You are on page 1of 20

www.mustafayagci.

com, 2005

Geometri Notlar
Mustafa YACI, yagcimustafa@yahoo.com

emberin Analitik ncelenmesi


Dorunun Analitik ncelenmesi dersinde belki 10
kere Bakn, bu dersi anlayamazsanz, emberin
Analitii veya Konikler dersinden bir ey anlamazsnz! demitim. imdi yalan sylemediimi
kantlama vakti geldi. Konuya doru analitiinden
bir rnekle balyoruz. Hem laf bir yere balayacaz, hem de birka olmazsa olmaz forml de
bu sayede hatrlam olacaz.
Soru. A(1, 3) ve B(5, 9) noktalarn u kabul eden
AB doru parasnn orta dikmesinin denklemini
yaznz.
zm: Orta dikme
O
B(5, 9) adndan da anlalaca zere, AB doru parasn tam
A(1, 3)
d
ortasndan dik kesen dorudur. Yan ekilde d ile isimlendirilen dorudan bahsediyoruz.
dnin denklemini yazabilmek iin ya zerindeki
herhangi iki noktann koordinatlarn bilmemiz gerekiyor ya da herhangi bir noktann koordinatlar
ile eimini.
ki dorunun kesitii noktaya O diyelim. O noktasnn koordinatlar |AO| = |OB| olduundan orta
nokta forml gerei (3, 6)dr. Dier yandan, dik
kesien iki dorunun eimleri arpm 1 olmas
93
3
olduundan md
=
gerekiyordu ya, mAB =
5 1
2
2
= tr. Artk d dorusunu bulmak iin yeterli
3
veri elimizde mevcut.
Eimi m olup, (x1, y1) noktasndan getii bilinen
doru denkleminin
y y1 = m(x x1)
olduunu hatrlayarak, bulduklarmz yerlerine
yazarsak
2
y 6 = (x 3) yani 3y 18 = 2x + 6
3
buluruz. Dzenlersek doru denklemi
2x + 3y 24 = 0

halini alr. Soruyu zdk ama diyeceklerimiz


bitmedi, bizde laf bitmez!
Orta dikmenin, [AB]yi hem
dik kestiini hem de iki eit
paraya bldn grdnz.
A
Hafzanz yoklayn bakalm,
bunu baka kim yapard?
d
Syleyeyim, ikizkenar genlerde tepeye ait ykseklik. Anlayacanz, orta
dikme zerinde keyfi alnan bir noktann A ve B
noktalarna birletirilmesiyle oluturulacak bir gen ikizkenar olur. Yani, alnan keyfi noktaya P
dersek, daima |PA| = |PB|dir.
Bu yzden bazen soruyu orta dikmenin denklemini yaznz diye deil de, srtn bu zellie dayayarak A ve Bye eit uzaklkta olan noktalarn
zerinde bulunduklar dorunun denklemini yaznz eklinde sorarlar. Cevabn ayn olduunu
sylememe gerek yok sanrm.
Soruyu bu ekilde soran yine de insaflym. nk en azndan o noktalarn bir doru zerinde bulunduu ipucunu vermi. yle de sorabilirdi: A
ve Bye eit uzaklkta bulunan noktalarn oluturduu erinin denklemini yaznz. Yani bu noktalar bir doru zerindelerse o dorunun, bir parabol
zerindelerse o paraboln, bir baka tip eri
zerindelerse o erinin denklemini yaznz demek
istiyor. Bu noktalarn bir doru zerinde olduklarn bulmak da bize kald yani.
te, baz zellikleri verilen noktalarn zerinde
bulunduklar (belirttikleri) eriye, o noktalarn geometrik yeri, o noktalarn zerinde bulunduklar
erinin denklemine de o noktalarn geometrik
yer(inin) denklemi denir. Yani u u zellikleri
salayan noktalarn geometrik yer denklemini yaznz demek, o noktalarn nce ne belirttiklerini bulun, sonra da ne belirtiyorlarsa onun denklemini yaznz demektir. Bazen ne belirttiklerini
nceden bulmak mmkn olmaz, mmkn olmaz
derken bunu bulmak kolay olmaz, buna hayal gcmz ya da zekamz yetmez. Byle durumlarda

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

da birazdan gstereceimiz teknikle nce denklemi buluruz, sonra denklemin tipinden erinin tipine karar veririz.
imdi, problemi bir de byle sorup, zelim:

Soru. O(u, v) noktasna r birim uzaklkta bulunan


P noktalarnn geometrik yer denklemini yaznz.
(r > 0)
zm: nce bu noktalarn
P(x, y) nasl bir ey oluturacan
hayal edelim. nk bulacar
mz denklem onun denkleO(u, v)
mi olacak. Evinin yolunu bulabilen herkes bu noktalarn
(u, v) merkezli, r yarapl bir
ember oluturacan bulabilir.

Soru. A(1, 3) ve B(5, 9) noktalarna eit uzaklkta


bulunan P noktalarnn geometrik yer denklemini
yaznz.
zm: Bu zellii salayan bir P noktasnn koordinatlar (x, y) olsun. P(x, y) noktasnn A(1, 3)
ve B(5, 9) noktalarna olan uzaklklarn bulup,
bulduklarmz eitleyeceiz:
|PA| =

Bu zellii salayan bir P noktasnn koordinatlar


(x, y) olsun. P(x, y) noktasnn O(u, v) noktasna
olan uzaklna r eitleyeceiz, olup bitecek:

( x 1) 2 + ( y 3) 2

|PB| = ( x 5) 2 + ( y 9) 2
olduundan,

( x u ) 2 + ( y v) 2 = r
olduundan, her iki tarafn karesi alnrsa,
(x u)2 + (y v)2 = r2
olur. Bu da daha nce dediimiz gibi dik koordinat sisteminde merkezi (u, v) ve yarap r olan
emberin denklemidir.

( x 1) 2 + ( y 3) 2 = ( x 5) 2 + ( y 9) 2
olmaldr. Her iki tarafn karesi alnrsa,
(x 1)2 + (y 3)2 = (x 5)2 + (y 9)2
2
x 2x+1 + y26y+9 = x210x+25 + y218y+81
2x 6y + 10 = 10x 18y + 106
8x + 12y 96 = 0
2x + 3y 24 = 0

ember denklemi. Yan ekilde


grdnz zere, merkezi (u, v)
olup yarap r > 0 olan bir emberin denklemini bundan byle
(x u)2 + (y v)2 = r2
eklinde yazacaz.

Fark ettiniz mi ayn sonucu bulduk! Eitliin birinci dereceden olmas bize geometrik yerin bir
doru olduunu da sylyor.
Bu anlattklarmzn ember analitiiyle ne alakas
var demeyin, eer demiseniz de sznz geri
aln. embere geldik. nce emberin daha nce
verdiimiz tanmn hatrlayalm: ember, sabit
bir noktaya eit uzaklkta bulunan ve hepsi ayn
dzlemde olan noktalar kmesiydi. Ayn dzlem artn koymazsak, kreyi anlatm oluruz, buna dikkat edin.

y
r

v
O

rnek. Merkezi M(2, 1), yarap 3 birim olan


emberin denklemini yaznz.
zm: u = 2, v = 1 ve r = 3 olarak verildiinden, emberin denklemi: (x 2)2 + (y + 1)2 = 9.
rnek. x = 4 ve x = 2 dorularna teet ve merkezi y = x + 3 dorusu zerinde bulunan emberin
denklemini yaznz.
zm: x = 4 ve x = 2 doy
rular arasndaki uzaklk 6 birim olup, bu uzaklk emberin
2
ap olduundan yarap 3 biO 2
-4
rimdir. emberin merkezi de
-1
x
-3
bu teet dorularnn tam ortasndan bunlara paralel geen x = 1 dorusu
zerinde olduundan koordinat M(1, p) eklindedir. Merkez ayn zamanda y = x + 3 zerinde
olduundan p = 1 + 3 yani p = 2 bulunur. O halde ember denklemi:
(x + 1)2 + (y 2)2 = 9.

O sabit noktaya emberin merkezi, eit uzakla


da emberin yarap derdik. Yani ember zerinde bulunan noktalarn ortak zellii, merkez
denen noktaya eit uzaklklarda bulunmalaryd.
O halde ember tanmn yle de yapabiliriz:
Bir dzlemde alnan herhangi bir noktaya, eit
uzaklkta ve yine o dzlemde olan noktalarn geometrik yeridir.
Tanm bu ynde deitirmemizin sebebi, biraz
nce rendiimiz geometrik yer denklemi bulma
tekniiyle, analitik dzlemde emberin denklemini
bulabilmekti.
O zaman bulalm:

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

rnek. Merkezi II. blgede olup, A(1, 0) ve B(5,


0) noktalarndan geen ve yarap 3 2 birim
olan emberin denklemini yaznz.
zm: Yarap zaten verildiinden merkezin
koordinatlarn bulmak bize yetecek. Merkezin apsisi emberin x
y
eksenini kestii noktalar u ka3
bul eden kiriin orta noktas yani
3 2
O
(2, 0)dr. Taral dik genin
-2
1x
-5
ikizkenar dik gen kmas dolaysyla merkezin ordinatn da 3
olarak buluruz. O halde, emberin denklemi,
(x + 2)2 + (y 3)2 = 18.

