You are on page 1of 10

UNIVERZITET CRNE GORE

FAKULTET POLITIČKIH NAUKA

Seminarski rad

LISABONSKI UGOVOR

Mentor:

Autor:

Prof. Dr Aneta Spaić

Grubač Igor 12/143

Uvod

ovaj Ustav nikada nije formalno usvojen. 1 Smatra se da porijeklo naziva ovog grada (portug. bar na kratko. Godine. Novembra 2006. u čijem sastavu danas figurira 28 članica. nakon koje je na sjednici održanoj juna 2007. Konkretan napor u tom pravcu učinjen je 2004. trebao da stupi na snagu 1. Godine) donijeta odluka o stupanju na snagu ugovora koji je 13. Godine postoji potreba definisanja ustava Zajednice. S toga je Savjet evrope proglasio pauzu u procesu nazvanu „period razmatranja“. Potpisan u prijestonici tadasnjeg predsjedavajućeg. bilo u vidu skupštinske procedure ili putem referenduma. nakon čega je određeni broj zemalja članica odložio ili prekinuo proces ratifikacije. 2 . Lisboa) potiče od Feničanskog naziva Allis Ubbo – sigurna luka .za naseobinu koja je postojala na istom mjestu 1200 god. umjesto stopiranog Ugovora o ustavu. s obzirom da ugovori Unije podliježu obavezi ratifikacije od strane svih zemalja članica.Kada je nakon drugog referenduma u Irskoj (oktobra 2009. Portugala. Decembra 2007. Među osnovnim ciljevima ovog ugovora su usaglašavanje odredbe postojećeg ugovora koji formiraju neformalni ustav Unije. Tekst ustava dobio je negativno mišljenje na referendumima održanim u Francuskoj i Holandiji. Godine kada je ugovor o ustavu EU potpisan od strane predstavnika 25 država članica i koji je. Pne. nakon procesa ratifikacije.1 Od osnivanja Evropske unije Mastrihtskim Ugovorom iz 1992. Međutim. činilo se. da je Evropska unija najzad uplovila u „sigurnu luku“. Godine odlučeno da se otpočnu pregovori o reformskom ugovoru. zakonsko regulisanje pitanja ljudskih prava na nivou EU i kanalisanje procesa donošenja odluka u Uniji.

Ne ulazeći u samu strukturu i način funkcionisanja institucija Unije. Lisabonski ugovor je zamjenio postojeći Ugovor iz Nice. po obimu i po značaju uveliko nadmašuju dosadašnje ugovore. poznat kao Reformski ugovor) je međunarodni sporazum potpisan 13. Ovaj ugovor predstavlja značajno poboljšanje u odnosu na ranije EU ugovore i definisan je u pravcu „završetka procesa započetog Amsterdamskim ugovorom i Ugovorom iz Nice u pogledu unaprijeđenja efikasnosti i demokratskog legitimiteta Unije i unaprijeđenju koherentnosti njenih aktivnosti“ 2 i trebao bi omogućiti efikasnije djelovanje unije. Plava zastava sa 12 žutih zvjezica i evropska himna iz Betovenove Devete simfonije još jednom su doživjele neuspjeh: iako su decenijama nezvanično u upotrebi. Lisabonski ugovor predstavlja neku vrstu izmjenjenog i dopunjenog Ustava Evrope.2007. Iako tehnički ne u formi ustava. jačanja prava građana i dalje proširenje Unije. koji bi trebalo da omogući njeno proširenje na 30 i više članica. po kojem je do tada funkcionisala EU.Lisabonski ugovor (takodje. 2 Citat iz preambule Ugovora. Pristup balkanskih zemalja omugućen je upravo Lisabonskim ugovorom. godine u Lisabonu. Evropska centralna banka kao i Komitet regiona predstavljaju samo neke od organizacija koje su Lisabonom dobile institucionalni karakter. Od kada je usvojen. za vrijeme kada je Portugal predsjedavao Savjetom evrope. Računovodstveni sud. Sam obim promjena koje je Ugovor donio. ni Lisabonskim ugovorom nisu postali službeni simboli unije. uspostavljanje demokratske kontrole i osiguranje sposobnosti odlučivanja. u ovom radu se nastoje istaći samo novine koje su Ugovorom iz Lisabona donešene. 3 .12. koji svoju primjenu nikada nije doživio. poboljšanje djelotvornog funkcionisanja organa EU. Službeni naziv Ugovora je „Ugovor o izmjenama i dopunama Ugovora o stvaranju Evropske Unije (Mastrihtski ugovor) i Ugovora o stvaranju Evropske ekonomske zajednice (Rimski ugovor)“.

