You are on page 1of 19

ENTELEKTÜEL SERMAYE VE İNSAN KAYNAKLARI

YÖNETİMİNİN ARTAN ÖNEMİ

Yrd. Doç. Dr. Alparslan Şahin GÖRMÜŞ*

ÖZET
İşletmeler için entelektüel sermaye kavramının önemi giderek
artmaktadır. Bilgi çağında işletmelerin entelektüel sermayesi anlamına
gelen maddi varlıklarının, maddi olmayan varlıklarının önüne geçtiği
görülmektedir. Entelektüel sermayenin bir unsuru olarak kabul edilen
insan sermayesi ise, maddi varlıkların en önemlisi olarak kabul
edilmektedir. İnsan sermayesinin etkin bir şekilde kullanılmasında
işletmenin insan kaynakları yönetimine önemli görevler düşmektedir.
İnsan kaynakları politikalarıyla yetkinliği artırılmış insan
sermayesinin işletmenin iş performansına doğrudan bir etkisi
olacaktır. Bu nedenle insan kaynakları yönetimlerinin, insan
sermayesinin yetiştirilmesinden dolayı artan önemi bu çalışmanın
konusunu oluşturmaktadır.
ABSTRACT
Importance of intellectual capital is constantly increasing for
businesses. In the age of information, it can be observed that
intangible assets, which include intellectual capital of businesses,
overhaul tangible assets. Human capital, which is accepted as one
element of intellectual capital, is seen as the most important of these
intangible assets. Human resource management of firms play an
essential role in utilizing human capital effectively. Human resources
policy and human capital with enhanced competence will have direct
impact on work performance; therefore, this paper deals with the
increased importance of human resource management due to the fact
that they nurture human capital.
*

Uşak Üniversitesi, İ.İ.B.F., İşletme Bölümü
Afyon Kocatepe Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi (C.X I,S I, 2009)

57

bir entelektüel faaliyetler bütünü olduğunu savunmuştur1. bundan sonra doğrudan ve kısa vadede katkılar olarak devam edeceği düşünülmektedir.S I.F. s. Entelektüel sermaye yaklaşımının mihenk noktasını oluşturan insan sermayesinin. Dergisi (C. işletmelerin insan kaynakları yönetimlerinin stratejik önemini her geçen gün artırdığı söylenebilir. somut/maddi varlıkların önüne geçmiştir. İ. Bu açıdan insan kaynakları yönetimlerinin. PENA. soyut/maddi olmayan varlıklar. 2009) . Çağdaş insan kaynakları yönetimlerinin işletmenin finansal tablolarına ve karlılığına dolaylı ve uzun vadede olan yararlı katkılarının. Daha sonra Michael Kalecki 1975 yılındaki bir makalesinde Galbraith’e atıfta da bulunarak “acaba kaçımız şu geçen birkaç on yıllık dönemde elde ettiğimiz entelektüel sermayenin farkındayız” 1 I. insan zekasından kaynaklanan bir unsur olmanın yanında. 1969 yılında bu kavramın. 58 Afyon Kocatepe Üniversitesi. işletmelerin en değerli kaynağı olan “insan”ı keşfetmeye devam ettiği sürece daha da artacağı düşünülmektedir. insan sermayesine atfettiği değer ve onun eğitilmesi. İnsan kaynaklarının öneminin.X I. 182. Cilt: 3. Journal of Intellectual Capital. 2002. İşletmeler için değer bakımından.B. ENTELEKTÜEL SERMAYE KAVRAMI “Entelektüel sermaye” kavramını ilk kullanan Galbraith.GİRİŞ Bilgiye sahip olmak ve yönetmek bugünün işletmelerinin önemli uğraşlarındandır. I. İşletmelerin sahip olduğu soyut varlıkların incelenmesi açısından ortaya çıkan entelektüel sermaye kavramı son otuz yıldır literatürde teorik olarak incelenmektedir. Disiplinler arası bir niteliği olan entelektüel sermayenin insani boyutundan dolayı. geliştirilmesi ve yetiştirilmesi konusundaki hassasiyeti her geçen gün artmaktadır. Sayı: 2.İ. Intellectual Capital and Businenss Start-up Success. işletmeler için rekabet etmede ve fark oluşturmada öne çıktığı görülmektedir.

