You are on page 1of 20

SH.M.

L “Naim Frashëri”
ART FIGURATIV
Arti dhe Kultura e Ilirëve

Mësimdhënësja:
Vlora Sadiku

Nxënësja:
Valentina Shaqiri
Kl X-5

 Gjatë periudhës së parahistoris, ilirët kishin të zhvilluar
artin dekorativ, artin e zbukurimit me figura
gjeometrike të objekteve që ata përdornin. Arti figurativ
ka qenë pak i zhvilluar. Arti dekorativ ilir ka pasur
qëllim estetik (zbukurues) dhe botëkuptimor. Ai
shërbente për hijeshimin e objekteve të përdorimit
praktik dhe për zbukurimin e veshjes.

 Disa nga motivet gjeometrike kanë kuptim botëkuptimor. Motivet gjeometrike që zbukuronin qeramikën punoheshin me tekniken e gërvishjes dhe të mbushjes së figurave me ngjyrë të bardhë. sepse janë të lidhura me kultet e kohës. .

vijat zigzage. Trekëndëshi dhe rombi janë të lidhura me kulte matriarkale. . tufat e vijave dhe më rrallë rrethi. kurse rrethi dhe kryqi i thyer përfaqësojnë diellin. Figurat gjeometrike më të pëlqyeshme kanë qenë trekëndëshi dhe rombi.

Ky art shquhet për saktësinë e zbatimit të motiveve. së bashku me parimet e tij bazë. i kanë dhënë artit dekorativ ilir një bukuri të veçantë. Parimet estetike të zbatimit të artit dekorativ ilir janë simetria dhe harmonia e kompozimit të motiveve. përshtatja e kompozimit me formën e objektit dhe hijeshimi i pjesëve më të dukshme të sendeve. që. shumë të pëlqyeshme edhe për artëdashësit e kohëve tona. .

të cilët kishin me kultet fetare. të shpendëve e më rrallë të njerëzve. Arti figurativ ilir parahistorik kufizohej kryesisht në punimin me baltë ose në bronz të figurave të kafshëve. .

K. U shfaq skulptura ilire prej guri. taulantëve.II p.V. e cila paraqiste figura njerëzish me veshje ilire tek ilirët. bylinëve.) arti figurativ u zhvillua në një drejtim të ri më të lartë. Modelet më të mira të kësaj skulpture janë zbuluar në trevat e fiseve ilire të amanetëve. Në periudhën qytetare ilire (shek. japodëve e liburnëve. me shtatore e portrete. . me teknikë bashkëkohore.

. Edhe arti dekorativ mori një zhvillim të ri. të cilat paraqesin zakonisht kultet e kohës. Përhapje të gjerë mori në të gjithë Ilirinë arti i punimit të terrakotave prej balte (figurina të vogla. të punuara kryesisht me kallëpe). Ai u shtri kryesisht në artizanatin ilir. Këto terrakota shpeshherë i gjejmë të punuara me frymëzim vendës. ndonëse u përdor më rrallë.

III-II p. kupa dhe enë kozmetike të zbukuruara në reliev me tema mitologjike. erotike ose bimore. . ndeshim amfora. Shfaqjet më të arrira i gjejmë në punimin e enëve prej balte ose prej bronzi dhe në pafat metalike të brezit. Në shek.K.

e Selcës së Poshtme (Pogradec).K. figura shpendësh e kafshësh.III p. po kështu edhe paftat e Gostilit (në Malin e Zi) në veri të liqenit të Shkodrës. . Arti dekorativ zbatohet në këtë kohë edhe në arkitekturë. sidomos në varret monumentale. Punimet më të njohura janë pafta e brezit e shek. ku paraqiten skena luftërash.

tipike ilire. me një art dekorativ të formuar. .. Ajo arriti lulëzimin e parë të saj gjatë shek. Kultura e ilirëve karakterizohet për lashtësinë e traditave të saj dhe për veçoritë etnike që ka.K. VIII-V p. që e dallon atë nga popujt fqinjë. kur një sërë objektesh morën forma të përkthyera.

