait illis. '* ecce ascendimus hierosolymam et filius hominis tradetur principibus sacerdotum
et scribis et condemnabunt eum morti. ^' et tradent eum gentibus ad inludendum. et flagellicet

et

uade.

et huic

mihi facere de

landum.

crucifigendum.

et

cum

eum mater

^"tunc accessit ad

et tertia die resurget.

petens aUquid ab eo.

'^^

filiorum

autem dixit ei. quid uis. ait
illi.
die. ut sedeant hi duo filii mei unus ad dexteram tuam et unus ad sinistram tuam in
regno tuo. -''respondens autem iesus dixit illis. nescitis quid petatis. potestis bibere
calicem quem ego bibiturus sum. aut baptisma baptizari quo ego. dicunt ei. possumus
zebedei

filiis

adorans

suis.

W

et

+ in meis E
15. mihi in ras. H, michi
+ dare mea QR. quod uolo facere et quod
uolo in meis f. Q quodqne uolo f. R. facere +
de re mea O* sed cxfunxit O", cf. ()K supra, han
;

;

:

;

hoculus C, oculos KT.

C.

16.

sunt

tuos H*.

ABiPFJLMKTRVXYZ >enim

sunt enim

:

CEH0KOQTW vg.

autem

Tisch.

uero Ea^'^'sHO'^QR vg. Tisch.

C,

nequa J.

om. T.

;

codd. pi.

helecti

ellecti JP (1 sec. expiincta).

17. "scendens

ifis

+ in T. hierosolymam (eis 'UpoaoAv/ia) ©JMKT
VX*Z*, iherosolymam C, iherosolimam T, hierusolymam ICZ^, hierusolimam iP'"9Q(hyer.)R, ierosolimam

W,

ierosolymam

E

zig.

:

hierosolyma B,

A

hierosolymis
(F de/.) OX'Y,
hyerosolimis H, hierusolimis 3"* ; +etJ. assum-

hierusolima
sit
vg.,

cum

;

AHQXY

{cf.

adW.

5),

B

18.

KLMW

.XII-

ait

dixit 'S*{sed ait

(assumens

duodecem SP* (-dm 3"),
+ snos BEH^QJOQRW.

assumpsit

CESP©JM'ORVZ*
F ex Mai-c. x. 22).
EKTRW. diseip.

adsumsit TZ", adsumpsit

Tisch.: adsumit

;

»'»).

hierosolymam ACQJMKTQVXYZ*, hieKZ\ hierusolimam EJPLR, hieroso-

rusolymam

limam O, iherosolymam T, ierosolymam
ierosolimam
hierosolyma F, hienisolyma

W

RW.

om.

:

H.

hierosolimis

trad tur L.
I

eum

E.

morte

condempnabunt

vg.,

B

;

E0

codd. vg. Hier. uett.

Catonem ap. Sen. Ep. 71,15 omtie humanum genus
morte damnatum est: mortem H*0*,
morti dfg.^ {Grcteci plurimi Bavdrcu sed eis Odvarov

plur.

cf.

. .

.

X

B aeth. et iincis
deludendum codd. pi.

Tisch. 8, om.
1

T, accedens C; ascendit J.

ipse

9.

illudendum

dum

L.

20.

K* ?

cruci

ad

:

vg.

incliidunt IV. H.).

inludendum

:

J,

flagillandum H'R, flagillen-

ngendnm Y.

ab L.

zebedei

CE5PHLRXW,

zebae-

LR.

hadoransC, adoran L?. hab C.
21. dixitque JKSTVXZ* {corr. Z*).
uis + et
Hi©0»»». ait: at R. die ut: dicunt H*
ut

daei F.

filis

;

{om. die) R.

hii

BCEH0*LORTWZ*

;

om.

S'.

mei D. dextram JZ*, dexterram O. unus ad
sin.
unus a sin. EJ
unus et sin. R* {corr.
R'"). sinixtramCT; + tuam ORTWXZ.
22. autem: + illis R.
dixit: + illis 5PQ
+ eis F. > calicem bibere QR. uibitums O*.

om.

:

;

;

dicunt

ei {Kiyovaiv airi^ graeci

iPFJKLMlVTOQRTVWXYZz'^.

D
:

R

BCE
AH0.

excepto)

om. ei

2

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

124

meum bibetis
meam et

calicem quidcm

^•'ait illis

sed quicumque uoluerit inter uos maior

sedere autem ad dexteram

fieri

sinistram

non

""

dare uobis

sed quibiis paratum est a patre meo.
24 (203.

j7^-

2)

audientes decem

indignati

et qui uoluerit inter uos

28 (204. 4)

autem uocauit eos ad se et ait
scitis quia principes gentium dominantur eorum

non

animam suam redemptionem

dare

et

pro multis.
-

'

(205. 2)

maiores sunt potestatem exer-

egredientibus

£(.

eum

secuta est

uos

ita erit inter

ab hie-

illis

richo

cent in eos
-^

hominis non uenit

Si(;yt filius

ministrari sed ministrare

iesus

et qui

primus esse

uester seruus.

erit

sunt de duobus fratribus
2-5

uester minister

sit

meum

est

[XX. 23-30,

3^'

et ecce

duo

turba multa

caeci sedentes secus uiam

ait illis. calicem quidem meum bibetis et baptisma quo ego baptizor. baptizamini. sedere
autem ad dexteram meam uel ad sinistram non est meum dare uobis sed quibus paratum
est a patre meo. ^* et audientes decem indignati sunt de duobus fratribus.
iesus autem
uocauit eos ad se et ait. scitis quia principes gentium dominantur eorum. et qui maiores
sunt potestatem e.xercent in eis. ^^ non ita erit inter uos. sed quicumque uoluerit inter uos
maior fieri, sit uester minister. " et quicumque uoluerit inter uos primus esse erit uester
seruus. ^* sicut enim filius hominis non uenit ministrari. sed ministrare. et dare animam
suam redemptionem pro multis. ^' et egrediente eo ab iericho secuta est eum turba
multa.
et ecce duo caeci. sedentes secus uiam. ut audierunt quod iesus transiret. excla^^

''^

^''

O.