Sayı: 2. Fortune. İstanbul. Stewart’a göre.diyerek. John Wiley&Son Pub. çalışanların bildiği her şey” dir3. bu konuda önemli bir adım attığını yazmıştır. 1996. MESS Yayın No: 258. örgüte ait soyut kaynakların daha etkin kullanılması çerçevesinde “entelektüel sermaye” kavramını kullanmıştır. Yine aynı kişi sonraki yıllarda entelektüel sermayeyi. EDVINSSON. 368. 1991. İ. STEWART. uygulama deneyimi. SULLIVAN.Sullivan2. Ancak son zamanlarda işletmeler için. 12. 6 L. Intellectual Capital: Core Asset for the Third Millenium Enterprise. Sayı: 11. sahibi olduğu görünmeyen varlıkların bütünüdür” denmiştir5. 2000. “Brainpower”. Entelektüel Sermaye: Kuruluşların Yeni Zenginliği. Afyon Kocatepe Üniversitesi. organizasyonel teknoloji. yüzyılda onları başarıya götürecek önemli faktörlerden biri olarak kabul edilen soyut varlıklara yatırım öne çıkmaktadır. 5 A. entelektüel mülkiyet ve deneyimin bileşimi” diye tanımlamıştır4. How to Convert Intangible Corporate Assets into Market Value. International Thomson Business Press. Geleneksel olarak işletmeler fiziksel yatırımlara daha çok ağırlık vermişlerdir. 4 T. Bu yıllarda geliştirilen farklı bir yaklaşımda entelektüel sermaye için. Dergisi (C. s. Her geçen yıl 2 P. Itarni’nin. Value-Driven Intellectual Capital. 3 T. STEWART. “refah/zenginlik yaratmak üzere kullanıma sokulabilen entelektüel malzemedir. A. İlk entelektüel sermaye yöneticisi olarak kabul edilen Edvinsson’un getirdiği tanıma göre.B. görünmeyen aktiflerin yönetiminin Japon işletmelerindeki etkilerini ölçerek. s.X I. 1997.72..F. London. New York. Ancak. yani bilgi. (Çev: Nurettin ELHUSEYNİ). 2009) 59 . kavramı ilk kullananı teyid etmiştir. s. “Skandia firmasına pazarda rekabet üstünlüğü sağlayan bilgi.S I. 1980’de Japon Hiroyuki Itarni “Görünmeyen Aktifleri Harekete Geçirmek” (Mobilizing Invisible Assets) adlı çalışmasıyla. 11-12.İ. H. Cilt: 123. s. “işletmenin faaliyetlerini sürdürmesine imkan sağlayan. A. Cilt: 30. “Developing Intellectual Capital at Skandia”. Long Range Planning. s. 90’lı yıllarda daha çok gündeme gelmeye başlayan bu kavram ile ilgili en fazla kabul gören tanımı 1991’de Stewart yapmıştır. müşteri ilişkileri ve profesyonel yeteneklere sahiplik” olarak açıklanmıştır6. BROOKING. 1997. entelektüel sermaye “işletmeye pazarda rekabet avantajı sağlayan. 241. enformasyon. 21.

2000’nin ikinci yarısındaki pazar değeri ise 13. EDVINSSON. Cilt: 78. Faaliyet gösterdiği sektöre bakılmaksızın. görülebilir olandan görünmeyene doğru. 2007. 2000.B. İşletme gurusu Peter Drucker tarafından entelektüel sermaye. Management Accounting. yazılım. İşletmelerde değer yaratan faktörlerde paradigmik bir değişim yaşandığı söylenebilir. yüzyılın son yıllarına kadar Amerika’da işletme yatırımlarının % 70’i somut ürünlere.X I. Bunu günümüz işletmelerinin daha çok araştırma-geliştirme. 272287. 60 Afyon Kocatepe Üniversitesi. 10 P. Journal of Intellectual Capital. Edvinsson bu durumu dilimize de çevrilen “Şirket Boylamı” isimli kitabında “rekabet üstünlüğünün doğasında fizikselden cisimsiz olana doğru. “Some Perspectives on Intangibles and Intellectual Capital 2000”. EDVINSSON. s. Yine Amerika’da Microsoft ve Online gibi işletmelerin pazar değerlerinin % 90’ını soyut varlıklar oluşturmaktadır7. s. İstanbul. Entelektüel sermayeyi soyut ve dinamik karakteri dolayısıyla tanımlamak zordur. Sayı: 2. 2002. 35. “The Measurement and Management of Intellectual Capital: an Introduction”. DZINKOWSKI. 8 R. LONNQVIST.somut yatırımlar yerini soyut yatırımlara bırakmaktadır. Şirket Boylamı. Örneğin. 35. Sayı: 1. bunun ne türden bir paradigma değişikliği olduğudur” diye ifade etmektedir9. 2009) . bilgi toplumunda işletmeler için en temel kaynaklar soyut varlıklardan oluşmaktadır. Sayı: 2. Cilt: 1.S I. 20.3 kat daha fazladır8. Soru. Dergisi (C. internet ve eğitim gibi soyut alanlara yaptığı yatırımların artmasından anlayabiliyoruz. İ. KUJANSIVU ve A. s. bilgi teknolojileri. s. “Invastigating the Value and Effeciency of Intellectual Capital”. 12-13. Entelektüel varlıklar da diyebileceğimiz bu soyut varlıkların pazar değeri Microsoft’ta 1996 yılında fiziksel değerlerinin toplamından 11. Journal of Intellectual Capital.İ. 9 L. % 30’u soyut ürünlere yapılırken 1990’larda bu oranın tersine döndüğünü söylemek mümkündür. Değer yaratmanın doğası bir paradigma değişikliği geçiriyor. Dinamik olma özelliği işletmeler için rekabet etmede çok önemli olmaktadır. görülmüş olandan görülmemiş olana doğru bir kayış gerçekleşmiştir. Türk Henkel Dergisi Yayınları. Entelektüel varlıklar da diyebileceğimiz bu soyut varlıklar her işletme için rekabet edebilme güçlerini artırıcı önemli etkenler olmuştur10.2 kat. Cilt: 8.F. 2000. pazar içerisinde rekabet avantajı sağlayarak işletmeye değer katan bir kaynak olarak 7 L.