a zamjenila ju je EU kao jedinstven pravni subjekt. Beograd. izričito je propisano da će Parlament vršiti političku kontrolu i davati mišljenja u skladu sa uslovima 3 Kako deluje pravni poredak Evropske unije. već strateško pozicioniranje organa u kome su države članice predstavljene na najvišem nivou. Lisabonski ugovor sadrži veći dio izmjena u pogledu načina rada. načina odlučivanja kako glavnih institucija. Ugovor predvidja da Parlament zajedno sa savjetom vrši zakonodavne i budžetske funkcije. Savjeta. Suda pravde i Računovodstvenog suda. 2001 4 . Evropski parlament Lisabonski ugovor nastavlja ranije započeti trend jačanja uloge Evropskog parlamenta u odnosu na Savjet i Komisiju. ZSBP je postala deo Spoljašnjeg delovanja EU. to nije prosto ozakonjenje postojeće prakse. Time je umnogome pojednostavljeno i pitanje pravnog osnova djelovanja institucija Unije. Stupanjem na snagu Ugovora nestala je čuvena struktura stubova. Ugovor iz Lisabona izmjenio je i kostur institucionalnog sistema Eu. Evropske komisije. status glavnog organa konačno je na papiru priznat i Evropskom savjetu kao i Evropskoj centralnoj banci. Osim ove dvije funkcije. Centar za antiratnu akciju. Međutim u slučaju savjeta. Pored Evropskog parlamenta. Uz to. bezbednosti i pravde 3. EZ je prestala da postoji kao nezavisan pravni entitet. sastava. i ostao izvan EU. dok je PJC uglobljena u Prostor slobode. dok su nekadašnji drugi i treći stub inkorporisani u šire oblasti unutar EU. Najznačajnija novina je proširenje njegovih ovlašćenja u zakonodavnoj i budžetskoj oblasti. tako i savjetodavnih organa Unije.Institucionalne promjene Lisabonom Jedna od najznačajnih izmjena koje donosi Ugovor iz Lisabona a koja strateški utiče na djelovanje institucionalnog sistema EU jeste izmjena strukture EU. Euroatom je zadržao svoj pravni subjektivitet.

Člana 14. Prvi je da minimalan broj poslanika koje može imati država članica 6. Pozicija EP osnažena je u odnosu na Evropski savjet ponajvise u pogledu davanja ekskluzivne mogućnosti izbora predsjednika Komisije. 5 Stav 2. koje ide na ruku većim zemljama članicama. Ugovor propisuje kriterijume na osnovu kojih će ES jednoglasno uz saglasnost Parlamenta. Pritom. Drugi je tzv. član 7. a maksimalan 96. Ugovor is Lisabona uspostavlja funkciju predsjednika ES. Takva želja za naglašavanjem značaja može stvoriti zabludu. 5 Evropski savjet Drugim „dobitnikom“ u lisabonskom procesu se smatra Evropski savjet. Novine su takođe uvedene i u pogledu sastava EP. 5 . već je i strukturalno osnažen. Lisabonom je predviđeno da cjelokupni godišnji budžet usvajaju zajedno Parlament i Savjet. Predviđeno je da maksimalni broj poslanika iznosi 750 plus predsjednik EP. svojom odlukom raspodjeliti mjesta. umjesto dosadašnje rotirajuće funkcije. niti je ostavljena sloboda Parlamentu da to sam učini. načelo degresivne proporcionalnosti. Ugovorom nije izvršena raspodjela poslaničkih mjesta između država članica.predvidjenim Ugovorom4. 4 Ugovor o EU. Ugovora o EU. novo je to što se ukida podjela na obavezne i neobavezne troškove. Značajan pomak za EP učinjen je svrstavanjem dosadašnjeg postpuka saodlučivanja u redovan zakonadavni postupak. jer se Parlament samo izjašnjava „za“ i „protiv“ kandidata kojeg predloži Evropski savjet. Ne samo da je svrstan u institucionalni red glavnih organa. Kada je o budžetu riječ. Tako će poslanici koji dolaze iz zemalja sa većom populacijom predstavljati znatno veći broj građana u odnosu na poslanike koji dolaze iz zemalja sa malobrojnim stanovništvom.