23. et ait

L.

illis

quidem

om.

dextram BJ.
pi. et |§

om.

meam R*.

C3'*H^0T fsenis.
ad sin. JKKTVZ'

IP*, sinix.

humilior

TSC

sin.

locus notatiir, linea apposita in

uel

mantis

;

et

CT, item

a<"

E

uel a sin.

;

;

ad

T)

;

aut ad sin. SP"''

sin + meam R. uobis
nobis L.
datum Z* (corr. Z*).
24. et audientes: and. autem J.
aud. +illi
H>LQ*. decimEKL; -x-RW; + discipuli H^0O.
(sinis.)LQR.

paratum

:

:

dubus

sun' 0.

25. uocabit

R

L

BO. quia
LR. earum X
+

eis

:

E

eorum

et

sine

> gentium

eos J.

et qui mai.

om. in X*)

T

;

et

:

ait

principes
s.

p. e.

ctumaces potentantur

De/.

atict. net.

quiqumque

26.

om. et R.

quod E.

in

;

in eos (eas

[corr. R'«»).

conuocauit E.

;

B ad xxi.

6.

qui C.

27. serbns T.
28. animam// E.
suam + in S. redemptionem CiPFH©JKLMffl"OQRWZ vg.: redem-

tionem

A(B c'6y.)TVXY, reddeptionem

additanientum in
autem quaeritis de modico crescere
hoc

minui quu (cum O) autem
(cen.

O)

(ri sec.

> pro

inferius

is

accede

qui te inuitauit dicat tibi
et

confnndaris

si

autem

X ?.

<:.

sax.) erit tibi hoc utilius

saec.

O

Mirum nnde

lucas

'

ubi adscripsit

parabolam de

istud

;

inuitatis

:

C.

iericho

0*MW

m. {cum
vg.

:

D

graecis exc.

secutae (secnte

W,

eum
et

T,

ierico

vg.,

secuta (sequta ©) est

effi

te super-

+

;

'

eum

uocati nolite recumbere in superioribus

O*

additum
ad nuptias et
primos accubitus eligentibus decimo canone, ubi
m(attheu)s sua non communia dicit, referat quod
referfur ad numerum in margine 1-clxxviii.
Cf.
Sahalarium ad h. I. et Tisch. IV. H. t. 2 ad loc.
Exiat tanturn in D inter graecos, sed habetur
aliquo modo in a b c d e ff^.-^g.^ (sed tantum uos
autem quaeritis de pusillo crescere et de minora
maiores fieri) g.^ {sed omissis quae in gi stmt') h m
(ut gi) n r, and., emm., B. M. Reg. I. B. vii {uide
Westcott,' Vulgate,' Smith, Diet, of Bible, p. 1712)
et Reg. I. A. xviii {Athelstani).
iUis AEHWX=Y »^.
29. et om. R* ( + R»»"^).
Hieron. eis Ca>F0JKLMi\rOQRTVX*Z. hab

cum

ad caenam

introieritis

qui te inuitauit accede adhuc

te dicet tibi

superius et {om.

H""©©, nos
et de maximo

ex corr. O) locis ne forte dignior

ueniat et accedens

adhuc

E.

Post liunc uersum se-

multis redemptionem R.

quitur

recubueris in inferior! (feriori O*) loco et aduenerit

om. autem B.
et sinistram codd.

bibitis R.

uel sin. cod. cai af.

:

> meum qnidem

+ ilis QR.

E.

paucis

hericho

eum

{om.

L.

J) turba

aliis) codd. pi. et

sequutae X, sequte T) sunt

turbae multae (-be -te \V)

ROTWX*

cum

g-^ 'I-

30. ecee

quod 00.

L.

R\V.

ceci

hiesus

exclamauerunt X*.

C

audientes

ad

uide

nostri

©JKMKTOTVWXYZ vg.

:

:

i.

i.

nobis Q.

filii

E.

om. et
fili

ACiPLQR.

quia

EJQ.

EFH

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

XX. 30-xxi. 5]

audierunt quia iesus transiret

hierosolymis

clamauerunt dicentes

et

tunc iesus misit duos discipulos

magis clamabant dicentes domine
fili dauid

domine ut aperiantur

illi

soluite et adducite mihi

?

oculi

3

4 (207. 7)

eorum

his

opus habet

Yioc autem factum est

quod dictum
phetam dicentem

Et cum adpropinquassent

'^°^- 2)

dominus

ut impleretur

eum.

XXI.

quis uobis aliquid dixerit

si

et confestim dimittet eos.

confestim uiderunt et secuti sunt

et

et

dicite quia

nostri

misertus autem eorum iesus
oculos

asinam alligatam

pullum cum ea

et

et ait quid uultis ut faciam uobis

s^dicunt

tetigit

dicens

castellum quod contra uos est

ite in

et statim inuenietis

et stetit iesus et uocauit eos

3*

^

eis

miserere nostri
32

oli-

ueti

rent
illi

ad montem

et uenissent bethfage

domine miserere nostri fili dauid
31 turba
autem increpabat eos ut taceat

125

*

est per pro-

dicite filiae sion

mauerunt dicentes miserere nostri domine fili dauid.
turba autem increpabat eos. ut
'^
illi magis clamabant dicentes miserere nobis domine fili dauid.
et stetit iesus
et uocabit eos et ait illis. quid uultis ut faciam uobis.
^Micunt illi. domine ut aperiantur
oculi nostri. ^^ misertus autem eorum iesus. tetigit oculos eorum. et confestim uiderunt. et
secuti sunt eum.
XXI. ^Et cum adpropinquassent hierosolymis. et uenissent in bethphagae ad montem oliueti tunc iesus misit duos discipulos suos. ^ dicens eis. ite in castellum.
quod contra uos est. et statim inuenietis asinum alligatum. et pullum cum eo soluite. et
''^

tacerent. at

adducite mihi.