2002. s.tanımlanmıştır11. London.at. World Congress on Intellectual Capital Readings. yapısal (organizational/structural) sermaye ve müşteri (customer/relational) sermayesi olarak kabul edilmiştir15.measuring_ip. 59-60. Yukarıdaki açıklamalar ve verilen tanımlardan sonra. 1997. Ankara. yapısal sermaye ve müşteri sermayesi) daha çok kabul edildiği görülmektedir. Afyon Kocatepe Üniversitesi. 2009) 61 . Ancak yakın geçmişte birbirine yakın olmakla beraber farklılıkları bulunan benzer sınıflamalar yapılmıştır. ROOS. BONTIS.. Yine de yapılan tanımlardan entelektüel sermayenin insan kaynağına bağlı bilgi varlıklarından oluştuğu ve insan kaynağına dayalı maddi olmayan varlıklar yoluyla değer yaratma ve böylece rekabet edebilme üzerine yoğunlaştığı anlaşılmaktadır. 11 P.F. DRAGONETTI. ŞAMİLOĞLU. 1999. G. Boston. Intellectual Capital: Navigating in the New Business Landscape.X I. ROOS. Dergisi (C. MA. 1999 yılında yapılan entelektüel sermaye konferansında üzerinde hemfikir olunabilecek bir tanım için erken olduğu kanaatine varılmıştır14. 13 J.İ. 24. L. 70. 2002. F.B. 15 N. C. EDVINSSON. Bu sınıflamaları tablo 1’de görmek mümkündür. Availeble Online. “The Physical and Intellectual of Australian Banks”. İ. Harward Business Rewiev. 1995. Tablodaki sınıflamadan. DRUCKER. www. s. Entelektüel Sermaye. M. ENTELEKTÜEL SERMAYENİN UNSURLARI Entelektüel sermayenin unsurları literatürde genel olarak insan (human) sermayesi. BORNEMANN. Gazi Kitabevi. Macmillian Business. s. II.S I. “The Information Executives Truly Need”. 12 A. ButterworthHeinemann/KMCI Press. üçlü sınıflamanın (insan sermayesi. Buna göre bir şirketin soyut varlıklarının üç temel başlıkta incelenebileceği söylenebilir. 14 F. N. PULIC. Entelektüel sermaye hakkında. entelektüel sermaye kavramı üzerine bir tanım birliği henüz sağlanamamıştır denilebilir. bilgi toplumunda işletmelere rekabet avantajı sağlayacak tek ve eşsiz faktördür12 diyenler olduğu gibi modern iş hayatında entelektüel varlıklarını yönetemeyen işletmeler ölmeye mahkumdur13 diyenler de olmuştur.

2009) . Entelektüel Sermaye Kavramına Yönelik Sınıflama Yazar Ülke Sınıflama Edvinsson&Malone (1997) Skandia Value Scheme (İsveç) İnsan sermayesi Yapısal sermaye Kanada İnsan sermayesi Yapısal sermaye Müşteri sermayesi Stewart (1997) Amerika İnsan sermayesi Yapısal sermaye Müşteri sermayesi Saint-Onge (1996) Canadian İmperial Bank of Commerce (Kanada) İnsan sermayesi Yapısal sermaye İlişkisel sermaye Sveiby (1997) Intangible Assets Monitor (Avustralya) Çalışanların yetkinlikleri İçsel Yapı Dışsal Yapı Van Buren (1999) American Society for Training and Development (Amerika) İnsan sermayesi Yenilik sermayesi Süreç sermayesi Müşteri sermayesi İngiltere İnsan sermayesi Yapısal sermaye İlişkisel sermaye İrlanda Çalışanlar İçsel yapı Dışsal yapı Bontis (1998) Roos et al.TSENG ve Y.F.187-201.İ. “Intellectual Capital and Corporate Value in an Emerging Economy: Emperical Study of Taiwanese Manufacturers”. İ.X I. (1998) O’Donnell and O’Regan (2000) Kaynak : C.Tablo 1. R&D Management. 2005. Dergisi (C.S I. J. GOO. s. Cilt: 35.B. Sayı:2. 62 Afyon Kocatepe Üniversitesi.