Konikler
kinci dereceden bir eri ya da bir konik, x ve y
koordinatlar,
ax2 + bxy + cy2 + dx + ey + = 0
biiminde, iki bilinmeyenli ikinci dereceden bir
denklemi salayan (x, y) noktalarndan oluur, yani
{(x, y)
kmesidir.

: ax2 + bxy + cy2 + dx + ey + = 0}

Buradaki a, b, c, d, e, katsaylar gerel saylardr. Bu katsaylarn deerlerine gre erinin ekli


deiir elbet...

rnek. apnn bir ucu (1, 0), dier ucu (1, 0)


noktas olan emberin denklemi nedir?
zm: Bahsettiimiz emberin birim ember olduunu anlamsnzdr. Yarap 1 birimdir. apn ortas merkez olacandan merkez orijindir.
O halde emberin denklemi,
(x 0)2 + (y 0)2 = 12, yani x2 + y2 = 1.

Eer a, b ve c katsaylarnn hepsi birden 0sa


denklemimiz dx + ey + = 0 denklemine dntnden, bu durumda ikinci dereceden hak edilmi bir tamlama olmaz. Dolaysyla bundan byle
a, b ve c katsaylarndan en az birinin 0 olmadn
varsayacaz.

Merkezil ember. Bir nceki soruda olduu gibi,


merkezi orijin olan emberlere merkezil ember
denir. Yarap r olan bir merkezil emberin denklemi
x2 + y2 = r2
eklindedir.

Eriye (konie) C adn verelim. Aslnda C erisi


a, b, c, d, e, katsaylarna gre deitiinden,
Cden deil Ca,b,c,d,e, erisinden szetmemiz gerekirdi ama yazlm fazla arlatrmak istemiyoruz.
rnein, x2 + y2 + 1 = 0 denklemini salayan noktalar kmesi bir koniktir. Ama bu kme botur, hi
eleman yoktur! x2 + y2 = 0 denklemiyle verilen
konik ise sadece (0, 0) noktasndan oluur. te
yandan x2 y2 = 0 denklemiyle verilen konik x = y
ve x = y dorularnn bileimidir.

rnek. A(5, 12) noktasndan geen merkezil


emberin denklemini yaznz.
zm: ember zerindeki bir noktann merkeze
olan uzakl yarap vereceinden, bu emberin
yarap, A(5, 12) noktasnn orijine uzakl olan
13 birimdir. O halde ember denklemi x2 + y2 =
169dur.
u zm de uygun olur: Madem A noktas ember zerinde, Ann koordinatlar ember denklemini salyor olmaldr. ember merkezil olduundan denklemi x2 + y2 = r2 eklindedir. (5)2 +
122 = r2 = 169 olduundan ember denklemi x2 +
y2 = 169dur.

Konikler, yukardaki rneklerdeki gibi birka istisna dnda, parabol, hiperbol ve elips denen erilerdir. leriki derslerimizde a, b, c, d, e, katsaylarna gre bir koniin ne zaman parabol, hiperbol
ya da elips olduunu greceiz, yani ikinci dereceden erileri snflandracaz. Elbette parabol,
hiperbol ve elipsi o zaman yeri geldiinde tanmlayacaz.
emberler elipslerin zel bir halidir. rnein x2 +
y2 1 = 0 denklemi birim emberi verir. Genel
olarak (u, v) merkezli ve r yarapl emberin
denklemi
(x u)2 + (y v)2 r2 = 0
dir ve bu da, kolayca grlecei zere, ikinci dereceden bir erinin denklemidir.

emberin genel denklemi. ember dediimiz


geometrik ekil, aslnda konikler denilen bir ailenin yesidir. (Yandaki gri kutuya baknz). O ailenin dier tm bireyleri gibi ikinci dereceden bir
denkleme sahiptir. Peki nedir bu denklem? Yaznn banda gizli kapakl verdik aslnda, imdi onu
aacaz:
3

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

rnek. x2 + y2 + 4x 6y 12 = 0 emberinin yarapn bulunuz.


zm: Bir nceki rnekte r = 5 olduunu bulmutuk ama formln alp almadn kontrol edelim.
A = 4, B = 6 ve C = 12 olduundan
1
r = A 2 + B 2 4C
2
1
= 4 2 + (6) 2 4 (12) = 5.
2
Gzel, forml alyor, ama dikkat ederseniz, r
forml karekkl bir ifadeye eit olduundan canmzn her istedii A, B, C deerleri iin bir yarapla karlamayz.
A2 + B2 4C > 0 olmas gerekiyor ki denklem bir
ember belirtsin. Aksi halde denklem ya hibir ey
belirtmez ya da yarap 0 olan bir ember, yani
nokta belirtir.

Merkezi (u, v) ve yarap r olan bir emberin


denklemi (x u)2 + (y v)2 = r2 idi.
(x u)2 + (y v)2 = r2
x2 2ux + u2 + y2 2vy + v2 r2 = 0
Dzenlersek,
x2 + y2 2ux 2vy + u2 + v2 r2 = 0
olur ki 2u = A, 2v = B ve u2 + v2 r2 = C olsun
dersek, denklem
x2 + y2 + Ax + By + C = 0
haline dnr ki, buna da emberin genel denklemi veya kapal denklemi denir

emberin kapal denkleminden merkesinin koordinatlarnn bulunmas. Biz emberin kapal


denklemine nerden ulamtk? Merkezi (u, v) ve
yarap r olan bir ember denkleminin (x u)2 +
(y v)2 = r2 olmasndan
O halde x2 + y2 + Ax + By + C = 0 emberinin de
merkezi (u, v)dir.
A
2u = A olduundan u = ,
2
B
2v = B olduundan v = dir.
2

Toparlayalm:
x2 + y2 + Ax + By + C = 0 denklemi
A2 + B2 4C > 0 ise bir ember,
A2 + B2 4C = 0 ise bir nokta,
A2 + B2 4C < 0 ise bokme belirtir.

rnek. x2 + y2 + 4x 6y 12 = 0 emberinin
merkezinin koordinatlarn bulunuz.
zm: Burada A = 4 ve B = 6 olarak verilmi.
4 6
) = (2, 3) olO halde merkez (u, v) = ( ,
2
2
maldr. steyen kapal denklemi ak hale yani
tamkarelerin bulunduu hale getirerek de soruyu
zebilir, 12 yerine 4 + 9 25 yazp dzenleyeceiz:
x2 + 4x + 4 + y2 6y + 9 25 = 0,
(x + 2)2 + (y 3)2 = 25
olduundan merkez (2, 3) hatta yarap da 5dir.

Uyar. O halde A2 + B2 4C ifadesini ember


denkleminin diskriminant olarak tanmlayabiliriz. Bu diskriminantn incelenebilmesi iin x2 ve
y2li terimlerin katsaylarnn 1 olmas gerekir, deilse bile 1 yaplmaldr. Yaplamyorsa zaten
ember denklemi deildir o! Ayrca xyli terimin
de bulunmadnda dikkat ediniz. inde xyli terim ieren bir denkleme illa ember denklemi
denmise anlayn ki xyli terimin katsays sfrdr.
rnek. (a + 2)x2 + (2a 1)y2 + (a + b)xy = 20
eitlii r yarapl bir ember belirttiine gre b +
r toplam katr?
zm: a + 2 = 2a 1 olmal bir kere, yoksa olmaz. Yani a = 3tr. Dier yandan a + b = 0 olmal, o halde b = 3. imdi denklemi tekrar yazalm:
5x2 + 5y2 = 20. Hemen x2 ve y2li terimlerin katsaylarn 1 yapma amacyla eitliin her iki tarafn
5e blelim: x2 + y2 = 4 olur ki bu da 2 birim yarapl bir ember belirttiinden sorulan b + r = 3
+ 2 = 1dir.

Bir emberin kapal denkleminden yarap


uzunluunun bulunmas.
u2 + v2 r2 = C dediimizi hatrlarsanz.
r2 = u2 + v2 C,
A
B
= ( )2 + ( )2 C,
2
2
2
2
A + B 4C
=
4
olur ki, her iki tarafn karekk alnrsa,
1
r = A 2 + B 2 4C
2
olarak bulunur.

rnek. x2 + y2 8x + 4y + p = 0 denkleminin bir


ember denklemi belirtmesi iin m hangi aralkta
olmaldr?

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

zm: ki yoldan zelim, birincisi forml kullansn, ikincisi kafay.


