www.TewLek.

com เว็บติวเลขดอทคอม

เวกเตอร

ม.5 เทอมตน สาระการเรียนรูเพิ่มเติม

ความเขาใจเบื้องตนเกี่ยวกับเวกเตอร
ความหมาย และ สัญลักษณ
ทิศทางเดียวกัน และทิศทางตรงกันขาม
การเทากันของเวกเตอร
นิเสธของเวกเตอร ( u & − u ) และเวกเตอรศูนย ( 0 )
การบวก และลบเวกเตอร แบบ Graphic
การคูณเวกเตอรดวยสเกลาร ( k. u ) แบบ Graphic

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

เวกเตอรในระบบพิกัดฉาก
การเขียนเวกเตอรในระบบพิกัดฉาก
การหาขนาด (

u

) และ ความชัน ( m ) ของเวกเตอร
u

การเทากันของเวกเตอร
นิเสธของเวกเตอร ( u & − u ) และเวกเตอรศูนย ( 0 )
การบวก และลบเวกเตอร
การคูณเวกเตอรดวยสเกลาร ( k. u )
เวกเตอร 1 หนวย ( i,

j, k ,

u
u

)

โคไซนแสดงทิศทาง
ผลคูณเชิงสเกลาร ( u . v )
ผลคูณเชิงเวกเตอร ( u × v )
พื้นฐาน ม.ตน ที่ตองใช

2

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

ความเขาใจเบื้องตนเกี่ยวกับเวกเตอร
ความหมาย และ สัญลักษณ
เวกเตอร คือ ปริมาณที่มีขนาดและทิศทาง
B

u

A

จุดเริ่มตน คือ A และ จุดสิ้นสุด คือ B
JJJG
เวกเตอรจาก A ไป B เขียนเปนสัญลักษณไดเปน AB (หรือ u )
JJJG
ทิศทางของ AB ตามทิศของหัวลูกศร
JJJG
ขนาดของ AB คือ ความยาวของสวนของเสนตรง AB ใชสัญลักษณ

JJJG
AB

(หรือ

u

)

ทิศทางเดียวกัน และทิศทางตรงขามกัน
v

u

u

u

w

มีทิศทางเดียวกับ v และ
มีทิศทางตรงขามกับ w

การเทากันของเวกเตอร
เวกเตอรจะเทากัน ก็ตอเมื่อมีทิศทางเดียวกันและขนาดเทากัน
u

u

v

และ v มีทิศทางเดียวกันและขนาดเทากัน จะสรุปไดวา u = v

3

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

นิเสธของเวกเตอร ( u & − u ) และเวกเตอรศูนย ( 0 )
นิเสธของเวกเตอร ( u & − u )
คือ เวกเตอรที่มีทิศทางตรงขามกัน และมีขนาดเทากัน
B
u

A

B

−u

A

JJJG

JJJG

JJJG

นิเสธของ u ( หรือ AB) คือ − u ( หรือ − AB = BA)
เวกเตอรศูนย ( 0 )
คือ เวกเตอรที่มีขนาดเทากับศูนยหนวย ทิศทางแลวแตจะกําหนด
มีลักษณะเปนจุด
เชน ถา u เปนเวกเตอรศูนย จะไดวา u = 0

4

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

การบวก และลบเวกเตอร แบบ Graphic
u+v
v
u

u −v

−v

= u + (− v )

คือ
การเอาจุดสิ้นสุดของเวกเตอร u ตอกับ จุดเริ่มตนของเวกเตอร v
เวกเตอรผลลัพท คือ เวกเตอรที่จุดเริ่มตนอยูที่จดุ เริ่มตนของ u และ
จุดสิ้นสุดอยูที่จุดสิ้นสุดของ v
u+v

คือ
การเอาจุดสิ้นสุดของเวกเตอร u ตอกับ จุดเริ่มตนของเวกเตอร − v
เวกเตอรผลลัพท คือ เวกเตอรที่จุดเริ่มตนอยูที่จดุ เริ่มตนของ u และ
จุดสิ้นสุดอยูที่จุดสิ้นสุดของ − v
u − v = u + (− v )

5

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

การคูณเวกเตอรดวยสเกลาร ( k. u ) แบบ Graphic
สเกลาร คือ จํานวนจริง
ให k เปนสเกลาร และ u เปนเวกเตอรใดๆ
1) ถา k > 0
ku
u

ku
ku

มีทิศทางเดียวกับ u และ
มีขนาดเปน k เทา ของ u
ku

=

k u

u

= k =k

u

2) ถา k = 0
ku

u

k u = 0u = 0

3) ถา k < 0
ku
u

ku
ku

มีทิศทางตรงขามกับ u และ
มีขนาดเปน k เทา ของ u
ku
u

=

k u

= k

u

6

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

Note
u

−u

ถา k = −1
จะได k u = −1(u ) = − u (ซึ่งเปนนิเสธของ u )