New York. Cilt: 6. İ. liderlik yetkinliklerinin. Güç. belirli bir süre için kiralayabilirler. Oxford University Press. entelektüel sermaye yaklaşımının temel unsuru olarak kabul edilir. s. KANIBİR. yetenek. 34. 111. CHOO (ed). BONTIS. 2009) 63 . 17 M. Gazi Kitabevi. Bunlardan biri insan sermayesinde bulunan örtülü bilginin açık bilgiye dönüştürülmesini desteklemek suretiyle bu bilgilerin bir kısmı insan sermayesinden işletmenin yapısal sermayesine aktarılabilir. yetenek. Bu bağlamda insan sermayesi. “Entelektüel Sermaye ve Bileşenlerinin Kavramsal Analizi”. yani tüm beşeri unsurların toplamına denir16.A.. Ancak onu. İş. 18 H. yaşam felsefeleri.İ. yaratıcılık. Entelektüel Sermaye: Teori. Uygulama ve Yeni Perspektifler. 2003. onun bilgi. s. Örgüt üyelerinin sahip olduğu ve geliştirdiği bireysel bilgi. 19 STEWART. 20 E. KURTve Diğerleri.B. The Strategic Management of Intellectual Capital and Organizational Knowledge. Bu nedenle organizasyonlar insan sermayesini mülkiyetleri altında sürekli tutamazlar. İNSAN SERMAYESİ İnsan sermayesi. “Yeni Bir Rekabet Gücü Kaynağı Olarak Entelektüel Sermaye ve Organizasyonel Performansa Yansımaları”.S I. 38. s. örgüt üyelerinin bilgi birikimi. s. İnsanlar kiralanabilir ama insanlara sahip olunamaz19.F. 16 N. beceri ve yeteneklerini ifade etmektedir. 2004. Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi. deneyim ve davranışlarının. Sayı:1. Dergisi (C. Cilt: 1 Sayı: 3. e. risk alma becerilerinin. Bu kiralama döneminde insan sermayesinin taşıdığı potansiyeli açığa çıkarmak ve azami ölçüde değerlendirmek için. EMREM. Çalışanların sahip oldukları mesleki ve diğer konulardaki bilgi birikiminin. Yetkin çalışanların oluşturduğu bir topluluğun özellikler seti olan çalışanların eğitim. 2001. Havacılık ve Uzay Teknolojileri Dergisi. Böylece insan sermayesi işletmeden ayrılsa bile değerli bilgilerin bir kısmı işletmede kalabilecektir20. problem çözme yetenek ve kapasiteleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi. g. beceri ve deneyimlerinin farkında olması gerekir. 2008. girişimcilik ve liderlik yetenekleri. 81. onların organizasyon süreçlerinde ortaya koydukları fonksiyonları ve bu fonksiyonların niteliklerini belirleyici bir güce sahiptir18. bilgi. Ankara. İnsan sermayesinden daha fazla yararlanmak için bazı stratejiler geliştirilmektedir. problem çözme yeteneklerinin karışımından oluşmaktadır17. W. C.X I. a.

39. destekleyici altyapı”22 olarak tanımlanabilir. telif hakları.. 23 STEWART.F. 1998. Günümüzde bir çok işletme bilgi çalışanlarını işletmede tutabilmek için büyük çaba göstermekte. Diğer yaygın bir strateji de çalışanların örgütsel bağlılığını artıracak ve motivasyon seviyelerini yüksek tutacak uygulamalara yönelmektir. kültür. iş ile ilgili kılavuzlar. 1997. patentler. örgütsel planlar. Bontis’e göre25 eğer. Cilt: 36. el broşürleri. yetkilendiren. İşletmelerin çalışanlarını bünyelerinde tutabilmeleri için. Management Decision.S I. ROOS ve Diğerleri. B. yapısal sistemler ve diğer materyal değerinden daha yüksek soyut değere sahip yapısal varlıklar sayılabilir. Bu bağlamda yapısal sermayeye örnek olarak.. 35. e. 2009) . “Intellectual Capital: An Explaratary Study that Develops Measures and Models”. Sayı: 2.. g. s. Başka bir tanımda. Güçlü 21 KURT ve Diğerleri. L. e. 24 J. “geceleri eve gitmeyen bilgi”23 ya da çalışanlar mesai sonunda eve gittiklerinde işletmede kalan her şeydir24 denilmektedir. a. g. 1997. M. “bilgiyi insan sermayesinin tekelinden kurtararak. s. İ. s. a.. 119. BONTIS. sahip olduğu potansiyel entelektüel sermayesini en yüksek seviyeye çıkaramayacaktır. yapısal sermaye örgütün kendisinindir.İ. Harper Collins Pub. 22 64 Afyon Kocatepe Üniversitesi. s. bir organizasyon hedeflerine ulaşmak için yararlandığı sistem ve prosedürler yetersizse. g. insan sermayesini düzenleyen.Çünkü insan sermayesi örgütteki çalışanların olsa da. Dergisi (C. MALONE. 25 N. s. buna karşın bir çok üst düzey bilgi çalışanının başka işletmelerce önemli parasal karşılıklarla transfer edildiği bilinmektedir.B. Intellectual Capital. a. YAPISAL SERMAYE Entelektüel sermayenin diğer unsuru yapısal sermaye. New York. Dolayısıyla işletmelerin insan sermayesini ellerinde tutmak için uzun dönemli ve etkili insan kaynağı politikaları üretmeleri gerekmektedir21. 68. veri tabanları. stratejiler. EDVINSSON.X I. m. örgütsel bağlılığı artırıcı ve örgüte aidiyet duygusu aşılayıcı insan kaynağı politikaları geliştirmeleri zorunluluk halini almıştır.

