You are on page 1of 18

Materia masa eta bolumena duen guztia da.

- OROKORRAK: Materia guztiaren ezaugarriak dira. MASA eta BOLUMENA


Propietateak - BERARIZKOAK: Substantziak bereizteko erabiltzen dira.
KOLOREA, USAINA, ZAPOREA, DENTSITATEA,..
Neurtzea, materia neurri unitate batekin konparatzea da
Magnitude fisikoak:
fisikoak: Neur edo kuantifika daitezken propietateak dira.
Neurtzeko tresnaren bat erabiltzen da (patroi bat), balantza, probeta, esaterako
Magnitudeak Emaitza kopuru eta unitate batekin adierazten da ( 5 litro, 67 zentimetro)
Baina badaude, neur edo kuantifika ezin diren, beste propietate batzuk, esaterako:
edertasuna, erosotasuna,

MATERIAREN
PROPIETATEAK

Oinarrizko
magnitudeak
Magnitude
eratorriak

Luzera

Azalera

Elkarrekiko independienteak dira


Neurri zuzen baten bidez adierazten dira
Esaterako: luzera, masa, denbora,
denbora,
Oinarrizko magnitudeen konbinazio matematikoak dira,
adibidez: abiadura (luzera eta denbora), dentsitatea (masa eta bolumena),
Bi punturen arteko distantzia.
Neurtzeko Zinta metrikoa erabiltzen da.
Metrotan adierazten da, baina askotan multiploak eta
azpimultiploak erabiltzen dira.
X 10
km
hm
dam
m
dm
zm
mm
: 10
Gorputz baten hedadura bi dimentsioetan (luzera eta zabalera)
Luzeratik eratorritako magnitudea da.
Metro karratuetan (m2) neurtzen da.
X 100
km2 hm2 dam2 m2 dm2 zm2 mm2
: 100

Gorputz batek hartzen duen espazioa da.


Hiru dimentsioetan oinarritzen da (luzera zabalera eta altuera)
Probetaz neurtzen da.
Metro kuboetan (m3) neurtzen da
Bolumena
X 1000
km3 hm3 dam3 m3 dm3 zm3 mm3
: 1000

Edukiera

MATERIAREN
PROPIETATEAK

Batzuetan, likido baten bolumenaren ordez, likidoa duen


ontziaren edukiera neurtzen dugu.
Bere unitatea litroa da.
X 10
kl
hl
dal
l
dl
zl
ml
: 10
1 litro = 1 dezimetro kubiko
1L = 1 dm3

Gorputz baten materia kantitatea da.


Balantzaz neurtzen da, eta bere unitatea kg da.
x 10
Masa
kg
hg
dag
g
dg zg
mg
: 10
x 10
Masa eta bolumenaren arteko erlazioa da.
Magnitude eratorria da eta bere unitatea kg/m3
Dentsitatea
D=M/B

Tenperatura

kg/m3

+273
-273

gr/zm3
x1000

B=M/D

Gorputz baten egoera termikoa adierazten du.


Termometroz neurtzen da eta Kelvinetan ematen da
C

Denbora

M=DxB

:1000

X18000+32

C -32 :18000 F

Denbora gertaeren irapena neurtzen duen magnitudea da.


Kronometroz neurtzen da eta bere unitatea segundua (sg).
seg
min
ord
:60
x60

Propietate orokorrak
Materia guztiaren ezaugarriak:

Berariazko propietateak
Substantziak bereizteko balio dute.

- Masa
- Bolumena
Grafitoa

Zura

Substantziak bereizteko, haien


ezaugarrien berri izan behar da:
Dentsitatea

AIREA

Kolorea

AIREA
Zaporea

ZULATU PUXIKA

Masa du.
Espazioa hartzen du

Egoera
fisikoa

Usaina

Propietate orokorrak
Materia guztiaren propietateak:

Berariazko propietateak
Substantziak bereizteko balio dute

- Masa
- Bolumena
Grafitoa

Zura

Substantziak bereizteko, haien


ezaugarrien berri izan behar da:
Dentsitatea

Airerik gabe,
masa txikiagoa
du

ATZERA

Kolorea

Zaporea
AIREA
Egoera
fisikoa
Masa du.
Espazioa hartzen du

Usaina

Nazioarteko Unitate Sistema: magnitude bakoitzari neurri-unitate bat ematen dio (m, kg, s, C eta abar.)

