ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΕΩΡΩΝ & ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2016 

ΤΕΥΧΟΣ 01

Περιεχόμενα

IAN
ΦΕΒ
ΜΑΡ
2016

Σημείωμα της έκδοσης..............................................................................................................................................................................3
Τα νέα του Μουσείου.................................................................................................................................................................................4
Έγραψαν για μας.............................................................................................................................................................................................5
Τα εκπαιδευτικά μας Προγράμματα........................................................................................................................................ 6-7
Μουσειακά Παραλειπόμενα................................................................................................................................................................8
Πρόγραμμα δράσεων του Μουσείου για το 2015-2016.......................................................................................9
Από τα διοράματα του Μουσείου.............................................................................................................................................. 10
Τα ζώα του Μουσείου............................................................................................................................................................................ 11
Tα μανιτάρια του Μουσείου μας.................................................................................................................................................. 12
Μανιταροφιλία και Μανιταρογνωσία στην Ελλάδα................................................................................................... 13
Νέες Πανελλήνιες έντυπες καταγραφές μανιταριών...................................................................................... 14-16
Μανιταρο-συνταγές................................................................................................................................................................................. 17
Βιβλιοπαρουσιάσεις................................................................................................................................................................................ 18
Δράσεις Μουσείων.................................................................................................................................................................................. 19
Η σελίδα της WWF Ελλάς................................................................................................................................................................ 20
Η σελίδα της ANIMA - Σύλλογος Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής.............................. 21
Η σελίδα της Δράσης για την Άγρια Ζωή.......................................................................................................................... 22
Η σελίδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας.................................................................................................... 23
Η σελίδα της Καλλιστώ - Περιβαλλοντική οργάνωση για την άγρια ζωή και τη φύση.............. 24
Η σελίδα του Φορέα Διαχείρισης Δάσους Δαδιάς - Λευκίμης - Σουφλίου........................................ 25
Σχολικό βήμα.................................................................................................................................................................................................. 26
Αρθρογραφία....................................................................................................................................................................................... 27-29
Αφιέρωμα στα Μοναστήρια των Μετεώρων.................................................................................................................... 30
Εκδότης:

Μουσείο Φυσικής Ιστορία Μετεώρων
& Μουσείο Μανιταριών

Επιμέλεια Εξωφύλλου:

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας
Μετεώρων & Μουσείο Μανιταριών

Ιστορία εξωφύλλου:

Συντακτική Oμάδα:

Λεπτομέρεια από το «Μονοπάτι των μανιταριών» του Μουσείου

Κωνσταντινίδης Γιώργος
Λεγάκης Αναστάσιος
Λιέας Νίκος
Πάλλα Βίκυ
Παραλικίδης Νίκος

Υπεύθυνη Περιοδικού:
Βίκυ Πάλλα

Δημιουργικό - Eκτύπωση:
Λυχνία Α.Ε.
Ανδραβίδας 7, 13671 Χαμόμηλο Αχαρνών
Τ. 210 3410436, F. 210 3425967
lyhnia.com • info@lyhnia.com

01

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ
ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΕΩΡΩΝ &
ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ

Νίκος Πάλλας
Διευθυντής του Μουσείου

Το Μουσείο είναι σχετικά νέο. Έχει μόλις ένα χρόνο ζωής. Στο διάστημα αυτό μας
επισκέφθηκαν χιλιάδες άτομα και τα σχόλια που έχουμε δεχθεί είναι εξαιρετικά.
Είμαστε πραγματικά περήφανοι, γιατί αυτό που έχουμε δημιουργήσει δέχεται
καθημερινά ιδιαίτερα θετικές κριτικές, που αποτυπώνονται με σαφήνεια στο
βιβλίο εντυπώσεων του Μουσείου, αλλά και στις σελίδες μας στα social media.

Σημείωμα της
έκδοσης

Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, ότι έχουν ασχοληθεί, με ιδιαίτερα θετικό τρόπο, παρά
τη μικρή μας ηλικία, η μεγάλη πλειοψηφία των ΜΜΕ της χώρας.
Αυτή η αντιμετώπιση ασφαλώς μας χαροποιεί, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει το βάρος
των ευθυνών μας, απέναντι σε ένα κοινό απαιτητικό και ευαισθητοποιημένο σε
θέματα περιβάλλοντος.
Αυτό, το βάρος της ευθύνης, μας οδηγεί στην αποφυγή της στατικότητας. Μέσα
από τη δημιουργία γεγονότων, επιθυμούμε να ενισχύσουμε αποφασιστικά την
επαφή του ανθρώπου με τη φύση, αλλά και την ευαισθητοποίησή του, σε σχέση
με το περιβάλλον.
Η αντίληψη αυτή, μας οδήγησε στην έκδοση που έχετε μπροστά σας.
Ο στόχος μας δεν είναι απλά και μόνον η ενημέρωση για τις δράσεις του Μουσείου ή η ανάδειξη των εκθεμάτων του.
Στόχος μας είναι να δώσουμε βήμα και σε άλλους. Να ενώσουμε δυνάμεις απέναντι σε προβλήματα και στόχους. Να αναπτύξουμε το διάλογο.
Για αυτό:
• Δίνουμε βήμα σε επιστήμονες, που με το κύρος και τον ακαδημαϊκό τους
λόγο, εμβαθύνουν τη γνώση.
• Δίνουμε βήμα σε περιβαλλοντικές οργανώσεις για να αναδείξουμε το τεράστιο
έργο τους.
• Δίνουμε βήμα στους Μανιταρόφιλους, που τα τελευταία χρόνια μας καταπλήσουν με τις δράσεις τους.
• Δίνουμε βήμα στους Φίλους του Μουσείου, για να καταθέσουν τις εμπειρίες
και τις απόψεις τους.
• Δίνουμε βήμα στους μαθητές και τα σχολεία, για να αναδείξουν τις περιβαλλοντικές τους δράσεις.
• Παρέχουμε χώρο σε παρουσίασεις βιβλίου σχετικά με τη φύση.
• Αναδεικνύουμε, τέλος, δραστηριότητες άλλων Μουσείων, προσβλέποντας
πάντα στη δημιουργία ενός αλληλοτροφοδοτούμενου δικτύου αυξημένης
αποτελεσματικότητας.
Δεν ξέρουμε αν θα πετύχουμε όλους μας τους στόχους. Για ένα όμως είμαστε
βέβαιοι: Οτι θα κάνουμε τα πάντα για να τους πετύχουμε!

3

Τα νέα του
Μουσειου
ΦΟΣ ΤΟΥ
ΜΗ
ΓΡΑ
ΤΟ
Ν
Ω

Διαγωνισμός
Φωτογραφίας

ΓΡ

Ν

Τ

Ο

ΙΑ

ΦΩ

Σ!

Α!

Φ

Πάρε µέρος στο ∆ιαγωνισµό!

ΑΦ

Ρ
ΟΣ ΤΗΣ Χ

Ο

Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων
και Μουσείο Μανιταριών διοργανώνει
διαγωνισµό µε θέµα “Φωτογράφος του
Μήνα-Φωτογράφος της Χρονιάς”!
Πρόκειται για φωτογραφίες που οι
επισκέπτες του Μουσείου βγάζουν στο
χώρο µας και αφορούν τα εκθέµατα του
(πουλιά, ζώα, µανιτάρια, διοράµατα).
Ο διαγωνισµός ξεκινά 1/9/2015 και
ολοκληρώνεται 31/8/2016.
Αποστολή Φωτογραφίας
info@meteoramuseum.gr

Ψηφοφορία
www.facebook.com/meteoramuseum

Χορηγός:

4

Σε εξέλιξη βρίσκεται ο διαγωνισμός για το “Φωτογράφο του
Μήνα” και το “Φωτογράφο της Χρονιάς” που διοργανώνει
το Μουσείο μας. Ήδη έχουν αναδειχθεί οι νικητές των μηνών Σεπτεμβρίου, Οκτωβρίου, Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου.
Όπως είναι γνωστό, οι νικητές κάθε μήνα λαμβάνουν τα
δώρα τους, ενώ όλοι μαζί στο τέλος θα διαγωνιστούν για
για το “Φωτογράφο της Χρονιάς”, ο οποίος θα λάβει δώρο
μια φωτογραφική μηχανή.
Ο διαγωνισμός διαρκεί δώδεκα μήνες και οι φωτογραφίες
των νικητών θα κοσμήσουν το ημερολόγιο του Μουσείου για
το 2017. Χορηγός του διαγωνισμού είναι η εταιρία Πέρκας
Electronet, των Τρικάλων, την οποία για άλλη μια φορά ευχαριστούμε. Περισσότερες πληροφορίες για το διαγωνισμό
μπορείτε να βρείτε: www.meteoramuseum.gr

Εκπαιδευτικά
προγράμματα
και ΟΛΥΜΠΟΣ
Είναι απολύτως αξιέπαινη η πρωτοβουλία της γαλακτοβιομηχανίας
ΟΛΥΜΠΟΣ να χορηγήσει τη συμμετοχή 1500 μαθητών στα εκπαιδευτικά προγράμματα του Μουσείου.
Είναι μια ενέργεια, που διευκολύνει
τη συμμετοχή τους σε μια διαδικασία, όπου κύριος στόχος της είναι
η ενίσχυση της περιβαλλοντικής
ευαισθησίας των μαθητών. Αποκτά
δε ιδιαίτερη αξία οταν γίνεται σε
μια περίοδο μεγάλης οικονομικής
και κοινωνικής κρίσης. Τους ευχαριστούμε!

Διαγωνισμός
Ζωγραφικής
Συνεχίζεται με επιτυχία ο διαγωνισμός
ζωγραφικής για τους μαθητές δημοτικού που συμμετέχουν στα εκπαιδευτικά
προγράμματα του Μουσείου, ο οποίος
θα διαρκέσει μέχρι 15/6/2016, ημερομηνία δηλαδή ολοκλήρωσης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Τα έργα θα κριθούν από επιτροπή που
συστήνεται για το σκοπό αυτό, ενώ στους
3 νικητές θα δωθούν δώρα. Οι πίνακες
θα εκτίθενται στην αίθουσα “Ασπροπάρης” του Μουσείου και θα παραμείνουν
μέχρι 30/7/2016.

Το Μουσείο πρωτοπορεί
Ένα πρωτοποριακό σύστημα ξενάγησης, που αξιοποιεί τις
πλέον σύγχρονες τεχνολογίες για κινητές συσκευές, εφαρμόζει το Μουσείο μας. Η εφαρμογή αυτή είναι αποτέλεσμα συνεργασίας με την Τρικαλινή εταιρεία URBOTOUR,
η οποία προσφέρει υψηλές τεχνολογικές υπηρεσίες. Έτσι,
ο επισκέπτης του Μουσείου θα έχει την δυνατότητα μέσα
από το tablet ή το κινητό του με έναν πολύ εύκολο τρόπο,
να βλέπει πληροφορίες για τα εκθέματα χωρίς να έχει την
ανάγκη ξεναγού. Η ξενάγηση αυτή σε πρώτη φάση, θα γίνεται στα Ελληνικά και στα Αγγλικά, ενώ στη συνέχεια θα
προστεθούν και άλλες γλώσσες. Για μας, εκτός των άλλων,
είναι και ένας τρόπος για μία αποτελεσματικότερη διάχυση
των περιβαλλοντικών μας μηνυμάτων.

Επιμέλεια: Βίκυ Πάλλα
Εκπαιδευτικός , Yπεύθυνη έκδοσης Περιοδικού

Oρισμένες κρίσεις των επισκεπτών μας από το βιβλίο εντυπώσεων του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων και Μουσείου
Μανιταριών.

Έγραψαν
για μας

5

Ελένη Μπακογιάννη
Εκπαιδευτικός - Υπεύθυνη εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Μουσείου

Τα εκπαιδευτικά μας
Προγράμματα

Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Μετεώρων και Μουσείο Μανιταριών, αντιλαμβανόμενο τις σύγχρονες
τάσεις της μουσειακής εκπαίδευσης και πιστό στη
φιλοσοφία του για την ευαισθητοποίηση των μαθητών
και τη διαμόρφωση οικολογικής συνείδησης, οργανώνει εκπαιδευτικά προγράμματα για τους μικρούς
μαθητές.

6

Γιατί, όμως, είναι σημαντική η
εκπαιδευτική δράση για ένα μουσείο;
Από χώρος συλλογής αντικειμένων,
στην ανάπτυξη εκπαιδευτικού
χαρακτήρα.
Τα μουσείο στην πρώιμή του μορφή
εμφανίστηκε στις ιδιωτικές συλλογές
των αριστοκρατών. Με το πέρασμα των
χρόνων υπήρξε μεγάλη ανάπτυξη στον
τομέα αυτό, με την ίδρυση των πρώτων
μουσείων και την κατασκευή κτιρίων
αποκλειστικά για αυτό. Αν και αρχικά
τα μουσεία λειτουργούσαν σαν χώροι
συλλογής, διατήρησης και έκθεσης των
αντικειμένων, σήμερα ο ρόλος τους δεν
είναι μόνο αυτός. Το μουσείο έχει πλέον
κοινωνικό, ερευνητικό και εκπαιδευτικό
χαρακτήρα, με σημαντικούς στόχους την
ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της

αισθητικής παιδείας.
Ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας, ιδιαίτερα,
βρίσκεται στο επίκεντρο της λειτουργίας
των μουσείων και υπάρχει έτσι η μουσειακή εκπαίδευση, δηλαδή η εκπαίδευση
που προσφέρεται στο κοινό. Διαφέρει
βέβαια από την τυπική εκπαίδευση
καθώς δεν προσφέρει εξειδικευμένη
γνώση βάσει επίσημου προγράμματος.
Στόχος είναι να προάγει την ενεργή και
αυθόρμητη συμμετοχή των επισκεπτών
και να τους ψυχαγωγεί. Αυτό μπορεί να
επιτευχθεί μέσα από τον ίδιο τον τρόπο
παρουσίασης των εκθεμάτων, την παροχή πληροφοριακού υλικού, τη χρήση πολυμέσων, την ίδρυση εργαστηρίων όπου
ο επισκέπτης μπορεί να πειραματιστεί
και να εκφραστεί καλλιτεχνικά, αλλά και
την οργάνωση ειδικών εκπαιδευτικών
προγραμμάτων, δηλαδή οργανωμένα
προγράμματα γνωριμίας των εκθεμάτων
με το κοινό.