. Në bazën e kulturës ilire qëndron niveli i lartë i punimit të qeramikës dhe veçanërisht i punimit të objekteve prej argjendi e prej ari. veçanërisht në Dardani. Kjo kulturë u formua në sajë të marrëdhënieve ekonomike e politike ndërkrahinore ilire. në kushtet e fuqizimit të artizanatit vendës dhe të këmbimeve tregtare e kulturore me popujt fqinjë.

enë për mbajtjen e ruajtjen e ushqimeve dhe enë rituale. që përdoreshin për të pirë. argjendi e më rrallë prej ari. Objektet metalike më të shumta ishin ato që përdorëshin për veshjen dhe zbukurimin e trupit. Ilirët përdornin forma të ndryshme enësh tryeze. të punuara prej hekuri. . Karakteristike për ilirët janë enët me dy vegla të ngritura lart mbi buzë. bronzi.

V-II p. me zhvillimin e kulturës qytetare. Karakteristikë dhe meritë e ilirëve është se ata nuk qëndruan të izoluar vetëm me kulturën e tyre tradicionale. si në ekonomi. Gjatë shek.K. bashkëkohore. por ditën të huazonin çdo gjë përparimtare. në organizimin politik. ahtu edhe në fushën kulturore. kultura ilire arriti një nivel të ri lulëzimi. .

 Zhvillimi i kulturës qytetare u shoqërua me përhapjen e ndikimit helen në Iliri. ashtu si në të gjithë Mesdheun. . Një sëre qendrash prehistorike u kthyen në qytete dhe përkrah tyre lindën shumë qytete të reja. Arkitektura qytetare ilire u ngrit sipas shembullit të qyteteve bashkëkohore të Greqisë. Këto qytete ishin të rrethuara me mure të fuqishme mbrojtëse. të pajisura me porta e kulla të shumta. që në ate kohë u përhap në gjithë pellgun e Mesdheut.

jepeshin edhe mësime. i ngritur në shek. Qytetet u pajisën me teatro. filozofike e politike. . Në këto vende. stadiume e gjimnate. zhvillonin biseda shoqërore.. veçanërisht aristrokraciam. tempuj. gjatë shëtitjes. zinte 9000 shikues. Vetëm teatri i Bylisit.K. Pjesë e jetës së kulturuar ishin edhe shëtitoret e portikët ku njerëzit. duke shëtitur.III p.

kjo nënkuptohet nga vetë niveli kulturor i qyteteve ilire. u zhvillua edhe letërsia. Siç mësojmë nga historiani grek Plutarku. Një teatër është zbuluar në Nikaja. . Krahas teatrit. Edhe pse nuk kemi të trashëguara vepra të këtilla. Pirroja i Epirit shkroi libra për artin ushtarak. kurse në Amantie (Plloça e Vlorës) është zbuluar një stadium. muzikës dhe gjimnastikës.

të qyteteve etj. Për këtë dëshmojnë mbishkrimet e zbuluara. të shkruara me alfabetin grek ose latin. të perëndive. Përhapje të gjerë mori gjuha greke. nuk kanë lënë të shkruar gjuhën e tyre. ashtu si shumë popuj të tjerë evropianë. gjuha ilire mbeti e gjallë. të cilat japin rreth 1000 fjalë ilire. Këto fjalë paraqesin emra ilirë të njerëzve. e cila përdorej si gjuhë tregtare dhe zyrtare. të lumenjve. të fiseve. Megjithëse ilirët.evropiane dhe ka elemente të përbashkëta me trakishten . Gjuha ilire është gjuhë indo.

e donin jetën shoqërore dhe ishin shumë të drejtë e mikpritës. Për një jetë të kulturuar të ilirëve dëshmojnë edhe shkrimtarët e jashtëm grekë. . Nga kjo gjuhë janë ruajtur400 mbishkrime të shkruara me një alfabet të veçantë. sipas të cilëve ilirët bënin një jetë shumë të hijshme.

JU FALEMINDERIT .