You are on page 1of 39

Sprawdziany

po epokach
klaSa 1, cz 1

2 Biblia w literaturze i kulturze.


Sprawdzian wiadomoci
Grupa I
Grupa II
Model odpowiedzi
Kartoteka testu
12 literatura i kultura antyczna.
Sprawdzian wiadomoci
Grupa I
Grupa II
Model odpowiedzi
Kartoteka testu
25 literatura i kultura redniowiecza.
Sprawdzian wiadomoci
Grupa I
Grupa II
Model odpowiedzi
Kartoteka testu

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Biblia w literaturze i kulturze


Sprawdzian wiadomoci

Grupa i

1. Uzupenij tabel.
Stary Testament

Nowy Testament

czas spisania
jzyk
wybrane ksigi
(trzy przykady)
2. Wyjanij znaczenie sw:
a) Biblia.
...............................................................................................................................................................................................
b) Testament.
...............................................................................................................................................................................................
c) Ewangelia.
...............................................................................................................................................................................................
3. Okrel problematyk:
a) Ksigi Hioba.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Ksigi Koheleta.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
4. Na podstawie historii Abrahama opisz relacje midzy Bogiem a czowiekiem przedstawione w Starym Testamencie.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

5. Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:


a) Okrel typ psalmu.
...............................................................................................................................................................................................
b) Podaj dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
Mikoaj Sp Szarzyski Psalmu CXXX paraphrasis [] (fragment)
W grzechach srogich ponurzony,
Ze wntrznoci serca mego
Woam, Boe niezmierzony!
Mego gosu rzewliwego
Racz sysze proby paczliwe,
A z miosierdzia Twojego
Nako ucho litociwe!
6. Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:
a) Wska ksig biblijn, z ktrej pochodzi fragment.
...............................................................................................................................................................................................
b) Objanij, na czym polega specyfika tej ksigi w caej Biblii.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Zinterpretuj alegoryczne znaczenie postaci Oblubieca i Oblubienicy oraz czcej ich relacji.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
OBLUBIENIEC
O jak pikna jeste, przyjaciko moja,
jak pikna,
oczy twe jak gobice!
OBLUBIENICA
Zaiste pikny jeste, miy mj,
o jake uroczy!
oe nasze z zieleni.

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

7. Uzupenij tabel na podstawie analizy elementw wiata przedstawionego Przypowieci o synu marnotrawnym.
Sens dosownY

Sens symbolicznY

syn
ojciec
odejcie syna z domu
roztrwonienie majtku
powrt do domu
wyprawienie uczty na cze syna
8. Scharakteryzuj Apokalips biblijn:
a) Wska autora ksigi.
...............................................................................................................................................................................................
b) Okrel jej temat.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Opisz sposb obrazowania zastosowany w tekcie.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
9. Uzupenij tabel dotyczc rde i znaczenia frazeologizmw biblijnych. W ostatniej rubryce dopisz wasny przykad.
Frazeologizm

rdo

Zdanie zawierajce frazeologizm

wiea Babel
egipskie ciemnoci
rze niewinitek

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

10. R Scharakteryzuj sposoby wykorzystania wtkw i toposw biblijnych oraz ich funkcj wwybranym wspczesnym dziele literackim.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Biblia w literaturze i kulturze


Sprawdzian wiadomoci

Grupa Ii

1. Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:


a) Wska ksig biblijn, z ktrej pochodzi fragment.
...............................................................................................................................................................................................
b) Objanij, na czym polega specyfika tej ksigi w caej Biblii.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Zinterpretuj alegoryczne znaczenie postaci Oblubieca i Oblubienicy oraz czcej ich relacji.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
OBLUBIENIEC
O jak pikna jeste, przyjaciko moja,
jak pikna,
oczy twe jak gobice!
OBLUBIENICA
Zaiste pikny jeste, miy mj,
o jake uroczy!
oe nasze z zieleni.
2. Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:
a) Okrel typ psalmu.
...............................................................................................................................................................................................
b) Podaj dwa argumenty na poparcie swojego stanowiska.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
Mikoaj Sp Szarzyski Psalmu CXXX paraphrasis [] (fragment)
W grzechach srogich ponurzony,
Ze wntrznoci serca mego
Woam, Boe niezmierzony!
Mego gosu rzewliwego
Racz sysze proby paczliwe,
A z miosierdzia Twojego
Nako ucho litociwe!

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

3. Uzupenij tabel dotyczc rde i znaczenia frazeologizmw biblijnych. W ostatniej rubryce dopisz wasny przykad.
Frazeologizm

rdo

Zdanie zawierajce frazeologizm

rze niewinitek
wiea Babel
egipskie ciemnoci

4. Wyjanij znaczenie sw:


a) Ewangelia.
...............................................................................................................................................................................................
b) Testament.
...............................................................................................................................................................................................
c) Biblia.
...............................................................................................................................................................................................
5. Uzupenij tabel.
Stary Testament

Nowy Testament

wybrane ksigi
(trzy przykady)
czas spisania
jzyk
6. Scharakteryzuj Apokalips biblijn:
a) Okrel temat ksigi.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Opisz sposb obrazowania zastosowany w tekcie.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

c) Wska autora ksigi.


...............................................................................................................................................................................................
7. Okrel problematyk:
a) Ksigi Koheleta.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Ksigi Hioba.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
8. Na podstawie historii Abrahama opisz relacje midzy Bogiem a czowiekiem przedstawione w Starym Testamencie.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
9. Uzupenij tabel na podstawie analizy elementw wiata przedstawionego Przypowieci o synu marnotrawnym.
Sens dosownY

Sens symbolicznY

syn
ojciec
odejcie syna z domu
roztrwonienie majtku
powrt do domu
wyprawienie uczty na cze syna

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

10. R Scharakteryzuj sposoby wykorzystania wtkw i toposw biblijnych oraz ich funkcj wwybranym wspczesnym dziele literackim.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Model odpowiedzi
Biblia w literaturze i kulturze
Grupa I (GRUPA II rni si jedynie kolejnoci pyta)

Nr zad.
1.