Magnitude fisikoak

Oinarrizko magnitudeak

Neur edo kuantifika daitezkeen


propietateak (luzera, masa, azalera,
bolumena eta abar).

Neurri zuzen baten bidez adierazten dira,


elkarrekiko independenteak dira eta elkarren arteko
konbinazioen bidez adierazten dira gainerakoak.
Luzera
(m)

Mahaiaren luzera

Masa
(kg)

Denbora
(s)

Lau esku-azpi
Hiru arkatz

Unitatea

Magnitude eratorriak
Oinarrizko magnitudeen konbinazio
matematikoa
Azalera
(m2)

Bolumena
3

(m )

Dentsitatea
(kg/m3)

Neurriak
Nazioarteko Unitate Sistema: magnitude bakoitzari neurri-unitate bat ematen dio (m, kg, s, C eta abar.)

Magnitude fisikoak

Neurketa-errorea?

Neur edo kuantifika daitezkeen


propietateak (luzera, masa, azalera,
bolumena eta abar).
Mahaiaren luzera
Lau esku-azpi
Hiru arkatz

0,59 m

Unitatea

0,61 m

Neurri
aritmetikoa
0,59 + 0,61 + 0,60
3

ATZERA

0,60 m

1,8
3

0,60

Materiaren propietateak

Luzera
Metroaren multiploak eta azpimultiploak

Nazioarteko Sistema
Platinozko eta iridiozko barra
Metroa luzera-unitate gisa definitzen du

Unitate-aldaketak

Unitatea eta sinboloa

Baliokidetasuna metrotan

Kilometroa (km)

1.000 m

Hektometroa (hm)

100 m

Dekametroa(dam)

10 m

Metroa (m)

1m

Dezimetroa (dm)

0,1 m

Zentimetroa (cm)

0,01 m

Milimetroa (mm)

0,001 m

Mikrometroa (m)

0,000001 m

1,67 m

2,5 cm

167 cm

0,025 m

Masa
Kilogramoaren multiploak eta azpimultiploak

Nazioarteko Sistema
Kilogramoaren patroia
masa-unitate gisa

Balantzak

Unitatea eta sinboloa


Tona (t)

1.000 kg

Kilogramoa (kg)

1 kg

Hektogramoa (hg)

0,1 kg

Dekagramoa (dag)

0,01 kg

Gramoa (g)

0,001 kg

Decigramoa (dg)

0,0001 kg

Zentigramoa (cg)

0,00001 kg

HANDITU

Gramoehunenekoak

Masa

Betikoa

Baliokidetasuna
kilogramotan

SAKATU
MASA
NEURTZEKO

Elektronikoa

Masa
Kilogramoaren multiploak eta azpimultiploak

Nazioarteko Sistema
Kilogramoaren patroia
masa-unitate
gisa

Balantzak

Unitatea eta sinboloa

Baliokidetasuna
kilogramotan

Tona (t)

1.000 kg

Kilogramoa (kg)

1 kg

Hektogramoa (hg)

0,1 kg

Dekagramoa (dag)

0,01 kg

Gramoa (g)

0,001 kg

Dezigramoa (dg)

0,0001 kg

Zentigramoa (cg)

0,00001 kg

ATZERA

DOITASUNA

Masa
Kilogramoaren multiploak eta azpimultiploak

Nazioarteko Sistema
Kilogramoaren patroia
masa-unitate
gisa

Balantzak

Unitatea eta sinboloa


Tona (t)

1.000 kg

Kilogramoa (kg)

1 kg

Hektogramoa (hg)

0,1 kg

Dekagramoa (dag)

0,01 kg

Gramoa (g)

0,001 kg

Dezigramoa (dg)

0,000 1 kg

Zentigramoa (cg)