Birinci yol. A2 + B2 4C > 0 yani (8)2 + 42
4p > 0 olmal. Dzenlenirse 4p < 80 yani p < 20
olmaldr.
kinci yol. fadeyi ak hale getirelim. Tamka-re
haline getirmek iin bir 16ya bir de 4e ihtiyacmz var. fadeye 20 ekleyip 20 karalm ki iimiz
grlsn:
x2 8x + 16 + y2 + 4y + 4 + p 20 = 0
(x 4)2 + (y + 2)2 = 20 p
olduundan 20 p > 0 olmaldr, bundan dolay p
< 20 olursa denklem bir ember belirtir.

zm: Yazacamz ember dieriyle ayn merkezli olduundan denklemi


x2 + y2 + 2x 5y + C = 0
eklindedir. Bu ember orijinden getiinden (0,
0) noktas ember denklemini salamaldr. x ve y
yerlerine 0 yazarsak, C = 0 olduunu buluruz ki, o
halde cevap: x2 + y2 + 2x 5y = 0.

rnek. x2 + y2 3x + 4y + a = 0 denkleminin bir


nokta belirtmesi iin a ka olmaldr?
zm: Denklemin nokta belirtmesi iin
diskriminantnn 0 olmas gerekiyor.
25
(3)3 + 42 4a = 0 diye a =
.
4

rnek. x eksenini A(4, 0) ve B(9, 0) noktalarnda


kesen ve y eksenine teet olan emberlerin merkezleri arasndaki uzakl bulunuz.
zm: Olas iki ember var.
Bunlar da yanda resmedilen iki
y
ember. C ve D noktalarna gre
M1
C
kuvvet teoremi yazlrsa,
4
9
2
|OC| = |OA||OB| = 49 = 36 ol- O
A B x
duundan |OC| = 6, benzer e- D
M2
kilde de |OD| = 6dr. O halde
merkezler arasndaki uzaklk
|M1M2| = |CD| = 12.

rnek. (m 1)x2 + 2y2 + 6x 8y 4m = 0 denkleminin belirttii emberin yarap ka birimdir?


zm: Bir kere denklem ember belirtiyorsa x2
ve y2 terimlerinin katsaylar eit olmaldr. m 1
= 2den m = 3 bulunur. Bu deeri denklemde yerinde yazarsak 2x2 + 2y2 + 6x 8y 12 = 0 bulunur. Derhal eitliin her iki tarafn 2ye blelim:
x2 + y2 + 3x 4y 6 = 0.
Aslnda denklem zaten ember belirttiinden
diskriminant kontrol etmeye gerek yok ama yarap bulurken zaten ona da bakacaz:
1
r = A 2 + B 2 4C
2
1
7
= 3 2 + (4) 2 4 (6) = .
2
2

Doru ile emberin kesim noktalar. Aslnda


burada anlatacamz olay, sadece doru ile emberin deil, denklemleri verilen iki geometrik cismin kesim noktasn bulmak iin genel yoldur.
Elimizde bir x2 + y2 + Ax + By + C = 0 emberiyle,
bir dx + ey + f = 0 dorusu olsun. Bu iki bilinmeyenli iki denklem sistemi zlerek, (x, y) tiplerinde elemanlar olan bir zm kmesi bulunur.
te o elemanlar, aslnda dorunun emberi kestii
noktalarn koordinatlardr. zm kmesi
bokmeyse, dorunun emberi kesmediini, tek
elemanlysa sadece tek bir yerde kestiini, yani
teet olduunu, iki elemanlysa da iki farkl yerde
kestiini anlarz. kinci dereceden bir denklemin
zm kmesi zaten daha ok elemanl olmaz.

rnek. x2 + y2 + 4x 6y 1 = 0 emberiyle ayn


merkezli ve y eksenine teet olan emberin denklemini yaznz.
zm: Verilen emberin merkezi (2, 3) olduundan denklemini yazacamz emberin de
merkezi (2, 3) olmaldr. Ayrca bu ember y eksenine teet olduundan yarap 2dir. Hemen bir
kenarda ekli izerseniz grrsnz. Merkez ve
yarap bilindiinden denklem,
(x + 2)2 + (y 3)2 = 4.

rnek. x2 + y2 3x + 5y 5 = 0 emberinin x eksenini kestii noktalarn apsisleri toplam katr?


zm: x ekseni aslnda y = 0 dorusundan baka
bir ey deildir. Demek ki, denklemde y yerine 0
yazacaz ve xleri hesaplayacaz.
Ben yazdm, x2 3x 5 = 0 kt. Burada xleri
ayr ayr bulmaya gerek yok, nk bu xleri toplam soruluyor. Kkler toplam formlnden x1 +
x2 = 3tr.
rnek. x2 + y2 x + 3y 20 = 0 emberini, y = 2x
1 dorusu birinci blgede nerde keser?
zm: Hemen ember denkleminde y grdmz yere 2x 1 yazacaz.

rnek. x2 + y2 + 2x 5y + 4 = 0 emberiyle ayn


merkezli olup, orijinden geen emberin denklemini yaznz.
5

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

x2 + (2x 1)2 x + 3(2x 1) 20 = 0


x2 + 4x2 4x + 1 x + 6x 3 20 = 0
5x2 + x 22 = 0
kar ki, bu denklemin diskriminant pozitif olduundan iki farkl kk vardr, demek ki kesiim
noktas 2 taneymi. O halde bu noktalar bulup, birinci blgede olan alalm.

kinci yol. emberin merkezi olan M(0, 2) noktasnn doruya en uzakl tam yarap kadar olursa, dorunun embere teet olduunu anlarz.
emberin yarapnn 5 olduu da srtyor.
M(0, 2) noktasnn y + 2x a = 0 dorusuna uzaklnn 5 olmas gerekir.
2+ 20 a
5=
12 + 2 2
diye |2 a| = 5 olmaldr. Buradan 2 a = 5 veya
2 a = 5 diyerek ann 3 veya 7 olmas gerektiini anlarz ki ann alabilecei deerler toplam
3 + 7 = 4tr.

1 m 12 4 5 (22) 1 m 21
=
25
10
11
olduundan x1 = 2 ve x2 = dir. Birinci blge5
deki nokta sorulduundan x = 2yi alacaz.
x = 2 iin y = 22 1 = 3 olacandan noktamz (2,
3)tr.

x=

rnek. y = 3 dorusunun x2 + y2 2x y + k = 0
emberine teet olmas iin k ka olmaldr?
zm: Hemen ember denkleminde y yerine 3
koyalm:
x2 + 9 2x 3 + k = 0 yani x2 2x + k + 6 = 0
olur. Dorunun embere teet olmas iin bu
denklemin zm kmesinin tek elemanl yani bu
denklemin bir tamkare olmas lazm. O halde k + 6
= 1 yani k = 5 olmaldr.

rnek. x2 + y2 3x + 4y 10 = 0 emberinin x
ekseninde ayrd kiriin boyu ka birimdir?
zm: Ksacas emberin x eksenini kestii noktalar bulup, aradaki uzakl hesaplamamz gerekiyor. Bunun iin de y = 0 vermeliyiz. buradan x2
3x 10 = 0 kar ki (x 5)(x + 2) = 0 olduundan kesim noktalarnn (2, 0) ve (5, 0) olduunu
anlarz. O halde cevap 7dir.

rnek. y + 2x a = 0 dorusunun x2 + (y 2)2 =


5 emberine teet olmas iin ann alabilecei
deerler toplam ka olmaldr?
zm: ki farkl yoldan zeceiz. Ltfen her
ikisini de inceleyiniz. Tavsiyemiz ikincisi tabii ki.
Ama herkesin de aklna gelmez!

rnek. x2 + y2 2x 4y 4 = 0 emberiyle 4x +
3y 5 = 0 dorusunun arasndaki en byk uzaklk ka birimdir?
zm: Merkezin M(1, 2) ve
B
yarapn r = 3 olduunu denklemden hemen karttk. ember M(1,2) C
1
zerinde bu doruya en uzak
A
3
nokta, ekildeki P noktasdr.
P
Pnin doruya uzakl ise r +
|MC| kadardr. Demek |MC|yi bulmak soruyu
zdrecek bize. Noktann doruya uzakl formlnden
4+65
|MC| =
=1
4 2 + 32
olduundan |PC| = 3 + 1 = 4tr.