Το κοινό του μουσείου αποτελείται από
επισκέπτες διαφόρων ηλικιών, με διαφορετικό γνωστικό υπόβαθρο, που θα
έρθουν ατομικά ή ομαδικά κτλ., οπότε
είναι απαραίτητο να υπάρχει ευελιξία
στην εκπαιδευτική διαδικασία και να
είναι κατάλληλη για κάθε ηλικία.
Ιδιαίτερη κατηγορία επισκεπτών αποτελούν τα παιδιά. Εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, όπως και για μεγάλους,
προσφέρονται από πληθώρα μουσείων. Σκοπός τους είναι να μετατραπεί
η επίσκεψη στο μουσείο σε ευχάριστη
εμπειρία, να καλλιεργήσουν την κριτική
παρατήρηση και κατανόηση των εκθεμάτων. Παράλληλα, ανεπτυγμένη είναι
πλέον η σχέση μουσείου-σχολείου, αφού
πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα απευθύνονται στο οργανωμένο σχολικό κοινό
και υπάρχει αρκετά συχνά συνεργασία
με τους εκπαιδευτικούς για την υλοποίησή τους.

Τα τρέχοντα εκπαιδευτικά

λιά-μετανάστευση. Αναλυτικά:

προγράμματα του Μουσείου

“Το δάσος και οι κάτοικοί του”.

Το Μουσείο μας, λοιπόν, βάσει και των
παραπάνω, επιθυμεί να μετατρέψει την
επίσκεψη στο χώρο του σε μια εποικοδομητική και ψυχαγωγική εμπειρία για
τα παιδιά και για αυτό συνεχώς αναπτύσσει την εκπαιδευτική του δράση.
Τα τρέχοντα εκπαιδευτικά προγράμματα
αφορούν μαθητές νηπιαγωγείου και δημοτικού, αλλά σύντομα θα προστεθούν
προγράμματα και για μεγαλύτερα παιδιά. Περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα
δραστηριοτήτων και μέσα από τη βιωματική προσέγγιση της μάθησης παρέχεται η δυνατότητα στους μαθητές να
συμμετέχουν ενεργά σε κάθε επίπεδο
της επιμόρφωσής τους σε συνδυασμό
με τη διασκέδαση και την ψυχαγωγία.

Για το νηπιαγωγείο και την Α’ Δημοτικού.

Οι βασικοί θεματικοί άξονες που αφορούν είναι οικοσυστήματα και που-

Τα μικρά παιδιά θα ανακαλύψουν το
οικοσύστημα του δάσους και θα γνωρίσουν κάποιους από τους πιο γνωστούς
κατοίκους του: ζώα, φυτά αλλά και
μανιτάρια.
“Μικροί Παρατηρητές Πουλιών”.
Για την Α’ και Β’ Δημοτικού.
Μέσα από τη συλλογή πουλιών του
Μουσείου, θα γίνει μια πρώτη γνωριμία με τα βασικά χαρακτηριστικά των
πουλιών και τις ομάδες πουλιών που
υπάρχουν (αρπακτικά κτλ.)
“Το νερό πηγή ζωής για τα οικοσυστήματα”.
Για Γ’-Δ’-Ε’ Δημοτικού.
Οι μαθητές θα γνωρίσουν οικοσυστήματα στα οποία βασικό στοιχείο είναι το

νερό, καθώς και το ρόλο που αυτό διαδραματίζει για τη ζωή των οργανισμών
που διαβιούν εκεί (ζώα-φυτά-μανιτάρια).
“Το μεγάλο ταξίδι ξεκινά”.
Για Β’-Γ’ Δημοτικού.
Οι μικροί μαθητές θα γνωρίσουν την
έννοια της μετανάστευσης των πτηνών.
«Γιατί και πώς φεύγουν; Πού πάνε;», θα
είναι κάποια από τα ερωτήματα με τα
οποία θα ασχοληθούν.
“Ταξιδεύοντας με τα αποδημητικά
πουλιά”.
Για Δ’-Ε’ Δημοτικού.
Η μετανάστευση είναι ένα συνεχές και
αδιάκοπο ταξίδι, ενώ οι μεταναστευτικές διαδρομές που ακολουθούν τα
πουλιά ποικίλουν. Τα παιδιά θα ανακαλύψουν μεταναστευτικές διαδρομές
της Ευρώπης, καθώς και το ρόλο της
Ελλάδας σε αυτές.

Περισσότερες πληροφορίες για τα τρέχοντα εκπαιδευτικά προγράμματα, αλλά και για καινούργια που θα προστεθούν,
υπάρχουν στην ειδική ιστοσελίδα του Μουσείου www.meteoramuseum.edu.gr.

7

Μουσειακά
Παραλειπόμενα
Μιλούν οι αριθμοί
Μπορεί να έχουν περάσει δύο μήνες από
την 1η Γιορτή Μανιταριού που διοργάνωσε
το Μουσείο μας, στην Καλαμπάκα, όμως ο
απόηχος της έχει διάρκεια. Πώς να μην έχει
άλλωστε, όταν μιλούν οι άριθμοι: πέντε χιλιάδες κόσμος, οκτώ χιλιάδες μερίδες μανιταροεδεσμάτων, δέκα σεφ, είκοσι διαφορετικά
πιάτα μανιταριών. Σημαντικός απολογισμός.
Για αυτό και η Γιορτή θα επαναλαμβάνεται
κάθε χρόνο το πρώτο Σαββατοκύριακο του
Οκτώβρη.

Βροχή θετικών σχολίων
Έχουν ήδη γεμίσει περίπου 500 (!!!) σελίδες
στο βιβλίο επισκεπτών του Μουσείου, με
ιδιαίτερα κολακευτικά σχόλια.
Χιουμοριστικές προσεγγίσεις, ευφάνταστα
σκιτσάκια, ευρηματικές κριτικές, προτάσεις
για μικροβελτιώσεις συνθέτουν την εικόνα
αυτών των σελίδων. Σας ευχαριστούμε θερμά
και υποσχόμαστε να βελτιωνόμαστε συνεχώς.

8

Μεγάλη συμμετοχή
Αναδεικνύουν τις ευθύνες μας
Το Μουσείο μας διαθέτει πολλά και ιδιαίτερης μουσειολογικής αξίας εκθέματα. Ανάμεσα σε αυτά είναι και κάποια που ξεχωρίζουν και δίνουν μια επιπλέον αξία σε όποιο
Μουσείο τα διαθέτει. Είναι είδη που έχουν
εξαφανιστεί. Είναι πολύ σημαντικό να διαθέτεις πτηνά, που η τελευταία τους παρατήρηση
έγινε το 1914 (Μεταναστευτικό Περιστέρι) ή
το 1981 (Τουρλίδα της Αλάσκας) ή το 2001
(Λεπτομύτα). Η παρουσία αυτών των πτηνών
στο Μουσείο μας αναδεικνύει πρώτα από
όλα τις ευθύνες των ανθρώπων για την εξαφάνιση τους. Άραγε το αναλογίζονται αυτοί
που πρέπει;

Ξεπερνά κάθε προσδοκία η συμμετοχή των
μαθητών στα εκπαιδευτικά προγράμματα του
Μουσείου μας. Από Θεσσαλία, Μακεδονία,
Στερεά Ελλάδα κλπ., οι μαθητές δίνουν το
παρόν σ’αυτή την πλήρη περιβαλλοντικών μηνυμάτων διαδικασία. Το πιο σημαντικό βέβαια
δεν είναι αυτή καθαυτή η συμμετοχή. Αυτό που
έχει μεγάλη σημασία, είναι η τεράστια περιβαλλοντική ευαισθησία των μαθητών που αναδεικνύεται μέσα από αυτή την προσπάθεια.
Αυτό εξάλλου είναι και το γεγονός που μας
ωθεί να συνεχίσουμε, με ακόμα μεγαλύτερο
ζήλο τις προσπάθειές μας για ανάδειξη των
περιβαλλοντικών και οικολογικών μας αξιών.

Πρόγραμμα
δράσεων του
Μουσείου
για το
2015-2016

Ανακοινώθηκε αρχές Σεπτεμβρίου
το πρόγραμμα που αφορά τις
δραστηριότητες του Μουσείου μας
για την περίοδο: Σεπτέμβριος 2015
- Αύγουστος 2016. Περιλαμβάνει
σειρά δράσεων, την εξειδίκευση των
οποίων θα βρείτε στην ιστοσελίδα μας.

Σεπτέμβριος

Οκτώβριος

Νοέμβριος

01 Έναρξη διαγωνισμού
“Φωτογράφος του Μήνα –
Φωτογράφος της Χρονιάς”
20 Έναρξη εκπαιδευτικών
προγραμμάτων

Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
02-03-04 1η Γιορτή Μουσείου Μανιταριού,
με την υποστήριξη των
«Μανιταρόφιλων Ελλάδος», των
«Μανιταρόφιλων Ηπείρου» και
των «Μανιταρόφιλων Δυτικής
Μακεδονίας»

10 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας
για τον Σεπτέμβριο

20 Έναρξη διαγωνισμού ζωγραφικής

31 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας
για τον Οκτώβριο

Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
04 & 11 Εργαστήρι Origami
28 Έναρξη συνεργασίας με
“Μύλο Ξωτικών”
30 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας
για το Νοέμβριο

Ιανουάριος

Φεβρουάριος

Δεκέμβριος

09

10

11

Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
Συνέχεια συνεργασίας με “Μύλο Ξωτικών”
Συνέχεια διαγωνισμού ζωγραφικής
Δράσεις με θέμα “Χριστούγεννα στο
Μουσείο”
31 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας για
το Δεκέμβριο

Τέλος συνεργασίας με “Μύλο Ξωτικών”
Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
Συνέχεια διαγωνισμού ζωγραφικής
Πρόταση συνεργασίας με Ανωτάτη Σχολή
Καλών Τεχνών για έκθεση
Έναρξη προγράμματος “Συνάντηση με τους
επιστήμονες”
31 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας για
τον Ιανουάριο

Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
Συνέχεια του προγράμματος “Συνάντηση
με τους επιστήμονες”
Συνέχεια διαγωνισμού ζωγραφικής
02 Παγκόσμια Ημέρα για τους
Υγροβιότοπους” (δράσεις)
03 & 11 Εργαστήρι Origami
14,21&28 Δράσεις “Κυριακή στο Μουσείο”

29 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας
για το Φεβρουάριο

Μάρτιος

Απρίλιος

Μάιος

12

01

02

Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
Συνέχεια διαγωνισμού ζωγραφικής
Δράσεις με θέμα “Απόκριες στο Μουσείο”
20 Παγκόσμια ημέρα Γης (δράσεις)
22 Παγκόσμια ημέρα για το νερό (δράσεις)
31 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας για
το Μάρτιο

Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
Συνέχεια διαγωνισμού ζωγραφικής
Δράσεις με θέμα “Μετέωρα: Ζώα και
Μανιτάρια”
30 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας για
τον Απρίλιο

Συνέχεια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων
Συνέχεια διαγωνισμού ζωγραφικής
14-15 Παγκόσμια ημέρα Αποδημητικών
Πουλιών (δράσεις)
22 Παγκόσμια ημέρα Βιοποικιλότητας
(δράσεις)
31 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας για
το Μάιο

Ιούνιος

Ιούλιος

Αύγουστος

15 Λήξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων
15 Λήξη διαγωνισμού ζωγραφικής
21, 28Δράσεις “Κυριακή στο Μουσείο”
30 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας για
τον Ιούνιο

03,10,17,24 Δ 
ράσεις “Κυριακή
στο Μουσείο”

31 Λ ή ξ η δ ι α γ ω ν ι σ μ ο ύ
“Φωτογράφος του μήνα –
Φωτογράφος της χρονιά”
για τον Ιούλιο

01 Π 
ρόγραμμα “Γυναίκα και Φύση-έκθεση προϊόντων γυναικείων συνεταιρισμών
06-12 Φεστιβάλ περιβαλλοντικών ταινιών
31 Λήξη διαγωνισμού φωτογραφίας

03
06

04
07

05
08

Παρατηρήσεις

Το πρόγραμμα του Μουσείου “Μανιταροδράσεις” συνεχίζεται όλο το
χρόνο (συλλογή, γευσιγνωσία, γεύματα κτλ).

Η εξειδίκευση των διαφόρων δράσεων θα ανακοινώνεται έγκαιρα.

Η συνεργασία μας με το Πανεπιστήμιο Αθηνών θα συνεχιστεί, καθώς και
με άλλους επιστημονικούς φορείς και
περιβαλλοντικές οργανώσεις (Ορνιθολογική, WWF, Καλλιστώ, Φορέας
Διαχείρισης Δαδιάς κτλ).

Οι δράσεις αυτές στηρίζονται στην αμέριστη υποστήριξη της Περιφέρειας Θεσσαλίας και του Δήμου Καλαμπάκας, τους
οποίους και πάλι ευχαριστούμε θερμά,
αλλά και σε ένα πρόγραμμα χορηγιών το
οποίο ήδη εκτελείται.