Liczba
punktw

Projektowana odpowied
VI/V w. p.n.e.

I w. n.e.

Hebrajski, grecki, aramejski

Grecki

Np. Ksiga Rodzaju, Ksiga Wyjcia, Ksiga Psalmw,


Ksiga Hioba, Ksiga Koheleta

Np. Ewangelia wedug w. Mateusza, Dzieje Apostolskie, Listy Apostolskie, Apokalipsa

2.

a) Ksiga
b) Przymierze
c) Dobra nowina

1+1+1

3.

a) Ksiga Hioba opowiada dzieje zakadu Boga i szatana; chcc sprawdzi wiar Hioba, Bg pozwala, by szatan
odebra mu bogactwo, umierci wszystkie dzieci i dotkn go trdem; Hiob do koca zachowuje wiar
iboja bo; niezawinione cierpienie bohatera zwraca uwag na rnice midzy ludzkim a boskim pojciem
sprawiedliwoci
b) Ksiga Koheleta ma posta wywodu filozoficznego; pesymistyczne refleksje na temat nietrwaoci wiata
iludzkiego ycia; topos vanitas marno, bezwartociowo rzeczy i spraw ludzkich

2+2

4.

Nakaz absolutnego posuszestwa wobec Boga (powicenie jedynego syna na ofiar caopaln)
Bg jako warto najwysza, w imi ktrej naley powici wszystkie inne wartoci (mio ojcowsk)
Boja boa wynagrodzona przez Stwrc (bogosawiestwo dla potomkw Abrahama)

5.

a) Psalm bagalny
b) Podmiotem lirycznym jest grzesznik proszcy o wysuchanie; miosierdzie jako najwaniejszy atrybut Boga;
pokora wobec Boga; bezporednie zwroty proby o ask (racz, nako)

1+2

6.

a) Pie nad Pieniami


b) W ksidze tej nie ma bezporednich odniesie do Boga i sfery sacrum; w warstwie znacze dosownych
opowiada ona o miosnej relacji midzy mczyzn i kobiet
c) Oblubieniec symbolizuje Boga (Jezusa), Oblubienica nard wybrany (Koci, dusz ludzk); relacja midzy
nimi jest przedstawiona jako gboka, emocjonalna wi

1+1+2

7.

Grzesznik
Bg
Zagubienie, odwrcenie si od Boga
ycie w grzechu
Nawrcenie
Przebaczenie

8.

a) wity Jan
b) Wizja koca wiata i ostatecznych losw ludzkoci; opis kosmicznej katastrofy poczony z zapowiedzi
zbawienia i odkupienia wiernych
c) Symbolika; groza (potworno opisywanych stworze); ekspresyjno przedstawienia (dynamizm; ostre,
kontrastowe kolory)

1+2+2

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

10

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Nr zad.
9.

Liczba
punktw

Projektowana odpowied
Ludzie chcieli dorwna Bogu, budujc wie sigajc nieba; Bg pomiesza im jzyki, by nie mogli si
porozumie i dokoczy dziea

Np.: Europejskie stolice przypominaj dzi wie


Babel

Jedna z plag, ktrymi Bg za porednictwem Mojesza ukara Egipt, poniewa faraon nie chcia wypuci Izraelitw z niewoli

Np.: Burza spowodowaa awari prdu i nad caym


miastem zapanoway egipskie ciemnoci

Mord dokonany na niemowltach na polecenie


Heroda, ktry obawia si potgi krla ydowskiego
(Jezusa) narodzonego w Betlejem

Np.: Zapowiada si prawdziwa rze niewinitek


jeszcze nikt nie zda tego egzaminu w pierwszym
terminie

3+2

Za uzupenienie ostatniego wiersza tabeli ucze dostaje 2 punkty; za uzupenienie pozostaych po 1 punkcie
Razem (poziom podstawowy)
10.

W zadaniu jest oceniana umiejtno analizy i interpretacji dziea literackiego, ktre powinny obejmowa
zarwno poziom idei, jak i struktury utworu. Ocenie nie podlega kompozycja wypowiedzi ani styl, jzyk i zapis
Razem (poziom podstawowy i rozszerzony)

32
5
37

kartoteka testu
Biblia w literaturze i kulturze
Grupa I (GRUPA II rni si jedynie kolejnoci pyta)

Nr zad.

Sprawdzana umiejtno

Standardy

1.

Przywouje informacje na temat czasu powstania, jzykw oraz zawartoci Starego i Nowego Testamentu

ZP II 3. 2)

2.

Definiuje znaczenia sw zwizanych z Bibli

ZP I 3. 1)

3.

Okrela problematyk wskazanych ksig biblijnych

ZP II 1. 2)

4.

Charakteryzuje Abrahama i jego relacje z Bogiem, odnoszc si do starotestamentowego systemu wartoci

ZP II 4.2)

5.

Okrela typ psalmu


Charakteryzuje kreacj podmiotu i adresata lirycznego w utworze

ZP II 2. 1)
ZP I 1. 3)

6.

Okrela problematyk wskazanej ksigi biblijnej


Odczytuje alegoryczne znaczenie postaci Oblubieca i Oblubienicy

ZP II 1. 2)
ZP II 3. 4)

7.

Odczytuje przenone znaczenie Przypowieci o synu marnotrawnym

ZP II 3. 4)

8.

Okrela problematyk wskazanej ksigi biblijnej


Wskazuje rodki stylistyczne zastosowane w Apokalipsie

ZP II 1. 2)
ZP II 2. 1)

9.

Odczytuje sens zwizkw frazeologicznych o proweniencji biblijnej


Redaguje zdania wiadczce o waciwym zrozumieniu znaczenia zwizkw frazeologicznych o proweniencji
biblijnej

ZP I 1. 1)

10.