Birinci yol. ki denklemin birleiminden ortaya


kan denklemin tek kk olmal ki doru embere teet olsun.
Doru denkleminden y = 2x + a olduu iin bu y
deerini ember denkleminde yerine yazacaz.
x2 + (2x + a 2)2 = 5,
x2 + 4x2 4(a 2)x + (a 2)2 = 5,
5x2 (4a 8)x + a2 4a + 4 = 5,
5x2 (4a 8)x + a2 4a 1 = 0
denkleminin diskriminatnn 0 olmas lazm ki tek
kk olsun.
(4a 8)2 45(a2 4a 1) = 0,
16a2 64a + 64 20a2 + 80a + 20 = 0,
4a2 + 16a + 84 = 0,
a2 4a 21 = 0
olduundan ann alabilecei deerler toplam,
kkler toplam formlnden, a1 + a2 = 4 olur.

ki emberin kesim noktas. Tm ember denklemlerinin, bize yle verilmeseler bile, x2 + y2 ile
balar duruma getirilebileceini biliyoruz. imdi
elimizde yle iki ember olduunu dnn. rnein,
x2 + y2 + Ax + By + C = 0
x2 + y2 + Dx + Ey + F = 0

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

zm: lk emberin merkezinin (2, 3) ve yarapnn 2 olduunu, ikinci emberin de merkezinin (1, 1) ve yarapnn 4 olduunu hemen kaydedelim. Merkezler arasndaki uzaklk, iki nokta
arasndaki uzaklk formlnden, kck bir hesapla hemen 5 olarak bulunur.
O halde verilen
emberler arasndaki en uzun
5
2
4
A
B aralk yanda gsM1
M2
terildii
zere
|AB| olur. 2 + 5
+ 4 = 11.

emberleri verilmi olsun. Bu iki denklem ortak


zlrse, rnein ilkinden ikincisini kartrsak,
geriye
(A D)x + (B E)y + (C F) = 0
gibi bir doru denklemi kalr ki, bu doru iki
emberin kuvvet ekseninin denklemi1 olur. (Neden?) imdi bu kuvvet ekseni denklemiyle, emberlerden cannzn istedii bir tanesinin denklemini ortak zn. Eer ortaya kan denklemin iki
farkl kk varsa, anlarz ki kuvvet ekseni o emberi iki farkl noktada kesiyor, o halde bu emberler iki farkl noktada kesiiyor. Zaten iki farkl
noktada kesien emberlerin kuvvet ekseni, bu kesim noktalarndan geen doru deil miydi? Eer
ortaya kan denklemin tek kk varsa da, benzer
ekilde emberlerin birbirlerine teet olduklarn
anlarz. Eer denklemin zm kmesi bokme
ise kuvvet ekseninin emberi kesmediini anlayarak, bu emberlerin de aslnda birbirlerini kesmediini anlam oluruz.

rnek. (x 5)2 + (y 4)2 = 36 emberiyle, merkezinin koordinatlar M(3, 2) olan ember birbirine dtan teettir. M merkezli emberin yarap
ka birimdir?
zm: Denklemi verilen emberin merkezinin
(5, 4) ve yarapnn 6 olduu srtyor. Birbirine
dtan teet emberlerde, merkezler arasndaki
uzakln yaraplar toplamna eit olduunu da
biliyoruz. Hayal edemeyen hemen ekil izerek
grsn. O halde merkezler arasnda uzakl hesaplayalm hemen: ki nokta arasndaki uzaklk
formlnden 10 buluruz. 10 = 6 + r olduundan r
= 4tr.

rneklerle daha iyi anlayacaksnz.

rnek. x2 + y2 + 2x 3y 4 = 0 emberiyle x2 +
y2 x + 1 = 0 emberinin varsa kesim noktalarn
bulunuz.
zm: ki denklemi ortak zeceiz. Hemen birini dierinden karalm da u x2 ve y2den kurtulalm:
x2 + y2 + 2x 3y 4 (x2 + y2 x + 1) = 0,
3x 3y 5 = 0.
Bu bulduumuz birinci dereceden denklem yani
doru denklemi, emberler kesiseler de kesimeseler de emberlerin kuvvet ekseninin denklemidir. Bu doruyla herhangi bir emberi birlikte dnnce, eer zm bulabilirsek kesim noktas
veya noktalarn da buluruz, eer zm yoksa
anlarz ki emberler kesimiyor.
5
3x 3y 5 = 0 yani y = x olduundan ember
3
denklemlerinin birinde bu deeri yerine yazacaz,
ben ikincisinde yazdm, 18x2 39x + 34 = 0 kt.
Bu denklemin diskriminant negatif olduundan
emberler birbirini kesmezler.

rnek. (x a)2 + y2 = 16 emberiyle (x + 4)2 + y2


= 9 emberi dik kesitiklerine gre ann alabilecei deerlerin toplam katr?
zm: nce iki emberin dik kesimesinin ne
demek olduunu hatrlayalm. M1 ve M2 merkezli
iki ember A ve B noktalarnda kesiiyor olsunlar.
M1AM2 ve M1BM2 alar dik ise emberler dik kesiiyor denir.
Hemen buna gre eklimizi izelim:
lk emberin merkezi
A
M1(a, 0) ve yarap 4
4
3
olur.
kinci emberin merkezi
M1
M2
ise M2(4, 0) ve yarap
3 olur.
|M1M2| = 5 olmas gerektiinden iki nokta arasndaki uzaklk forml gereince ann 1 veya 9 olabileceini buluruz.
O halde cevabmz 1 + (9) = 8.

rnek. (x 2)2 + (y + 3)2 = 4 emberiyle (x + 1)2


+ (y 1)2 = 16 emberinin arasndaki en uzun
aralk ka birimdir?

emberde teet denklemleri. Bir ember denklemimiz var diyelim. Bu denklemi salayan bir de
noktamz. Nokta denklemi salad iin, noktann
aslnda ember stnde olduunu biliyoruz. Peki

Kuvvet ekseninin ne olduunu hatrlamyorsanz, ya ember notlarna tekrar bakn ya da gelin bana sorun.

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

ember zerindeki bir noktadan embere ka farkl teet izilebilir? Bilirsiniz, sadece 1 tane. te
sadece 1 tane olduundan dolay bu teetin denklemi sorulabilir bize. imdi teet denklemini nasl
yazacamza gelelim:
Teetin, deme noktasyla
t
merkezi birletiren yarapa A(x1, y1)
dik olduunu biliyoruz. Analitik geometride diklik deyince
M(u, v)
de aklmza eimler arpmnn
1 olmas gelmeli. Deme
noktas ve merkez belli olduundan yarapn eimi bulunur, buradan teetin
eimi bulunur. Teetin hem eimi hem de zerinde bir nokta bilindiinden (deme noktas), denklemi rahatlkla yazlabilir. Yazalm:
emberin merkezi M(u, v) ve deme noktas da
A(x1, y1) olsun.
v y1
u x1
mMA =
olduundan mt =
olur. u
u x1
v y1
durumda teetin hem eimi biliniyor hem de zerinde bir nokta. Daha ne duruyoruz?
u x1
y y1 =
(x x1)
v y1

zm: Merkez (3, 2) olduundan, normal de


bu iki noktadan getiinden, hemen normal denklemini yazabiliriz:
1 2
mn =
= 3 olduundan normal denklemi
4 (3)
y + 1 = 3(x + 4) yani y = 3x + 11dir.
Normal ile teer her daim dik kesieceklerinden
1
mn = 3 ise mt = olup, teet denklemi y + 1 =
3
1
(x + 4) yani x + 3y + 7 = 0dr.
3
rnek. (x + 6)2 + (y 1)2 = 10
(x 1)2 + (y 2)2 = r2
emberleri veriliyor. Bu emberlerin ortak bir d
teeti iziliyor. Teet deme noktalar srasyla A
ve B olup, A(3, 2) ise r katr?
zm: M1(6, 1) ve
A(3, 2)
M2(1, 2) olduunu hemen
not edelim. imdi teetin
B
eimini bularak denklemi
M1
yazalm. r1in eimi
M2
2 1
1
=
olduun 3 ( 6) 3
dan AB dorusunun eimi 3tr. O halde ABnin
denklemi y 2 = 3(x + 3) yani 3x + y + 7 =
0dr. imdi M2 noktasnn AB dorusuna uzakl
bize r2 = ryi verecek.
3 1 + 2 + 7
12
6
r=
=
=
10 .
2
2
10 5
3 +1

emberde normal denklemleri. Teet dorusu,


ad stnde, bir dorudur. Bir doruya ka farkl
dik doru vardr? Bir sr Peki, zerindeki belli
bir noktadan ka farkl dik izilebilir? Sadece 1
tane deil mi? te, teete, tam embere teet olduu noktadan izilen dik
doruya normal dorusu den
t
nir. Anlayacanz, deme A(x1, y1)
noktasyla merkezi birletiren
M(u, v)
dorudur normal dorusu.
Deme noktas ve merkez bilindiinden derhal eimini
bulalm:
v y1
mn =
olduundan A(x1, y1) noktasndan iu x1
zilen normalin denklemi udur:
v y1
y y1 =
(x x1)
u x1

Teet parasnn uzunluu. Bir ember ve dnda bir nokta verilir. Bu noktadan embere iki farkl teet izilir ama ikisinde de teet paras eit
boyda olur. te bu teet parasnn boyunu hesaplamay reneceiz.
ember denklemi verildiinden merkez olan M
noktasnn koordinatlarn buluruz. Noktamz da P
olsun. Pden embere bir teet izip, merkezle
deme noktasn birletiren yarap da izdiimizde bir dik gen oluur ki, hipotens M ile P
noktalar arasndaki uzaklktr. Bir dik kenar da
yarap olduundan ember denkleminden bulunur, geriye sadece Pisagor Teoreminden dier dik
kenarn yani teet parasnn boyunun bulunmas
kalr, bu kadar kolay!

rnek. x2 + y2 + 6x 4y + 3 = 0 emberinin zerindeki (4, 1) noktasndan izilen teetin ve


normalin denklemlerini yaznz.

rnek. x2 + y2 4x 2y + 1 = 0 emberine, dndaki bir A(5, 3) noktasndan izilen teet parasnn uzunluu katr?
8

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

P(5, 3)

M(2, 1)

13

zm: Merkezin M(2, 1)


ve yarapn r = 2 olduunu hemen bulup, ekle yazn. |PM| = 13 ve r = 2
diye |PT| = x = 3.

