You are on page 1of 16

UNIVERZITET U BANJOJ LUCI

PRIRODNO-MATEMATIČKI FAKULTET
Studijski program: Biologija
Predmet: Morfologija biljaka

SEMINARSKI RAD
Tema: Obrazovanje sjemena, endosperma i embriona; sjeme; poliembrionija
i partenogeneza

Student: Mirjana Gajić, 240/13

Mentor: prof. dr. Nina Janjić

0

..............5 2.............................................. ENDOSPERMA I EMBRIONA ................15 1 .....................................................................12 4............1 Sjemena bez hranljivog tkiva ...............................................................4 Sjemena sa endospermom i perispermom ....................................................................................................................................................................................8 3.....2 Sjemena sa endospermom ................SADRŽAJ: 1............................ 2 Obrazovanje embriona monokotila .............11 3.........................14 7... POLIEMBRIONIJA I PARTENOGENEZA .............................................................................................................................................................2 2........................................................................................ SJEME ...................................................................................................................... ZAKLJUČAK .............6 3.......................13 6.......................... LITERATURA ..1 Obrazovanje embriona dikotila .................................. EMBRION ......... OBRAZOVANJE SJEMENA.......12 3.1 2....12 5.................3 Sjemena sa perispermom ...11 3...................... UVOD ………………………………………………………………………………….............................

Razvija se iz sjemenog zametka.. Svaka biljka obrazuje veliki broj plodova i sjemena (ili samo sjemena kod golosjemenica) kojima se rasprostire i time obezbjeđuje opstanak sopstvene vrste. Mnoga sjemena dospijevaju u nepovoljne uslove za klijanje i razviće. Sjemenjača može da ima i druge dodatke (arilus.Gmelin) Persoon i do 20 kg. obezbeđuje da se što veći njihov broj nađe u povoljnim uslovima i razvije u novu biljku. posle oplođenja. Stvaranjem velikog broja sjemena se. Interesantan je primer rogača (Ceratonia siliqua L. krioca.  endosperm Sjemenjača je slabije ili jače razvijena opna. u stvari. UVOD Sjeme je reproduktivni biljni organ prisutan samo kod golosjemenica i skrivenosjemenica kojim biljka preživljava nepovoljne uslove spoljašnje sredine i u kome se nalazi klica (embrion).. Posebno velika sjemena imaju neke palme kao što je dvojni kokos Lodoicea maldivica (J. 2 . koja nastaje od integumenata semenog zametka.F. začetak nove biljke.1. da su služila kao mjera za masu dragog kamenja i bisera (karat). Svako zrno se ne razvija u novu biljku. a najsitnija su kod orhideja (stoti delovi miligrama). kurinkulus. masa i oblik semena jako variraju kod različitih vrsta biljaka.) čija su sjemena toliko postojana (nepromjenljiva) mase. Jezgro sadrži:  klicu. Na njoj se obično uočava pupčani ožiljak (hilum) i mikropila otvor kroz koji seme upija vlagu i kroz koji korjenak prorasta pri klijanju.) Veličina. jednoslojna ili višeslojna. Na njemu se razlikuju:  sjemenjača i  jezgro.

U tom pogledu naročito je interesantan mrazovac. Taj broj jedara kreće se od 8-2000. odmah poslije procesa oplođenja. Sa manjim ili većim razmakom u vremenu. Kod imele razviće počinje tek dva mjeseca poslije oplođenja. ENDOSPERMA I EMBRIONA Obrazovanje sjemena i ploda ne biva odmah po oplođenju. počinje dioba jajne ćelije. Od sekundarnog jedra diobama nastaje hranljivo tkivo endosperm. Navedeni tip razvića endosperma označen je kao jedarni ili nuklearni. a onda dolazi do obrazovanja zidova između njih (obrazovanja ćelija). koji često traje 4-5 mjeseci. počinje dioba jajne ćelije. obrazovanja embriona. OBRAZOVANJE SJEMENA. Obično se poslije oplođenja jajna ćelija obavija membranom i neko vrijeme miruje. Međutim slobodna jedra endosperma obrazovana su tokom jeseni. različito je kod različitih vrsta. Poslije toga novoobrazovane ćelije se dijele tako da se ispunjava cijela embrionova kesica endospermom – hranljivim tkivom. Endosperm se troši na ishranu embriona. Kod vrsta sa krupnom i širokom embrionovom kesicom. a za to vrijeme endosperm je razvijen u vidu tankog sloja.SLIKA 1: građa sjemena 2. kod kojeg se jajna ćelija oplodi u jesen. sekundarno jedro počinje da se dijeli. poslije dvojnog oplođenja. pa se obrazuje veliki broj jedara. Kod pšenice već poslije tri dana od oplođenja. pa tek poslije zimskog perioda. 3 . Vrijeme koje protekne od momenta oplođenja do početne diobe jajne ćelije. tj. dok se jajna ćelija podijelila samo jedanput. U najvećeg broja biljaka sekundarno jedro počinje da se dijeli prije prve diobe jajne ćelije. raspoređenih uz zidni sloj sjemenog zametka (slobodne diobe jedra). jedro se više puta dijeli. pretežno monokotila i horipetala. Jedna vrsta jagorčevine obrazuje oko 1000 jedara endosperma.