Rozpoznaje w tekcie wspczesnym aluzje biblijne oraz okrela ich funkcje


Porwnuje obraz postaci biblijnej w tekcie wspczesnym z jej pierwowzorem literackim

ZR II 2. 3)
ZR II 3. 2)

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

11

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Literatura i kultura antyczna


Sprawdzian wiadomoci 

Grupa i

1. Objanij pojcia odnoszce si do wierze staroytnych Grekw, odwoujc si do konkretnych przykadw z mitologii.
a) Politeizm.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Antropomorfizm.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
2. Okrel archetypy, ktre zostay zobrazowane w kreacjach poniszych postaci mitologicznych (ostatni punkt uzupenij wasnym przykadem).
a) Narcyz.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Orfeusz.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Demeter.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) ______________________________________.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
3. Uzupenij tabel dotyczc osigni kulturowych wiata antycznej Grecji.
Nazwisko

Dziedzina

Krtka notka

Tyrtajos
Praksyteles

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

12

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Przekonany o istnieniu bytw idealnych (idei); swoje pogldy przedstawia, odwoujc


si do metafory jaskini
Sokrates
Safona
4. Odwoujc si do omawianych fragmentw Iliady oraz do wiedzy na temat utworu:
a) Objanij tytu dziea.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Okrel jego temat.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Nazwij rodzaj literacki, do ktrego naley (wska jedn cech tego rodzaju obecn w Iliadzie).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) Nazwij gatunek literacki, do ktrego naley (wska jedn cech tego gatunku obecn w Iliadzie).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
e) Scharakteryzuj bohaterw (na podstawie pojedynku Achillesa z Hektorem).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
f) Wyjanij, na czym polega mimetyczny charakter dziea (na podstawie opisu tarczy Achillesa).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
5. Przedstaw Edypa jako bohatera tragicznego. W odpowiedzi uwzgldnij podane pojcia.
a) Wina tragiczna.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

13

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

b) Hybris.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Tragizm.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
6. Scharakteryzuj Krla Edypa jako tragedi antyczn:
a) Wska rodzaj literacki, do ktrego naley utwr.
...............................................................................................................................................................................................
b) Wymie dwie podstawowe czci kompozycyjne utworu i okrel ich zawarto.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Objanij, na czym polega realizacja zasady trzech jednoci w utworze.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) Zdefiniuj pojcie katharsis, wskazujc na cel tragedii.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
7. R Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:
a) Wypisz z niego apostrof.
...............................................................................................................................................................................................
b) Scharakteryzuj kreacj podmiotu lirycznego.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

14

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

c) Wska w pieni nawizania do postawy epikurejskiej.


...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) Wska w pieni nawizania do postawy stoickiej.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
Horacy Do Mecenasa (fragment)
O Mecenasie, wadcw tyrreskich
potomku, dom gocinny zaprasza,
przybywaj, czekaj re,
dzban pisany i balsam. [...]
Nie czekaj jutra, dzi miej na wzgldzie.
ycie umyka [].
Kto posiad wadz rzdzenia sob,
z rk na sercu rzec moe co dzie:
yem, czy jutro pochmurne
niebo, czy soce, w zgodzie
z kadym dniem bd [].
8. R Przetumacz podane cytaty z poezji Horacego oraz objanij ich znaczenie.
a) Carpe diem.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Non omnis moriar.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

15

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

9. R Scharakteryzuj sposoby wykorzystania wtkw i toposw mitologicznych (antycznych) oraz ich funkcj w wybranym wspczesnym dziele literackim.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

16

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Literatura i kultura antyczna


Sprawdzian wiadomoci 

Grupa Ii

1. Scharakteryzuj Krla Edypa jako tragedi antyczn:


a) Objanij, na czym polega realizacja zasady trzech jednoci w utworze.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Zdefiniuj pojcie katharsis, wskazujc na cel tragedii.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Wymie dwie podstawowe czci kompozycyjne utworu i okrel ich zawarto.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
2. Przedstaw Edypa jako bohatera tragicznego. W odpowiedzi uwzgldnij podane pojcia.
a) Tragizm.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Hybris.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Wina tragiczna.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
3. Odwoujc si do omawianych fragmentw Iliady oraz do wiedzy na temat utworu:
a) Nazwij rodzaj literacki, do ktrego naley (wska jedn cech tego rodzaju obecn w Iliadzie).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

17

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

b) Nazwij gatunek literacki, do ktrego naley (wska jedn cech tego gatunku obecn w Iliadzie).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Okrel temat dziea.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) Objanij jego tytu.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
e) Wyjanij, na czym polega mimetyczny charakter dziea (na podstawie opisu tarczy Achillesa).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
f) Scharakteryzuj bohaterw (na podstawie pojedynku Achillesa z Hektorem).
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
4. Uzupenij tabel dotyczc osigni kulturowych wiata antycznej Grecji.
Nazwisko

Dziedzina

Krtka notka

Sokrates
Przekonany o istnieniu bytw idealnych (idei); swoje pogldy przedstawia, odwoujc
si do metafory jaskini
Safona
Tyrtajos
Praksyteles

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

18

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

5. Okrel archetypy, ktre zostay zobrazowane w kreacjach poniszych postaci mitologicznych (ostatni punkt uzupenij wasnym przykadem).
a) Orfeusz.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Demeter.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Narcyz.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) __________________________________.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
6. Objanij pojcia odnoszce si do wierze staroytnych Grekw, odwoujc si do konkretnych przykadw z mitologii.
a) Antropomorfizm.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Politeizm.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
7. R Scharakteryzuj sposoby wykorzystania wtkw i toposw mitologicznych (antycznych) oraz ich funkcj w wybranym wspczesnym dziele literackim.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

19

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
8. R Przetumacz podane cytaty z poezji Horacego oraz objanij ich znaczenie.
a) Non omnis moriar.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Carpe diem.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
9. R Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:
a) Wska w pieni nawizania do postawy stoickiej.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
b) Wska w pieni nawizania do postawy epikurejskiej.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Wypisz z niego apostrof.
...............................................................................................................................................................................................
d) Scharakteryzuj kreacj podmiotu lirycznego.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

20

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Horacy Do Mecenasa (fragment)


O Mecenasie, wadcw tyrreskich
potomku, dom gocinny zaprasza,
przybywaj, czekaj re,
dzban pisany i balsam. [...]
Nie czekaj jutra, dzi miej na wzgldzie.
ycie umyka [].
Kto posiad wadz rzdzenia sob,
z rk na sercu rzec moe co dzie:
yem, czy jutro pochmurne
niebo, czy soce, w zgodzie
z kadym dniem bd [].

