You are on page 1of 20

PORODICA

Lihovac Šadija
IV-1

Porodica je jedan od najstarijih, najtrajnijih i relativno najstabilnijih oblika
zajedničkog zivota ljudi u svim fazama društveno-istorijskog razvoja. Ona se
pojavljuje u funkciji zadovoljavanja nekih primarnih potreba ljudi, pre svega,
onih koji se odnose na produzenje vrste, na brigu o maloletnoj deci, na
emotivnu sferu članova porodice i dr.

Riječ je. jer proizilaze od različitih tipova porodice kroz istoriju društvenog razvoja. tako i onih koje su varijabilne.Kao društvena grupa. Prva takva karaktekristika je da porodica počiva na biološkim osnovama (polni odnosi i biološka reprodukcija – radjanje). . U pojmovnom odredjenju porodice upravo ulaze karakteristike koje su relativno trajnog i univerzalnog karaktera. dakle. kako onih koje su relativno trajne i univerzalne. što ne znači da biološki odnosi nisu i socijalni odnosi. jer biološki odnosi u ljudskom društvu poprimaju socijalnu dimenziju. o odnosima koji su biološki. porodica ima više bitnih odlika.

Druga bitna karakteristika odnosi se na bio-socijalne veze u porodici. tj. mada se porodica moze zasnivati i uvećavati i uključivanjem i drugih srodnika. pri čemu je najvazniji oblik srodstva – krvno. prirodno (biološko) srodstvo. na odnose srodstva. tako i spoljašnjih. . kako unutrašnjih. Medju naučnicima postoji opšta saglasnost o tome da je porodica prošla kroz različite oblike. Treća odlika porodice se odnosi na vrlo širok i slozen splet socijalnih odnosa u porodici koji se ispoljavaju u nizu porodičnih funkcija.

Morgan i Engels su postavili opštu šemu za tipologiju porodice od nastanka ljudskog društva do danas. Po Engelsu.Dzon Lok smatra da se u razvitku porodice mogu razlikovati tri glavna oblika: velika patrijarhalna porodica ranih društava. na bazi rekonstrukcije industrijskog razvoja porodice koju je izvršio Morgan. mala patrijarhalna porodica i nuklearna porodica. a koju je Engels preuzeo. mada nisu dovoljno razgraničili tipove porodice od oblika braka. . tako da je njihova šema dosta ne precizna. nastala kao rezultat ekonomsko-socijalnih promena koje su pratile industrijsku revoluciju.

Sindijazmička porodica 5.Monogamska porodica Opšta karakteristika tog razvoja je sužavanje kruga polnih partnera i jačanje veza koje objedinjuju članove porodice.Porodica punalua 4.U istorijskom razvoju porodice razlikuju se sljedeći oblici: 1.Porodica krvnog srodstva 3. Sužavanje kruga polnih partnera pratilo je razvoj ljudskog društva od divljaštva prema stvaranju ljudske civilizacije.Promiskuitet 2. .

To je oblik zajedničkog života u kome nisu postojale posebne. izdvojene porodične grupe. Vrlo rano dolazi do ograničenja polnog opštenja i do izdvajanja pojedinih grupa između kojih je dozvoljeno polno opštenje. Taj proces je nesumljivo trajao vrlo dugo.Promiskuitet se javlja na nižem stupnju divljaštva. Porodični život je bio identičan društvenom. i doveo je do posebnog oblika porodice – porodice krvnog srodstva. .Primitivni čovek ne poznaje pojam srodstva u smislu njegove krvnosrodničke vezanosti za pojedine članove grupe. već srodstvou smislu pripadnosti i vezanosti za cijelu grupu.

a polno opštenje je dozvoljeno samo između pripadnika iste generacije. bez obzira na stepen srodstva čine jednu porodicu. To su endogamne zajednice. Svi pripadnici iste generacije.Krvno – srodnička porodica karakteriše se grupnim brakom. jer obuhvataju pripadnike iste generacije samo jednog roda ili plemena. odnosno braća i sestre. do porodice punalua. Sužavanje kruga polnih partnera u okviru ovog oblika porodice dovelo je do razvijenog oblika porodice. .

Punalua je oblik bračnih odnosa u kome grupa sestara jednog roda predstavlja bračne partnere za grupu braće drugog roda.Kasnije se ta zabrana proširuje i na ostale. ali brak  između pripadnika iste generacije različitih rodova. Za porodicu punalua još uvek važi grupni brak. prvo najbliži krvni srodnici računajući srodstvo po ženskoj liniji.Kod porodice punalua isključeni su iz polnog opštenja. . U okviru ovakvog oblika porodičnog života sve češće dolazi do čvršće i trajnije veze između jednog muškarca i jedne žene. To je prvi korak ka napuštanju grupnog braka i stvaranju braka parova. dalje srodnike iste generacije.

Bračna veza se lako raskida i u tom slučaju deca pripadaju majci. a poligamija ostaje isključivo pravo muškaraca. sindijazmička porodica je ukazala na pravog prirodnog oca i ostvarila prvi uslov za stvaranje monogamne porodice. Time što je regulisala polne odnose između određenog muškarca i određene žene.Sindijazmička porodica je takav oblik porodičnog života u kome jedan muškarac živi sa jednom ženom. .

već samo voljom muža.Monogamna porodica se odlikuje čvrstom vezom između muškarca i žene. . Neposredan uzrok nastanka monogamne porodice bila je pojava privatne svojine i težnja da se ona zaštiti. Ona se više ne može raskinuti voljom obje strana.

totemski klan 2. Postojanje različitih porodičnih odnosa je u direktnoj vezi sa stepenom razvoja pojedinih društava i sa karakterom društvenih odnosa.patrijarhalna kućna zajednica 3.patrijarhalna porodica 4. Smatra se da danas postoje sljedeći glavni tipovi porodice:  1.Vrste porodice U savremenom svijetu nema jedinstvenog tipa porodice.individualna porodica .