a u unutrašnjosti ćelija smještena su skrobna zrna. a druga (mikropilarna) veća.Kod embrionovih kesica sa zapreminski malim prostorom. Zidovi ćelija tankozidnog endosperma sastoje se od celuloze. bjelančevine. tkz helobijalni ili intermedijarni pošto je svojstven predstavnicima reda Helobiae. Phoenix). kod kojih prethodi slobodna dioba jedara. od kojih je jedna (bazalna) manja. B – helobijalni i C – celularni Endosperm se najčešće sastoji iz jednolikih parenhimskih ćelija. masti i druge materije. a bazalna po jednom ili drugom. U prvom slučaju zidovi ćelija endosperma su tanki. putem ćelijske diobe. Postoji i treći način obrazovanja endosperma. za razliku od golosjemenica. Obrazovanje embriona kod dikotila se umnogome razlikuje od monokotila. pa se takav način naziva ćelijski ili celularni. a u drugom debeli. U debelozidnom endospermu rezervne materije su smještene uglavnom u zidovima i to u obliku hemiceluloze. 4 . Tipovi obrazovanja endosperma služe kao sistematski karakter. U rjeđim slučajevima embrion se nalazi na periferiji endosperma. Mikropilarna ćelija se i dalje dijeli po nuklearnom tipu. pri obrazovanju endosperma dijeljenje jedara prati obrazovanje pregradnih zidova. SLIKA 2: tipovi obrazovanja endosperma: A – nuklearni. npr. To je tip kod kojeg je prva dioba jedra embrionove kesice praćena ćelijskom diobom. Hranljive rezervne materije nalaze se u unutrašnjosti ćelija ili u ćelijskim zidovima. On opkoljava embrion i naliježe direktno na sjemenjaču. U posljednjem slučaju endosperm može biti koštan (Phytelephsas) ili rožnat (Coffea. Razviće oplođenog jajeta e embrion kod skrivenosjemenica se vrši odmah. kao. kod trava.

ona koja je najudaljenija od mikropile. Daljim longitudinalnim i transverzalnim diobama unutrašnjih ćelija dolazi do izdvajanja periblema. gornji sloj od četiri ćelije daje kotiledone i vrh stabla. dok ostale ćelije obrazuju suspenzor ili dršku. odnosno zidom svih osam ćelija (E). a bazalni sloj cio hipokotil izuzev samog vrha. Oni se obrazuju na račun susjednih ćelija suspenzora. koji obuhvata elemente kore i razlikuje se od pleroma koji daje začetak stele (F). Terminalna ćelija.2. pa ćelija koja je uz embrion obrazuje periblem. praktično obrazuje čitav embrion. Na vrhu hipokotila plerom je kompletan dok periblem i dermatogen nisu. pa se kao rezultat dobija osam ćelija ili stadijum oktanata (slika 3). dok druga podliježe dvjema longitudinalnim diobama pod pravim uglom 5 . Prva dioba je uvijek vertikalna.1 Obrazovanje embriona dikotila Za dikotile ćemo razmotriti obrazovanje embriona na primjeru Capsella bursa pastoris. četiri ćelije nalaze se unutar druge četiri (D). pri čemu je svaka sljedeća pod pravim uglom u odnosu na prethodnu. Od osam ćelija. Ćelija suspenzora se dijeli na dvije. SLIKA 3: Obrazovanje embriona kod Capsella bursa pastoris U stadijumu oktanata. Suspenzor se izdužuje. obrazuje se periklinalnim diobama. obrazuje osam do deset čelija i gura embrion u unutrašnjost endosperma. Terminalna ćelija se dijeli tri puta. Bazalna ćelija suspenzora je znatno krupnija od ostalih. pa se obrazuje embrion različite dužine. dok su druge horizontalne i vertikalne. dok se druga priključuje suspenzoru. koje sačinjavaju embrion. Kod te biljke zigot se nekoliko puta dijeli transferzalnim diobama. od kojih se gornja naziva hipofiza i priključuje embrionu. Jedan periferni sloj ćelija (epidermis embriona – dermatogen). Hipofiza se dijeli transverzalno.