'^

et si

quis uobis aliquid dixerit.

confestim dimittet eos

prophetam dicentem.

31. turbe

W.

taceren' ©.

at

a'R.

tunc

:

hoc autem factum

''dicite

ad O.

eis

dne R.

om.

sion.

filiae

EW.

increpabant
:

X

CTX=Z*.

graecis

misserere

OT,

R.

ei

hiesu

eos + ad

C.
se

uocaiii

Z*

uultis:

Q.

apereantur H*.

Z.

est

;

ti.

uiderunt
eum itm E.

post

diie ut aperi-

om. diie X*.

L +
ET. hiesus C

34. missertus

out.

i.

et R.

i

hoculi C.

ER. eorum eis Q
+ et R. hoculos C.
:

;

sequuti X*.

sequti

0.

:

XXI.

I.

quum

;

CS-HQJLORX'Z*
vg.

cum

MQX*

;

adpropinquassent

om. E.
et

appr.

graecis plur. ijyyiffav

AFKiTTV\VYZ=
:

adpropinquasset

adpropinquaret K^TJ-yyiaev C^V'""

hierosolymis

ACEFQJMKTOQVXYZ*:

etc:

hieraso-

lymis KZ', iherosolimis T, hierusolimis iPLR""^,

hyerosolimis

H,

ierosolimis

W,

ierosolymis vg.

om. hiei. etnenissentK*scd+{-or/-.sax. uenisset

E cum graecis aliquot et gat.ff,*, uenit q; + in Q.
bethfage ACE'jPHeKLMKTQRTVWYZ, bethfaget J
bethphage FOX vg. ad in E = eis cum
:

uenit

tibi

BC^ 33 g"'

quod dictum
mansuetus.

et

est

per

sedens

olibeti
ff^.^hn qr.
tunc tunt lapsu H.

et h c e

holibeti C, olieti R.

:

««. duos R* (ii'(/+ R'"). discipulos
codd. (-us F) et vg.
de discipulis L + suos EH""'
:

:

;

KKTT.
dicens sine add. R*

2.
:

antur in rasura hi
om.

ut adimpleretur

ecce rex tuus.

uis V.
33. illi

quia dominus his opus habet. et

dicite

est.

missit L.

on. J.

;

uocabit T.

Z*),

*

.

ACSPLC^QR.

filii

32. et

C+t

.

>

L.

tra

lapsu T.

"s'

assinam

ELR

pullum +

ligatam J.

+

;

T.

contra uos

illis

R»".

contra:
asiname
alligatam

inuenitis

et sic infra,

eius

:

adducete O*;

X".

+ eum F.
hiis EW. hopus C.
3. q^is O.
dimittet eos
demittet uobis R, dimittit (-tet X=) //uos X.

:

4. Hoc uersti incipit rursus O uerbis quod
dictum est.
autem + totum ERW cod. caraf. Sffi cum graecis

plurimis

et gat.

(impleritur

H^QJKKTVWX
+

tur R"").

+ essaiam D.
5.
et

filie
:

filium

W.

q.

g.^

0*)YZ
vg.

per

:

AEH*)^^

impleretur

et inpl.

CFLT

:

adimpleretur

adinpl. 3'QR(adinplere

;

R*

+ aeseiam Q, + esseiam R,

profetam DH'LR, profeta Q.
et sedens codd. fere omnes

syon C.

om. et \^'iSi'S-Tisch.

A*QR* ( + R»").

assinam

ELR.

subiugalem R.

om.

'

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

126

ecce rex tuus uenit

tibi

mansuetus

super asinam

sedens

et

domini
osanna in

filium subiugalis.
6(208.2)

Euntes autem

sicut praecepit

commota

iesus

adduxerunt asinam et pullum

et

1

inposuerunt super

et

«

hie est iesus propheta a nazareth gali-

eum desuper

sedere fecerunt

laeae.

plurima autem turba strauerunt uesti-

menta sua in uia
alii autem caedebant ramos de

12 (211. X)

intrauit

J7J.

iesus

templum

in

dei

omnes uendentes
tempio
mensas nummulariorum

et eiciebat

arbori-

bus

et

emen-

tes in

et sternebant in uia.
9 (209.

hierosolymam

uniuersa ciuitas dicens

quis est hie'

sua
et

est

intrasset

iipopuli autem dicebant

uestimenta

eis

altissimis.

Etcum

10(210.10)

discipuli fecerunt

illis

'3-

bcnedictus qui ucnturus est in nomine

puUum

et

[xxi.s-

et

Turbae autem quae praecedebant et quae sequebantur

clamabant dicentes

osanna

filio

illis

13

scriptum est

et dicit eis

domus mea domus
pullum filium subiugalis

et

'et adduxerunt asinum.

iesus.

columbas

euertit

dauid

super asinum.
praecepit

uendcntium

cathedras

et

1)

.

et

.

"euntes

pullum.

autem
et

orationis uocabitur

discipuli.

fecerunt

sicut

eum

uesti-

imposuerunt super

menta sua. et sedit super eum. * plurima autem turba. strauerunt uestimenta sua in uia.
alii autem caedebant ramos de arboribus. et sternebant in uia. ^ turbae autem quae praecedebant et quae sequebantur. clamabant dicentes. osanna filio dauid. benedictus qui uenit
in nomine domini. osanna in excelsis. '" et cum introisset in hierosolymam. commota est
uniuersa ciuitas. dicens quis est hie. " turbae autem dicebant. hie est iesus propheta
a nazareth

galileae.

templum dei. et eiciebat omnes uendentes. et ementes in tempio.
mensas nummulariorum euertit. et cathedras uendentium columbas. '^ et dixit illis.
scribtum est. domus mea domus orationis uocabitur. uos autem fecistis earn speluncam
'^

et intrauit iesus in

et

6. praecipit

S'LQ,

prec.