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

21

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Model odpowiedzi
Literatura i kultura antyczna
Grupa I (GRUPA II rni si jedynie kolejnoci pyta)

Liczba
punktw

Nr zad.

Projektowana odpowied

1.

a) Wiara w wielu bogw; kade z greckich bstw opiekowao si okrelon dziedzin ludzkiej aktywnoci
(np.Afrodyta bogini mioci, Atena bogini mdroci i sprawiedliwej wojny, Posejdon wadca morza)
b) Bogowie greccy maj ludzkie cechy (od ludzi odrnia ich niemiertelno), np. Zeus jest gwatowny i porywczy, a Hera zazdrosna

2+2

2.

a) Narcyz archetyp toksycznej mioci wasnej, samouwielbienia


b) Orfeusz archetyp artysty; archetyp nieszczliwego kochanka cierpicego z powodu utraty ukochanej
kobiety
c) Demeter archetyp mioci macierzyskiej
d) np. Ikar archetyp modzieczego idealizmu

1+1+1+1

3.

Poezja Spartanin, autor wierszy wzywajcych do walki w obronie ojczyzny; od jego imienia pochodzi nazwa poezji tyrtejskiej
Rzeba Ateczyk, przedstawiciel klasycyzmu; ukazywa bogw w zwykych ludzkich sytuacjach, autor
Apolla zabijajcego jaszczurk
Platon filozofia
Filozofia nauczyciel Platona; przekonany o niemonoci zdobycia penej wiedzy o wiecie (Wiem, e nic
nie wiem)
Poezja najsynniejsza poetka staroytnej Grecji, autorka wierszy powiconych mioci i zwizanym z ni
uczuciom (tsknocie, zazdroci)

1+1+1+1+1

4.

a) Opowie o Ilionie (Troi)


b) Okoo pidziesiciodniowy epizod wojny trojaskiej, dotyczcy gniewu Achillesa (konsekwencji ktni herosa z wodzem wojsk greckich Agamemnonem)
c) Epika np. obecno trzecioosobowego narratora, wiat przedstawiony ukazany przez opis i opowiadanie
d) Epos (bohaterski) np. inwokacja, ingerencja bogw w losy bohaterw, charakterystyczne cechy stylistyczne
(np. epitet stay)
e) Sawa rycerska jako najwaniejsza warto; mstwo i odwaga (heroizm); pikno i sprawno ciaa; gwatowne
przeywanie emocji
f) Odwzorowanie wiata staroytnej Grecji na tarczy Achillesa; ukazanie rnych dziedzin ludzkiej aktywnoci
(np. wesele, sd, rolnictwo, pasterstwo)

1+1+2+2+2+1

5.

a) Bohater jest zarazem winowajc (konsekwencje jego zbrodni ponosi caa rodzina oraz cae miasto) i ofiar
(rozpoznanie ohydy swoich czynw, ycie w habie, wiadomo mierci ony, olepienie, wygnanie z miasta)
b) Przekonanie o niesusznoci sw Tejrezjasza (bardziej prawdopodobny wydaje si Edypowi spisek wrbity
iszwagra), pragnienie poznania prawdy za wszelk cen
c) Nad bohaterem ciy Fatum; konieczno wypenienia si przeznaczenia; niemono ucieczki przed losem;
wybory Edypa (ucieczka z Koryntu) nieuchronnie prowadz go do katastrofy, mimo pozornych sukcesw
(rozwizanie zagadki Sfinksa, panowanie nad Tebami)

2+2+2

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

22

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Nr zad.
6.

Liczba
punktw

Projektowana odpowied
a) Dramat
b) Epejsodion (dialogi i monologi postaci scenicznych), stasimon (pie chru)
c) Jedno czasu (akcja dzieje si w cigu jednego dnia); jedno miejsca (wydarzenia rozgrywaj si przed
paacem krlewskim w Tebach), jedno akcji (jednowtkowo)
d) Los Edypa budzi lito (niewiadomo i szlachetno bohatera) i trwog (wszyscy ludzie podlegaj Fatum);
tragedia prowadzi do oczyszczenia (katharsis) poprzez przeycie tych uczu

1+2+2+2

Razem (poziom podstawowy)

35

7.

a) O Mecenasie, wadcw tyrreskich potomku


b) Podmiot liryczny snuje refleksje o yciu; zwraca si do bliskiej sobie osoby, by udzieli jej rad; jest mdrcem,
czowiekiem o duym yciowym dowiadczeniu
c) Motyw biesiadowania w gronie przyjaci; porzucenie myli o niepewnym jutrze; korzystanie z ycia
d) Umiejtno panowania nad sob; odporno na zmienne koleje losu

1+1+1+1

8.

a) Chwytaj dzie; wezwanie do intensywnego wykorzystywania czasu, niemarnowania w yciu ani jednej
chwili
b) Nie wszystek umr; przekonanie o niemiertelnoci poezji, ktra zapewnia artycie przetrwanie w pamici
potomnych

2+2

9.

W zadaniu jest oceniana umiejtno analizy i interpretacji dziea literackiego, ktre powinny obejmowa
zarwno poziom idei, jak i struktury utworu. Ocenie nie podlega kompozycja wypowiedzi ani styl, jzyk i zapis

Razem (poziom podstawowy i rozszerzony)

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

48

23

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

kartoteka testu
Literatura i kultura antyczna
Grupa I (GRUPA II rni si jedynie kolejnoci pyta)

Nr zad.