9

Από τα
Διοράματα
του
Μουσείου

«Άγρια πανίδα στο δάσος»
10

Η προστασία
των δασών από
ανεξέλεγκτες
ανθρωπογενείς
παρεμβάσεις
αποτελεί
υποχρέωση ΌΛΩΝ

Της Ελευθερίας Παπακώστα
Εκπαιδευτικός - Υπεύθυνη προγραμματισμού του Μουσείου

Γυπαετός ο…
μουστακαλής
γύπας
Σύμβολο τύχης και ευτυχίας για τους Πέρσες
αλλά και πρωταγωνιστής σε ιστορίες της ελληνικής μυθολογίας, ο Γυπαετός ανήκει στα
είδη γύπα που φιλοξενεί η Ελλάδα.
Με άνοιγμα φτερών που αγγίζει τα 2,80 μέτρα και μήκος σώματος 1,10 μέτρα, κερδίζει
τον τίτλο του μεγαλύτερου γύπα της χώρας
αλλά και ενός εκ των μεγαλύτερων αρπακτικών πουλιών παγκοσμίως. Έχει σκουρόχρωμο
πτέρωμα και η συνήθειά του να τρίβεται σε
ασβεστολιθικά πετρώματα χρωματίζει το συνήθως υπόλευκο κάτω μέρους του σε πορτοκαλί. Η επιστημονική ονομασία του είδους
Gypaetus barbatus, που μεταφράζεται ως
Γενειοφόρος ή Μουστακαλής Γύπας, οφείλεται
σε ένα μοναδικό χαρακτηριστικό του Γυπαετού, τις σκληρές τρίχες στο πηγούνι του, κάτω
από το ράμφος, οι οποίες δίνουν την εντύπωση
ότι έχει μουστάκια.
Άλλο ένα χαρακτηριστικό που διακρίνει το
είδος, είναι οι γαστρονομικές του προτιμήσεις,
αφού το 70%-90% της διατροφής του αποτελείται από κόκκαλα νεκρών ζώων (σε αντίθεση
με τα υπόλοιπα πτωματοφάγα που τρέφονται
με τη σάρκα). Τα ισχυρά όξινα γαστρικά υγρά
του (ph=1) θα διασπάσουν πολύ γρήγορα τα
οστά που μπορεί να έχουν έως και 10εκ. διάμετρο. Λόγω των διατροφικών του επιλογών, οι
Κρητικοί του έχουν δώσει το όνομα Κοκκαλάς.
Σύνηθες γεύμα αποτελούν και οι χελώνες, τις
οποίες θα πετάξει στα βράχια για να σπάσει
το καβούκι τους. Πιστεύεται πως ο Γυπαετός
είναι ένας από τους υπόπτους της δολοφονίας
του τραγικού ποιητή Αισχύλου, με τη ρίψη μιας
χελώνας στο κεφάλι του ποιητή!
Αν και είναι μοναχικό πουλί, πολλές φορές θα
ακολουθήσει άλλα πτωματοφάγα προκειμένου
να βρει τροφή.
Επιλέγει να χτίσει τη φωλιά του σε υψόμετρο
τουλάχιστον 750 μέτρων, συνήθως σε μικρές
σπηλιές ή απότομα βράχια. Αναπαράγεται το
χειμώνα και θα γεννήσει 1-2 αυγά, αλλά μόνο
ο ένας νεοσσός θα επιζήσει και θα εγκαταλείψει τη φωλιά του στην ηλικία των τεσσάρων
μηνών.
Εκτός όμως από το μεγαλύτερο γύπα της Ελλάδας, ο Γυπαετός αποτελεί και τον σπανιό-

Τα ζώα του
Μουσείου

τερο. Ήδη από τη δεκαετία του 1980 παρατηρήθηκε δραματική μείωση,
με αποτέλεσμα το είδος να εξαφανίζεται εντελώς από την ηπειρωτική
χώρα και ο σημερινός πληθυσμός του να βρίσκεται μόνο στην Κρήτη,
χωρίς ωστόσο να υπερβαίνει τα 30 πουλιά. Με τόσο μικρό πληθυσμό
είναι λογική η ένταξη του είδους στην κατηγορία Κρισίμως Κινδυνεύοντα.
Δηλητηριασμένα δολώματα, λαθροθηρία και υποβάθμιση των βιοτόπων
του Γυπαετού, είναι οι κύριοι υπαίτιοι της εξαφάνισής του.
Προγράμματα προστασίας της άγριας πανίδας, όπως το πρόγραμμα Life,
καλούνται να προστατέψουν το είδος. Χωρίς όμως τη συμβολή και την ευαισθητοποίηση όλων των πολιτών, κανένα πρόγραμμα δεν θα έχει επιτυχία.
Είναι στο χέρι μας να σώσουμε τον «Μουστακαλή» Γύπα!

11

Βασίλης Καουνάς

Τα μανιτάρια
του Μουσείου

Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Αμανίτης
ο μυγοκτόνος
και ο επίσκοπος
Καισαρείας
Βασίλειος 

12

Φωτογραφία: Γιάννης Συτιλίδης
Ο Αμανίτης ο μυγοκτόνος είναι
ίσως το πιο όμορφο, αναγνωρίσιμο και διαδεδομένο μανιτάρι στη
λαϊκή παράδοση, την τέχνη, τα παλιά
παραμύθια και τα σύγχρονα κινούμενα
σχέδια. Εξ αιτίας του, το 1931, ο Santa Claus, …συμπαρασύροντας και τον
δικό μας Αι-Βασίλη, ντύθηκε την κόκκινη
στολή με τα λευκά γουνάκια, στο πλαίσιο διαφημιστικής εκστρατείας αμερικάνικης πολυεθνικής εταιρείας αναψυκτικών. Εικάζεται πως ο μύθος στον
οποίο βασίστηκε η διαφήμιση σχετίζεται
με τους σαμάνους των αρκτικών
περιοχών της Σιβηρίας που, ντυμένοι
στα κόκκινα και λευκά χρώματα
του Αμανίτη, χρησιμοποιούσαν το
συγκεκριμένο μανιτάρι σε θρησκευτικές
τελετές. Στα τέλη του Δεκεμβρίου,
με τον εορτασμό του χειμερινού
ηλιοστασίου, οι σαμάνοι επισκέπτονταν
τα φιλικά τους σπίτια, προσφέροντας
ως δώρα τσάντες με αποξηραμένους
μυγοκτόνους Αμανίτες. Η γνωστή μανία
με την οποία οι τάρανδοι αναζητούν
αυτό το μανιτάρι, σκάβοντας συχνά και
κάτω από τα χιόνια, ενισχύει περαιτέρω
την υπόθεση της σύνδεσης του μύθου
και του σεναρίου της διαφήμισης, όπου
Το εξώφυλλο του βιβλίου του Tony van ο ερυθροντυμένος άγιος, με το έλκηRenterghem: «When Santa Was A Sha- θρο και τους τάρανδους του, μοιράζει
man: Ancient Origins of Santa Claus & δώρα από σπίτι σε σπίτι, το βράδυ της
παραμονής της Πρωτοχρονιάς.
the Christmas Tree»

Amanita muscaria
Αμανίτης ο μυγοκτόνος
 (L.) Lam.
Λαϊκές ονομασίες: Ζουρλομάνταρο, Γκουγκούλιαρε Ζούρλε (βλάχικα, Περιβόλι Γρεβενών) κ.ά.
Κοινό είδος στις εύκρατες και
ψυχρές περιοχές του βόρειου
ημισφαιρίου. Παράγει μεγάλα μανιτάρια με αιματοκόκκινο ή κοκκινοπορτοκαλί καπέλο (διάμ. 5-30
εκ.), που στολίζεται με τις χαρακτηριστικές λευκές νιφάδες. Έχει
λευκά ελάσματα και λευκό πόδι
(6-22 x 1,5-3 εκ.) με ομόκεντρες,
ανάγλυφες ζώνες στη βολβώδη
βάση και λευκό δαχτυλίδι. Είναι
τοξικό είδος με παραισθησιογόνες ιδιότητες.
Βιβλιογραφία: Γ. Κωνσταντινίδης, Μανιτάρια, φωτογραφικός οδηγός μανιταροσυλλέκτη, 2009
G.M.Halpern, 2007, Healing Mushrooms: Effective Treatments for Today’s
Illnesses
D. Michelot, L.M.Melendez-Howell.
2003. Amanita muscaria: chemistry,
biology, toxicology, and ethnomycology. Mycological Research. Volume
107, Issue 2

Μανιταρολόγιον 2015

Το 2015, η χρονιά που αισίως ολοκληρώνεται, προσέθεσε σημαντικό αριθμό
δράσεων, καταγραφών, δημοσιεύσεων,
γιορτών και γεγονότων, που εδραιώνουν
και αναπτύσσουν το φαινόμενο της
μανιταροφιλίας και μανιταρογνωσίας
στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια, αφού οι
σχέσεις μας πλέον με τους Βαλκάνιους
φίλους και μανιταρόφιλους σε Σερβία,
Βουλγαρία, Κροατία, Μαυροβούνιο, Ρουμανία και Σλοβενία, αναδεικνύουν τα
Βαλκάνια ως το ευρύτερο, κοινό πεδίο
καταγραφικής έρευνας, συνεργασίας,
συνύπαρξης και συνδημιουργίας. Παράλληλα συνεχίζεται και εμπλουτίζεται
με νέα πρόσωπα η συνεργασία και με
άλλους φίλους και μανιταρόφιλους
εκτός Βαλκανίων (Carlo Agnello, Pablo
Alvarado Garcia, Nicolas Van Vooren,
Gianfranco Medardi, Jozep Vidal,
Michal Mikšik, Michal Tomšovský, Beñat
Jeannerot, Henry Beker, Giovani Pacioni,
Solomon Wasser, Giampaolo Simonini).
Θα υπογραμμίσω ωστόσο την ελληνορωσική μανιταροφιλία που εγκαινιάστηκε μέσα στο 2015 με τη μυκητολόγο
Tatyana Svetasheva και συνεχίστηκε με
τη Μυκητολογική Κοινότητα της Αγίας
Πετρούπολης και το περιοδικό «Planet
of Fungi» που εκδίδει. Συγκεκριμένα στο
τεύχος Μαΐου φιλοξενούνται 3 φωτογραφίες μανιταριών του Γ. Κωνσταντινίδη, ενώ στο τεύχος του Οκτωβρίου
παρουσιάζεται 7σελιδο αφιέρωμα στο
νεοελληνικό φαινόμενο μανιταροφιλίας

και μανιταρογνωσίας. Εξ ίσου σημαντική και τιμητική είναι και η παρουσίαση
του βιβλίου «Μανιτάρια, φωτογραφικός
οδηγός μανιταροσυλλέκτη», του Γ. Κωνσταντινίδη στο ιταλικό περιοδικό «Rivista
di Micologia» (Μάρτιος 2015) από τον
μυκητολόγο Giampaolo Simonini.
Στο εσωτερικό συνεχίζεται η συνεργασία
με τους όλους τους μανιταροφιλικούς
συλλόγους και αναβαθμίζεται η συνεργασία της ερευνητικής ομάδας των
Μανιταρόφιλων Ελλάδας με τη μυκητολογική ομάδα του Γεωπονικού Αθηνών
(Δ. Δήμου, Η. Πολέμης και Γ. Ζερβάκης),
που συνυπογράφουν 3 καταγραφικές
εργασίες της ελληνικής μυκητίδας (Μακρομύκητες Αιγαίου, αμμόφιλα είδη, κιστόφιλα είδη).
Εφτά καινούργια είδη υπόγειων ασκομυκήτων βλέπουν το φως της δημοσιότητας έχοντας ως συγγραφείς και τα
μέλη των Μανιταρόφιλων Ελλάδας Β.
Καουνά και Γ. Κωνσταντινίδη: Barssia
hellenica Kaounas, Agnello, P. Alvarado
& Slavova, Genea brunneocarpa G.
Moreno, J. Cabero & Kaounas, Genea
fageticola Konstantinidis, Cabero &
F. García, Genea pinicola Kaounas,
Cabero & F. García, Genea
pseudoverrucosa Bratek, Konstantinidis
& Van Vooren, Terfezia cistophila Ant.
Rodr., Bordallo, V. Kaounas, & Morte και
Terfezia grisea Bordallo, V. Kaounas &
Ant. Rodr.

Μανιταροφιλία
και
Μανιταρογνωσία
στην Ελλάδα

Η δημιουργία και η λειτουργία του Μουσείου Μανιταριών Μετεώρων αποτελεί
καταλυτικής σημασίας εξέλιξη για τη
διάδοση της μανιταροφιλίας και της
μανιταρογνωσίας στη χώρα μας, καθώς προβάλλει με τον πλέον λειτουργικό και ελκυστικό τρόπο τα μανιτάρια
ως στοιχείο της βιοποικιλότητας, ως
πηγή έμπνευσης για τη δημιουργία έργων τέχνης και ως βασικό συστατικό
δημιουργίας μανιταροπροϊόντων. Με
χαρά και τιμή διαπιστώνω ότι για τον
σχεδιασμό, το στήσιμο και τη λειτουργία του μουσείου συνεργαστήκαμε 17
μέλη των Μανιταρόφιλων Ελλάδας: Ν.
Πάλλας, Γ. Κωνσταντινίδης, Β. Πάλλα, Ν.
Σγουρίδη, Κ. Βασιλακόπουλος, Δ. Κλεισιάρη, Ε. Μπάρκας, Φ. Παρασκευαΐδης,
Δ. Βέργου, Κ. Γιώτας, Λ. Λαχουβάρης,
Γ. Κύρκου, Α. Σλιάρας, Κ Τσιμπουράκη,
Γ. Προυντζόπουλος, Ν. Γκονέλας και Σ.
Ζωγράφος.
Ως ιδιαίτερης επικοινωνιακής αξίας γεγονός θα πρέπει να αξιολογηθεί και η
προβολή στον τηλεοπτικό σταθμό Alpha
(24/2/2015), στη σειρά «Μην αρχίζεις
την μουρμούρα», επεισοδίου αφιερωμένου στα μανιτάρια, τη δράση των Μανιταρόφιλων Ελλάδας και το manitari.gr.
Παράλληλα, στο β΄ εξάμηνο του 2015,
στήνεται η ιστοσελίδα των Μανιταρόφιλων Ελλάδας «mycohellas.gr».
Γ. Κωνσταντινίδης
Πρόεδρος Μανιταρόφιλων Ελλάδας

13

Γιώργος Κωνσταντινίδης

Μανιτάρια
της
Ελλάδας
Πρώτες
έντυπες
παρουσιάσεις

Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Leucocoprinus
cepistipes
(Sowerby) Pat.