>

D.

ilis

illis

L

;

eis

os. in altissimis

ossianna R, hosanna vg.

DEQRT^ r d/g^

:

om.

its E.

T*

et a)LR.
pullum +
inposuerunt AC(F fl'ty:)0JKMM"
OQTVYZ, inpossu. IPLR, imposu.
vg.:
posuenint E, possuerunt D. super eis AC(F def.)
HMTY: super eos B(-).TOVWXZ* vg. c d g^ h
Tisch.
super eum DKM'(JZ' a h efff^.,^ h q; eis
3'L; ei ER. desuper: super L.

10. quum H0.
introisset R
transisset X*.
hierosolymam ACFH0.JMM"OQVXYZ* hierusolymani BKZ-', hierusolimam DEiPR, ihero-

assinam 'SXras. into- n

1.

eius

BEff®.

HWX

;

plurimae au.

8.

cedebant

bus

:

arborum D.

9. turbe

W,

praecidebant

alii

:

alia

E.

de arbori-

{corr. Z').

uiam Y.

in

H*R.

turba

O

;

W

cedebat R.

;

secebatur R.

o sanna

6s anna V, osan"a O, ossanna D, osianna C,

ossianna R, hosanna vg. (hos.in-na T).

DELWZ*

icorr.

Z\

filii

iP*QR.

filio

:

fill

beneditus Y.

uenturus est ABH'*HJKLMlTVX(uentur est)
YZ^ uenit CDE5P'"»(F)«OQRTWZ* " < vg uett.
o sanna AF, 6s anna V, ossanna DL, osianna C,
:

OS. in excelsis

h

5 aur.

;

:

solimam T, ierosolimam W, ierosolymam vg.
hierasolimis L.
commotata D. huniuersa C
quis qui T*.
lota O.
1 1.
populi autem dicebant (oi 6^ o-^oi tK^yov

;

;

:

gracci fere omnes) codd. pi.
dicebat ABX'^Y.

DiPLR.
D,

precaedebant

H^Q, precedebant

sequaebantur L, sequib.

AF,

DQR.

turbae

EH'HLORWZ*

;

oni. ills

naszareth

E,

CE3>FH0KLM'ORVZ,

H

et

vg.

:

etforsan

nazarct

populus
E"=.

TYZ.

a.

profeta
galileae

D, galilee W.
12. ntrauit
iters.
D.
tempio H.
sic
inc.
iecebat LR, eicebat IP*, ieciebat D, eiiciebat vg.
Tisch.
eiciebant Q.
hementes C. nummolar.
BV, numular.
catedras T. uendenti m
vg.
H*, uendentes m H'. columpnas W. heuertit C,
galilieae

;

DW

et uertit

13.

Y, subuertit J.

et dicit

:

dicens Q, dicit R.

est E* sed-i-in mg. E'.

om. scriptum

scribtum BE'TZ.

est +

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

XXI. 3-2 I.J
1

autem

uos

speluncam

illam

fecistis

18

mane autem

13

et

latronum.
caeci et

claudi in templo et sanauit eos.
15 (213. 5)

et

scribae

et

quae

mirabilia

uidens

nisi folia

pueros clamantes in templo

et ait

osanna

indignati sunt

^^

audis quid

dicant

iesus

isti

autem

utique

et dixerunt ei

infantium

21 (215.

quia ex ore

lactantium

et

dico uobis

aruit.?

iesus ait eis

habueritis fidem et

si

non haesitaueritis
non solum de ficulnea facietis
sed et si monti huic dixeritis
iacta te in mare fiet.

extra

relictis illis abiit foras

j7j-

quomodo continue

Respondens autem

6)

amen

perfecisti

laudem }
17(214.6)

te fructus na-

uidentes discipuli mirati sunt di-

et

centes

legistis

numquam ex

et arefacta est continue ficulnea
20

?

dicit eis

numquam

tantum

illi

scatur in sempiternum

dauid

filio

arborem unam secus

fici

et nihil inuenit in ea

fecit

et dicentes

ciuitatem

in

uiam
uenit ad eam

Uidentes autem principes sacer-

dotum

reuertens

esuriit

Yx accesserunt ad eum

14 (212. 10)

127

ciuitatem in bethaniam
ibique mansit

tolle et

"et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo. et sanauit eos. ''^uidentes
autem principes sacerdotum. et scribae mirabilia quae faciebat iesus. et pueros clamantes
in templo et dicentes. osanna filio dauid. indignati sunt. " et dixerunt ei. audis quid isti
dicunt. iesus autem dixit eis. utique non legistis quod ex ore infantiym et lactantium perlatronum.

" et

fecisd laudem.

relictis illis abiit foras

" mane autem reuertens

eam

uenit ad

et nihil inuenit in ea.

nascatur in aeternum.

quomodo

dicentes.

nisi

;

LW.

clodi

folia

continuo aruit ficulnea.

:

14. ceci

'"

DE©.

tantum.

^'

:

M

fuerant").

ABCH"'"'KH®MM'ORVXYZ dicunt DEH>*JKL
QTW vg. Tisch. hiesus C nide ad \. dicit
dixit CES'LR vg. citm uett.phir.
codd. pi. (^Kf-f€i)
hutique C uos {J>ro utique) F. nunquam JT
non DQR. om. quia X*Z* ( + Z*).
here C.
:

:

17. illis:

perficisti L.

illi

H;

mansit +
rasura

et

est

5

ET.

habiit C.

ibique

:

docebat eos de regno dei
tiel

6

lift,

qiiac

foris J.

et

E

ibi

{in

> arb.
X*

amen

ait.

abiit

'

dico

corr. uat.

in ecclesia

'

i. e.

sed cane. corr. uat.

