You are on page 1of 31

ΤΟ ΜΟΙΡΟΛΟΓΙ ΤΗΣ

ΦΩΚΙΑΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
 Γεννήθηκε

στην Σκιάθο, στις 4 Μαρτίου

1851.
 Καταγόταν από πολύτεκνη οικογένεια.
 Ο πατέρας του, Αδαμάντιος Εμμανουήλ
ήταν γόνος ναυτικής οικογένειας και ιερέας
του νησιού. Η μητέρα του, Αγγελική
Μωραΐτη καταγόταν από αρχοντική
οικογένεια του Μυστρά.

Φοιτά στο Δημοτικό από το 1856 ως το 1868.
 Εγγράφεται στη Γ’ τάξη του Γυμνασίου Πειραιώς.
Διακόπτει, όμως, και πάλι την φοίτησή του στο
Γυμνάσιο και επιστρέφει στην Σκιάθο.
 Ο πατέρας του τον στέλνει στην Αθήνα για να
σπουδάσει Θεολογία, αλλά αυτός την τελευταία
στιγμή, γράφεται στην Φιλοσοφική Σχολή του
Πανεπιστημίου Αθηνών.
 Απογοητεύεται γρήγορα από το στείρο κλίμα της
σχολής και τα παρατά.

 Το 1882 ακολουθεί το δεύτερο μυθιστόρημα του με τίτλο «Οι έμποροι των εθνών». . Μελετά μόνος του αγγλικά και γαλλικά και παραδίδει μαθήματα.  Το 1878 γνωρίζεται με έναν εκδότη που θα τον παρακινήσει να δημοσιεύσει το πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο «Η Μετανάστις» στην εφημερίδα της Κωνσταντινούπολης «Νεολόγος».

. Η Γυφτοπούλα (1884)  4 νουβέλες: Βαρδιάνος στα σπόρκα (1893). Τα Ρόδιν' ακρογιάλια (1908).ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ 3 μυθιστορήματα: Η Μετανάστις (1880). Χρήστος Μηλιόνης (1885)  Και πολλά διηγήματα.α. όπως Το Μοιρολόγι της Φώκιας (1908) κ. Οι Έμποροι των Εθνών (1883). Η Φόνισσα (1903).

μετανάστες. Αναφέρεται συχνά και η θαλασσινή της διαμόρφωση. ιερωμένοι. τους καημούς και τις μικροχαρές της σκιαθίτικης φτωχολογιάς. . αναξιοπαθούσες χήρες. αγρότες. τα διηγήματά του είναι εμπλουτισμένα με τα θρησκευτικά βιώματά του. με τα βάσανα. αλλά και κακάσχημες μάγισσες. εργένηδες. όμορφες ορφανές. Γίνεται αναφορά στο φυσικό περιβάλλον της Σκιάθου.  Οι ήρωές του είναι ψαράδες. Ακόμη.

.

τα ήθη. τις συνήθειες. τα έθιμα.  Εμφανίστηκε λίγο μετά το 1880 και συνεχίστηκε ως τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι.  Χαρακτηριστικό: η απλοϊκή ζωή των Ελλήνων που ζουν στην ύπαιθρο με τις τοπικές παραδόσεις. ο όρος «ηθογραφία» αποδίδεται με το ίδιο νόημα. το χαρακτήρα και την νοοτροπία του απλού λαού.ΗΘΟΓΡΑΦΙΑ Από τα τέλη του 19ου αι. μέχρι και σήμερα.  .  Είναι τάση της ελληνικής πεζογραφίας.

Γρηγόριος Ξενόπουλος κ. Γεώργιος Δροσίνης. . Είναι η ελληνική εκδοχή του ρεαλισμού και ως ένα σημείο του νατουραλισμού. Ανδρέας Καρκαβίτσας.  Έχει επηρεαστεί από την επιστήμη της λαογραφίας και από το πνεύμα του θετικισμού.  Κύριοι εκπρόσωποι: Γεώργιος Βιζυηνός. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης.ά.

όπου ήταν θαμμένα.  Στο απόσπασμα «Ενθυμείτο τα πέντε παιδιά της…ο χάρος ο αχόρταγος» υπάρχει το στοιχείο της συνήθειας που είχε η γριά Λούκαινα να θυμάται τα παιδιά της κάθε φορά που περνούσε δίπλα από το νεκροταφείο.  .ΗΘΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΗΓΗΜΑΤΟΣ Στο απόσπασμα «Κατέβαινε το βράδυ… ήρεμα εις τα κύματα» υπάρχει το ηθογραφικό στοιχείο της συνήθειας που είχε η γριά Λούκαινα να πηγαίνει στο γιαλό για να πλύνει τα ρούχα και μετά να πηγαίνει στην βρύση για να τα ξεπλύνει.