7

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

เวกเตอรในระบบพิกัดฉาก
การเขียนเวกเตอรในระบบพิกัดฉาก

2 มิติ

3 มิติ
Z

Y

B ( x2 , y2 , z2 )

B ( x2 , y2 )

A ( x1 , y1 , z1 )
A ( x1 , y1 )

Y

X

X
JJJG
AB = ( x2 − x1 ) i + ( y2 − y1 ) j

JJJG
AB = ( x2 − x1 ) i + ( y2 − y1 ) j + ( z2 − z1 ) k

เขียนสัญลักษณอีกแบบไดเปน

เขียนสัญลักษณอีกแบบไดเปน

JJJG ⎡( x2 − x1 ) ⎤
AB = ⎢

⎣( y2 − y1 ) ⎦

⎡( x − x ) ⎤
JJJG ⎢ 2 1 ⎥
AB = ⎢ ( y2 − y1 ) ⎥
⎢⎣ ( z2 − z1 ) ⎥⎦

การหาขนาด (

u

) และ ความชัน ( m ) ของเวกเตอร
u

2 มิติ
ให u = a i + b j
จะไดวา u = a + b
และความชันของเวกเตอร u
2

mu=

2

3 มิติ
ให u = a i + b j + c k
จะไดวา u = a + b
2

2

+ c2

b
a

8

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

การเทากันของเวกเตอร

2 มิติ

3 มิติ

ให u = a i + b j

ให u = a i + b j + c k

v = di+e j

v = di+e j+ f k

และ u = v
จะไดวา

และ u = v
จะไดวา

a=d

a=d

b=e

b=e
c= f

นิเสธของเวกเตอร ( u & − u ) และเวกเตอรศูนย ( 0 )

2 มิติ

3 มิติ

ให u = a i + b j
นิเสธของ u คือ − u = −a i − b j

ให u = a i + b j + c k
นิเสธของ u คือ − u = −a i − b j − c k

เวกเตอรศูนย ( 0 )

เวกเตอรศูนย ( 0 )

0 = 0i + 0 j

0 = 0i + 0 j + 0 k

การบวก และลบเวกเตอร

2 มิติ

3 มิติ

ให u = a i + b j

ให u = a i + b j + c k

v = di+e j

v = di+e j+ f k

จะไดวา

จะไดวา

u + v = (a + d ) i + (b + e) j

u + v = (a + d ) i + (b + e) j + (c + f ) k

u − v = (a − d ) i + (b − e) j

u − v = (a − d ) i + (b − e) j + (c − f ) k

9

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

การคูณเวกเตอรดวยสเกลาร ( k. u )

2 มิติ
ให u = a i + b j
จะไดวา k u = ka i + kb j

3 มิติ
ให u = a i + b j + c k
จะไดวา k u = ka i + kb j + kc k

10

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

เวกเตอร 1 หนวย ( i,

j, k ,

u
u

)

เวกเตอร 1 หนวย คือ เวกเตอรที่มีขนาดหนึ่งหนวย

2 มิติ

3 มิติ
Z

Y

(0, 0,1)
i

(0,1)
j

Y

j (0,1, 0)
(1, 0, 0)

X

X

k

i (1, 0)

เปนเวกเตอร 1 หนวย
ที่มีทิศทางตามแกน X
j เปนเวกเตอร 1 หนวย
ที่มีทิศทางตามแกน Y

เปนเวกเตอร 1 หนวย
ที่มีทิศทางตามแกน X
j เปนเวกเตอร 1 หนวย
ที่มีทิศทางตามแกน Y
k เปนเวกเตอร 1 หนวย
ที่มีทิศทางตามแกน Z

i

i

ให u = a i + b j

ให u = a i + b j + c k

จะได

u
u

=

ai +b j
a +b
2

2

เปน

เวกเตอร 1 หนวย ของ
คือมีขนาด 1 หนวย และ
มีทิศทางเดียวกับ u

u

จะได

u
u

=

ai +b j + ck
a2 + b2 + c2

เวกเตอร 1 หนวย ของ
คือมีขนาด 1 หนวย และ
มีทิศทางเดียวกับ u

เปน
u

11

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

โคไซนแสดงทิศทาง
ให u = a i + b j + c k และ
โคไซนแสดงทิศทางของ
a
a 2 + b2 + c2

,

u ≠0

คือ

u

b
a2 + b2 + c2

,

c
a 2 + b2 + c2

ถาเวกเตอร 2 เวกเตอร
ทิศทางเดียวกัน คาโคไซนแสดงทิศทาง ตองเหมือนกันทั้งชุด
ทิศทางตรงขามกัน คาโคไซนแสดงทิศทาง ตองเปนคาตรงขามกันทั้งชุด