:

B usque ad homo

deficit

fici

i^corr.

uidit

:

D,

uiam +

R.

essurit L.

DLQR.
et

om. et X*.

X").

LW.

ficus E, feci

LR.

uenit

W.

nichil

ueniens

:

om. in F.

eam E. > tant. folia J. tantam W. num'J""™
H, nunquam |if harefacta C, are facta D, arida
facta QR.
ficulnia R.
,

aruit + ficulnea DLQR(-ia).
om. autem E. om. ait eis R

20.
21.

R'"*J

;

om. eis

expnnct.).
taueritis
tis

amen

DT.

abueritis T.

CSPKM'VZ,

corAe7 sed ex Marco

om. sed R. om.

cum

Z

TW

si sec.

c,

D

illis

{sed sec.

haessitaueritis E, hesi-

L

est),

;

DR,

aesitaueri-

hesitaueristis

ficulnia

R.

W

facitis

+
M.

(

D. tolle sine additaniento

codd.fhir. et vg.ffy. 2 /i qr:
a efgx "^f- \ graeci apBrjrt

tollere et iactare

+ ait

(jt'</

bis repet.

hessitaueritis

J, ees. O, aessitaueritis

R.

in marg. additac

Post

uidens

19.

in

+ifisT.

uet''aniam O, betliania

te fructus

Hoc additarnentum agnoscunt

18. hesuriit C, esurit

\.

lactantium codd. fere omnes et A quamqttam
Tisch. perperam -entium. Cf. Dzicange s. u.
lac-

ex

ucrsu 28.

:

:

numquam

illi.

lectionilms ecclesiasticis

iti

illic.

uidentes discipuli mirati sunt

apiid Tiscliendorjium ut

et corr.

;

:

W vg.

et ait

™ et

et requiebit

arborem unam secus uiam

fici

quibus respondens iesus

marg.

principes sac. pharissaei Q. scribe HW.
mivabililia L.
que D. fecit + iiis DEQR. om.
et sec. T. om. in templo et dicentes
om.
o sanna F, 6 sanna AK, 6s anna
et dicentes Q.
V, ossanna DL, osianna C, ossianna R, hosanna vg.
fill DELZ* {corr. Z^), filii JP^QR.
filio
id. om. ei KlffZ*( + Z^).
audi 5P. dicant

tentium

uidens

et

continuo ficulnea.

et arefacta est

enim quia R. horationis C. uoca''itur O
+
omnibus gentibus R ex Mc. xi. 17. illam earn
DEFIfrQRVZ. speloncam DLR. latronis D.
ij.

extra ciuitatem in bethaniam.

in ciuitatem esuriit.

+

te

ical

DEFLMQR

fiKrjB-rjTi

toUere et niittere

/>,

unde

toUere et

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

138
22 (216.

4)

j7(-

omnia quaecumque

23 (217.

£(.

2)

(-^^ uenisset in

haec facio

petieritis
^^

credentes accipietis.

in oratione

baptismum iohannis unde

templum

e caelo an ex hominibus

eum docentem

accesserunt ad

at

principes sacerdotum et seniorespopuli

non

credidistis

illi?

autem dixerimus ex hominibus timemus turbam
omnes enim habent iohannem sicut
prophetam

^"si

nem

respondentes iesu dixerunt nesci-

27 et

dixeritis mihi

si

?

cogitabant inter se dicentes

illi

dicet nobis quare ergo

qua potestate haec facis ?
et quis tibi dedit banc potestatem ?
"* Respondens iesus dixit illis
interrogabo uos et ego unum sermoin

erat

?

dixerimus e caelo

si

dicentes

quern

[XXI.

mus

et ego nobis dicam in qua potestate

non solum de ficulnea facietis. sed et si
''-et omnia quaecumque petieritis in
-'
et cum introisset in templum. accesserunt ad eum docentem
oratione credentes accipietis.
principes sacerdotum et seniores populi dicentes. in qua potestate haec facis. et quis tibi
dedit banc potestatem. ^ respondens autem iesus dixit illis interrogo uos et ego unum sermonem. quern si dixeritis mihi. et ego uobis dicam in qua potestate haec facio. ^'baptismum iohannis. unde erat e coelo an ex hominibus. at illi cogitabant intra se dicentes.
si autem dixerimus ex
si dixerimus e caelo dicet nobis, quare ergo non credidistis ei.
hominibus timemus turbas. omnes enim habebant iohannem sicut prophetam. '"et
respondentes ad iesum dixerunt nescimus. ait illis et ipse nee ego uobis dico in qua
nobis

si

habueritis fidem.

monti huic

non

et

haesitauerilis.

te et iacta te

dixeritis, tolle

mare

in

fiet.

'^'^

potestate haec facio.

mitte te d\ et sic cor.

mare

fiet

graecus

Lu.

mittere gr. et

et

xvii.

eradicare et transplantare

[+

dicitur tolle

in

t

'

tatnen

et

fiet

te int.

sed marg.

;

^iaota

tere.

.

Mr.

in
te

' .

de arbore

[6]

nam

/in.~\

r

R.

;

sic

et

EW

;

;

in

T.

uia

ioannis Sffi

iohannem R.

infra;

et mit-

CE

marl

in

plerumque baptismum (/Sdirmarg. ex corrcctione, ubi

hunde C. erat: fuit E;
de caelo
ras. 2 uel 3 litt. post erat H.
(celo)
+ erat E. han C. ad C. ille H. intra
DE0QR. de caelo EH*R""W(cel.)X* he caelo
C. om. quare R. ergo: uos Q. credidisti illi
Y credidistis ei D ( + nobi ante ei sed e.xpunct.)

male

mutalur
in mare

F dicit tollere

xi

Ueteres

et sic corr. uat. et

fuerat utrinque baptismus.

tiioro

(?)

d.