Στην φράση «εν πένθιμον βαθύ μοιρολόγι» υπάρχει το ηθογραφικό στοιχείο του εθίμου. Ο πόνος της για τον άδικο. υπήρχε το έθιμο να μοιρολογούν. Όταν πέθαινε κάποιος. να θρηνούν τον νεκρό.  Στο απόσπασμα «είχε καθίσει νεαρός βοσκός…ποιμενικόν άσμα» υπάρχει ξανά το στοιχείο της συνήθειας που είχε ο βοσκός να παίζει με τον αυλό του κάθε φορά που επέστρεφε με το κοπάδι του από τους αγρούς. το χαρακτηρίζουμε και ως ηθογραφικό στοιχείο του χαρακτήρα της: το μοιρολόγι της δεν σταματά ποτέ. ακόμη και μετά την ταφή των αγαπημένων της. πριν από την ταφή του.  . ξαφνικό χαμό τους είναι παντοτινός.  Για την Λούκαινα.

που βρισκόταν το νεκροταφείο. Η ιστορία της γριάς Λούκαινας και του θανάτου της εγγονής της καταγράφεται από τον συγγραφέα. όπως ακριβώς συνέβη. Διαπιστώνουμε τον αναλυτικό τρόπο με τον οποίο περιγράφεται ο πνιγμός της Ακριβούλας. καθώς και την προσπάθεια του συγγραφέα να περιγράψει την πλαγιά. χωρίς την παρέμβαση δικών του σκέψεων. Ο αναγνώστης σχηματίζει δική του άποψη.  Νατουραλιστικό στοιχείο: επιμονή στην λεπτομερή περιγραφή.  .Ρεαλιστικό στοιχείο: τάση προς την αντικειμενικότητα.

δραματικό και λυρικό. μεταφορές και εικόνες  . με προσωποποιήσεις.ΤΟ ΜΟΙΡΟΛΟΓΙ ΤΗΣ ΦΩΚΙΑΣ Ανήκει στον κύκλο των σκιαθίτικων διηγημάτων του Παπαδιαμάντη  Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Πατρίς» το 1908 και ανήκει στην συλλογή «Πασχαλινά Διηγήματα»  Στην καθαρεύουσα με δημοτικισμούς και τοπικούς ιδιωματισμούς της Σκιάθου  Ύφος παραστατικό.

Η ΓΡΙΑ ΛΟΥΚΑΙΝΑ ΣΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ     Είναι μια απλή γυναίκα της Σκιάθου. θρηνώντας για την κακή της τύχη. δύο αγόρια. Η θλίψη για τα παιδιά της που πέθαναν. Έχει χάσει πέντε από τα παιδιά της. Τώρα πια ζει κοντά στη μοναδική κόρη που της απέμεινε και την βοηθά στις δουλειές του σπιτιού. ώστε να μην την επιβαρύνει με την παρουσία της. φτωχή και ηλικιωμένη. ακολουθεί διαρκώς τη γερόντισσα και την ωθεί στο να συνοδεύει τις εργασίες της μ’ ένα πένθιμο μοιρολόγι. ο ένας στην Αυστραλία και ο άλλος ναυτικός στην Μεσόγειο Θάλασσα. καθώς και γι’ αυτά που έχουν φύγει. που όμως έχουν ξενιτευτεί. αλλά και τον άντρα της. Έχει ακόμη δύο παιδιά. .

 Συμβολίζει τον άνθρωπο που δέχεται τα χτυπήματα της μοίρας. αδιαφορεί λιγάκι γι' αυτά που συμβαίνουν γύρω της. `Ομως. δεν αντιλαμβάνεται τον πνιγμό της εγγονής της. κάνει υπομονή και γίνεται πιο δυνατή από τις συμφορές. θεωρώντας το κακό σημάδι.  Είναι τραγικό πρόσωπο. δε δίνει πολλή σημασία και συνεχίζει το δρόμο της. μουντή. Προσπαθεί να προχωρήσει μπροστά.  . γι’αυτό και στο ευχάριστο άκουσμα του αυλού του βοσκού ενοχλείται. γιατί εκτός από τις παλιές.  Επίσης. χωρίς να ξεχνά τους αγαπημένους της.Η κάθε μέρα γι’ αυτήν είναι θλιβερή. γιατί ακούγοντας το θόρυβο που έκαναν τα νερά απ' το πέσιμο της Ακριβούλας. μια καινούρια συμφορά θα τη βρει. Καθώς μοιρολογά τα προηγούμενα ατυχήματά της.