14

Λευκοκόπρινος
ο κρεμμυδόποδος
=Leucocoprinus cepistipes var. rorulentus (Panizzi) Babos)

Οικολογία-φαινότυπος: Καρποφορεί σχεδόν ολόκληρο τον χρόνο, κυρίως όμως
το φθινόπωρο ως επί το πλείστον σε τροπικά και υποτροπικά οικοσυστήματα,
σε κορμούς δέντρων, στο έδαφος, σωρούς οργανικού λιπάσματος, σωρούς
φύλλων ή υπολείμματα ξύλου, συχνά σε γλάστρες και θερμοκήπια. Σπάνιο
είδος στην Ελλάδα, βρέθηκε μόνο μια φορά.
Μορφολογία: Bασιδιώματα μικρά έως μέτρια με λευκωπό ή κρεμ, λεπτό, λείο
ή κοκκώδες-φλοκώδες καπέλο (3-6 εκ διάμ.) που αργότερα ραγαδιάζει σε
ομόκεντρους κύκλους στην κορυφή και κιτρινίζει, ωχροκαφετί ή αργιλοκαφετί
κέντρο, γραμμωτή περίμετρο, λευκωπά έως κρεμ ελάσματα που καφετίζουν
στην ωριμότητα, σχεδόν λείο, κυλινδρικό ή ροπαλόμορφο πόδι ((3) 4-8 (12) x
0,2-0,4 (0,6) εκ.) που στα φρέσκα, νεαρά βασιδιώματα εκκρίνει σταγόνες και
κιτρινοκαφετίζει στο άγγιγμα, λευκό, εύθραυστο, λεπτό δαχτυλίδι με κίτρινες
σταγόνες, οσμή που θυμίζει Lepiota cristata με ίχνη φρούτου ή σαπουνιού και
γεύση καουτσούκ.
Μικροσκοπία: Βασιδιοσπόρια ελλειπτικά, λεία, υαλώδη, παχύτοιχα, δεξτρινώδη,
κογκόφιλα ((7,5) 8-10 (13) x (5,5) 6-7 (8) μm, ΓΚ-6135: 7,65-10,2 x 5,55-8
μm) με εμφανή βλαστητικό πόρο. Χειλοκυστίδια λεία, υαλώδη, λεπτότοιχα,
ροπαλόμορφα, διογκωμένα ή ακανόνιστα λαγηνόμορφα ((21) 30-60 (108) x
11-15 (17) μm, ΓΚ-6135: 41-86,5 x 12,8-15,45 (19,95) μm) χωρίς ή με (στην
ωριμότητα) λεπτές κυλινδρικές προεξοχές (-20 x 2-3 μm). Ακραία τμήματα
πιλοδερμίδας κατά δέσμες, στενά λαγηνόμορφα ((30) 45-90 (100) x (4) 6,5-9
(14) μm) με μακριούς, μερικές φορές ελικοειδείς λαιμούς (x 3-4 μm).
Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο.
Βιβλιογραφία: Breitenbach J.-Kränzlin F.: 4/246, Funga Nordica 554, Funghi
d’ Italia 176, ΜΑΝΙΤΑΡΟΦΙΛΟΙ ΕΛΛΑΔΑΣ (fb), manitari.gr

Αρ. συλλογής: ΓΚ 6135, Ζαγκλιβέρι Θεσσαλονίκης, σε πρέμνο λεύκας, 2009-2012.
Εύρεση-φωτογράφιση: Δημήτρης Βολοβότσης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας).
Ταυτοποίηση-φωτογράφιση μικροσκοπικών χαρακτηριστικών: Γιώργος Κωνσταντινίδης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας).

Δημήτρης Σωφρόνης
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Μανιτάρια
της
Ελλάδας
Πρώτες
έντυπες
παρουσιάσεις

Leucocoprinus
ianthinus (Sacc.) P. Mohr
Λευκοκόπρινος
ο ιάνθινος
=Leucocoprinus lilacinogranulosus
(Henn.) Locq.

Οικολογία-φαινότυπος: Καρποφορεί σαπροτροφικά, μοναχικά ή σε μικρές
ομάδες τους θερμούς μήνες, σε θερμοκήπια και γλάστρες εσωτερικού χώρου.
Σπάνιο είδος στην Ελλάδα, βρέθηκε μόνο μια φορά.
Μορφολογία: Βασιδιώματα μικρά έως μέτρια, με λεπτόσαρκο καπέλο (1,5-6
εκ. διάμ.), παραβολικό, αβγοειδές, καμπανόμορφο έως σχεδόν επίπεδο με
εμφανή ύβο, λεπιδωτό, πορφυρό ή κόκκινο-καφετί, με ομόκεντρα λέπια του
ίδιου χρώματος σε λευκωπό φόντο στην περίμετρο. Ελάσματα 35-55 πυκνά,
ελεύθερα, μερικά με αναστομώσεις. Πόδι (3-7 x 0,2-0,5 εκ.) κυλινδρικό, ροπαλόμορφο στην βάση, λευκωπό στο πάνω μέρος και κάτω από το δαχτυλίδι, με
πορφυρές-ιώδεις διαμήκεις ίνες. Δαχτυλίδι εφαρμοστό, λευκό, με καφετιά-ιώδη
περίμετρο. Σάρκα λευκή, λεπτή με ευχάριστη μυρωδιά και γεύση μανιταριού.
Μικροσκοπία: Βασιδιοσπόρια ελλειπτικά, αμυγδαλόμορφα, λεία, υαλώδη,
παχύτοιχα, δεξτρινώδη, κογκόφιλα (8-12 x 5,5-7,5 μm, ΔΣ-839: 8-12 x 5-7
μm), με εμφανή βλαστητικό πόρο. Χειλοκυστίδια (27-80 x 9-35 μm, ΔΣ-839:
35-60 x 12-24 μm), λεία, λεπτότοιχα, ροπαλόμορφα, ασκόμορφα, ή κυλινδρικά.
Ακραία στοιχεία πιλοδερμίδας αλυσιδωτά, κυλινδρικά ή ελλειψοειδή (15-35
Χ 5-9 μm, ΔΣ-839: x 6-10,5 μm).
Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο.
Βιβλιογραφία: Flora Agaricina Neerlandica V/80, manitari.gr

Αρ. συλλογής: ΔΣ 839, Κερατέα Αττικής, σε γλάστρα εσωτερικού χώρου, 18-92012. Εύρεση: Μαριάννα Μερκούρη. Φωτογράφιση-ταυτοποίηση-φωτογράφιση
μικροσκοπικών χαρακτηριστικών: Δημήτρης Σωφρόνης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας).

15

Γιώργος Κωνσταντινίδης

Μανιτάρια
της
Ελλάδας
Πρώτες
έντυπες
παρουσιάσεις

Μανιταρόφιλοι Ελλάδας

Leucocoprinus
cretaceus
(Bull.) Lοcq.

16

Λευκοκόπρινος
ο γύψινος

=Leucoagaricus cretaceus (Bull.

Οικολογία-φαινότυπος: Καρποφορεί το φθινόπωρο σε σωρούς οργανικού
λιπάσματος, σωρούς υποστρώματος καλλιέργειας μανιταριών, υπολείμματα
ξύλου ή σε λιβάδια. Σπάνιο είδος στην Ελλάδα, βρέθηκε μόνο μια φορά.
Μορφολογία: Bασιδιώματα μικρά έως μέτρια (μεγάλα) με κωνικές ή
πυραμιδόμορφες τούφες από λευκά ή ωχρά ινώδη λέπια (που εύκολα
αποκολλώνται) στο λευκό, που κιτρινίζει ελαφρώς αν πιεσθεί, ημισφαιρικό,
καμπανόμορφο έως σχεδόν επίπεδο καπέλο (3-7 (10) εκ διάμ.), με ή χωρίς
ύβο, λευκά, ελεύθερα ελάσματα, κοκκώδες-ινώδες ή σχεδόν λείο, λευκωπό
πόδι ((2) 5-10 (11) x 0,2-1 (1,5) εκ.) που μεταχρωματίζεται ελαφρώς σε κρεμκιτρινωπό στο άγγιγμα, μεμβρανώδες, λεπτό, πρόσκαιρο, λευκό δαχτυλίδι,
σάρκα που αποκτά λίγο ή πολύ ωχροκαφετιά απόχρωση στην ωριμότητα ή αν
κοπεί και δυσάρεστη οσμή. Μικροσκοπία: Βασιδιοσπόρια ελλειπτικά, υαλώδη,
λεία, παχύτοιχα, δεξτρινώδη, κογκόφιλα ((8) 9-11 (12,3) x (5) 5,5-7 (7,5) μm,
ΓΚ-8873: 8-10,2 (12,3) x 5,05-7,05 μm) με εμφανή βλαστητικό πόρο. Χειλοκυστίδια ακανόνιστα ροπαλόμορφα, στενά ροπαλόμορφα, ατρακτόμορφα ή
διογκωμένα (30-63 (100) x 7-15 (20) μm) και ιδιαιτέρως ποικιλόμορφα, επιμήκη,
διακλαδιζόμενα, μερικά με σχήμα Η, Τ ή Υ ακραία τμήματα πιλοδερμίδας (ΓΚ8873: x 3,8-9,5 μm).
Εδωδιμότητα: Μη εδώδιμο.
Βιβλιογραφία: B. Cetto2/401, Flora Agaricina Neerlandica V/79, Funga
Nordica 554, scielo.br, ΜΑΝΙΤΑΡΟΦΙΛΟΙ ΕΛΛΑΔΑΣ (fb)
Αρ. συλλογής: ΓΚ 8873, Νεοχωρούδα Θεσσαλονίκης, σε υπόστρωμα
καλλιέργειας μανιταριών (Δ. Τσακίρη), 18-10-2015.
Εύρεση: Νίκος Γκονέλας (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας). Φωτογράφιση: Δέσποινα
Κλεισιάρη (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας). Ταυτοποίηση-φωτογράφιση μικροσκοπικών
χαρακτηριστικών: Γιώργος Κωνσταντινίδης (Μανιταρόφιλοι Ελλάδας).

Δήμητρα Ευαγγελοπούλου-Βέργου.
Μανιταρόφιλοι Ελλάδας
Η παραδοσιακή κουζίνα γεννήθηκε στην εποχή της αφορίας, όταν οι άνθρωποι
με λίγα προϊόντα έπρεπε να μαγειρεύουν για πολλά άτομα και μάλιστα να παράγουν γεύσεις και νοστιμιές και τα κατάφερναν… Η σύγχρονη κουζίνα είναι
προϊόν της εφορίας και της πληθώρας των προϊόντων και επηρεάζεται άμεσα απ’
την διαφορετικό τρόπο ζωής που ούτε τραπέζι Κυριακάτικο αντέχει ούτε απλό
φαγητό ανέχεται Το πάντρεμα του χθες με το σήμερα μπορεί να έχει και αύριο
για την κουζίνα, την γεύση και τις νοστιμιές. Αρκεί να υπάρχει διάθεση, μεράκι
και αυτοσχεδιασμός και να αποφεύγονται οι υπερβολές. Γιατί τελικά η μαγειρική
έχει την σφραγίδα του καθενός και της καθεμιάς που ασχολείται με την κουζίνα.

Μανιταροσυνταγές

Κάπως έτσι θα βαδίσουμε σ’ αυτή τη σελίδα της φιλόξενης στήλες του περιοδικού……. Με δικές μου συνταγές αλλά και δικές σας εφ’ όσον το επιθυμείτε.
Με μανιταροσυνταγές και όχι μόνο. Μ ε διάθεση για γνωριμία και ανταλλαγές
απόψεων και εμπειριών

ΜΑΝΙΤΑΡΟΠΙΤΤΑ
ίσως η πιο αγαπημένη συνταγή.
Υλικά :
Για τη ζύμη.
4 κούπες τσαγιού αλεύρι
2 κούπες νερό-χλιαρό
1 κουταλιά λάδι,1ξίδι
1 κουταλάκι αλάτι, 1 ζάχαρη
1 κούπα λάδι -1 κούπα βούτυρο
( για το ράντισμα των φύλλων)
Για τη γέμιση
8 μανιτάρια ότι μανιτάρια έχουμε
6 κρεμμύδια ξερά-1 ματσάκι φρέσκα
2 ώριμες ντομάτες
½ ματσάκι μαϊντανό
Λίγη καυτερή πιπεριά
αλάτι-πιπέρι
1 κούπα λάδι

Εκτέλεση:
1. Σε μία λεκάνη βάζουμε το αλεύρι ανοίγουμε μία λακκούβα στη μέση και ρίχνουμε μέσα όλα τα υλικά εκτός από
το νερό το οποίο ρίχνουμε λίγο-λίγο για να γίνει η ζύμη
μαλακή .Τη Ζυμώνουμε αρκετή ώρα και την αφήνουμε
στο ψυγείο για μισή ώρα .
2. Στη συνέχεια χωρίζουμε τη ζύμη σε μικρά κομμάτια όσο
το μέγεθος ενός καρυδιού. Τα κομματάκια αυτά της ζύμης
τα ανοίγουμε με τα δάχτυλα μας μικρά φυλλαράκια και
τα ενώνουμε ανά δύο με λίγο βούτυρο και ανοίγουμε με
τον πλάστη 8 φύλλα.
3. Έχουμε ετοιμάσει τη γέμιση : Σοτάρουμε τα κρεμμύδια
με το λάδι, τα μανιτάρια και όλα τα υπόλοιπα υλικά προσθέτοντας ένα ποτήρι νερό και τα αφήνουμε να βράσουν
μέχρι να τελειώσει το νερό.
4. Στρώνουμε στο ταψί τα 4 φύλλα και τα ραντίσουμε ανά 1
με το μείγμα από το λάδι και το βούτυρο. Βάζουμε πάνω
τη γέμιση και τη σκεπάζουμε με τα υπόλοιπα 4 φύλλα.
Αλείφουμε την πίττα με βούτυρο και λίγο νερό και την
ψήνουμε στους 200ο για μία σχεδόν ώρα.
Μικρό μυστικό:
Μπορούμε αν θέλουμε για παραλλαγή να προσθέσουμε
στη γέμισή και 200γρ.κιμά μοσχαρίσιο.