Sprawdzana umiejtno

Standardy

1.

Definiuje znaczenia sw odnoszcych si do kultury staroytnej Grecji

ZP I 3. 1)

2.

Odczytuje przenone (archetypowe) znaczenie mitu

ZP II 3. 4)

3.

Przywouje najwaniejsze dokonania artystyczne, filozoficzne i literackie staroytnej Grecji, skadajce si na kontekst kulturowy epoki

ZP II 3. 2)

4.

Okrela problematyk Iliady


Wskazuje cechy rodzajowe i gatunkowe eposu
Charakteryzuje wzorzec antycznego herosa, rozpoznajc jego hierarchi wartoci
Objania, na czym polega mimetyczny sposb kreowania wiata przedstawionego w utworze

ZP II 1. 2)
ZP II 2. 1)
ZP II 4. 2)
ZP II 2. 4)

5.

Posuguje si sownictwem zwizanym z polem semantycznym tragizm


Charakteryzuje Edypa jako bohatera tragicznego

ZP III 2. 1)
ZP II 4. 2)

6.

Wskazuje cechy rodzajowe i gatunkowe tragedii antycznej

ZP II 2. 1)

7.

Wskazuje w tekcie apostrof


Charakteryzuje kreacj podmiotu lirycznego w wierszu
Wykorzystuje kontekst filozoficzny (epikureizm i stoicyzm) do interpretacji tekstu

ZP II 1. 2)
ZP I 1. 3)
ZP II 3. 2)

8.

Odczytuje znaczenie antycznych toposw (skrzydlatych sw)

ZP 3. 1)

9.

Rozpoznaje w tekcie wspczesnym aluzje mitologiczne oraz okrela ich funkcje


Porwnuje obraz postaci mitologicznej w tekcie wspczesnym z jej pierwowzorem literackim

ZR II 2. 3)
ZR II 3. 2)

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

24

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Literatura i kultura redniowiecza


Sprawdzian wiadomoci 

Grupa I

1. Rozszyfruj daty i okrel ich znaczenie dla redniowiecza (w Polsce lub w Europie).
a) 476 r.
...............................................................................................................................................................................................
b) 966 r.
...............................................................................................................................................................................................
c) 1492 r.
...............................................................................................................................................................................................
2. Podaj pojcia zdefiniowane poniej.
a) ................................................................... podobiestwo kultur narodowych redniowiecza; funkcjonowanie tych
samych motyww, gatunkw literackich i stylw w sztuce na terenie caej redniowiecznej Europy.
b) ................................................................... podporzdkowanie Bogu i religii chrzecijaskiej wszystkich dziedzin
ludzkiej aktywnoci i obszarw zainteresowania czowieka (spraw materialnych, zagadnie intelektualnych, norm
i wartoci).
c) ................................................................... przedstawienie malarskie, wyobraajce Chrystusa na tronie pomidzy
modlcymi si Maryj i Janem Chrzcicielem; malarskie wyobraenie idei porednictwa.
3. Porwnaj dwa style artystyczne redniowiecza.
Sztuka romaska

Sztuka gotycka

Architektura

Malarstwo
irzeba

4. Porwnaj redniowieczne wiersze maryjne wedug podanych kryteriw.

Bogurodzica

Lament witokrzyski

Nadawca

Adresat

Cel wypowiedzi

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

25

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Kreacja Maryi

5. Opisz redniowieczny wzorzec osobowy przedstawiony w Legendzie o w. Aleksym.


a) Nazwij postaw reprezentowan przez bohatera utworu.
...............................................................................................................................................................................................
b) Odwoujc si do jego biografii, omw dwa przykady umartwiania opisane w legendzie.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Opisz wit mier Aleksego.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) Objanij, na czym polega dydaktyzm utworu.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
e) Nazwij typ pimiennictwa, do jakiego naley utwr opisujcy biografie witych.
...............................................................................................................................................................................................
6. Wska jedno podobiestwo i dwie rnice midzy postawami w. Aleksego i w. Franciszka.
w. Aleksy

w. Franciszek

7. Z pierwszej zwrotki Bogurodzicy wypisz:


a) Archaizm fonetyczny.
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

26

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

b) Archaizm fleksyjny.
...............................................................................................................................................................................................
c) Archaizm leksykalny.
...............................................................................................................................................................................................
d) Archaizm skadniowy.
...............................................................................................................................................................................................
e) Apostrof.
...............................................................................................................................................................................................
f) Antytez.
...............................................................................................................................................................................................

Bogurodzica (fragment)
Bogurodzica dziewica, Bogiem sawiena Maryja,
U Twego Syna, Gospodzina Matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuci nam.
Kyrielejson.
8. Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:
a) Wypisz dwa epitety o przeciwstawnym znaczeniu.
...............................................................................................................................................................................................
b) Okrel funkcj tych epitetw.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Lament witokrzyski (fragment)


Cika moja chwila, krwawa godzina,
Widz niewiernego ydowina,
I on bije, mczy mego miego Syna.
9. W poniszym fragmencie tekstu wska trzy cechy gatunkowe hymnu.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
Wincenty z Kielczy Hymn do witego Stanisawa (fragment)
O ciesz si, Matko-Polsko, w sawne
Potomstwo podna! Krla krlw
I najwyszego Pana wielko
Uwielbiaj chwa przynalen.