88.B. S. İşletmelerin varlıklarını sürdürebilmeleri ve finansal başarılarının gerçek sebebi kabul edilen müşterinin. İnsan sermayesi yapısal sermayenin oluşmasını sağlar. MÜŞTERİ SERMAYESİ Çevrenin en önemli bileşenlerinden biri olan müşteri. 28 H. W. çalışanlarına yeni bir şeylere başlamak. AYDIN. Yapısal sermaye. Bunlar. örgütün asıl başarısı. başka bir deyişle müşteri sermayesi yaratılması gerekmektedir. Dergisi (C. Örgüte ait olan bir bilgidir. beklentilerinin karşılanması ve tatmin edilmesi.F. 2009) 65 . RICHARDSON. Yapısal sermaye de insan sermayesinin gelişmesine katkıda bulunur. Çünkü en zekiler insanlar bile bilgi. 134. işletme için hayati öneme sahiptir. BONTIS. KEOW. Journal of Intellectual Capital.. başarılı olmak veya kaybetmek için gerekli olan destekleyici kurum içi kültürü sağlayacaklardır26. İ. “Intellectual Capital and Business Performance In Malaysian Industries”. Sayı: 1. “Aile Şirketlerinde Profesyonelleşmeyi Yönlendiren Bir Dinamik: Entelektüel Sermaye Birikimi”.S I. 2000. KANIBİR. 2006. öğrenmek. m. çalışanlara aktarılabilecek bilgilerin düzenli biçimde kayıt altına alınması ve gerek duyulduğunda kişilerin tam zamanında bilgilere ve uzmanlara ulaşmasını temin etmektir27. Bunun için mevcut müşterinin bağlılığını artırmanın yanında. s. İnsan sermayesi ile yapısal sermaye arasında bağımlı bir ilişkiden söz etmek mümkündür. YELKİKALAN ve E.yapısal sermayeye sahip işletmeler ise. s. C. yeni müşteri kazanımı öngörülmektedir. g. 27 N. Yapısal sermayenin işletme için kalıcı sermaye olduğu dikkate alındığında. a. 26 N. s. insan ve müşteri sermayesiyle kıyaslandığında örgüt açısından zor oluşturulan fakat sahiplik kontrolü kolay olan bir entelektüel varlıktır. mevcut ve potansiyel her türlü entelektüel kaynak ve birikimi bu kalıcı sermayeye aktarabilmesi ve yansıtabilmesi olacaktır28. 82.X I.İ. Afyon Kocatepe Üniversitesi. Cilt: 1. Temelde yapısal sermayenin iki temel amacından söz edilebilir. Yönetim Bilimleri Dergisi. beceri ve yeteneklerini kullanabilmeleri için bir organizasyona ihtiyaç duyarlar.

insan sermayesi ve yapısal sermayeye göre daha zor görülmektedir. 2004. 2009) . 99. 30-31. Entelektüel Sermaye.S I. 2003. devlet. TORAMAN.  Müşteriler.  İşletme işbirlikleri. 57. Yıl: 4.F.  Lisans anlaşmaları.X I. Cilt: 3. entelektüel sermayenin diğer unsuru olan müşteri sermayesi işletmenin dış çevresindeki kişi ve kuruluşlarla yakından ilgilidir30. Müştesi sermayesi. s. s.  Markalar. 31 D. DALĞAR.  Dağıtım kanalları. İ. s. Bu nedenle müşteri sermayesinin oluşturulması ve denetimi. işletmenin müşterileri yanında hisse sahipleri.İ. 66 Afyon Kocatepe Üniversitesi. 29 F. rakipleri.  İstenen nitelikteki sözleşmeler. resmi kurumlar ve toplum ile ilgili ilişkileri kapsar29. itü dergisi/d mühendislik. Muhasebe ve Denetimine Bakış.  Müşteri sadakati. Sayı: 1. “Entelektüel Sermayenin Ölçülmesinde Muhasebe Bilgi Sisteminin Katkısı”. Dergisi (C. T. 30 Ş.  Franchising anlaşmaları31. İstanbul. doğrudan kontrol edilip yönlendirme olanağı olmayan aktif ve güçlü durumda olan parametrelerle baş etmek zorundadır. işletmenin çevresiyle ilişkilerini düzenleyen ve yöneten tüm varlıklarının toplamıdır. 2005.Müşteri sermayesinin ana konusu işletmenin pazarlama kanalları ve müşteri ilişkileri yoluyla edindiği bilgilerdir.  İşletme adı. Derin Yayınları. tedarikçileri. “Türkiye’de Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi İle İlgili Model Çalışması ve Bir Uygulama”. Sayı: 14. BOZBURA ve A. Bu bağlamda yapısal ve insan sermayesine göre müşteri sermayesi. ARIKBOĞA. Müşteri sermayesinin katma değer yaratan bileşenlerini şöyle sıralayabiliriz. İlişki sermayesi diye de adlandırılan müşteri sermayesi. ACAR ve H. Yapısal sermaye ve insan sermayesi işletme içi unsurlarla daha çok ilgiliyken.B.