31
1
26
x y+
=0
5
5
5
Eitliin her iki taraf da 5le arpalm:
5x2 + 5y2 31x y + 26 = 0.

x2 + y2

emberin dzlemde ayrd blgeler. Anlayacanz eitsizliklere geldik. Nasl ki bir doru
denkleminin eitliini eitsizlik halinde yazdmzda ifade doruyu deil bir blgeyi iaret ediyordu, emberlerde de yle.

rnek. x + y 2x + 3y 5 = 0 emberine, dndaki P(4, 5) noktasndan izilen teet parasnn


uzunluu katr?
T x
zm: Merkezin
P(4, 5)
3
M(1, ) ve yarapn
M(1, 3 )
2
2
1
r =
33 olduunu he2
1
205 ve r
men bulup, ekle yazn. |PM| =
2
1
=
33 olduundan |PT| = x = 43 .
2

Bunun manas udur: rnein, x2 + y2 = 4 emberi, aslnda bu kural salayan (x, y) noktalarnn
dzlemdeki grntleridir. x2 + y2 < 4 eitsizlii
de bu kural salayan noktalarn grnts olmal.
Yani, bir anlamda x2 + y2 = 3.999, x2 + y2 = 2.71,
x2 + y2 = 1.673, gibi eitlikleri salayan tm
noktalar x2 + y2 < 4 grntsn oluturacak. Anlayacanz cevap, emberin i blgesindeki tm
noktalardr.

noktas bilinen ember denkleminin yazlmas. Bir konik zerindeki bir noktann, koniin
denklemini salad iin orada olduunu renmitik. O halde ember stnde olduu sylenen
(x1, y1), (x2, y2), (x3, y3) noktalar
x2 + y2 + Ax + By + C = 0
denklemini salamaldr.
x12 + y12 + Ax1 + By1 + C = 0,
x22 + y22 + Ax2 + By2 + C = 0,
x32 + y32 + Ax3 + By3 + C = 0
dedikten sonra, bu bilinmeyenli denklem
sistemi zlr ve A, B, C deerleri bulunarak
ember denkleminde yerlerine yazlr.

y
r

v
O

(x u)2 + (y v)2 < r 2

(x u)2 + (y v)2 < r 2

v
x

(x u)2 + (y v)2 > r 2

rnek. A(1, 0), B(4, 2) ve C(5, 1) noktalarndan


geen emberin denklemini yaznz.
zm: Denklem x2 + y2 + Ax + By + C = 0 olsun. Noktalaryla srasyla yerlerine koyacaz:
A + C = 1
4A + 2B + C = 20
5A + B + C = 26
lk iki denklemi ortak zersek, 3A + 2B = 19 ve
son iki denklemi ortak zersek de A B = 6
olur. Sistemi, iki bilinmeyenli iki denkleme dntrdmz fark ettiniz deil mi? Hemen bu31
1
nu da zelim. A = , B = olur. Yerlerine
5
5
26
yazarsak C =
bulunur. Bylelikle soru zl5
m oldu. enmeden yerlerine yazalm:

y
r

v
O

(x u)2 + (y v)2 > r 2

imdi bunu genelleyeceiz:


(x u)2 + (y v)2 < r2 ise emberin iini,
(x u)2 + (y v)2 > r2 ise emberin dn tarayacaz.
Eer eitlik de varsa, blgeye emberin kendisini
dahil edeceiz, yoksa emberi krk izgilerle izerek, emberin dahil olmadn sylemek isteyeceiz. st ekilleri inceleyiniz.

rnek. (x 3)2 + (y 3)2 < 9 ve y x > 0 eitsizliklerini salayan kmeyi dzlemde gsteriniz.
zm: Her iki eitsizliin de grntlerini izip
kesitikleri yeri cevap olarak vereceiz.
9

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

(x 3)2 + (y 3)2 < 9 eitsizliinin grnts (3, 3) merkezli 3


birim yarapl emberin i blgesidir. y x > 0 eitsizliinin
x
O
grnts de y = x dorusunun
st blgesidir. Her ikisinin kesiimi, yanda en koyu renkle taranm, emberin i
ksmnn dorunun stnde kalan blgesidir. Her
iki ifadede eitlik olmadndan doruyu da emberi de kesik izgilerle izdiimize dikkat ediniz.
y

rnek. x2 + (y 3)2 9 ve y + 2x > 4 eitsizliklerini salayan kmeyi dzlemde gsteriniz.


zm: Her iki eitsizliin de grntlerini izip
kesitikleri yeri cevap olarak vereceiz.
x2 + (y 3)2 9 eitsizliinin
y
grnts (0, 3) merkezli 3 bi6
rim yarapl emberin i blge4
3
sidir. y + 2x > 4 eitsizliinin
grnts de y = 4 2x dorux
O 2
sunun st blgesidir. Her ikisinin kesiimi, yanda en koyu renkle taranm, emberin i ksmnn dorunun stnde kalan blgesidir. lk ifadede eitlik olduundan emberi normal
izgiyle ama ikinci ifadede eitlik olmadndan
doruyu kesik izgilerle izdiimize dikkat ediniz.

10

5.

Altrmalar

1.
Kelerinin koordinatlar A(5, 0), B(11, 0) ve
C(5, 12) olan ABC geni veriliyor.
Bu genin evrel emberinin denklemi aadakilerden hangisidir?
A) (x 4)2 + (y + 5)2 = 64
B) (x 3)2 + (y 6)2 = 100
C) (x 8)2 + (y + 6)2 = 100
D) (x 3)2 + (y + 6)2 = 81
E) (x 6)2 + (y 3)2 = 121

x = 2sin t 1
y = 2cos t + 3
eklinde anlatlan emberin denklemi aadakilerden hangisidir?
A) (x 1)2 + (y + 3)2 = 5
B) (x 1)2 + (y + 3)2 = 4
C) (x + 1)2 + (y 3)2 = 4
D) (x + 1)2 + (y 3)2 = 5
E) x2 + y2 = 9

6.

(x 2)2 + (y + 1)2 = 13 emberinin A(5, 1) noktasndaki teetine paralel olan teetin deme noktas aadakilerden hangisidir?

2.

(x + 7)2 + (y a)2 = 25 emberiyle 3y 4x = 13


dorusu arasndaki en ksa uzaklk 7 birim ise a
katr?
A) 8

B) 10

C) 12

D) 15

A) (1, 3)
D) (2, 0)

B) (1, 2)
E) (3, 2)

C) (1, 3)

E) 17

7.
Merkezi x ekseni zerindeki M
merkezli embere, 4y 3x = 24
dorusu A noktasnda teettir.
Buna gre dairenin alan ka
br2.dir?

3.
ekildeki ember y + 3 x n
= 0 dorusuna ve x eksenine x
= 5 3 apsisli noktada teettir.
A( 3 , 0) noktas embere en
uzak ka birim uzaklktadr?
A) 9

B) 12

C) 15

A) 5

D) 16

A
-5 3

B) 6

C) 7

D) 8

y
4y3x=24
A

O
M

E) 9

8.

E) 17

x2 + (y 3n)2 = 49 emberiyle (x 4n)2 + y2 = 9


emberi birbirlerine dtan teettir.
Buna gre n katr?
A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

E) 5

4.
Merkezi x ekseninin pozitif tarafnda ve x ekseni
zerinde olan, ayrca y = 3 dorusu ile 3x + 4y
12 = 0 dorusuna teet olan emberin denklemi aadakilerden hangisidir?
A) (x 1)2 + y2 = 9
C) (x + 1)2 + y2 = 9
E) x2 + y2 = 9

B) x2 + (y 1)2 = 9
D) x2 + |y + 1|2 = 9

9.