Ona se u početku dijeli vertikalnim zidom. U familijama Rubiaceae i Fabaceae suspenzor je dugačak. U kasnijim stadijumima svaka od ovih ćelija dijeli se transverzalno. obrazujući stadijum oktanata (DE). pa gornji sloj obrazuje dermatogen. 2. srednje i terminalne (slika 4). obrazujući veći dio suspenzora. 6 . a donji prvi sloj korijenove kape. 2 Obrazovanje embriona monokotila Razvijanje embriona kod Sagittaria sagittifolia uzet je kao primjer karakterističan za klasu monokotila. a obično se ne formira suspenzor. Kasniji stadijum izražen je pojavom kotiledona postavljenim lateralno od vrha stabla. Terminalma ćelija obrazuje kotiledon. obrazovanjem periklinalnih zidova i teče ka korijenovom vrhu embriona (G). Kod nekih biljaka ima znatnih odstupanja od navedenog tipa. Kasnije se formiraju periblem i plerom. hipokotil. U familiji Myrtaceae masivni proembrion ispunjava mikropilarni dio embrionove jesice. Kod njih je proembrion končić od tri ćelije: bazalne krupne. a tada pregradama u grupe ravni. ali se ne dijeli. Dermatogen se izdvaja u kotiledonu. SLIKA 4: Obrazovanje embriona kod Sagitaria sagittifolia Bazalna ćelija se vidno uvećava. a ne terminalno postavljen.formirajući ploču od četiri ćelije (G. Stablov vrh se pojavljuje kao depresija sa strane embriona tako da je on lateralno.H). korijenov vrh i ostatak suspenzora (CF). Kod familije Nymphaeaceae razvija se globularni proembrion. kao kod dikotila (HI). Srednja ćelija serijom transverzalnih i vertikalnih dioba obrazuje vrh stabla. a nekoliko embriona može od njega da se diferencira.

na primjer. ali se na njima ipak mogu razlikovati pojedini dijelovi. Liliaceae imaju končasti proembrion koji uskoro postaje masivan. iako je nediferenciran. a odsustvuje suspenzor. korjenčić. rod Anemone nema diferencirane klicine listiće. To su loptaste tvorevine koje imaju različit broj ćelija. Kod orhideja regioni embriona nisu izraženi. haustorije. On luči enzime koji razlažu te materije da bi se one mogle apsorbovati. Campanulaceae. Mnogi autori ovu pojavu navode kod velikog broja vrsta od kojih su neke: Gagea lutea. Plantaginaaceae. Mnogi predstavnici familije Ranunculaceae imaju nepotpuno razvijene embrione. ali se oni prilikom klijanja formiraju. endosperma. Tako. Embrion se razvija na račun hranljivih materija endosperma. a kod mnogih dugački suspenzor postaje haustorijalni organ. Lamiaceae. embrionoše itd. nucleusa i placente i crpe hranu za embrion. Naročito su razvijene embrionalne haustorije kod vrsta familija: Scrophulariaceae (rodovi Euphrasia i Rhinanthus). Najbolji primjer ovakvih embriona su parazitske vrste rodova Orobanche i Monotropa ili čitavih familija Rafflesiaceae i Balanophoraceae. Na primjer kod predstavnika familije Araceae razvija se masovni proembrion. Kada iz čaura Corydalis cava i C. na kojima se ne razlikuju klicini listići. Erithronium dens canis i druge. Gesneriaceae. Oni izlaze iz embrionove kesice i razrastaju u tkiva integumenta. Cucurbitaceae i druge. 7 . embrion je mnogoćelijski. U nekim slučajevima radi ishrane embriona obrazuju se mnogoćelijske niti. koje izrastaju iz antipoda. koje se tek krajem ljeta potpuno razvija. Paris quadrifolia. pa čak ni plumula.I kod Liliopsida ima velikih odstupanja od navedenog načina. solida ispadaju sjemena ona u unutrašnjosti sadrže homogeno tjelašce – embrion.