Totemski klan je najstariji oblik porodičnog života koji i danas postoji. Svi pripadnici roda imaju zajedničko ime. U ovom obliku porodice postoji grupni brak  pa se ne može odrediti otac djeteta.Pripadnici klana smatraju da imaju najbolje osobine svog životinjskog pretka. . Totemski klan se zasniva na vjerovanju o zajedničkom pretku svih pripadnika roda koji je. a individualna imena su nepoznata. Zato se potomstvo određuje po materinskoj liniji. Sreće se samo još kod nekih australijskih plemena. neka životinja. obično.

Građevinski izraz kućne zajednice je velika kuća u kojoj stanuju svi članovi zajednice. a ponegde postoji i danas. . Svi članovi porodice koji pripadaju istoj generaciji.Kućna zajednica kao oblik porodice.Zajedničkog pretka predstavlja starešina porodice koji je najčešće i najstariji član porodice. u prošlosti je postojala kod svih indoevropskih naroda. Ona se karakteriše zajedničkim imenom i zajedničkim životom nekoliko generacija. s obzirom na zajedničkog pretka. su međusobno braća i sestre.

Potomstvo se određuje samo po ženskoj liniji. razlikujemo: materinsko – pravnu. Ta žena je starešina porodice. Ona okuplja krvne srodnike samo po muškoj liniji. Ona se odlikuje krupnim značenjem koji ima najstarija žena u najstarijoj generaciji.Majka se smatra daljim srodnikom rođenog djeteta od njegovog posljednjeg srodnika po muškoj liniji. U ovim zajednicama se vrlo često sreće poliandrija. Očinsko – pravna kućna zajednica je kućna zajednica u kojoj se potomstvo računa samo po muškoj liniji. U zajednici ovakvog tipa srodnici po ženskoj liniji . Kućna zajednica bilateralnog srodstva se karakteriše time što se potomstvo određuje i po muškoj i po ženskoj liniji. dok muževi ženskih članova stanuju u porodicama svojih majki.U zavisnosti od toga po kojoj se liniji određuje srodstvo. očinsko – pravnu kućnu zajednicu i kućnu zajednicu bilateralnog srodstva. Materinsko – pravna kućna zajednica je najstarija.

 Neposredni uzrok nastanka ovog tipa porodice je pojava individualne privatne svojine i s njom povezanog pitanja o nasleđivanju. .U monogamnoj patrijarhalnoj porodici starešina porodice je isključivi i jedini vlasnik imovine.

maloljetna djeca. žena. Nju čine:muž. Potomstvo se određuje po obje linijepo muškoj i ženskoj. . odnosno sinovi i kćeri sve dok ne stupe u brak i dok se ekonomski ne osamostale.Individualna(bračna. Bračna zajednica individualne porodice obuhvata samo najbliže srodnike. Ona se ustanovljava posebnim aktom – vjenčanjem. već i pravno priznata. Danas se razlikuju dva osnovna tipa ove porodice: tradicionalna(patrijahalna) i savremena(demokratska) porodica. Ona se karakteriše time što je ne samo društveno. konjugamna)porodica danas je najrasprostranjeniji tip porodice u svijetu.

. Tako su se formirale uže porodice koje su po obimu slične savremenim porodicama. Porodica. ugled. ali su po sadržaju porodičnih odnosa još uvek tradicionalne.odnosno auteritet). kao ekonomska (potrošačka) skupina i ustanova smatra se domaćinstvom. U tradicionalnim seljačkimdruštvima porodična grupa je i glavna proizvodna skupina i ustanova (seljačko gazdinstvo). I u njima muž i otac dominira nad ženom i decom. Pojedini bračni parovi i njihova djeca počeli su se izdvajati iz porodičnih zadruga onda kada su ekonomski mogli samostalno da opstanu.Tradicionalna porodica bila je patrijahalna zajednica u kojoj su muškarci i starije generacije imali najviši položaj (moć.

na prvi pogled stiče utisak da porodica više nije tako važna za njene članove kao što je nekad bila. . Zbog svega se.Savremena porodica zadržava samo neke društvene funkcije: nije više proizvodna. Svi članovi porodice preuzimaju brojne nove uloge u široj zajednici i stupaju u mnoštvo značajnih društvenih odnosa izvan porodice. ali i dalje jeste nezamenljivi okvir društvenog života i psihosocijalne stabilnosti njenih članova. a djeca sa roditeljima. Ona postaje važna na jedan novi način: porodica nije više jedini. ali ostaje ekonomsko – potrošačka skupina(domaćinstvo). Struktura autoriteta se mijenja i žena se postepeno izjednačava sa mužem.

Sve naznačene funkcije može valjano da obavlja samo potpuna izdrava porodica u kojoj je očuvana emocionalna toplina bračnih idrugih porodičnih odnosa. Zato jesređena i stabilna porodica nezamenljivi uslov za normalan razvojličnosti. roditelja i dece ilidece međusobno). reč je o patologiji porodičnog života koja može biti primarni uzrok lične nesreće. stalnih porodičnih sukoba supružnika. društvenedelikvencije i kriminala članova takvih razorenih porodica. . Ukoliko to nije slučaj (usled razvoda braka. psihičkih poremećaja.