Kelerinin koordinatlar A(2, 7), B(2, 1) ve


C(4, 1) olan ABC geni veriliyor.
Bu genin i teet emberinin yarap aadakilerden hangisidir?
A) 5

B) 4

C) 3

D) 2

E) 1

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

10.

15.

Merkezi M(5, 12) olan ember y eksenine teettir.


emberin orijine olan en ksa uzakl ka birimdir?
A) 5

B) 6

C) 8

D) 10

E) 11

M merkezli ember x eksenine A


noktasnda, y = 3 x dorusuna
B noktasnda teettir.
A(2 3 , 0) olduuna gre merkezin ordinat katr?

A O x
B
M

A) 2

E) 6

B) 3

C) 4

D) 5

11.

x2 + y2 + 2x 3y 28 = 0 emberinin y ekseninin
kestii noktalar arasndaki uzaklk ka birimdir?
A) 10

B) 11

C) 12

D) 13

16.

x2 + y2 + 2x + 4y 4 = 0 emberinin noktalarndan
biri A(2, 2)dir.
emberin Aya en uzak noktasnn koordinatlar aadakilerden hangisidir?

E) 14

A) (2, 4)
D) (4, 2)

B) (2, 4)
E) (4, 2)

C) (4, 2)

12.

x2 + (a 2)y2 4x + 2y 4a + 1 = 0 emberinin
yarap ka birimdir?
A) 2

B) 3

C) 4

D) 5

17.

E) 6

A(4, 3) noktasnn eksenlere gre simetrikleri B


ve Cdir.
ABC geninin evrel emberinin denklemi
aadakilerden hangisidir?

13.

A) x2 + y2 = 25
B) x2 + y2 + 2x = 4
C) x2 + y2 = 9
D) x2 + y2 + 2x + 3y = 9
E) x2 + y2 + 2x 5 = 0

x2 + y2 10x 8y + 32 = 0 emberinin y = 2
dorusuna en uzak noktas ka birim uzaklktadr?
A) 9

B) 8

C) 7

D) 6

E) 5

18.

14.

x2 + y2 12x + 8y + 43 = 0 emberinin A(7, 3)


noktasndan geen kirilerinden en bynn
denklemi aadakilerden hangisidir?

A(1, 1) ve B(8, 6) noktalarndan geen, merkezi


2y 3x + 6 = 0 dorusu zerinde olan emberin
denklemi hangisidir?

A) 2y x + 10 = 0
C) y x + 10 = 0
E) y = x + 2

A) x2 + y2 8x + 6y + 1 = 0
B) x2 + y2 4x + 3y = 9
C) x2 + y2 + 4x 3y = 25
D) x2 + y2 = 25
E) x2 + y2 8x + 6y = 0

B) y x + 10 = 0
D) y = x

12

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

23.

19.

x + y 2x + 3y 18 = 0 emberiyle 2x y 1 =
0 dorusunun kesim noktalarnn apsisleri toplam katr?
2

y = x + 6, y = 2 x dorular ve x ekseni arasnda


kalan genin evrel emberinin denklemi aadakilerden hangisidir?

A) 3

B) 2

C) 0

D) 1

A) x2 + y2 12 = 0
B) x2 + y2 + 4x 12 = 0
C) x2 + y2 2y + 12 = 0
D) x2 + y2 = 16
E) x2 + y2 + 2x y 12 = 0

E) 2

20.

x2 + y2 = 3 emberine dndaki A(2, 3) noktasndan izilen teetlerin denklemleri aadakilerden hangisidir?


A) y = (6 + 30 )x 30

24.

(x + a + 2b)2 + (y a b)2 = r2 emberinin merkezinin koordinatlar M(2, 4) olduuna gre a b


fark katr?

y = (6 30 )x + 30
B) y = (6 + 30 )x 3

y = (6 + 30 )x + 3
A) 8

C) y = (6 + 30 )x 3 30

B) 4

C) 4

D) 8

E) 9

y = (6 30 )x + 30 3
D) y = 30 x + 6 30

y = 30 x 6 + 30

25.

4x2 + 4y2 8x + 20y 7 = 0 emberinin yarap


ka birimdir?

E) y = (3 30 )x + 6 + 30

y = (3 + 30 )x + 6 30

A) 1

21.
Ordinat eksenine (0, 3) noktasnda teet olan ve
merkezi y = x zerinde bulunan emberin denklemi aadakilerden hangisidir?

3
2

C) 2

D)

5
2

E) 3

26.

x2 + y2 + 2x 2y = 2 emberinin 4y + 3x + 24 = 0
dorusuna en yakn noktas Adr.
Ann doruya uzakl ka birimdir?

A) x + y + 3x 3y + 9 = 0
B) x2 + y2 + 6x 6y + 9 = 0
C) x2 + y2 + 6x 6y + 9 = 0
D) x2 + y2 + 9 = 0
E) x2 + y2 3x + 3y + 6 = 0
2

B)

A) 2

B) 3

C) 4

27.

22.

D) 5

E) 6

x = 4 ve x = 8 dorularna teet olan emberin


merkezi 2y x 2 = 0 zerindedir.
emberin denklemi hangisidir?

3y 2x = 12 dorusunun eksenlerle oluturduu


genin evrel emberinin denklemi aadakilerden hangisidir?

A) (x + 2)2 + (y 2)2 = 36
B) (x + 2)2 + (y + 2)2 = 36
C) (x 2)2 + (y 2)2 = 36
D) (x 2)2 + (y + 2)2 = 36
E) (x 1)2 + (y 1)2 = 25

A) x2 + y2 + 6x 4y = 0
B) x2 + y2 + 3x 2y + 13 = 0
C) x2 + y2 + 6x = 0
D) x2 + y2 6x + 4y 1 = 0
E) x2 + y2 + 6x 4y + 13 = 0
13

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

28.

33.

(x + 3)2 + (y 1)2 = 1
(x 2)2 + (y 1)2 = 4
emberlerinin en uzak noktalar arasndaki
uzaklk ka birimdir?
A) 8

B) 7

C) 6

D) 5

x2 + y2 + 3x 2y + 4 = 0 ve x2 + y2 + x + 3y 5 =
0 emberlerinin kuvvet eksenlerinin denklemi
aadakilerden hangisidir?
A) 2x 5y + 9 = 0
C) 2x y + 1 = 0
E) 2x + 5y 1 = 0

E) 4

B) x + 3y + 8 = 0
D) 2x 3y + 5 = 0

29.
(x 2)2 + (y + 3)2 169 = 0 emberinin A(1, 1)
noktasndan geen en ksa kiriinin uzunluu
ka birimdir?
A) 14

B) 15

C) 18

D) 20

34.

x2 + y2 = 25 emberiyle (x 13)2 + y2 = r2 emberi


dik kesimektedir.
Buna gre r ka birimdir?

E) 24
A) 7

B) 9

C) 10

D) 12

E) 14

30.

Koordinat eksenlerine teet olan ember A(2, 1)


noktasndan geiyor.
Koordinat eksenleriyle ember arasnda kalan
blgenin alan, aadakilerden hangisinin 4
kat kadar br2.dir?
A)

7
4

B)

5
4

C)

3
4

D)

35.

x2 + y2 = 25 emberi zerindeki A(3, 4) noktasndan izilen normalin eimi aadakilerden


hangisidir?
A)

1
4

E) 4

4
3

B)

4
3

C)

3
4

D)

3
4

E) 1

36.

x2 + y2 + 2x ay + 9 = 0 emberi ordinat eksenine


teettir. Buna gre a katr?

31.
ekildeki emberin denklemi
aadakilerden hangisidir?
A) (x 4)2 + (y 3)2 = 5
B) (x 3)2 + (y 4)2 = 5
C) (x 4)2 + (y 3)2 = 25
D) x2 + y2 + 4x 3y = 0
E) (x + 4)2 + (y + 3)2 = 5

y
6

A) 6
O

C) 4

D) 3

E) 2

8 x

37.
Koordinat eksenlerine nc blgede teet olan
ve merkezi 3x + 2y + 15 = 0 dorusu zerinde bulunan emberin denklemi aadakilerden hangisidir?

32.

(x + 3)2 + (y 2)2 = 25 emberine zerindeki A(1,


5) noktasndan izilen teetin denklemi aadakilerden hangisidir?
A) 4x 3y 16 = 0
C) 4x + 3y 9 = 0
E) 4x + 3y 19 = 0

B) 5

A) (x 3)2 + (y 3)2 = 9
B) (x 3)2 + (y + 3)2 = 9
C) (x + 3)2 + (y + 3)2 = 9
D) (x + 3)2 + (y 3)2 = 9
E) (x + 3)2 + (y + 3)2 = 5

B) 4x + 3y 20 = 0
D) 4x 3y + 14 = 0

14

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

38.

43.