Vrste koje nemaju čvrst perikarp imaju deblju. Kada se takvi plodovi po dužini rasjeku vidi se da su savijeni ka onoj strani na kojoj nema sjemena. Slična pojava se zapaža i kod drugih plodova. Od takvih vrsta kod nas uspijevaju: Capsella bursa pastoris. Ona se lako odvaja od jezgre (Pisum. a kasnije se formira samo jedna sjemenka. Sjemenjača se vrlo jasno izdvaja od jezgre. a nekada i iz dijelova nucleusa. Sasvim razumljivo je da ukoliko su sjemena sitnija. u zavisnosti od broja sjemenih zametaka u plodniku. Teesdalea nudicaulis. On varira od jednog do mnogo hiljada. kao na primjer. njihov broj u plodu je veći. Broj sjemena vrlo je različit. ono dostiže do 15 kg. kod Punica granatum. Kod mnogih biljaka familije Poaceae perikarp je prilično debeo. gdje veliki broj sjemena ispunjava plod. Ima biljaka kod kojih se po pravilu samo jedan sjemeni zametak razvija u sjeme. Tako na primjer. Najčešće je izgrađena iz tri sloja ćelija. Amygdalus. Kod plodova sa čvrstim perikarpom (ahenija). Veoma su sitna. Neki od njih ostaju neoplođeni. sjemenjača je tanka. SJEME Sjeme (semen) nastaje iz sjemenog zametka nakon oplođenja. Cydonia vulgaris. U jesen su npr. ali se sjemenka obrazuje iz samo jednog od njih.3. pa se ne donosi dovoljan broj polenovih zrna na žig cvijeta. Na sjemenu se razlikuje sjemenjača (testa) i jezgra. Kod hrasta u trookom plodniku ima šest sjemenih zametaka. Phaseolus) u vidu kožice ili ljušture. sjeme nekih orhideja ima težinu samo 0.000002 g dok drugih kao što je palma Lodoicea seychellarum. U jezgri se nalaze embrion i hranljivo tkivo. Veličina i težina sjemena je takođe različita. česti sasvim iskrivljeni krastavci. a sjemenjača redukovana. Ovo dolazi otuda što u jesen ima mnogo manje insekata nego ljeti. To se odražava na spoljašnjem izgledu ploda. Takođe su vrlo teška sjemena palmi roda Cocos. ali potpuno formirana sjemena nekih divljih biljaka rodova Centarium. Svaki sjemeni zametak ne obrazuje sjeme. čvrstu sjemenjaču. Jasione. i ako ih u plodniku ima više. Vrlo je vjerovatno da taj sjemeni zametak uzima hranu ostalima i da ih sprječava u razviću. Parnassia. 8 . Hypericum. Saxifraga i Digitalis. Sjemenjača je spoljašnja opna i najčešće nastaje od integumenta (ili integumenata). tanka i srasla sa perikarpom. što pomaže priljepljivanju sjemena i prenošenju raznim agensima. Kod nekih predstavnika spoljašnji sloj sadrži materije koje prilikom vlaženja bubre i postaju ljepljive. vrste roda Linum i druge. Tako se kod lijeske u dvookom plodniku nalaze dva (nekada četiri) sjemena zametka. U nekim slučajevima spoljašnji sloj je sočan i sjeme podsjeća na plod bobicu. Izuzetak je sjeme kane (Canna) i nekih drugih biljaka kod kojih ima dva sloja: tvrdi spoljašnji i mekani unutrašnji. kako po anatomskoj građi tako i po boji. Phyteuma.