12

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

ผลคูณเชิงสเกลาร ( u . v )
ผลคูณเชิงสเกลาร คือ ผลคูณของเวกเตอรซึ่งไดคาออกมาเปนสเกลาร
( u . v เรียกวา ผลคูณเชิงสเกลารของ u และ v )

2 มิติ

3 มิติ

ให u = a i + b j

ให u = a i + b j + c k

v = di+e j

v = di+e j+ f k

จะไดวา

จะไดวา

u . v = ( a. d ) + ( b. e )

u . v = ( a. d ) + ( b. e ) + ( c. f )

สมบัติ
1) ***** u . v = u v cos θ *****
โดย θ เปนมุมระหวาง u กับ v ซึ่ง 0 ≤ θ ≤ 180
2) ถา u ตั้งฉากกับ v จะไดวา u . v = u v cos 90
3) u . u = u u cos 0 = u u = u
4) u . v = v . u
5) u .(v + w) = u . v + u . w
6) a(u . v) = (au ). v = u .(av) เมื่อ a เปนสเกลาร
7) i . i = j . j = k . k = 1 และ i . j = i . k = j . k = 0
8) 0. u = 0
9) u ± v = u ± 2 u . v + v
พิสูจน u + v = (u + v).(u + v)
D

D

D

2

D

2

=0

2

2

2

= u .u + u . v + v .u + v .v
2

= u + 2 u .v + v

พิสูจน

u −v

2

2

= (u − v).(u − v)

= u .u − u .v − v .u + v .v
2

= u − 2 u .v + v

2

10) ถา u . v = w . v แลว u ไมจําเปนตองเทากับ w

13

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

ผลคูณเชิงเวกเตอร ( u × v )
ผลคูณเชิงเวกเตอร คือ ผลคูณของเวกเตอรซึ่งไดคาออกมาเปนเวกเตอร
ให
u = ai + b j + ck
v = di+e j+ f k

−(dbk + eci + fa j ) = − dbk − eci − fa j

จะได
i j
u×v = a b
d e

k i j
c =a b
f
d e

k
c
f

i
a

j
b

d

e

bf i + cd j + aek
u × v = (bf − ec)i + (cd − fa ) j + (ae − db)k

ทิศทางของผลคูณเชิงเวกเตอร หาไดโดยใช กฎมือขวา

u×v

u
มือขวา
นิ้วกวักจาก u มา v
ทิศทางของนิ้วโปงคือ ทิศของ u × v

v

14

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

สมบัติ
1) u × v ตั้งฉากกับ u และ v
2) u × v ทิศทางตรงขามกับ v × u ดังนั้น u × v = − (v × u )
3) u × (v + w) = (u × v) + (u × w) และ (v + w) × u = (v × u ) + (w × u )
4) a(u × v) = (au ) × v = u × (av) เมื่อ a เปนสเกลาร และ u, v ไมสลับซายขวากัน
5) i × j = k , j × k = i และ k × i = j

Z
k
X i

j
Y
6)

u × v = u v sin θ

โดย θ เปนมุมระหวาง u กับ v ซึ่ง 0

D

≤ θ ≤ 180D

7) u .(v × w) = (u × v). w
8) u × u = 0 เพราะ u × u = u u sin 0 = 0
9) ถา u, v และ w อยูบนระนาบเดียวกัน แลว u .(v × w) = 0
(เนื่องมาจาก v × w ตั้งฉากกับ u และ เวกเตอรตั้งฉากกันดอท . กันจะเทากับศูนย)
10) การใชเวกเตอรในการหาพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมดานขนาน
D

v

v sin θ

θ
u

พื้นที่ = (ฐาน)(สูง)
= u v sin θ

= u×v

15

www.TewLek.com เว็บติวเลขดอทคอม

11) การใชเวกเตอรในการหาปริมาตรของทรงสี่เหลี่ยมดานขนาน

u

θ

u cos θ
w
v

ปริมาตร = (พื้นที่ฐาน)(สูง)
= v × w u cos θ
= (v × w). u

16