(x 1)2 + (y + 2)2 = 9 emberiyle ayn merkezli ve


3x 4y + 9 = 0 dorusuna teet olan ember arasnda kalan daire halkasnn alan ka br2.dir?

x2 + y2 = 9 emberine A(5, 0) noktasndan izilen


teet parasnn uzunluu ka birimdir?
A) 1

A) 4

B) 5

C) 6

D) 7

B) 2

C) 3

D) 4

E) 5

E) 8

44.
39.

ekildeki ember eksenleri A, B ve


Cde kesmektedir.
A(4, 0), B(0, 2) olduuna gre
emberin yarap ka birimdir?
A) 4

B) 5

C) 6

x2 + y2 + 2ky = 0 emberine dndaki A(5, 4)


noktasndan izilen teet parasnn uzunluu 9
birim ise k katr?

C
M

A) 3

B) 5

C) 7

D) 5

E) 6

A O x

D) 7

E) 8

45.
y = x 1 ve y = x + 7 dorularna teet olan ve
merkezi y ekseni zerinde bulunan emberin
denklemi aadakilerden hangisidir?

40.

ekilde (x 6)2 + y2 = 36
olan embere 4y ax = 4a
teeti izilmitir.
Bnin ordinat ka birimdir?
A) 4

B)

16
5

C)

17
5

D)

A) x2 + y2 + 3y 8 = 0
B) x2 + y2 4y + 1 = 0
C) x2 + y2 + 6y + 9 = 0
D) x2 + y2 2y + 3 = 0
E) x2 + y2 6y + 1 = 0

y
B
A
O

19
5

E)

24
5

46.
A(3, 0) ve B(5, 0) noktalarndan geen ve merkezi y = x dorusu zerinde olan emberin denklemi aadakilerden hangisidir?

41.
Drdnc blgede ve eksenlere teet olan emberin merkezi x y 6 = 0 dorusu zerinde olduuna gre denklemi aadakilerden hangisidir?

A) x2 + y2 2x + 2y + 17 = 0
B) x2 + y2 2x + 2y 15 = 0
C) x2 + y2 + 2x + 2y + 17 = 0
D) x2 + y2 2x 2y 15 = 0
E) x2 + y2 2x 2y 17 = 0

A) x2 + y2 6x + 6y + 9 = 0
B) x2 + y2 6x 6y + 9 = 0
C) x2 + y2 + 6x + 6y + 9 = 0
D) x2 + y2 3x + 3y + 9 = 0
E) x2 + y2 3x 3y + 9 = 0

47.

m(A) = 90o olan ABC geninin kelerinin koordinatlar A(2, 4) ve B(4, 0) ise ABC geninin
evrel emberinin denklemi aadakilerden
hangisidir?

42.

x2 + y2 2x + 6y + 5 = 0 emberinin zerindeki
A(2, 5) noktasndan izilen teetin denklemi
aadakilerden hangisidir?
A) 2y + x = 0
C) 2y x + 4 = 0
E) 2y x + 5 = 0

A) x2 + (y + 1)2 = 25
B) (x 1)2 + y2 = 100
C) x2 + (y + 1)2 = 36
D) (x 1)2 + y2 = 25
E) (x 1)2 + y2 = 36

B) 2y x + 2 = 0
D) 2y + x 5 = 0

15

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

48.

53.

O(0, 0) noktasnn x + y 6x + 8y + 24 = 0 emberine en byk uzakl ka birimdir?


2

A) 4

B) 5

C) 6

D) 7

x2 + y2 = 13 emberinin zerindeki A(2, 3) noktasndan izilen teetinin denklemi aadakilerden hangisidir?

E) 8
A) 2x 3y + 13 = 0
C) 2x 4y + 11 = 0
E) 2x + 3y + 5 = 0

B) 2x + 3y 12 = 0
D) 2x 3y 9 = 0

49.

x2 + y2 18x 14y + 94 = 0 emberiyle x2 + y2


2x 2y 7 = 0 emberinin en uzak noktalar
arasndaki uzaklk ka birimdir?

54.
A) 11

B) 14

C) 17

D) 18

ekildeki M emberi C(4, 0) noktasnda x eksenine teettir. y eksenini A ve B noktalarnda kesen


emberin [AB] kiriinin uzunluu
6 birimdir.
Bu emberin denklemi aadakilerden hangisidir?

E) 19

50.
A(6, 1), B(0, 3) ise [AB] apl emberin denklemi aadakilerden hangisidir?

55.

51.

x + y 2(m 3)x + 8y 16 = 0 emberi x eksenini A ve B noktalanda kesiyor.


[AB]nin orta noktasnn apsisi 2 ise emberin
yarap ka birimdir?

ekilde [OA embere A noktasnda teettir.


B(2, 0) ve C(8, 0) ise |OA|
ka birimdir?

A) 3

A) 3

B) 4

C) 5

D) 6

E) 7

52.

B) 4

C) 12

y
A
C

D) 6

E) 5

B) 11

C) 12

D) 14

(x 2)2 + (y + 5)2 37 = 0 emberinin A(1, 1)


noktasndan izilen teetin denklemi aadakilerden hangisidir?

y
A

M
B

BO

56.

ekildeki M emberi Ada y eksenine teet ve x eksenini B ve Cde


kesiyor.
M(10, 8) olduuna gre |BC|
katr?
A) 10

A) (x 2)2 + (y + 8)2 = 16
B) (x 4)2 + (y 5)2 = 25
C) (x 4)2 + (y 5)2 = 25
D) (x 6)2 + (y 4)2 = 16
E) (x 4)2 + (y + 5)2 = 25

A) (x + 3)2 + (y 2)2 = 10
B) (x 3)2 + (y + 2)2 = 10
C) (x + 3)2 + (y 2)2 = 5
D) (x 3)2 + (y 2)2 = 4
E) (x 3)2 + (y + 2)2 = 6

y
O C
A
M

A) x 6y + 5 = 0
C) 6x y 5 = 0
E) x + 6y 5 = 0

E) 16

16

B) x 6y 5 = 0
D) x 3y + 5 = 0

Mustafa YACI

57.
2

emberin Analitik ncelenmesi

Bota kalan aadaki satrlar da gzel bir teorem


ve kantyla dolduralm

x + y + 3x y + 5 = 0
x2 + y2 x + 2y 10 = 0
emberlerinin kuvvet eksenleri O(0, 0) noktasna ka birim uzaklktadr?
A) 7

B) 6

C) 4

D) 3

Teorem. apnn bir ucu A(x1, y1), dier ucu B(x2,


y2) olan emberin denklemi
(x x1)(x x2) + (y y1)(y y2) = 0
eklindedir.
Kant: [AB]nin orta noktas emberin merkezini,
|AB|nin yars da yarap vereceinden,
x + x 2 y1 + y 2
M 1
,

2
2
1
r=
(x1 x 2 )2 + ( y1 y 2 )2
2
olur. Artk merkezin koordinatlar ve yarap bilindiinden denklemi yazabiliriz:

E) 2

58.

y = mx + 5 dorusu, x2 + y2 = 16 emberine teettir.


mnin pozitif deeri katr?
A)

3
2

B)

4
3

C)

3
4

D)

2
3

E)

3
5

ve

59.
2

x + y + 2x + 8y + 2m = 0 emberi x = 2 dorusuna teettir.


Buna gre m katr?
B) 1

C) 2

D) 3

E) 4

x2 + y2 = 9 emberinin [AB ve [AC teetlerinin belirttii ann ls 60odir.


Bu koulla deien A noktasnn geometrik yerinin bants aadakilerden hangisidir?

B
A
B
D
C
B
C
A
A
B
D
A

2
7
12
17
22
27
32
37
42
47
52
57

A
D
C
C
D
E
D
B
B
E
E
E

5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
55
60

rnek. A(3, 7) ve B(4, 6) noktalar veriliyor.


[AB]yi ap kabul eden emberin denklemini bulalm.
zm: stteki kanta srtmz dayayalm:
(x + 3)(x 4) + (y 7)(y + 6 ) = 0.

B) x + y = 6
D) 3x + 2y = 16

CEVAP ANAHTARI
D
E
3
4
E
B
8
9
C 13 A 14
A 18 E 19
A 23 B 24
C 28 A 29
E 33 A 34
C 38 D 39
C 43 D 44
D 48 C 49
C 53 A 54
D 58 B 59

y1 + y 2
x x1 y y1

=
+

2
2 2
kar ki, bu eitlikte gerekli sadeletirmeler yaplrsa
x2 (x1 + x2)x + x1x2 + y2 (y1 + y2)y + y1y2 = 0,
(x x1)(x x2) + (y y1)(y y2) = 0.

60.