sa mandatom od 6 mjeseci. Umjesto toga uvedeno je načelo. novina je i učešće Visokog predstavnika za spoljne poslove i bezbedonosnu politiku na sastancima ovog organa. Po prvi put Ugovor unaprijed propisuje dvije obavezne formacije. sa mogućnošću jednog reizbora. ponderisanog glasanja koji je primjenjivan u ovom organu punih 10 godina. čiji je on istovremeno i podpredsjenik. U pogledu odlučivanja. 6 Stav 1. kvalifikovana većina ostaje i dalje osnovni način glasanja u Savjetu. 6 . načina odlučivanja i javnosti rada ovog organa. Druga formacija je Savjet za spoljnje poslove u čiji sastav osim ministara spoljnjih poslova država članica ulazi i Visoki predstavnik Unije za spoljne poslove i politiku bezbjednosti. Funkcija VPZSBP je ustanovljena po prvi put Lisabonskim ugovorom. Savjet za opšte poslove (Generalni savjet) usklađuje rad različitih formacija. Ovim se jasno uspostavlja hijerarhija imeđu njih. To su savjet za opšte poslove i Savjet za spoljnje poslove. tj. Njega postavlja i razriješava ES uz saglasnost predsjenika Evropske komisije. Ugovora o EU. Predsjednika bira ES iz svojih redova na period od dvije i po godine. 6 Savjet Lisabonski ugovor takođe mijenja dosadasnji način rada i neka ovlašćenja Savjeta koje se tiču formacije i predsjedavanja. člana 15. jedna država – jedan glas. Kad je u pitanju način rada ES. Međutim novina je napuštanje sitema odmjeravanja glasova. uz mogućnost da o drugoj odlučuje Evropski savjet. Evropski savjet po prvi put u svojoj istoriji dobija mogućnost donošenja obavezujućih akata uz izričitu napomenu u Ugovoru da ti akti ne mogu biti obavezujućeg karaktera.

Ugovor takođe vraća na scenu „Jonina kompromis“ ukinut Ugovorom iz Nice. Naknadi planovi predviđaju čak da se taj broj smanji na dvije trećine od ukupnog broja država članica. sada je Evropski savjet ovlašćen da Evropskom parlamentu predloži predsjednika. Glomaznost i potencijalna neoperativnost Komisije dovela je do postizanja konsenzusa da se broj članova komisije treba smanjiti. Sjenice su uglavnom do sada bile zatvorene za javnost. Jedno od pitanja o kojima se dugo vremena vodi debta je broj članova Komisije. koja se po prvi put pojavljuje pod ovim nazivom. Lisabonski ugovor ide korak dalje i predviđa da sjednice Savjeta moraju biti javne kada se na njima odlučuje i raspravlja o prijedlogu zakonodavnog akta. VPZSPBP ima ulogu podpredsjednika komisije. postupka izbora njenih članova kao i načina kandidovanja predsjednika Komisije. Postojala je jedino obaveza Savjeta da da u slučaju kada djeluje kao zakonodavni organ objavi rezultate glasanja. broj članova Komisije treba da bude jednak broju država članica. Ugovorom je izmijenjena nadležnost za kandidovanje predsjednika Komisije. predviđeno je da do oktobra 2014. Ugovor donosi promjene u pogledu sastava. koji se primjenjuje u slučaju kada manji broj država od onih koji čine blokirajuću manjinu najavi protivljenje odlučivanju kvalifikovanom većinom. Uvođenje funkcije Visokog predstavnika Unije za spoljne poslove i bezbjednosnu politiku prestavlja spajanje funkcije Visokog prestavnika EU i člana Komisije zaduženog za spoljne poslove. 7 . kao i njegovih ovlašćenja. Umjesto Savjeta. Evropska komisija U odnosu na Evropsku komisiju. U Komisiji. i rukovodi svim poslovima Komisije koji su vezani sa spoljna i bezbjednosna pitanja. Naime.