ΔΥΟ ΜΟΙΡΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΓΡΙΑΣ ΛΟΥΚΑΙΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΩΚΙΑΣ  Πού αναφέρονται. . Το μοιρολόι της γριάς Λούκαινας αναφέρεται στα πέντε παιδιά της και στον άντρα της που πέθαναν άδικα. Το μοιρολόι της φώκιας αναφέρεται στον ξαφνικό θάνατο της μικρής Ακριβούλας. της εγγονής της γριάς Λούκαινας.

. Πώς συνδέονται. . . η γερόντισσα θα πάψει να αγνοεί τον θάνατο της εγγονής της. Το μοιρολόι της φώκιας σηματοδοτεί τη συνέχεια του μοιρολογιού της Λούκαινας γιατί με αυτόν τον θρήνο. τον άνδρα της . και για την Ακριβούλα. Το ένα αποτελεί συνέχεια του άλλου. Ο πόνος της δεν τελειώνει ποτέ. θα θρηνεί για τα παιδιά της. Τώρα πλέον.

αλλά η γερόντισσα δεν σταματά ποτέ να μοιρολογά για τους αγαπημένους της . Έχασε πέντε από τα οχτώ παιδιά της και τον άνδρα της χωρίς να το επιδιώξει ή να το προκαλέσει.  Ζούσε μέσα στον πόνο και τον θρήνο.«ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΑΣΧΟΥΝ ΣΥΧΝΑ ΑΠΛΩΣ ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΕΠΕΙΔΗ ΖΟΥΝ» Πώς εφαρμόζεται αυτό στην περίπτωση της γριάς Λούκαινας.  .  Ήταν συνηθισμένο να πεθαίνουν παιδιά σε μικρή ηλικία από αρρώστιες.

.Η γριά Λούκαινα είναι μία καθημερινή νησιώτισσα της τότε εποχής που υποφέρει επειδή απλώς ζει και βιώνει τον χαμό εκείνο.

καθημερινή.Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ Ήταν μία λαϊκή.  Χτυπήθηκε από την μοίρα πέρα από κάθε όριο ανθρώπινης αντοχής.  . φτωχή και βασανισμένη γυναίκα.  Έχει ξεκληριστεί όλη η οικογένειά της καθώς έχει χάσει τον άνδρα της και τα πέντε παιδιά της (ενθυμείτο τα πέντε παιδιά της. απλή. τελευταίον επήρε και τον άνδρα της).  Τα παθήματα της δεν είναι επακόλουθα των πράξεων της και όμως η ζωή την αδίκησε (χαροκαμένη πτωχή γραία).

της είχε μείνει και μια κόρη υπανδρεμένη ).  Τα οδυνηρά αυτά πλήγματα της ζωής της την κάνουν τώρα να μοιρολογά και να θρηνεί με τα όσα θυμάται (έμελπεν εν πένθιμον βαθύ μοιρολόι).υποχρεώνοντάς την να προσφέρει ακόμα ενεργά.  Το σήμερα την βρίσκει να ζει με την οικογένεια της κόρης της. δια να πλύνη τα μάλλινα σινδόνια της ). και μια κόρη (και της είχον μείνει μόνον δυο υιοί ξενιτευμένοι τώρα.Δύο γιοί της είχαν απομείνει που είναι και οι δύο ξενιτεμένοι.  . κάνοντας βαριές δουλειές (κρατούσα υπό την μασχάλην μίαν αβασταγήν.

 Είναι μία γυναίκα αγράμματη που εργάζεται σκληρά στο σπίτι και αγωνιά μοναχά για την ευτυχία της οικογένειά της. ενώ αντιθέτως στερήθηκε τα βασικά. ταπεινή και ικανοποιημένη με τα απολύτως απαραίτητα. σκληραγωγημένη. .Η γριά Λούκαινα είναι μία γυναίκα χαροκαμένη που ποτέ δεν της χαρίστηκε τίποτα.

μια ευαισθησία.  .Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μορφώνεται.  Η θέση της γυναίκας στην κοινωνία είναι ισότιμη με του άνδρα και μοιράζονται τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις.  Η δουλειά πάντα δίνει την οικονομική ανεξαρτησία από τον άνδρα και την ουσιαστική πια οικονομική στήριξη στο σπίτι.  Η ζωή έγινε ευκολότερη. αλλά έφερε και μια μαλθακότητα. συγκρινόμενη με του προηγούμενου αιώνα. τελειώνει τουλάχιστον την βασική εκπαίδευση και ξεχύνεται στην αγορά εργασίας.

ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ  Οι σημερινές γυναίκες ζουν καλύτερα. .  Αντιθέτως. μεγαλώνουν καλύτερα. δουλεύουν καλύτερα αλλά λιγοψυχούν ευκολότερα στις δυσκολίες. Ήξεραν να υπομένουν τις κακουχίες και να κρατούν σφιχτά δεμένο τον κλοιό της οικογένειας. οι γυναίκες του χθες ήταν ουσιαστικά ικανές και δυναμικές.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΟΝΙΣΣΑ  Εκτενές διήγημα (νουβέλα) του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη  Γραμμένο στην καθαρεύουσα και χωρισμένο σε 17 κεφάλαια  Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό Παναθήναια σε συνέχειες. με τον υπότιτλο «Κοινωνικόν μυθιστόρημα»  Η πλοκή του εκτυλίσσεται στην Σκιάθο . το 1903.

 Κεντρικό πρόσωπο είναι η Χαδούλα ή αλλιώς Φραγκογιαννού. αλλά και στην οικογένειά του. μια ηλικιωμένη χήρα  Κυριαρχείται από την εγκληματική ιδέα της βρεφοκτονίας και διαπράττει μια σειρά από φόνους μικρών κοριτσιών  Η θεωρία της: η γέννηση ενός κοριτσιού δεν φέρνει παρά μόνο δυστυχία. όχι μόνο στο ίδιο το παιδί. ιδίως αν είναι φτωχή .

. χωρίς αντιρρήσεις. Μοιρολόγι της φώκιας  Γενική εικόνα της ζωής της: Έχει πληρώσει ακριβό τίμημα στον χάροντα. αναλαμβάνει όλο το βάρος των οικογενειακών υποχρεώσεων. Χωρίς την ανδρική βοήθεια.ΧΑΔΟΥΛΑ VS ΛΟΥΚΑΙΝΑ Γυναίκες βασανισμένες από τη ζωή Φόνισσα  Γενική εικόνα της ζωής της: Δεν έκανε τίποτε άλλο πέρα από το να υπηρετεί την οικογένειά της. Αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά σε αυτούς.

Οι δύο γιοι που της είχαν απομείνει. ναυτικός. την θυμόταν πού και πού. ο μικρός της. Άτυχη μητέρα: Αποχαιρέτησε 3 από τους γιους της στην ξενιτιά. Ο ένας πήγε στην Αυστραλία και δεν μάθαινε γι’αυτόν. έφυγαν στα ξένα. ενώ ο τέταρτος κατηγορήθηκε για φόνο και φυλακίστηκε μακριά από τη Σκιάθο. στην Χαλκίδα. όμως.  Άτυχη μητέρα: Έχασε 5 από τα παιδιά της σε μικρή ηλικία. από αρρώστια. .

Ξεπερνά τις τύψεις από τον πρώτο φόνο και διαπράττει κι άλλους. Τον δέχεται αδιαμαρτύρητα και προσπαθεί να προχωρήσει μπροστά.  Θάνατος: Τον συναντά απρόσμενα και δεν μπορεί να τον ανατρέψει. Θάνατος: Εξαιτίας της ψυχολογίας και των σκέψεών της. . προκαλεί τον θάνατο. Έχει χάσει κάθε αίσθηση της λογικής. θρηνεί και μοιρολογά για τον ξαφνικό χαμό των παιδιών της και του συζύγου της. Ακόμα και μετά από καιρό. Δεν διστάζει καθόλου να σκοτώσει την εγγονή της. πιστεύει ότι τα περιμένει μία ζωή γεμάτη δυστυχία και βάσανα. Με βάση τα δικά της βιώματα. Θεωρεί τα κορίτσια βάρος για τις οικογένειές τους και θέλει να απαλλάξει τον κόσμο από αυτά. ο πόνος της για τον θάνατο τους είναι αβάσταχτος. χωρίς βέβαια να ξεχνά. Αν και ζει σε μια εποχή που οι ασθένειες θέριζαν τα μικρά παιδιά και οι απώλειες ήταν συνηθισμένες. χωρίς πλέον να συνειδητοποιεί τον πόνο και το κακό που προξενεί. ασίγαστος και αιώνιος.

αδιάφορη. Απολογισμός: Πικράθηκε όταν συνειδητοποίησε πως η ζωή της ήταν ανώφελη. άχαρη και μουντή.τίποτα το ευχάριστο.το όμορφο. Δέχεται τα χτυπήματα της μοίρας. Κυριαρχείται από σκοτεινές σκέψεις και συναισθήματα. Όμως. . βάσανα. Αναπολεί εικόνες και αναμνήσεις γεμάτες θυσίες. ταλαιπωρία. χωρίς να μπορεί να τα αποτρέψει. κάνει υπομονή και αντλεί δύναμη από την μοναδική κόρη που της απέμεινε και από τα εγγόνια της.  Απολογισμός: Έχει στιγματιστεί από τους καημούς και τα πένθη.

TΕΛΟΣ .