1
6
11
16
21
26
31
36
41
46
51
56

x + x2
2
x2 (x1 + x2)x + 1
+ y (y1 + y2)y +
2
2

A) x2 + y2 = 27
C) x2 + y2 = 36
E) x2 + y2 = 2

1
( x x1 ) 2 + ( y y1 ) 2
4
olduundan, bu deerler eitlenirse,

r2 =

A) 0

x + x2
y + y2

2
x 1
+ y 1
=r
2
2

C
C
E
C
E
D
B
E
E
A
B
C

17

emberin Analitik ncelenmesi


km YS Sorular

1.

x2 + y2 = 25 dairesinin A(5, 0) noktasndaki teetinin denklemi aadakilerden hangisidir?


A) x y = 5
D) x 5 = 0

B) x + y = 5
E) x y = 0

C) y 5 = 0
1966 SS

6.

M(2, 1) merkezli ve 4x 3y = 4 dorusuna teet


olan emberin denklemi aadakilerden hangisidir?
A) x2 + y2 + 4x 2y 4 = 0
B) x2 + y2 4y + 2y + 4 = 0
C) x2 + y2 + 4x 2y 2 = 0
D) x2 + y2 + 4x + 2y + 9 = 0
E) x2 + y2 + 4x 2y + 2 = 0
1976 SS

7.

2.
zerindeki (4, 1) noktasndan
x2 + y2 4x + 2y 3 = 0
emberine izilen teetin denklemi aadakilerden hangisidir?

a > 0 koulu ile (x a)2 + y2 9 = 0 emberinin x2


+ (y 4)2 4 = 0 emberine teet olabilmesi iin
a ne olmaldr?
A) 9

A) 2x + y 5 = 0
C) x 2y 5 = 0
E) x + y 5 = 0

B) x y 3 = 0
D) x + y 6 = 0
1966 SS

3.

Yarap 4 olan ve merkezi y = x dorusu zerinde bulunan emberin denklemlerden biri aadakilerden hangisidir?
A) (x 4)2 + (y 4)2 = 16
B) (x + 4)2 + (y + 4)2 = 16
C) (x 4)2 + (y 4)2 = 4
D) (x + 4)2 + (y 4)2 = 16
E) (x + 4)2 + (y 4)2 = 4

B) 7

C) 4

D) 3

8.

Yandaki ekilde |OA| = |OB| = 4


birim ve m(AOB) = 45odir.
M emberin merkezi olduuna
gre P noktasnn ordinat katr?
A) 2

E) 2
1978 SS

B) 1

C) 2 + 2

B
45

D) 1 + 2

P
x

E) 2 2
1980 SS

9.
y 1 = 0 ve y + 5 = 0 dorularna teet olan ve
merkezi y x + 1 = 0 dorusu zerinde bulunan
emberin denklemi aadakilerden hangisidir?
1967 SS

4.

x2 + y2 = 5 emberinin y = 2x + n dorusuna teet


olmas iin n aadakilerden hangisi olmaldr?

A) (x + 2)2 + (y + 2)2 = 9
B) (x + 2)2 + (y 2)2 = 36
C) (x 1)2 + (y 2)2 = 9
D) (x + 1)2 + (y + 2)2 = 36
E) (x + 1)2 + (y + 2)2 = 9
1981 YS

A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

E) 5
1967 SS

5.

Merkezi (2, 3) ve Ox eksenine teet olan emberin denklemi aadakilerden hangisidir?


A) (x 2)2 + (y + 3)2 = 4
B) (x + 2)2 + (y 3)2 = 4
C) (x + 2)2 + (y 3)2 = 9
D) (x 2)2 + (y + 3)2 = 9
E) (x 2)2 + (y + 3)2 = 13

10.

x2 + y2 4x = 0 emberi ve bu ember zerindeki


M(3, 3 ) noktas veriliyor.
Bu noktadan geen apn teki u noktasnn
koordinatlar nedir?
A) (3,

3)

D) ( 3 , 1)
1974 SS

B) (1, 3 )
3 1
E)
,
3
2

C) (1, 0)

1981 YS

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

11.

15.

x2 + (y k)2 = 4 ve (x 4)2 + y2 = k2 emberinin


dtan teet olmalar iin knn deeri ne olmaldr?

x
y
+
= 1 dorusuyla (x 1)2 + (y 3)2 = 16
12 16
emberi arasndaki en ksa uzaklk ka birimdir?

A) 3

B) 4

C) 5

D) 6

A) 6

B) 5

C) 4

D) 3

E) 8
1983 YS

E) 2
1985 YS

16.
A(2, 1) noktasnn y = mx + 1 dorusuna gre simetriklerinin geometrik yerinin denklemi aadakilerden hangisidir?

12.
1
5
x + , y = 4x 4 ve y = 0
4
4
dorularn oluturduu genin evrel emberinin merkezi aadakilerden hangisidir?
y=

7
, 0)
2
D) (2, 0)

3
, 0)
2
E) (3, 0)
B) (

A) (

C) (

A) x2 + (y 2)2 = 1
C) (x 1)2 + y2 = 1
E) x2 + (y 1)2 = 4

5
, 0)
2

B) (x 1)2 + (y 2)2 = 5
D) (x 2)2 + y2 = 9
1985 YS

1983 YS

17.

K(7, 2) noktasnn (x 3)2 + (y 5)2 = 4 emberine en ksa uzakl ka birimdir?

13.
M(2, 3) merkezli ve R = 5 yarapl emberin x
eksenini kestii noktalarn apsisleri nedir?

A) 2; 6

B) 1; 7

C) 4; 4

A) 6

B) 5

C) 4

D) 3

D) 3; 5 E) 5; 3
1984 YS

E) 2
1986 YS

18.

14.

Yandaki ekilde T(0, 3) noktasnda teet olan bir emberin,


OS teetinin eim as 30o veriliyor.
Buna gre emberin denklemi aadakilerden hangisidir?

Yukardaki ekilde verilen x2 + y2 = 4 emberinin


M(1, 3 ) noktasndaki teeti,
x2 + y2 + 12x + 36 = R2
emberine de teet olduuna gre, R yarap ka
birimdir?

y
T
30

S
x

A) x2 + y2 2x 6y + 6 = 0
B) x2 + y2 + 2 3 x + 6y + 6 = 0
C) x2 + y2 2 3 x 6y + 9 = 0
D) x2 + y2 + 2 3 x 6y + 9 = 0
E) x2 + y2 + 2 3 x + 6y 6 = 0

A) 8

B) 7

C) 6

D) 5

E) 4
1984 YS

1986 YS

19

Mustafa YACI

emberin Analitik ncelenmesi

19.

23.

Denklemi x2 6x + y2 = 7 olan emberin apnn


uzunluu ka birimdir?

Aadakilerden hangisi balang noktasndan


uzakl 3 ile 4 birim arasnda olan noktalarn
kmesini belirtir?
A) 3 < x + y < 4
C) 9 < x2 + y2 < 16
E) x + y < 1

A) 3

B) 3 < x2 + y2 < 4
D) x2 + y2 < 7

Dik koordinat sisteminde, A(0, 0), B(4, 0) noktalarndan geen ve merkezi


2x y 2 = 0
dorusu zerinde bulunan emberin yarap ka
birimdir?

A)

B) 4

C) 5

D) 17

15
4

C)

O x

13
4

D) 4

ekildeki ember d dorusuna


T noktasnda, x eksenine ise
A( 2 3 , 0) noktasnda teettir.
m(TOA) = 60o olduuna gre
emberin yarap ka birimdir?

(x + 2)2 + (y 3)2 = 4 emberine A(6, 0) noktasndan izilen teet uzunluu ka birimdir?

21

B)

D(6, 3)

E) 3

25.

21.

A)

17
4

E) 8
1991 YS

1997 YS

D) 2 2
E) 2
1988 YS

C) 3

D) 7

ekildeki [OC] apl


ember D(6, 3) noktasndan getiine gre,
emberin yarap ka
birimdir?

20.

B) 2 3

D) 6

24.

1987 YS

A) 4

B) 5

A)

E) 2 5
1989 YS

B)

C) 2

y
T
60

D) 3

E) 4
1999SS1

26.
ekildeki M merkezli emy
ber, O merkezli ve 1 cm yarapl eyrek embere T B
noktasnda, Ox ve Oy eksenlerine de srasyla A ve B 1 T
noktalarnda teettir.
O 1
Buna gre, M merkezli
emberin yarap ka cm dir?

22.
A ve B kmeleri
A = {(x, y)y x2 < 0, x, y

B = {(x, y)x2 + y2 4 < 0, x, y }


olduuna gre AB kmesi aadaki taral
blgelerden hangisidir?


A)

1
6
11
16
21
26

1991 YS
20

B) 2 + 1

D
A
A
E
A
B

C)

2+2

CEVAP ANAHTARI
2 E 3 D 4 E
7 D 8 A 9 E
12 E 13 A 14 D
17 D 18 C 19 C
22 E 23 E 24 B
27
28
29

D) 2 E) 4
2002 SS

5
10
15
20
25
30

D
B
D
D
C