“İnsan Kaynaklarında 21. Motorola. ŞERBETÇİ. Dergisi (C. Ancak bu bilginin çoğu örtülüdür. Çünkü insan. 65. 2009) 67 . 33 D. organizasyonel yenilikçiliğin ve yaratıcılığın kaynağı sayılmaktadır.III. Yayınlanmamış Doktora Tezi. 2000’li yıllarda asıl değeri yaratanlar işletmelerin entelektüel sermayeleri yani “altın yakalılar” olacağı söylenebilir.B.F. Afyon Kocatepe Üniversitesi. çalışanların sahip olduğu insan sermayesinin değeridir32. Capital. doğru işlere yerleştirilen işletmelerin avantajlı duruma geçeceği açıktır. İnsan sermayesi organizasyon içinde sahip olunan en önemli varlıktır. Bu nedenle işletmeler açısından en önemli nokta. doğru zamanda. Yüzyıl Stratejisi”. sahip olunan insan kaynaklarının değerinin bilinmesi ve bu kaynaktan en iyi şekilde yararlanılabilmesi için işletmede gerekli koşulların sağlanmasıdır33. fiziksel varlıklara sahip olmaktan çok daha önemli hale gelmiştir. Özellikle teknoloji işletmelerinde çalışanlar kuruma kattıkları entelektüel sermaye ile çok büyük değerler oluşturmaktadırlar. Bugün dünyanın en ünlü yazılım işletmesi olan Microsoft’un değeri 450 milyar dolar. Doğru insanları. Organizasyon 32 S. Yıl: 7. İ. Eskişehir. Microsoft ve IBM gibi entelektüel sermayenin önemini kavramış olan işletmeler yeni beyinler için yarışır hale gelmişlerdir. 2001.S I. SEÇKİN.X I. Nokia. İşletmeler için bu yüzyılda uygulayacakları en önemli stratejilerinin bünyelerinde bulunan yetenekli insanları kaybetmemek. diğer işletmelerdeki yetenekli insanları kendi bünyelerine kazandırmak olacağı öngörülmektedir. 194. s.İ. Bilgi Toplumuna Geçiş Sürecinde İşletmelerde Beyin Göçü Sorununu Gidermede Üst Yönetimin Rolü. Bunu açık bilgi haline getirmek organizasyonun önemli görevlerinden biridir. Sayı: 11. Bu işletmeyi değerli kılan. Anadolu Üniversitesi SBE. Bir işletmenin entelektüel sermayesini geliştirmesi ve artırması büyük ölçüde işletmede çalışan insanların kalitesi ile bilgi ve beceri düzeyine bağlı olmaktadır. İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNİN ÖNEMİ VE İNSAN SERMAYESİ Üçüncü bin yılın başlarında olduğumuz bugünlerde yaratıcı fikirlere sahip olmak. 1999. İşletmenin performansını etkileyen önemli bir unsur çalışanların bilgisidir. s. oysa fiziksel varlıklarının değeri sadece 10 milyar dolardır.

entelektüel sermayeden sonuç almayı kolaylaştıran örgütsel bir yapı oluştururken kilit rol oynar. 68 Afyon Kocatepe Üniversitesi. 12. s. çalışanları istenilen sonuçları üretmeleri konusunda teşvik etmek için uygulanmalıdır.B.İ. çalışanlar bilgi paylaşımını gerçekleştirmeleri için eğitilmezlerse entelektüel sermayenin artması düşünülemez. Kültürü tanımlama. İnsan kaynakları. 3. http://www. organizasyona. kendini sürekli organize etmesi.”Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi. çalışanlara bilgi paylaşımını kolaylaştırmak için gerekli kaynaklar verilmez.S I.F. tam da burada etkin bir şekilde devrede olması gerekir. 2009) .paribus.05. İ. Yönetimi ve Değerlendirilmesi”.X I.içinde insan kaynakları yönetimi.com/y_demir5rtf. 2. doğru kişileri almak ve onları bilgi yaratmaya ve uygulamaya imkan tanıyan bir şekilde davranmaları için eğitmekle oluşturulabilir. değerlendirme ve şekillendirme: Entelektüel sermaye. tüm işlerini etkili biçimde yapması. bilgi sürecinde müşteriye servis sağlayan şebekelere benzetilebilir. İşe alma ve geliştirme stratejilerini belirleme: Entelektüel sermaye havuzunu geliştirme yeteneğine sahip bir işgücü. 34 Y. Bilgi paylaşımı istenilmez ve ödüllendirilmez. organizasyona. Hızla değişen bir ortamdaki etkili bir yapı. çevreye adapte olmak ve dahili süreçlerle birleşmek için sürekli değişim içindedir. Organizasyonun çalışanlarını nasıl gördüğü. organizasyon ile çevresi arasında bilgi değiş-tokuşunu kolaylaştırması imkanı tanır. Örgütsel yapıyı tasarlama ve çalışan rollerini tanımlama: Organizasyon yapısı. DEMİR.goglepages. aracılardan tamamıyla yararlanması. yönetimi destekleyecek bir kültür gerektirir. 1.2009. Entelektüel sermayeyi etkili olarak yönetmeye katkıda bulunan insan kaynakları fonksiyonları şu şekilde ifade edilebilir34. Bu şekilde işleyen yapılar. Erişim Tarihi: 05.tr. entelektüel sermayeye nasıl yatırım yapacağı üzerinde öncelikli olarak etkilidir. Uygun insan kaynakları stratejileri ve programları. Dergisi (C.

