You are on page 1of 5

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β΄( Μ.

Παναγιωτίδη )
[ 30- 03- 2004 / Μάθημα 1ο]
1.Μεσοβυζαντινή

περίοδος:

Ένωση

βασιλικής(επιμήκους

κτιρίου)

και

περίκεντρου οικοδομήματος. Πρώτο δείγμα αποτελεί η Αγία Σοφία του
Ιουστινιανού, η οποία είναι τρίκλιτη βασιλική με τρούλο.
2.Η εκκλησία είναι μικρογραφία του μακρόκοσμου, δηλαδή του σύμπαντος.
3.Τύμπανο: Τοίχος με τοξωτά παράθυρα.
4.Εσωράχιο: Το εσωτερικό μέρος του τόξου.
5.Σφαιρικά τρίγωνα: Βρίσκονται μεταξύ τόξων και τρούλου. Χρησιμεύουν για
την στήριξη του τρούλου. Ονομάζονται έτσι γιατί έχουν σφαιρικές πλευρές.
6.Τεταρτοσφαίριο της αψίδας: Είναι το πάνω μέρος της αψίδας. Ονομάζεται
έτσι γιατί αποτελεί ¼ σφαίρας.
7.Αψίδα: Αποτελείται από τον ημικύλινδρο και το τεταρτοσφαίριο. Το
μπροστινό μέρος της αψίδας λέγεται μέτωπο.
8.Κάτοψη: I) Όταν βλέπουμε διακεκομμένες γραμμές, τότε έχουμε προβολή
της οροφής.
II) Όταν βλέπουμε ( Χ ), δηλώνεται σταυροθόλιο.
III)Όταν βλέπουμε μικρό ( ο ), δηλώνεται φουρνικό ή τρουλίσκος.
IV)Όταν βλέπουμε μεγάλο ( Ο ), δηλώνεται τρούλος.
V) Όταν βλέπουμε [ ) ( ], δηλώνεται καμάρα.
Χαρακτηριστικά σχολής Κωνσταντινουπόλεως
Α) Οι ναοί είναι συνήθως διώροφοι.
Β) Οι ναοί έχουν μεγάλο ύψος και είναι χτισμένοι πάνω σε υπόβαθρο εξαιτίας
των λόφων πάνω στους οποίους είναι χτισμένη η Κων/λη. Τέτοια υπόβαθρα
ήταν στέρνες, κτλ.
Γ) Τα γωνιακά διαμερίσματα, εξωτερικά, δεν έχουν μεγάλη διαφορά ύψους
από τις κεραίες. Οι κεραίες λόγω του διώροφου ναού δεν έχουν ανάγκη να
προβληθούν με το να γίνουν πιο ψηλές.
Δ) Οι κεραίες έχουν ημικυκλική απόληξη εξωτερικά.
Ε) Βαθμιδωτά τόξα.
Ζ) Ενίοτε υπάρχουν κεραμοπλαστικά κοσμήματα όπως μαίανδροι.
Η) Τοιχοποιία: I) Πλινθοδομή. Το τούβλο(πλίνθος) αφθονεί στην Κων/λη.

Είναι υποκατηγορία του πρώτου τύπου και η διαφορά τους έγκειται στο ότι. ανατολικά το τέμπλο με τοίχους που χωρίζουν πρόθεση και διακονικό. τότε είναι τετράστυλος. Μία σειρά από καλές πλίνθους διαδέχονται μία σείρα από από σπασμένες πλίνθους. στην τρίτη τοιχοποιία. *)ΠΡΑΚΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ: Οι πλίνθοι είναι κόκκινες. Είναι υποκατηγορία της πλινθοδομής. τότε υπάρχει πρόβλημα: αν οι τοίχοι ανατολικά. III)Σύνθετος σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Το ιερό είναι ενσωματωμένο με την ανατολική κεραία του σταυρού. Ο ναός αυτός δεν συνηθίζεται ιδιαίτερα. το ιερό προστίθεται ως . H) Τύποι ναών: I) Απλός σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο (τετρακιόνιος). Αν πεσσοί αντί κιόνων. τότε ο τύπος ονομάζεται δίστυλος. Επίσης μπορεί να υπάρχουν δύο κίονες δυτικά. είναι προέκταση της αψίδας.κ. το λευκό των λίθων είναι παχύ στρώμα. II) Απλός σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο (δικιόνιος). κτλ. αντί των δύο κιόνων. III) Εναλλασσόμενες σειρές πλίνθων με λίθους. στηρίζεται ο τρούλος. καθώς και επί των δύο κιόνων. ενώ. Στην δεύτερη τοιχοποιία. υπάρχουν πεσσοί. δηλαδή μία Πλίνθοι – μία σειρά λίθοι κ. Αν όμως φαίνονται τέσσερις πεσσοί στην κάτοψη. τότε. ενώ.ο. στον σύνθετο. επί των οποίων.II) «Της κρυμμένης πλίνθου»(από το β΄ μισό του 10ου αιώνα). το λευκό του κονιάματος είναι λεπτό στρώμα.κ.ο. τετράστυλοι. στον απλό. Η διαφορά με τον πρώτο έγκειται στο ότι ανατολικά. Από το ιερό το καταλαβαίνουμε αυτό. και. η οποία καλύπτεται με κονίαμα. Αν όμως υπάρχουν τέσσερις ξεχωριστοί πεσσοί. οι λίθοι είναι λευκοί και το κονίαμα επίσης λευκό. Θ) Έντονη πλαστικότητα(πολλά παράθυρα. οι οποίοι φαίνονται ως πεσσοί στην κάτοψη. το ιερό είναι τμήμα του σταυρού. Το κόκκινο των πλίνθων σε όλες τις τοιχοποιίες είναι λεπτό στρώμα.) στις εξωτερικές όψεις των ναών λόγω της πλινθοδομής. κ.