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

27

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

10. Opisz relacje midzy mczyzn a kobiet w modelu mioci dwornej.


...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
11. Wska i zinterpretuj cztery symboliczne gesty i zachowania w scenie mierci Rolanda.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Pie o Rolandzie (fragment)


Roland czuje, e mier go bierze caego: z gowy zstpuje do serca. Biegnie rycerz pdem na szczyt gry, pooy si
na zielonej murawie, twarz do ziemi. Pod siebie kadzie swj miecz i rg. Obrci gow ku zgrai pogan; tak czyni,
chcc, aby Karol powiedzia i wszyscy jego ludzie, e umar jako zwycizca i jako zacny hrabia. Raz po raz sabnc
rk uderza si w piersi. Za grzechy swoje wyciga ku niebu swoj rkawic.
12. Na podstawie poprzedniego wiczenia i wiedzy o utworze odtwrz hierarchi wartoci redniowiecznego rycerza.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
13. R Przeczytaj ponisze fragmenty utworu, a nastpnie:
a) Nazwij motyw literacki wykorzystany w utworze.
...............................................................................................................................................................................................
b) Wska dwa zabiegi jzykowe, ktre su uwypukleniu demokratyzmu mierci.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Nazwij jednym sowem zabieg sucy przedstawieniu mierci.
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

28

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

d) Wyjanij, na czym polega poczenie grozy i miesznoci w wizerunku mierci, oraz okrel funkcj takiego poczenia.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze mierci (fragmenty)


Mors dicit1
[] Gdy si jim z kos plsa2,
Chc jich tysic poksa. []
Morz wszytko ludzskie plemi3:
Morz mdre i te wiy4 [].
I chorego, i zdrowego,
Zbawi ywota kadego;
Bd ubodzy i bogaci,
Szwytki5 ma kosa potraci []
Bd ksita albo grabie6,
Wszytki ja pobierz k sobie7. []
Rzemielniki, kupce, oracze,
Kady przed m kos skacze. [...]
Mors dicit mier mwi.
Plsa taczy.
3
Wszytko ludzskie plemi cay rodzaj ludzki.
4
Wia bazen, gupiec.
5
Szwytki wszystkich.
6
Grabia hrabia.
7
Pobierz k sobie zabior do siebie.
1
2

14. R Omw kompozycj Boskiej Komedii Dantego.


...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

29

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

15. R Opisz budow dantejskiego Pieka.


...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
16. R Wymie dwch przewodnikw oprowadzajcych Dantego po zawiatach, okrel, kim byli, i wska ich rol
wwdrwce poety.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
17. R Odszukaj i zinterpretuj alegori wykorzystan w pierwszych wersach poematu Dantego.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
Dante Boska Komedia

Pie I (fragment)
W ycia wdrwce, na poowie czasu,
Straciwszy z oczu szlak niemylnej drogi,
W gbi ciemnego znalazem si lasu.

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

30

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Literatura i kultura redniowiecza


Sprawdzian wiadomoci

Grupa Ii

1. Opisz redniowieczny wzorzec osobowy przedstawiony w Legendzie o w. Aleksym.


a) Nazwij typ pimiennictwa, do jakiego naley utwr opisujcy biografie witych.
...............................................................................................................................................................................................
b) Odwoujc si do biografii Aleksego, omw dwa przykady umartwiania opisane wlegendzie.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
c) Opisz wit mier Aleksego.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) Nazwij postaw reprezentowan przez bohatera utworu.
...............................................................................................................................................................................................
e) Objanij, na czym polega dydaktyzm utworu.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
2. Wska jedno podobiestwo i dwie rnice midzy postawami w. Aleksego i w. Franciszka.
w. Franciszek

w. Aleksy

3. Wska i zinterpretuj cztery symboliczne gesty i zachowania w scenie mierci Rolanda.


...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

31

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Pie o Rolandzie (fragment)


Roland czuje, e mier go bierze caego: z gowy zstpuje do serca. Biegnie rycerz pdem na szczyt gry, pooy si
na zielonej murawie, twarz do ziemi. Pod siebie kadzie swj miecz i rg. Obrci gow ku zgrai pogan; tak czyni,
chcc, aby Karol powiedzia i wszyscy jego ludzie, e umar jako zwycizca i jako zacny hrabia. Raz po raz sabnc
rk uderza si w piersi. Za grzechy swoje wyciga ku niebu swoj rkawic.
4. Na podstawie poprzedniego wiczenia i wiedzy o utworze odtwrz hierarchi wartoci redniowiecznego rycerza.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
5. Opisz relacje midzy mczyzn a kobiet w modelu mioci dwornej.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
6. W poniszym fragmencie tekstu wska trzy cechy gatunkowe hymnu.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
Wincenty z Kielczy Hymn do witego Stanisawa (fragment)
O ciesz si, Matko-Polsko, w sawne
Potomstwo podna! Krla krlw
I najwyszego Pana wielko
Uwielbiaj chwa przynalen.
7. Porwnaj dwa style artystyczne redniowiecza.
Sztuka romaska

Sztuka gotycka

Malarstwo
irzeba

Architektura

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

32

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

8. Podaj pojcia zdefiniowane poniej.


a) ................................................................. podporzdkowanie Bogu i religii chrzecijaskiej wszystkich dziedzin
ludzkiej aktywnoci i obszarw zainteresowania czowieka (spraw materialnych, zagadnie intelektualnych, norm
i wartoci).
b) ................................................................. przedstawienie malarskie, wyobraajce Chrystusa na tronie pomidzy
modlcymi si Maryj i Janem Chrzcicielem; malarskie wyobraenie idei porednictwa.
c) ................................................................. podobiestwo kultur narodowych redniowiecza; funkcjonowanie tych
samych motyww, gatunkw literackich i stylw w sztuce na terenie caej redniowiecznej Europy.
9. Rozszyfruj daty i okrel ich znaczenie dla redniowiecza (w Polsce lub w Europie).
a) 476 r.
...............................................................................................................................................................................................
b) 966 r.
...............................................................................................................................................................................................
c) 1492 r.
...............................................................................................................................................................................................
10. Porwnaj redniowieczne wiersze maryjne wedug podanych kryteriw.

Bogurodzica

Lament witokrzyski

Adresat

Nadawca

Kreacja Maryi

Cel wypowiedzi

11. Z pierwszej zwrotki Bogurodzicy wypisz:


a) Antytez.
...............................................................................................................................................................................................
b) Apostrof.
...............................................................................................................................................................................................
c) Archaizm fleksyjny.
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

33

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

d) Archaizm skadniowy.
...............................................................................................................................................................................................
e) Archaizm leksykalny.
...............................................................................................................................................................................................
f) Archaizm fonetyczny.
...............................................................................................................................................................................................