17

Βιβλιοπαρουσιάσεις

Δήμητρα Βέργου - Ευαγγελοπούλου:
«Μανιτάρια από το δάσος... στην κουζίνα»

18

Το βιβλίο της κυρίας Δήμητρας Βέργου - Ευαγγελοπούλου είναι ένας ακόμα μεστός καρπός, αυτού του
δέντρου, αυτού του πυρήνα ζωής και δημιουργίας, που
συμβατικά αποκαλούμε «Μανιταρόφιλοι Δυτικής Μακεδονίας». Ακόμα μία απόδειξη ότι «αγαπάμε τα μανιτάρια,
περισσότερο όμως αγαπάμε τη ζωή». Επιβεβαίωση της
άλλης διάστασης που έχουν δώσει στην καθημερινότητά μας αυτή η αγάπη, η συλλογική δράση, η συνεργασία
και η χαρά της δημιουργίας και της προσφοράς που σαν
κοινό κτήμα και αγαθό μοιραζόμαστε.
Πίσω από την πρώτη κουταλιά μανιταρόσουπας που χύθηκε στο πρώτο κουπάκι της 1ης Πανελλήνιας Γιορτής
Μανιταριού στη Γέφυρα του Σπανού το 2003, τη μανιταρομαγειρίτσα στα Μανιταροανακατωσάρια στα Γρεβενά, ώς και την πιο πρόσφατη μανιταρόσουπα της 1ης
Εαρινής Συνάντησης Μανιταρόφιλων στο καταφύγιο της
Δεσκάτης τον Μάιο του 2008, βρίσκεται η Δήμητρα. Η
Δήμητρα με τις μανιταρόσουπες, τις μανιταρόπιτες, τα
μανιταροτουρσιά, τους μανιταρομεζέδες και τα μανιταρογλυκά. Η Δήμητρα που κεντάει μανιτάρια στα τραπεζομάντιλα και ζωγραφίζει μανιτάρια στις πασχαλινές
περδίκες!
Καλή η Μανιταρογιορτή, καλά και τα Μανιταροανακατωσάρια, καλή και η Εαρινή Συνάντηση. Έλα, όμως, που ο
χρόνος έχει 365 μέρες... «Ζήσε Μάη» να φας μανιτάρι,
δεν λέει... Εμείς θέλουμε συνταγές για κάθε μέρα! Πες
ο ένας, πες ο άλλος, άλλο που δεν ήθελε κι η Δήμητρα,
στρώθηκε στον υπολογιστή και συμμάζεψε τις συνταγές
της γιαγιάς Κλεάνθης, τις μπόλιασε με καινούρια γευστικά δεδομένα, υλικά και τεχνικές, αυτοσχεδίασε με τις
γεύσεις και τα αρώματα του Βωλίτη, της Κοκκινούσκας,
του Κανθαρίσκου και της Μορχέλλας, στόλισε τα πιάτα
και το τραπέζι, τα φωτογράφισε και νά το αποτέλεσμα!
Είχα την τύχη να είμαι ο δοκιμαστής σε κάποιες από
αυτές τις γευστικές δημιουργίες. Σας διαβεβαιώνω ότι
καλά κάνετε και ζηλεύετε!
Γιώργος Κωνσταντινίδης
ερευνητής μυκοχλωρίδας, συγγραφέας

Γιώργου Κωνσταντινίδη:
«Μανιτάρια, φωτογραφικός οδηγός μανιταροσυλλέκτη»,
2η έκδοση 2014
Ένιωσα χαρά και τιμή, όταν μου ζητήθηκε να γράψω για το βιβλίο «Μανιτάρια, φωτογραφικός οδηγός μανιταροσυλλέκτη»,
του φίλου και συνεργάτη Γιώργου Κωνσταντινίδη. Τα πράγματα
εδώ είναι ξεκάθαρα, διαυγή, κρυστάλλινα: Έργο ζωής, απόσταγμα βιωματικής γνώσης και πολύχρονης εμπειρίας, αλλά και κόσμημα, έργο τέχνης, ύμνος στη φύση και στον δημιουργό. 450
είδη μανιταριών παρουσιάζονται με φωτογραφίες εξαίρετης
ποιότητας και περιγράφονται διεξοδικά με κείμενα που συνδυάζουν αριστοτεχνικά την επιστημονική τεκμηρίωση και την αμεσότητα του εκλαϊκευμένου λόγου.
Το βιβλίο έχει δεχτεί εξαίρετες κριτικές τόσο στην Ελλάδα, όπου οι μανιταρόφιλοι
το βάφτισαν …«Ευαγγέλιο»,
όσο και στο εξωτερικό, με
κορυφαία στιγμή την παρουσίαση του στο έγκριτο
ιταλικό περιοδικό «Rivista di
Micologia» (Μάρτιος 2015)
από τον Giampaolo Simonini.
Στην παρουσίαση ο Ιταλός
μυκητολόγος, εκφράζει την
άποψη πως ο τρόπος συγγραφής, αλλά και η μέθοδος
μελέτης της μυκοχλωρίδας
στην Ελλάδα -με τη συμμετοχή και τη συνεργασία
πολλών συλλεκτών, φωτογράφων και ερευνητών- καθιστούν
το ελληνικό πρότυπο, το πλέον ελκυστικό, σε σχέση με ό,τι
συμβαίνει σε ολόκληρη την Ευρώπη! Αυτό επιβεβαιώνει με τον
καλύτερο τρόπο αυτό που συνεχώς μας υπενθυμίζει ο Γιώργος:
«Στόχος και ευθύνη όλων μας να συνυπάρχουμε και να συνδημιουργούμε με αγάπη, την πραγματικότητα που δικαιούμαστε».
Δημήτρης Σωφρόνης - Αντιπρόεδρος Μανιταρόφιλων Ελλάδας

Επιμέλεια: Λιέας Νίκος
Φίλοι του Μουσείου

Τα Μουσεία
Είμαστε Εμείς

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας
Λονδίνου

Πραγματοποιήθηκε με μεγάλη
επιτυχία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, στις 26 και
27 Νοεμβρίου, η
5η Ημερίδα για
τα Μουσεία με
διοργανωτές το
Μουσείο Μπενάκη, την Πρεσβεία
των Η.Π.Α. στην
Αθήνα και το Βρετανικό Συμβούλιο.

Διαγωνισμός: Φωτογράφος άγριας ζωής 2015
Η ετήσια έκθεση για τον καλύτερο φωτογράφο της
άγριας ζωής κάνει πρεμιέρα κάθε χρόνο στο Μουσείο
Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου πριν εκτεθεί σε περισσότερες από εξήντα πόλεις, στο Ηνωμένο Βασίλειο
και σε όλο το κόσμο. Στην έκθεση παρουσιάζονται
βραβευμένες φωτογραφίες, δείχνοντας το ταλέντο
και την οπτική του κάθε φωτογράφου, σε όλους τους
επισκέπτες.

Διακεκριμένοι ομιλητές από την Ελλάδα, τις ΗΠΑ και τη Μεγάλη Βρετανία
παρουσίασαν τρόπους με τους οποίους μουσεία και πολιτιστικοί οργανισμοί μπορούν να λειτουργήσουν ως
παράγοντες αλλαγής στην κοινωνία.
Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει συνεχώς νέες κοινωνικές, πολιτικές και
οικονομικές προκλήσεις, οι πολιτιστικοί
φορείς καλούνται να σκεφτούν ξανά
τον ρόλο και την απήχησή τους στην
κοινωνία. Μέσα από μια γνήσια ανάγκη να παράγουν κοινωνικό έργο και
να απευθύνονται σε όλο και πιο ευρύ
κοινό, επιλαμβάνονται θέματα όπως
η διαφορετικότητα, η ανεκτικότητα, η
καινοτομία, η δημιουργικότητα και η
συμμετοχικότητα.

Δράσεις
Μουσείων

19

Αμερικανικό Μουσείο
Φυσικής Ιστορίας
Η Φυσική Ιστορία του κρασιού
Τι μπορεί να συνδέει την οινογνωσία και ελληνικά
κρασιά με την παλαιοντολογία, τη μοριακή βιολογία,
την ανθρωπολογία, τα έντομα κ.α.;

Το Μουσείο μας παρακολούθησε την
εκδήλωση και προετοιμάζεται να συμμετάσχει στο πρόγραμμα “Museums
Connect: Building Global Communities
Program” (Τα μουσεία συνδέονται - κτίζοντας παγκόσμιες συνεργασίες) το
οποίο διοργανώνεται από το Γραφείο
Πολιτιστικών και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων των Η.Π.Α. σε συνεργασία
με την Αμερικανική Πρεσβεία.

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
Το μήνυμα της θάλασσας.
Εικαστική και επιστημονική έκθεση έως το Μάρτιο του 2016
“Το Μήνυμα της Θάλασσας”, που επέλεξε να προβάλει φέτος
το Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας μέσα από μια διπλή
έκθεση, αποτελεί συνέχεια διαφόρων σχετικών εκδηλώσεων
που έλαβαν χώρα μέχρι τον περασμένο Ιούνιο και παρουσιάζει με εξαιρετικό τρόπο ένα μοναδικής σημασίας θέμα για
ολόκληρο τον πλανήτη.

Η σελίδα της
WWF Ελλάς
20

Είμαστε το ανεξάρτητο Ελληνικό τμήμα του παγκόσμιου δικτύου του WWF. Διατηρούμε στο ακέραιο την αυτοδιοίκησή
μας και τη δυνατότητα να διαμορφώνουμε τις δικές μας
προτεραιότητες. Ταυτόχρονα «συμπορευόμαστε» με το δίκτυο όσον αφορά τους παγκόσμιους στόχους και τις αρχές
λειτουργίας μας.

Η αποστολή μας

Να χτίσουμε ένα μέλλον όπου άνθρωπος και φύση συνυπάρχουν αρμονικά.

Οι στόχοι μας

Η δράση μας είναι εξαιρετικά πολυδιάστατη και διαμορφώνεται βάσει δύο βασικών στόχων:
1. Προστασία της βιοποικιλότητας
Δίνουμε καθημερινό αγώνα για την προστασία οικολογικά
ευαίσθητων ειδών και περιοχών και προσπαθούμε να συμβάλουμε στη συνολική βελτίωση της διαχείρισης του φυσικού
περιβάλλοντος.
2. Μείωση του ανθρώπινου αποτυπώματος
Προωθούμε βιώσιμες λύσεις για τη μείωση του οικολογικού
αποτυπώματος, δίνοντας έμφαση στην κλιματική αλλαγή και
τον τρόπο ζωής, και σε μια ισόρροπη σχέση μεταξύ ανθρώπων και φύσης.

Οι αξίες μας:

Αισιοδοξία
Με θετική ενέργεια και αισιοδοξία, αναζητούμε και προωθούμε λύσεις για κάθε περιβαλλοντικό ζήτημα το οποίο
αντιμετωπίζουμε.
Αποφασιστικότητα
Έχουμε πάθος για τη δουλειά μας και είμαστε αποφασισμένοι
να κάνουμε τη διαφορά.
Γνώση
Τεκμηριώνουμε επιστημονικά κάθε μας δράση και μεταδίδουμε κατανοητή οικολογική γνώση προς την κοινωνία.
Συμμετοχή
Ενθαρρύνουμε και επιδιώκουμε τη συμμετοχή σε όλες μας
τις δράσεις μέσα από ανοιχτό διάλογο, συνέργιες και συνεργασίες.

Τι μας κάνει ξεχωριστούς
Για πάνω από μισό αιώνα προωθούμε υπεύθυνες λύσεις στα
πιο κρίσιμα περιβαλλοντικά προβλήματα της Ελλάδας και
του πλανήτη, μέσα από ολοκληρωμένη προσέγγιση, πνεύμα
συνεργασίας και απόλυτη διαφάνεια.
Στην πρώτη γραμμή
Βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή στη προστασία του περιβάλλοντος εδώ και μισό αιώνα. Έχουμε συμβάλει στην
υπογραφή ιστορικών συμφωνιών και έχουμε εμπνεύσει εκατομμύρια πολίτες να αναλάβουν δράση για έναν ζωντανό
πλανήτη.
Προωθούμε λύσεις
Δεν εντοπίζουμε απλά τα προβλήματα: χρησιμοποιούμε την
εμπειρία, τους συνεργάτες και την επιστημονική μας βάση
και προωθούμε βιώσιμες προτάσεις για την επίλυσή τους.
Ολοκληρωμένη προσέγγιση
Αναζητούμε την «μεγάλη εικόνα». Δεν αντιμετωπίζουμε τα
περιβαλλοντικά προβλήματα μεμονωμένα, αλλά μαζί με τα
κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά τους αίτια και επιπτώσεις.
Δημιουργούμε συνεργασίες
Λειτουργούμε πέρα από σύνορα, διαφορετικούς πολιτισμούς
και κουλτούρες με στόχο τη δημιουργία συνεργασιών μεταξύ πολιτών, τοπικών κοινωνιών, ΜΚΟ, επιχειρήσεων και
κυβερνήσεων.
Διαφάνεια
Διαχειριζόμαστε τους πόρους μας σύμφωνα με τα αυστηρότερα εθνικά και διεθνή πρότυπα, με απόλυτη διαφάνεια
και υπό τον ετήσιο οικονομικό έλεγχο ορκωτών λογιστών και
του Υπουργείου Οικονομικών.
Δίνουμε το παράδειγμα
Μειώνουμε πρώτοι το οικολογικό μας αποτύπωμα.
· περιορίζουμε τα ταξίδια στο εσωτερικό και εξωτερικό
και εξαγοράζουμε τους ρύπους μας μέσω της οργάνωσης
climatefriendly.
· ανακυκλώνουμε χαρτί, αλουμίνιο, πλαστικό και ηλεκτρονικές
συσκευές
· χρησιμοποιούμε οικολογικά απορρυπαντικά
· αποφεύγουμε τα πλαστικά προϊόντα και τα είδη μιας χρήσης.
·χρησιμοποιούμε και προωθούμε βιολογικά και μεσογειακά
προϊόντα στις εκδηλώσεις μας.