To je učinjeno zato što u sam sastav suda. 8 . Prema Lisabonskom ugovoru. ulaze Sud pravde. najuočljivija promjena je preimenovanje Suda pravde u Sud pravde Evropske unije. Posebnom Deklaracijom koja je usvojena uz LU predviđena je mogućnost da se taj broj poveća na jedanaest. Pomoć u radu pruža mu osam opštih pravobranilaca. On je sastavljen od sedam članova izabranih iz redova ranijih sudija Suda pravde i Opšteg suda kao i nacionalnih vrhovnih sudova. Komitet odlučuje na prijedlog predsjednika Suda pravde. Ugovora o EU. Kada je riječ o postupku imenovanja sudija i pravobranilaca. po jedan sudija iz svake države članice. Sud pravde Evropske unije Novine nisu zaobišle ni pravosudnu granu vlasti EU. LU predviđa osnivanje posebnog komiteta ili panela. samo Sud pravde Evropske unije ima status institucije Unije. kao posebni pravosudni organi.7 Sud čine kao i prije. Pravila o načinu rada ovog komiteta i određivanje njegovih članova utvrđuje se odlukom Savjeta. Opšti sud i specijalizovani sudovi. Kad je riječ o nazivu. 7 Član 13. One se odnose na naziv i sastav pravosudnih organa kao i postupak imenovanja sudija i pravobranilaca.Ugovorom se takođe uspostavlja Evropska služba za spoljne poslove koja je na raspolaganju Visokom prestavniku.

Nesumnjivo dograđen uvođenjem Evropske centralne banke i Evropskog savjeta u red glavnih organa.Postignuća i izazovi Lisabona Već na počteku devedesetih godina javilo se uvjerenje da institucije EU ne funkcionišu dovoljno efikasno. Prva koja se ogleda u jačanju ES i EP je potreba da se aktivnosti vezane za učlanjenje moraju usmjeriti u njihovom pravcu. Drugo. strukturisanje Evropskog savjeta unutar institucionalnog sistema EU. a druga se tiče neiskorišćenih potencijala pravosudne zaštite koje individualnim subjektima iz Crne Gore koji djeluju na tržištu EU. nije međutim dao temeljnu i sveonuhvatnu reformu ovog sistema. transformacija EP u zakonodavni organ po pravilu. pokazala da postoji i svijest i volja da se napravi zanačajan korak u pravcu „opremanja“ EU da odgovori na sve rastuće spoljne i unutrašnje izazove. ali predstavljaju srž problema kojim se on bavio. kao i uvođenje VPZSPPB. stoje na raspolganju. a ne kao izuzetak. on i dalje počiva na dobro poznatim akterima: Komisiji. Parlamentu i Savjetu. Kao sto je hitna izrada Ugovora iz Lisabona i ne tako brza ali konačna ratifikacija teksta. Tri najznačajnija pomaka kojim se unaprijeđuje njihov odnos su: Prvo. koji je prema procjeni analitičara preuzeo 90% suštine odbačenog predhodnika. To nisu jedine nove koje je Lisabon donio. Lisabonski ugovor. i treće strukturisanje pravosudne funksije u višestepeni sistem pravosudne kontrole. niti da su u stanju da odgovore na ozbiljnije unutrašnje i spoljne izazove sa kojima se EU suočava. 9 . Neslavna sudbina Ugovora o ustavu za Evropu pokazala je da države članice nisu spremne za tako dramatične promjene. te da je neophodna ozbiljna institucionalna reforma. Lisabon šalje više poruka. Državi čiji je jedan od glavnih spoljnopolitičkih ciljeva članstvo u EU.

com 10 .Centar za antiratnu akciju. Kako djeluje pravni poredak Evropske unije. 2010 Beograd Vesna Knežević – Predić.wikipedija. Službeni Glasnik.Bibliografija Tanja Miščević. Ugovor iz Lisabona. 2001 Beograd www.