ricinus. SLIKA 5: Sjeme različitih vrsta biljaka – 1. kininovac. bodlji. Najljepši primjeri obojene sjemenjače nalaze se među rodovima: Phaseolus. Cinchona succirubra. ali u nekim slučajevima živo obojena. 3. kokulus. Canna. 4. Oxalis acetosella. Šare su bez određenog reda. rutvica. zečja kiselica. kalabar. Na nekima od njih postoje vrlo različite šare ili brazde. Ona kod nekih biljaka sadrži dlačice. Sjemenjača je kod velikog broja vrsta glatka. koja omogućavaju raznošenje sjemena vjetrom. Pigmenti su smješteni u posebnim slojevima sjemenjače i imaju različitu postojanost. Antirrhinum majus. Gossypium. Tamo gdje ih u plodniku ima malo. Physostigma venenosum. 6. a kod sjemena vinove loze koštana. Anamirta cocculus 9 . Epilobium. Ricinus communis. Tulipa. 7. Spergula i mnogim drugim. zijevalica. onda su ugaona ili poliedrična.Tako je ona kod sjemena maka korasta. 9. Forma sjemena je vrlo različita. pa ako se pritisak odražava na više strana. pa čak i krilca. jasika. Balsamina i drugo). 5. onda su najčešće na dodirnim površinama spljoštena. a kod drugih sa masom kvržica. Salix. pa pri bubrenju izdržava veliki pritisak jezgre i ne puca. brazda i drugih tvorevina. Viola tricolor. 2. mačuhica. Ruta graveolens. Sjemenjača ima veliku elastičnost. Sjemenjača je najčešće slabo obojena. ona su ovalna (Papaver. Populus tremula. Kada su sjemena u njemu gusto zbijena. te se skoro ne dodiruju. udubljenja. kao što je slučaj sa Asclepias. Pisum. Ona uglavnom zavisi od položaja koji su sjemena imala u plodniku. Ovo je od velikog značaja jer sjemena sa oštećenom sjemenjačom vrlo brzo gube sposobnost klijanja. Lupinus i Ricinus. 8. Tamarix. a u tome učestvuje i plodnikov zid. kod pasulja kožasta.

Pošto su karunkule pretežno izgrađene od ulja. Naročito je karakteristična biljka Myristica fragrans – oraščić. Biljka je veoma cijenjena kao začin. purpurno crvene boje. ruse. Sjemena kurkovine (Evonymus europaeus) takođe imaju kesasti arilus. Vrh klicinog korjenčića je kod svakog sjemena okrenut ka mikropili. kao purpurno crveni. Na sjemenjači nekih biljaka familije Orchidaceae obrazuju se izraštaji u vidu miješkova sa vazduhom.Kada se sjeme odvoji od funikulusa ili od placente. pa ga ptice jedu i raznose sjemena. a time ih. Iz osnove ili drške sjemenog zametka. boja i veličina pupka su od velikog značaja u sistematici biljaka kao dijagnostički karakteri. Forma. mlađe. Životinje ovakva sjemena rado jedu zbog materija koje se nalaze u arilusu. Ove materije vrlo rado jedu mravi koji sjemena vuku u ostave. Kroz nju u procesu klijanja prodire voda. Sjemena rodova Euphorbia i Polygala imaju ovalna tjelašca na mikropili. Pupak se može lijepo posmatrati na sjemenu velikog broja vrsta familije Fabaceae. te ih vjetar nosi na ogromnu udaljenost. označava se kao caruncula. obrazuje se omotač sjemena (arillus). Činjenica je da je to jedini dio čitave biljke koji je neotrovan. često se nazivaju uljana tijela ili elajozomi. sjemenu divljeg kestena i dr. pa ih voda podiže i prenosi. naravno. On je živo obojen. te dolazi do bubrenja sjemena. Kod biljaka našeg podneblja arilus je dosta rijedak. mesnati omotač sjemena. SLIKA 6: Sjeme tise (Taxus baccata) SLIKA 7: Sjeme oraščića (Myristica fragrans) Karunkula. itd. Arilus. Na pupčanom dijelu ili sjemenkinom šavu mnogih leptirnjača obrazuje se veoma krupna karunkula. i rasejavaju. koji sadrže masti (ulja) i bjelančevine. Sjemeni šav (raphe) predstavlja trag na mjestu srastanja funikulusa i integumenta (kod sjemenih zametaka u oborenom položaju). Izraštaj na sjemenu koji se formira od dijela integumenta u oblasti mikropile ili pupka. a takođe i na sjemenima ljubičice. ali se na primjer kod lokvanja razvija u obliku naduvenih kesica. Neke tropske biljke su vrlo cijenjene baš zbog takvih materija. pa kroz nju izlazi prilikom klijanja. koji čine sjemena neobično lakim. 10 . na tom mjestu ostaje ožiljak koji se naziva pupak (hilum). Kod golosjemenica arilus se nalazi kod tise. koji je privlačan za ptice. sočan i služi za primamljivanje životinja. kod koje sa dna sjemena raste arilus u obliku ispresjecane trake.