Tiana)

xi [23] tollere

tolle et iacta te

mitte

:

Mr.

propter quod

;

comm.,

'tollere et iactare in

iiat.

habet et

sic

;

D, qucecunque J^. horatione
C nomine meo D. accipietis + a patre meo J.
+ diis
23. quum ©H", qum H*, ueniisset D
om. doin templo H*Z*, corr. H"^Z^.
ihs H.
centem HR cum a b c effig^h I et graeco 44"'.
22. quecnraque

26. om. autem Q. omnis W*. habent (tx"""'"'
fere omnes) codd. pi. ct p) et corr. uat. habebant
DEH>0JLOQRT\VX*TS(I Hieron. comvi. et corr.

;

:

;

syr. cu.

H*.

saeniores C.

M"

;

tif.

Tisch.:

O*

interrogauo

queni

:

mihi R.

om.

;

si

H*Y.

dixit eis

Z*

W.
25. baptismum

II,

;

dixit

in
in

illis

JKM'OQV
tantum C.

sermonem
sermonem + dicite

quam

H.

om. uobis

potestatem Z*,

qua potesta L.

hec

TW

habuerunt ^,

nt Mc.

vg.

xi.

30,

IHeron.,

babtismum

I

al.

pane. (Txov, a

c

fg,

h

q,

.

:

{et + et ante dixerunt) E.
itm H ad ilim DRWX* ei Q. nee
non R. ego ergo Y. > uobis dico KTZ. quam
potestatem Y. hec CW. faciam cum AFH*M

27.

hiesu

DLR

:

baptisma Hieron.

responderunt

C

;

;

;

:

;

0*Y:

XZ

facio

CDE3'ff0JKLM"O»'QRTV\V(fatio)
sed faciam uerum

vg. Hieron. Tisch. et uett.

;

uix enim ex coniectura oriri potcrat
Graeci habent vom. In Mc. xi. 33 kgiinus faciam
cum codd. plur., in Lc. xx. 8 facio cum codd. omn.

credo,

fatio

baptismus

marg. cn?n gr.

iohannem (iit iii. 13) cum DjPF
iohannen ACMO*
HM.JKLNTO'-'QRWZTIi!
TVX; iotam E; ioannen Y*, -nem Y'SC
sicut sunt R* ^.corr. R"""^). profetam DiPLOR.

f/!

:

dixit

FO'"*.

di//xeritis

uobis H.

qua potestatem

CTW.

et

eis

ucrbum quod E. Post

T > dicam
in

ait

interrogo

;

uat.

faci (-l-s co>-r.)

DRW.

+ autem

ADEiPFHQLMRTX'Y,
WX*Z'

W.

> dedit tibi FR.

aut quis a"''»L.

24. respondit

hec

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

XXI. 27-32.]

^^

ait illis et ipse

quis ex duobus fecit uoluntatem pa-

nee ego dico uobis in qua potestate

tris ?

dicunt primus.

haec faciam.
28(218. 10)

Quid autem uobis uidetur?

homo habebat duos

Dicit

^^

non

eo domine

ait

dico uobis

uia

in

iustitiae

non

et

credidistis ei

publican!

derunt

respondens

amen

in regnum dei
enim ad uos iohannes

uenit

liter
ille

iesus

dunt uos

uade hodie operate in uinea mea
^^ ille autem respondens ait nolo
^"
postea autem paenitentia motus abiit
accedens autem ad alterum dixit simifili

at

illis

quia publican! et meretrices praece-

filios

accedens ad primum dixit

et

129

autem

meretrices credi-

et

ei

uos autem uidentes nee paenitentiam

et

habuistis postea ut crederetis

iuit

ei.

homo quidam. habuit duos filios. et accedens ad primum.
uade hodie operari in uineam. "^ ille autem respondens ait nolo, post autem.
paenitentia motus abiit. ^^ accedens autem ad alterum. dixit illi similiter
at ille respondens
''^

dixit

quid autem uobis uidetur.

fili.

:

eo domine

ait.

primus,

dicit

regnum

in

'^

^^quis igitur ex duobus fecit uoluntatem patris.

ibit.

amen

iesus.

illis

dei.

autem

licani

non

et

dico uobis.

enim ad uos iohannes

uenit

meretrices crediderunt

et

ei.

in uia iustitiae.

autem Kr*(j«a' + Kri). uidefr 0. >
QR. homo sine add. ABJP*FH*J
LOYZ* ct ip IValkeri + quidam CDE3""i'H=0KM

primus

KTQRTVWXZ' vg. Hieron. tiett. {exc. d)

et gat. evini. c

28. »?«.

uidetur uobis

:

;

+
QR.

deinde

11848.

1 1

849, Egerton.

Hiero7iymtts

;

;

29. ille

autem

:

at ille E.

postea O.

CjPT,

W

-cia

;

Q

;

+

in

uinam

30. acecedens L.

L

habit

et

iiett.

;

dixit IP* [sed

:

om.

E*, poenetentiam L.

suam

ait

autem
poenitentia B vg.

corr. mg.').

V.

penitentia

paenitentiam

;

abit

+

in

abed eff^.

autem

i7it.

lin.

2

0.

uineam

I.

A.

fq

xviii,

B.

I.

ei

r,

aur.

;

ambas

pergit

'

dixit +

W. H.

;

legunt aute77i

autem respondens {pm. ?•,) dixit (ait T) eo
diie et non iuit (iit R, habiit r^ accedens (accessit
r^ autem ad alteium (alium rj) dixit similiter at
ille respondens ait (ille autem res r.) nolo et
postea (postea uero T«, et postea
(penit. T", penet. r.)

motus (ductus

r.)

paenitentia

r,)

abiit (

+

in

uinia r^.

quis + ergo LT.
dicunt +
uolunit. T.
31.

facit
ei

Q.

uolumptatem C,

BDE3""i'KM)ffRV

est

Si

vg.