ενώ. υπάρχει ενιαία στέγαση. Να προστεθεί. IV)Ημισύνθετος σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Γενικά. V)Τρουλαία βασιλική. στον ημισύνθετο. ότι στα γωνιακά διαμερίσματα υπάρχουν σταυροθόλια ή τυφλοί τρουλίσκοι. Για τον λόγο αυτόν ονομάζεται σύνθετος. Διαθέτει αρχαικά στοιχεία ή γενικώς είναι αρχαικός τύπος. τα γωνιακά διαμερίσματα έχουν διαφορετική στέγαση από την πρόθεση και το διακονικό. Από εκεί προήλθε ο εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο. [ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ= Σημειώσεις Καλοπίση ] [ ΝΑΟΔΟΜΙΑ ΥΣΤΕΡΟΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ= Σημειώσεις Μπούρα ] .ξεχωριστό τμήμα από τις κεραίες του σταυρού. Είναι υποκατηγορία του πρώτου τύπου και η διαφορά του από τον δεύτερο τύπο έγκειται στο ότι. στον σύνθετο. ο τύπος αυτός επεξηγείται ως εξής: είναι σταυρός εγγεγραμμένος σε τετράγωνο. με τρούλο. όπως η Αγία Σοφία του Ιουστινιανού. τέλος. Προέρχεται από τους μεταβατικούς τύπους της Κων/λης.

καμπυλόσχημη. . Πρόκειται για ακατέργαστες πέτρες καλυμμένες με κονίαμα. οι κων/κες. Στα παλαιοχριστιανικά χρόνια ονομαζόταν φράγμα πρεσβυτερίου. Τέμπλο: Είναι από μάρμαρο ή ξύλο. Γ) Οι καμάρες έχουν αετωματική απόληξη. 3. Β) Τρούλοι: Είναι οκτάπλευροι και στις ακμές τους έχουν μαρμάρινους κιονίσκους καθώς και ευθύγραμμα γείσα. σε αντίθεση με τους κων/κους τρούλους.ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β΄( Μ.Χ. Β) Γοτθική τέχνη=Οξυκόρυφο τόξο. Α) Ισλαμική τέχνη= Πεταλόμορφο τόξο. Ενίοτε συναντώνται κοσμήματα. Β) Πινθοπερίκλειστο ή πλινθοπερίβλητο σύστημα. έχουμε ενίσχυση με μεγάλους λίθους του κάτω μέρους των ναών. Λιτή: Ο διμερής νάρθηκας σε καθολικά μοναστηριών. 5. ενώ.04. Παναγιωτίδη ) [ 20. Ελλαδικά χαρακτηριστικά Α) Οδοντωτή ταινία στα παράθυρα. Παράθυρα: Α) Ελεύθερης τοξοστοιχίας. Φουρνικό: Χαμηλός τυφλός τρούλος χωρίς τύμπανο. 2. Β)Οι λοβοί τους εγγράφονται σε μεγαλύτερα τόξα. 4. Πρόκειται για κατεργασμένους λίθους. Δ) Τοιχοποιία: Α) Αργολιθοδομή. (*) Από το β΄ μισό του 11ου αιώνα μ. ο καθένας από τους οποίους περιβάλλεται από πλίνθους. Η τοιχοποιία αυτή ευδοκιμεί στην νότια Ελλάδα.2004 / Μάθημα 3ο] 1. οι οποίοι έχουν κτιστούς κιονίσκους και καμπύλα γείσα.