F. Değişken ücret için ayrılan fonlar sonuçlara göre esnemeye müsaittir. İ. “biz kazandık” hedefine götürebilir ve herkes başarıyı paylaşabilir pozisyonuna gelinir. Ödül stratejilerini belirleme: Performans değerlendirmedeki performans ölçütleri başkalarının sonuçlarına etki etmeyi kapsıyorsa ve değerlendirmeler ödülleri etkiliyorsa performansa göre ücretlendirme entelektüel sermayenin etkili bir biçimde yönetilmesini teşvik edebilir.B. 2008. Dolayısıyla insan kaynakları yönetimi ve stratejik yönetim disiplinleri arasında bir bağlantı kurulmuş olur. ve “örgütsel sonuçlara katkıyı” ölçen ek maddeler eklenebilir. 163-164. bilgi üretilmesi ve yayılması olasılığını artırmakta ve davranışları etkilemektedir. Akademisyen ve uygulayıcılar her ne kadar örgütlerde insan kaynaklarının stratejik kaynak ve temel yetkinlik anlamında önemine inanmış görünseler bile. Gazi Kitabevi. Entelektüel Sermaye: Teori. süreç ve nihayetinde örgüt kültüründe yerleştiği (örgütsel sermaye) düşünülebilir.S I. Bu durum. insan sermayesini geliştirme ve yönetmede etkin bir rol oynayabilmesi için bütün öteki disiplinlere 35 S. İnsan kaynakları yönetimlerinin. BAYRAKTAROĞLU ve Diğerleri. öncelikle işgörenlerin bilgi ve becerilerini artırdığı (insan sermayesi). Ankara. Afyon Kocatepe Üniversitesi. Diğer bir ödül stratejisi ise değişken ücret planlarıdır. Böyle bir ölçütün kullanımı performans değerlendirmeyi olumlu etkileyeceğinden. 5. “başkalarının sonuçlarına katkıyı”. grup etkileşimi ile bilgi ve becerinin paylaşıldığı (sosyal sermaye) ve elde edilen bilgi ve beceri birikimlerinin organizasyonlardaki sistem. 2009) 69 . Performans yönetim stratejilerini belirleme: Seçme için geliştirilen rol tanımları ve yetkinlik modelleri yoluyla işe yerleştirilen ve geliştirilen kişiler için sonraki basamak. Dergisi (C.X I. becerilerini kullanmaları doğrultusunda teşvik eden ölçütü kullanarak performansı tanımlamaktır. Uygulama ve Yeni Perspektifler. ödül fonları büyüdükçe ortak başarıya yani. s. bu konudaki torik yapılanma ve uygulamaya geçilmesi görece daha yavaş olmaktadır35.İ.4. Ölçüte. İnsan kaynakları uygulamalarının doğrudan organizasyonel performansı etkilemeyip.

Dergisi (C. yetkinliklerin temel alındığı kapsam genişletme faaliyetlerinde bulunmalıdırlar. İşletmeleri rekabette öne çıkaracak temel unsurların başında maddi olmayan soyut varlıkların önemi her geçen gün artmaktadır. g. a.benzer biçimde. Bu varlıklar entelektüel sermaye ana başlığı altında toplanmaktadır. Entelektüel sermayenin en önemli unsuru ise “insan sermayesi” dir. Yetkinliklere dayalı insan kaynakları modelleri işletme yönetiminin misyon. işletmeler artık kar etmeyi.S I.B.X I. politika ve değerleri 36 STEWART. temel yetkinliğin sınır ve becerilerini tanımlamak. SONUÇ Küreselleşmeyi oluşturan alt unsurlardaki hızlı değişim. 115. insan kaynağını daha verimli kullanmak ve örtülü bilgiyi açık bilgiye dönüştürmede başarılı olan. işletmenin finansal performansını doğrudan etkilediği söylenebilir.İ.. yönetici gelişimini daha yüksek bir düzeye çıkarmak. Çalışanların çeşitli yollarla yetkinliğinin artırılması. Çağdaş insan kaynakları yönetimleri. 70 Afyon Kocatepe Üniversitesi. 2009) . büyümeyi sağlamada katkısı olan maddi varlıkların yeterli olmadığının farkına varmışlardır. işletmelerin insan sermayesini finansal sermayeye bağlayarak elde tutmasını sağlamanın belirgin bir yoludur36. İ. strateji. Hisse senedi satın alma haklarının ve çalışanları hissedar durumuna getirme planlarının gittikçe ivme kazanarak yaygınlaşması.geliştirmek gibi alanlarda işletmeye özgü ve yüksek değerli uzmanlığa yatırım yapması gerekmektedir.F. hayati teknolojilerde yüksek potansiyele sahip yönetici ve uzmanlar arasında çapraz etkileşimi desteklemek ve işletmenin entelektüel sermayesinin bir parçası olan süreç ve disiplinlerde ilerlemeyi ödüllendiren ücret sistemleri –hisse senedi sahipliği dahil. işletmelerin yönetim anlayışlarını ve iş hayatının işleyişini temelden değiştirmiştir. İnsan sermayesinin başarılı bir şekilde yönetimi ancak işletmelerde insan kaynakları yönetimlerinin etkin çalıştırılmasıyla sağlanabilecektir. Bu açıdan sürdürülebilir rekabet edebilirlik için işletmeler bünyelerindeki insan kaynakları yönetimlerinin kapsam alanını genişletmelidirler. Rekabetin niteliği ve araçlarının da değiştiği bugün. vizyon. s. e.

Dergisi (C.F.X I. 2009) 71 .B. Afyon Kocatepe Üniversitesi. İ.S I.İ. Sürdürülebilir rekabete insan kaynaklarının katkısı bu sayede daha da artacaktır.konusunda üst yönetimi doğrudan etkileyen ve alınacak kararlarda söz sahibi kılan bir özelliğe sahiptir.