Η σελίδα της
ANIMA Σύλλογος
Προστασίας
και Περίθαλψης
Άγριας Ζωής
21

Η ΑΝΙΜΑ είναι σωματείο μη κερδοσκοπικό. Ιδρύθηκε το
2005 από μια ομάδα ανθρώπων που αποχώρησαν από το
Κέντρο Περίθαλψης της Αίγινας, ανάμεσά τους και ιδρυτικά
μέλη, με σκοπό την αναβάθμιση της περίθαλψης άγριων
ζώων και την τήρηση ενός κώδικα δεοντολογίας ως προς την
εσωτερική λειτουργία του φορέα, με έμφαση στη διαφάνεια,
τη δημοκρατία και το σεβασμό στους εργαζόμενους.
Η ΑΝΙΜΑ, δεδομένου ότι η δραστηριότητά της περιλαμβάνει
τον ανθρώπινο παράγοντα εξ αρχής, έχει επεκτείνει τη δραστηριότητά της και πέραν της περίθαλψης, οργανώνοντας
δράσεις προστασίας της άγριας ζωής και ενημέρωσης των
πολιτών σε σχετικά θέματα, μπαίνοντας δυναμικά στον χώρο
της περιβαλλοντικής αγωγής και συνεργαζόμενη με άλλες
περιβαλλοντικές μη κυβερνητικές οργανώσεις.
Υποστηρίζεται από επιστημονική επιτροπή στην οποία συμμετέχουν εξειδικευμένοι κτηνίατροι, βιολόγοι, δασολόγοι,
περιβαλλοντολόγοι, νομικοί. Συνεργάζεται σταθερά με την
Κτηνιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου
της Κρήτης.
Στο Σταθμό Α’ Βοηθειών που λειτουργεί στην Καλλιθέα (Αθήνα) και διαθέτει εξεταστήριο και χώρο νοσηλείας, εισάγονται
κατ έτος περισσότερα από 3000 άγρια ζώα, προερχόμενα
από όλη την επικράτεια. Τον Σταθμό στελεχώνει έμπειρο
προσωπικό (φροντιστές, νοσηλευτές) και εθελοντές, στους
οποίους περιλαμβάνεται κτηνίατρος. Όλες οι ιατρικές πράξεις εκτελούνται στο Κτηνιατρικό Κέντρο Περιστερίου (ιδιωτικό ιατρείο).

Η ΑΝΙΜΑ διαθέτει, από το 2011, Σταθμό Επανένταξης σε
περιοχή εντός του Δήμου Σαρωνικού, κοντά στο Λαγονήσι.
Η εγκατάσταση βρίσκεται σε αγροτεμάχιο παραχωρημένο γι αυτόν τον σκοπό από την Περιφέρεια Αττικής. Στους
κλωβούς του Σταθμού Επανένταξης γυμνάζουν τα φτερά
τους αποθεραπευμένα πουλιά, για όσο χρειάζεται πριν την
απελευθέρωση. Κάποια από τα αποθεραπευμένα πουλιά
φιλοξενούνται και στις εγκαταστάσεις του συνεργαζόμενου
Κέντρου Περίθαλψης ΑΛΚΥΟΝΗ, στην Πάρο.
Μετά τη θεραπεία και το τέλος της προετοιμασίας, τα ζώα
απελευθερώνονται σε κατάλληλο φυσικό περιβάλλον, ανάλογα με το είδος, την εποχή και την προέλευσή τους.
Σε όλη αυτή τη διαδικασία καθοριστικό ρόλο παίζουν οι εθελοντές της ΑΝΙΜΑ, καθώς θα ήταν αδύνατο να καλυφθούν
οι ολοένα αυξανόμενες ανάγκες από έμμισθο προσωπικό.
Η ΑΝΙΜΑ στηρίζεται οικονομικά από τις δωρεές και τις συνδρομές των μελών και φίλων και από εταιρικές χορηγίες. Στην
ιστοσελίδα www.wild-anima.gr είναι αναρτημένοι οι χορηγοί
καθώς και το καταστατικό, τα ονόματα των μελών του
Διοικητικού Συμβουλίου και της Επισατημονικής Επιτροπής,
οι ισολογισμοί, τα στατιστικά των εισαγωγών, oι τραπεζικοί
λογαριασμοί και πολλές άλλες πληροφορίες.
ΑΝΙΜΑ-Σύλλογος Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής
Μενελάου 134, Καλλιθέα 17676
e-mail www.wild-anima.gr
website www.wild-anima.gr

Η σελίδα της
Δράσης
για την
Άγρια Ζωή
22

Η Δράση για την Άγρια
Ζωή είναι μη κερδοσκοπικό σωματείο με
έδρα τη Θεσσαλονίκη,
το οποίο ασχολείται με
την περίθαλψη και επανένταξη στη φύση τραυματισμένων, άρρωστων
και αδύναμων να επιβιώσουν άγριων ζώων.
Κάθε έτος περιθάλπει
περί τα 1500 άγρια ζώα
από τη βόρεια Ελλάδα,
καθώς και περιοχές της
Ηπείρου και Θεσσαλίας.
Στην πλειονότητά τους
πρόκειται για πουλιά,
δεν λείπουν όμως τα
θηλαστικά και τα ερπετά, συνήθως χελώνες.
Τα ζώα αφού αναρρώσουν επανεντάσσονται στον κατάλληλο για το κάθε είδος βιότοπο. Εάν όμως δεν μπορούν να
επιστρέψουν άμεσα στη φύση, αποστέλλονται στο Ελληνικό
Κέντρο Περίθαλψης Αγρίων Ζώων (ΕΚΠΑΖ), στην Αίγινα,
προκειμένου να συνεχίσουν εκεί τη θεραπεία τους.
Το έργο αυτό πλαισιώνει πλήθος άλλων δράσεων, όπως
ενημερωτικές επισκέψεις σε σχολεία, εκδηλώσεις, συμμετοχές σε φεστιβάλ, περιβαλλοντικά παιχνίδια για παιδιά κ.α.
που ως στόχο έχουν την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση
των πολιτών.
Το σύνολο των δράσεων υλοποιείται χάρη στην εθελοντική

συνεισφορά ευαισθητοποιημένων πολιτών. Σημαντικό όμως
ρόλο σε αυτή την προσπάθεια παίζουν και όσοι βρίσκουν και
προωθούν για περίθαλψη κάποιο τραυματισμένο άγριο ζώο.
Η Δράση για την Άγρια Ζωή όμως, δεν θα μπορούσε να
σταθεί δίχως και την οικονομική υποστήριξη του κόσμου. Τα
λειτουργικά έξοδα είναι ανυπέρβλητα για τα μέλη της ομάδας
και η όποια συνδρομή απολύτως αναγκαία προκειμένου να
συνεχιστεί αυτό το έργο, καθώς οι πόροι από τους πολίτες
αποτελούν την κύρια πηγή εσόδων. Η συνεισφορά σας λοιπόν
είναι όχι απλά πολύτιμη, αλλά απαραίτητη.

Τρόποι συμμετοχής:

Εθελοντική εργασία

Προμήθεια αναλώσιμων, φαρμάκων και τροφών

Υιοθεσία κάποιου ζώου (είναι εικονική όχι πραγματική,
το ζώο παραμένει υπό τη φροντίδα της Δράσης και
με τον τρόπο αυτό ο «ανάδοχος» αναλαμβάνει έναντι
συμβολικού ποσού μέρος των εξόδων για τη φροντίδα
ενός συγκεκριμένου ασθενή)

Οικονομική υποστήριξη

Εγγραφή μέλους

Μπορείτε να μας βρείτε
Στέκι Μεταναστών, Ερμού 23, Θεσσαλονίκη
www.drasi-agriazoi.gr
https://www.facebook.com/drasiagriazoi/?fref=ts
στο τηλέφωνο 6979914852.

Δράστε μαζί μας !

Ελληνική
Ορνιθολογική Εταιρεία

για τα πουλιά,
για τη φύση,
για’ σένα
Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία είναι περιβαλλοντική, μη
κερδοσκοπική οργάνωση με σκοπό τη μελέτη και προστασία των
άγριων πουλιών και των βιοτόπων τους στην Ελλάδα.

Από το 1982 εργάζεται με σκοπό να διασφαλίσει ένα βιώσιμο περιβάλλον τόσο για τα πουλιά, όσο και για τον άνθρωπο.
Το έργο της περιλαμβάνει ευρύ φάσμα δράσεων: από την
προστασία και τη μελέτη, ως την ενημέρωση, την εκπαίδευση,
αλλά και τις παρεμβάσεις για κρίσιμα θέματα του φυσικού
περιβάλλοντος.
Είναι εταίρος της BirdLife International, της μεγαλύτερης
παγκόσμιας ομοσπονδίας για την προστασία των πουλιών και
των βιοτόπων τους. Άλλωστε, τα προβλήματα των πουλιών
δεν γνωρίζουν σύνορα...

Η Ορνιθολογική σε νούμερα:
• Δράσεις προστασίας σε περισσότερες από 60 σημαντικές περιοχές
σε όλη την Ελλάδα
• Μελέτη και παρακολούθηση 204 Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά
(ΙΒΑ) στην Ελλάδα
• Υλοποίηση περισσότερων από 100 προγραμμάτων έρευνας και διαχείρισης την τελευταία εικοσαετία με ευρωπαϊκούς, εθνικούς, ιδιωτικούς
και ιδίους πόρους
• Σταθερή συνεργασία με πάνω από 50 επιστημονικούς και άλλους φορείς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για την υλοποίηση εξειδικευμένων
προγραμμάτων και δράσεων
• Δεκάδες παρεμβάσεις και καταγγελίες ετησίως σε περιπτώσεις καταστροφής της φύσης με τη συμβολή πολιτών και τοπικών οργανώσεων
• Συμμετοχή 20.000 παιδιών και ενηλίκων ετησίως σε εκδηλώσεις και σε
προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης
• Άμεση ενημέρωση χιλιάδων ατόμων σε εκδηλώσεις και περίπτερα ενημέρωσης σε όλη την Ελλάδα
• Δίκτυο περισσότερων από 100 εκπαιδευμένων εθελοντών στις καταγραφές πουλιών που δραστηριοποιούνται σε σταθερή βάση σε όλη
την Ελλάδα
• Συμμετοχή περισσότερων από 1.000 ατόμων ετησίως σε εθελοντικές
δράσεις

Η σελίδα της
Ελληνικής
Ορνιθολογικής
Εταιρείας
23

Δράση για την διάσωση των τελευταίων ζευγαριών Ασπροπάρη στα Βαλκάνια
Η Ζώνη Ειδικής Προστασίας Μετεώρων και Αντιχάσιων
Ορέων είναι μία από τις 15 περιοχές στην Ελλάδα όπου
υλοποιούνται οι δράσεις του Προγράμματος LIFE+ «Η επιστροφή του Ασπροπάρη», στο οποίο ενώνουν τις δυνάμεις
τους τέσσερις φορείς από τρεις χώρες με σκοπό τη διάσωση
των τελευταίων ζευγαριών Ασπροπάρη στην Ελλάδα και τη
Βουλγαρία.
Τα Μετέωρα φιλοξενούσαν παλαιότερα τον μεγαλύτερο
πληθυσμό Ασπροπάρη στην Ελλάδα, ενώ σήμερα απομένουν μόλις δύο ζευγάρια, σε σύνολο λιγότερων από 10 σε
όλη τη χώρα. Οι δράσεις της Ορνιθολογικής στην περιοχή
επικεντρώνονται στην παρακολούθηση των πουλιών, στην
αντιμετώπιση των απειλών που αντιμετωπίζουν, όπως η παράνομη διασπορά και χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων
στη φύση και στην ενημέρωση και εκπαίδευση του κοινού
για τη σημαντικότητά του Ασπροπάρη και την ανάγκη προστασίας του.
Στο Πρόγραμμα συμμετέχουν η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, το WWF Ελλάς και οι Ορνιθολογικές Οργανώσεις
της Βουλγαρίας (BSPB) και Μ. Βρετανίας (RSPB), με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ιδρύματος
Α.Γ. Λεβέντη.
Μάθε περισσότερα για τον Ασπροπάρη στο: www.lifeneophron.eu
Αθήνα:
Θεμιστοκλέους 80, 10681
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937 e-mail: info@ornithologiki.gr
Θεσσαλονίκη:
Κομνηνών 23, 54624
Τηλ/Fax. 2310 244245 e-mail: thess@ornithologiki.gr
www.ornithologiki.gr

Η σελίδα της
Καλλιστώ Περιβαλλοντική
οργάνωση για την
άγρια ζωή
και τη φύση
24

Γνωριμία με την
Περιβαλλοντική
Οργάνωση ΚΑΛΛΙΣΤΩ
στην αγροτική οικονομία), η λειτουργία Ομάδων Άμεσης Επέμβασης (για την αντιμετώπιση έκτακτων περιπτώσεων αλληλεπίδρασης αρκούδας – ανθρώπου), η λήψη μέτρων αποτροπής
τροχαίων ατυχημάτων σε οδικούς άξονες με θύματα είδη της
άγριας πανίδας (όπως στην Εγνατία Οδό).
Χάρη στην προσήλωση των ανθρώπων της η ΚΑΛΛΙΣΤΩ μέσα
σε όλα αυτά τα χρόνια έχει καταφέρει πολλά και συνεχίζει:

Η ΚΑΛΛΙΣΤΩ είναι Περιβαλλοντική Οργάνωση για την Άγρια
Ζωή και τη Φύση, η οποία δημιουργήθηκε το 2004 από επιστήμονες που διαθέτουν περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας
στον τομέα της περιβαλλοντικής έρευνας και διαχείρισης.
Η οργάνωση εστιάζει κυρίως στην προώθηση της βιώσιμης
συνύπαρξης ανθρώπου και άγριας ζωής, δίνοντας έμφαση
σε 3 είδη σαρκοφάγων (αρκούδα, λύκο, τσακάλι) και στους
βιότοπούς τους που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ορεινών
και ημιορεινών οικοσυστημάτων της χώρας. Η ΚΑΛΛΙΣΤΩ
έχει την έδρα της στη Θεσσαλονίκη, ενώ παράλληλα διατηρεί
δίκτυο τοπικών συνεργατών στη Θεσσαλία (Καρδίτσα και
Τρίκαλα), Ήπειρο (Ιωάννινα), Δ. Μακεδονία (Καστοριά και
Γρεβενά) και Αν. Μακεδονία-Θράκη (Παρανέστι). Εκπροσωπεί
τις περιβαλλοντικές οργανώσεις στους Φορείς Διαχείρισης
των Εθνικών Πάρκων Β. Πίνδου και Οροσειράς Ροδόπης και
συνεργάζεται στενά με άλλους Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών.
Η ΚΑΛΛΙΣΤΩ υποστηρίζει δημόσιες υπηρεσίες αλλά και ιδιώτες στην εφαρμογή μέτρων όπως: η χορήγηση ηλεκτροφόρων
περιφράξεων και ποιμενικών σκύλων (για την μείωση των ζημιών