Ovakva sjemena imaju predstavnici familija: Fabaceae.1 Sjemena bez hranljivog tkiva Nalaze se kod mnogih dikotila. Hranljivo tkivo se javlja u obliku endosperma i perisperma. dok endosperm ispunjava čitavu unutrašnjost. sjemena sa perispermom i sjemena sa endospermom i perispermom. uljan (krlja.2 Sjemena sa endospermom Kod ovih biljaka embrion zauzima neznatan dio sjemena. a sluzav kod sljeza. postoji drugi oblik hranljivog tkiva perisperm. već zbog prodiranja tkiva nucelusa ili integumenta ima izgled pantljika (Calamus). pa zaprema svu unutrašnjost sjemena. 3. Endosperm je u sjemenu često rožnat (Ceratonia. Cucurbitaceae. bijela masa – karunkula Jezgra (nucleus seminalis). Kod njih embrion utroši na svoj razvitak čitavo tkivo endosperma. sjemena se dijele na: sjemena bez hranljivog tkiva. krlja. mrkva i druge. S obzirom na prisustvo ili odsustvo ovih tkiva. onda je endosperm brašnjav (većina žitarica). patlidžan. neutrošeni nucelus. 3. Ovakva su sjemena svojstvena travama i žitaricama. ako preovlađuju bjelančevine. Endosperm nastaje diobama triploidnog jedra embrionove kesice (sekundarno jedro sa spermatičnom ćelijom). Kod nekih sjemena. sjemena sa endospermom. Phoenix. Rosaceae i druge. mak. i dr. 11 . Brassicaceae. Kod nekih biljaka endosperm nije masivan. Asteraceae.). On često potpuno resorbuje nucelus. koji su otuda vrlo debeli. koji je u stvari preostali. Coffea) i tada sadrži ćelije sa zadebljalim zidovima. Ako u sjemenu preovlađuje skrob. pa u cjelosti zauzima njegovo mjesto. staklast ili velike količine uljanih materija. pamuk. Ovaj tip sjemena je najbrojniji. Cjelokupna hrana prenosi se u klicu i to kotiledone. osim hranljivog tkiva endosperma. ljiljanima. snabdjevene velikim brojem jamica u vidu kanala.SLIKA 8: Sjeme rosopas (Chelidonium majus). Sočan endosperm nalazi se u sjemenu palme Cocos. Unutrašnjost sjemena sastoji se iz embriona i hranljivog tkiva.

U procesu evolucije. Embrion zauzima različit položaj unutar sjemena. katkada iskrivljen. kotiledoni i klicin pupoljčić. Piperaceae. EMBRION Glavni dijelovi su korjenčić. a kod nekih biljaka je izrazito zelen (javor. embrion je potiskivao endosperm. Najčešće je prav. 12 . Embrion je tako postavljen da mu je korjenak okrenut ka mikropili.4 Sjemena sa endospermom i perispermom Pravilnije rečeno hranjivim tkivom dvojnog porijekla (endosperm seksualnog. ali se nalaze kod bibera. Ovakva sjemena imaju predstavnici familija: Nympheaceae. hrast i dr. a hranjive materije su prelazile u kotiledone. 4.).3 Sjemena sa perispermom Ovo hranljivo tkivo ima vegetativno porijeklo. đumbira i nekih drugih biljaka. Zingiberaceae. pa mu kotiledon nalijže na korjenčić. veoma su rijetka u prirodi. bršljan). jer nastaje iz nucelusa. bagrem. Embrion je najčešće žućkaste ili bijele boje. 3. Rodovi Canna i Amaranthus imaju sjemena sa vrlo moćnim perispermom. Postojanje u sjemenu endosperma i perisperma smatra se primitivnim karakterom. a perisperm vegetativnog). Naročito jako razvijene kotiledone imaju vrste kod kojih nema rezervnih materija (pasulj. Ima sjemena kod kojih je embrion spiralno uvijen (Salsola kali). a nekad sasvim savijen. Chenopodiaceae i druge.SLIKA 9: Sjeme kafe (Coffea arabica) 3.