Bogurodzica (fragment)
Bogurodzica dziewica, Bogiem sawiena Maryja,
U Twego Syna, Gospodzina Matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuci nam.
Kyrielejson.
12. Przeczytaj poniszy fragment utworu, a nastpnie:
a) Wypisz dwa epitety o przeciwstawnym znaczeniu.
...............................................................................................................................................................................................
b) Okrel funkcj tych epitetw.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Lament witokrzyski (fragment)


Cika moja chwila, krwawa godzina,
Widz niewiernego ydowina,
I on bije, mczy mego miego Syna.
13. R Omw kompozycj Boskiej Komedii Dantego.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

34

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

14. R Odszukaj i zinterpretuj alegori wykorzystan w pierwszych wersach poematu Dantego.


...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
Dante Boska Komedia

Pie I (fragment)
W ycia wdrwce, na poowie czasu,
Straciwszy z oczu szlak niemylnej drogi,
W gbi ciemnego znalazem si lasu.
15. R Wymie dwch przewodnikw oprowadzajcych Dantego po zawiatach, okrel, kim byli, i wska ich rol
wwdrwce poety.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
16. R Opisz budow dantejskiego Pieka.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
17. R Przeczytaj ponisze fragmenty utworu, a nastpnie:
a) Nazwij jednym sowem zabieg sucy przedstawieniu mierci.
...............................................................................................................................................................................................
b) Nazwij motyw literacki wykorzystany w utworze.
...............................................................................................................................................................................................

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

35

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

c) Wyjanij, na czym polega poczenie grozy i miesznoci w wizerunku mierci, oraz okrel funkcj takiego poczenia.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................
d) Wska dwa zabiegi jzykowe, ktre su uwypukleniu demokratyzmu mierci.
...............................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................................

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze mierci (fragmenty)


Mors dicit1
[] Gdy si jim z kos plsa2,
Chc jich tysic poksa. []
Morz wszytko ludzskie plemi3:
Morz mdre i te wiy4 [].
I chorego, i zdrowego,
Zbawi ywota kadego;
Bd ubodzy i bogaci,
Szwytki5 ma kosa potraci []
Bd ksita albo grabie6,
Wszytki ja pobierz k sobie7. []
Rzemielniki, kupce, oracze,
Kady przed m kos skacze. [...]
Mors dicit mier mwi.
Plsa taczy.
3
Wszytko ludzskie plemi cay rodzaj ludzki.
4
Wia bazen, gupiec.
5
Szwytki wszystkich.
6
Grabia hrabia.
7
Pobierz k sobie zabior do siebie.
1
2

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

36

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

Model odpowiedzi
Literatura i kultura redniowiecza
Grupa I (GRUPA II rni si jedynie kolejnoci pyta)

Nr zad.

Projektowana odpowied

Liczba
punktw

1.

a) Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego; pocztek redniowiecza w Europie


b) Chrzest Polski; pocztek redniowiecza w Polsce
c) Odkrycie Ameryki przez K. Kolumba; koniec redniowiecza w Europie

1+1+1

2.

a) Uniwersalizm
b) Teocentryzm
c) Deesis

1+1+1

3.

Surowe, geometryczne budowle


Mae okna zakoczone pokrgym ukiem
Masywne mury
Kocioy penice rwnie funkcj obronn

Wysokie, strzeliste budowle


Ogromne okna zakoczone ostrym ukiem
Witrae
Specyficzne elementy architektoniczne (np. rozeta)

Idealizujcy i schematyczny sposb ukazania postaci


Symbolika (gesty, kolory, atrybuty)
Typowe przedstawienia malarskie, np. deesis

Ukazanie indywidualnych cech przedstawianych osb


Emocjonalizm
Otarze szafowe

Wierni (lud boy)

Maryja

Maryja

Rni adresaci: bracia mia, Jezus, archanio Gabriel,


inne matki

Proba o wyjednanie przez Maryj ask u Boga

Proba o wysuchanie, wspczucie

Krlowa niebios, majestatyczna, poredniczka midzy


Bogiem a ludmi, wywyszona przez Boga, zgodno
z dogmatami wiary (dziewica i matka jednoczenie)

Stoi pod krzyem, kochajca i cierpica matka, ludzki


wymiar mki Maryi, niemono uzyskania pocieszenia, bezsilno, gwatowne emocje (rozpacz, rozalenie, gniew, mio)

4.

1+1+1+2

5.

a) Asceza
b) Porzucenie ony w noc polubn; rezygnacja z bogactw (rozdanie majtku biednym); upokorzenia w domu
rodzinnym po powrocie do Rzymu
c) Cuda towarzyszce mierci (bicie w dzwony, uzdrowienia, wyjcie listu z rki Aleksego przez jego on); hod
oddany bohaterowi przez cesarza i papiea
d) Utwr naley do literatury parenetycznej, propaguje wzorzec osobowy, ktry wierni powinni naladowa
e) Hagiografia

1+1+1+1+1

6.

Podporzdkowanie ycia Bogu, odrzucenie wartoci materialnych

1+2

ycie kontemplacyjne
Izolacja od wiata i innych ludzi
Cierpienie
7.

a) Sawiena
b) Spuci
c) Zwolena
d) Bogurodzica

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

ycie aktywne
Mio do ludzi i natury (ewangelizacja)
Wiara radosna
1+1+1+1+1+1

37

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

e) Bogurodzica dziewica, Maryja, Matko


f) Bogurodzica dziewica, Gospodzin Syn
8.

a) Krwawy miy
b) Podkrelaj stan emocjonalny Maryi mio do Jezusa i cierpienie spowodowane jego mierci

1+1

9.