• Προωθεί τη θέσπιση και αποτελεσματική λειτουργία Προστατευόμενων Περιοχών, καθώς και εθνικών και διεθνών
Δικτύων των Περιοχών αυτών (όπως το NATURA 2000)
και “οικολογικών διαδρόμων” σύνδεσης μεταξύ τους.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η κατοχύρωση ως
Προστατευόμενων Περιοχών των εκτάσεων που διαχειρίζονται πλέον από τον Φορέα Διαχείρισης Οροσειράς
Ροδόπης και από τον Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου
Βόρειας Πίνδου.
• Εγκαθίδρυσε θεσμικά και συμμετέχει πλέον επίσημα
στην Ομάδα Άμεσης Επέμβασης για την Αρκούδα (Bear
Emergency Team-BET), η οποία επεμβαίνει κάθε φορά
που κάποιο άγριο ζώο βρίσκεται σε κίνδυνο (περιπτώσεις
τροχαίων, λαθροθηρίας κ.λπ.).
• Υλοποιεί προγράμματα περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη αλλά και
στην ύπαιθρο.
• Οργανώνει προγράμματα εθελοντικής εργασίας, με στόχο
την ενημέρωση, ενεργοποίηση και συμμετοχή των πολιτών
στις προσπάθειες διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος .
Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στην σελίδα
μας στο facebook:

Η σελίδα του
Φορέα
Διαχείρισης
Δάσους
ΔαδιάςΛευκίμηςΣουφλίου
25

Το Εθνικό Πάρκο Δάσους
Δαδιάς – Λευκίμης - Σουφλίου
Στο μέσο του Νομού Έβρου, στις νοτιοανατολικές λοφώδεις απολήξεις του ορεινού όγκου της Ροδόπης, το Εθνικό
Πάρκο ∆άσους ∆αδιάς-Λευκίµης-Σουφλίου είναι ένα από
τα λίγα καταφύγια αρπακτικών πουλιών στην Ευρώπη, ενώ
εδώ αναπαράγεται ο μοναδικός πληθυσμός Μαυρόγυπα
στα Βαλκάνια.
Η οικολογική του αξία επισημάνθηκε το 1970 από Ευρωπαίους επιστήμονες, το 1980 η περιοχή κηρύχθηκε προστατευόμενη και από το 2006 έχει χαρακτηριστεί ως Εθνικό Πάρκο.
Η πολύχρονη παρουσία του ανθρώπου στην περιοχή και η
ήπια χρήση της γης στο βάθος των αιώνων έχει οδηγήσει στη
διαμόρφωση ενός πλούσιου μωσαϊκού µε βοσκοτόπια, καλλιέργειες πευκοδάση, δρυοδάση, ρεματιές και βράχια που
συνθέτουν ένα ιδιαίτερο, υψηλής οικολογικής αξίας τοπίο.
Το Εθνικό Πάρκο ∆άσους ∆αδιάς - Λευκίµης - Σουφλίου
αποτελεί ιδανικό προορισμό για όσους αγαπούν τη φύση. Η
ομορφιά του δάσους είναι μοναδική όλο το χρόνο, µε εναλλαγές σε χρώματα, εικόνες και ήχους. Ο λευκός χειμώνας
µε τα αρπακτικά που γυροπετούν ή κουρνιάζουν στα κλαδιά
των δέντρων µε τα πεσμένα φύλλα. Η άνοιξη µε τα μεθυστικά
της αρώματα, τα χιλιάδες αγριολούλουδα και το μελωδικό
κελάηδισμα των πουλιών. Το καλοκαίρι µε τη μυρωδιά από
το ρετσίνι των πεύκων και τα νεαρά ζώα που γεννήθηκαν
την άνοιξη και ανακαλύπτουν τον κόσμο. Το φθινόπωρο µε
τις εκατοντάδες αποχρώσεις του κόκκινου, του κίτρινου και
του πράσινου.

Ο Φορέας Διαχείρισης
Ο Φορέας Διαχείρισης ιδρύθηκε το 2002 και εδρεύει στη
∆αδιά Έβρου. Σκοπός της ίδρυσής του είναι η προστασία,
η διαχείριση και η ανάδειξη του Εθνικού Πάρκου ∆άσους
∆αδιάς-Λευκίµης-Σουφλίου, ασκώντας παράλληλα συντονιστικό ρόλο στις δραστηριότητες των φορέων που σχετίζονται
µε το δάσος. Μεταξύ άλλων στις δράσεις του περιλαμβάνονται:
• Η ενημέρωση - ξενάγηση των επισκεπτών
• Η επιστημονική παρακολούθηση
• Η υλοποίηση προγραμμάτων Ενημέρωσης – Ευαισθητοποίησης και περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης
• Η ανάδειξη και προβολή του Εθνικού Πάρκου
• Η επόπτευση – φύλαξη της περιοχής

Σχολικό
Βήμα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ
ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ
6ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΤΡΙΚΑΛΩΝ
σουν τη χαρά της δημιουργικότητας, να
αποκτήσουν εμπειρία για την ενέργεια ως
μονάδα και ως ομάδα και να πάρουν τα
οφέλη του υπεύθυνου τρόπου δράσης.
Η φωτογραφική ομάδα και οι υπεύθυνοι
καθηγητές θα ήθελαν να ευχαριστή-σουν
τη Διεύθυνση του σχολείου μας και τον
Σύλλογο Διδασκόντων, που αγκάλιασαν
την πρωτοβουλία και συνετέλεσαν – ο
καθένας με τον τρόπο του – σε ένα όσο
το δυνατόν αρτιότερο αποτέλεσμα.

26

Στο πλαίσιο της Εβδομάδας Περιβάλλοντος (12 έως 16 Οκτωβρίου 2015), ομάδες μαθητών του 6ου Γυμνασίου Τρικάλων,
σε συνεργασία με τους καθηγητές της
Βιολογίας, κ. Δήμητρα Γουγουλάκη και
της Πληροφορικής, κ. Γιώργο Παπαδημητρίου, διενήργησαν μια όμορφη σχετική
δράση:
Αποτύπωσαν σε φωτογραφικό υλικό την
παρατήρησή τους για το φθινόπωρο στην
περιοχή τους, φωτογραφίζοντας το περιβάλλον του σχολείου, του σπιτιού τους,
αλλά και του ευρύτερου χώρου όπου
κινούνται, και εξέφρασαν τα συναι-σθήματα που τους διέγειρε η σχετική παρατήρηση. Οι φωτογραφίες αναρτήθη-καν
στην ιστοσελίδα του σχολείου, τόσο με
τη μορφή έκθεσης φωτογραφιών όσο
και με τη μορφή βίντεο συνοδευόμενου
από μουσική. Ανάλογη έκθεση με τίτλο
«Το φθινόπωρο της περιοχής μου μέσα
από τα μάτια των παιδιών – εικόνες και
συναισθήματα» έγινε και στην αίθουσα
εκδηλώσεων του σχολείου την Πέμπτη
29/10/2015 (η αποτύπωση των συναισθημάτων έγινε πάνω σε χάρ-τινα φθινοπωρινά φύλλα). Την έκθεση αυτή επισκέφθηκαν οι μαθητές μας και οι γονείς
των παιδιών της Α΄ τάξης που την ίδια
μέρα είχαν προσκληθεί σε συγκέντρωση γονέων. Στο τέλος της διοργάνωσης
οι μαθητές που συμμετεί-χαν πήραν ως

ενθύμιο από μια φωτογραφία σε μεγάλο
μέγεθος.
Μέσα από τη δράση αυτή που οργάνωσε το 6ο Γυμνάσιο στόχος ήταν να έρθουν τα παιδιά σε άμεση επαφή με το
φθινοπωρινό περιβάλλον, να ασκηθούν
στην παρατήρηση – θεμέλιο λίθο κάθε
επιστήμης – , να αυτενεργήσουν, να νιώ-

Τη φωτογραφική ομάδα αποτέλεσαν οι
μαθητές-τριες της Α΄ τάξης Βασιλική
Αποστόλου, Ευαγγελία Βώπη, Γιώργος
Γεωργομάνος, Αλίκη Γεωργομάνου, Ζωή
Γκαγκανάτσιου, Ελβίρα Ελφίμοβα και οι
μαθητές-τριες της Γ΄τάξης Μαρία Ιακωβάκη, Γεωργία Κουτούμπα, Γεωργία Κουτρουλιά, Βασιλική Μπακλαβά, Ιωάννης
Μπένιας και Άννα Μπουραζάνα.
Οι υπεύθυνοι καθηγητές
Δήμητρα Γουγουλάκη – Γιώργος
Παπαδημητρίου

Λεγάκις Αναστάσιος
Αναπληρωτής Καθηγητής Ζωολογίας, Τμήμα Βιολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αρθρογραφία

Τα Μουσεία
Φυσικής Ιστορίας
στην Ελλάδα
27
Η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος στη
σημερινή Ελλάδα συνεχίζεται με ταχύ ρυθμό
καθώς δεν υπάρχουν μηχανισμοί και θεσμοί που
να μπορούν να στηρίξουν τις προσπάθειες αντιμετώπισης του προβλήματος αυτού. Μια από τις
σημαντικότερες ελλείψεις είναι η σωστή ενημέρωση του κοινού για τη φύση, τις λειτουργίες της
και τις καταστροφές που προκαλεί ο άνθρωπος.
Ο σωστά ενημερωμένος πολίτης είναι ο καλύτερος προστάτης της φύσης γιατί γνωρίζει την
αξία της. Ταυτόχρονα, δεν υπάρχουν εξειδικευμένα στελέχη για να εφαρμόσουν μια πολιτική
προστασίας. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από
άτομα και υπηρεσίες χωρίς ειδικές γνώσεις να
προσφέρουν λύσεις στα πολύπλοκα προβλήματα
που αντιμετωπίζει το φυσικό περιβάλλον. Τέλος,
δεν υπάρχουν τοπικοί φορείς τέτοιοι που να είναι
σε θέση να γνωρίζουν άμεσα τα προβλήματα
του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής τους
και να έχουν δυνατότητες παρακολούθησης και
επέμβασης. Οι τοπικοί φορείς είναι πάντοτε οι
δυνητικά καλύτεροι γνώστες γιατί ζουν κοντά
στα προβλήματα και μπορούν να προσφέρουν τι
πιο ρεαλιστικές και εφαρμόσιμες λύσεις. Φορείς
που συνδυάζουν και τα τρία προαναφερθέντα
στοιχεία είναι τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας.
Ένα Μουσείο Φυσικής Ιστορίας ασχολείται κυρίως με τον φυσικό κόσμο, οι υλικές αποδείξεις
του οποίου διατηρούνται με τη μορφή συλλογών
φυσικής ιστορίας που συνήθως χωρίζονται σε
ζωολογικές, βοτανικές και γεωλογικές. Αυτές οι
συλλογές και τα δεδομένα που συνδέονται με
αυτές, αποτελούν τη βάση για την έρευνα και τις
εκπαιδευτικές δραστηριότητες κάθε μουσείου.
Τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας αποτελούν τη
βάση για τη καταγραφή της ποικιλότητας της
ζωής και γενικότερα του φυσικού κόσμου, για
τη διαλεύκανση των εξελικτικών σχέσεων ανάμεσα στους οργανισμούς, για τον εντοπισμό των
παλιών και των σημερινών κατανομών της ζωής

στη Γη και για τη κατανόηση των διαδικασιών
που οδηγούν στην ποικιλότητα τη ζωής και του
φυσικού κόσμου και που διαμορφώνουν τη μορφή
και τη λειτουργία της γης. Όπως οι βιβλιοθήκες,
οι συλλογές τέχνης και τα αρχαιολογικά μουσεία
είναι οι χώροι εναπόθεσης και διατήρησης της
πολιτιστικής μας κληρονομιάς, έτσι και τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας αποτελούν μόνιμες και
αυξανόμενες αποθήκες της φυσικής κληρονομιάς. Ταυτόχρονα, τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας παίζουν έναν βασικό ρόλο ως εκπαιδευτικοί
οργανισμοί. Η ιστορία της Γης παρουσιάζεται
με τη βοήθεια αντικειμένων που διατηρούνται
στις συλλογές των μουσείων αυτών. Έτσι αυτά τα
μουσεία πρέπει να συνδυάζουν την ευχαρίστηση
και την ψυχαγωγία μαζί με την πληροφόρηση και
την εκπαίδευση.
Ένα πλήρες Μουσείο Φυσικής Ιστορίας αποτελείται στην ουσία από δύο μουσεία: ένα εσωτερικό μουσείο για τους επιστήμονες και ερευνητές και ένα εξωτερικό μουσείο για το κοινό. Το
εσωτερικό μουσείο αποτελείται από τις συλλογές
και τους ανθρώπους που τις φροντίζουν και τις
μελετούν. Το εξωτερικό μουσείο αποτελείται από
όλες τις παραδοσιακές μεθόδους παρουσίασης
εκθεμάτων και από προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που μεταφέρουν τη γνώση του
εσωτερικού μουσείου στο κοινό.
Στον Ελληνικό χώρο σήμερα υπάρχουν ελάχιστα
Μουσεία Φυσικής Ιστορίας τα περισσότερα από
τα οποία δεν είναι οργανωμένα και δεν είναι
γνωστό το τι περιέχουν. Δυστυχώς η Ελλάδα δεν
πέρασε από την αναγεννησιακή φάση της Δυτικής
Ευρώπης και δεν ανέπτυξε την αγάπη και το σεβασμό για το φυσικό περιβάλλον. Ένας διαρκής
αγώνας για επιβίωση σαν κράτος τα τελευταία
150 χρόνια σε συνδυασμό με την προηγούμενη κατοχή τεσσάρων αιώνων δεν επέτρεψαν τη
δημιουργία παράδοσης γύρω από τις φυσικές
επιστήμες, ιδιαίτερα τις επιστήμες της ζωής.

ΠΑΡΑΛΥΚΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Phd ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ
ΕΔΙΠ (ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ) ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΘΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΓΡΙΑΣ ΠΑΝΙΔΑΣ ΚΑΙ ΙΧΘΥΟΠΟΝΙΑΣ ΓΛΥΚΕΩΝ ΥΔΑΤΩΝ.