2009) . 2005. RICHARDSON.. Ankara. ve A. S. Cilt: 1.B. W.ve H. C. BROOKING A. Butterworth-Heinemann/KMCI Press. BOZBURA F. Sayı: 1. KEOW. Cilt: 3. TORAMAN. “Intellectual Capital: An Explaratary Study that Develops Measures and Models”. W.X I. Intellectual Capital: Core Asset for the Third Millenium Enterprise. BAYRAKTAROĞLU S. Journal of Intellectual Capital. Cilt: 36. T..F. 2003. Sayı: 2. 1998. Yıl: 4.. “Entelektüel Sermayenin Ölçülmesinde Muhasebe Bilgi Sisteminin Katkısı”.S I... Entelektüel Sermaye: Teori. DALĞAR. “Türkiye’de Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi İle İlgili Model Çalışması ve Bir Uygulama”. 2000.İ. Derin Yayınları. Sayı: 1.KAYNAKLAR ACAR D. Dergisi (C. itü dergisi/d mühendislik. Boston. ARIKBOĞA Ş. İ. Entelektüel Sermaye. BONTIS N. MA. Management Decision. BONTIS N. BONTIS N.. 1996. 2002. İstanbul. 2001. Sayı: 14. 2004. Oxford University Press. Gazi Kitabevi. ve Diğerleri. CHOO (ed). The Strategic Management of Intellectual Capital and Organizational Knowledge. International Thomson Business Press. BONTIS N. 2008. 72 Afyon Kocatepe Üniversitesi. New York. “Intellectual Capital and Business Performance In Malaysian Industries”. World Congress on Intellectual Capital Readings. Uygulama ve Yeni Perspektifler. London. Muhasebe ve Denetimine Bakış.

Intellectual Capital. 2000.paribus.. İş. “Developing Intellectual Capital at Skandia”. Cilt: 1 Sayı: 3.com/y_demir5rtf.. “Some Perspectives on Intangibles and Intellectual Capital 2000”. Şirket Boylamı. Afyon Kocatepe Üniversitesi. 2009) 73 . Güç. “The Measurement and Management of Intellectual Capital: an Introduction”. KANIBİR H. EDVINSSON L.tr. İstanbul. Sayı: 2. http://www. Cilt: 78. 2003. Erişim Tarihi: 05.goglepages. Cilt: 30. EDVINSSON L. “Entelektüel Sermaye ve Bileşenlerinin Kavramsal Analizi”. Yönetimi ve Değerlendirilmesi”.X I. Dergisi (C. Harper Collins Pub. Journal of Intellectual Capital.... Cilt: 8.. 1997. “Yeni Bir Rekabet Gücü Kaynağı Olarak Entelektüel Sermaye ve Organizasyonel Performansa Yansımaları”. Türk Henkel Dergisi Yayınları. 1997. DZINKOWSKI R. Cilt: 6. Cilt: 1. Management Accounting.”Entelektüel Sermayenin Ölçülmesi. Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi.B. 2000. M. 2007. 1995. EDVINSSON L. Long Range Planning.. Sayı:1. KUJANSIVU P.. Sayı: 2. MALONE. “The Information Executives Truly Need”.05. Sayı: 1. 2004. LONNQVIST.S I. F. Havacılık ve Uzay Teknolojileri Dergisi. İ.2009 DRUCKER P.. 2002. Journal of Intellectual Capital. Sayı: 2. ve A. EDVINSSON L. Harward Business Rewiev. New York.F.DEMİR Y.. “Investigating the Value and Efficiency of Intellectual Capital”.İ. EMREM E.

PENA I. İ. 1999. A.. 74 Afyon Kocatepe Üniversitesi.. STEWART T. 2000.. 2001. ve Diğerleri.at. Yayınlanmamış Doktora Tezi. ŞERBETÇİ D. (Çev: Nurettin ELHUSEYNİ). MESS Yayın No: 258. Sayı 11. Entelektüel Sermaye: Teori. Gazi Kitabevi. 1991. John Wiley&Son Pub. Journal of Intellectual Capital. 2008. 2002. M. Yüzyıl Stratejisi”.. Cilt: 3. Intellectual Capital: Navigating in the New Business Landscape.. Fortune. İstanbul.B.KURT M. H. Uygulama ve Yeni Perspektifler. Macmillian Business. Ankara. 2009) . New York. Entelektüel Sermaye. 2002.. Eskişehir. A. “Brainpower”. DRAGONETTI. www. ŞAMİLOĞLU F. STEWART T. G. How to Convert Intangible Corporate Assets into Market Value. L. Entelektüel Sermaye: Kuruluşların Yeni Zenginliği.F. 1997... C. Bilgi Toplumuna Geçiş Sürecinde İşletmelerde Beyin Göçü Sorununu Gidermede Üst Yönetimin Rolü. Yıl: 7. SULLIVAN P.X I. 1997. Sayı: 11.S I. Sayı: 2. London. Availeble Online. N. ROOS. PULIC A. Gazi Kitabevi. Anadolu Üniversitesi SBE. Capital. EDVINSSON.. Cilt: 123. SEÇKİN S.measuring_ip. “The Physical and Intellectual of Australian Banks”.İ. ROOS J.. BORNEMANN. Intellectual Capital and Businenss Start-up Success.. Value-Driven Intellectual Capital. 1999. “İnsan Kaynaklarında 21. Ankara. Dergisi (C.

J. “Intellectual Capital and Corporate Value in an Emerging Economy: Emperical Study of Taiwanese Manufacturers”.TSENG C. 2005. GOO. Cilt: 35. İ. 2009) 75 . YELKİKALAN N. ve Y.İ. Dergisi (C.F.B. Afyon Kocatepe Üniversitesi. Sayı:2. Yönetim Bilimleri Dergisi. ve E.S I. “Aile Şirketlerinde Profesyonelleşmeyi Yönlendiren Bir Dinamik: Entelektüel Sermaye Birikimi”. R&D Management. AYDIN.X I. 2006.