Tib.

nouissimus

A.

II,

(o

etr-

et B. M. Reg.
Add. 5463 {i.e.

vi,

b

dc ffy,

2g,

confundit dicunt primus
est

in tieris exemplaribus non

primum ut propria

iudicio

nouissimum uohierimus

atiteni

legere manifesta est interpretatio, ut dicamtis in-

et nolle dicere

dicit

:

ait

meletrices

esse

praecedent
Tisch.

bent a c efff^gy

regnum

;

distis

O,

b

d

(pre.)

(antecedent) ^2

r^r IBaatXdai/) ut

X; autem W.

lin.

PjSC-

E, -cie

W.

K

;

^

20, vii. 21,
in

et uetl.pliir.

ioannes

credistis

v.

cum EIP*KKrV1§Sffi//K

Hieron.

int.

DE*3'LQRX et
BDKQ. iustitie

AD±PFH*0'"*QRW

q.futurum

(ets

rell. 'i

enim

EC

uarianl ueteres : praesentem ha-

xviii. 3, xix. 23, 24,

32.

DL,

r«/eA)EHi0JKLMKrO*TVX*ZJ§

X'YTSC

regno codd.

sicut et baptistmim

de caelo dicere noluerunt^

Q. puplicani DIPLR. meritrices
praecedunt {-npon-^ovaiv)
O*.

Hieron.:

in

ludaeos ,sed tergiuersari,

quod sentiunt,

(praec. uos bis

sic ille

13171 Harl.

Hie maxime covferendus

Scienduni

69. 124. 238. 262. 346 et uersionibtis aliquot, quern

ordiiiem sequimtur etiam

:

cum uett.plw. a

haberi nouissimum sed

lohannis scientes

:

pub-

2« textic legit nouissimus dei}ide

qtii

cotidemnentur.

E.

i.

lectiones

nouissimus Q.

ibit AZ.
Hi
Q. iuit codd. pi. (iit 3"*)
uersus transponimtur ab RT" et cod. Usscriano 2
{Tr. Coll. Ditb. A. 4. 6 = ?-,) cum graecis B 4. 13.
illis

vii,

BcntleiiV) corp. axon,
h r

873, Cotton.

h cor. itat.

telligere quideni ueritatetn

h.

ei.

ABCIPFH*JLORTXYZ*

R*.

:

credidistis

nee paenitentiam egistis

DEH=0KMKrVWZ' vg. Par.

XOTos D)

:

filii

ei.

2788. 2790. 2795. 2797. 2823. 2826, Add. 9381.

II- D.
accidens
habebant L. duos
Aii'LRT. odie T, hodiae C om.K* {sed+hooperari
in rasura scr. K. hoperare C
die R""")
WT. > operare hodie E. in uineam (-iam D)
meam DEHJKMOQR«"^TWZ*, in uiam meam

qui E.

non

et

uos autem uidentes

dicunt

praecedunt uos

quia publicani et meretrices.

iohannis

> iohan.

ad uos

crededistis M", gredi-

credidisti

E.

S

puplicani

EUANGELIUM SECUNDUM MATTHEUM.

13°
33 (219.

alium uero lapidauerunt

Aliam parabolam audite

2)

homo

^^iterum misit alios seruos plures pri-

erat pater familias

qui plantauit uineam

oribus

et saepe circumdedit ei

et fecerunt

et fodit in ea torcular

nouissime autem misit ad eos filium

^^

agricolae

suum dicens uerebuntur filium meum

et locauit earn agricolis
et peregre prefect us est

cum autem tempus fructuum

adpro-

et habebimus hereditatem eius
39 et adprehensum eum eiecerunt extra
uineam et occiderunt
*" cum ergo uenerit dominus uineae

misit seruos suos ad agricolas

adprehensis seruis eius

aliuni ceciderunt alium occiderunt

postea ut crederetis

uineam.

tauit

''

ei.

quid faciet agricolis

aliam parabolam audite

homo quidam

locauit earn agricolis et peregre profectus est.

'*

unum

et

'^^

et

fructuum adpropinadprahensis

et agricolae

alium occiderunt alium uero lapidauerunt.

caeciderunt.

turrem

aedificauit

cum autem tempus

quasset misit seruos suos ad agricolas. ut acciperent fructus eius.
seruis eius

illis ?

erat paterfamilias qui plan-

saepen circumdedit earn et fodit in ea torcular

et

filium dixe-

eum

uenite occidamus

ut acciperent fructus eius
et agricolae

autem uidentes

runt intra se hie est heres

pinquasset

35

similiter

illis

^^

et aedificauit tiirrem

3*

[xxi. 33-40

^"^

iterum misit

" nouissime autem misit ad eos
meum. '^ agricolae autem. uidentes
filium dixerunt intra se. hie est heres. uenite occidamus eum et habebimus hereditatem
cum ergo
eius. '" et adprahendentes eum eiecerunt eum extra uineam. et occiderunt.
seruos plures prioribus.

alios

suum unigenitum

filium

fecerunt eis similiter.

et

reuerebuntur filium

dicens.

'"'

DS'LR.
D.

ei

autem W.

cm.

LW vg.

OTn.

D, poenet.

poenit.

> ut postea

post ea Y.

abuislis C.

DL.

meritrices

C5PR,

penitentiam

Q.

parabulam DiP'LOR. audite di in ras.
O. uiniam DR
+ suain D. saepe
AFHX /', saepae Y, item sepe C©Z* q: saepem
BEKM em cf. Mc. xii. i, saepen/, sepem DiPJL"
KtORTVWZ' vg. Tisch. Hieron. cff^. ,gi h, septem
33.