Αρθρογραφία

28

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ
ΜΟΥΣΕΙΩΝ
ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Ο σύγχρονος ρόλος των Μουσείων Φυσικής Ιστορίας αποκαλύπτεται πολυσύνθετος και δυναμικός μέσα στο πλαίσιο των
ευρύτερων εξελίξεων . Ο ρόλος αυτός
διαγράφεται μέσα από τις εκπαιδευτικές
δραστηριότητες εκπαιδευτικά προγράμματα, συνέδρια, ενημερώσεις, διαλέξεις
που υλοποιεί ο ίδιος ο οργανισμός. Μέσα
από αυτές τις δραστηριότητες προάγεται η
γνώση για θέματα που αφορούν το Φυσικό
Περιβάλλον.
Γενικά τα μουσεία έχουν τη δυνατότητα
να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη
διαδικασία διάδοσης του πολιτισμού και
στην απόδοση νοήματος στη ζωή. Βασικό
στοιχείο που διαφοροποιεί τα μουσεία από
τα άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα μιας κοινότητας είναι η δυνατότητα που προσφέρουν
για επαφή με πρωτογενής πηγής μάθησης
που συνιστούν τα μουσειακά αντικείμενα.
Τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας προσφερθούν εκπαιδευτικές δραστηριότητες σε
όλους. Μέσα στο πλαίσιο αυτών των εκπαιδευτικών προσφορών είναι ευθύνη του
μουσείου να μεταδίδει τα μηνύματα του με
τρόπο κατανοητό και ταυτόχρονα ελκυστικό
προς ένα έντονα διαφοροποιημένο κοινό.
Επίσης σχετίζονται με τη διαβιου μάθηση
καθώς αποτελούν χώρο στον όποιο μπορούν να αναπτύξουν γνώση και καλύτερη
κατανόηση των πραγμάτων άτομα όλων
των ηλικιών.
Τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας ιδρύονται
γιατί:

Υπάρχει δυσκολία άμεσης επαφής με τα
άγρια ζώα και τους βιοτόπους τους.
Λόγω μείωσης της βιοποικιλότητας.
Εξάλειψη της άγριας ζωής, για την οποία
ευθύνεται ο άνθρωπος, είτε κυνηγώντας
τα ίδια τα ζώα, είτε καταστρέφοντας το
βιότοπό τους.
Ιδιαίτερα στην Ελλάδα όπου η μεγάλη ποικιλία οικοσυστημάτων και βιοτόπων καθώς
και η απομόνωση ιδιαίτερα νησιωτικών περιοχών δίνουν στη χώρα το προνόμιο να έχει
την μεγαλύτερη βιοποικιλότητα στη Ευρώπη.
Επίσης στα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας
έχουμε:
Κατανόηση της έννοιας βιότοπος οικοσύστημα.
Εισαγωγή στα κυριότερα οικοσυστήματα
του πλανήτη.
Συνειδητοποίηση της ανεξάντλητης προσφοράς της φύσης στον άνθρωπο καθώς
και διαμόρφωση θετικών στάσεων σε κάθε
προσπάθεια διατήρησης και προστασίας
της.
Επισήμανση των κινδύνων που απειλούν
χλωρίδα και πανίδα.
Ανάπτυξη ικανοτήτων παρατήρησης, περιγραφής και σύγκρισης με εκφραστική
ορθότητα και πληρότητα.
Τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας διδάσκουν
πολλά σχετικά με την αλληλεξάρτηση όλων
των ζώντων όντων. όπου οι επισκέπτες μυούνται στις λειτουργίες του φυσικού κόσμου
που όλοι πρέπει να προστατεύσουμε.

Άρθρο του Μανώλη Βουβάκη,
Διευθύνοντα Συμβούλου της εταιρίας Radiant Technologies

Αρθρογραφία

Μουσεία και Νέες
Τεχνολογίες
29
Στα τέλη του 20ου αιώνα υπήρξε μία στροφή στην πολιτική των Μουσείων, καθώς οι
προτεραιότητές τους άλλαξαν. Η εστίαση
των Μουσείων στη συλλογή, συντήρηση
και διαφύλαξη αρχαιοτήτων και άλλων
εκθεμάτων επεκτάθηκε και στην προβολή
των αντικειμένων αυτών στο ευρύ κοινό. Ο
ρόλος των Μουσείων έγινε περισσότερο
εκπαιδευτικός, αλλά και ψυχαγωγικός, σε
μία προσπάθεια να προσελκύσουν νέες
κατηγορίες επισκεπτών και να αναδείξουν
τις συλλογές τους. Η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζεται και στην εξέλιξη των μουσείων
από τον παραδοσιακό τύπο, όπου το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στα αντικείμενα
(object oriented), στο μοντέρνο τύπο, όπου
δίνεται προσοχή τόσο στα αντικείμενα όσο
και στο κοινό (object and people oriented)
και τέλος στο μεταμοντέρνο τύπο, όπου η
εξυπηρέτηση του κοινού είναι ο καθοριστικός παράγοντας (people oriented) (Νάκου,
2001). Στην εποχή μας τα εκθέματα παρουσιάζονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο,
χρησιμοποιώντας σύγχρονα μέσα για την
επίτευξη του σκοπού αυτού. Η τεχνολογία
έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επιτυχία αυτής
της μεταστροφής, αφού επέτρεψε την ένταξη πρωτοποριακών για το χώρο στοιχείων,
όπως η αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ επισκέπτη και μουσείου και η διαδραστικότητα.
Η ένταξη όμως της τεχνολογίας στο μουσειακό περιβάλλον, παράλληλα με την ανάπτυξη άλλων δραστηριοτήτων, δημιούργησε
ορισμένες ανάγκες όσον αφορά στην καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση του επισκέπτη,
καθώς επίσης βοήθησε και στην εξέλιξη αυτού που ονομάζεται ‘μουσειακή εμπειρία’. Σε
γενικές γραμμές τα πολυμεσικά συστήματα
έχουν ως στόχο την βέλτιστη παρουσίαση
των εκθεμάτων και την πληροφόρηση, τον

οποίο στόχο επιτυγχάνουν μέσω της ευελιξίας τους και της προσαρμοστικότητάς
τους στις ανάγκες των επισκεπτών (Οικονόμου, 2003). Ένα Σύστημα Ξενάγησης,
παραδείγματος χάρην, ανταποκρίνεται στις
απαιτήσεις αυτές και τις υπερκαλύπτει, καθώς εκτός από εργαλείο πληροφόρησης
έχει και εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα.
Παρέχει τη δυνατότητα σε ένα φορέα να
προσφέρει στοχευόμενες ξεναγήσεις στους
επισκέπτες του, με σκοπό τη διεύρυνση του
κοινού του. Οι διαφορετικές ξεναγήσεις είναι δυνατόν να στοχεύουν σε αντίστοιχες
ομάδες επισκεπτών, όπως σε γνώστες της
θεματικής του Μουσείου, σε έναν μέσο επισκέπτη ή σε παιδιά ή ακόμα και σε ΑμεΑ,
θέμα στο οποίο θα αναφερθούμε σε άλλο
άρθρο στο μέλλον.
Συμπερασματικά, η διαδραστικότητα, μέσω
της τεχνολογίας, έχει αρχίσει να αντιμετωπίζεται ως αναπόσπαστο κομμάτι των προσφερόμενων υπηρεσιών ενός Μουσείου. Ο
εκπαιδευτικός του χαρακτήρας, η σταθερή
ποιότητα και εγκυρότητα των πληροφοριών
που προσφέρονται, αλλά και η συλλογή στατιστικών και άλλων στοιχείων που αφορούν
την «κινητικότητα» των επισκεπτών εντός του
Μουσείου ενισχύονται καθοριστικά. Ανοίγει
έτσι ένα νέο κανάλι αμφίδρομης επικοινωνίας μεταξύ του φορέα και των επισκεπτών,
που μονο θετικό αντίκτυπο μπορεί να έχει.

Επιμέλεια: Ευαγγελία Ντούλη,
Υπεύθυνη Επικοινωνίας και Social Media του Μουσείου

Αφιέρωμα στα
Μοναστήρια
των Μετεώρων

Η Μονή
Μεταμορφώσεως
του Σωτήρος

(Μεγάλο Μετέωρο)
30

Η Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
είναι γνωστή ως Μεγάλο Μετέωρο. Χτίστηκε λίγο πριν από τα μέσα του 14ου
αιώνα, από τον Όσιο Αθανάσιο το Μετεωρίτη και αποτέλεσε την αφετηρία του
Μετεωρίτικου Μοναχισμού.
Ο Αγιορείτης Μοναχός Αθανάσιος
ασκήτεψε αρχικά σε ένα βράχο το «Στύλο των Σταγών», ενώ ήταν ο πρώτος που
ανέβηκε στο Πλατύ Λίθο (την τοποθεσία που χτίστηκε η Μονή) με συνοδεία
δεκατεσσάρων Μοναχών.
Ο πρώτος Ναός που οικοδομήθηκε στο
Μοναστήρι ήταν αφιερωμένος στην Παναγία της Μετεωρίτισσας Πέτρας.
Τον Όσιο Αθανάσιο διαδέχτηκε ο μαθητής του Όσιος Ιωάσαφ (πρώην Σέρβος ηγεμόνας με το όνομα Ιωάννης
Ούρεσης Άγγελος Κομνηνός Δούκας
ο Παλαιολόγος), ο οποίος στήριξε και
συνέχισε το έργο του. Περί το 1387 ο
Όσιος Ιωάσαφ οικοδόμησε μεγαλοπρεπή Ναό αφιερώμένο στη Μεταμόρφωση
του Σωτήρος.
Σημερα, η Μονή διαθέτει έξι Παρεκκλήσια: τρία παλια:
1. του Oσίου Αθανασίου του Μετεωρίτη, σε σπηλαιώδες κοίλωμα στην
κλίμακα ανόδου, πού αποτελεί
κατά την παράδοση και το πρώτο

κατοικητήριό του,
2. του Τιμίου Προδρόμου (με οικοδομική φάση ίσως της εποχής των
πρώτων κτιτόρων) και
3. των Iσαποστόλων Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης
και τρία σύγχρονα:
1. του Αγίου Νεκταρίου
2. του Αγίου Ιωάννη της Κλίμακος και
της Iσαποστόλου Αγίας Όλγας, και
3. των Αγίων Αναργύρων.
Στα παλιά χρόνια η πρόσβαση στη Μονή
γινόταν με ανεμόσκαλες και από τον
Πύργο (στα 1520), όπου δέσποζε  ο
εξώστης με το Δίχτυ, που το χρησιμοποιούν ακόμη και σήμερα για να μεταφέρουν πράγματα. Μέχρι το 1923 η
ανάβαση γινόταν με τις ανεμόσκαλες
και το δίχτυ. Σήμερα η ανάβαση γίνεται
με σκάλα που αριθμεί 146 σκαλιά, που
σε οδηγούν στην είσοδο της Μονής.
Ο επισκέπτης της Μονής έχει την ευκαιρία να θαυμάσει πλήθος αντικειμένων
μεγάλης μουσειακής αξίας.
Στην παλιά τράπεζα της Μονής, πέρα
από την ευκαιρία που προσφέρεται να
δει κάποιος τη μορφή και τη λειτουργία
μιας παλαιάς Μοναστηριακής τράπεζας, στεγάζεται η Θεολογική Πινακοθήκη «Γεώργιος Τσιουλάκης»

Στο παλιό διώροφο νοσοκομείο-γηροκομείο της Μονής βρίσκεται σήμερα
το σκευοφυλάκιο της Μονής, με μοναδικά και πολύτιμα κειμήλια. Στον πρώτο
όροφο, εκτίθενται δείγματα από παλαιά
χειρόγραφα, έγγραφα και παλαίτυπα της
Μονής, ενώ στο ισόγειο, βρίσκεται αίθουσα με ανεκτίμητες φορητές εικόνες,
ξυλόγλυπτα, χρυσοκέντητα κ.α
Μέσα στο Μοναστήρι βρίσκεται επίσης Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο,
αφιερωμένο στον Κώστα Μαντζάνα και
αίθουσα ιστορικών λιθογραφιών με
μοναδικά και ανεκτίμητα εκθέματα της
Ιστορίας του Ελληνισμού.
Μέσα στη Μονή διατηρείται επίσης σε
άριστη κατάσταση το παλαιό παραδοσιακό μαγειρείο, πλήρως εξοπλισμένο,
δίνοντας στους επισκέπτες την ευκαιρία
να δουν τον παραδοσιακό τρόπο ζωής
και μοναστηριακής οργάνωσης.
Τέλος, σπουδαίο σημείο της Μονής είναι
το παλαιό κελάρι, όπου φυλάσσονται
χειροποίητα σκεύη και εργαλεία της
αγροτικής ζωής.
Το Μεγάλο Μετέωρο σίγουρα αποτελεί
ένα θρησκευτικό τόπο μεγάλης αίγλης
και ταυτόχρονα ένα μέρος, όπου διαφυλάσσεται η πολιτιστική, ιστορική,
λαογραφική κληρονομιά της Ελλάδας.

Όποια κι αν είναι η ιδέα σας,
την τυπώνουµε σε χαρτί!
Στη Λυχνία αγαπάµε τις ιδέες και τα όνειρα και µας γοητεύει να τα κάνουµε πράξη!
Γι’ αυτό επενδύουµε συνεχώς σε τεχνολογία υψηλών προδιαγραφών, για να
µπορούµε να παράγουµε ποιοτικές εκτυπώσεις και να σας προσφέρουµε
ανταγωνιστικές, ολοκληρωµένες λύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες σας.
Λύσεις που ξεκινούν από µια απλή επαγγελµατική κάρτα και καταλήγουν στην
πιο απαιτητική εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
Στη Λυχνία είναι καθηµερινό µέληµά µας να βάζουµε µε αφοσίωση και συνέπεια
τις ιδέες σας στο χαρτί!

Ολοκληρωµένες Υπηρεσίες Έντυπης Επικοινωνίας

Ανδραβίδας 7
136 71 Χαµόµυλο Αχαρνών
Λυχνία Α.Ε.

Lyhnia S.A.

Τ.: 210 3410436
F.: 210 3425967
@LYHNIAsa

www.lyhnia.com
info@lyhnia.com
Lyhnia S.A.

lyhnia

Πιστοποίηση για τη χρήση τεχνολογιών
Πιστοποίηση Σ∆Π
Αρ. Πιστοπ:
3

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2000
Aρ. Πιστοπ. 738/∆/2008

Ανακaλύψτε
την πλούσια συλλογή µας!
Στα καταστήματα ΕΛΤΑ