Obično potpuni razvoj doživljava samo jedan od njih. prenošenje tuđeg polena. kao npr. Ranunculus i druge. ćelija nucelusa. Partenogeneza iz haploidne jajne ćelije konstatovana je kod duvana. Poznati su slučajevi obrazovanja embriona iz ostalih ćelija embrionove kesice. neoplođenih diploidnih sinergida. Embrion može da se razvija adventivnim putem. 13 . ima biljaka kod kojih se u sjemenu nalazi 2-3. širokom rasprostranjenošću i dobrim rasijavanjem u novim oblastima. Čitav niz biljaka imaju osobinu partenogeneze. Ona nastaje različitim putem. van embrionove kesice je adventivna embrionija. POLIEMBRIONIJA I PARTENOGENEZA Poslije procesa polinacije i oplođenja u sjemenom zametku se obrazuje embrion. ali pre nego što polenova cijev dospije do jajnog aparata. U nekim slučajevima dolazi do obrazovanja više embrionovih kesica u istom sjemenom zametku ili dvije jajne ćelije u istoj embrionovoj kesici. itd. Takve su najčešće Hieracium. antipoda i ćelija endosperma. Alchemilla. Svi se obuhvataju pod pojmom apogamija. tatule i nekih drugih vrsta. a kod nekih biljaka i više embriona. Taraxacum. Obrazovanje embriona iz tkiva nucelusa lili integumenta. ranjavanje ili čak pjesak nanijet vjetrom. ali ima slučajeva da se razviju dva ili više njih (pomorandža. Razvoj embrionove kesice iz nucelusa ili integumenta. Vrste koje nastaju apomiksisom ne izumiru i ne degenerišu se. potiskujući u razvitku ostale. a ne megaspore naziva se aposporija.5. Kod vrste Ficus hirta dolazi do polinacije. Kod familija Asteraceae. razviće embriona iz oplođene jajne ćelije. Mnoge se odlikuju bogatim plodovima. antupoda. Skoro u svim slučajevima konstatovano je da u jajnoj ćeliji nije došlo do redukcione diobe pri obrazovanju embrionove kesice i da je jajna ćelija diplont. Pojava partenogeneze poznata je kod maslačka i rodova Hiracium i Alchemilla. Međutim. ali je mnogo češća kod nižih biljaka. odnosno da se iz embrionove kesice razvija embrion bez prethodnog oplođenja. embrion je formiran. limun). Rumex. Rosaceae i Poaceae apomiksis je nasljedna pojava. dok je amfimiksis polno razmnožavanje tj. integumenata. bez oplođenja iz sinergida. Ova pojava je poznata kao poliembrionija. Svi navedeni slučajevi razvijanja embriona iz nekih elemenata bez oplođenja obuhvaćeni su pod pojmom apomiksis. Do apomiksisa nekada dovode spoljašnji faktori. Ovakvo razviće je poznato kod vrsta Allium odorum i Plantago lanceolata.

različito je kod različitih vrsta. Obrazovanje sjemena i ploda ne biva odmah po oplođenju. ustvari. U najvećeg broja biljaka sekundarno jedro počinje da se dijeli prije prve diobe jajne ćelije. 14 . Od sekundarnog jedra diobama nastaje hranjivo tkivo endosperm. krunica i prašnici se najčešće smeružavaju i opadaju. Svaka biljka obrazuje veliki broj plodova i sjemena kojima se rasprostire i time obezbjeđuje opstanak sopstvene vrste. Svaka sjemenka se ne razvija u novu biljku. ukoliko ne prime neku drugu funkciju i pretrpe metamorfozu. odnosno obrazovanja embriona. obrazujući plod sa sjemenom. a takođe i stubić sa žigom.6. On zajedno sa pridodatim organima razrasta. Mnoga sjemena dospevaju u nepovoljne uslove za klijanje i razviće. Samo se u plodniku odvijaju dalji procesi. Čašica. obezbjeđuje da se što veći njihov broj nađe u povoljnim uslovima i razvije u novu biljku. Obično se poslije oplođenja jajna ćelija zaodeva membranom i neko vrijeme miruje. Vrijeme koje protekne od momenta oplođenja do početne diobe jajne ćelije. Stvaranjem velikog broja sjemena se. ZAKLJUČAK Poslije oplođenja u cvijetu dolazi do bitnih promjena.

7. dr Branimir Petković.wikipedia. http://sr. dr Sonja Duletić (2004): Anatomija i morfologija biljaka sa praktikumom. dr Ljiljana Merkulov. prof. doc.org/sr-el/Seme 15 . LITERATURA prof.