0,00001 kg

ATZERA

Masa patroia
(pisua)

Masa

Betikoa

Baliokidetasuna
kilogramotan

SAKATU
MASA
NEURTZEKO

Elektronikoa

Masa
Kilogramoaren multiploak eta azpimultiploak

Nazioarteko Sistema
Kilogramoaren patroia
masa-unitate
gisa

Balantzak

Unitatea eta sinboloa


Tona (t)

1.000 kg

Kilogramoa (kg)

1 kg

Hektogramoa (hg)

0,1 kg

Dekagramoa (dag)

0,01 kg

Gramoa (g)

0,001 kg

Dezigramoa (dg)

0,0001 kg

Zentigramoa (cg)

0,00001 kg

ATZERA

Oreka

Masa

Betikoa

Baliokidetasuna
kilogramotan

Elektronikoa

Tenperatura
Beroaren transmisioa
Airea
10 C-tan

Tenperatura-unitatea

Izotza

10 C
2 C

100

373

273

-273

Ura

Tenperatura-igoera

0 C
Celsius graduak

Kelvin

Nazioarteko Sistema

Tenperatura
Beroaren transmisioa
Airea
10 C-tan

Tenperatura-unitateak

Izotza

10 C
2 C

100

373

273

-273

Ura

Tenperatura-igoera

20 C
Celsius graduak

Kelvin

Nazioarteko Sistema

Tenperatura
Beroaren transmisioa
Airea
10 C-tan

Tenperatura-unitateak

Izotza

10 C
2 C

100

373

273

-273

Ura

Tenperatura-igoera
100 C

Celsius graduak

Kelvin

Nazioarteko Sistema

Denbora
Nazioarteko
Sistema

Minutuak

Segundoak

Eguna (d):
24 orduko
denboratartea
Orduak

Urtea: 365 eguneko denbora-tartea


Minutua (min): 60 segundoko (s) denboratartea
Ordua (h): 60 minutuko denbora-tartea

Mendea: 100 urteko denbora-tartea

Azalera
Azalera nola neurtzen den

Forma erregularreko objektuak:


Hirukia
Oinarria x altuera
2

Altuera

Metro koadroaren multiploak eta azpimultiploak

Kilometro koadroa (km2)

1. 000.000 m2

Hektometro koadroa (hm2)

10.000 m2

Dekametro koadroa (dam2)

100 m2

Metro koadroa (m2)

1 m2

Dezimetro koadroa (dm2)

0,01 m2

Zentimetro koadroa (cm2)

0,001 m2

Milimetro koadroa (mm2)

Nazioarteko

Oinarria

Objektu zirkularrak:

Baliokidetasuna metro
koadrotan

Unitatea eta sinboloa

0,000001 m2
Azalera-unitatea
Sistema

Forma irregularreko objektuak:


Zirkulua
xr2

Azalera

Iritzizko kalkulua
Irudi erregularren
azaleraren
batura

Bolumena
Litroaren multiploak
eta azpimultiploak

Bolumena nola neurtzen den

Forma erregularreko solidoak:


Kutxa
1m

1m x 1m x 1m
=

1m
1m

1m

Forma irregularreko solidoak:

Unitatea
eta sinboloa

Baliokidetasuna litrotan

Kilolitroa (kL)

1.000 L

Hektolitroa (hL)

100 L

Dekalitroa (daL)

Bolumenaren eta edukieraren


arteko baliokidetasunak

1 km3

1.000.000.000
kL

10 L

1 hm3

1.000.000 kL

Litroa (L)

1L

1 dam3

1.000 kL

Dezilitroa (dL)

0,1 L

1 m3

1.000 L (1kL)

Zentilitroa (cL)

0,01 L

1 dm3

1L

Mililitroa (mL)

0,001 L

1 cm3

1 mL

Objektuaren
bolumena

1 mm
Nazioarteko Sistema

Likidoak

Amaierako bolumena

Likidoaren
bolumena

0,001 mL
Bolumen-unitatea

Gasak:
Hasierako bolumena

Solidoa

Edukiera

Bolumena

Gasaren
bolumena