Podniosy i uroczysty nastrj


Rozpoczcie utworu apostrof, zwrot do adresata (upersonifikowanej ojczyzny)
Tematyka patriotyczno-religijna
Wyraa uczucia zbiorowoci

10.

Mio jako suba (relacje midzy mczyzn a kobiet przypominaj relacje feudalne)
Idealizacja, kult kobiety
Mio jako wolny wybr kochankw
Etykietalno form i zachowa

11.

Wejcie na szczyt gry zblienie si do Boga (podobiestwo do mierci Jezusa na Golgocie)


Pooenie si twarz do ziemi znak pokuty i pokory wobec Boga
Przykrycie ciaem miecza i rogu ochrona atrybutw rycerskich przed poganami
Zwrcenie gowy ku wrogom gotowo do walki nawet w chwili mierci, symbol zwycistwa nad poganami
Uderzenie si w piersi wyraz skruchy i alu za grzechy
Wycignicie rkawicy ku niebu symbol poddania si wadzy Boga

12.

Najwaniejsz wartoci dla redniowiecznego rycerza by honor, urzeczywistniajcy si na polu walki przez
czyn zbrojny (odwaga, mstwo, wierno). Rycerz redniowieczny by chrzecijaninem oddanym Bogu i podporzdkowujcym swoje ycie deniu do zbawienia (walka z poganami, szerzenie chrzecijastwa)

Razem (poziom podstawowy)

39

13.

a) Danse macabre (taniec mierci)


b) Antonimy, wyliczenia osb rnych zawodw i stanw, powtrzenie zaimkw (wszytko, kady)
c) Personifikacja
d) Groza przypomnienie o nieuchronnoci mierci; miech zachowanie mierci (skacze, wymachuje kos);
utwr peni dwie funkcje: ma cel dydaktyczny, a zarazem pozwala oswoi mier

1+1+1+2

14.

Podzielony na trzy czci (Pieko, Czyciec, Raj)


Kada z czci skada si z 33 pieni, co razem z pieni wstpn daje 100
Kompozycj utworu rzdzi liczba 3 (symboliczny znak boskiej doskonaoci)

15.

Ma posta leja w ziemi, zwajcego si ku doowi (pozostao po upadku Lucyfera)


Skada si z 9 krgw
Kady z krgw jest przeznaczony dla innego typu grzesznikw (np. ludzi rozwizych, skpcw, samobjcw)
Na dnie Pieka cierpi najwiksi zdrajcy: Boga (Judasz) i Cezara (Brutus i Kasjusz); kady z nich jest umieszczony w jednej z trzech paszcz Lucyfera

16.

Wergiliusz staroytny rzymski poeta, mistrz Dantego; przebywa w Otchani (czowiek prawy, ale nieochrzczony); przewodnik po Piekle i Czycu (pomaga przezwyciy strach, oczyci dusz)
Beatrycze ukochana Dantego, zmara bardzo modo; przewodniczka po Raju (od mioci ziemskiej prowadzi
Dantego do mioci i poznania Boga)

17.

Ciemny las alegoryczne przedstawienie zagubienia i niepokoju Dantego

Razem (poziom podstawowy i rozszerzony)

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

54

38

Sprawdziany po epokach | Zrozumie tekst zrozumie czowieka

kartoteka testu
Literatura i kultura redniowiecza
Grupa I (GRUPA II rni si jedynie kolejnoci pyta)

Nr zad.

Sprawdzana umiejtno

Standardy

1.

Okrela ramy czasowe epoki w Polsce i Europie

ZP II 3. 2)

2.

Definiuje znaczenia sw odnoszcych si do kultury redniowiecza

ZP I 3. 1)

3.

Wskazuje charakterystyczne cechy architektury, malarstwa oraz rzeby romaskiej i gotyckiej

ZP II 3. 2)

4.

Porwnuje sytuacj liryczn (podmiot, adresat, intencja wypowiedzi) w Bogurodzicy i Lamencie


witokrzyskim
Porwnuje kreacj Maryi w Bogurodzicy i Lamencie witokrzyskim

ZP II 2. 5)

5.

Posuguje si sownictwem zwizanym z kultur epoki (asceza, hagiografia)


Charakteryzuje w. Aleksego jako wzorzec osobowy redniowiecza
Dostrzega dydaktyczny charakter literatury redniowiecznej

ZP II 2. 2)

6.

Porwnuje postawy w. Franciszka i w. Aleksego

ZP II 2. 5)

7.

Wskazuje w tekcie rne typy archaizmw


Wskazuje w tekcie apostrof i antytez

ZP II 2. 3)
ZP II 2. 1)

8.

Wskazuje w tekcie epitety i okrela ich funkcj

ZP II 2. 1)

9.

Wskazuje cechy gatunkowe hymnu

ZP II 2. 1)

10.

Charakteryzuje redniowieczny model mioci dwornej

ZP II 2. 2)

11.

Odczytuje symboliczne znaczenie elementw wiata przedstawionego w utworze

ZP II 3. 4)

12.

Rozpoznaje i nazywa wartoci skadajce si na etos rycerski

ZP II 4. 2)

13.

Rozpoznaje motyw literacki charakterystyczny dla kultury redniowiecza


Wskazuje zastosowane w utworze rodki wyrazu artystycznego
Wskazuje zwizek midzy sposobem kreacji wiata przedstawionego a przesaniem utworu

ZP II 2. 2)
ZP II 2. 1)
ZR II 2. 1)

14.

Rozpoznaje istotne cechy struktury poematu Dantego, wskazujc zwizek midzy kompozycj
utworu a poziomem idei

ZR II 2. 1)

15.

Charakteryzuje przestrze wykreowan w poemacie Dantego

ZP II 2. 4)

16.

Okrela tosamo postaci z poematu Dantego, wykorzystujc kontekst literacki i biograficzny

ZP II 3. 2)

17.

Odczytuje alegoryczne treci poematu Dantego

ZP II 3. 4)

Copyright by WSiP sp. z o.o., Warszawa 2012 

39