:

corr. scr.

L*Q.

;

circundedit TliJ.

E, turcular L.

medio

eins

suffragatur

BHLK.

E

fudit E, fodi F.

ex Esaia

cor.

ztat..,

torcolar

CLW. turrem

edificauit
v.

2,

+

in

cui lectioni etiam

sed non viarg.

agriculis

perigre IS* (pere. a«).

HM. fructum EM'(R) fructus J.
adpropinquasset BCDEa'II0JLMO(R)TX':Z*,
appr. AFKM'VWYZ^ vg.
adpropinquaret QX*.
> adpropinquasset fructum + uiniae R. missit
DLR. seruus O*. suos: tuos R; cm. KZ.
34. quuin

;

:

agriculas HLRT.
Y.
accipirent O
acciperunt Y.
fructos O*
fructum R.
om. et L et agricole W, et
35. et agricolae

ad

:

et

;

;

:

agriculae

Q.

HLR >
;

adprehensis

BEa'FRZ*

et

agricole

autem

E

ACDJMOTVX?

adpraoch.

Tisch., appraeh.

LQ:

appreh.

H0KT. om. eius

F0MO*R'"TV\V vg

ct

.

lapidabant

caecid.

Z*.

;

+ uenerunt
et

adpraeh.

KWYZ^

vg.

ceciderunt

A*BCEJKXZ

:

+

36.

> alium

Q.

alium occidei

credideretis B, crederitis X*.

a

cedenmt 3>HL0»R*Y et caed. A'^DM'Q. alium
+ autem E. hoccid. C, accid. L*. alius uero
lint

ad

et

lapidauerunt

uero

et

R.

iterum + autem E.

init. R.

missit

DiPLR.

D5PLR. dicens + forsitan EF et cor.
non marg. reuerebuntur DQR + forsitan T
+ forte TSb sic etiam grace 16 add.
iaais et b c e ff.^ h forte uel forsitan ex Luc. xx. 13.
38. agriculae HL(-le)RT, agricoleWJ^. filium
inter LW.
haeres JTJJ!.
+ eius E. intra
habebimus haereditatem JT|§,
hoccidamus C.
habebim[us in mg^ heriditatem L; habeamus
37. missit

uat.* sed

;

;

.

;

:

hered.

DE

;

nostra erit hereditas

R

;

graeci ax'"M"'

uel Ka7aoxiii\iiv

adprehensum CDJMOTX*Z<^, adpraeh.
et adpraech. L: appre. AKQVWX^Y
Tisch., et apprae. FHKT; adpraeso eo R* {sed

39.

BEfPQZ*,
vg.

superscr. -'W&w.^^

;

^

t\c\ViXa.yx%\y

\sed exfitncttivi).

> iecerunt
eicerunt

eum R. om. eum E*. iecierunt DL,
FM, eicierunt iP, egecerunt C + eum M*.
;

> occiderunt et eiecerunt extra uineam E.
DR.

hocciderunt

40.

DR,

quum

uinee

coloniis'i.

110.

W.

C

;

uiniam

+ eum iF^'Q.

ueniret

agriculis

H*, ueniet X*.

LR

;

colonis

uiniae

F et E*

{tiel

XXI. 41-xxn.
*i

EUANGELIUM SECUNDUM MA TTHEUM.

4.]

45 (220.

malos male perdet
et uineam locabit aliis agricolis
qui reddant ei fructum temporibus
aiunt

illi

"et quaerentes eum

numquam

iesus

illis

quoniam

scripturis

XXII.
2

suo

*

uero

conteret

ceciderit

iterum misit alios seruos dicens

dominus uineae. quid

uineam

locauit

nunquam

faciet agricolis

qui reddant

agricolis.

aliis

legistis in scribturis

lapidem

a

super lapidem istum.

caeciderit
et

cum audissent

ipsis diceret.

*'

illis.

dixerunt

et

malos male perdet

ei.

fructus temporibus suis.

et est

confringetur.

*^dicit

aedificantes.

hie factus est in
*'

mirabile in oculis nostris.

ideo dico

dabitur genti facienti fructus eius.

quem

super

eum

tenere.

dixit eis in parabolis dicens.

suo.

habebant.
XXII. ^ Et respondens iesus. iterum
regnum caelorum homini regi qui fecit nuptias filio

+ et ad

init.

aiunt

E.

perdet uno ductii 0.
corr.

m.

:

perdiit

perdit F.

p.,

noluerunt uenire.

et

dicunt

EQ.

^

DO*R

iiiniam

;

+ suam

LR,

cor. uat. cod. caraf.
a-rroSilxTovaiv

Sd

:

reddunt K.

;

ei

BCT + in J.
numquam (nunquam

fructus

42.

reddant codd. pi. et
reddent ERTpJ, ex graeco

agricoliis E.

:

et 3"*

;

ei et SP*"".

;

quid non R.
edificantes

scribturis

W.

> est

ELRW.

cedderit

s.

quem autem
45. et

R*)
R,

faris

D,

:

'^

numquid non J;
+in psalmo E.

{corr. cod. caraf.).

O*

;

Post facienti ras.fere

fructum

DQR.

O*

;

infringetur J.

F.

audissent (uenissent

CTW, farissaei

pharisei

parabulas

DS'LR.

Post eius ras. quasi 3 litt. X.
uolentes R*.
46. querentes CDELR"°*

niam

:

quia EQ.

XXII.
parabulis

I.

"j

litt.

X.

3.

4.

E*.

dicit

> dixit

W.

>

eis

in

om. eis

Q.

{pro dicens)

DQRW.

om. factum

nubtias
3.

propheta E, profetam

DJP'FLR.

inuitatores J.

angili

c eff^.,

43. dauitur O*.

)

confringitur

farissei L, farisei 5P.

occulis R, hoculis C.

fructos

bis CE, cicid.